Կալիա Նովենց

**Կալիա Նովենց** (), թատրոնի եւ շարժանկարի հայ դերասանուհի, Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արուեստագիտուհի (2007), հայ բեմադրիչ Երուանդ Ղազանչեանի կինը, Յակոբ Ղազանչեանի մայրը։

## Կենսագրութիւն
Նովենց 1958-ին կ'աւարտէ Երեւանի Պետական Թատերական Ուսումնարանի դերասանական բաժանմունքը եւ աշխատանքի կ'անցնի Կապանի պետական թատրոնին մէջ։ Այնուհետեւ երկար տարիներ ան աշխատած է Սունդուկեանի անուան ակադեմիական, Գիւմրիի Վարդան Աճէմեանի անուան, Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան, Սօս Սարգսեանի գլխաւորած «Համազգային» թատրոններուն մէջ:

Կեանքի վերջին տարիներուն ան Պարոնեանի անուան երաժշտական երգիծական թատրոնի դերասանուհի էր։ Հայ թատրոնի եւ շարժանկարի նշանաւոր վարպետ Կալիա Նովենց հայկական շարժանկար բերաւ հայ կնոջ կերպարը, անոր տառապանքներն ու լուռ հեծեծանքները։ 

Աւելի քան 50 դեր թատրոնի մէջ, ռատիոբեմադրութիւններու մէջ, հարիւրէ աւելի կրկնօրինակումներ, բայց այս բոլորին կողքին դերասանուհիին մեծագոյն ներկայութիւնը շարժանկարի մէջ էր, ուր ան նկարահանած է «Բարեւ, ես եմ», «Մենք ենք, մեր սարերը», «Այս խաչմերուկում», «Հին օրերի երգը», «Նահապետ», «Մեր մանկութեան թանկօն», «Գիքորը», «Սպիտակ անուրջներ», «Կտոր մը երկինք», մօտ երեք տասնեակ շարժանկարներու մէջ:

Կալիայի ամէնէն յայտնի դերը եղած է «Նահապետ» ժապաւէնին մէջ (1977), ուր ան պատկերած է Ցեղասպանութիւնը վերապրածի արտասովոր խորութեամբ եւ տոկունութեամբ կնոջ կերպարը:

Արժանացած է տասնեակ մրցանակներու եւ պարգեւներու, եղած է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր եւ միջազգային շարժանկարի փառատօներու մրցանակակիր։

Դերասանուհիին խաղընկերները եղած են` շարժապատկերի եւ թատրոնի վարպետներ Մհեր Մկրտչեանը, Սօս Սարգսեանը, Խորէն Աբրահամեանը եւ այլն… Աշխատած է տաղանդաւոր բեմադրիչներ` Հենրիկ Մալեանի, Ալպերթ Մկրտչեանի, Ֆրունզէ Դովլաթեանի եւ ուրիշներու հետ:

## Դերասանական Գործունէութիւն

### Դերերը Կինոյին Մէջ
Կալիա Նովենց խաղացած է շուրջ 30 ֆիլմերու մէջ։ Ան կատարած է թէ՛ տրամաթիքական, թէ՛ կատակերգական դերեր։ Ան միշտ հաւաստի, խորունկ կերպով խաղացած է, սկսեալ իր առաջին Կինոդերերէն՝ քրտուհի Նազիէն (Ֆրունզէ Դովլաթեանի «Բարեւ, Ես Եմ», 1965) մինչեւ միջազգային ճանաչման արժանացած Սիրանոյշը (Ա. Մկրտչեան, «Մեր Մանկութեան Թանգոն», 1984), ռուսական որբանոցի տնօրինուհի Գայեանէն (Կեդրոնական Հեռատեսիլի պատուիրած «Ռիսքի Ռումբ» կամ «Շնչառութիւն» եռամաս հեռուստաֆիլմին մէջ, 1989) եւ Մայրը՝ հայ կնոջ կերպարի վերջին էքրանաւորումը (Ա. Աղապապով, «Ուր Էիր, Մարդ Աստուծոյ», 1991)։

Շուրջ 20 տարի խաղացած է այդ ժամանակաշրջանի բոլոր հայ Կինոբեմադրիչներու ֆիլմերուն մէջ՝ ուշագրաւ աշխատանքներ ներկայացնելով։ Անոր խաղընկերները եղած են հայ Կինոյի եւ թատրոնի մեծ վարպետները՝ Մհեր Մկրտչեանը, Սոս Սարգսեանը, Խորէն Աբրահամեանը։ Աշխատած է տաղանդաւոր ռեժիսորներու՝ Հենրիկ Մալեանի, Ալպէրթ Մկրտչեանի, Ֆրունզէ Դովլաթեանի եւ այլոց հետ։

Ֆիլմերէն առաւել նշանաւորներն են.

«Չգիտեմ՝ թատրոնը շատ կը սիրե՞մ, թէ կինոն, բայց կինոյին մէջ ինծի կը զգամ ինչպէս իմ տունը»։

— Կալիա Նովենց

### Դերերը Թատրոնին Մէջ
Կալիա Նովենց իր դերասանական գործունէութիւնը սկսած է թատրոնին մէջ, շարունակած է Կինոյին մէջ։ 1990-ական թուականներուն արդէն կայացած կինոդերասանուհի Կալիա Նովենց իր ստեղծագործական եռանդը կեդրոնացուցած է թատրոնին մէջ։ Ան խաղացած է Հայաստանի տարբեր թատրոններու բեմերուն վրայ.

* 1958–1961 թթ.՝ Կապանի Պետական Թատրոն
* 1961–1971 թթ.՝ Երեւանի Սունդուկեանի Անուան Թատրոն
* 1971–1977 թթ.՝ Կիւմրիի (Գիւմրուի) Պետական Դրամատիքական Թատրոն
* 1977–1983 թթ.՝ Երեւանի Դրամատիքական Թատրոն
* 1983–1993 թթ.՝ Երեւանի Սունդուկեանի Անուան Թատրոն
* 1993 թուականէն՝ Համազգային Թատրոն

Հայաստանի տարբեր թատրոններուն մէջ ան մարմնաւորած է շուրջ 70 կերպար (վերջինը՝ 2012 թուականի Յունիսին, Քոմետիայի Թատրոնին մէջ «Տարօրինակ Միսիս Սեւիճ» փլէյին մէջ), ինչպէս նաեւ շարք մը հերոսներ՝ հեռուստաթատրոնին մէջ։

Թատրոնին մէջ ան աշխատած է Ա. Գուլաքեանի, Վ. Աճեմեանի, Հ. Ղափլանեանի, Ե. Ղազանչեանի, իսկ հեռուստաներկայացումներուն մէջ՝ Օլկա Մելիք-Վրթանեսեանի, Թամարա Բիթիւցքայա-Էլիպէքեանի, Մ. Մարինոսեանի եւ այլ նշանաւոր բեմադրիչներու հետ։

Դերասանուհիին դերակատարումներուն բնորոշ եղած են վառ նկարագիրը, հոգեբանական յաւաստի վերլուծութիւնը։ Խաղացած դերերէն առաւել նշանաւորներէն են.

* **Մարգարիտ** – «Պատուի Համար» (Գ. Սունդուկեան)
* **Քեթեւան** – «Խաթաբալա» (Գ. Սունդուկեան)
* **Քաթրին** – «Քուրաժ Մայրիկը Եւ Անոր Երեխաները» (Բ. Բրեխթ)
* **Լիսիսթրաթա** – «Լիսիսթրաթա» (Արիստոփանէս)
* **Սեւիճ** – «Տարօրինակ Միսիս Սեւիճը» (Ջոն Փաթրիք) – (վերջին դերը թատրոնին մէջ)։

## Պարգեւներ
1985-ին Վենետիկի համաշխարհային 42-րդ շարժապատկերի փառատօնին «Մեր մանկութեան թանկօն» ժապաւէնին մէջ լաւագոյն դերակատարումին համար արժանացած է դատակազմի յատուկ մրցանակին: 

Վենետիկի մէջ մրցանակը շնորհելու ժամանակ Կալիան կը բնութագրեն`իբրեւ իտալացի աշխարհահռչակ դերասանուհի Աննա Մանիանիի արեւելեան տարբերակը:

Արժանացած է տասնեակ մրցանակներու եւ պարգեւներու, եղած է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր եւ միջազգային շարժանկարի փառատօներու մրցանակակիր։

* 2007 ՀՀ ժողովրդական արուեստագիտուհի,
* 2008 «Արտաւազդ» թատերական փառատօնի «Յատուկ մրցանակ»,
* ՀՀ Պետական մրցանակ,
* «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Գ.Նովենցի կենսագրութիւն եւ լուսանկարներ 
* Կալիա Նովենցը Кино-Театр.ru կայքում
* Հայկական կինոյի թախիծն ու ժպիտը. Կալիա Նովենց
* Կալիա Նովենց. Ես դժուարանում եմ ուրախանալ 

Ստորոգութիւն:10 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Յուլիսի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ