Եաքոպ Քիւնցլեր

**Եաքոպ Քիւնցլեր** (), Զուիցերիացի, որ կը գտնուէր Ուրֆայի մէջ՝ Ասիա եւ Հայկական Ցեղասպանութեան ականատեսը դարձաւ:

## Կենսագրութիւն
Եաքոպ Քիւնցլերը ծնած է Հունտուիլ, Զուիցերիա, կ'աշխատէր Աբենզել գաւառին մէջ (երկրամաս) եւ հաց կը վաստակէր որպէս ատաղձագործ: Այնուհետ Պէյսըլի մէջ կը վերապատրաստուի որպէս աւետարանչական սարկաւագ (*Krankenpfleger*). 1899 թուականին ան կը ճամփորդէ Ուրֆա` Թուրքիա, ուր ան կը գտնէ իր աշխատելու վայրը: Ան կը շարունակէ ուսումնասիրել բժշկութիւն մինչեւ անկախ վիրաբոյժ դառնալը եւ յետագային, 1905 թուականին, ան կ'ամուսնանայ Էլիզապեթ Պէտնտըրի հետ, որ քրիստոնեայ քարոզիչի աղջիկ էր եւ Եթովպիայի արքայադստեր թոռնիկը:

1915 - 1917 թուականներուն Քիւնցլերը Հայկական ցեղասպանութեան ականատես կ'ըլլայ, ինչ որ կը դառնայ իր 1921 թուականի *Արեան եւ Արցուքներու Երկիր* գիրքի առարկան: Չնայած մահացու վտանգին` ան կ'օգնէր հազարաւոր հայ որբերուն վերականգնուելու Ուրֆայի իր հիւանդանոցին մէջ:

Ան զուիցերիացի դեղագործ էր, որ մնաց Թուրքիոյ մէջ ծառայելով հիւանդ եւ վիրաւոր ոչ մահմետականներուն եւ մահմետականներու նմաններուն Ուրֆայի հիւանդանոցին մէջ եւ հաւաքագրեց զանազան հայկական ընկերութիւններու ջարդերու փաստերը:

1922 թուականի Հոկտեմբերին ան կը փակէ իր հիւանդանոցը եւ ընտանիքով կը տեղափոխուի Ղազիր՝ Պէյրութի մօտակայքը, ուր որբ երեխաներու կեդրոն կը բանայ: Աւելի ուշ ան կը հիմնէ հայ այրիներու բնակավայր Պէյրութի մէջ եւ թոքերու հիւանդներու առողջարան Ազունիէյի մէջ (Azounieh):

1923 թուականին Պէյրութի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ անդամահատեցին Եաքոպ Քիւնցլերի աջ ձեռքը: Հիւանդ, որբ հայ աղջնակ մը խնամելէն՝ անտեսանելի բացիլը ներթափանցած էր ձեռքի աննշմար քերծուածքի միջոցով, առաջացուցած՝ փտախտ, ստեղծած՝ արեան վարակի սպառնալիք:

Եաքոպ Քիւնցլերի 1915 թուականի Օգոստոսի գրառումները....Երկու թուրք պաշտօնատարներ, որոնք յայտնուեցան Ուրֆայի մէջ: Լուր տարածուեցաւ, թէ անոնք կը փութային իրենց ամբողջ կարողութեամբ արագացնելու հայերու բնաջնջումը եւ ունէին պետական բարձրագոյն իշխանութեան հրահանգը՝ զայն ի կատար ածելու համար: Անոնք սպաննեցին հոն բերուած բոլոր բանտարկեալները՝ ըսելով. «Այլեւս ինչո՞ւ պէտք է կերակրենք զանոնք»։
Քիւնցլեր նաեւ ականատես եղաւ քիւրտերու տեղահանութեան, որուն մասին գրած է.«Ոչ մէկ եւրոպական թերթ հաղորդած է, որ նոյն Երիտթուրքերը, որոնք կ'ուզէին բնաջնջել հայերը, իրենց օճախներէն ու տուներէն վտարեցին նաեւ Վերին Հայաստանի մէջ ապրող քիւրտերը: Հայերուն նման, քիւրտերը նոյնպէս մեղադրուեցան իբրեւ անվստահելի տարրեր, որոնք կրնային միանալ ռուսերուն: Ճապաղջուրի, Բալուի, Մուշի շրջաններէն, ինչպէս նաեւ Էրզրումի եւ Բաղէշի (Պիթլիս) վիլայէթներէն քիւրտերու տեղահանութիւնը իրագործուեցաւ 1916-ի ձմրան: Շուրջ 300,000 քիւրտեր ստիպուած եղան դէպի հարաւ թափառիլ: Նախ անոնք տեղաւորուեցան Վերին Միջագետքի մէջ, յատկապէս Ուրֆայի շրջանը, բայց նաեւ Այնթապէն ու Մարաշէն դէպի արեւմուտք: Ապա, 1917-ի ամրան, սկսաւ քիւրտերու փոխադրութիւնը դէպի Գոնիայի սարահարթը: [...] Ամենասարսափելին այն էր, որ տեղահանութիւնները կը կատարուէին ձմեռնամուտին: Երբ տեղահանուածները երեկոյեան թրքական գիւղ մը կը հասնէին, բնակիչները վախնալով կը փակէին իրենց տուներուն դռները: Այսպիսով, խեղճ քիւրտերը ստիպուած կ'ըլլային դուրսը՝ անձրեւին ու ձիւնին տակ մնալ: Յաջորդ առտուն, գիւղացիները ստիպուած էին զանգուածային գերեզմաններ փորել անոնց համար, որոնք ցուրտէն սառած ու մեռած էին: Ողջ մնացած քիւրտերուն տառապանքը, որոնք ի վերջոյ հասան Միջագետք, տակաւին չէր վերջացած: [...] 1917/18-ի ձմեռը նոր արհաւիրքներ բերաւ: Հակառակ առատ բերքին, տեղահանուած քիւրտերէն գրեթէ բոլորը զոհ գացին սոսկալի սովի մը»:Ան մահացաւ 15 Յունուար 1949-ին, Ղազիր (Լիբանան) եւ թաղուեցաւ Պէյրութի Ֆրանսական բողոքական գերեզմանատան մէջ, ուր կը հանգչի մինչեւ օրս:

## Մրցանակներ եւ Պարգեւատրումներ
* 1947 թուականին պարգեւատրուած է Պէյսըլ Համալսարանի կողմէ
* 1959 թուականին յուշարձան մը Հինտուիլի մէջ
* 1971 թուականին ծառայութեան համար մետալ Լիբանանի իշխանութեան կողմէ
* 1971 թուականին յուշահամալիր Հինտուիլի եւ Ուալզընհաուզըն, Զուիցերիա

## Գրականութիւն
* 1929: *Արեան եւ Արցունքներու Երկրին Մէջ*
* 1959: *Jakob, the Resource in the Service of Life*

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Յիշատակի պատը, Եաքոպ Քիւնցլեր. զոհաբերումն աջի

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ