open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արցախեան Ազատամարտի Յուշարձան (Մարտունի, Գեղարքունիքի մարզ)

**Արցախեան ազատամարտի յուշարձան**, Արցախեան ազատամարտի մարտունեցի զոհերուն նուիրուած յուշարձան Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքին մէջ՝ քաղաքապետարանի դիմաց, Հայրենական պատերազմի զոհերուն նուիրուած յուշարձանի հարեւանութեամբ: Կառուցուած է 11 Նոյեմբեր 2012-ին:



## Պատմութիւն
Յուշարձանը բացուած է 11 Նոյեմբեր 2012-ին: Այն օծած է Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Գեղարքունիքի թեմի առաջնորդ Մարկոս եպիսկոպոս Յովհաննիսեանը: Արցախեան ազատամարտին Հայաստանի Մարտունի վարչական շրջանը տուած է աւելի քան 100 զոհ, 150 վիրաւոր, անոնցմէ` 10 զոհ, 2 անյայտ կորած եւ 30 վիրաւոր՝ Մարտունի քաղաքից:

Մարտունի քաղաքին մէջ Արցախեան գոյամարտին զոհուած մարտունեցիներու յիշատակը եւ գոյամարտի խորհուրդը յաւերժացնող յուշարձանի նախաձեռնողը Մարտունի քաղաքի բնակիչ, Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ Արամայիս Խլղաթեանն է, որու նախաձեռնութեամբ Մարտունի քաղաքին մէջ կազմակերպուած է քանդակագործութեան սիմպոզիում, որու շրջանակներուն ձեռնարկուած է Արցախեան ազատամարտին զոհուած մարտունեցիներու յուշարձանի կառուցումը: Սիմպոզիումը փակուած է Սեպտեմբերի սկիզբը, սակայն քանդակագործներ Արտիկ Քոչարեանը, Արամայիս Խլղաթեանը եւ Ռաֆիկ Սարգսեանը շարունակած են յուշարձանի կառուցման աշխատանքներն՝ այն աւարտելով Նոյեմբերի սկիզբը:

Յուշարձանի բացման արարողութեան մասնակցած են ՀՀ պաշտպանութեան նախարարութեան, Գեղարքունիքի մարզպետարանի, Երկրապահ կամաւորականներու միութեան ներկայացուցիչներ, Մարտունի քաղաքի եւ տարածաշրջանի համայնքներու ներկայացուցիչներ, քանդակագործութեան սիմպոզիումը նախաձեռնող խումբի անդամներ, բարեգործներ եւ հովանաւորներ: Յուշարձանը բացած են զոհուած ազատամարտիկ Արամ Խլոյեանի մայր Թադեանա Խլոյեանը եւ զոհուած ազատամարտիկ Գէիմ Գուլէեանի հայր Ռաֆիկ Գուլէեանը:

## Նկարագրութիւն
Յուշարձանը շուրջ 4 մեթր բարձրութեամբ քանդակ է, որու վրայ պատկերուած են կենաց ծառը եւ զոհուած ազատամարտիկը, որ երկինք կը համբարձի Հազարան Բլբուլի թեւերու վրայ:

## Հեղինակներ
Յուշարձանը հեղինակած է Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ, Արցախեան ազատամարտի մասնակից Արտիկ Քոչարեանը: Յուշարձանի համահեղինակներն են Արամայիս Խլղաթեանը եւ Ռաֆիկ Սարգսեանը:

Յուշարձանը կառուցուած է Մարտունի քաղաքի բնակիչ Իշխան Գրիգորեանի բարերարութեամբ: Կառուցման գործին իրենց աջակցութիւնը ունեցած են Ռաֆիկ Գրիգորեանը, բարերարներ Սեւակ Շահինեանը, Աւետիք Նազարեանը, Դաւիթ Երանոսեանը: Յուշարձանի պատուանդանի կառուցման եւ այլ ընթացիկ աշխատանքները իրականացուցած է Մարտունիի քաղաքապետարանը:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Artsakh War Memorial (Martuni, Armenia) (1).jpg|Մարտունիի քաղաքապետարանի շէնքը: Աջ կողմը՝ Արցախեան ազատամարտի յուշարձան
Պատկեր:Artsakh War Memorial (Martuni, Armenia) (2).jpg|Յուշարձանի տեսքը
Պատկեր:Artsakh War Memorial (Martuni, Armenia) (4).jpg|«Ուժն է ծնում իրաւաունք» մակագրութիւն յուշարձանի վրայ
Պատկեր:Artsakh War Memorial (Martuni, Armenia) (5).jpg|«Արցախեան գոյամարտի զոհերի յիշատակին» մակագրութիւն յուշարձանի վրայ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Երեխաներու Պաշտպանութեան Օրը Ափրիկէի Մէջ

**«Երեխաներու պաշտպանութեան օրը Ափրիկէի մէջ»** (), միջազգային օր, որ կոչուած է բոլոր երկիրներու քաղաքական գործիչներու եւ համաշխարհային հասարակութեան ուշադրութիւնը հրաւիրել այն խնդիրներուն, որոնց կ՚առնչուին ափրիկեան երկիրներու երեխաները: Այն կը տօնեն ամէն տարի, 16 Յունիսին:

Առաջին անգամ տօնը նշուած է 1991-ին: Իրականացման նախաձեռնութիւնը Ափրիկէի միասնութեան կազմակերպութեանն էր։ Ամսաթուի ընտրութիւնը պատահական չէր. այն իւրօրինակ յարգանքի տուրք է 1976-ի նահատակներուն: 16 Յունիս 1976-ին ՀԱՀ-ի մէջ, Սոուետոյի մէջ (Եոհաննեսպուրկի հարաւ-արեւմտեան ծայրամաս) շուրջ 10 հազար սեւամորթ դպրոցականներ եւ ուսանողներ անցած են աւելի քան կէս մղոն երկարութեամբ շարասիւնով, բողոքելով կրթութեան ցած որակի դէմ եւ պահանջելով կրթութիւն ստանալ մայրենի լեզուով: Արդիւնքով, իշխանութիւնը առաջնորդուելով Apartheid-ով հարիւրաւոր երիտասարդներու գնդակահարած են: Յաջորդ երկու շաբաթներու ընթացքումին խռովութեան արդիւնքով մահացած են աւելի քան 100 անձ, իսկ հազարը ստացած են վնասուածքներ կամ վիրաւորուած են:  Կրթութեան մէջ ափրիկեան լեզուի ներդրման դէմ բողոքող ուսանողներու գնդակահարումէն ետք, ապստամբութիւն սկսաւ Apartheid-ի ամբողջ համակարգի եւ սպիտակամորթներու գէրիշխանութեան դէմ, որ ընդգրկել ած էր քաղաքի եւ ՀԱՀ միւս շրջաններու եւ քաղաքներու բնակչութեան բոլոր շերտերը: Օգոստոս - Նոյեմբեր 1976-ի ամիսներու համընդհանուր քաղաքական գործադուլ սկսաւ: Միայն պաշտօնական տուեալներու համաձայն 16 Յունիս 1976-էն եւ 28 Փետրուար 1977-ը ապստամբութեան ընթացքին քաղաքական գնդակահարութիւններու արդիւնքումվ մահացելած է 575 անձ, ձերբակալուած են շուրջ 6 հազար անձ: Ապստամբութիւնը դարձած է ազատագրական պայքարի նոր փուլ, որ կը ղեկավարուէր Ափրիկեան ազգային կոնգրէսի կողմիցէ: 9 Մայիս 1994-ին ՀԱՀ-ի նախագահ դարձաւ Նելսոն Մանտելան, Apartheid-ի վարճակարգը անկում ապրեցաւ:

Սակայն այսքանով «մանկական» խնդիրները չլուծուեցան, եւ երեխաներու իրաւունքները Ափրիկէի մէջ կը շարունակեն մնալ բարդ: Եթէ բարեկեցիկ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ երեխաներու իրաւունքները հեռուստատեսութեան եւ համակարգչային խաղերիու չարաշահման բացասական հետեւանքն են, Ափրիկէի մէջ երեխաներուն կը սպառնայ քաղցը, ՄԻԱՎ-ը, անգրագիտութիւնը, նոյնիսկ մահը ռազմական բախումներու ժամանակ: Երեխաներու մահացիութեան մակարդակը Ափրիկէի համեմատաբար զարգացած երկիրներուն մէջ, գրեթէ երկու անգամ բարձր են, քան զարգացող երկիրներուն մէջ: Այս օրը Ափրիկէի մէջ գործող բարեգործական հասարակական կազմակերպութիւնները եւ ֆոնտերը կը կազմակերպեն բազմազան շարժումներ, որոնք ուղղուած են ափրիկեան երեխաներու կեանքի բարելաւման: Տեղի կ՚ունենան ուսուցողական դասախօսութիւններ եւ ֆիլմերիու ցուցադրութիւններ, կը կազմակերպուին համերգներ եւ ներկայացումներ:

«Ափրիկէի երեխաներու իրաւունքներու պաշտպանութեան օրը» ոչ աշխատանքային է, եթէ չի համընկնիր հանգստեան օրերուն հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* African Child Day (англ).
* BNF Youth League Commemorates Day of African Child (англ).

Ստորոգութիւն:Ափրիկէ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Լուի Պուսենար

**Լուի Անրի Պուսենար** (), ֆրանսացի գրող, արկածային գրականութեան հեղինակ։

## Կենսագրութիւն
Պուսենար ծնած է Ֆրանսայի Էսքրէն քաղաքը՝ 1847-ին։ Ուսանած է Փարիզի մէջ եւ ստացած՝ բժշկական կրթութիւն։ Ֆրանքօ-պրուսական պատերզամի ժամանակ զօրակոչուած է եւ ծառայած է որպէս գունդի բժիշկ։ Շամպինիի մօտակայքը վիրաւորուած է։ Պատերազմէն ետք վերադարձած է Փարիզ եւ զբաղած գրականութեամբ։

1878-ին Պուսենար կը սկսի տպագրել իր առաջին վէպերը։ Ան ճամբորդած է տարբեր երկիրներ յատկապէս՝ Ափրիկէ, ուր  ծանօթացած է տեղի մշակոյթին ու բարքերուն հետ եւ գտած  նոր մտայղացումներ իր ստեղծագործութիւններուն համար։ Գացած է նաեւ Աւստրալիա եւ Քինիա։

1911-ին Ռուսիոյ մէջ 40 հատորով հրատարակուած են հեղինակին ստեղծագործութիւնները։ Հայերէնով հրատարակուած են «Ադամանդ որոնողները» եւ «Նաւապետ թոկից փախածը» վէպերը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ
Ստորոգութիւն:11 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գիրքի Եւ Հեղինակային Իրաւունքի Միջազգային Օր

մինի|368x368փքս|Ընթերցողի յուշարձանը Երեւանի մէջ
**Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Book and Copyright Day, սպ.՝ Día Mundial del Libro y del Derecho de Autor, չին.՝ 世界图书与版权日, ռուս.՝ Всемирный день книг и авторского права, ֆր.՝ Journée mondiale du livre et du droit d'auteur), 1995-ին Փարիզի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր խորհրդաժողովը 23 Ապրիլին հռչակեց գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի համաշխարհային օր (բանաձեւ № 3.18)։

Որոշումը ընդունուած է կրթութեան, մշակութային աւանդոյթներու զարգացման համար, հաշուի առնելով, որ գիրքը գիտելիքի ամենաշատ օգտագործուող, ամենավստահելի տարածման միջոցն է։ Բանաձեւին մէջ նշուած է այդ օրը գիրքի ցուցահանդէսներու եւ տօնաւաճառներու կազմակերպման արդիւնաւէտութիւնը։

Որոշումը կայացնելու ժամանակ հաշուի կ՚առնուի, որոշ երկիրներ այդ օրը արդէն կը տօնէին «Գիրքի օր»։ Մասնաւորապէս Սպանիոյ թագաւոր Ալֆոնս Ը.ը 1926-ին հրաման ստորագրած էր, ըստ որու, քանի որ 23 Ապրիլը Միկէլ տէ Սերվանտեսի մահուան օրն է, այն յայտարարած «Սպանական գիրքի օր»։ Այս տարի նոյն օրը Պարսելոնայի մէջ բացուեցաւ գիրքի խոշոր տօնավաճառ։ Նոյն տեղը 1931-էն աւանդոյթ դարձաւ այդ օրը գիրք գնողներուն վարդ նուիրել։ Նոյն աւանդոյթը 2002-էն կը գործէ նաեւ Մոսկուայի մէջ։
## 23 Ապրիլը գրականութեան մէջ

### 23 Ապրիլին ծնած են

* Հալտոր Լաքսնես (1902)
* Մորիս Տրյուոն (1918)
* Մանուէլ Վալեխոյ (1923)

### 23 Ապրիլին մահացած են

* Ուիլիամ Շեյքսփիր (1616)
* Կարսիլասօ տէ լա Վեկան (1616)
* Միկէլ տէ Սերվանտես (1616)
* Ժոզէֆ Փլա (1981)

## Հայաստանի մէջ

* Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի համաշխարհային օրը կը նշուի աշխարհի աւելի քան 100 երկիրի մէջ, անոնցմէ՝ Հայաստան։
* 19 Փետրուարը՝ Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան օրը, 2008-էն սկսած Հայաստանի մէջ կը նշուի իբրեւ Գիրք նուիրելու օր։

## Արտաքին յղումներ

* Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի միջազգային օրուան մասին Դ Համերշելտի գրադարանի կայքին մէջ
* 2007-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Անահիտ ամսաթերթ

**«Անահիտ»**, գրական-գեղարուեստական հանդէս։ Հրատարակուած է Փարիզի մէջ, 1898-1911 թթ. եւ 1929-1949 թուականներուն (ընդմիջումներով)։ Խմբագիր՝ Արշակ Չօպանեան։

Արշակ Չօպանեան 1898-ին, կը հիմնէ «Անահիտ» գրական ամսաթերթը, որուն առաջին շրջանը կը հասնի մինչեւ 1911, եւ որ իր շուրջ կը խմբէ արեւմտահայ ու արեւելահայ գրագէտ ու արուեստագէտ բազմաթիւ կարեւոր դէմքեր։ Արշակ Չօպանեան կը հրատարակէ գրական լուրջ վերլուծումներ հայ հին եւ նոր գրական դէմքերու մասին (Գրիգոր Նարեկացի, Քուչակ, Խաչատուր Աբովեան, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան, Կոմիտաս...)։

Երկար ընդհատումէ ետք, «Անահիտ» ամսաթերթ երկրորդ շրջան մը կ՚ունենայ 1929-1940-ին եւ վերջին շրջան մը՝ 1946-1949-ին։

«Անահիտ»ը, իբրեւ գրական-գեղարուեստական հանդէս, ընդմիջումներով հրատարակուած է Փարիզ՝ 1898-1911 թուականներուն: Ամսագիրը լայնօրէն լուսաբանած է հայկական հարցը, հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժումը:

Իր հրատարակութեան առաջին տարիներուն «Անահիտ»ի էջերուն մէջ լոյս տեսած են քաղաքական իրադարձութիւնները վերլուծող, ինչպէս նաեւ հայ ժողովուրդի ազգային ինքնագիտակցութեան բարձրացման ու համախմբումին նպաստող յօդուածներ: Թերթը մեծ տեղ տուած է նաեւ հայ ազատագրական շարժումի անցած ճանապարհին, քննարկած է այդ ընթացքին եղած սխալներն ու թերութիւնները:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մատթէոս Բ Կոստանդնուպոլսեցի (Իզմիրլեան)

**Մատթէոս Բ Կոստանդնուպոլսեցի** (աւազանի անունը՝ Սիմէոն Մարտիրոս Իզմիրլեան, ), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1908 թուականէն։ Յաջորդած է Մկրտիչ Ա. Վանեցիին (Խրիմեան Հայրիկ)։

Ձեռնադրուած է սարկաւագ 1864 թուականին, վարդապետ՝ 1869 թուականին։ Եղած է Մկրտիչ Խրիմեան պատրիարքի անձնական քարտուղարը։

1872 Մարտին ընտրուած է է Կ. Պոլսոյ կրօնական ժողովի անդամ եւ ատենադպիր, 1873 ստացած է ծայրագոյն վարդապետի աստիճան, 1876 ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։

1886–1890 թուականներուն՝ Եգիպտոսի թեմի առաջնորդ։ 1894 ընտրուած է Կ. Պոլսոյ հայոց պատրիարք որպէս Մատթէոս Գ Իզմիրլեան։ Իր հաստատակամութեան, Արեւմտեան Հայաստանի մէջ բարենորոգումներ կատարելու պայքարի, 1894–1896-ի հայկական կոտորածներու դէմ բողոքի ձայնը բարձրացնելու համար ստացած է է «Երկաթեայ պատրիարք» անունը։ Օսմանեան իշխանութիւնները 1896 թուականին զինք պաշտօնանկ ընելէ ետք Երուսաղէմ աքսորած են։

1908-ին, երիտթուրքերու յեղաշրջումէն ետք, վերադարձած է Կ. Պոլիս եւ վերընտրուած՝ պատրիարք, իսկ կարճ ժամանակ անց ընտրուած է Ամենայն հայոց կաթողիկոս։

1881-ին Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս տեսած է անոր «Հայրապետութիւն Հայաստանեայց առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ եւ Աղթամար ու Սիս» ծաւալուն աշխատութիւնը, բաղկացած՝ մօտ 1300 էջերէ։ 1911-ին Գահիրէի մէջ լոյս տեսած է անոր «Նամականի»ն։

Կաթողիկոսական գահին վրայ, Մատթէոս Բ Կոստանդնուպոլսեցիին յաջորդած է Գէորգ Ե Սուրէնեանցը։

## Աղբիւրներ
*«Քրիստոնեայ Հայաստան» հանրագիտարան, Երեւան, 2002
Թարգմանիչի Միջազգային Օր

**Թարգմանիչի միջազգային օր** (*Journée mondiale de la traduction, International Translation Day*), բանաւոր եւ գրաւոր թարգմանիչներու մասնագիտական տօն: Կը նշուի 30 Սեպտեմբերին Սուրբ Երոնիմոս Սոֆրոնիոսի մահուան օրը՝ 419 կամ 420 թուականին, որ կատարած է Աստուածաշունչի ամբողջական թարգմանութիւնը լատիներէն լեզուով (որու արդիւնքով առաջացած են «Վուլգաթները»), որու կապակցութեամբ աւանդաբար կը համարուի թարգմանիչներու հովանաւորը: Տօնը պաշտօնապէս հիմնուած է Թարգմանիչներու միջազգային դաշնութեան (FIT) կողմէ 1991-ին։ Այս տօնի ժողովրդականութիւնը կ՚աճի ամէն տարի:

2017-ին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր Ժողովը 71-րդ նստաշրջանին միաձայն ընդունած է համար A/RES/71/288 բանաձեւը, ուր կը ճանչցուի ժողովուրդներու միաւորման, խաղաղութեան, ըմբռնման եւ զարգացման գործին մէջ մասնագիտական թարգմանութեան դերը, իսկ 30 Սեպտեմբերը կը յայտարարուի ՄԱԿ-ի շրջանակներուն մէջ նշուող թարգմանութեան միջազգային օր:

## Տօնի կարգախօսներ
2004-ին տօնը կը նշուէր «Թարգմանութիւնը բազմալեզու եւ մշակութային բազմազանութեան հիմքն է» կարգախօսով (ՄԱՖ)։«Թարգմանիչները մշտապէս կապի գործընթացի կեդրոնին մէջ են: Իբրեւ գաղափարներու եւ գործողութիւններու արտաքին առաջնորդներ՝ անոնք մասամբ կը ձեւաւորեն այն աշխարհը, ուր մենք կ՚ապրինք: Թարգմանութիւնը, այս եղանակով, բազմալեզու հաղորդակցութիւնը որոշող գործօն է եւ միեւնոյն ժամանակ կը խորհրդանշէ մարդոց հանդէպ բաց ըլլալը եւ ժողովրդավարութեան զարգացումը»: (2004 ՄԱՖ-ի մամլոյ հաղորդագրութենէն):2005-ին տօնը կը նշուէր «Թարգմանիչի պատասխանատուութիւնը մասնագիտութեան եւ հասարակութեան առջեւ» կարգախօսով (ՄԱՖ):

2006-ին կը նշուէր «Շատ լեզուներ մէկ մասնագիտութիւն են» կարգախօսով:

2007-ին կը նշուէր «Մի կրակէք սուրհանդակի վրայ» կարգախօսով:

2008-ին կը նշուէր «Տերմինաբանութիւն. բառերը նշանակութիւն ունին» կարգախօսով:

2009-ին Թարգմանիչի միջազգային օրը կը նշուէր «Կ'աշխատինք միասին» կարգախօսով:

2010-ին Թարգմանիչի միջազգային օրը նշուած է Ռուսաստանի թարգմանիչներու միութեան կողմէ առաջարկուած «Որակի հիմնաչափը բազմաձայն աշխարհին մէջ» կարգախօսով ():

2011-ին այդ օրը կը նշուէր «Մշակոյթներու միջեւ կամուրջներու կառուցում» կարգախօսով (անգլ.՝ Bridging Cultures):

2012-ին նշուած է «Թարգմանութիւնը որպէս միջմշակութային կապ» կարգախօսի ներքոյ»:

2013-ին այդ օրը կը նշուէր «Միասնական աշխարհը լեզուաբանական արգելքներէն դուրս» կարգախօսով (անգլ.՝ Beyond Linguistic Barriers — A United World):

2014-ին այս օրը կը նշուէր «Լեզուի իրաւունք. բոլոր մարդկային իրաւունքներու հիմքը» կարգախօսով (անգլ.՝ Language Rights: Essential to All Human Rights):

2015-ին այս տօնը կը նշուէր «Բանաւոր եւ գրաւոր թարգմանութեան փոփոխուող դիմագիծը» կարգախօսով (անգլ.՝ The changing face of translation and interpretation):

2016-ին ընտրուած է «Բանաւոր եւ գրաւոր թարգմանութիւն. միացնելով աշխարհները» կարգախօսը (անգլ.՝ Translation and Interpreting: Connecting Worlds):

2017-ին՝ «Թարգմանութիւն եւ բազմազանութիւն» (անգլ.՝ Translation and Diversity):

2018-ին Թարգմանիչի միջազգային օրը կը նշուի «Թարգմանութիւն. մշակութային ժառանգութեան զարգացման նպաստելը փոփոխութիւններու դարաշրջանին» կարգախօսով (անգլ.՝ Translation: promoting cultural heritage in changing times):

## Ծանօթագրութիւններ

*

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Մասնագիտական տօներ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանութիւն
Ինքնասպանութիւններու Կանխարգիլման Միջազգային Օր

**Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. , , , ), միջազգային օր է, որ սկսած 2003-էն կը նշուի ամէն տարի 10 Սեպտեմբերին։ Նպատակը ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման աշխատանքներու համակարգումն է։

Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օրը սկսած է նշուիլ Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային կազմակերութեան նախաձեռնութեամբ, Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան աշխոյժ օժանդակութեամբ եւ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան (ՄԱԿ) հովանաւորութեամբ։

Ինքնասպանութիւններու քանակը 2014-ի տուեալներով կազմած է մօտ 800 հազար անձ տարին։ Համաձայն Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան վիճակագրութեան, երրորդ հազարամեակին ինքնասպանութիւնից աւելի շատ մարդ կը մահանայ քան բոլոր պատերազմներու զոհերը եւ բռնի մահերը միասին վերցուցած։ Ինքնասպանութիւններու կանխարգիլման միջազգային օրուան նպատակն է միջազգային հանրութեան եւ կառավարութիւններու ուշադրութիւնը հրաւիրել այս իրավիճակին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Առողջապահութիւն
Ստորոգութիւն:Ինքնասպանութիւն
Ստորոգութիւն:10 Սեպտեմբերի
Արա Ճուհարեան

**Արա Ճուհարեան**, ճարտարապետ, բանաստեղծ, խմբագիր եւ հրապարակագիր:

## Կենսագրութիւն
Արա Ճուհարեան ծնած է Հալէպ եւ 2006-ին փոխադրուած է Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ, որպէս ղեկավար ճարտարապետ ունեցած է ծաւալուն գործունէութիւն:  Նախագծած, ծրագրած եւ հովանաւորած է շինարարական աշխատանքներ՝ պանդոկներ, հիւանդանոցներ եւ բնակելի շէնքեր, Տուպայի, Ռաս էլ Խէյմէի եւ Շարժայի մէջ:

## Դասախօսական շարք
2004 թուականին, Շարժայի Օհաննէսեան վարժարանի հոգաբարձութեան հրաւէրով ընկերակցած է իր հօր,մեծահամբաւ ուսուցիչ եւ «Մրգաստան» հայերէն լեզուի դասագիրքերու հեղինակ Կարապետ Ճուհարեանի, ուր միասնաբար կատարած են տասնօրեայ դասախօսական շարք մը՝ միջին արեւելքի հայախօս պատանիներու համար Հայերէն լեզու դասաւանդելու եղանակին շուրջ:

## Խմբագիր «Շիրակ» ամսագիր
Ան վարած է գլխաւոր խմբագիրի պաշտօն՝ Թէքէեան Մշակութային Միութեան «Շիրակ» գրականութեան եւ Արուեստներու ամսագիրին: 

## Հայերէն Լեզու եւ Գրականութիւն
Արա Ճուհարեան որպէս հրապարակագիր ունի յօդուածներ հայերէն լեզուի ուսուցման եւ գրականութեան շուրջ հրատարակուած՝ Շիրակի, Զարթօնքի եւ այլ պարբերականներու մէջ:

## Երկեր
Արա Ճուհարեան հեղինակն է՝ «ԵՐԿՈՒ» խորագիրով բանաստեղծութիւններու հատորի մը (119 էջ), որ 2001 թուականին արժանացած է Գէորգ Մելիտենեցի Գրական Մրցանակին:
 
«ԵՐԿՈՒ» հատորը  նուաճած Է «worldcat» համաշխարհային գրադարաններու ցանցին  եւ «VIAF» վիրդուալ (virtual) միջազգային հեղինակութիւն ֆայլ հարթակին, որոնցմէ են՝ Ամերիկեան Քոնկրէսի Գրադարան, Ֆրանսայի Ազգային Գրադարան եւ Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան:


Արա Ճուհարեան Արա Ճուհարեան Երկու բանաստեղծութիւններու հատոր 2001 թ. արժանացած է 'Գէորգ Մելիտենեցի' Գրական Մրցանակին.jpg


## Աղբիւրներ
* Վերջին իսկական Աղընցին (Վաղաւեր)
* Բանաստեղծութիւն ԳԻՐՔ Բ. 2016
* «ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԻՆ ԳԻՐԸ ԱՆՈՐ ՆԿԱՐԱԳՐԻՆ ՆՄԱՆ ԱՆՓՈՓՈԽ Է»
* ՀԱՅ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԵԱՆ ՀԱՄԱՑԱՆՑԸ
* Նաւահանգիստ 
* Հօրս Գիրքերը
* Բանաստեղծություններ / Արա Ճուհարեան Անթիլիաս : Տպարան Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, 2001
* ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՀԱՎԱՔ ԳՐԱՑՈՒՑԱԿ Երկու / Արա Ճուհարեան. 119 էջ Անթիլիաս : Գէորգ Մելիտինեցի գրական մրցանակ, 2001
* Արա Ճուհարեան։ ՀՕՐՍ ԳԻՐՔԵՐԸ
* 2 editions published in 2001 in Armenian and held by 7 WorldCat member libraries worldwide identities Erku by Ara Chuharean
* Գիտութիւնների Ազգային Ակադեմիայի Հիմնարար գիտական գրադարան Երկու / Արա Ճուհարեան
* Virtual International Authority File Երկու (Բանաստեղծութիւններ)

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Խուլերու Միջազգային Օր

մինի|359x359փքս|Ժեստերու լեզուի երկու թարգմանիչներ, որոնք կ՚աշխատին խումբի հետ
**Խուլերու միջազգային օր** (անգլ.՝ International Deaf Day), միջազգային օր, հիմնուած 1951-ին` Խուլերու համաշխարհային դաշնութեան (անգլ.՝ World Federation of the Deaf, WFD) ստեղծման պատուին:

Ամէն տարի, Սեպտեմբերի վերջը ամբողջ շաբաթուան ընթացքին աշխարհի մէջ կը նշեն **Խուլերու միջազգային շաբաթը,** որ Սեպտեմբերի վերջին Կիրակի օրը կ՚աւարտի Խուլերու միջազգային օրով:

## Պատմութիւն
Խուլերու խմբակցութեան պատմութիւնը կը վկայէ, որ շատ երկիրներու մէջ խուլերու սոցիումի կայացման եւ զարգացման սկիզբը կ՚իրականանար տարբեր հանդիպումներու եւ խուլերու դպրոցի շրջանաւարտներու շնորհիւ:

Առաւել վառ օրինակ կը ծառայէ Ֆրանսայի խուլերու ներդրումը, որոնց լեզուն զարգացած է վանահայր տէ Լ'Էպէն, խուլերու ստեղծած պարզ լեզուն վերածելով հարուստ լեզուի, որ բազմաթիւ այլ լեզուներ ծնած: Ան միմիկական մեթոդի հիմնադիրն էր, ժեստերու լեզուի մեծ կողմնակիցը:

19-րդ դարու սկիզբը, խուլերու փարիզեան դպրոցի շրջանաւարտները սկսած են տօնել Շառլ-Միշել տէ Լ'Էպէի ծննդեան օրը: Անոր պատուին կազմակերպուող խնջոյքներն ու տօնակատարութիւնները աւանդոյթ դարձան:

1912-ին  մեշ շուքով տօնած են անոր 200 ամեակը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Ականջի Հիւանդութիւններ
Ստորոգութիւն:Հաշմանդամութիւն
Ծնողներու Օր

**Ծնողներու օր**, տօն, որ կը նշուի ԱՄՆ-ի, Հնդկաստանի, Քոնկոյի եւ այլ երկիրներու մէջ:

## Տօնը ԱՄՆ-ի մէջ
ԱՄՆ-ի մէջ ծնողներու օրը կը նշուի Յուլիս ամսուն չորրորդ Կիրակի օրը։ ԱՄՆ-ի մէջ տօնը սկսած են նշել 1994-էն, տօնի հիմնադիրը կը համարուի Պիլ Քլինթօնը։ Տօնի հիմնական խորհուրդը այն է, որ երեխաներն ալ աւելի ջերմօրէն կապուին իրենց ծնողներուն հետ եւ ալ աւելի արժեւորեն անոնց իրենց կեանքին մէջ։ Այդ օրը երեխան(ներ) կը փորձեն իրենց ծնողներուն համար գեղեցիկ ճաշկերոյթ կազմակերպել։

## Տօնը Հնդկաստանի մէջ
Հնդկաստանի մէջ ծնողներու օրը կը նշուի 24 Յուլիսին:

## Տօնը Քոնկոյի մէջ
Քոնկոյի մէջ ծնողներու օրը կը նշուի 1 Օգոստոսին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ծնողներու օր տօնի խորհուրդը 
* Սպիտակ տան մամլոյ հաղորդագրութիւնը 23 Յունիս 2006-ին կը յայտարարէ ծնողներու օր 
* Ծնողներու օրուան մասին եւրոպական կայքը` գերմաներէն լեզուով 

Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Ընտանիք
Ծրագրաւորողի Օր

[մինի|Ծրագրաւորողի օրը [ԱՄՆ մէջ]]
**Ծրագրաւորողի օր** (), միջազգային օր, որ ճանչցուած է բազմաթիւ արուետագիտական եւ ծրագրաւորման ընկերութիւններու կողմէ։ Ամէնամեայ տօնը կը նշուի տարուան 256-րդ օրը (հաշուարկման տասնուեցական համակարգին մէջ 100-րդ, կամ 28-րդ)։ Սովորական տարիներուն կը համընկնի 13 Սեպտեմբերին, իսկ նահանջ տարիներու՝ 12 Սեպտեմբերին։ Այն պաշտօնապէս ճանչցուած է Ռուսաստանի մէջ։

256 թիւը (28) ընտրուած է, քանի որ այն մէկ ութ-պիթ պայթով ներկայացուող տարբեր արժէքներու քանակն է եւ յայտնի է ծրագրաւորողներու շրջանին մէջ։ 256-ը նաեւ երկուքի ամենաբարձր աստիճանն է, որ 365-ը՝ տարուան օրերու քանակը։

## Պաշտօնական ճանաչում
Տօնի գաղափարը առաջարկած են «Parallel Technologies» ծրագրային ապահովման ընկերութեան աշխատակիցներ Վալենդին Պալդը եւ Միքայէլ Չերվիաքովը։ Դեռեւս 2002-ին անոնք կազմակերպած են ստորագրահաւաք՝ Ռուսաստանի կառավարութենէն օրը պաշտօնապէս իբրեւ ծրագրաւորողի օր ճանչնալու խնդրանքով։

24 Յուլիս 2009-ին Ռուսաստանի զանգուածային հաղորդակցութեան եւ կապի նախարարութիւնը հանդէս կու գայ նոր մասնագիտական տօնի՝ ծրագրաւորողի օրուան, նախագիծով։

11 Նոյեմբեր 2009-ին Ռուսաստանի նախագահ Տիմիտրի Մետվետեւը ստորագրած է հրամանագիրը։

## Չինաստանի մէջ
Չինաստանի մէջ ծրագրաւորողի օրը կը նշուի 24 Հոկտեմբերին։ Այդ օրը ընտրուած է, որովհետեւ այն հնարաւոր է գրել նաեւ 1024 տեսքով, որ հաւասար է 210-ի։ Այն նաեւ չի փոխուիր նահանջ տարիներուն։

## Աղբիւրներ
* Ռուսաստանի Դաշնութեան նախագահի «Ծրագրաւորողի օրուայ մասին» հրամանագիր № 1034, 11 Սեպտեմբեր 2009։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի տօներ
Էրտողանիզմ

**Էրտողանիզմ**ը գաղափարախօսութիւնն ու քաղաքական օրակարգն է ներկայ Թուրքիոյ նախագահ եւ նախկին Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեպ Թայեպ Էրտողանի, որ դարձաւ վարչապետ 2003 թուականին եւ շարունակեց իր այդ վարչական դերը մինչեւ իր նախագահութիւնը 2014 թուական: Քաղաքական աջակցութիւնը գալով իր իւրայատուկ անձնաւորական առաջնորդութեան ձեւերէն, Էրտողանիզմը կը համարուի «ամէնէն ազդեցիկ բներեւոյթը Քեմալական շարժումներէն ետք» եւ կը վայելէր լայնատարած աջակցութիւն ամբողջ երկրին մէջ:  Այդ բներեւոյթը փոխուեցաւ, երբ 2018 թուականին Թուրքիան անցաւ տնտեսական տագնապէ մը, ինչ որ վատօրէն ազդեց Էրտողանի երկրպագուներու թիւի նուազման:  Այս գաղափաբանոււթեան արմատները կը ծագին թրքական պահպանողական մշակոյթէ եւ այդ գաղափարաբանական դրութեան հետեւող Արդարութիւն եւ Զարգացում Կուսակցութիւնը (AKP), կուսակցութիւն մը, որ Էրտողան անձնապէս հիմնած է 2001 թուականին:

## Ամփոփում
Իբրեւ անձնաւորացած տարբերակը պահպանողական ժողովրդավարութեան, Էրտողանիզմի յատկանիշներէն մէկը կրօնահիմն առաջնորդութիւնն է: Շատ մը քաղաքագէտներ կը համարեն Էրտողանի առաջնորդաձեւը իբրեւ մենատիրական: Քաղաքագէտներ կը բաղդատեն զինք Հունգարիոյ վարչապետ Վիքթոր Օրպանին: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թուրքիա
Ատամնաբոյժի Միջազգային Օր

**Ատամնաբոյժի միջազգային օր** (), ատամնաբոյժներու մասնագիտական տօն, որ կը նշուի ամբողջ աշխարհին մէջ ամէն տարի 9 Փետրուարին:

## Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն
Չնայած անոր, որ ատամնաբուժութիւնը բժշկութեան ամէնահին ճիւղերէն մէկն է (պեղումներու արդիւնքով Փաքիստանի Պելուճիստան նահանգին մէջ յայտնաբերած են Ն.Ք. 7-5.5 հազար տարիներու ընթացքին բնակող մարդոց մնացորդները, որոնց ատամներուն գրեթէ իտէալական անցքեր եղած են 1-3 մմ տրամագիծով եւ մինչեւ 3,5 մմ խորութեամբ), ատամնաբոյժի օրը համեմատաբար երիտասարդ մասնագիտական տօն է: Ատամնաբոյժի միջազգային օրուան տօնակատարութիւնը պատահական չէր ընտրուած: Ատամի բժիշկներու տօնը (ատամի բժիշկ- որպէս մասնագիտութիւն կը ստանան բժշկական ուսումնարաններուն մէջ, այժմ քոլէճներուն 2,5 տարի, իսկ ատամնաբոյժը աւելի բարձր, համալսարաններուն՝ 5 տարի, հաշուի չառնելով պարտադիր պրակտիկան) կը նշուի կաթողիկէ եկեղեցւոյ քրիստոնէական նահատակներու բարեպաշտութեան, Ալեքսանտրիայի Ապոլոնի չարչարնքներու օրը, որոնք սարսափելի խոշտանգումներով կը փորձէին ստիպել հրաժարիլ քրիստոնէութենէն: Սուրբ Ապոլոնի վերագրութիւնը ըստ տանջանքի բնոյթի դարձած էին ատամները կամ ունելին: Սուրբ կինը դիմացած էր ամէն ինչին, նոյնիսկ երբ անոր կը սպառնային մահապատիժ խարոյկի վրայ (9 Փետրուար 249 ) ան ինքնին գնաց դէպի կրակը: Այդ ժամանակէն ի վեր գոյութիւն ունի կարծիք, որ կ'արժէ արտաբերել: «Santa Apollonia!», եւ ատամի ցաւը կը նահանջէ: Ռուսաստանի մէջ տօնը կը նշուի ընդամէնը քանի մը տարի, սակայն ամէն տարի ատամնաբոյժի Միջազգային օրը ձեռք կը բերէ աւելի ու աւելի մեծ ժողովրդականութիւն: Այս օրերուն շարք մը երկիրներու մէջ պետական պաշտօնեանները եւ հիւանդները կը շնորհաւորեն բժիշկ-ատամնաբոյժներուն մասնագիտական տօնի առթիւ: Միջազգային ատամնաբոյժի օրը չի համարուիր հանգստեան օր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մասնագիտական տօներ
Ստորոգութիւն:Ատամնաբուժութիւն
Շիրակի Միջազգային Օդակայան

մինի|Շիրակի Միջազգային Օդակայանի Շէնքը
**Շիրակի Միջազգային Օդակայան**, որ կը ծառայէ Գիւմրիի եւ Շիրակի մարզերուն, Հայաստանի մէջ: Օդակայանը կը գտնուի Գիւմրիի կեդրոնէն 5 քմ. հեռու: Անոր բացումը տեղի ունեցաւ 1961 թուականին եւ կը նկատուի Հայաստանի երկրորդ ամէնամեծ օդակայանը, առաջինը ըլլալով Զուարթնոց Միջազգային Օդակայանը:

## Պատմութիւն
Օդակայանին վերջակայանը հիմնուած է 1982 թուականին, ճարտարապետ՝ Լեւոն Քրիստոֆորեանի եւ Ռուբէն Ասրտատեանի կողմէ: Սակայն, 1988-ի երկրաշարժէն ետք, օդակայանը դարձաւ ոչ-գործնական մինչեւ իր վերանորոգումը 2004 թուականին: 2006 թուականի սկիզբը, Հայաստանը կարիքը ունեցաւ երկրորդ օդակայանի մը, երբ աննպաստ օդի պայմանները շատ մը թռիչքներ ստիպուեցան իրենց ընթացքը փոխել Զուարթնոցի Միջազգային Օդակայանէն դէպի Շիրազի Միջազգային Օդակայան: Ինչպէս նաեւ նոր ռատիոտեղակայաններ զետեղուեցան 2006 թուականին, որ կարելի դարձուցին ճանչնալու օդանաւները 400 քմ. շառաւիղ հեռուէն :

26 Դեկտեմբեր, 2018 թուականին, Հրիփսիմէ Գրիգորեան, Զբօսաշրջութեան Կոմիտէի պետը, որ Տնտեսական Զարգացման եւ Ներդրումներու Նախարարութեան բաժին մը է, հաստատեց թէ եւրոպական քիչ ծախս ունեցող օդանաւային ընկերութիւնները պատրաստ են մուտք գործելու Հայաստանի շուկան: Ըստ Հրիփսիմէին, բանակցութիւններ տեղի ունեցան այս քիչ ծախս ունեցող օդանաւային ընկերութիւններուն հետ եւ այս ընկերութիւնները շուտով պիտի ունենան թռիչքներ Հայաստանի երկրորդ ամէնամեծ քաղաքին մէջ՝ Գիւմրի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստանի օդակայաններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օդակայաններ
Կատուի Օր

մինի|301x301փքս|Աղջիկ եւ կատուն
**Կատուի օր** (*կատուներու օր*), ոչ պաշտօնական տօն կատուներու պատուին, որ կը նշուի ամբողջ աշխարհին մէջ։ Այդ օրը մարդիկ կը մեծարեն այդ կենդանիներու արժանիքները, ցոյց կու տան իրենց յարգանքն ու սէրը:

2002-էն ի վեր՝ կատուներու միջազգային օր ճանչցուած է 8 Օգոստոսը: Անոր նախաձեռնողը Կենդանիներու պաշտպանութեան միջազգային հիմնադրամն է։ Որոշ երկիրներու մէջ կատուներու օրը կը նշուի այլ օրերուն:

## Օրուան տօնակատարութիւնը տարբեր երկիրներու մէջ
Ռուսաստանի մէջ կատուներու օրը կը նշուի 1 Մարտին։ Առաջին անգամ տօնը Ռուսաստանի մէջ կազմակերպուած է 2004-ին կատուներու մոսկովեան թանգարանի եւ «Կատու եւ շուն» (ռուս.՝ «Кот и пёс») ամսագրի եւ թերթի խմբագրութեան կողմէ:

ԱՄՆ-ի մէջ Կատուի օրը 29 Հոկտեմբերն է։ Ըստ Կատուի ազգային օրուան կայքի՝ տօնը կը նշուի 2005-էն՝ կենդանիներու նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի կանխարգիլման ամերիկեան ընկերութեան աջակցութեամբ։

Ճափոնի մէջ Կատուի օրը կը նշուի 22 Փետրուարին։ Այդ պայմանաւորուած է այն հանգամանքով, որ ճափոներէնին մէջ կատուի մլաւոցը կը հնչէ իբրեւ «նեան-նեան-նեան»։ «Նեանը» կրնայ նաեւ նշանակել «երկու», իսկ «երկու-երկու-երկու» բառաշարքը կարելի է գնահատել իբրեւ 22 Փետրուարի։ Այդ օրը Թոքիոյի մէջ տեղի կ՚ունենայ Կատուներու օրուան փառատօնը, ուր կատուները մրցանակներ կը շահին ամենաիւրայատուկ արարքի համար։ Տօնը տեղի կ՚ունենայ 1987-էն, երբ հարցման արդիւնքներու հիման վրայ ան առաջին անգամ կազմակերպեց Կատուներու օրուան գործադիր կոմիտէն՝ կերի արտադրութեան կազմակերպութեան հետ համատեղ։

Լեհաստանի մէջ Կատուի օրը կը նշուի 17 Փետրուարին։ Տօնի մասնակիցները կը խաղան բրդեայ կծիկներով եւ օրուան աւարտին բոլորը կը յայտնուին գունաւոր թելերով փաթթուած վիճակով։

Իտալիոյ մէջ 17 Նոյեմբերին կը տօնեն Սեւ Կատուի օրը (խուզարկութեան ժամանակ զանոնք կ՚ոչնչացնէին, քանի որ նման կատուներուն կը համարէին սատանայի օգնականներ)։

Իւրաքանչիւր երեք տարին, մէկ Մայիսի երկրորդ Կիրակի օրը, Պելճիքայի Իբր քաղաքին մէջ տեղի կ՚ունենայ կատուներու շքերթ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Կատուներ
Կորսուած Երեխաներու Միջազգային Օր

**Կորսուած երեխաներու միջազգային օր** (անգլ.՝ International Missing Children Day), կը նշուի իւրաքանչիւր տարուայ 25 Մայիսին, ի յիշատակ անհետ կորած երեխաներու։

## Պատմութիւն

### Օր սահմանելու գաղափարը
Կորսուած երեխաներու յիշատակին նուիրուած միջազգային օր սահմանելու գաղափարը ծագած է Ամերիկայի մէջ 25 Մայիս 1979-ին։ Այդ օրը դպրոցէն տուն գացած ճանապարհին անհետացած է 6-ամեայ ամերիկացի Էթան Փէթսը (անգլ.՝ Etan Patz), որուն յետագային այդպէս ալ չգտան։ Միայն 33 տարի ետք, 2012-ին New Jersey-ի բնակիչ Փետրօ Էրնանտէսը խոստովանած է, որ ինք առեւանգած եւ սպաննած  է երեխան։

### Պաշտպան կառոյցներ
Երեխայի անհետացումէն չորս տարի ետք՝ Մայիս 1983-ին, ԱՄՆ նախագահ Ռոնալտ Ռէկընը Միացեալ Նահանգներուն մէջ 25 Մայիսը յայտարարեց կորսուած երեխաներու ազգային օր։ Յաջորդ տարի՝ 1984-ին, ԱՄՆ-ի մէջ հիմնադրուեցաւ *կորսուած ու շահագործման ենթարկուած երեխաներու որոնումներու ազգային կեդրոնը* (անգլ.՝ National Center for Missing and Exploited Children, NCMEC)։ Մայիս 1997-ին ամերիկեան նախաձեռնութեան օրինակով հիմնադրուեցաւ *կորսուած ու շահագործման ենթարկուած երեխաներու որոնման միջազգային կեդրոնը* (ICMEC), որու պաշտօնական բացումը տեղի ունեցաւ Ապրիլ 1999-ին Ուաշինկթընի Մեծ Բրիտանիոյ դեսպանութեան մէջ։

### Միջազգային օր
2010-ին որոշուեցաւ հռչակել կորսուած երեխաներու միջազգային օր, որու նպատակն է հասարակութեան ուշադրութիւնը սեւեռել առեւանգումներէն երեխաներու պաշտպանուածութեան, կենսական դժուարութիւններուն ու հակաիրաւական շահագործման խնդիրներուն։ Առ այժմ օրը միջազգային օրուան պաշտօնական հաստատում չէ ստացած։

## Յիշատակ

* Կորսուած երեխաներու օրուան խորհրդանիշն է անմոռուկը։
* 25 Մայիսին աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ, ի յիշատակ կորսուած երեխաներու երկինք բաց կը թողնեն փուչիկներ։

## Փաստեր

* Ամէն օր աշխարհի մէջ անհետ կը կորսուին շուրջ 22 հազար, իսկ տարեկան 8 միլիոն երեխայ։
* Եւրոպայի մէջ տարեկան միջին հաշուով անհետ կը կորսուին 70000 տղայ եւ աղջիկ։
* Դեկտեմբեր 2008-էն կը գործեն Insafe ծրագրի «թէժ գիծեր» Եւրախորհուրդի Safer Internet Programme ծրագրի շրջագիծին մէջ, որոնց նպատակը կորսուած անչափահասներու որոնման խթանելն ու երեխաներու հետ դաժան վերաբերմունքի եւ շահագործման փաստերու լոյս հանելն ու կանխարգիլելն է։
* 1984-էն կորսուած ու շահագործման ենթարկուած երեխաներու որոնումներու ազգային կեդրոնի օգնութեամբ 250000 երեխայ գտնուած է։ Գտնուող երեխաներու քանակի յաւելման կը նպաստեն մարդոց լայն զանգուածներու իրազեկութիւնը եւ նորագոյն արհեստագիտութեան օգտագործումը որոնման աշխատանքներու ժամանակ։

## Արտաքին յղումներ

* The Government of Canada Highlights International Missing Children's Day and the Success of "Our Missing Children" Program  
* Global effort launched to help bring missing children home  
* International Missing Children's Day 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Երեխաներու պաշտպանութիւն
Կարմիր Ձեռքի Օր

[մինի|275x275փքս|Կարմիր ձեռքի օր, 2012, [Գերմանիա]]
**Կարմիր ձեռքի օր** կամ **Երեխայ-զինուորներու օգտագործման դէմ պայքարի օր**, կը նշուի ամէն տարուան 12 Փետրուարին՝ իբրեւ երեխայ-զինուորներու յիշատակի օր, որոնք պարտադրուած մասնակցութիւն ունեցած են պատերազմներուն եւ զինուած հակամարտութիւններուն ։ Այս օրը կոչ եղած է կատարել գործողութիւններ անչափահասներու զօրակոչման վարժութեան դէմ՝ ի պաշտպանութիւն այն երեխաներուն, որոնք հայրենիքին մէջ ռազմական հակամարտութեան պատճառով զրկուած են բարեկեցիկ մանկութենէ։

## Երեխաներուն ուր կը հաւաքագրեն
Երեխաներուն իբրեւ զինուորներ կ՚օգտագործեն, ինչպէս զինուած հակամարտութիւններուն, Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութեան, Ռուանտայի, Ուկանտայի, Սուտանի, Քոթ դ'Իւուարի, Միանմայի, Ֆիլիփիններու, Քոլոմպիոյ եւ Պաղեստինի մէջ։ Երեխաներուն նաեւ կ՚ընդգրկեն զինուած խմբաւորումներու մէջ, որու պատճառով ալ հնարաւոր չէ հաշուարկել անոնց ճշգրիտ քանակը։

Աւելի քան 17 երկիրու մէջ երեխաներուն պաշտօնապէս կը զօրակոչեն բանակ։

2009-ին աւելի մօտաւորապէս 250 000 երեխայ, միայն պաշտօնական տուեալներով, եղած է զինուորական ծառայութեան մէջ, ընդ որում, անոնց մէկ երրորդը աղջիկ է։

## Կարմիր ձեռքի օր
[մինի|303x303փքս|Վարշաւայի Փոքրիկ ապստամբի յուշարձանը կը յաւերժացնէ [Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին եւ այլ ռազմական գործողութիւններուն մասնակցած երեխաներու յիշատակը։]]
Կարմիր ձեռքի օրը առաջին անգամ նշուած է 2002-ին, երբ Երեխաներու իրաւունքներու մասին պայմանադրութեան ընտրողական արձանագրութիւնը, որ կը վերաբերի զինուած հակամարտութիւններուն երեխաներու մասնակցութեան, ուժի մէջ մտաւ (12 Փետրուար 2002-ին)։ Այս արձանագրութիւնը ընդունուած է Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Գլխաւոր Ժողովին կողմէ Մայիս 2000-ին եւ ներկայիս ունի ստորագրութիւններ աւելի քան 100 տարբեր պետութիւններէ։

Շարք մը միջազգային կազմակերպութիւններ նոյնպէս դէմ կ՚արտայայտուին երեխայ-զինուորներու օգտագործման։ Այդպիսի կազմակերպութիւններէն են ԵՈՒՆԻՍԵՖ-ը, «Միջազգային համաներում»-ը, «Terre des Hommes»-ը, Միջազգային Կարմիր խաչը եւ Կարմիր մահիկը։ Այս կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը նկարագրուած է DDR (Զինաթափում, Զօրացրում, Վերանորոգում) փաստաթուղթին մէջ։

Փաստաթուղթի բովանդակութիւնը․

# Երեխաներու հաւաքագրում,
# Օրինականութիւն,
# «Կարմիր ձեռք» քարոզարշաւ,
# Երեխաներու հաւաքագրման հետեւանքներ,
# Նշումներ։

Նման գործողութիւնները կը հակասեն միջազգային իրաւունքին, մարդու իրաւունքին եւ միջազգային մարդկային իրաւունքին։ Համաձայն 1977-ի Ժնեւի համագումարի Ա. եւ Բ. լրացուցիչ արձանագրութիւններուն՝ 15 տարեկանը չբոլորած երեխաները ենթակայ չեն զինուած ուժերուն կամ խումբերուն հաւաքագրման եւ անոնց թոյլատրելի չէ ռազմական գործողութիւններու մասնակցութիւնը։ 2000-ին ընդունուած «Երեխայի իրաւունքի ընտրողական արձանագրութիւնը, որ կը վերաբերի զինուած հակամարտութիւններուն երեխաներու մասնակցութեան» կը նախատեսէ, որ մասնակից պետութիւնները կ՚ընդունին հնարաւոր բոլոր միջոցները, որպէսզի խափանեն մինչեւ 18 տարեկան չբոլորած երեխաներու մասնակցութիւնը ռազմական գործողութիւններուն։

Ի յաւելումն այդ իրաւական սահմանուած կարգին, բանակին ծառայութիւնը ճանչցուած է մանկական աշխատանքի ամէնավատ տարբերակը։ Բնագիրին մէջ «երեխայ» եզրը կը վերաբերի բոլոր անոնց, որոնք  չեն բոլորած18 տարիքը։

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Կոյրերու Միջազգային Օր

մինի|Վալենդին Հաույի եւ անոր առաջին աշակերտ Ֆրանսուա տը Լէզիուերի յուշարձանը
**Կոյրերու միջազգային օր**, համաշխարհային ամսաթիւ, որ կոչուած է ուշադրութիւնը հրաւիրել այն մարդոց նկատմամբ, որոնք ընդմիշտ կորսնցուցած են իրենց տեսողութիւնը եւ կը գտնուին կեանքի դժուար իրավիճակի մէջ։ Օրը կը նշուի ամէն տարի 13 |Նոյեմբերին։

## Պատմութիւն
1784-ին Փարիզի մէջ յայտնի մանկավարժ Վալենդին Հաույը, առանց կառավարութեան եւ ոչ պետական բարեգործական կազմակերպութիւններու օգնութեան, բացառապէս միայն անձնական միջոցներով եւ իր սեփական տան մէջ բացաւ աշխարհի առաջին դպրոցը կոյր երեխաներուն համար «Աշխատաւոր կոյրերու արհեստանոց» անունով։ Արհեստանոցի առաջին աշակերտը դարձաւ եկեղեցւոյ գաւիթի մօտը գտնուած Ֆրանսուա տը Լէզիուէր անունով տղան։ Յետոյ դպրոց ընդունուեցան նաեւ Ֆրանսուայի տարեկից եւս տասնմէկ անապաստան երեխայ։ Մինչ այդ աշխարհի մէջ յայտնի չէր որեւէ ուսումնական հաստատութիւն կոյրերու համար։ Հաույը կոյրերուն ուսուցանելու համար կը կիրառէր իր մեթոդը՝ կոյրերու համար մտածուած «uncial» տառատեսակի միջոցով։

Չնայած նիւթական մեծ դժուարութիւններուն՝ Հաույը կրցաւ ստեղծել դպրոցին կից տպարան եւ այդտեղ հրատարակեց ուռուցիկ-գծային «uncial» տառատեսակով տպագրուած քանի մը գիրք կոյրերու համար։ Անոնք աշխարհի մէջ կոյրերու համար առաջին գիրքերն էին։ Այդ գիրքերով տեսողութիւն չունեցող մարդիկ կը սորվէին՝ մինչեւ Պրայլի վեցակէտ տառատեսակի ի յայտ գալը։

Վալենդին Հաույի գործունէութիւնը ուշադրութիւն գրաւեց նաեւ Ռուսական կայսրութեան արքունիքին մէջ։ Ռուսական կայսր Ալեքսանդր Ա.-ը 1803-ին Վալենդինին առաջարկութիւն ուղարկեց՝ այդ ժամանակ Ռուսաստանի մայրաքաղաք Սենթ Փեթերսպուրկի հիմնել ուսումնական հաստատութիւն տեսողութեան մասնակի կամ լրիւ կորուստ ունեցող մարդոց համար, որ մանկավարժը ընդունեց եւ 1806-ին ժամանեց Փեթերսպուրկ։ Հաույը գտաւ նուիրեալ ուսուցիչներ, եւ երբ դպրոցը պատրաստ էր բացուելու, Ռուսական կայսրութեան լուսաւորութեան նախարարութեան գրասենեակէն եկաւ պատասխան. «Ռուսաստանի մէջ կոյր երեխաներ չկան»։ Այդ ժամանակ Վալենդինը սկսաւ ինք փնտռել աշակերտներ, որ առանձնապէս դժուար չէր. անոնց մեծ մասին ան հանդիպեցաւ Սմոլնի անկելանոցի մօտակայքը։ Վալենդին Հաույը պատրաստ էր ոչ միայն սորվեցնել կոյր աշակերտներուն, այլեւ կերակրել երեխաներուն իր հաշուին։ Ալեքսանդր Ա.-ի հրաւիրից չորս տարի ետք՝ 1807-ին, կայսրը հաստատեց Սենթ Փեթերսպուրկի աշխատաւոր կոյրերու ուսումնարանի համար հաստիքը, կանոնադրութիւնը եւ պիւճէն։ Այս ամսաթիւը յետագային համարուեցաւ Ռուսաստանի մէջ կոյրերու համար առաջին ուսումնադաստիարակչական հաստատութեան հիմնադրումը։

## Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Կոյրեր
Հանրային Սեփականութեան Օր

**Հանրային սեփականութեան օր** (անգլ.՝ Public Domain Day), միջազգային ոչ պաշտօնական տօն, կը նշուի ամէն տարի 1 Յունուարին, 2004-էն ի վեր։

Տօնը եւ անոր օրուան ընտրութիւնը կապուած են այն փաստի հետ, որ շատ երկիրներու օրէնսդրութեամբ ամէն տարուան առաջին օրը հանրային սեփականութիւն կը դառնան ստեղծագործութիւններ, որոնց հեղինակային իրաւունքներու ժամկէտը կը լրանայ այդ օրը։ Բացառութիւն կը կազմէ միայն ԱՄՆ-ը, ուր մինչեւ 2019 ոչ մէկ հեղինակային իրաւունք կը փոխուի հանրային սեփականութեան։
[մինի|302x302փքս|Հանրային սեփականութեան օրուան տօնակատարութիւնը [Լեհաստան|Լեհաստանի մէջ (2008)]]
Տօնի առաջին յիշատակումը կապուած է քանատացի Ուոլէս ՄքԼինի անուան հետ(անգլ.՝ Wallace McLean), որու գաղափարը կիսեց իրաւունքի պրոֆեսոր, ոչ առեւտրային Քրեաթիւ Քոմոնս (անգլ.՝ Creative Commons) կազմակերպութեան հիմնադիր, Լոուրենս Լեսինկը։ Աւելի ուշ գաղափարին միացան այլ անձեր, ոչ առեւտրային կազմակերպութիւններ եւ համացանցային նախագիծեր։

1 Յունուար 2010-էն Հանրային սեփականութեան օրուան կայքին մէջ կը տպուին այն ստեղծագործութիւններու հեղինակներու անունները, որոնց աշխատանքները կը դառնան հանրային սեփականութիւն։ 1 Յունուար 2010-էն ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն Ազատ գիտելիքի հիմնադրամը (անգլ.՝ The Open Knowledge Foundation (OKF)) թողարկեց առցանց լրագիր «Հանրային սեփականութեան նկարագիր» (անգլ.՝ The Public Domain Review), որ նման ցուցակ կը ներկայացնէ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Հեղինակային Իրաւունք
Ստորոգութիւն:Հանրային Սեփականութիւն
Հաշմանդամութիւն ՈՒնեցող Անձերու Միջազգային Օր

**Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ International Day of Disabled Persons, սպ.՝ Día Internacional de los Impedidos, չին.՝ 世界残疾人日, ռուս.՝ Международный день инвалидов), ընդունուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Գլխաւոր համագումարի 47-րդ նստաշրջանի որոշումով 1992-ին (որոշում № A/RES/47/3) եւ կը նշուի անէն տարուան 3 Դեկտեմբերին։

Աւելի ուշ, նոյն նստաշրջանի ժամանակ՝ № A/RES/47/88 որոշումով Գլխաւոր Ժողովը կոչ ըրած է ՄԱԿ-ի երկիրներուն Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օրուան առթիւ կազմակերպել միջոցառումներ հաշմանդամներուն հասարակական կեանքին միասնացնելու նպատակով։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին հղումներ

* ՄԱԿ-ը եւ հաշմանդաութիւնը
* Գլխաւոր Ժողովի որոշում № A/RES/47/3
* Գլխաւոր Ժողովի որոշում № A/RES/47/88
* Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օրը Համերշելտի գրադարանի կայքին մէջ
* ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը в 2002 -ին
* ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը в 2003 -ին 
* ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը 2004 -ին
* ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը 2005-ին
* ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի կոչը2006-ին
* Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր 2007-ին
* Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերուց միջազգային օր 2008 -ին
* Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր 2009-ին

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ
Ստորոգութիւն:Հաշմանդամութիւն
Յուշարձաններու Եւ Տեսարժան Վայրերու Միջազգային Օր

մինի|296x296փքս
**Յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ Editing International Day For Monuments and Sites, սպ.՝ Día Internacional de los Monumentos y Sitios), 18 Ապրիլին նշուող ամէնամեայ տօն։ Այդ օրը աշխարհով մէկ տարբեր միջոցառումներ կ՚իրականացուին՝ համաշխարհային ժառագութեան եւ պարզապէս յուշարձաններու այցելութիւններ, համաժողովներ, յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու մաքրում, կլոր սեղաններ։ Հնարաւորութիւն կ՚ընձեռուի մեծցնելու հասարակութեան տեղեկացուածութիւնը համաշխարհային ժառանգութեան բազմազանութեան, անոր պահպանութեանն ու պաշտպանութեան ուղղուած ջանքերուն վերաբերեալ։

## Պատմութիւն
Յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու միջազգային օրը նշելը առաջարկած է Յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու պահպանման միջազգային խորհուրդը (անգլ.՝ ICOMOS) 18 Ապրիլ 1982-ին։ 1983-ին ընդունուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Գլխաւոր Ժողովի որոշմամբ։ Նպատակն է բարձրացնել մարդկութեան իրազեկութիւնը մշակութային ժառանգութեան, անոնց խոցելիութեան մասին եւ անհրաժեշտ ջանքեր գործադրել անոր պաշտպանութեան եւ պահպանման համար։

## 2014
Իւրաքանչիւր տարի Յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու պահպանման միջազգային խորհուրդի կողմէ կ՚առաջադրուիէ օրուան խորհուրդին առնչուող որեւէ իւրայատուկ թեմա, որ հնարաւորութիւն կու տայ շեշտելու համաշխարհային ժառանգութեան բազմազանութիւնը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի 100-ամեայ տարելիցի առթիւ եւ հաշուի առնելով այն հանգամանքը, որ մշակութային ժառանգութիւնը կապուած է պատմութեան եւ յիշողութեան հետ՝ 2014-ի համար Յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու պահպանման միջազգային խորհուրդը առաջարկած է 18 Ապրիլը նշել «Յիշատակի ժառանգութիւնը» խորագրի ներքոյ՝ կոչ ընելով յուշարձաններու եւ տեսարժան վայրերու միջազգային օրուայ շրջանակներու մէջ անդրադառնալ յիշատակի յուշարձաններուն՝ մէկ անգամ եւս վերյիշելով պատմութիւնն ու այն կերտող ականաւոր գործիչներուն։

## Արտաքին յղումներ

* Official Site in ICOMOS 

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ
Ձախլիկներու Միջազգային Օր

**Ձախլիկներու միջազգային օրը կը** նշուի իւրաքանչիւր տարուան 13 Օգոստոսին։

Վիճակագրական տուեալներով՝ աշխարհի բնակչութեան մօտ 10 %-ը ձախլիկներ են։ Օրուան նշման նպատակն է գրաւել միջազգային հանրութեան ուշադրութիւնը ձախլիկներու խնդիրներուն, յատկապէս արդիւնաբերական սարքաւորումներ արտադրողներուն իրազեկ պահել ձախլիկներու առջեւ կանգնած դժուարութիւններու մասին. օրինակ՝ աջլիկ մեծամասնութեան համար նախագծուած եւ արտադրուած սարքաւորումներէն օգտուելու, ձախլիկները ստիպուած են կատարել իրենց համար անբնական շարժումներ, որու հետեւանքով ակամայ կ՚ենթարկուին չափազանց ջղային եւ մկանային ճնշումներու եւ այլն։ 

Հետեւանքով (1991-ին ԱՄՆ-ի մէջ կատարուած հետազօտութեան տուեալներով), արտադրական մահացու դէպքերը աւելի յաճախ են ձախլիկներու մօտ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ձուի Միջազգային Օր

մինի|264x264փքս|Հաւի ձու` ամենատարածուածը խոհարարութեան մէջ
**Ձուի միջազգային օր**, ոչ պաշտօնական տօն խոհարարութեան մէջ այն ուտեստներու սիրահարներու համար, որոնց հիմնական բաղադրիչը կը հանդիսանայ ձուն` օմլետներ, թխուածքաճաշեր, պանրիկ եւ այլն: Կը նշուի Հոկտեմբերի երկրորդ Հինգշաբթի օրը:

## Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն
1996-ին Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի մէջ տեղի ունեցաւ «Միջազգային ձուային յանձնաժողովի» (International Egg Commission) հերթական համագումարը: Համագումարի պատուիրակները անհրաժեշտութիւն համարեցին ձուի եւ անոր խոհարարական արտադրանքներու համար ստեղծել սեփական տօն: Այդ ժամանակ ալ ընտրուեցաւ տօնակատարութեան օրը` 12 Հոկտեմբերը:

«Միջազգային ձուային յանձնաժողովը» կը հաւաստէր, որ տասնեակ պատճառներ կան «Ձուի օրուայ» տօնակատարութեան համար: Այդ ժամանակոէն ալ նոր տօնը դարձաւ «միջազգային»:

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Кулинарные рецепты из яиц 
* Дни гигантского омлета в США

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Ոչ պաշտօնական Տօներ
Համաշխարհային Մաքրութեան Օր

**Համաշխարհային մաքրութեան օր** (անգլ.՝ World Cleanup Day), համաշխարհային ընկերային գործողութիւններու ծրագիր է, որու նպատակն է պայքարիլ ծովափերուն, գետերուն, անտառներուն եւ փողոցներուն մէջ կուտակուած աղբի եւ թափոններու դէմ: Այն սովորաբար տեղի կ՚ունենայ ամէն տարի Սեպտեմբեր ամսուն։ Կան բազմաթիւ կազմակերպութիւններ, որոնք կ՚օժանդակեն Համաշխարհային մաքրութեան օրուան միջացառումներու իրականացման: Երկրի օրուայ նման Համաշխարհային մաքրման օրը քաղաքական չէ եւ չի հանդիսանար որեւէ ազգային կամ համաշխարհային քաղաքական կուսակցութեան կամ որեւէ անջատ գաղափարախօսութեան մաս:

## Պատմութիւն
Մարդկութեան պատմութեան մէջ համաշխարհային մաքրման աշխատանքներ եղած են բազմաթիւ ձեւերով եւ տարբեր ժամանակներու մէջ, յատկապէս՝ երկրաշարժերու , ջրհեղեղներու, ուժեղ ցունամիներու եւ այլ աղէտներէ ետք: Հետհակամարտային գօտիներուն մէջ մաքրման աշխատանքներ իրականացնող համայնքներուն սովորաբար կ՚աջակցին տարբեր միջազգային կազմակերպութիւններ, ինչպիսին են Միջազգային Կարմիր Խաչը, Օքսֆամը (անգլ.՝ Oxfam) եւ այլն։ Շատ մշակոյթներու մէջ սովորաբար պարբերաբար կը կազմակերպուին համայնքային մաքրման աշխատանքներ, ինչպիսին են `

* Լողափերու մաքրում
* Գարնանային շաբաթօրեակներ
* Այգիներու մաքրում
* Դպրոցներու մաքրում

## Շարժման սկիզբ
Շարժումը ծնած է 2008-ին Էսթոնիայի մէջ, էսթոնացի ձեռնարկատէր Ռայնէր Նիլվակը հրաւիրած է իր չորս ընկերներուն եւ առաջարկած անոնց փորձել երկիրը մաքրել աղբէն։ 3 Մայիսին երկրի փողոցներ դուրս եկած են 50 հազար անձ՝ բնակչութեան 4%-ը։ Շարժումը յետագային վերածուած է կամաւորական շարժման՝ միտուած մէկ օրուայ ընթացքին մաքրելու երկիրը:

Շարժման արդէն միացած է 150 երկիր՝ Ազրպէյճանը, ԱՄՆ-ն, Արժանթինը, Աւստրալիան, Պելճիքան, Պրազիլը, Գերմանիան, Սպանիան, Ինտոնեսիա, Իրլանտան, Իտալիան, Իրանը, Քանատան, Հարաւ Ափրիկեան Հանրապետութիւնը, Յորդանանը, Ղազախստանը, Ճափոնը, Մոզամբիկը, Ռուսաստանը, Վիեթնամը, Թանզանիան, Քենիան, Ֆրանսան եւ այլն։ Ընդհանուր առմամբ 14,5 միլիոն անձ ներգրաւուած է շարժման մէջ։

## Շարժումը Հայաստանի մէջ
2018-էն Հայաստանը միացած է համաշխարհային շարժման։ Կը նախատեսուի, որ 15 Սեպտեմբերին Հայաստանի մէջ՝ ինչպէս ողջ աշխարհին, տեղի կ՚ունենայ Համաշխարհային մաքրութեան օրը եւ շարժման մասնակցելու է մինչեւ 100 հազար անձ։ Շարժումը տեւելու է երեք ժամ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Շախմատի Միջազգային Օր

**Շախմատի միջազգային օր** (անգլ.՝ International Chess Day), շախմատին նուիրուած ամէնամեայ միջազգային տօն։ Այն կը նշուի 20 Յուլիսին՝ ՖԻԴԷ-ի հիմնադրման օրը։

## Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն
Շախմատի միջազգային օրը կը տօնուի 1966-էն։ Տօնի ստեղծման գաղափարը առաջացած է Շախմատի միջազգային դաշնութեան (ՖԻԴԷ) մօտ, որ հիմնադրուած է 20 Յուլիս 1924-ին Փարիզի մէջ։ Ըստ ՖԻԴԷ-ի տուեալներուն՝ 2012-ին աշխարհի մէջ կը հաշուէ 605 միլիոն մեծահասակ, որոնք անընդհատ շախմատ կը խաղան։

Տօնը կը նշուի 178 երկիրներու մէջ։ Այս օրը տեղի կ՚ունենան տարբեր թեմատիկ մրցութիւններ։ Միաժամանակեայ խաղեր տեղի կ՚ունենան նոյնիսկ բանտերու մէջ։

20 Յուլիս 2004-ին Քրեմլի մէջ աշխարհի ախոյեան Անատոլի Քարբովը միաժամանակեայ խաղեր ունեցած է։ Ան խաղցած է պատգամաւոր Վլատիմիր Ժիրինովսքիի հետ։ Անոնք խաղցած էին 150,000 ամերիկեան տոլար արժողութեամբ խաղաքարերով։

## Տես նաեւ

* Պաշտօնական կայք 

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* 
* Շախմատի միջազգային օր 2009 

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Մասնագիտական տօներ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Ուսուցիչի Օր

[մինի|0x0փքս|[Եղիշէին հայոց այբուբենը դասաւանդող Մեսրոպ Մաշտոցը, արձան Երեւանի մէջ:]]
**Ուսուցչի օր** (անգլ.՝ World Teachers' Day), ուսուցիչներուն նուիրուած տօն, որ կը նշուի ամէն տարի սկսած՝ 5 Հոկտեմբեր 1994-էն։ Տօնի գլխաւոր առաքելութիւնը ուսուցիչներուն աջակցիլն է, համոզուիլը, որ ուսուցիչները կրնան բաւարարել ապագայ սերունդի պահանջները։ Օրուան ընտրութիւնը կապուած էր այն հանգամանքին հետ, որ  5 Հոկտեմբեր 1966-ին Փարիզի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի եւ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան կողմէ հրաւիրուած համատեղ համագումարին ընդունուած է «Ուսուցիչի կարգավիճակի հետ կապուած ուղեցոյց» (Recommendation concerning the Status of Teachers) վերտառութեամբ փաստաթուղթը, որ ուսուցիչներու աշխատանքը կարգաւորող առաջին միջազգային փաստաթուղթն էր:

Ըստ  ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի՝ Ուսուցիչի օրը կը խորհրդանշէ ուսուցիչներու՝ կրթութեան եւ զարգացման բնագաւառին մէջ ունեցած հսկայական ներդման ճանաչումը, ընդունումը եւ գնահատումը։

Education International (EI)-ը ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող դասաւանդողներու միջազգային միութիւնը, կը գտնէ, որ Ուսուցիչի օրը պէտք է միջազգայնօրէն ճանչցուի եւ նշուի։ Education International-ն կը նշէ, որ 1966 եւ 1997-ին ընդունուած Խորհուրդները պէտք է իրականացուին բոլոր երկիրներուն մէջ։

Ուսուցիչներու տօնը կը նշուի աւելի քան 100 երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ։ Education International-ի եւ կազմի մէջ մտնող 401 անդամ-կազմակերպութիւններու ջանքերով տօնը լայնօրէն կը ճանչցուի։ Ամէն տարի Education International-ը կը սկսի տօնի հասարակական ճանաչումը բարձրացնող արշաւ՝ ուսուցիչներու ներդրումը ընդգծելու համար։

## Հայաստան
Հայաստանի մէջ Ուսուցիչի օրը Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան 1 Հոկտեմբեր 2001-ի N 919 որոշմամբ կը նշուէր Հոկտեմբերի առաջին Կիրակի օրը, իբրեւ «Ուսուցչի տօն»: Յետագային 21 Մայիս 2010-ի օրէնքի Պ-911-21.05.2010-ԳԿ-010/0 լրացմամբ այն կը տօնուի 5 Հոկտեմբերին:

## Ծանօթագրութիւն


## Արտաքին յղումներ

* Ուսուցչի միջազգային օր 

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբեր