open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռազմիկ Պօղոսեան

**Ռազմիկ Պօղոսեան** (), հայ բանաստեղծ։ Հայաստանի գրողների միութեան անդամ (1969)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Լոռիի մարզի Քարաձոր գիւղին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Երեւանի Պետական մանկավարժական կաճառի պատմութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1961 թուականին:

## Վարած պաշտօններ
Պօղոսեան ուսումը աւարտելէ ետք՝ 1961 թուականին ստանձնած է Կիրովականի 6-րդ արուեստագիտական դպրոցի տնօրէնի տեղակալի պաշտօնը՝ մինչեւ 1964 թուականը: Ապա Պօղոսեան 1969 թուականին եղած է Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ, իսկ 1974 թուականին ընտրուած է Գրողներու միութեան Կիրովականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղար՝ մինչեւ 1990 թուականը: 

Պօղոսեան եղած է Վանաձորի թիւ 46 ուսումնարանի տնօրէն, իսկ 2002 թուականէն մինչեւ 2006 թուականը ստանձնած է Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանին տնօրէնի պաշտօնը: 

## Ստեղծագործութիւններ
Պօղոսեան երիտասարդ տարիքէն սկսած է գրել բանաստեղծութիւններ եւ հրատարակած՝ զանազան թերթերու եւ հանդէսներու մէջ:

Անոր առաջին բանաստեղծութիւններու ժողովածուն լոյս տեսած է 1965 թուականին՝ «Գարնանային նուագներ» խորագրով, որուն յաջորդած են «Մի ափ հող», «Կարօտը սահման չունի», «Թռչուններու պարտէզներ» եւ այլ աշխատութիւններ:

## Մրցանակներ
Պօղոսեանի «Սիրելիս, երբ գաս...» բանաստեղծութիւնը 1974 թուականին արժանացած է Գրողներու միութեան մրցանակին:

Այլ մրցանակներ․

* ՀԳՄ մրցանակ, 1964 ,
* ՀԳՄ Սիմոն Սիմոնեանի անուան մրցանակ, 1997,
* ՀԳՄ «Գրական վաստակի համար» ոսկէ մետալ, 2007,
* «Բնութեան եւ հասարակութեան մասին» միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, 2007,
* «Մասրածաղկի բոյրը» գրքի համար` ՀԳՄ «Հրանտ եւ Մանուշակ Սիմոնեաններ» հիմնադրամի մրցանակ, 2010,
* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ, 2012։

Բանաստեղծը մահացած է 6 Դեկտեմբեր, 2015 թուականին, Վանաձորի մէջ: Շնորհիւ իր վաստակին, ան արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան մշակութային նախարարութեան ոսկէ շքանշանին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Այիա Քիրիաքի, Քալիմնոս

**Այիա Քիրիաքի** (յուն․՝Αγία Κυριακή), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի արեւմտեան ծովեզրին, Թելենտոսին հարաւը։   

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Այիա Քիրիաքի կը գտնուի Քալիմնոսի բացերը։ Տարածութիւնն է 0,147 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Կղզիակը անունը առած իր վրայ գտնուող համանուն վանքէն։

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Այիոս Անտրէաս, Քալիմնոս

**Այիոս Անտրէաս** (յուն․՝Άγιος Ανδρέας), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւի ափերէն քանի մը մեթր հեռու։   

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Այիոս Անտրէաս կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւային ծովափները, ցամաքէն քանի մը մեթր հեռու։ Տարածութիւնն է 0,03 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Կղզիակը անունը առած անոր դիմացի ափերուն վրայ գտնուող համանուն վանքէն։

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Փլաթի, Քալիմնոս

**Փլաթի** (յուն․՝Πλάτη), հարաւային Էգէականի  կղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւ-արեւելքը եւ Փսերիմոսին արեւմուտքը։   

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Փլաթի կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւ-արեւելքը եւ Փսերիմոսին արեւմուտքը։ Տարածութիւնն է 0,726 քլ․²։  Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կը հաշուէ 2 բնակիչ։ Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Ունի գեղեցիկ, զուլալ ջուրերով, ողալու յարմար փոքր ծովափներ, ուր այցելուները կը հասնին նաւակներով Փսերիմոս կղզիէն։

Կղզիակին հիւսիսի ծայրամասէն դէպի Նեքրոթիքի ժայռակղզիակը ջուրերուն յատակը կը գտնուին ընկղմած Բ․ Համաշխարհային Պատերազմէն գերմանական երկու նաւեր։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Նեքրոթիքի, Քալիմնոս

**Նեքրոթիքի** (յուն․՝Νεκροθήκη Καλύμνου), հարաւային Էգէականի  ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա։ Փլաթի կղզիակին դէպի հիւսիս շարունակութիւնն է։ 

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Նեքրոթիքի Փսերիմոսի ժայռակղզիակն է եւ կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Տարածութիւնն է 0,01 քլ․²։ Փլաթի կղզիակին դէպի հիւսիս շարունակութիւնն է եւ կը գտնուի անոր Քորաքա հրուանդանի արեւմտեան կողմը։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Մոմեր Վառելու Սովորութիւններ

**Մոմը** վառելու եւ փչելու ծէսին ճշգրիտ ծագումն ու նշանակութիւնը անյայտ է, սակայն կան բազմաթիւ տեսութիւններ:

### Յունական Ծագման Պատմութիւն
Տարեդարձի կարկանդակներու վրայ մոմեր տեղադրելու աւանդոյթը բացատրելու առաջին տեսութիւնը կը վերագրուի վաղ յոյներուն, որոնք իւրաքանչիւր լուսնային ամսուան վեցերորդ օրը մոմեր կը վառէին Աթենա աստուածուհիին ծննդեան օրը խորհրդանշելու համար։ Անոր պտղաբերութեան վերահսկողութեան եւ տարեդարձի կարկանդակներու վրայ մոմեր վառելու ավանդոյթին միջեւ կապը, սակայն, չէ հաստատուած:

Տօնական զարդերու շարքին Սուրբ Ծննդեան մոմը պարտադիր է, որ վառի հաւատացեալներու տուներէն ներս:

**Հայերու մօտ**՝ Վառող մոմը հայ հաւատացեալներուն համար առաջին հերթին կը խորհրդանշէ Քրիստոսը եւ ապա` քրիստոնէութիւնը. «Ես եմ աշխարհի լոյսը», ըսած է Քրիստոս:

**Քրիստոնեայ ժողովուրդներուն մէջ** մոմը կը խորհրդանշէ խաղաղութիւնը, ներողամտութիւնը, ուրախութիւնը եւ անշուշտ` լոյսը:

**Ֆրանսայի մէջ** սեղանին զետեղուած 3 մոմերը կը խորհրդանշեն Սուրբ Երրորդութիւնը:

**Բրիտանիոյ մէջ** սեղանին կը զետեղուի դալար ճիւղով զարդարուած կարմիր երկար մոմ մը, որ կը փոխարինէ կոճղը: Մոմը վառելու յատուկ արարողութիւն կայ, իսկ մարելու պարագային տան անդամները կը զգուշանան գէշ պատահարէ մը:

**Իրլանտայի մէջ** վառած մոմեր կը զետեղուին պատուհաններու եզրին` երեք մոգերուն ճամբան լուսաւորելու համար:

**Դանիոյ մէջ** երկու մոմ կը վառեն, մէկը կը խորհրդանշէ հայրը, միւսը` մայրը: Առաջինը, որ կը մարի, կը պարզէ, թէ նախ ո՛վ պիտի մահանայ…

Մեր օրերուն տօնական սեղանները զարդարող մոմերը առ հասարակ կ'ըլլան ոսկեգոյն, ճերմակ, բայց մանաւանդ` կարմիր: Ստորեւ կը ներկայացնենք զարդարուած մոմերու հետաքրքրական տարբերակները, որոնցմէ կրնաք ներշնչուիլ եւ, ինչո՞ւ չէ, պատրաստել մէկ քանին:
## Ծանօթագրութիւններ
Ստեփան Սապահ-Գիւլեան

**Ստեփան Սապահ-Գիւլեան** (Ստեթանոս Տէր Դանիէլեան, ), հրապարակախօս եւ տեսաբան։ Հնչակեան կուսակցութեան գործիչներէն մին։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նախիջեւանի Ճահուկ, այժմ՝ Ջահրի գիւղին մէջ: Սորված  է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ:

33 տարեկանին՝ 1894-ին, միացած է Հնչակեան կուսակցութեան, դարձած անոր առաջնորդը:

## Գործունէութիւն
Հիմնադրած եւ խմբագրած է «Երիտասարդ Հայաստան», «Հնչակ», «Վերածնունդ», «Նոր Աշխարհ» պարբերականները: Հեղինակ է շարք մը արժէքաւոր հատորներու:

Սապահ-Գիւլեանը մահացած է 1928-ին, Նիւ Ճըրզիի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Կենսագրութիւն Ստեփան Սապահ-Գիւլեանի», Բերուզ Սապահ-Գիւլեան, Նիւ Եորք: Տպագրութիւն «Էլմաստ-Սաթին»-ի, 1936։

Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ տեսաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ
Ներա, Քալիմնոս

**Ներա** (յուն․՝Νερά Καλύμνου), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւը։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
մինի|«Փեթրիթրս» (Falco peregrinus)․ Բազէ, որ կը հանտիպինք նաեւ Յունաստանի շրջանները
ձախից|մինի|Էգէականի ճայ ''(''αιγαιόγλαρος)
Ներա կղզիակը կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւը։ Տարածութիւնն է 0,456 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Այցելուները հոն կը հասնին նաւակներով կամ առագաստանաւերով։

## Բնապահպանում
Ներա յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)*,* բազէ «Փեթրիթրս» (Falco peregrinus տեսակ) եւ Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος)   թռչուններուն համար։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Սաֆոնիտի, Քալիմնոս

**Սաֆոնիտի** (յուն․՝Սաֆոնիտի կամ Այոս Նիքոլաոս), հարաւային Էգէականի ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւ-արեւմուտքը։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Սաֆոնիտի ժայռակղզիակը կը գտնուի Քալիմնոսի հարաւ-արեւմուտք, Ներա կղզիակին մօտ։ Տարածութիւնն է 0,155 քլ․²։  

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռաղզիակներ
Փիթա, Քալիմնոս

**Փիթա** (յուն․՝Πίττα), հարաւային Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի հիւսիս եւ հիւսիս-արեւելքը։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Փիթա ժայռակղզիակը կը գտնուի Քալիմնոսի հիւսիս եւ հիւսիս-արեւելքը (9 քլ․ հեռու), Քալոլիմնոսին հիւսիսը։ Տարածութիւնն է 0,024 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ 

## Բնապահպանում
Փիթա յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)*,* բազէ «Փեթրիթրս» (Falco peregrinus տեսակ) եւ Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος)  թռչուններուն համար։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Զապէլ Արամ Փանոսեան

մինի|Զապէլ Արամ Փանոսեան
**Զապէլ Արամ Փանոսեան** (նախկին անունը՝ Թագուհի, ամուսնական ազգանունը Փանոսեան, , ), հայ օբերայի երգչուհի-սոբրանօ։
## Կենսագրութիւն
Զապէլ Արամը ծնած է 1893 թուականին Պարտիզակ։ Հայրը՝ Տիգրան, սերած է Պարտիզակի Տ. Մեսրոպեաններու ընտանիքէն։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Շուշանեան վարժարանին մէջ։ 1907 թուականին գաղթած է ԱՄՆ-ուն։ Ամուսնացած է լուսափորագրանկարիչ, պարտիզակցի ձեռներեց Արամ Սարգիս Փանոսեանի հետ։ Աշակերտած է երգչուհի Գերթրուդ Դահենային։ 1908-1920 թուականներուն ապրած է Պրուքլինի մէջ։ Այդ տարիներուն հանդէս եկած է Պոստոնի օբերայի թատրոնին։ Կատարելագործած է Իտալիա, Ֆրանսա և Շուէտի մէջ։ 1917 թուականին Կոմիտասի մշակմամբ «Կռունկ» երգը ձայնագրած է Նիւ Եորքի մէջ։ 1919 թուականին հանդէս եկած է մենահամերգներով։ Հռոմի մէջ յաջողութիւն ունեցած է Ջիլդայի «Ռիգոլետտօ» և Ռոզինայի «Սեւիլեան սափրիչ» դերերգերով։ Հիւրախաղերով շրջած է Անգլիա, Սպանիա, Աւստրիա, Եգիպտոս եւ Արժանթին։ Ելոյթներ ունեցած է դստեր՝ պարուհի Ատրինայի (Ատրինա Օտերօ) հետ։

Կը մահանայ 1986ին Նիւ Եորքի մէջ։

## Ծանոթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Զաբել Արամը ovenk.com կայքում 
* Zabelle Panosian ‎– I Am Servant Of Your Voice: April-May, 1917
* https://music.youtube.com/watch?v=HrQhUq3hpjY&list=PLxjBJRjRpZJDzjds2I507N_hbbl-6Fg2F

## Աղբիւրներ

* Mgrdich Bodourian, Hay Hanrakidag, 1938 Boukresh, Part 2
Վլատիմիր Աբրահամեան (բանաստեղծ)

**Վլատիմիր Աբրահամեան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, լրագրող եւ Գրողներու միութեան անդամ (1957-էն)։

## Կենսագրութիւնական գիծեր
Ազրպէյճանի Լեռնային Ջագիր գիւղին մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Ազրպէյճանի Վ. Լ. Լենինի անուան մանկավարժական կաճառի լեզուագրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1953 թուականին:

Ուսումը աւարտելէ ետք նախ իբրեւ գրական աշխատող աշխատած Պաքուի «Կոմունիստ» հայկական օրաթերթին մէջ. ապա ստանձնած է նոյն թերթի գրականութեան եւ արուեստի բաժինի վարիչի պաշտօնը՝ մինչեւ 1981։

Ան եղած է «Գրական Ազրպէյճան» հանդէսի խմբագիրը:

## Ստեղծագործութիւններ

### Բանաստեղծութիւններ
Աբրահամեան իր բանաստեղծութեան առաջին ժողովածուն՝ «Բողբոջներ» խորագրով առաջին անգամ հրատարակած է 1959 թուականին, որուն յաջորդած են «Սարի շուշաններ», «Կարօտ եւ կանչեր», «Ես իջել եմ լեռներից», «Ուրցի բոյրը», «Եօթ ծիածան» եւ «Աստղ լուսոյ» աշխատութիւնները:

Աբրահամեանի «Ես իջել եմ լեռներից» աշխատութիւնը թարգմանաբար հրատարակուած է նաեւ ազրպէյճանի լեզուով:

### Թարգմանութիւններ
Գրական ստեղծագործութեան ու մամուլի աշխատանքի կողքին Աբրահամեան զբաղած է նաեւ թարգմանական աշխատանքով. հայերէնի թարգմանած է ազերի շարք մը բանաստեղծներու եւ գրողներու աշխատութիւնները, որոնցմէ են Աշուղ Ալեսկեր, Սուլէյման Ռուստամ, Սամէտ Վուրղուն եւ այլ գրողներ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայկ Խաչատրեան (1986), *Գրական տեղեկատու*, Երեւան, «Սովետական գրող», էջ 20-21։

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ցիքնոփեմփթի

**Ցիքնոփեմփթի**․ (յուն․՝ Τσικνοπέμπτη) մաս կը կազմէ յունական բարեկենդանի (Ափոքրիես *Απόκριες*) աւանդական տօնակատարութիւններուն։ Բառացի թարգմանութեամբ՝ «ծխոտ Հինգշաբթի» (τσικνα *ցիքնա*=բոհրած միսի հոտ եւ Πέμπτη *փեմփթի*=Հինգշաբթի)։ Այդ օրը Յունաստանի ամբողջ տարածքին կը սպառի մեծ քանակութեամբ խորոված, բոհրած մսեղէն։ 

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
մինի|Փիթըր Պռիւկել․ «Բարեկենդանի եւ Պահքի կռիւը», 1559 թ
Յունական Բարեկենդանը՝ Ափոքրիես, կը տեւէ երեք շաբաթ։ Շաբաթները կարգով՝

* Փրոֆոնի (Προφωνή, նախածանուցման շաբաթ),
* Քրէաթինի (Κρεατινή, միսի շաբաթ․ *κρέας*=միս)
* Թիրինի (Τυρινή, պանիրի շաբաթ. *τυρί*=պանիր)

Ցիքնոփոմփթին Քրէաթինի շաբթուան Հինգշաբթին է։ Այդ օրը յոյները մեծ քանակութեան խորոված միս կը սպառեն։ Մարդիկ մսեղէնի կերուխումը ընդհանրապէս տունէն դուրս կը տօնեն հաւաքներով եւ պարախմբումներով։

## Տեղական սովորութիւններ

* մինի|Ֆանոս, ՔոզանիԸստ յունական ժողովրդագրութեան, Թիվա Ցիքնոփեմփթիին օրը, կը սկսի երկու երիտասարներու ձեւական միջնորդական ամուսմնութիւնը՝ գիւղական հարսանիքը (վլահիքոս ղամոս *βλάχικος γάμος),* եւ կը վերջանայ Փակեալ Խորանի օրը հարսին օժիտի շքերթով եւ խնամիներուն խնճոյքով։ Այս «հարսանիքին» տեւողութեան ընթացքին, անպակաս են ճակաճանութեան խօսքերը, քէֆը եւ պարը։ Այս սովորութիւնը կապ ունի հին Յունաստանի մէջ Տիոնիսոս աստուծոյ պաշտամունքին հետ։
* Փաթրա քաղաքին «Փաթրինօ քարնավալի» (Փաթրայի բարեկենդանի տօնախմբութիւն)․ հարիւրաւոր փաթրասցիներ, Ցիքնոփեմփթիին օրը, կանուխէն քաղաքին բոլոր կէտերուն խորովարաններ կը զետեղեն, նոյնիսկ խանութներուն առջեւ։ Անօ Փոլիին Թասի թաղամասը այս տօներուն կեդրոնը կը հանդիսանայ։ Կը սպառեն մեծ քանակութեամբ խորոված միս եւ գինի։
* Քերքիրայի մէջ կը կատարեն «Քորֆիաթիքա Փեթեղոլեցա» (Κορφιάτικα Πετεγολέτσα կամ փեթեղոլիա *πετεγόλια* եւ կամ փեթեղոլա *πετέγολα*)․ յայտնի է իբրեւ «քերքիրացիներու բամբասանքը» որ Քերքիրայի Բարեկենդանի տօնակատարութիւններուն մաս կը կազմէ։
* Քոզանի քաղաքին մէջ տօնական ճրագվառ՝ «ֆանոս» (φανός) կ՛ ընեն։ Քաղաքին թաղամասերու մէջ մարդիկ ճրագվառ կ՛ ընեն, կը պարեն, գինի կը խմեն եւ մսեղէն կը սպառեն։
* Քսանթի․ Ժողովրդակագրական միութիւններ քաղաքի կեդրոնական հրապարակին կը ձեռնարկեն «Աւանդական ճաշատեսակներու իրիկուն», ուր առատ գինի եւ մսեղէն կը մեծարուի երաժշտութեան ընկերակցութեամբ։
* մինի|Փիթըր Պռիւկել․ «Բարեկենդանի եւ Պահքի կռիւը», նկարէն բաժին մը, 1559 թ․Ֆլորինա քաղաքին Քսինօ Ներօ շրջանը, բարեկենդանեան պարհաւաքոյթ (դիմակը պարտաւորիչ է) կը կազմակերպուի աւանդական երաժշտութեամբ։
* Սերես․ քաղաքին թաղամասերուն մէջ մարդիկ խարոյկ կը վառեն ու մսեղէն կը խորովեն։ Ապա, կրակին վրայէն կը ցատկեն։ 

## Նոյնանման տօներ
Նոյնանման տօներ կարգ մը երկիրներու մէջ ծանօթ են իբրեւ «Ուտիք Հինգշաբթի», ինչպէս օրինակ՝ Լեհաստան, Գերմանիա, Իտալիա, Սպանիա, եւայլն։ Լիբանան ծանօթ է իբրեւ «Խամիս ալ սաքարա» *Khamis El sakara* (խմելու Հինգշաբթի)։

     

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Khamis El sakara (խմելու Հինգշաբթի)
# Փաթրայի բարեկենդանը
# Քսինօ Ներօ Ֆլորինա․ բարեկենդանը
# Քսանթիի բարեկենդանը

Ստորոգութիւն:Բարեկենդանի ծեսեր
Ստորոգութիւն:Բարեկենդանեան սովորութիւններ
Պարտիզակ (Քոճայելի)

**Պարտիզակ** (այժմ Պահջեճիք), հին հայաբնակ աւան Թուրքիայի, Իզմիթ քաղաքին (Նիկոմիդիա) 20քմ հեռաւորութեամբ, Իզմիթի հարաւ արեւելեան ափի մօտ, անտառապատ լեռներու ստորոտին։ Եղանակը բարեխառն է և առողջարար։ Եղած է Կոստանդնուպոլսոյ հայ մտաւորականութեան ամառանոցներէն մին։

## Պատմութիւն
Հիմնադրած են Սեբաստիա վիլայէթի Պարտիզակ գիւղէն գաղթած հայերը, 16րդ դարուն։ 20րդ դարու սկզբը ունէր մօտ 17000 հայ բնակիչ։ Մինչեւ 1912 թուականը քաղաքի կառավարումը կը գտնուէր հայ պաշտոնեաներու ձեռքին (վերջին հայ կառավարիչն էր գրող, հասարակական գործիչ Հ․ Տէր-Յակոբեանը)։ Պարտիզակի կառավարչին ենթարկուած էր հինգ հայկական, մէկ յունական և երկու մահմետական գիւղեր։ 1915 թուականին Պարտիզակի հայերը Նիկոմիդիոյ գաւառի հայ բնակչութեան հետ ենթարկուած են տեղահանութեան և կոտորածի։ 1918 թուականին ջարդէն փրկուած 3500 Պարտիզակցի, վերահաստատուած են հայրենի աւանին, 1920 թուականին յոյն-թուրքական պատերազմի ժամանակ, կրկին տեղահանուած։ Մօտ 50 ընտանիք հայրենադարձած են Խորհրդային Հայաստան, իսկ պարտիզակցիներու խումբ վերաբնակուած են Հալէպ (Սուրիա)։

## Կենցաղն ու մշակոյթը
Բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը եղած է ծխախոտագործութիւնը, շերամապահութիւնը (մետաքսի երկու մանարան գործարան), փայտի ու փայտածխի արտադրութիւնը։ Պարտիզակը ունեցած է բժշկական ծառայութիւն, դեղատուն, փոստ, հեռագրատուն (1911 թուականին)։ Գործած են ինչպէս Հայաստանեաց Առաքելական, այնպէս ալ կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիներ, ութ դպրոց, որոնցմէ մեկը՝ բարձրագոյն։ Եղած է մտաւորականներու կեդրոն, հրատարակուած են «Փարոս» (1910-1912), «Պայքար» (1912-1914), «Մեղու» (1912-1914), «Պարտիզակ» (1909-1912) և այլ պարբերականներ։ Սեփական (սիրողական), ինչպէս նաև Կոստանդնուպոլսէն և Անդրկովկասէն ժամանող թատերախմբերու ուժերով կազմակերպուած են ներկայացումներ։

## Տե՛ս Նաեւ
https://www.youtube.com/watch?v=kTJi7-WwUkk

https://www.youtube.com/watch?v=MGaDez5l2CE

https://www.agos.com.tr/tr/yazi/13297/bir-zamanlar-izmitte-ermeniler-vardi

## Յայտնի Պարտիզակցիներ

* Գուրգէն Ալէմշահ
* Վաղինակ Բեքարեան
* Վարդան Հացունի
* Ենովք Շահէն

## Ծանոթագրութիւններ


## Արտաքին Յղումներ

* Գ. Հ. Մխալյան, Պարտիզակն ու պարտիզակցին, Կահիրե 1938
* Մ. Ծոցիկյան, Արևմտահայ աշխարհ, Նյու Յորք 1947
* Ա. Ա. Պետիկյան, Գրչանկարներ Պարտիզակ գյուղին, Փարիզ 1950
* Հ. Տեր-Հակոբյան, Պարտիզակ խատուտիկ, Փարիզ 1960
* Հ. Պողոսյան, Պարտիզակը անզուգական, Փարիզ 1967
Գրիգոր Չուպարեան

**Գրիգոր Չուպարեան** (), հայ  իրաւաբան, հրապարակախօս, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ։ Հայրն է քանդակագործ եւ Հայաստանի Ժողովրդական գեղանկարիչ Ղուկաս Չուպարեանին: 

## Կեանէ եւ գործունէութիւն
Ծնած է Խրիմ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք՝ 1913 թուականին, ընդունուած է Ռուսաստանի Եարոսլաւլի համալսարանի իրաւաբանական բաժին։

Աւարտելէ ետք իրաւաբանական ուսումը ընդունուած է Մոսկուայի Պետական համալսարանի պատմագրական բաժինը:

Ուսումը ամբողջութեամբ աւարտելէ ետք, 1919 թուականին հաստատուած է Երեւան, ուր 1920-1924 թուականներուն ստանձնած է Արդարադատութեան ժողովրդական կոմիսարի առաջին տեղակալի պաշտօնը՝ մեծապէս նպաստելով 1922 թուականի սահմանադրութեան քրէական դատավարութեան եւ հողային օրէնսգիրքի, ինչպէս նաեւ տուգանքներու վերաբերեալ հարցերու վերաբերեալ օրէնքներու մշակման գործին:

Երեւան հաստատուած տարիներէն Չուպարեան եղած է Երեւանի Պետական համալսարանի հիմնադիր դասախօսներէն մին, ուր ուսուցչութիւն կատարած է մինչեւ 1937 թուականը: Այդ տարիներուն ենթարկուած է բռնադատութեան եւ երկար ժամանակ աքսորուած է. աքսորի ընթացքին ոչնչացուած է նաեւ անոր բոլոր աշխատութիւնները։ 1956 թուականին արդարացուելով դարձեալ վերադարձած է Հայաստան:

Վերադառնալով Հայաստան Չուպարեան շարունակած է իր ուսուցչութեան պաշտօնը՝ մինչեւ իր մահը:

## Կոչում եւ կիսանդրի
Շնորհիւ իր վաստակին, Չուպարեան 1961 թուականին արժանացած է Հայաստանի Գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչումին:

Մինչեւ օրս ի յիշատակ Չուպարեանին Երեւանի Պետական համալսարանի կեդրոնական մասնաշէնքին մէջ տեղադրուած է իրաւաբանին կիսանդրին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Իլթէր Թիւրքմէն

**Իլթէր Թիւրքմէն** (), թիւրք քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ։ Արհեստավարժ դիւանագէտի պաշտօնը դադրեցնելէ վերջ ան միջոց մը զբաղած է նաեւ հրապարակագրութեամբ՝ մեկնաբանելով արտաքին քաղաքական օրակարգը։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պոլիս։ եղած է Կալաթասարայ լիսէի սաներէն։ Աւարտած է Քաղաքագիտութեան բարձրագոյն վարժարանը։ 

Ան եղած է արտաքին գործոց նախարար։ 12 Սեպտեմբեր 1980 թուականի զինուորական միջամտութեան յաջորդած աւելի քան երեք տարիներուն գլխաւորած է թրքական դիւանագիտութիւնը։

ՄԱԿ-ի Նիւ Եորքի կեդրոնէն ներս եղած է Թուրքիոյ մշտական ներկայացուցիչը, ՄԱԿ-ի Ժընեւի կեդրոնէն ներս եղած է Թուրքիոյ մշտական ներկայացուցիչը։

Եղած է Փարիզի, Մուսկուայի եւ Աթէնքի մօտ Թուրքիոյ դեսպան, այլ բազում մայրաքաղաքներու մէջ կամ միջազգային կազմակերպութիւններէ ներս ներկայացուցած է երկիրը, նախարարութեան կեդրոնական համակարգէն ներս զբաղեցուցած պատասխանատու պաշտօններուն առընթեր։

Եղած էր Արտաքին գործոց նախարարութեան խորհրդատու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Հմայեակ Յակոբեան

**Հմայեակ Յակոբեան** (), հայ գեղանկարիչ:

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Տրապիզոնի մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանը, ուր իբրեւ նկարչութեան ուսուցիչ ունեցած է յայտնի նկարիչ Յարութիւն Շամշինեանը:

Աւարտելէ ետք ուսումը շարունակելու համար մեկնած է Գերմանիա, ուր շրջանաւարտ ըլլալէ ետք որոշ ժամանակ ապրած է:

### Աշխատութիւններ
Յակոբեան զբաղած է նկարչութեամբ. հիմնականին մէջ նկարած է դիմանկարներ, բնանակարներ, ինչպէս նաեւ այլ ժանրի աշխատութիւններ:

Անոր գործերուն մէջ մեծապէս տեղ գտած է գիւղական կեանքը. անոնցմէ են «Վարը Արագածի լանջին», «Հովիւը», «Հին Թիֆլիզ»ը եւ այլ աշխատութիւններ:

Նկարներուն ճամբով փորձած է ներկայացնել հայ աշխատող դասակարգը։ Այդ գործերէն են «Հայ գիւղացին», «Ոսկերիչ Ալեքօն» գործերը:

Իսկ Յակոբեանի դիմանկարներէն յայտնի են «Մովսէս Խորենացի», «Կաթողիկոս Խրիմեան» աշխատութիւնները:

### Ցուցահանդէսներ
Յակոբեան իր գործերով ունեցած է անձանկան ցուցահանդէսներ, Հայաստանի, ինչպէս նաեւ այլ երկիրներու մէջ

Յետ մահու՝ 1948 թուականին Երեւանի մէջ բացուած է գեղանկարիչի ցուցահանդէսը:

Անոր գործերէն շատեր մինչեւ օրս կը պահուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, ինչպէս նաեւ Վրաստանի եւ Ռուսաստանի մէջ գտնուող յատուկ հաւաքածոներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Արաքսիա Կիւլզատեան

**Արաքսիա Կիւլզատեան** (), հայ երգչուհի եւ Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտ։

## Կենսագրութիւն
[մինի|Արաքսիա Կիւլզատեանի յուշատախտակը, [Երեւան։]]
Ծնած է Գիւմրի։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ: Աշակերտական օրերուն սկսած է հանդէս գալ սիրողական խումբերու մէջ: 

19 տարեկանին՝ 1926 թուականին, տեղափոխուած է Երեւան եւ նոյն թուականին եղած է Հայաստանի ձայնասփիւռի կոմիտէի ժողովրդական գործիքներու խումբին մեներգչուհին՝ մինչեւ 1955 թուականը։

1955 թուականէն մինչեւ 1967 թուականը եղած է Հայֆիլհարմոնայի մեներգչուհի: Հանդէս գալու կողքին որոշ ժամանակ աշակերտած է երաժիշտ, երգահան ու երաժշտագէտ Ռոմանոս Մելիքեանին:

Արաքսիա հանդէս եկած է հայկական, պարսկական եւ ազէրի ժողովրդական եւ աշուղական երգերով:

Ան առաւելաբար յայտնի է Գուսան Շերամի երգերու կատարումով։

Անոր ձայնով մինչեւ այսօր հաճոյքով կը լսուին «Փնջլիկ-Մնջլիկ», «Քեզնից մաս չունենամ», «Դուն իմ մուսան ես», «Մարալ ջան», «Պլպուլ էիր» եւ այլ երգեր:

## Կոչում
Շնորհիւ իր վաստակին, Արաքսիա 1960 թուականին արժանացած է Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտի կոչումին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Արաքսիա Կիւլզատեան 
* Արաքսիա Կիւլզատեան. «Սիրեցի՝ աթոռներս տարան»
* Արաքսիա Կիւլզատեան - Օթեակ - Կեդրոն 

Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Յովիկ Յովէեան

**Յովիկ Վաչագանի Յովէեան (Յովհաննիսեան)** (23 Նոյեմբեր 1956, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2011)։

Հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, լրագրող Վաչագան Յովհաննիսեանի որդին է։

## Կենսագրութիւն
1973 - 1978 թուականներուն ուսանած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետին մէջ։

### Աշխատանքային գործունէութիւն
1978 թուականէն աշխատած է Հայաստանի հեռուստառատիօհաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ, 1987-2004 թուականներուն` հեռուստառատիօհաղորդումներու պետական կոմիտէի գրական-գեղարուեստական հաղորդումներու գլխաւոր խմբագրութեան գլխաւոր խմբագիր։ 1991 թուականէն Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ է, 1995 թուականից՝ Հայաստանի ժուռնալիստներու միութեան անդամ։ 2001-2004 թուականներուն եղել է Հայաստանի գրողներու միութեան վարչութեան քարտուղարը, 2001-2006 թուականներուն` Երեւանի պետական համալսարանի հեռուստառատիօժուռնալիստիկայի ամպիոնի դասախօս, 2004-2006 թուականներուն` ՀՀ մշակոյթի եւ երիտասարդութեան հարցերու նախարար։ Եղած է Օրինաց Երկիր կուսակցութեան անդամ։ Նախարարի պաշտօնէն հրաժարական տուած է, երբ, ըստ մամուլի հրապարակումներու, մասնակցած է ծեծկռտուքի, որու ժամանակ գործադրած է նաեւ իրեն պատկանող ատրճանակը։ 2007 թուականէն կը դասաւանդէ Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի հեռուստառատիօժուռնալիստիկայի ամպիոնին մէջ։ 2009 թուականէն Երեւանի «Յովհաննէս Շարամբէեանի անուան ժողովրդական ստեղծագործութեան կենտրոն»-ի տնօրէնն է։

### Գրական գործունէութիւն
Հեղինակած է տասնեօթ բանաստեղծական ժողովածու՝

* «Տունը  ծաղկաթերթիկի  վրայ» (1979)
* «Արահետ» (1990)
* «Աստղագուշակ» (1995)
* «Արեգակն   արդար» (1997)
* «Թափառական ամառներ» (1999)
* «Ծես» (2000)
* «Ժայռագրեր» (2003)
* «Մատենաշար» 21-րդ  դարի  հայ  պոեզիա. Յ. Յովէեան – «Բանաստեղծութիւններ» (2004)
* «Կեսգիշերային  լիբրէտօ» (2006)
* «Ուրարտական  անձրեւներ» (2009)
* «Յիշողութեան  կաւ» (2011)
* «Քամիներու  վերադարձը» պարսկերէն (2013 թուական- Իրանի  Իսլամական Հանրապետութիւն)
* «Վրիպած   ջրհեղեղ» (2014)
* «Անժամանակութիւն» (2015)
* «Նոյեմբերի աւերակները» ռուսերէն (2016)
* «Անաւարտ ցամաք»  (2017)
* «Բառի ալքիմիա» ֆրանսերէն  (2018)

Հեղինակած է բազմաթիւ յօդուածներ, խոհագրութիւններ, ակնարկներ, ռադիոյ եւ հեռուստատեսային հաղորդումներ, անոր սցենարներով ու բնագիրներով նկարահանուած են շարք մը փաստագրական ֆիլմեր եւ կինոնկարներ, անոր բնագիրներով գրուած են խմբերգեր, ռոմանսներ, ջազային ստեղծագործութիւններ։ Իրանի մէ թարգմանուած եւ պարսկերէն հրատարակուած է Յ. Յովէեանի «Քամիներու վերադարձը» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն։

## Պարգեւներ

* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան «Գրիգոր Նարեկացի» յուշամետալ, 2016
* ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2011)
* «Վազգէն Ա Կաթողիկոս Ամէնայն Հայոց» ոսկէ մետալ
* «Ֆրիտէոֆ Նանսէն» յուշամետալ
* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան «Ոսկէ մետալ»
* ՀՀ Գրողներու միութեան «Գրական վաստակի» համար մետալ

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Չակերտներ», Յովիկ Յովէեան 
* Էլեկտրոնային գրադարան, Յովիկ Յովէեան 
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի նախարարներ
Ստորոգութիւն:23 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ
Վաչագան Յովհաննիսեան (բանաստեղծ)

**Վաչագան Յովէի Յովհաննիսեան** (23 Օգոստոս 1931, Ներքին Բազմաբերդ, Թալինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1999), հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1969 թուականէն։

Զաւակներ` Հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ Յովիկ Յովէեան (Յովհաննիսեան)， Մանկավարժական գիտութիւններու թեկնածու, դոցենտ՝ Արուսեակ Յովհաննիսեան **<sup>,</sup>** Վահան եւ Անահիտ Յովհաննիսեաններ։

Միջազգային մրցոյթներու դափնեկիր, դաշնակահար Շողեր Յովէեանի պապիկը։

## Կենսագրութիւն
Վաչագան Յովհաննիսեանը ծնած է 23 Օգոստոս 1931-ին, Թալինի շրջանի Ներքին Բազմաբերդ գիւղը։ 1954 թուականին աւարտած է Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանը։ 1955-1956 թուականներուն աշխատած է Երեւանի պոլիգրաֆկոմբինատին մէջ որպէս գրաշար։ 1967 թուականին աւարտած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական ինստիտուտի լեզուագրական ֆակուլտետը։ 1965-1968 թուականներուն աշխատած է Հայպետհրատին մէջ որպէս տեխնիկական խմբագիր։ Վարդգէս Պետրոսեանի հետ միասին հիմնադրել է «Գարուն» ամսագիրը։ Երկար տարիներ աշխատած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ որպէս փոխտեսուչ, Գէորգեան ճեմարանին մէջ դասաւանդած է հայոց լեզու եւ գրականութիւն։ Հայաստանի մէջ «Աստուածաշնչեան ընկերութեան» հիմնադիրն էր եւ տնօրէնը։ Զբաղուած է գիտամանկավարժական գործունէութեամբ։

## Յուշ-երեկոներ
2001 թուականին Հայաստանի գրողներու միութեան մէջ տեղի ունեցած է Վաչագան Յովհաննիսեանի 70-ամեակին նուիրուած երեկոյ։ Վաչագան Յովհաննիսեանի 85-ամեակին նուիրուած միջոցառումը տեղի ունեցած է Աւետիք Իսահակեանի անուան կեդրոնական գրադարանին մէջ։

14 Հոկտեմբեր 2016-ին Իսահակեանի անուան կեդրոնական գրադարանին մէջ տեղի ունեցաւ յուշ-ցերեկոյթ նուիրուած բանաստեղծ Վաչագան Յովհաննիսեանի 85-ամեակին։ 

2021 թուականին Վաչագան Յովհաննիսեանի ծննդեան 90-ամեակի յուշ-երեկոն Սբ. Էջմիածնի մէջ։

## Յիշատակ
Էջմիածին քաղաքում գործում է Վաչագան Հովհաննիսեանի անուան գրադարան։

## Երկեր
Մոսկուայի մէջ ռուսերէն հրատարակուած է Յովհաննիսեանի «Հաւատի գոյնը» գիրքը։

* Վաղուայ համար, Երեւան, Հայպետհրատ, 1963, 56 էջ։
* Սրտի զարկեր, Երեւան, «Հայաստան», 1967, 128 էջ։
* Աշխարհն իմ մէջ, Երեւան, «Հայաստան», 1972, 100 էջ։
* Կարօտի գոյնը, Երեւան, «Հայաստան», 1975, 192 էջ։
* Հողի կանչը , Երեւան, «Սուէտական գրող» հրատարակչութիւն, 1978, 210 էջ։
* Իմ անուշ մերիկ։ Բանաստեղծութիւններ եւ պօէմներ, Սուէտական գրող, 1988,158 էջ։
* Խորան սիրոյ եւ հաւատի, Էջմիածին , 1993, 111 էջ։
* Լեռան ճամփան, Երեւան, «Հայաստանի գրողներու միութեան հրատարակչութիւն» , 2001, 93 էջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:ՀՊՄՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանի սաներ
Ստորոգութիւն:23 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1931 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1999 մահեր
Նայիրի (թերթ)

**Նայիրի**, ազգային-գրական պարբերաթերթ։

Լոյս կը տեսնէ 1941 թուականէն, սկիզբը Հալէպի մէջ (մինչեւ 1949 թուականը), 1945 թուականէն՝ ամսագիր։ Լոյս կը տեսնէ 1951 թուականէն Լիբանանի մէջ։

Հիմնադիր-խմբագիր՝ Անդրանիկ Ծառուկեան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն իր շուրջը համախմբած է Մերձաւոր եւ Միջին Արեւելքի անուանի հայ գրողներուն, գրականագէտներուն ու արուեստագէտներուն, տպագրած անոնց, ինչպէս նաեւ Հայաստանի գրողներու (Եղիշէ Չարենց, Գուրգէն Մահարի, Յովհաննէս Շիրազ, Հրաչեայ Քոչար, Գեղամ Սարեան, Սիլվա Կապուտիկեան, Սարմէն եւ ուրիշներ) բազմաթիւ գործեր։

1951-1983 թուականներուն (որոշ ընդհատումներ 1964 թուականին ունեցած է «Յառաջ-Գրական» շաբաթական յաւելուածը (խմբագիրներ՝ Գ. Տէրտէրեան, Ա. Դարեան, Պ. Մինասեան)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական պարբերականներ
Էթրա

**Էթրա** կամ Էթրի (յուն․՝ Αίθρα)․ Թրիզինայի Փիթէաս թագաւորին դուստրը եւ Թիսէասին մայրը։

## Առասպելը

### Տելֆիի պատգամախօսը
Աթէնքի թագաւոր Էգէաս Տելֆիի պատգամախօսին կ՛ուղղուի, որպէսզի մանչ զաւակ ունենայ։ Փիթիա անոր կը յանձնէ վճիռը, զոր Թեմիտայէն կ՛առնէ․- «Մի քակեր տոպրակին ցցուած ոտքը Աթէնք չհասած, ժողովուրդներու մեծ առաջնորդ» (*Ασκού τον προύχοντα πόδα, μέγα φέρτατε λαών, μη λύσης, πριν εις άκρον Αθηναίων αφίκειας)*։ Տրուած վճիռին տոպրակը, գինիի պարկ մըն է եւ ցցուած ոտքը այդ մասը ուրկէ գինին կը լեցնէին։ Էգէաս Աթէնք վերադարձին ճամբուն վրայ Թրիզինայէն կ՛անցնի։ 

### Էգէասը Թրիզինա
Թագաւորը՝ Փիթէաս, ծանօթ էր իր իմաստութեան համար։  Էգէաս անոր կարծիքը կ՛ուզէ։ Փիթէաս վճիռին իմաստը կը հասկնայ, սակայն Էգէասին չի յայտներ։ Պալատին մէջ ճոխ ընթրիքին ընթացքին գինիի պարկեր կը բացուին։ Փիթէասին դուստրը Էթրա, շարունակ գինի կը մեծարէ էգէասին մինչեւ որ ան կը գինովնայ։ Գինով վիճակի մէջ, Փիթէաս զայն կ՛առաջնորդէ աղջկան անկողինը։ 

### Փոսիտոնաս, Էգէաս եւ Էթրա
Այդ նոյն իրիկունը Էթրա երազին մէջ Աթինա աստուածուհիին կը տեսնէ եւ ան զայն կ՛առաջնորդէ դիմացի մօտակայ Սֆերիա կղզին (Փորոս) գինեձօնք նուիրելու Սֆերոսի (Փելոփասին սայլապանը) դամբանին։ Էթրա խարակներու վրայէն քալելով կղզի կ՛անցնի։ Առասպելը կ՛ըսէ թէ երբ Էթրա խարակներու վրայէն կը քալէ Փոսիտոնաս (ծովու եւ ջուրի աստուածը) զայն կ՛արգասաւորէ։ Թիսէասին հայրը ուրեմն ըլլայ Էգէասն է, ըլլայ Փոսիտոնաս։ 

Էգէաս երբ ինքզինքին կու գայ, կը հասկնայ եղածը, կը լքէ կինը՝ Էթրա, եւ Աթէնք կը վերադառնայ։ Չմեկնած, էթրային կը պատուրէ թէ եթէ իրենց ամուսնութենէն մանչ զաւակ ունենայ, պատշաճ ձեւով մեծցնէ առանց սակայն յայտնելու ինքնութիւնը ու երբ պատանութիւնը վերջանայ Աթէնք թող գայ։

### Էթրա եւ գեղեցիկ Հելենը
Թիսէաս երբ կը մեծնայ, Փիրիթոոս բարեկամին հետ Տիոսքուրի եղբայրներուն (երկուորեակ խորթ եղբայրներ, լոյսի աստուածներ որ կը ներկայացնէին պարկեշտութիւնը, շքեղութիւնը, համարձակութիւնը, ազնուութիւնը եւ առաքինութիւնը) քոյրը՝ գեղեցիկ Հելենը կ՛առեւանգեն, նախկան ան ամուսնանայ Մենելաոսին (Սպարթիին թագաւորը)։ Վիճակ կը քաշեն եւ Թիսէաս Հելենը կ՛առաջնորդէ Աֆիտնոս ընկերոջ տունը եւ մայրն ալ Էթրա հետը։ Իսկ երբ Փիրիթոոսին հետ կը փորձեն վարի աշխարհէն (Ատիս աստուծոյ բնակավայրը) Փերսեֆոնին առեւանգել Ատիսին կողմէ տարիներ հոն քարացած կը մնան մինչեւ ազատագրուին Հերակլիսին (Իրաքլիս) կողմէ։ Տիոսքուրի եղբայրները առիթը կը գտնեն իրենց քոյրը ետ Սպարթի կը տանին, ինչպէս նաեւ Էթրան։ Երբ Փարիս գեղեցիկ Հելենը կ՛առեւանգէ եւ Տրոյա (Թրիա կամ Իլիոն) կ՛առաջնորդէ, Էթրան ալ հետը կ՛առնէ։ 

## Էթրա թուաբանը
Էթրա, Թրիզինայի փոքրիկներուն թուաբանութիւն կը դասաւանդէր, ինչպէս նաեւ աղիւսակին (հաշուետախտակին *άβακας*) գործածութիւնը եւ այդ ժամանակի թիւերուն գրելը։ Իր թուաբանութեամբ զբաղիլը կը վկայեն Վիթրուվիուս (Vitruvius, Ք․Ա․ 80-15), Մենակկիուս (Menagius, 1613-1692) եւ Թիթուս Լիվիուս (Titus Livius, Ք․Ա․59 - 17)։

Յետ մահու, 1873-ին յայտնաբերուած աստղակերպի մը կը տրուի էթրա անունը՝ 132 Էթրա։ 

## Էթրայի մահը
Տրոյեան պատերազմի վերջաւորութեան, երբ յոյները քաղաքը կը գրաւեն, Էթրային թոռները՝ Աքամաս եւ Տիմոֆոն, զայն կը ճանչնան եւ կ՛ազատագրեն։ Թոռները Թիսէասին զաւակներն են եւ այդ պատճառով անոնք պատերազմի աւարէն ոչինչ կ՛առնեն։ Էթրա, երբ կ՛իմանայ թէ Թիսէաս մահացած է, ինքնասպան կ՛ըլլայ։

        

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
132 էթրա աստղակերպ

մինի|132 Էթրա․ 3D չափանիշ եւ համակարգուած լոյսի կորագիծով
**132 Էթրա**․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1873-ին ամերիկացի աստղաբան Ճէյմս Քրէյկ Ուացընին կողմէ *James Craig Watson*։ Ան աստղակերպին կու տայ յունական դիցաբանութենէն Թիսէասի մօր անունը՝ Էթրա։   Անոր արտակեդրոն ծիրը բաւական մեծ ըլլալով, արեւամերձ կէտը ընդհանրապէս Արեւուն աւելի մօտիկ կը գտնուի քան թէ Հրատ մոլորակը։

Անոր յայտնաբերումէն ետք, 132 Էթրա մարդու աչքէն կը կորսուի (որովհետեւ դիտարկումները անբաւարար էին) եւ կը վերայայտնուի 1922-ին։ 132 Էթրային տրամագիծը 42,87 քլ․ է, իսկ լոյսի կորագիծը երկարաձեւ եւ կամ անկանոն ձեւ կը ցուցնէ։

## Անուանում
Էգէասին կողակիցը եւ Թիսէասի մայրը՝ Էթրա, Թրիզինայի փոքրիկներուն թուաբանութիւն կը դասաւանդէր, ինչպէս նաեւ աղիւսակին (հաշուետախտակին *άβακας*) գործածութիւնը եւ այդ ժամանակի թիւերուն գրելաձեւը։ Իր թուաբանութեամբ զբաղիլը կը վկայեն Վիթրուվիուս (Vitruvius, Ք․Ա․ 80-15), Մենակիուս (Menagius, 1613-1692) եւ Թիթուս Լիվիուս (Titus Livius, Ք․Ա․59 - 17)։

## Տե՛ս նաեւ

* 1184 Եէա աստղակերպ
* 166 Ռոտոփի աստղակերպ
*174 Ֆետրա աստղակերպ
* 3092 Իրոտոթոս աստղակերպ
* 238 Հիփաթիա աստղակերպ
* 1647 Մենելաոս աստղակերպ
* 659 Նեսթոր աստղակերպ
* 911 Աղամեմնոն աստղակերպ

    

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Վիթրուվիուս
# Մենակիուս
# Թիթուս Լիվիուս

Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր այբենական կարգող
Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր
Ստորոգութիւն:1873-ին յայտնաբերուած աստղակերպեր
Էքաթոմվէոն

**Էքաթոմվէոն**․ Ատիկեան օրացոյցի առաջին ամիսը (23 Յունիսէն - 23 Յուլիս)։ Ամառուան արեւադարձէն ետք կը հետեւի նոր լուսնկային («Նումինիա»)։ Յստակ թուականներ չկան, որովհետեւ Ամիսները կը փոխուին «Նումինիա»ով։

Թիսէասի ժամանակ, Աթէնք, այս ամիսը Քրոնիոն (*Κρονιών -* Քրոնոսի ի պատիւ) կը կոչուէր։ Ապա, անունը առաւ էքաթոմվէա տօնէն, որ կը տօնուէր Ափոլոնասի ի պատիւ։ Այդ տօնին ընթացքին կը զոհէին էքատօմվէ (*εκατόμβαι. εκατό=հարիւր*), այսինքն 100 կովերու, ցուլերու փառաւոր զոհաբերումը։ 

Էքաթոմվէոն ամսուան տօներն էին Փանաթինէա, Քրոնիա եւ Սինիքի։ Մեծագոյն տօնը Փանաթինէան էր, ի պատիւ Աթինա աստուածուհիին։

   

## Տե՛ս նաեւ
‎Փիանեփսիոն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ատիկեան օրացոյց
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի օրացոյցներ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան օրացոյցներ
Սինիքիա

**Սինիքիա**․ Ատիկէի հին տեղական տօն, ի պատիւ Թիսէասին եւ Աթինա աստուածուհիին։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
մինի|Իրինի աստուածուհին կը գրկէ Փլութոս
Ըստ Թուքիտիտիսին, Թիսէաս այդ թագաւորն է որ կը հաստատէ Աթէնքի մեծութիւնը միացնելով Ատիկէի բնակավայրերը եւ խաղաղութիւն կը տիրէ շրջանին մէջ։ Իրմէ առաջ, բնակավայրերը շարունակ վէճի մէջ էին։

Պլուտարքոս իր արձանագրութիւններուն մէջ կը նշէ թէ 16 Էքաթոմվէոնային կը տօնուէր «Մեթիքիա» տօնը (Սինիքիա) եւ թէ զոհաբերութիւն կը կատարուէր։ 

## Տօնակատարութիւն
Սինիքիա (կամ Սինիքեսիա), կը տօնուէր 16 Էքաթոմվէոնային Աքրոփոլիսին հիւսիսային մասը, հոն ուր հին «Փրիթանիօ»ն (*Πρυτανείο* Երիցարան) կը գտնուէր։ 

Տօնին ընթացքին կը պատուէին Աթինա աստուածուհին։ Շքերթ կը կատարուէր հին Փրիթանիոյէն մինչեւ Փանտրոսիօ՝ Էրեհթիոյի (կամ Էրէխթիօ, *տե՛ս* ) շրջափակը։ Խաղաղութեան աստուածուհիին (Իրինի *Ειρήνη*) համար կով մը կը զոհէին։ Նաեւ՝

* Հանդէս մը կ՛ըլլար ի պատիւ Թիսէասին կողմէ հաստատուած Աթէնքի քաղաքացիներու բաժանումը 3 դասակարգերու․ ազնուականներու, հողատէրերու եւ ստեղծագործներու (շինականներ եւ արհեստագործներ)։
* Կը նշուէր Ատիկէի 12 բնակավայրերուն անունները, որ Թիսէաս միացուց եւ Աթէնքը մայրաքաղաք դարձուց։
* «Փրիթանիօ»ն կը նշուէր իբրեւ Ատիկէի վարչական սպասարկութիւնը։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի տօնակատարութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին յունական տօնակատարութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան տօներ
Քալաւրիայի Դաշնաժողով

**Քալաւրիայի Դաշնաժողով** (յուն․՝ Αμφικτυονία της Καλαυρίας)․ հին Յունաստանի ամենակարեւոր Դաշնաժողովներէն։ Ունէր իբրեւ կեդրոն Փորոս կղզին, որ հնադարին Քալաւրիա կը կոչուէր։ 

Ըստ Ստրապոնի Քալաւրիայի Դաշնաժողովին կը մասնակցէին եօթը քաղաքներ․ Աթէնքը, Էփիտաւրոս, Էրմիոնի, Թրիզինա, Էղինա, Փրասիես եւ Արքատեան Օրհոմնենոս։ Այս քաղաքներուն բնակիչները վախնալով Արղոսի աստիճանաբար վերելքէն կը դաշնակցին, որպէսզի դիմադրեն հաւանական յարձակում մը։ Անոր ստեղծման թուականին համար պատմաբանները համակարծիք չեն։ Ուրիշներ կ՛ըսեն թէ Դաշնաժողովը հիմնուած է Ք․Ա․ 7-րդ դարուն, իսկ ուրիշներ ալ Միկինեան շրջանին։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քալաւրիայի Դաշնաժողով
Ստորոգութիւն:Հին յունական դաշնաժողովներ
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի դաշնաժողովներ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան դաշնաժողովներ
Անատոլի Գրիգորեան

**Անատոլի Գրիգորեան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կիւմրի։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1956 թուականին ընդունուած է Երեւանի «Փանոս Թէրլէմեզեան» գեղարուեստի ուսումնարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1961 թուականին: 

1962 թուականին ընդունուած է Երեւանի Գեղարուեստական եւ թատերական կաճառի գեղանկարչութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1967 թուականին:

## Գործունէութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք աշխատած է հայկական հեռուստատեսութեան արուեստանոցէն ներս։ 1970 թուականին եղած է Նկարիչներու միութեան անդամ, իսկ 1977 թուականին ընտրուած՝ Հայաստանի Նկարիչներու միութեան քարտուղար, ապա միութեան վարչութեան անդամ:

## Ցուցահանդէսներ
Գրիգորեան ցուցահանդէսներով հանդէս եկած է Երեւանի, Ռուսաստանի, Լեհաստանի, Հնդկաստանի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Աւստրալիոյ, Պուլկարիոյ, Հունգարիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ:

Անոր ստեղծագործութիւնները մինչեւ օրս կը ցուցադրուին Տրետեաքովեան պատկերասրահին, Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Երեւանի Ժամանակակից արուեստի թանգարանի, Վանաձորի պատկերասրահին, Ռուսաստանի եւ Հայաստանի նկարիչներու միութիւններու գրասենեակներուն, ինչպէս նաեւ անհատական բազմաթիւ հաւաքածոներու մէջ:

## Կոչումներ եւ շքանշաններ
Շնորհիւ իր արուեստին, Գրիգորեան 1983 թուականին արժանացած է Հայաստանի Վաստակաւոր նկարիչի կոչումին։

2013 թուականին արուեստագէտին շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Ժողովրդական նկարիչի կոչումը:

Կոչումներուն կողքին 2005 թուականին Գրիգորեան արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» շքանշանին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Պօղոս Մակինցեան

**Պօղոս Մակինցեան** (), հայ գրականագէտ, հրապարակախօս, թարգմանիչ, պետական եւ քաղաքական գործիչ։ Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ներքին Ագուլիս գիւղը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1906 թուականին: Դպրոցական ուսումը աւարտելէ ետք ընդունուած է Մոսկուայի Համալսարանի պատմաբանասիրական բաժին, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1912 թուականին:

## Գործունէութիւն
Մակինցեան Մոսկուայի մէջ Վահան Տէրեանի եւ այլ ընկերներու հետ հրատարակած է «Գարուն» գրական ժողովածուն:

Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք յատուկ հրաւէրով ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանէն ներս, ապա դասաւանդած է Երեւանի Գայանեան օրիորդաց դպորցին մէջ՝ մինչեւ 1918 թուականը եւ մեկնած է Ռուսաստան, ուր ստանձնած է զանազան պաշտօններ:

Որոշ ժամանակ Ռուսաստանի մէջ աշխատելէ ետք Ալեքսանտր Միասնիկեանի հրաւէրով վերադարձած է Հայաստան, ստանձնելով Ժողկոմի նախագահի տեղակալի պաշտօնը:

Մակինցեան 1925-1927 տարիներուն դիւանագիտական աշխատանք տարած է Պոլսոյ, Միլանոյի եւ Փարիզի մէջ:

## Աշխատութիւններ
Մակինցեան հեղինակ է բազմաթիւ յօդուածներու եւ հրապարակախօսութիւններու, որոնք հրատարակուած են զանազան պարբերականներու մէջ։

1916 թուականին «Մշակ»ի մէջ հրատարակած է «Գրական մանրուքներ» խորագրեալ յօդուածաշարքը:

Մակինցեանի կարեւորագոյն գործերէն կարելի է սեպել Մաքսիմ Կորքիի «Հայ գրականութեան ժողովածու» աշխատութեան, ինչպէս նաեւ Վալերի Պրիւսովի «Հայաստանի պոեզիա» աշխատութեան պատրաստման գործին մէջ ունեցած ներդրումը:

Արձակագիրը կատարած է նաեւ հրատարակչական աշխատանք։ Ան կազմած եւ հրատարակած է Վահան Տէրեանի երկերու չորս հատորները, Յովհաննէս Թումանեանի «Գիքոր»ը, Շիրվանզադէի «Քաոս»ը, Գուրգէն Մահարիի «Մանկութիւն»ը եւ այլ աշխատութիւններ:

Ստեղծագործելու կողքին Մակինցեան կատարած է թարգմանական աշխատանքներ, հայերէնի վերածելով Արթուր Շնիցլերի երկերու ժողովածուն, Քարլ Մարքսի, Կերհարտ Հաուպտմանի եւ այլոց գործերը:

Մակինցեան ծանօթ է նաեւ հայրենի լատինատառ ուղղագրութեան ջատագովութեամբ։ Ան մեծ աշխատանք տարած է, որպէսզի հայոց տառերը փոխարինուին լատինատառերով: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Ա․ Ա․ Այվազեան, ՆԱԽԻՋԵՒԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երեւան, «Հուշարձան», 1995, էջ 289-368։

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Փիանեփսիոն

**Փիանեփսիոն**․ հին Յունաստանի Ատիկեան օրացոյցի չորրորդ ամիսը (23 Սեպտեմբերէն - 23 Հոկտեմբեր) որ Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած էր։

Ամիսը անունը առած է Փիանեփսիա գլխաւոր տօնէն, որ կը տօնուէր Ափոլոնասի ի պատիւ։ Փիանեփսիա․ Փիանոս (*Πυάνος* բակլայ)+էփսօ (*έψω* կը խաշեմ)=բակլա կը խաշեմ։ 

Ըստ աւանդութեան, երբ Թիսէաս ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Կրետէ Մինոթաւրոսը սպաննելու համար, Տիլոս կանգ կ՛առնէ եւ Ափոլոնաս աստուծոյ զոհաբերութիւն մը կ՛ընէ, խոստանալով թէ եթէ յաղթէ, անոր պիտի ընծայէ ձիթենիի զարդարուած ճիւղեր։ Թիսէաս երբ կը վերադառնայ, խոստումը կը կատարէ։ Նաեւ վերադարձի ճամբուն վրայ, նաւուն մէջ ուտելիքի պաշարը սպառած ըլլալով, եօթներորդ օրը անոր ընկերները ինչ որ գտնեն կը հաւաքեն եւ կը պատրաստենի բակլայով ճաշ մը։ Այս սովորութիւնը Ափոլոնասի ի պատիւ կ՛անուանուի Փիանեփսիա եւ անունը այդ ամիսին կու տայ։

    

## Տե՛ս նաեւ
Էքաթոմվէոն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ատիկեան օրացոյց
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի օրացոյցներ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան օրացոյցներ
Ռաֆայէլ Նահապետեան

**Ռաֆայէլ Նահապետեան** (), հայ գրող, արձակագիր եւ Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի մէջ, ապա ընդունուած է Երեւանի Ելեկտրագիտական արուեստից վարժարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1965 թուականին:

Ուսումը աւարտելէ ետք Նահապետեան աշխատած է Ելեկտրագիտական համամիութեան գիտահետազօտական կաճառի հայկական մասնաճիւղին մէջ: Որոշ ժամանակ աշխատելէ ետք Նահապետեան որոշած է շարունակել ուսումը եւ ընդունուած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1971 թուականին:

Երկրորդ ուսումը աւարտելէ ետք, Նահապետեան 1971-1973 թուականներուն, սպայի պաշտօնով ծառայած է Խորհրդային Միութեան բանակին, ապա՝ 1974-1983 թուականներուն, ստանձնած է Հայաստանի Հեռուստատեսութեան եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէի գրական հաղորդումներու գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնը եւ դարձած է աւագ խմբագիր:

Գրչեղբօր՝ Արա Մնացականեանի հետ միասին որոշ ժամանակ սկսած է քարոզել ազգասիրութիւն ու ազատամտութիւն, որու պատճառով Խորհրդային Միութեան ղեկավարներուն կողմէ դատապարտուած է ազատազրկման:

Ան արժանացած է շարք մը մրցանակներու։

## Գործունէութիւն
Նահապետեան իր առաջին գործը՝ «Հայրենիքի ժամանակ»ը խորագրով (պատրաստուած Արա Մնացականեանի գործակցութեամբ), առաջին անգամ հրատարակուած է 1970 թուականին, «Գարուն» պարբերականին մէջ՝ սփիւռքահայերու ներգաղթի նիւթով:

Ան հեղինակած է պատմուածքներ, վիպակներ, ինչպէս նաեւ ձայնասփիւռի եւ հեռուստատեսութեան հաղորդումներ, որոնք թարգմանուած են ռուսերէնի, ռումաներէնի, չեխերէնի եւ այլ լեզուներու:

## Աշխատութիւններ
Նահապետեանի գործերէն են․

* «Հրաշէկ նժոյգներ»,
* «Մեղեդի երեւակայական ջութակի համար»,
* «Ագռաւի աղջիկըե»,
* «Ծագեց խաւարը» եւ այլ աշխատութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վիքթոր Բալայեան

**Վիքթոր Բալայեան** (), հայ արձակագիր, լրագրող, թարգմանիչ եւ Գրողներու միութեան անդամ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Լոռիի մարզի Կարկառ գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1954 թուականին:

### Վարած պաշտօններ
Ուսումը աւարտելէ ետք իբրեւ գրական աշխատող աշխատած է «Պիոներ կանչ» թերթին մէջ, իսկ 1956-1958 թուականներուն ստանձնած է «Աւանկարտ» թերթի վարիչի պաշտօնը: Այնուհետեւ Բալայեան եղած է «Պիոներ կանչ» թերթի պատասխանատու քարտուղար, որմէ ետք ստանձնած է «Հայաստան» հրատարակչութեան մանկապատանեկան գրականութեան խմբագրութեան վարիչի պաշտօնը:

Թերթերու մէջ ստանձնած պաշօտններուն առընթեր ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Երեւանի համալսարանի լրագրութեան բաժնին մէջ, դասաւանդելով «Գրականութիւնը եւ արուեստը լրագրութեան էջերուն մէջ» առարկան:

Ան 1970-1974 թուականներուն եղած է «Հայաստան» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրը։ 1974-1979 թուականներուն «Սովետական գրող» հրատարակչութեան տնօրէն, իսկ 1979-1984 թուականներուն՝ հեռուստատեսութեան եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէի նախագահի առաջին տեղակալ:

### Աշխատութիւններ
Այս բոլոր պաշտօններու կողքին Բալայեան զբաղած է գրականութեամբ. հայերէն, ինչպէս նաեւ ռուսերէն լեզուով լոյս տեսած են իր աշխատութիւնները, ինչպէս՝ 

* «Քանդուած նկուղի գաղտնիքը»,
* «Ստուեր եւ լոյս», «Առաջին դասը»,
* «Անտեսանելի հետքեր»,
* «Մշուշը ցրւում է» եւ այլ աշխատութիւններ:

Ստեղծագործելու կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանական աշխատանքով՝ հայերէնի թարգմանելով Զ. Նենացքիի, Ի. Մատիաշովսքիի, Լուիս Նորմանի եւ այլ գրողներու գործերը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մարաթոնաս

**Մարաթոնաս** (յուն․՝ Μαραθώνας),  Ատիկէի քաղաքապետութիւն։ Յունաստանի պատմական քաղաքապետութիւններէն է (Մարաթոն Էանդիտա՝ հնադարեան քաղաքը)։ Հոն է ուր Ք․Ա․ Սեպտեմբեր 490-ին տեղի ունեցած է համանուն ճակատամարտը Աթենացիներուն եւ Պարսիկներուն միջեւ։ Բնակչութեան թիւը 33 423 է։

Անունը առած է տեղացի Մարաթոս հերոսէն։ Հնադարի շրջանին հիմնուած Փրովալինթոս, Ինոի եւ Թրիքորիթոս քաղաքները, Մարաթոնի հետ միասին կազմած են Ատիկէի Թեթրափոլիսը։ Մարաթոն անունէն յառաջ եկած է Մարաթոնիոս՝ Մարաթոնի վազքը։ 2004-ի Ողիմպիական Խաղերուն անոր ծովափին բացերը՝ Սհինիա, տեղի ունեցան թիավարութեան մրցումները, իսկ Մարաթոնի հանրածանօթ վազքը անկէ կը սկսի ու կը վերջանայ Աթէնքի Փանաթինայիքօ Սթատիօ (կամ Քալիմարմարօ)։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ատիկէի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի
Նաւասարդ (տարեգիրք)

**«Նաւասարդ»**, գրական, գեղարուեստական տարեգիրք։ Լոյս տեսած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, 1914 թուականին։ Խմբագիրներ՝ Դանիէլ Վարուժան, Հ․ Սիրունի։ Աշխատակցած են ժամանակի ականաւոր հայ գրողները, արուեստաբանները, բանասէրները։ Ունեցած է գրականութեան, արուեստի, բանասիրութեան բաժիններ։ Տպագրուած է նաեւ օտար դասական հեղինակներու (Մ․ Մետեռլինկ, Օ․ Ուայլդ, Ա․ Միցկհիչ եւ ուրիշներ) գործեր։ Արժեքաւոր են Կոմիտասի «Լոռու գութաներգը Վարդաբլուր գիւղի ոճով» եւ Օ․ Սէումեանի «Հայ թատրոնի վերածնունդի համար» յօդուածները։ «Նաւասարդ»-ի էջերուն մէջ տեղ գտած են նկարչական արուեստի նմուշներու վերատպութիւններ, ունեցած է ճոխ ձեւաւորում։ 2-րդ գիրքի շարուածքը ոչնչացուած է 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Նեղոս (թերթ)

«**Նեղոս**», շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1889 թուականին, Ալեքսանդրիոյ մէջ (ընդամէնը՝ 18 համար)։ Հրատարակիչներ՝ Անտօն Ռշտունի, Ղեւոնդ Փափագեան։ Խարազանած է եգիպտահայ մեծատուններու եւ Կոստանդնուպոլսոյ Ազգային ժողովի թուրքամէտ քաղաքականութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Ատիկէ

**Ատիկէ** (յուն․՝ Περιφέρεια Αττικής)․ Յունաստանի 13 վարչական շրջաններէն մէկը, ըստ 1622/86 Օրէնքի յօդուած 61-ին, հաստատուած 51/1987 Նախագահական Հրամանագրով։ Կ՛ընգրկէ Ատիկէ նահանգը, որուն կեդրոնն է Աթէնքը։  

## Տեղեկութիւններ
Ժամանակին Ատիկէ եղած է Յունաստանի նահանգներէն մէկը եւ կազմուած էր 4 կիսանկախ նահանգներէ․ Աթէնքի, Փիրէայի, Արեւելեան Ատիկէի եւ Արեւմտեան Ատիկէի։

Ատիկէի տարածութիւնն է 3․808 քլ․²։ Ըստ Քալիքրաթիս ծրագրին, որ ի զօրու է 1 Յունուար 2011-էն, Ատիկէ կ՛ընդգրկէ՝

* Աթէնքի Քաղաքային Տարածաշրջանը իր Շրջանային Միաւորումներով
* Փիրէայի Շրջանային Միաւորումը
* Ատիկէի կղզիներու Շրջանային Միաւորումը

Բացի Աթէնքէն, կ՛ընգրկէ Էլեֆսինա, Մեղարա, Փիրէա, Լաւրիօ, Մարաթոնաս քաղաքները, ինչպէս նաեւ Պելոպոնեսի փոքր բաժին մը եւ Սալամինա, Էղինա, Փորոս, Իտրա, Սփեցես, Քիթիրա եւ Անթիքիթիրա կղզիները։ 

Բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 3 792 469 է։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի շրջաններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի Շրջանային Միաւորումներ
Ներկայ (ամսագիր, Պուէնոս Այրես)

**«Ներկայ»**, ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1961-1970 թուականներուն Պուէնոս Այրեսի մէջ։ Խմբագիր՝ Պահատրեան։ Լուսաբանած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի վերելքը, Խորհրդային Հայաստանը համարած համայն հայութեան միակ հայրենիքը։ Ներկայացուցած է Արժանթինի հայ համայնքի առօրեան, ազգային, մշակութային կազմակերպութիւններու աշխատանքները, անդրադարձած է սփիւռքի իրադարձութիւններուն։ Գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են հայ խորհրդային գրողներու (Յովհաննէս Շիրազ, Գէորգ Էմին, Սիլվա Կապուտիկեան եւ ուրիշներ) ստեղծագործութիւնները, գրախօսականներ եւ ծանօթագրութիւններ հայրենիքի մէջ լոյս տեսած գիրքերու վերաբերեալ։ Ունեցած է նաեւ բժշկաառողջապահական գիտութեան բաժիններ։

Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ