open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արամեան-Ունճեան Վարժարան

**Արամեան-Ունճեան Վարժարան**, Գատըգիւղ, Պոլիս, Թուրքիա կը գտնուի:

## Պատմականը
1858 ին Գատըգիւղի Ս.Թագաւոր տաճարին շրջափակին մէջ կը կառուցուի առաջին կանոնաւոր ազգային վարժարանը, Համազասպեան Մուրատեան անունով: Համազասպեանը՝ մանչերու յատուկ, Մուրատեանը՝ աղջկանց յատուկ:

Ժամանակի ընթացքին գիւղին բնակչութիւնը զգալաբար կը բազմանայ Սկիւտարի հրդեհին եւ 1700էն ի վեր գաւառէն Կ.Պոլիս հասնող հայերուն պատճառաւ: Ուստի հարկ կը դառնայ եկեղեցիէն հեռու Ռըզա Փաշա թաղին մէջ ընդարձակ հող մը գնել, որուն վրայ կը կառուցուի վարժարանը, քարաշէն երեք յարկով: Շինութիւնը կը վերջանայ 1872ին, բայց դրամական միջոցները պակսած ըլլալուն դպրոցը չի բացուիր:

« Զապէլ Թագուհին » անունով թատրերգութեան մը ներկայացումին հասոյթովն է որ կարելի կ’ըլլայ նորակառոյց վարժարանը բանալ 1873ին կոչելով Արամեան:

Այդ շրջաններուն Պոլիսի զանազան թաղերուն մէջ իրարու ետեւէ բացուած են նախակրթարաններ սուրբերու եւ բարերարներու անունով, բայց Արամեանը կը զատուի այս բոլորէն իր պատմական անունով: Ասիկա անունն է մեր դիւցազն Արամ Նահապետին, որով մկրտուած կը տեսնենք գաւառի մեր վարժարաններէն շատերը, ինչպէս՝ Ակնայ, Կեսարիոյ, Ատաբազարի եւլն.

1912ին Գատըգիւղի յարգարժան թաղեցիներէն Մաթուս Էֆէնտի Ունճեան, եղբօրը՝ Աբիկ Էֆէնտի Ունճեանի հետ կը գնեն վարժարանին ետեւը գտնուող Յունաց նախկին ակումբի շէնքը եւ կը նուիրեն Ս. Թագաւոր եկեղեցւոյ, ի յիշատակ իրենց քրոջը՝ Նեկտարինէ Ունճեանի: Կառուցուելիք շէնքը պիտի ծառայէ իբր աղջկանց վարժարան: Այսպիսով դպրոցին անունին քով կ’աւելցուի Ունճեաններու անունը եւ կ’ըլլայ Արամեան-Ունճեան:

Արամեան-Ունճեան նախակրթարանը 1957ին ութնամեայ Միջնակարգի կը վերածուի, տնօրէն Վահրամ Պուրմաեանի ջանքերով:

Ժամանակի ընթացքին բաւական հինցած շէնքը ( որ արդէն վտանգաւոր դարձած էր ) նորոգելու պարագան հետզհետէ կը յանգի արդիական եւ աւելի ընդարձակ շէնքի մը կառուցման գաղափարին: 1961ի ամրան շինութիւնը կը սկսի եւ կը վերջանայ 1962ի աշնան:

Յատակագիծը կը պատրաստեն եւ կառուցման հսկողութիւնը անձնուիրաբար կը ստանձնեն բարձր ճարտարագէտ Նշան Եաղուպեան ( նախկին փոխ ատենապետ Ս.Թագաւոր Եկեղեցւոյ Թաղային խորհուրդի) եւ բարձր երկրաչափ Վահրամ Բօլաթ:

Վարժարանի նորաշինութեան իրենց նիւթական կամ բարոյական օժանդակութիւնը կը բերեն զանազան ազգայիններ գլխաւորութեամբ հանրանուէր բարերար Արամեանցի՝ Գալուստ Կիւլպէնկեանի:

Ունի մանկապարտէզ, նախակրթարան եւ միջնակարգ բաժիններ։ Զանազան տարիներու ընթացքին վարժարանին մէջ դասաւանդած են Մելիքսեդեկ արքեպիսկոպոս Մուրատեանը, Եղիշէ արքեպիսկոպոս Դուրեանը, Ա. Խորասանճեանը, Ս. Կուրտիկեանը, Հ. Աճառեանը, Հ. Հինդլեանը եւ ուրիշներ։ Ունի 161 աշակերտ։

## Ծանօթագրութիւններ
Մարկարիթա Տարպինեան

**Մարկարիթա  Տարպինեան** () պատմաբան եւ թարգմանիչ մըն էր: Ան ստացած է պատերազմի շքանշանը: Անոր 100-րդ տարեդարձին, Մարտ 2020-ին, ան անձնապէս շնորհաւորուեցաւ Հայաստանի նախագահին կողմէն՝ Արմէն Սարգիսեանի:

Մարկարիթա մահացաւ Երեւանի մէջ, 9 Մարտ 2021 թուականին:

## Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Վահան Քիւրքճեան

**Վահան Մ. Քիւրքճեան** () Հայ գրագէտ, հնագէտ, ուսուցիչ, եւ համայնքապետ:

1904 թուականին Քահիրէի մէջ կը հրատարակէ Լուսաբեր (անգլ.՝ *The Morning Star*), որուն մէջ ինքն ու ուրիշ մտաւորականներ կոչ կ'ուղղեն հայերու միասնակամութեան: Գաղափարը իրականացաւ ՀԲԸՄ-ի հիմնադրութեամբ:

1907 թուականին կը գաղթէ ԱՄՆ եւ կ'ուսանի իրաւաբանութիւն Պոսթընի Համալսարանէն ներս: Երկու տարի ետք, նաեւ Պոսթընի մէջ, կը հիմնէ առաջին ՀԲԸՄի մասնաճիւղը: Ան կը ստանցնէ կազմակերպութեան տնօրինութեան դերը մինչեւ հանգստեան կոչումը, 1939 թուականին:

Քիւրքճեան յաճախ ներդրում կ'ունենար հայկական թերթերու մէջ, եւ հրատարակած է բազմաթիւ գիրքեր, որոնցմէ ամէնէն ճանչցուածն է *History of Armenia* (հայ.՝ Հայաստանի Պատմութին) գիրքը:

Գիրքը հրատարակուած է երկու անգամ՝

* Armenian General Benevolent Union of America, 1964
* Indo-European Publishing, 2008, 

## Արտաքին յղումներ

* ''History of Armenia'' by Vahan&nbsp;M. Kurkjian
* ՌԱԿ-ի կայքէջին վրայ 

## Ծանօթագրութիւններ
Մարսէյլ

**Մարսէյլ** (), քաղաք՝ Ֆրանսայի հարաւը, երկրին ու Միջերկրածովեան տարածաշրջանին ամէնէն մեծ նաւահանգիստը։ Տեղակայուած է Լիոնի ծոցի ափին՝ Ռոնայի գետեզերքին մօտակայքը, որուն քաղաքը միացած է նեղուցով մը։ 2013-ին Եւրոպայի մշակութային կեդրոնն էր։
Տարածութիւնը՝ 240,62 Քմ2 է, ունի 869,815 բնակիչ (2015):
## Պատմութիւն
Քաղաքը հիմնուած է Ք.Ա. շուրջ 600-ին Փոքր Ասիայէն եկած յոյներուն՝ ֆոքէյացինեուն (Phocaea) կողմէ։ Այդ օրերուն անիկա «Մասալիա» կը կոչուէր  (յուն.՝ *Μασσαλία*, լատ.՝ *Massilia* կամ *Massalia*) (),։

Ըստ աւանդութեան՝ քաղաքին պատմութիւնը սկիզբ  առած է Կիփթիսի՝ լիկիւրիցիներու (Ligurian) ցեղի արքայ Նանի դստեր եւ յոյն Փրոթիսի (Gyptis et Protis) սիրոյ պատմութենէն։ Յոյներէն Փրովանսի ափ կ'իջնեն այն ատեն, երբ Նան արքան կը մտածէր դուստրը ամուսնացնելու մասին։ Արքան զիրենք խնճոյքի կը հրաւիրէ, որ դուստրը փեսացու մը ընտրէ։ Կիփթիս Փրոթիսի կը մեկնէ գինիով լի գաւաթը։ Զոյգը կը ստանայ ափամերձ տարածքներուն մէկ մասը՝ իբրեւ հարսանեկան նուէր։ Հոն անոնք քաղաք մը կը հիմնեն, որ Մասալիա կը կոչեն։ Կիփթիսի ի պատիւ կոչուած է (444) Կիփթիս աստղակերպը, որ յայտնաբերուած է 1899-ին Մարսէյլի աստղադիտարանին մէջ։

## Տնտեսութիւն
Ունի միջազգային օդակայան եւ մեծ նաւահանգստային համալիր։ Մարսէյլի ինքնավար նաւահանգիստը, բացի Արեւելեան Մարսէյլի նաւահանգիստէն, կը ներառէ շարք մը նաւահանգիստներ: 
## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքին գլխավոր մայրուղին ՝ Boulevard La Canbière, կ'անցնի Հին նաւահանգիստէն դէպի արեւելք։  Երկաթուղային կայարանը տեղակայուած է Աթէն պուլվարի հիւսիսային ծայրամասին մէջ։

Cours Julien-էն ընդամէնը քանի մը թաղամաս դէպի հարաւ, Գարիպալթի պուրակին զուգահեռ, հետիոտնային մեծ տարածութիւն մը կայ շատրուաններով, արմաւենիներով, սրճարաններով, ճաշարաններով եւ թատրոններով։

Առեւտուրը կը կեդրոնանայ Փարատիս փողոցին մէջ։
## Պատկերասրահ

Марсель, Франция. Вид на Старый порт и Храм Винсента-де-Поля.jpg|Հին նաւահանգիստն ու Վինսենթ տը Փոլի տաճարը
Марсель. Вид на город.jpg|Տեսարան քաղաքէն
Церковь Свв. Саака и Месропа, Марсель. me — (6, boulevard Charles Zeytountzian — Saint-Jérô13013 Marseille)DSC09001-EFFECTS.jpg|Ս. Սահակ եւ Ս. Մեսրոպ եկեղեցին Մարսէյ
Marseille 20131005 17.jpg|
Marseille - Vieux port 4.jpg|
France - Marseille (29881013814).jpg|
Cathédrale Sainte-Marie-Majeure. 4.JPG|
Marseille 20160827 92.jpg|
Tramway Marseille Sadi Carnot 1.JPG|
Stade Vélodrome (20150405).jpg|
Match Race J80.jpg|
Marseille Palais Longchamp a3x2.JPG|


## Բնակչութիւն

## Կլիմա

## Ընթերցանութիւն

*
*
*
*
*
*

## Արտաքին յղումներ

* 

* 
* 
* 
* , single book comprising 4 separate volumes: *La préhistoire de la migration* (1482–1830); *L'expansion marseillaise et "l'invasion italienne"* (1830–1918); *Le cosomopolitisme de l'entre-deux-guerres* (1919–1945); *Le choc de la décolonisation* (1945–1990).
* https://www.lafriche.org

## Ծանօթագրութիւններ
Աշոտ Մելքոնեան

**Աշոտ Ա. Մելքոնեան** () պատմաբան, դոկտոր, համալսարանի դասախօս, եւ Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիոյ մէջ ակադեմիկոս: 2002 թուականէն ի վեր ան գլխաւոր տնօրէնն է նոյն ակադեմիոյ:

## Կենսագրութիւն
Մելքոնեան  աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանը 1982 թուականին եւ ստացած է իր Դոկտորի վկայականը, դարձեալ Երեւանի Պետական Համալսարանէն, 1989 թուականին:  2002 թուականէն մինչեւ այժմ ան կը դասախօսէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայոց Պատմութեան բաժանմունքին մէջ: 

Մելքոնեան գրած է բազմաթիւ պատմական հետազօտութիւներ (գրեթէ 350 յօդուածներ): Իր գործերը մեծաւ մասամբ կը կեդրոնանան Արեւմտահայաստանի վրայ, ինչպէս նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան, Ջաւախքի, Հայ-Վրացական յարաբերութիւններու եւ Հայաստանի պատմական ժողովրդագրութեան շուրջ:

## Երկերու մատենագիտութիւն

* Էրզրում (Էրզրում նահանգի հայ ազգաբնակչութիւնը 19–րդ դարու առաջին երեսնամեակին), Երեւան, 1994, 180 էջ։
* Հայոց պատմութիւն (դասախօսութիւնների ձեռնարկ), Երեւան, 1998, 277 էջ։
* Ջաւախք (պատմութեան ուրուագծեր), Երեւան, 1999, 103 էջ։
* Ջաւախքը 19–րդ դարում եւ 20–րդ դարու առաջին քառորդին, Երեւան, 2003, 543 էջ։
* Նիւթեր Ախալցխայի եւ Ախալքալաքի դպրոցների պատմութիւնից (19–րդ դար – 20–րդ դարու սկիզբ), Երեւան, 2005, 178 էջ։
* Մեր դժուար ժամանակների մեծ հայը՝ Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Աշճեան (կեանքն ու գործը), կազմող՝ Աշոտ Մելքոնեան, Երեւան, 2007, 340 էջ։
* Արարատ. Հայոց անմահութեան խորհուրդը, Երեւան, 2008, 96 էջ։
* Հայաստանը պետական գաղտնի փաստաթղթերում (1922–1929 թթ.), կազմող՝ Աշոտ Մելքոնեան, Երեւան, 2008, 352 էջ։
* Մելքոնեան Աշոտ, Դանիէլեան Էդուարդ, Հայոց պատմութիւն (Հնագոյն ժամանակներից մինչեւ մեր օրերը), Երեւան, 2008, 352 էջ։
* Հայաստանի պատմութեան եւ ժողովրդագրութեան հիմնահարցեր (յօդուածների ժողովածու), Երեւան, 2011, 456 էջ։
* Հայոց պատմութեան դասերն ու պատգամները (յօդուածներու ժողովածու), Երեւան, 2013, 632 էջ։
* Ցեղասպանութիւն եւ հայրենազրկում. ճանաչումից հատուցում (յօդուածներ եւ հարցազրոյցներ), Երեւան, 2015, 440 էջ։

## Պարգեւներ եւ մրցանակներ

* Մովսէս Խորենացիի մետալ, 2003 թ.:
* Թէքէեան մշակութային միութեան «Հայկաշէն Ուզունեան» մրցանակ, 2004 թ.:
* «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի մրցանակ, 1994 թ.:
* Երեւանի բժշկական համալսարանի ոսկի մետալ (2006 թ.):
* «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» մետալ (2010 թ.):
* ԵՊՀ ոսկի մետալ (2011 թ.):
* ՀՀ ՊՆ «Գարեգին Նժդեհ» մետալ (2011 թ.):
* «Մանկավարժական Համալսարան» յուշամետալ, 2011 թ.:
* ՀՀ վարչապետի յուշամետալ (2015 թ.):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Կարօ Քեպապճեան

**Կարօ Քեպապճեան** (մահացած Մարտ 2021), ծանօթ **Մասթըր Կարօ** անունով, «Հայ սեւ գօտիներ»-ու միութեան հիմնադիր եւ տնօրէնը։ Իր ողջ գիտակցական կեանքը նուիրած էր լիբանանահայ, սփիւռքահայ, եւ նաեւ Հայաստանի եւ Արցախի երիտասարդ սերունդներու ֆիզիքական պատրաստութեան եւ դաստիարակութեանը։ Մաս կը կազմէր ՀՅԴ Դաշնակցական շարքերուն։ 
Քեպապճեանը նաեւ Արցախի Հանրապետութեան երկարամեայ մնայուն ներկայացուցիչն էր Մերձաւոր Արեւելքի մէջ։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:2021 մահեր
Նորայր Էլսայեան

**Նորայր Էլսայեան** (), իրանահայ վաստակաւոր ազգային-հասարակական եւ կրթական գործիչ, դաշնակցական գաղափարական նուիրեալ եւ Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթի երկար տարիներու գլխաւոր խմբագիր։

## Կենսագրութիւն
Նորայր Էլսայեանը ծնած է 1934 թուականին Արաք քաղաքին մէջ։ Տարրական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ, իսկ բարձրագոյն կրթութիւնը՝ Թեհրանի պետական համալսարանի պատմութեան ֆակուլտետին մէջ՝ մանկավարժական թեքումով։ Պատանի տարիքէն մասնակցած է հայ ազգային-հասարակական կեանքին, անդամագրուած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ իր ողջ կեանքի ընթացքին եղած է կուսակցութեան գաղափարներու անխոնջ կրողն ու հաւատարիմ զինուորը։

## Գործունէութիւն
Իր բեղմնաւոր ազգային-հասարակական կեանքի ընթացքին եղած է Թեհրանի Հ.Մ. «Սիփան», «Ռոստոմ» եւ Հայ ուսուցիչներու միութեան հիմնադիր անդամներէն։ Երկար տարիներ զբաղած է մանկավարժութեամբ եւ նուիրուած՝ մատաղ սերունդի դաստիարակութեան գործին։ Որպէս հայոց լեզուի եւ պատմութեան ուսուցիչ, փոխտեսուչ եւ տեսուչ, պաշտօնավարած է Արաքի հայոց տարրական դպրոցին մէջ եւ Թեհրանի հայոց ազգային «Ռոստոմ», «Թունեան», «Նոր Անի» եւ «Աբրահամ Սողոմոնեան» դպրոցներուն մէջ։ Եղած է նաեւ Թեհրանի հայոց թեմի հայերէնագիտական երեկոյեան դասընթացքներու տեսուչ եւ հայոց պատմութեան դասախօս։

1984-1993, եղած է «Ալիք» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրը։

1993-95, բնակութիւն հաստատած է Հայաստան, ապա երեք տարիով վերադարձած է Թեհրան, որմէ ետք կրկին տեղափոխուած է Հայաստան եւ վերջնականապէս հաստատուած հայրենիքի մէջ՝ շարունակելով իր ազգային-հասարակական եւ գաղափարական-կուսակցական գործունէութիւնը։

2002 թուականին Լոս Անճելըսի Հ.Մ.Ը.Մ. Պըրպանքի «Սիփան» մասնաճիւղի նախաձեռնութեամբ, նշուած է անոր ազգային-հասարակական եւ կրթական գործունէութեան 50-ամեակը։ 2013 թուականին Հ.Մ. «Սիփան» միութեան 50-ամեակին առիթով, միութեան դահլիճը անուանակոչուած է Նորայր Էլսայեանի անունով՝ որպէս միութեան հիմնադիր անդամ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1934 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2021 մահեր
Ստորոգութիւն:23 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Իրան ծնածներ
Միւնիխ

**Միւնիխ** (, աւանդական հայերէն ուղղագրութեամբ՝ *Մյունխէն*), Գերմանիոյ երրորդ քաղաքը Պերլինէն եւ Համպուրկէն ետք, Պաւարիոյ մայրաքաղաքը։ Ըստ Մայիս 2015-ին կայացած մարդահամարի տուեալներուն՝ Մյունիխ ունի շուրջ 1,5 միլիոն բնակիչ։ Պաշտօնապէս քաղաք  հռչակուած է 1158-ին։ 1255-ին քաղաքը դարձած է բաւարական Հերցոգի նստավայր, 1328-ին՝ կայսերական աթոռանիստ, իսկ 1508-էն անկախ բաւարական մարզի կեդրոնն է։ Մյունիխի մէջ կը գտնուին պետական եւ միջազգային ներկայացուցչարաններ, կարեւորագոյն կրթական հաստատութիւններ, նշանակալից թանգարաններ եւ թատրոններ եւ հանրածանօթ շինութիւններ։ Հոս յաճախ կը կազմակերպուին միջազգային մարզական մրցոյթներ, ցուցահանդէսներ, համագումարներ, ինչպէս նաեւ բաւարական ազգային տօներէն մէկը՝ Օքթոբերֆեսթը։
## Աշխարհագրական դիրք
ձախից|մինի|Gmunder Straße․ Որմանկար
Կը գտնուի Ալպեան նախալեռներուն, Լաութերախ շրջանին մէջ։
Քաղաքին ամէնէն բարձր կէտն է Զոլնի շրջանը, որ կը գտնուի Վարնպըրկ կոչուող շինութենէն շուրջ 600 մ դէպի հարաւ (579 մ բարձր ծովու մակերեսէն) եւ ծովու մակերեսէն 580,5 մ բարձր է։ Ամէնէն ցած կէտը քաղաքին հիւսիսային սահմանին մօտ՝ Ֆելտմոխինկ շրջանին մէջ՝ Շվարցհյոլց անտառային շրջանէն դէպի արեւմուտք է եւ ծովու մակերեսէն 480 մ բարձր է։ Հետեւաբար քաղաքին տեղամասերուն բարձրութիւններուն առաւելագոյն տարբերութիւնը 100,5 մ է։ Մյունիխի մէջէն կը հոսի Իզար գետը, որուն երկայնքը 13,7 քմ է։ Գետին վրայ կառուցուած է Վէրքկանալ կոչուող ջրանցքը։ Մյունիխ ունի ստորգետնեայ ջուրերու մեծ պաշար մը, իսկ քաղաքէն հիւսիս ստորգետնեայ ջուրերէն յառաջացած ճահճուտներ կան, որոնցմէ նշանաւոր են Տաչաուեր Մոոսը՝ հիւսիս-արեւմտեան կողմը եւ Էրտինկեռ Մոոսը՝ հիւսիս-արեւելեան կողմը։
Քաղաքին մակերեսը կը կազմէ շուրջ 31,071,91 հա, որուն 44,1%֊ը կը կազմեն տարբեր տեսակի շինութիւններ, 17,2%֊ը՝ մայրուղի, 15,5 %ը՝ կանաչ բուսականութիւն, իսկ մնացեալ տարածութիւնները՝ հանգստեան գօտիներ։

## Ծանօթագրութիւններ
Մանէ Թանտիլեան

**Մանէ Վանյայի Թանտիլեան** (կամ՝ Մանե Թանդիլյան, ծնած 3 Ապրիլ, 1978) Հայ հնագէտ եւ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազգային Ժողովի անդամ եւ նախկին Նախարար Աշխատանքի եւ Ընկերային Հարցերու Նախարարութեան 12 Մայիս, 2018 թուականէն մինչեւ հրաժարականը յանձնելը՝ 14 Նոյեբեր, 2018 թուականին:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալաւերտիի մէջ, եւ աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանէն պատմութեան ոլորտին մէջ, 1999 թուականին: Երեք տարի ետք ան աւարտեց առեւտրութեան մագիստրոսով մը Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարանէն:  2005 թուականին ան հիմնեց եւ վարեց Հայկական Խորհուրդը Միջազգային Եւրոպական Շարժման (անգլ.՝ Armenian Council of the International European Movement): Ան ամուսնացած է եւ ունի երկու զաւակ:

## Քաղաքական ասպարեզ
15 Դեկտեմբեր, 2015 թուականին ի վեր ան անդամ է Լուսաւոր Հայաստան կուսակցութեան, եւ ստանցնեց կուսակցութեան խորհուրդի գարտուղարական դերը 22 Դեկտեմբեր 2017 թուականին:

2017ի Ազգային Ժողովի ընտրութիւններուն ընտրուեցաւ իբր անդամ, Ելք կուսակցութիւններու դաշնութեան թեկնածութեամբ:

11 Մայիս 2018 թուականին, Դաւշեայ Յեղափոխութենէն ետք, ան նշանակուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան Աշխատանքի եւ Ընկերային Հարցերու Նախարար:

12 Յունիս 2018 թուականին, դէմ կողմնորոշուելով կառավարութեան կողմէ կուտակային կենսաթոշակային համակարգի պարտադիր բաղադրիչի ներդրմանը, կը հրաժարի նախարարութեան պաշտօնէն, սակայն Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան կը մերժէ իր հրաժարականը 21 Յունիսին եւ ան կը շարունակէ գործել իբր նախարար:

14 Նոյեմբեր 2018 թուականին դարձեալ հրաժարականը կը ներկայացնէ մասնակցելու համար 9 Դեկտեմբեր 2018 թուականի ազգային ժողովի ընրութիւններուն իբր թեկնածու: Ան կ'ընտրուի Ազգային Ժողովի անդամ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ֆրանսուա Հոլլանտ

**Ֆրանսուա Ժերար Ժորժ Նիկոլա Հոլլանտ** (ֆր.՝ François Gérard Georges Nicolas Hollande, ՄՀԱ(ֆր.)։ [fʁɑ̃.swa ʒe.ʁaʁ ʒɔʁʒ ɔ.lɑ̃d], Օգոստոսի 12, 1954[…], Ռուան), ֆրանսացի քաղաքական եւ պետական գործիչ, Ֆրանսայի սոցիալիստական կուսակցութեան առաջին քարտուղար 1997-2008 թուականներուն։ Ֆրանսայի ազգային ժողովի պատգամաւոր (1988-1993, 1997-էն), Տիուլ քաղաքի քաղաքապետ (2001-2008)։ Կորեզ դեպարտամենտի ընդհանուր խորհուրդի նախագահ 2008-էն։

Ֆրանսայի նախագահական ընտրութիւններ 2012-ի յաղթող Ֆրանսայի սոցիալիստական կուսակցութենէն։ Առաջին փուլին ստացած է քուէներու 28,63 %-ը՝ գրաւելով առաջին տեղը եւ Նիքոլա Սարքոզիի հետ երկրորդ փուլ անցած։ 2012 թուականի Մայիս 6-ին, երկրորդ փուլին յաղթանակ տարած է Սարքոզիի նկատմամբ՝ դառնալով Ֆրանսայի 24-րդ նախագահը։

Ֆրանսուա Հոլլանտը աւարտած է Փարիզի Առեւտուրի բարձրագոյն դպրոցը, Փարիզի Քաղաքագիտութեան ինստիտուտը եւ Կառավարման ազգային դպրոցը (Վոլթերի տարի՝ 1980 թուական)։

Սոցիալիստական կուսակցութեան անդամ է 1979 թուականէն։ 1980 թուականին, աւարտելով Կառավարման ազգային դպրոցը, ան կը դառնայ Հաշուիչ պալատի հաշուեքննիչ։ Միեւնոյն ժամանակ կը դասախօսէ Փարիզի Քաղաքագիտութեան ինստիտուտին մէջ։

1981 թուականին, Ֆրանսուա Միթերանի՝ Ֆրանսայի Հանրապետութեան նախագահ ընտրուելէն յետոյ, Ֆրանսուա Հոլլանտը կը դառնայ ծրագրի ղեկավար Էլիզէ պալատին մէջ։ 1981 թուականի Յունիսի խորհրդրանական ընտրութիւններուն Ֆրանսուա Հոլլանտը կ'առաջադրուի Կորեզ դեպարտամենտէն։ 1988-1991 թուականներուն ան տնտեսագիտութիւն կը դասաւանդէ Փարիզի Քաղաքագիտութեան ինստիտուտին մէջ։

1993 թուականին կը կորսնցնէ պատգամաւորական մանդատը։ Կը ստանձնէ Ժագ Տըլորի «Témoin» (Վկայ) ակումբի նախագահութիւնը, որ կը պահպանէ մինչեւ 1997 թուականը։

1994 թուականի Նոյեմբերին կը դառնայ Սոցիալիստական կուսակցութեան տնտեսական հարցերով ազգային քարտուղարը, իսկ 1995 թուականին Լիոնել Ժոսբենը զինք կը նշանակէ Սոցիալիստական կուսակցութեան խօսնակ։

2013 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով կը պարգեւատրուի Փառքի շքանշանով։

## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Այվազեան

**Արմէն Այվազեան** (կամ՝ Արմեն Այվազյան, ծնած 14 Մայիս, 1964 թուականին, Երեւան, Հայաստան), հայ հնագէտ, պատմաբան եւ քաղաքագէտ:

Այվազեան Արարատ Ռազմավարագիտական Կեդրոնի տնօրէնն է, եւ հետազոտող Մատենադարանէն ներս: Ան ունի Դոկտորեան վկայականներ պատմութեան (1992) եւ քաղաքական գիտութեան (2004) ոլորտներուն մէջ:

1992 թուականէն 1994 ան աշխատեցաւ իբր օգնական Հայաստանի Նախագահին, խորհրդատու Արտագին Գործոց Նախարարին, եւ Ատենապետը Ներկայացչական Հայաստանի խումբին Եւրոպայի Անվտանգութեան եւ Համագործակցութեան Կազմակերպութեան մէջ (անգլ.՝ Organization on Security and Co-operation in Europe կամ OSCE) Վիեննայի մէջ:

## Գործեր

### Գրութիւններ

* *The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal.* Centre for Policy Analysis American University of Armenia, Yerevan 1997
* *The Settlement of the Nagorno-Karabakh Conflict and the Strategic Security of Armenia.* 1998 (original title: Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը եւ Հայաստանի ռազմավարական անվտանգությունը)
* *The History of Armenia as Presented in American Historiography: A Critical Survey.* 1998, (original title: Հայաստանի պատմության լուսաբանումը ամերիկյան պատմագրության մեջջ. քննական տեսություն.)
* *The Code of Honor of the Armenian Military, 4-5th centuries* 2000 (original title: Հայ զինվորականության պատվո վարքականոնը, 4-5-րդ դարեր)
* *Mother Tongue and The Origins of Nationalism: A Comparative Study of the Armenian and European Primary Sources* Matenadaran (Artagers), Yerevan, 2001 (original title: Մայրենի լեզուն եւ ազգայնականության սկզբնավորումը. հայկական եւ եվրոպական սկզբնաղբյուրների համեմատական քննություն)
* *The Armenian Church at the Crossroads of the Armenian Liberation Movement in the 18th century.* Lusakn, Yerevan 2003 (original title: այոց եկեղեցին XVIII դարի հայ ազատագրական շարժման քառուղիներում)
* *Essential Elements for Armenia's National Security Doctrine.* Yerevan, Part 1. 2003 (original title: Հիմնատարրեր Հայաստանի ազգային անվտանգության հայեցակարգի։)
* *The Cornerstones of Armenian Identity. The Armenian Language, Army and State.* 2007 (original title: Հայկական ինքնության հիմնաքարերը. լեզու, բանակ, պետություն)
* *The Armenian Military in the Byzantine Empire : Conflict and Alliance under Justinian and Maurice.*  2012 (in English, translated also into French` *Les forces militaires arméniennes dans l'Empire byzantin : Luttes et alliances sous Justinien et Maurice*)

### Խմբագրութիւններ, հաւաքածուներ

* *An Anthology of International Anti-Corruption Experience.* (Ed. together with G. Yazichian), 2005 (original title: Հակակոռուպցիոն ռազմավարության միջազգային փորձը.)
* *Pro Patria. 'The Liberated Territory of Armenia and the Settlement of the Nagorno-Karabakh Conflict.' 2006 (original title: Հայրենատիրություն)*
* *Pro Patria. The Questions of Strategy and Security. Selected Studies.* volume 2, 2007 (original title: Հայրենատիրություն)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Արմեն Այվազեանի անձնական կայքէջը
* ԱՐԱՐԱՏ Ռազմավարագիտական կենտրոն 
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Բաւել Չոպանեան

**Բաւել Աշոտի Չոպանեան** (կամ՝ Պավել Չոբանյան, ծնած 15 Մարտ, 1948 թուականին, Շակաշեն, Կոյկոլ, Սովետական Ազրպէյճան - մահացած 19 Մարտ, 2017 թուականին, Երեւան, Հայաստան), արեւելաբան, պատմաբան, հնագէտ, պատմութեան դոկտոր եւ համալսարանի դասախօս:

## Կենսագրութիւն
1973 թուականին, ան աւարտեց Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան ամպիոնէն, Երեւանի Պետական Համալսարան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Անահիտ Տէր Մինասեան

**Անահիտ Տէր Մինասեան** (Անահիտ Գեւոնեան, )  ֆրանսացի պատմաբան, Հայկական ծագումով: Ան մասնագիտացած է Ներկայ Հայաստանի Պատմութեան մէջ, մանաւանդ՝ Հայաստանի իրավիճակը Սովետական Միութեան իշխանութենէն առաջ եւ ետք, ինչպէս նաեւ խորացած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պատմութեան մէջ:

## Կեանքը
Տէր Մինասեան ծնած է Փարիզ, 1929 թուականին: Անոր Հայ ծնողներն են՝ Լեւոն Գեւոնեան եւ Արմենուհի Տէր Կարապետեան: Անոնք իրեն սորվեցուցած են Հայ լեզուն եւ մինչեւ 7 տաերկան մերժած են իրեն ֆրանսական դպրոցներ ղրկել:  Ամուսնացած է Հայ դիւանագէտ Ռուբէն Տէր Մինասեանի զաւակին՝ Լէոն Տէր Մինասեանին հԵՏ: Անոնք ունեցած են չորս զաւակներ, որոնցմէ մէկն է պատմաբան Թալին Տէր Մինասեանը:

Անահիտ յաճախած է Սորպոն համալսարանը, ուր ուսանած է պատմաբանութիւն եւ աշխարհագրութիւն: Դասախօս դարձած է բարձրագոյն ընկերային գիտութիւններու դպրոցին եւ Փարիզ 1 Պանթէոն-Սորպոն համալսարանին մէջ: 1969 թուականին ան սկսած է աշխատիլ Սորպոն համալսարանին մէջ:

40 տարի ետք, 2015 թուականին, Անահիտ նշանակուած է որպէս ասպետ, ստանալով Պատուոյ Լեգէոն Շքանշանը:

Անահիտ Տէր Մինասեան մահացած է 2019 թուականին Ֆրեսնես գիւղին մէջ:

2020 թուականին հրատարակուած է Վահէ Օշականին «Օծում» բանաստեղծութիւնը Ֆրանսերէն լեզուով: Այս թարգմանութիւնը Հայերէն լեզուէն կատարած էր Անահիտ Տէր Մինասեանը :

## Աշխատանքներ

* «Հայկական հարցը» [*La Question Arménienne*] (1983, Ֆրանսերէն)
* «Ազգայնականութիւն ու ընկերվարութիւն Հայ յեղափոխական շարժման մէջ (1887-1912)» [*Nationalism and Socialism in the Armenian Revolutionary Movement (1887-1912)*] (1984, Անգլերէն)
* «Հայաստանի Հանրապետութիւնը» [*1918-1920-La République d’Arménie*] (1989, Ֆրանսերէն),
* «Ազգ եւ կրօնք» [*Nation et Religion*], (1981, Ֆրանսերէն)
* «Խաչուած պատմութիւններ։ Սփիւռք, Հայաստան, Անդրկովկաս» [*Histoires croisées: diaspora, Arménie, Transcaucasie*] (1997, Ֆրանսերէն)
* «Սմիրնա։ Մոռացուա՞ծ քաղաքը։ Յիշատակներ մեծ Օսմանեան նաւահանգիստէն, 1830-1930» [*Smyrne, la ville oubliée?: mémoires d’un grand port ottoman, 1830-1930*] (2006, Ֆրանսերէն)
* «Մեր մանկութեան հողերը, Հայաստանի յիշատակներէն, Հուրի Վարժապետեանի հետ» [*Nos terres d’enfance, l’Arménie des souvenirs, avec Houri Varjabédian*] (2010, Ֆրանսերէն)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Մարիօ Ռամոս

**Մարիօ Ռամոս** (7 Նոյեմբեր, 1958, Պրիւքսէլ, Պելճիքա - 16 Դեկտեմբեր, 2012, Պրիւքսէլ, Պելճիքա), Պելճիքացի գծանկարիչ եւ ֆրանսերէնով մանկական գիրքերու եւ գրականութեան գրող:

Իր «Ես Եմ Ամէնէն Ուժովը» գիրքը (ֆր.՝ C'est moi le plus fort) թարգմանուած եւ հրատարակուած է արեւմտահայերէնով 2019 թուականին Նոր Յառաջ հրատարակչատան կողմէ, Փարիզ, Ֆրանսա, թարգմանուած Արուսեակ Քոչի կողմէ եւ հրատարակուած Զարդիս Մատենաշարի հովանիին տակ, հովանաւորուած Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան:

## Կենսագրութիւն
Ռամոս ծնած է 1958 թուականին Պելճիքացի մօր մը եւ Փորթուգալցի հօր մը, Պրիւքսէլ, Պելճիքա:

Մագիստրոսի վկայականը ստանալէ ետք Պրիւքսէլի Լա Քամպղ (ֆր.՝ La Cambre) համալսարանէն, Լուք Վան Մալտէրէնի հովանիին տակ, Ռամոս, ներշնջուելով Թոմի Ընկերերէն եւ Սոլ Սթայնպըրկէն, սկսաւ իր մասնագիտական ասպարեզը 1983 թուականին: Ան ձեւաւորեց բազմաթիւ որմազդներ, թերթի քարթուններ, ծանուցումներու գծագրութիւններ, եւլն: Ան իր առաջին երկու գիրքերը հրատարակեց Marc Bombaert ընկերութեան հետ  հետ, փոքր Պրիւքսելեան հրատարակչատուն մը որ սնանկացաւ: Այդ ընկերութեան համար ձեւաւորեց եւ գծագրեց *Tales and stories* գիրքը Թոլսթոյի (1986) եւ *Zero*, գրութիւն մը Չարլզ Փրայէզի կողմէ (1987):

Բոլորին զարմացնելով, Մարիօ Ռամոս անձնասպան եղաւ նետուելով իր պատուհանէն վար, 2012 թուականի Դեկտեմբերին: 

## Երկեր

### Իբր գծագրող

#### Marc Bombaert հրատարակչատուն, խմբագիր

* *Tales and stories* գիրքը Թոլսթոյի, 1986
* *Zero*, գրութիւնը Չարլզ Փրայէզի, 1987

#### Pastel éditions հրատարակչատուն

* *Djabibi*, Ռասքալի գրութիւն, 1992
* *Orson*, Ռասքալի գրութիւն, 1993
* *Novembre au printemps*, Ռասքալի գրութիւն, 1994
* *Le Dernier Voyage*, Անտրէա Նեվէյի գրութիւն, 1994

### Իբր գծագրող եւ գրող

#### Pastel éditions հրատարակչատուն

* *Le Monde à l'envers*, 1995
* *Au lit, petit monstre!*, 1996
* *L’éléphant et moi, Le mouton et moi, Le chien et moi, Le singe et moi*,  tout carton, 1997
* *Quand j’étais petit*, (անիմէ գիրք), 1997
* *Le roi est occupé*, (անիմէ գիրք), 1998
* *Le petit soldat qui cherchait la guerre*, 1998
* *Maman!*, 1999
* *Roméo et Juliette*, 1999
* *Nuno, le petit roi*, 2000
* *Valentin la terreur*, 2000
* *Un cadeau fabuleux*, 2001
* *C'est moi le plus fort*, 2001
* *Je ne suis pas une souris*, 2002
* *La Princesse Grenouille*, 2003
* *Mon œil !*, 2004
* *Tout en haut*, 2005
* *Un Monde de cochons*, 2005
* *Loup, loup ! Y es-tu ?*, 2006
* *C'est moi le plus beau*, 2006
* *Emily et Alligator*, 2007
* *Le Roi, sa femme et le petit prince*, 2008
* *Le Loup qui voulait être un mouton*, 2008
* *Après le travail*, 2009
* *Le Code de la route*, 2010
* *Arrête de faire le singe!*, 2010
* *La Peur du monstre*, 2011
* *Le Plus Malin*, 2011
* *Mon ballon*, 2012
* *Le petit Guili*, 2013

## Ծանօթագրութիւններ
Քլեր Մուրատեան

**Քլեր Մուրատեան** (կամ՝ Կլեր Մուրատեան, ծնած 1951 թուականին) Ֆրանսահայ հնագէտ եւ պատմաբան է որուն գործը կը կեդրոնանայ Կովկասեան պատմութեան ու աշխարհաքաղաքական վրայ, մասնաւորապէս հայոց պատմութեան ու հայ սփիւռքին վրայ: Ան կը հետազօտէ ներ-ազգային յարաբերութիւններ Կովկասեան շրջանին մէջ, ինչպէս նաեւ գաղթ եւ փոքրամասնութիւններ:

Մուրատեան հետազօտութեան վարիչ է Ֆրանսայի Ազգային Գիտական Հետազօտութիւններու Կեդրոնէն ներս (ֆր.՝ Centre national de la recherche scientifique կամ CNRS) եւ կը դասաւանդէ Ընկերային Գիտութիւններու Բարձրագոյն Ուսման Դպրոցէն ներս (ֆր.՝ L'École des hautes études en sciences sociales կամ EHESS): Ան իր պատմութեան թեզը պաշտպանած է Սովետական Հայաստանի իրավիճակին մասին Սթալինի մահէն 1982 թուական:

1981 թուականէն ի վեր ան կը դասաւանդէ Արեւելեան Լեզուներու եւ Քաղաքակրթութիւններու Ազգային Հիմնարկէն ներս (ֆր.՝ Institut national des langues et civilisations orientales կամ INALCO):

## Մատենագրութիւն

### Գիրքեր

* *Caucase, terres d'empire*, éd. Armand Colin, Փարիզ, 2005.
* *Les Massacres des Arméniens. Le meurtre d'une nation (1915-16)*, éd. Payot, Փարիզ, 2005, 
* *L'Arménie*, Presses universitaires de France, Փարիզ, 2002 (coll. Que sais-je? n° 851, 3rs edition),  
* *De Staline à Gorbatchev : histoire d'une république soviétique, l'Arménie*, éd. Ramsay, 1990 .

### Համագործակցութեամբ գրութիւններ

* *Loin de l'Ararat... : Les petites Arménies d'Europe et de Méditerranée, Les Arméniens de Marseille*, éd. Hazan, 2007,  
* *Arménie, une passion française : Le mouvement arménophile en France 1878-1923*, éd. Magellan et Cie, 2007,  
* *1915 : j'avais six ans en Arménie*, éd. L'Inventaire, Paris, 2007,  
* *Le Génocide des Arméniens (100 réponses sur)*, éd. Tournon, 2005,  (Անն Տասթաքեանի հետ):
* *Le Livre noir du colonialisme, XVIe-XXIe siècle, de l’extermination à la repentance*, éd. Robert Laffont, Paris, 2003 (գրած է «Les Russes au Caucase» գլուխը, գլխաւորութեամբ Մարք Ֆերրոյի):
* *Ailleurs, hier, autrement : Connaissance et reconnaissance du génocide des Arméniens*, special issue of the *Revue d’histoire de la Shoah*, n° 177-178, Յունուար–Օգոստոս 2003, համագործակցութեամբ Ժորժ Պենսուսանի եւ Իվ Թերնոնի, .
* *Histoire des Arméniens*, éd. Privat, Toulouse, 3rd edition, 2003, (գլուխ՝ L'Arménie soviétique, 1920-1980, համագործակցութեամբ Մարք Ֆերոյի, գլխաւորութեամբ Ժերարտ Տէտէեանի):
* *Les Massacres de Diarbékir. Correspondance diplomatique du vice-consul de France, 1894-1896*, éd. L'Inventaire, Փարիզ, 2000
* *Arménie : 3000 ans d'histoire*, MJCA, Marseille-Venise, 1988 (համագործակցութիւն՝ Քլեր Մուրատեան, Ռէյմընտ Գէորգեան եւ Ժան Փիէր Մահէ):

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղում

* Քլեր Մուրատեան La Règle du Jeu կայքէջին վրայ
* Մատենագրութիւն 
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Սքաութ Թիւֆէնքճեան

**Սքաութ Թիւֆէնքճեան** (3 Նոյեմբեր, 1977, Պոսթըն, ԱՄՆ) Ամերիկահայ նկարա-լրագրող է**,** Պրուքլին, Նիւ Եորք: Ան ճանչցուած է ԱՄՆ Նախագահ Պարաք Օպամայի նախագահական ընտրապայքարի ընթացքին իր նկարած նկարներով: Անոր գործերը յաճախ կ'անդրադառնան հայկակն սփիւռքի կեանքին:

## կեանք եւ ուսում
Թիւֆէնքճեան ծնած է Պոսթըն, Մասըչուսէթս, հայրը Ամերիկահայ փաստաբան՝ Ալընը եւ Իրլանտա-Ամերիկացի մայր մը՝ Պէթի: Ան հասակ նետած է Ուիթմըն շրջանին մէջ, Մասըչուսէթս:

Ստացած է Պսակաւոր վկայականը քաղաքագիտութեան ոլորտին մէջ Եէյլ Համալսարանէն, 2000 թուականին:

## Ասպարեզ
2006 թուականէն 2008, ան հետեւած է Պարաք Օպամայի քայլերուն դէպի ԱՄՆի նախագահութիւն. երբ դեռ ան պարզապէս ԱՄՆի Ծերակուտական էր: Թիւֆէնքճեան նկարեց 12 հազարէ աւելի նկարներ այդ երկու տարուան ընթացքին: Ան հրատարակեց գիրք մը այդ նկարներէն ընտրուած հաւաքածոն ներկայացնող, վերնագրուած *Այո Կրնանք՝ Պարաք Օպամայի Պատմական Նախագահական Ճանապարհը* (անգլ՝ *Yes We Can: Barack Obama's History-Making Presidential Campaign*), հրատարակուած 2008 թուականի Դեկտեմբերին, որու առաջին 55,000 օրինակները ծախած էր հրատարակման թուականէն ամիս մը առաջ իսկ:

2012 թուականի Օգոստոսին, Թիւֆէնքճեան նկարեց Միշէլ եւ Պարաք Օպաման իրար փաթթուած. այս նկարը գործածուեցաւ Օպամայի Ֆէյսպուքի եւ Թուիթըրի էջերուն համար իր երկրորդ յաղթանակի գիշերը՝ 6 Նոյեմբեր, 2012 թուականին: Այդ նկարը դարձաւ ամէնաշատ «լայք» եղած նկարը Ֆէյսպուքի պատմութեան մէջ, եւ ամէնաշատ բաժնուած նկարը Թուիթըրի պատմութեան մէջ:

## Գիրքեր

* *Yes We Can: Barack Obama's History-Making Presidential Campaign* (2008)
* *There Is Only the Earth: Images from the Armenian Diaspora Project*, Melcher Media, 2015. A photojournalist's study of the Armenian diaspora on its 100th anniversary.

## Անձնական կեանք
2010 թուականին, Թիւֆէնքճեան եւ Նէյթ Շէնքըն կ'ամուսնանան: Շէնքըն աւարտած է Եէյլ եւ Քըլամպիա համալսարաններէն, եւ նախկին լրագրող է:

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայքէջը
*Նկարներ Աքաութ Թիւֆէնքճեանի «Միայն Աշխարհը Կայ» (անգլ.՝ There is Only the Earth") գիրքէն
* Buzzflash.com-ի հետ հարցազրոյց
* "Armenian roots and traveling with Obama – interview with photojournalist Scout Tufankjian", *[[news.am]]*, 19 Նոյեմբեր, 2012
*A Photographer Documents Post-war Artsakh: Scout Tufankjian spent a month in post-war Artsakh to witness the controversial ceasefire that would involve the removal of lands from the sovereignty of the Republic of Artsakh. Գրած է՝ Հրակ Վարդանեան, Hyperallergic, 28 Փետրուար, 2021:
*Հարցազրոյց Շանթ ՀՏ-ի «Հայտնի Հայեր» ծրագրէն
* Կոնզալեզ, Տէյվիտ, "Following the Global Armenian Diaspora", *[[The New York Times]]*, 24 Ապրիլ, 2014

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Իշխան Ֆիլիփ, Էտինպրայի Դուքս

**Ֆիլիփ Մաունթբեթեն** (անգլ.՝ Philip Mountbatten, Յունիս 10, 1921[…], Կերկիրա, Յունաստանի թագաւորութիւն - Ապրիլ 9, 2021[…], Վինձոր ամրոց, Վինձոր եւ Մեյդենհեդ, Բերկշիր, Հարաւարեւելեան Անգլիա, Անգլիա, Միացեալ Թագաւորութիւն), Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ II-ի ամուսինը։ Ունի Էտինպուրկի դուքսի կոչում։ Նախապէս եղած է Յունաստանի եւ Դանիայի արքայազնը։ Ֆիլիփը ծնած է Յունաստան, ընտանիքը արտաքսուած է երկրէն, երբ ան 18 ամսական էր։ Ֆրանսայի, Գերմանիայի եւ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ կրթութիւն ստանալէն ետք, 18 տարեկանին միացած է Թագաւորական նաւատորմին, 1939 թուականին, սկսած է ծառայութիւն մատուցել արքայադուստր Եղիսաբէթին, որուն հանդիպած էր 1934 թուականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայած է Միջերկրական եւ Խաղաղովկիանոսեան նաւատորմերուն մէջ։

Պատերազմէն ետք Ֆիլիփը ստացած է Ճորճ VI-ի համաձայնութիւնը՝ Եղիսաբէթի հետ ամուսնանալու համար։ Մինչեւ 1947 թուականի Յուլիսը, անոնց պաշտօնական նշանադրութիւնը, Ֆիլիփը հրաժարած է իր յունական եւ դանիական կոչումներէն եւ տիտղոսներէն, հրաժարած է իր մօրական պապի ազգանունէն՝ Մոնթբաթենէն։ Ան ամուսնացած է Եղիսաբէթի հետ 1947 թուականի Նոյեմբերին։ Ամուսնության նախօրէին ան ստացած է *Ձերդ թագաւորական մեծութիւն* կոչումը եւ դարձած Էտինպուրկի դուքս, Մարիոնեթի կոմս եւ Կրինվիչի պարոն։ Ֆիլիփը ձգած է զինուորական ծառայութիւնը, երբ Եղիսաբէթը 1952 թուականին դարձած է թագուհի, հասնելով հրամանատարի կոչման եւ դառնալով 1957 թուականին Բրիտանիայի արքայազն։ Ֆիլիփը եւ Եղիսաբէթը ունեցած են չորս երեխայ՝ Արքայազն Չարլզը, Արքայադուստր Աննան, Էնտրիւ, Եորքի դուքսը եւ Արքայազն Էտուարտ (Ուեսեքսի կոմս)։ Ան հրաժարած է թագաւորական պարտականութիւններէն 2017 թուականի Օգոստոս 2-ին, 96 տարեկանին, ունենալով 22,219 հանդիպում եւ 5,493 ելոյթ՝ սկսած 1952 թուականէն։ Ֆիլիփը մահացած է 2021 թուականի Ապրիլ 9-ին, իր 100-ամեակէն երկու ամիս առաջ։

## Զինուորական կոչումներ
Արքայազն Ֆիլիփը ունեցած է հետեւեալ զինուորական կոչումները.

Մեծ Բրիտանիա։

* Ֆելդմարշալ (1953 թ.)
* Թագաւորական BBC-ի մարշալ (1953 թ.)
* Ծովային ատմիրալ (1953 թ.)
* Թագաւորական ծովային ուժերու գեներալ-կապիտան (Յունիս 1, 1953 թ.)

Աւստրալիա

* Ֆելդմարշալ (Ապրիլ 1, 1954 թ.)
* Աւստրալիական BBC-ի մարշալ (Ապրիլ 1, 1954 թ.)
* Ծովային ատմիրալ (Ապրիլ 1, 1954 թ.)

Նոր Զելանտա

* Ֆելդմարշալ (Յունիս 11, 1977 թ.)
* Ծովային ադմիրալ (Յունիս 11, 1977 թ.)
* Նորզելանտական BBC-ի մարշալ (Յունիս 11, 1977 թ.)

## Ծանօթագրութիւն
2 Նոյեմբեր

**2 Նոկեմբեր**, տարուան 306-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 307-րդ) օրն է
[մինի|[Օտիսէաս Էլիթիս]]
[մինի|[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպելեան մրցանակի հիմնադիր՝ Ալֆրետ Նոպէլ (1833 -1896):]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

* 1911՝  Օտիսէաս Էլիթիս․ գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր նշանաւոր յոյն բանաստեղծ եւ արձակագիր

## Մահեր

## Տօներ
Քարինա Աւետիսեան

**Քարինա  Աւետիսեան** (ծնած 24 Սեպտեմբեր, 1978, Քոլչեսթըր, Անգլիա), քաղաքագիտութեան դոկտոր, հետազօտող**,** Անոր հետազօտութիւնները կը կեդրոնանան ընկերային շարժումներու, նոր հաղորդակցութիւններու, եւ ԶԼՄներու վրայ Եւրասիական շրջանին մէջ: Ան նախապէս դասախօսած է Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարանէն ներս երկու տարուան համար, դասաւանդելով Ամերիկեան, Հայաստանեան եւ Եւրոպական քաղաքական դրութիւններուն մասին: Ան Անգլիոյ Թագաւորական Արուեստից Բարեկամութեան (անգլ.՝ Royal Society of Arts) ընկերակից է:

## Կենսագրութիւն
2003 թուականին, Աւետիսեան կը ստանայ իր Արուեստից Պսակաւոր վկայականը, քաղաքագիտութեան եւ միջազգային յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ, Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Ռիվըրսայտէն, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: 2004 թուականին կը ստանայ իր Գիտական Մագիստրոսի վկայականը Ռուսական եւ Արեւելեան Եւրոպական Հետազօտութիւններու Կեդրոնէն, Պըրմինկհէմ Համալսարանէն, Անգլիա: 2015 թուականին, կը ստանայ իր Դոկտորի վկայականը նոյն կեդրոնէն ու համալսարանէն: Ան խորհրդատու է Հարվըրտ Համալսարանի Պըրքմըն-Քլայն Կեդրոնին, ինչպէս նաեւ՝ Freedom House, Navanti, Transparency International, եւ Կոթընպըրկ Համալսարանի V-Dem Institute-ին:

Աւետիսեանի յօդուածները լոյս տեսած են հետեւեալ լրատուական կայքէջներէն՝ The Guardian, OpenDemocracy, Global Voices, Transitions Online, EVN Report եւ Hetq, ինչպէս նաեւ վերլուծական տեղեկութեամբ ներկայացած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Տորնսայֆ Հայկական Հետազօտութիւններու Հիմնարկի (անգլ.՝ University of Southern California, Dornsife Institute of Armenian Studies) , BBC Newsday, CivilNet, Hromadske - The Sunday Show, Center on Global Interests, եւ Al Jazeera կայաններէն:

## Երկեր

### Ակադեմական հետազօտութիւններ

* Avedissian, K. (2020) “New Media and Digital Activism: Comparing Armenia and Chechnya” in *The Routledge Handbook of the Caucasus* (London: Routledge), 416-427.
* Avedissian, K. (2016) “Clerics, weightlifters, and politicians: Ramzan Kadyrov’s Instagram as an official project of Chechen memory and identity production”. *Caucasus Survey* 4 (1) : 20-43
*A Tale of Two Movements: Social Movement Mobilisation in Southern Russia
*Krasnodar Cossacks: Vanguard of Russian conservative-patriotic discourse
*As If Life Was Starting From Zero: Armenians and 25 Years of State-Building
*Sudan: The Impact of Institutions on Violent Conflict

### Համագործակցական հետազօտութիւններ

* Narratives of Violence in the North Caucasus; The University of Birmingham, UK

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական Թուիթըրի էջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Լիանա Աղաճանեան

**Լիանա  Աղաճանեան **Ամերիկահայ լրագրող մըն է: Անոր գործը կը կեդրոնանայ երկար եւ պատմելու բնոյթով լրագրողութեան վրայ: Աղաճանեան ծնած է Թեհրան, Իրան եւ մեծցած Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Ան այժմ կ'ապրի Տիթրոյթ, Միշիկըն:

## Ասպարեզ
Աղաճանեանին գործերը հրատարակուած են բազմաթիւ լրատուական միջոցներէ, ինչպէս՝ The New York Times, BBC, The Guardian, Newsweek, Foreign Policy, The Nation, Mental Floss,  SB Nation, The Atlantic, Racked, եւ Al Jazeera America: Ան նաեւ խմբագիրն է Հայկական լուրերու թերթ՝ *Ianyan*-ի:

Աղաճանեան լրագրած է Հայաստանէն, Անգլիայէն, Գերմանիայէն, եւ Մոնկոլիայէն, ինչպէս նաեւ ուրիշ երկիրներէ: Ան ստացած է շնորհումներ, ինչպէս՝ *Metlife Foundation Journalists in Aging Fellowship*, *International Reporting Project* (Ճոն Հոփքինզ Համալսարանէն), ինչպէս նաեւ Հրանդ Տինք Հիմնարկի Հայ-Թրքական զրոյցի ընկերակցութիւնը:

## Մրցանակներ
2015 թուականին, Աղաճանեան կ'արժանանայ *Տուն Մը Գրէ* (անգլ.՝ Write A House) երկրորդ մրցանակի առաջնութիւնը, ստանալով Տիթրոյթի մէջ տուն մը:

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայքէջ
* ianyanmag.com
* 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
20 Սեպտեմբեր

**20 Սեպտեմբեր**, տարուան 265-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 266-րդ) օրն է։
[մինի|187x187փքս|[Եորղոս Սեֆերիս]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

### Սեպտեմբեր
1934․ Սոֆիա Լորեն, իտալացի հանրածանօթ դերասանուհի

## Մահեր

* 1971․ Եորղոս Սեֆերիս,  Նոպել Գրականութեան Մրցանակի դափնեկիր յոյն բանաստեղծ եւ դիւանագէտ

## Տօներ
Ալէքսանտրա Էլպաքեան

**Ալեքսանտրա  Ասանովա  Էլպաքեան** (անգլ.՝ Alexandra Asanovna Elbakyan**,** , ծնած1988) Ղազախ համակարգչային ծրագրաւորող է, եւ Sci-Hub կայքէջի հիմնադիրը, որ բացօրէն կը յայթայթէ հետազօտական յօդուածներ եւ գրութիւններ, առանց հեղինակային իրաւունքներ յարգելու: Ըստ Էլպաքեանի, Sci-Hub կայքէջը տրամադրած է մէկ միլիար գիտական յօդուածներ իր այցելուներուն 2011 թուականէն ի վեր:

Էլպաքեան նկարագրուած է իբր «Գիտութեան Ծովահեն Թագուհին»: 2016 թուականին, *Nature* թերթը զինք ներառեց իրենց 10 հոգինոց ցանկին մէջ, վերնագրուած 10 Ամէնէն Շատ Գիտական Կարեւորութիւն Ունեցող Մարդիկ: *Ars Technica* զինք բաղդատած է Էրըն Շուարթզի, իսկ *The New York Times* զինք բաղդատած է Էտուըրտ Սնոտընի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Վիգէն Չեթերեան

**Վիգէն Չեթերեան** ծնած Լիբանան, լրագրող, գրող եւ պատմաբան:  Ան կը դասաւանդէ միջազգային յարաբերութիւններ Ուէպսթըր Համալսարան Ժընեւ: Ան նաեւ դասաւանդած է Ժընեւի Համալսարանէն եւ ՍՕԱՍ Լոնտոնի Համալսարանէն ներս: Չեթերեան կը գրէ Պոլսահայ շաբաթական Ակօս թերթին մէջ: Ան իր Դոկտորի վկայականը ստացած է Աւարտական Միջզագային եւ Զարգացման Հետազօտութիւններու Հիմնարկէն (անգլ.՝ Graduate Institute of International and Development Studies կամ IUHEI):

## Գործեր

* 
* 
* 

* Roots of ISIS Violence and the Killing Fields of the Middle East,” *Survival* , Vol. 57, Issue 2, 2015, pp. 105-118.
* "Origins and Trajectory of the Conflicts in the Caucasus", *Europe-Asia Studies* , Vol. 64, No. 9, 2012, pp. 1625-1649.
* "Karabakh Conflict After Kosovo: No Way Out?", *Nationalities Papers* , Vol. 40, No. 5, 2012, pp. 703-720.
* "Kyrgyzstan, Central asia's Island of Instability", *Survival* , Vol. 52, No. 5, 2010, pp. 21-27.
* "History, memory and international relations: the Armenian diaspora and Armenian-Turkish relations", *International Relations* , No. 141, 2010, pp. 7-24.
* "The August 2008 War in Georgia: from ethnic conflict to border wars", *Central Asian Survey* , Vol. 28, No. 2, 2009, pp. 155-170.
* "From Reform and Transition to 'Colored Revolutions'" *Journal of Communist Studies and Transition Politics* , Vol. 25, No. 2, 2009, pp. 136-160.
* "Georgia's Rose Revolution: Change or Repetition? Tension between State-Building and Modernization Projects", *Nationalities Papers* , Vol. 36, No. 4, 2008, pp. 689-712.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Կեդրոնական Ասիա

մինի|326x326փքս|Կեդրոնական Ասիան՝ աշխարհի քարտէսին վրայ
**Կեդրոնական Ասիա**, **Միջին Ասիա** (ղազախերէն՝ Орта Азия, թուրքմեներէն՝ Merkezi Aziýa, իւզպեքերէն՝ Oʻrta Osiyo, ղրղզերէն՝ Орто Азия, տաճիկերէն՝ Осиёи Марказӣ, պարսկերէն՝ آسیای مرکزی, Ուրտու՝ وسط ایشیا, Չինարէն՝ 中亚), ասիական տարածաշրջան։

Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի այս տարածաշրջանին մէջ կը մտնեն հետեւեալ տարածքները՝ Մոնկոլիան, Արեւմտեան Չինաստանը, Հիւսիսային Հնդկաստանը եւ Հիւսիսային Փաքիստանը, Հիւսիս-Արեւելեան Իրանը, Աֆղանիստանը, Միջին Ասիոյի 4 հանրապետութիւնները, Ղազախիստանը եւ Ռուսաստանի ասիական մասին տայգայի գօտիէն դէպի հարաւ գտնուող տարածքները։ Առաջին քարտէսին մէջ ներկայացուած է տարածաշրջանը՝ ըստ ՄԱԿ-ի։ Կեդրոնական Ասիան, տարածաշրջանին նոր անուանումն է։ 1924 -էն շրջանառութեան դրուած է Ղազախիստան եւ Միջին Ասիա անուանումը։ Կեդրոնական Ասիոյ երկիրներն են՝

* Թիւրքմենիստան
* Ղազախիստան
* Ղրղզիստան
* Տաճիկիստան
* Իւզպեքիստան

## Բնական պայմաններ
Կեդրոնական Ասիոյ մակերեւոյթը բազմազան է, իսկ ընդերքը հարուստ է օգտակար հանածոներով եւ թանկարժեք քարերով։ Արեւմտեան եւ հիւսիսային մասերը հարթավայրերն են, իսկ հարաւային մասը կ'երկարին բարձր լեռներ։ Հարաւային մասին մէջ կը գտնուի նաեւ տարածաշրջանին ամէնէն բարձր գագաթը՝ Ղազախիստանի տարածքին մէջ։ Կեդրոնական Ասիա հարուստ է նաեւ հանքային պաշարներով։ Ղազախիստանի եւ Թիւրքմենիստանի տարածքներուն մէջ կան բնական կազի եւ նաւթի հարուստ պաշարներ։ Իւզպեքիստանի մէջ կը գտնուի աշխարհի ոսկիի եւ արծաթի պաշարներուն 1/10 մասը։ Ոսկիի պաշարներով Իւզպեքիստան կը գտնուի 3-րդ տեղը։ Ղազախիստանի տարածքը հարուստ է բազմազան մետաղներով։ Կան նաեւ ֆոսֆորի եւ կապարի պաշարներ։

## Կլիմայ
Կեդրոնական Ասիա միաժամանակ կը գտնուի հինգ կլիմայական գօտիներու վրայ։ Հիմնական գօտիները կիսանապատային եւ մերձարեւադարձային կլիմայական գօտիներ են։ Կլիման բազմազան է։ Տեղումները գլխաւորաբար կը գրանցուին երկիրին հարաւային մասերուն՝ լեռնային հատուածներուն մէջ։ Լեռներուն բարձրութեան պատճառով լեռներու լանջերուն եւ ստորոտին յառաջացած են սառցադաշտեր, որոնց հալքինհետեւանքով գոյացած է Սիրտարեան գետը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կեդրոնական Ասիա
Ստորոգութիւն:Պատմական մարզեր
Մատինա

**Մատինա** (՝ *ալ-Մատինա ալ-մունաուարա*՝ «լուսաւորեալ քաղաք»), նախաիսլամական շրջանին՝ **Եասրիպ** (), քաղաք Սէուտական Արաբիոյ մէջ՝ Մեքքայէն 350 Քմ հիւսիս։ 

Մատինա հիւսիսէն հարաւ կ'երկարի ովասիս մը, որ ունի 4.5-5 քմ լայնք, 10-11 քմ երկայնք։ Քաղաքը կը շրջապատեն 3 հովիտներ, որոնք կը միանան Իտամ, այժմ՝ ալ-Համտ հովիտին մէջ։ Ովասիսը աւելի անձրեւներով ողողուն է, քան Մեքքան։ Բացի ատկէ, կան ջրհորներ եւ երկիրին մակերեւոյթին մօտ են ստորերկրեայ ջուրերը։ Ջուրի առկայութեան շնորհիւ նպաստաւոր պայմաններ  ստեղծուած են երկրագործութեան զարգացման համար. Մատինա եղած է եւ կը մնայ Հիժազի երկրագործութեան մեծագոյն կեդրոնը՝ շուրջ 2000 հա։

Ճամբաներով կապուած է Եանպօ, Ճիտա նաւահանգիստներուն եւ Մեքքայի հետ։ Բնակիչները կը զբաղին առեւտուրով, ուխտագնացները սպասարկելով, պաշտամունքի առարկաներ պատրաստելով, արմաւենիի, բանջարեղէնի մշակութեամբ։
մինի|ձախից
622-ին իսլամութեան հիմնադիր Մուհամմէտ Մաքքայէն եկած եւ վերաբնակած է հոս եւ ստեղծած իսլամական համայնքը։ Է. դարէն Մատինա իսլամութեան երկրորդ սրբազան քաղաքը կը համարուի (Մեքքայէն ետք)։ Մատինայի մէջ կը գտնուի Մուհամմէտի գերեզմանը։ Ունի մեծ մզկիթ մը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սէուտական Արաբիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Սրբազան քաղաքներ
Նիքոլաս Բոկոզէ

**Յովակիմ Գրիգորի Նիքոլաս Բոկոզէ** (, ), հայ վաճառական եւ զամինտար (տեղական կառավարիչ) Տաքայի մէջ, 1868 թուականէն սկսեալ (ժամանակին Հինտուստան, հիմա՝ Պանկլատէշ)։ Տաքայի 5 հայ զամինտարներէն մէկը եղած է։ Կարեւոր անձնաւորութիւն մը եղած է Տաքայի հայ գաղութին մէջ։ Տաքայի քաղաքապետարանի 9 անդամներէն մէկը՝ 1874–75 թուականին։ Բաժնետէր՝ Տաքայի Դրամատան (Dhaka Bank):

Ուսանած է Տաքայի Գոլէճական Վարժարանին մէջ եւ ապա Տաքայի Գոլէճին մէջ։ 12 Յունիս 1848-ին, Բոկոզէ հիմնած է «Pogose Anglo Vernacular School»ը ապագային վերանուանելով Բոկոզէ Վարժարան (Pogose School), առաջին անձնական վարժարանը Տաքայի մէջ եւ վարժարանի տնօրէնը՝ մինչեւ 1855։ Նաեւ հիմնած է «Weis House» տունը, որ այժմ Պուլպուլ Լալիթաքալա Աքատեմիի կեդրոնն է։  

Բոկոզէ ամուսնացած է Մարիամ Աւտալին հետ (ծ. 1825/26), որ Յովհաննէս Աւտալի դուստրն էր՝ Կալկաթայի Հայ Գոլէճի տնօրէնն էր։ Նիքոլաս եւ Մարիամ ունեցան են 10 զաւակներ, որոնցմէ ծանօթ են Գրիգորի Յովակիմ Բոկոզէն (ծ. 1845/46), Ճոն Բոկոզէն (ծ. 1850-51), Նիքոլաս Յովակիմ Բոկոզէ (ծ. 1852/53) եւ Փոլ Բոկոզէ (ծ. 1853/54):

Մահացած է 1876 թուին, թաղուելով Տաքայի Նարինտա քրիստոնէական գերեզմանին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Banglapedia: The Armenians
*The Armenian heritage of Bangladesh

Ստորոգութիւն:1876 մահեր
Ռանիա Ապուզէյտ

**Ռանիա Ապուզէյտ** Լիբանանցի-Աւստրալացի լրագրող է, որուն գործը գրեթէ կ'առնջէ Սուրիական պատերազմը:

## Կենսագրութիւն
Ռանիա Ապուզէյտ ծնած է Նիւ Զիլընտ Լիբանանցի ծնողքի: Ան հասակ առաւ Աւստրալիոյ մէջ, յաճախ այցելելով Պէյրութ տեսնելու համար իր ընտանիքը: Ան աւարտած է Մէլպըրնի Համալսարանէն, Աւստրալիա: Ան աշխատած է շատ մը լրատուական կայքերու, ինչպէս՝ New Yorker, TIME, Politico, The Guardian եւ բազմաթիւ ուրիշեր:

Ապուզէյտ կ'ապրի Պէյրութ: 2014 թուականին, իր յօդուածը, վերնագրուած «*The Jihad next door*» արժանացաւ Ճորճ Փոլք Մրցանակին (անգլ.՝ George Polk award), եւ Մայքըլ Քէլի Մրցանակին (անգլ.՝ Michael Kelly Award): Ապուզէյտ նաեւ արժանացաւ Քըրթ Շորք Մրցանակին (անգլ.՝ Kurt Schork Award), միջազգային լրագրողութեան բաժանմունքին մէջ, 2013 թուականին: Ապուզէյտ արտադրած է վաւերագրական ֆիլմեր, առաջինը՝ *Syria: Behind Rebel Lines*: Ան նաեւ գրած է գիրքեր պատերազմին մասին: Ան ստացած է անդամակցութեան հրաւէրներ շատ մը հիմնարկներէ ներս, ինչպէս՝ Արտագին Յարաբերութիւններու Եւրոպական Խորհուրդ, Հարվըրտ Համալսարան, Քըլամպիա Համալսարան, եւ New America: Իր առաջին գիրքը արժանացած Քորնիլյըս Ռայըն Մրցանակին (անգլ.՝ Cornelius Ryan Award):

## Գիրքեր

* *No Turning Back. Life, Loss, and Hope in Wartime Syria*, 2018

* *Sisters of the War*, 2020

## Ծանօթագրութիւններ
Մարի Մանուկեան

**Մարի Մանուկեան** (ծնած 3 Սեպտեմբեր, 1992) Ամերիկահայ քաղաքական գործիչ ԱՄՆի Միշիկըն նահանգէն, որ կը ներկայացնէ նահանգին 40րդ Բաժանմունքը Միշիկընի Երեսփոխանական նիստէն ներս: Ան անդամ է Դեմոկրադական Կուսակցութեան, եւ զինք ընտրած բաժանմունքը կը ներառէ տարբեր շրջաններ, ինչպէս Օքլըն Քաունթի, ներառեալ Պըմինկհըմ, Պլումֆիլտ Հիլզ, Պլումֆիլտ Թաունշիփ, եւ Արեւմտեան Պլումֆիլտ Թաունշիփէն բաժին մը:

## Վաղ կեանք եւ ուսում
Մանուկեան ծնած է Պըրմինկհըմ, Միշիկըն, ԱՄՆ իբր անդրանիկ զաւակ: 2010 թուականին, Ըրնըսթ Ու. Սիհոլմ Երկրորդական Վարժարանէն աւարտելէ ետք, Մանուկեան սկսաւ իր Արուեստից Պսակաւոր վկայականի ուսումը Միշիկըն Նահանգի Համալսարանէն, բայց 2012 թուականին փոխադրուեցաւ Ուաշինկթըն Տ.Գ. եւ աւարտեց միջազգային յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ Ճորճ Ուաշինկթըն Համալսարանէն, 2014 թուականին: Ան ստացաւ իր Մագիստրոսի վկայականը միջազգային հաղորդակցութիւններու ոլորտին մէջ, նոյն համալսարանէն, 2017 թուականին:

Մանուկեանին ընտանիքը Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրողներ են: Ան անդամ է Սուրբ Սարգիս Հայ Առաքելական Եկեղեցիին, Տիրպորն, Միշիկըն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
25 Յուլիս

**25 Յուլիս**, տարուան 206-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 207-րդ) օրն է
[մինի|[Կորնթոսի Ջրանցքը|Կորնթոսի Նեղուցին եւ Ջրանցքին համայնապատկեր]]

## Դէպքեր

* 1893․ Կորնթոսի ջրանցքին պաշտօնական բացում, Յունաստան

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ
2004 թուական

**2004 թուական**, Ի․ դարու եօթներորդ տարին

*Կը կայանան 28-րդ արդի [[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական խաղերը]], [[Աթէնք]]*

## Դէպքեր

* 7 Օգոստոս․ տեղի կ՛ ունենայ Ռիօ-Անդիռիօ կայմապարան կամուրջին պաշտօնական բացումը
* 13 - 29 Օգոստոս․ Յունաստանի մայրաքաղաք Աթէնքի մէջ կը կայանան  28-րդ Ողիմպիական Խաղերը
* 13 Սեպտեմբեր․ Great Sand Dunes ազգային պուրակ եւ պահեստը կը հռչակուի ազգային պուրակ

## Ծնունդներ

## Մահեր
Ստորոգութիւն:2004
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
24 Դեկտեմբեր

**24 Դեկտեմբեր**, տարուան 360-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 341-րդ) օրն է

* Տարուան աւարտին կը մնայ 7 օր
[մինի|183x183փքս|[Անտոն Կազէլ]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր

* 1952․ Անտոն Կազէլ, հայազգի հրապարակագիր, խմբագիր, բանաստեղծ, արձակագիր եւ քաղաքական գործիչ (ծն․1899)

## Տօներ
25 Փետրուար

**25 Փետրուար**, տարուան 56-րդ օրն է:24 Փետրուար 9x9փքս **25 Փետրուար** 9x9փքս 26 Փետրուար

## Դէպքեր

* 1945․ Բ․ Հա­մաշ­խար­հա­յին ­Պա­տե­րազ­մի ա­ւար­տին, Աթէնքի մէջ «Նոր Օր»ը կը սկսի վերահրատարակուիլ «Ազատ Օր» անունով:

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
Նաթալի Գասապեան

**Նաթալի Գասապեան** (կամ՝ Նատալի Քեսաբյան) Ամերիկահայ ֆիլմի արտադրիչ է, կ'ապրի Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Ան ճանչցուած է իր արտադրած ֆիլմերով, ինչպէս *Searching*, *All About Nina* եւ *Run*:

## Վաղ կեանք
Գասապեան աւարտած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Սինեմական Արուեստի Դպրոցէն: Աւարտելէն ոչ շատ ետք, ան արտադրած է կարճ ֆիլմ մը, վերնագրուած՝ *Join the Club* եւ բեմադրւած Եւա Վիվեսի կողմէ, որ առաջին անգամ ցուցադրուած է Սանտէնսի Ֆիլմի Փառատօնին ընթացքին: Գասապեան նաեւ ստացած է իր Առեւտրութեան Մագիստրոսի վկայականը Փէփըրտին Համալսարանէն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Վարդան Գրիգորեան

**Վարդան Գրիգորեան** (կամ՝ Գրեգորեան, ,  անգլ.՝ Vartan Gregorian, ) Ամերիկահայ ակադեմիկոս, ուսուցիչ, եւ պատմաբան: Պրաուն Համալսարանի նախկին դասախօս եւ նախագահ։ 1997 թուականէն 2021 թուական՝ Քարնըկի Հաստատութեան նախագահ: «Աւրորա» մարդասիրական նախաձեռնութեան համահիմնադիրներէն մին։

## Ծանօթագրութիւններ