Աղամեմնոնաս

**Աղամեմնոնաս**, (յուն.`Αγαμέμνονας կամ Αγαμέμνων) եղած է Միկինեսի թագաւոր, Միկինեան քաղաքակրթութեան գերիշխան եւ մասնակցած է Տրոյան (Տրովատա) պատերազմին։ Աղամեմնոնաս անունը յառաջ եկած է  «աղան» (άγαν) եւ «մեմնոն» (μέμνων) անուններէն․ կը նշանակէ շատ կպչուն, ամուր եւ անթարթափ։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Աղամեմնոնաս զաւակն էր Միկինեսի Աթրէաս թագաւորին ու Աէրոփի թագուհիին եւ եղբայրը Սփարթիի թագաւոր Մենելաոսին։  Կողակիցն էր Քլիթեմնիսթրա։ Անոնք ունեցած են չորս զաւակ․ երեք դուստր՝ Իֆիղենիա, Իլեքթրա, Հրիսոթեմիս եւ մէկ մանչ՝ Օրեսթիս։

Երբ Տրոյայի (Տրովատայի) գահաժառանգ Փարիս իր եղբօրը կինը՝ գեղեցիկ Հելենին կ՛առեւանգէ, Աղամեմնոնաս եղելութիւնը որպէս պատրուակ կ՛օգտագործէ եւ կը յաջողի բոլոր յունական քաղաք-պետութիւնները միացնել, հսկայ բանակ մը կազմել եւ յարձակիլ Տրոյայի վրայ։

Աղամեմնոնաս, Տրոյայի (Տրովատայի) քանդումէն ետք, երբ տուն կը վերադառնայ կը սպաննուի կնոջ՝ Քլիթեմնիսթրային ու անոր սիրահարին՝ Էղիսթոսին կողմէ, որ մինչայդ Միկինեսի գահին տիրացած էր։

## Միկինեսի թագաւորութիւնը
Երբ Էղիսթոս սպանեց Աղամեմնոնասին հայրը՝ Աթրէաս, ան իր հօր՝ Աթրէասին եղբօրը հետ Միկինեսին գահին տիրացան։ Մենելաոս եւ Աղամեմնոնաս Սփարթի ապաստան գտան, Թինտարէոս թագաւորին մօտ եւ ամուսնացան անոր երկու դուստրերուն հետ․ Մենելաոս գեղեցիկ Հելենին եւ Աղամեմնոնաս՝ Քլիթեմնիսթրային։

Աղամեմնոնաս իր եղբօրը օգնութեամբ, Միկինեսի գահին կը վերատիրանայ։ Ան կը կարողանայ թագաւորութիւնը ընդարձակել եւ Յունաստանի հզօրագոյն թագաւորը կը դառնայ։

## Իֆիղենիային զոհողութիւնը
Երբ Ախէյիները (Յունաստանի չորս ցեղերէն մէկը) ճամբայ կ՛ելլեն դէպի Տրոյա (Տրովատա), անոնց նաւատորմիղը ստիպուած կ՛ըլլայ երկար ժամանակ խարիսխ նետել Աւլիտայի նաւահանգիստը (Վիոթիայի արեւելեան ափին նաւահանգիստ, Էվիա կղզիին մայրաքաղաքին՝ Հալքիտային դիմացը) աննպաստ օդին պատճառով։ Գուշակող Քալհաս կը յայտնէ թէ պատճառը ինքը, Աղամեմնոնասն է, որովհետեւ անտառի մը մէջ սպանած էր որսորդութեան անստուածուհիին՝ Արթեմիտային պատկանող եղնիկը եւ թէ աստուածները կրկին պիտի փչէին միայն եթէ Աղամեմնոնաս զոհէր իր աղջիկը՝ Իֆիղենիան։ Աղամեմնոնաս կը համաձայնի զոհաբերութիւնը ընել, սակայն վերջին ժամուն Արթեմիս աստուածուհին Իֆիղենիային մարմինը կը հեռացնէ եւ եղնիկով մը կը փոխարինէ։

## Ահիլէասին զայրոյթը
Տրովատայի (Տրոյան) պատերազմին ընթացքին, Աղամեմնոնաս Ահիլէասին՝ Ահէյիներուն մեծագոյն հերոսին կը նախատէ, որովհետեւ կը պահանջէ Վրիսիիտան՝ Ահիլէասին ծառան։ Ահիլէասին բարկութիւնը Հոմերոսին Իլիատային (Իլիական) գլխաւոր նիւթը եղած է։   
ձախից|մինի|«Իլեքթրան Աղամեմնոնասի դամբանին վրայ», Ֆրետերիք Լէյթոն

## Լրատուական միջոցներուն մէջ, արուեստին մէջ
մինի|«Աղամեմնոնասին դամբանը», Լուի Տեփռէ, 1787
մինի|Ֆրետերիք Լէյթոն՝ «Քլիթեմնիսթրա եւ Աղամեմնոն»

### Ընդհանուր

* Աղամեմնոնասին Դիմակը․ կը գտնուի Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարանը,
* «Աղամեմնոնասին դամբանը» գործը (Լուի Տեփռէ, 1787) կը գտնուի Նիու Եորքի Արուեստի Մետրոպոլիտ Թանգարանը,
* «Քլիթեմնիսթրա եւ Աղամեմնոն» գործը (Փիեռ-Նասիս Կեռին, 1817) կը գտնուի Օռլէանի Արուեստի թանգարանը,
* «Իլեքթրան Աղամեմնոնասի դամբանին վրայ» գործը (Ֆրետերիք Լէյթոն, 1868) կը գտնուի Ֆերենս Արուեստի Ցուցասրահը, Եորքշայր,
* «Աղամեմնոնաս կը սպաննէ Օտիոս» գործը (անծանօթ, 1545)․ կը գտնուի Նիու Եորքի Արուեստի Մետրոպոլիտ Թանգարանը։

մինի|«Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Շառլ տը լա Ֆոս
ձախից|մինի|«Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Ճիովանի Պաթիսթա Թիփոլօ

### Իֆիղենիային հետ

* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Առնոլտ Հուպրաքեն, 1690-1700
* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Շառլ տը լա Ֆոս, 1680
* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը»,Կաեթանօ Կանտոլֆի, 1789
* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Փիեթրօ Թեսթա, 1640 
* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Ճիովանի Պաթիսթա Թիփոլօ, 1757
* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Եան Սթին, 1671
* «Իֆիղենիային զոհողութիւնը», Սեպասթեան Պուռտոն, 1653

մինի|«Ահիլէասին եւ Աղամեմնոնասին վէճը», Ուիլիամ Փաժ

### Ահիլէասին հետ

* «Աղամեմնոնասին եւ Մենելաոսին վէճը», Ճիովանի Պաթիսթա, 1695,
* «Ահիլէասին զայրոյթը», Ժաք-Լուի Տէյվիթ, 1819
* «Ահիլէասին բարկութիւնը», Միշել Մարթին Տրոլինկ, 1810
* «Ահիլէասին եւ Աղամեմնոնասին վէճը», Ուիլիամ Փաժ, 1832

### Շարժարուեստին մէջ

* «Հելենա», 1924 
* «Տրովատայի Հելեն», 1956 
* «Տրոյան ձին», 1961 
* «Ահիլէասին զայրոյթը», 1962
* «Իլեքթրա», 1962
* «Օտիսիա» (Ոդիսականը), 1968
* «Իֆիղենիա», 1977
* «Ժամանակի յելուզակները», 1981
* «Օտիսիա»  (Ոդիսականը), 1997
* «Տրոյան Հելենը», 2003
* «Տրոյա» 2004
* «Տրոյա․ Քաղաքի մը անկումը», 2018

## 911 Աղամեմնոս աստղակերպ
1919-ին յայտնաբերուած աստղակերպը կ՛անուանուի «911 Աղամեմնոն» (911 Agamemnon) ի պատիւ Միկինեսի Աղամեմնոնաս թագաւորին։

## Տե՛ս նաեւ

* Մենելաոս
* Միկինեան քաղաքակրթութիւն
* Նեսթորաս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Յոյն առասպելական հերոսներ
Ստորոգութիւն:Առասպելական անձեր
Ստորոգութիւն:Միկինեսի թագաւորներ
Ստորոգութիւն:Միկինեան քաղաքակրթութեան թագաւորներ
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի թագաւորներ