Նուաղում

աջից|frameless|381x381փքս
**Նուաղումը** (fainting), որ կը կոչուի նաեւ ուշագնացութիւն, գիտակցութեան ժամանակաւոր կորուստ է: Անիկա պայմանաւորուած է ուղեղի արեան հոսքի յանկարծակի նուազումով: Պատահարը սովորաբար կը տեւէ քանի մը երկվայրկեան կամ վայրկեան:
Նուաղումի պարագաներուն մեծ մասը մտահոգութեան պատճառ չէ:

## Ուշագնացութեան սահմանում
Նուաղումը կարճ ժամանակով գիտակցութեան կորուստն է: Այդ մէկը պայմանաւորուած է ուղեղի արեան հոսքի յանկարծակի անկումով: Նուաղումէ ետք սովորաբար մարդը կը սթափի եւ կը վերադառնայ իր բնականոն վիճակին:

#### նուաղումի նախազգուշական նշաններ

* Պաղութիւն զգալ մարմինին վրայ,
* գլխապտոյտ ունենալ,
* թեթեւ գլխապտոյտ ունենալ,
* յանկարծակի տաք քրտինք ունենալ,
* սիրտ խառնուք ունենալ,
* ընկճուած կամ անհանգիստ զգալ,
* թուլութիւն զգալ,
* իյնալ,
* գլխացաւ ունենալ,
* տեսողութեան փոփոխութիւններ ունենալ («սեւ» կամ «աստղեր տեսնել»),
* ունենալ ականջներու զրնգոց,
* կորսնցնել մկաններու վերահսկողութիւնը:

#### Նուաղումի ամէնէն տարածուած պատճառները
Սովորաբար նուաղումը լուրջ առողջական խնդիրի նշան չէ, բայց կրնայ նաեւ ըլլալ:

Ուշագնացութեան ամէնէն տարածուած պատճառը արեան ճնշման յանկարծակի անկումն է, որ կը նուազեցնէ արեան հոսքն ու թթուածինը դէպի ուղեղ: 

Կան բազմաթիւ պատճառներ արեան ճնշման անկումին, որ կրնայ յանգիլ գիտակցութեան ժամանակաւոր կորուստի:

Սիրտի ուշագնացութիւն. այս տեսակի ուշագնացութիւնը կը ներառէ ուշագնացութիւն` սիրտի խնդիրի պատճառով: 

Սիրտի շատ մը հիւանդութիւններ կրնան ազդուիլ դէպի ուղեղ գացող թթուածինի պակասէն:

##### Քներակ (carotid) սինուսի ուշագնացութիւն
Այս տեսակի ուշագնացութիւնը կրնայ յառաջանալ, երբ վիզի քնային զարկերակը կը սեղմուի (կը կծկուի): Քներակը արիւնատար անօթ է, որ կը մատակարարէ ուղեղը: Ուշագնացութեան այս տեսակը կրնայ յառաջանալ, երբ մէկը շատ նեղ օձիքով քազակ հագած է, վիզը շատ կը քաշէ կամ կը դարձնէ, կամ վիզին մէջ ունի ոսկոր մը, որ կը սեղմէ զայն:

Իրավիճակային ուշագնացութիւն. որոշ մարմնական շարժումներ կամ գործառոյթներ կրնան բնականաբար յառաջացնել արեան ճնշման անկում, որ կրնայ ի վերջոյ յանգիլ ուշագնացութեան: Այդ մէկը կրնայ ըլլալ, օրինակ,  երբ մարդ կը միզէ, կը կղկղէ, կը հազայ կամ սթրեչ (առաձգականուիլ) կ'ընէ:

##### Անօթաթափառողի ուշագնացութիւն
Ասիկա կրնայ յառաջանալ, երբ մարդ սթրեսային իրադարձութիւն մը կ'ապրի, օրինակ` արիւն տեսնելը, յուզական սթրես, ֆիզիքական կամ յուզական հոգեխոց կամ ցաւ: Սթրեսային իրադարձութիւնը կը խթանէ մարմնական ռիֆլեքսը, որ կը կոչուի անօթաթափառողի հակազդեցութիւն: Սիրտը կը դանդաղի եւ աւելի քիչ արիւն կը մղէ, ուստի արեան ճնշումը կը նուազի: Այնուհետեւ ուղեղը բաւարար քանակութեամբ թթուածինով արիւն չի ստանար, եւ մարդը կը նուաղի:

###### Նուաղման այլ հնարաւոր պատճառներէն
Որոշ դեղատեսակները, ինչպիսիք են` 

* միզամուղները (diuretics),
* կրածինի (calcium) ալիքներու արգելափակիչները եւ անճիոթենսենը փոխակերպող էնզայմի (ACE) արգելափակողները (յաճախ կ'օգտագործուին արեան գերճնշման պարագային):
* Նիթրաթները (սիրտի հիւանդութեան համար), հոգեբուժական դեղատեսակները, հակահիսթամինները` գերզգայնութեան համար եւ կարգ մը ցաւազերծողներ:
* Չորացումը կամ մարմինի բարձր ջերմաստիճանը:
* Ջղաբանական վիճակ, ինչպիսին է նոպաներու խանգարումը, հակառակ որ այդ մէկը հազուադէպ է:
* Արեան շաքարի կտրուկ անկումը (ինչպէս կրնայ պատահիլ շաքարախտով հիւանդ մարդու մօտ):

***Նուաղում պատճառող վարժութիւններէն***`

* Չափէն աւելի կերակուր չուտելը:
* Գերօդարկումը (Hyperventilation) (շատ արագ շնչելը):
* Աշխատիլ, խաղալ կամ շատ ծանր ձեւով մարզուիլ` յատկապէս տաք օդին:
* Շատ արագ ոտքի կենալը:
* Ալքոլի, մարիխուանայի կամ անօրինական թմրանիւթերու օգտագործումը:

###### Նուաղելու պարագային դիմել հետեւեալ միջոցներուն

* Ստուգել, եթէ շնչուղիները բաց են:
* Ստուգել, եթէ անհատը կը շնչէ:
* Ստուգել, եթէ սիրտը կը բաբախէ:
* Անհրաժեշտութեան պարագային շտապ օգնութիւն կանչել:

***Երբ մէկը նուաղի, ապա արթննայ`***

* Խրախուսել զինք, որ նստի կամ պառկի 10-15 վայրկեան (երբեմն աւելի երկար, մինչեւ՝ ախտանիշներու անհետանալը):
* Ստուգել որեւէ վնասուածք, որ կրնայ բժշկական օգնութեան կարիք ունենալ (օրինակ` գլխու վնասուածք կամ կտրուածք):
* Առաջարկել իրեն նստիլ ուղիղ եւ գլուխը իջեցնել ուսերէն վար` ծունկերուն մէջ:
* Առաջարկել սառ կամ պաղ ջուր:

###### Նուաղումը կանխարգիլելու միջոցներ
Եթէ շատ արագ ոտքի կենալը նուաղում կը պատճառէ, խուսափիլ անկէ` ժամանակ յատկացնելով:

Նուաղումը կանխարգիլելու որոշակի ռազմավարութիւններ`

* բռունցք ընել,
* պրկել ձեռքերը,
* ոտք-ոտքի դնել:

###### Դիմել Բժիշկի
Խօսիլ բուժաշխատողին հետ, եթէ նուաղելէ ետք կան հետեւեալ ախտանիշներէն մէկը.

* Մշուշոտ տեսողութիւն,
* Կրծքավանդակի ցաւ,
* Շփոթ կամ խօսելու դժուարութիւն,
* Անկանոն սիրտի բաբախում,
* Վերահսկողութեան կորուստ` միզելու կամ կղկղելու հետ կապուած
* Շնչահեղձութիւն

Բուժաշխատողին տեղեկացնել գիտակցութեան կորուստի մասին, եթէ անհատը

* յղի է,
* ունի շաքարախտ,
* ունի սիրտի կամ արեան ճնշման հարց:

Նուաղումը կամ ուշագնացութիւնը սովորաբար պայմանաւորուած է արեան ճնշման անկմամբ:  Բան մը, որ կը նուազեցնէ արեան հոսքն ու թթուածինը դէպի ուղեղ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարդկային հիւանդութեան ախտանիշներ
Ստորոգութիւն:Գիտակցութիւն
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով