Ալեքսանդր Միասնիկեան

**Ալեքսանդր Միասնիկեան** կեղծանուն՝ **Մարտունի** (9 Փետրուար 1886, Նոր Նախիջեւան, Ռուսական կայսրութիւն - 22 Մարտ 1925, Թիֆլիսի մօտ Վրացական ԽՍՀ), հայ քաղաքական, հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ Համայնավար Կուսակցութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1886-ին Նոր Նախիջեւան։ Ուսանած է ծննդավայրի թեմական դպրոցին մէջ, 1904-1906՝ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանին մէջ։ 1906-էն Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանուորական կուսակցութեան անդամ էր։ 1907-1914 կուսակցական աշխատանք կատարած է Պաքուի, ապա՝ Մոսկուայի մէջ։ 1911-ին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի իրաւաբանական Հիմնարկը: Ուսանողական տարիներուն աշխուժօրէն մասնակցած է յեղափոխական շարժումներուն։

## Միասնիկեանը Հայաստանի մէջ
Ալեքսանդր Միասնիկեան Յունուար 1921-ին նշանակուած է Հայկական ԽՍՀ Ժողկոմխորհի առաջին նախագահ (կը համապատասխանէ ժամանակակից վարչապետին) եւ ռազմական գործերու ժողկոմ։ Յաջորդ տարի, Մարտին, Անդրկովկասի Խորհրդային միացեալ Սոցիալիստական Հանրապետութեան կազմաւորումէն ետք եղած է դաշնութեան գործկոմի նախագահներէն, ապա՝ ՌԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղարը։

Երկրի տնտեսութեան վերականգնման, արեւմտահայ փախստականները տեղաւորելու, քաղաքական պատերազմի հետեւանքները վերցնելու, երկրին մէջ կայունութիւն հաստատելու համար, Ալեքսանդր Միասնիկեան մեծ գործունէութիւն ծաւալած է։ Ան կարեւորած է հայ մտաւորականութեան Հայաստանի մէջ համախմբելու եւ անոր համար ստեղծագործ աշխատանքի անհրաժեշտ պայմաններ ապահովելու խնդիրը։ Այդ կապակցութեամբ պաշտօնական հրաւէրներ ուղարկած է նկարիչ Մարտիրոս Սարեանին, ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանին, լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեանին եւ ուրիշներու։ Խորհրդային Հայաստանի գործիչներէն Միասնիկեանը առաջինն է, որ անդրադարձած է Հայաստանի եւ Սփիւռքի փոխ-յարաբերութիւններուն. յատուկ ուսումնասիրութիւն նուիրած է Սփիւռքի մէջ հայ ազգային քաղաքական կազմակերպութիւններու խնդիրներուն։
մինի|Ալեքսանդր Միասնիկեան, դրոշմանիշ|250px|աջից
1910-ականներուն Ալեքսանդր Միասնիկեան լոյս ընծայած էր շարք մը յօդուածներ՝ նուիրուած հայոց գիրերու գիւտի նշանակութեան, Միքայէլ Նալպանտեանի, Յովհաննէս Թումանեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի, Ալեքսանդր Ծատուրեանի ստեղծագործութիւններուն։ Բազմիցս անդրադարձած է Հայկական հարցին՝ զայն «գորդեան հանգոյց» անուանելով, որուն շուրջ հիւսուած են եւրոպական երկիրներու տարաձայնութիւններն ու շահերը։ 1913-ին Մոսկուայի մէջ հանդէս եկած է Հայկական հարցի մասին դասախօսութեամբ, որուն դրոյթները 1913-1914-ին լոյս տեսած են «Մշակ» թերթին մէջ։ Միասնիկեանի աշխատութիւնները լոյս տեսած են առանձին ժողովածուով (Երկեր, 4 հատոր, 1984-86)։

4-5 Յուիս 1921-ին, Ալեքսանդր Միասնիկեան մասնակցած է ՌԿ(բ) կ կենտկոմի Կովկասեան բիւրոյի լիագումար նիստին, ուր քննարկուած է Լեռնային Ղարաբաղի հարցը։ Դէմ քուէարկած է Ճոսեֆ Սթալինի միջամտութեամբ Լեռնային Ղարաբաղը Ատրպէյճանի կազմին մէջ մտցնելու մասին որոշման։

## Մահը
Միասնիկեան զոհուեցաւ 22 Մարտ 1925-ին՝ առեղծուածային օդանաւային արկածի մը հետեւանքով, Սողոմոն Մոգիլեւսկիի, Գէորգի Աթարբեկեանի, օդաչուին եւ թռիչքի մեքենագէտին հետ միասին։ Անոնք ճամբայ ելած էին դէպի Սուխում՝ Աբխազիոյ մէջ կայանալիք համայնավարական խորհրդաժողովի մը մասնակցելու համար։ Թիֆլիսէն օդ բարձրանալէ քիչ անց, **Junkers F 13** օդանաւը հրկիզուեցաւ։ Ըստ ականատեսներու վկայութիւններուն՝ մարդիկ նկատուած են, որոնք բռնկած օդանաւէն փրկուելու համար վար նետուելով իրենց մահկանացուն կնքած են։

Հրդեհին պատճառը երբեք չպարզուեցաւ, հակառակ անոր որ ստեղծուեցան քննիչ յանձնաժողովներ՝ նախ Լաւրենտի Բերիայի, ապա Կարլ Պաուկերի (երկրորդ եւ երրորդ յանձնաժողովներ) գլխաւորութեամբ։ Օդանաւին մեքենական դրութեան մէջ որեւէ անսարքութիւն չյայտնաբերուեցաւ։ Լեւոն Տրոցկին, որ Սուխումէն Թիֆլիս մեկնած էր յուղարկաւորութեան մասնակցելու համար, կասկածանքով կը մօտենար արկածին պատճառներուն։ Ոմանք կը կարծէին, թէ Բերիան անձամբ կազմակերպած էր այդ մահափորձը։

## Յիշողութիւն
Միասնիկեանի անունով կոչուած են՝
[մինի|[Ալեքսանդր Միասնիկեանի Յուշարձան (Երեւան)|Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձանը Երեւանի մէջ]]
* , 1932-ին Մինսկի վագոնանորոգման գործարանը, որուն բակին մէջ տեղադրուած է յուշարձանը, նաեւ հրապարակ եւ փողոց։
* , Մարտունի քաղաքը Գեղարքունիքի մարզին մէջ, Մարտունի գիւղը Ճամբարակի տարածաշրջանին մէջ, Միասնիկեան գիւղը Արմաւիրի մարզին մէջ
* , Մարտունի քաղաք
* , Միասնիկեանի գիւղը Ախալքալաքի թաղապետութեան մէջ
* , Մեասնիկովաբադ գիւղը Նախիջեւանի մէջ, Մարտունի գիւղը Շամքորի շրջանին մէջ, Մարտունաշէն գիւղը Խանլարի շրջանին մէջ
* , Մեասնիկովի շրջան, Ռոստովի մարզ

Երեւանի Միասնիկեանի անուան հրապարակին վրայ տեղադրուած է անոր յուշարձանը։

## Տե՛ս նաեւ
* Ալեքսանդր Միասնիկեանի Յուշարձան (Երեւան)

## Գրականութիւն
* Արամայիս Մնացականեան, Ալեքսանդր Միասնիկեան, Երեւան, 1955:
* Ս. Դ. Աւագեան, Ալեքսանդր Միասնիկեան հրապարակախօս, Երեւան, 1964:
* Հայ ժողովուրդի պատմութիւն /ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ./, հատ. VII, Երեւան, 1967:
* Ա. Կ. Ոսկերչեան, Ալեքսանդր Միասնիկեանը եւ գրական հարցերը, Երեւան, 1974:
* Գէորգ Ղարիբջանեան, Ալեքսանդր Միասնիկեան, Երեւան, 1976:
* Վլատիմիր Ղազախեցեան, Հայաստանը 1920-1940-ններուն, Երեւան, 2006:
* Մհեր Կարապետեան, Էդիկ Գէորգեան, Խորհրդային Հայաստանը 1920-1991-ններուն, Երեւան, 2007:
* Հայոց պատմութիւն /ՀՀ ԳԱԱ հրատ./, հատ. IV, գիրք I, Երեւան, 2010:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ալեքսանդր Մյասնիկյանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս առաջին
* Ալեքսանդր Մյասնիկյանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս երկրորդ
* Ալեքսանդր Մյասնիկյանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս երրորդ
* Ալեքսանդր Մյասնիկյանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս չորրորդ

Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ‏‎
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ