open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իրապաշտութեան զանցումը 1900-ի շուրջ

260px|մինի|աջից|Դանիէլ Վարուժան
մինի|Սողոմոն Սողոմոնեան
[մինի|Կոմիտասը [ԽՍՀՄ–ի 1969 թուականի նամականիշի վրայ]]

**20–րդ դարու առաջին երկու տասնամեակները**, գիտենք, հայութեան կեանքին կը բերեն վերիվայրումներ՝ անդառնալի հետեւանքներով։ Արեւմտահայութեան համար կեղեքում եւ պայքար, ապա՝ 1908–էն՝ «սահմանադրական» կարճ դադար. եւ Համաշխարհային պատերազմին՝ ցեղասպանական արմատախլում։ Մշակութային կեանքը կը հետեւի պատմա-քաղաքական այս վերիվայրումներուն։ Փոխնիփոխ աւելի կամ նուազ ճնշումի, երբեմն բարգաւաճ, մինչեւ ճակատագրական հարուածը։ Սկիզբը, Պոլսոյ եւ գաւառի մէջ, գրաքննական ահաւոր ճնշումի տակ, մշակոյթն ու գրականութիւնը կը դրսեւորեն այլասերման հակումներ, չհաշուած քանի մը առանձնացած գլուխ-գործոցներու։ Ապա, Օսմանեան Սահմանադրութեան ստեղծած ազատ պայմաններու խաբկանքին մէջ, տուն կը դառնան արտասահման ապաստանած նախընթաց սերունդի շատ գրագէտներ եւ հոն կազմաւորուող նոր ուժեր ( Դ․ Վարուժան, Սիամանթօ, Ռ. Զարդարեան, Զ. Եսայեան), որոնք կը պահէին որակը։

## Մշակութային կեանքը

Մշակութային խմորումը կը տարածուի մինչեւ երկրի խորերը։ Մամուլ եւ հրատարակութիւններ կը ծաղկին. դպրոցական ցանցը կը խտանայ։ Սերունդի արժէքաւոր գրագէտները կ'արտադրեն ոգեշունչ գործեր գրական լեզուն աւելի բիւրեղացնելով։ Միւս արուեստներէն՝ երաժշտութիւնը ՝ Կոմիտասով, նոյնպէս ջերմաչափ կը դառնայ այս ծաղկումին, մինչ թատրոնը առաջին փորձերը կ'ընէ վերակենդանանալու։ Կապերը արեւելահայութեան հետ կը սերտանան. փոխադարձ ճանաչումը կը զարգանայ։

## Համաշխարհային պատերազմի ճգնաժամ

Համաշխարհային պատերազմի ճգնաժամը, իբր ծածկոյթ օգտագործուած՝ Թուրքիոյ «նոր» ղեկավարութեան կողմէ, կայծակնային արագութեամբ պիտի խեղդէ ինքնանորոգման այս շարժումը։

Արեւելահայութիւնը, քաղաքական ճնշումներու եւ բարգաւաճումի միջեւ բռնուած, ռուսական յեղափոխութենէն ետք ինքզինք կը գտնէ մինակ, եւ արեւմտահայ մնացորդացին հետ ձեռք ձեռքի՝ 1918–ին կը յայտարարէ անկախութիւն մը, որ իրմէ պիտի խլուի երկու տարի ետք՝ համայնավար Ռուսիոյ վերադարձով։ Իբր անկորնչելի արժէք պիտի պահուին հողային խարիսխը եւ փոքր հանրապետութիւն մը անկախութեան ապագայ վերատիրացման գրաւական։

Կովկասի մշակութային կեանքին մէջ, դարասկիզբին, կը ծաղկին մշակութային ընկերութիւններ, մամուլ (օրաթերթեր, պարբերաթերթեր), վարժարաններ, թատրոն, արեւելահայերէնի յարաճուն մշակում։ Գրականութեան մէջ կը շեշտուի արուեստի ձգտումը, բերելով նաեւ գրական գործերու խորքի մշակում (Ա. Գիրք, Մաս դ, Մուտք)։ Այս զարգացումը յաջորդական արգելականներ կ'ունենայ 1903–ին, ապա՝ 1909–ին, որոշ ճնշումներու տակ։ Պատերազմը՝ 1914–ին՝ իր կարգին պիտի կասեցնէ զայն՝ յատկապէս 1917–18–ի ճգնաժամներով։ Ասոնց հետեւանքը պիտի ըլլայ Թիֆլիսի եւ Պաքուի հայահոծ կեդրոններէն՝ հայ մշակոյթի տունդարձը Երեւան:

##### '''ԱՂԲԻՒՐՆԵՐ'''
Մուշեղ Իշխան «Արդի Հայ Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Իրաւաբանութիւն

250px|աջից|Իրաւագիտական փիլիսոփաները հարց կու տան միշտ, թէ «ի՞նչ է իրաւունքը» եւ «ի՞նչ պէտք է ըլլայ իրաւունքը»:

**Իրաւաբանութիւն**, իրաւունքի մասին գիտութիւնը : Իրաւաբանները կը զբաղին իրաւունքի բնոյթի եւ զարգացման համակարգուած պարզաբանմամբ, կը բացայայտեն այն սկզբունքները, որոնց վրայ հիմնուած է կամ պէտք է հիմնուած ըլլայ իրաւունքը` ներառեալ անոր կապը այլ հաստատութիւններու եւ գործելակերպերու, օրինակ` բարոյականութեան հետ, ինչպէս նաեւ կը բացայայտեն անոր ներքին գործելակերպը : «Իրաւունքը» կրնայ ըլլալ գործող եւ բնական (այստեղէն է «բնական իրաւագիտութիւն» կարեւոր աւանդոյթը) կամ նոյնիսկ ներկայացուած որպէս կարգաւորիչ օրէնսգիրք, որ պաշտօնական իրաւական համակարգի բաղկացուցիչ մասը չէ: Կրնայ թուիլ, թէ այս խնդիրներու վերացական բնոյթը կը հեռացնէ իրաւաբանութիւնը իրաւունքի բովանդակութենէն, սակայն սկզբունքները, որոնք իրաւաբանութիւնը կ'ուսումնասիրէ կամ կը նկարագրէ, կը կազմեն (կրնան կազմել) իրաւաբաններու գործելակերպի բաղկացուցիչ մասը կամ կը կիրառեն (կրնան կիրառկել) իրաւական համակարգի շրջանակներուն մէջ: Հետեւաբար, իրաւունքի եւ իրաւագիտութեան կապը կը նմանի քաղաքականութեան եւ քաղաքագիտութեան կապին:

## Կամքը Իրաւաբանութեան Տեսանկիւնէն
Կամքը կ'իշխէ այն տեսութեան, ըստ որու անհատական կամքը քաղաքացիական իրաւունքի սկզբնաղբիւրն է: Կամքը անհրաժեշտ տարրն է ցանկացած իրաւաբանական գործարքի, որ ինքնին կամքի դրսեւորում է եւ կը յանգեցնէ իրաւաբանական այնպիսի հետեւանքներու, ինչպիսին ցանկացած են կողմերը եւ միայն այն պատճառով, որ անոնք այդ կամեցեր են: Ուստի անվաւեր կը համարուի այն գործարքը, որ իրականացուած է առնութեամբ, խաբէութեամբ կամ սխալմունքով, քանի որ այդպիսի գործարքը չի հանդիսանար մասնակիցներու իրական, գիտակցուած կամքի դրսեւորում: Քրէական իրաւունքի ոլորտին մէջ կամքը կ'ընդգրկէ գործունէութեան դրդապատճառները, գործիչի նպատակները եւ կատարուած գործողութիւններէն անհրաժեշտաբար կամ պատահաբար բխող հետեւանքներու կանխատեսումը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Իրաւունք

[thumb|390x390px|Արդարութեան կինը՝ [դիցուհին, որ կը ներկայացնէ արդարութիւն եւ կը կրէ թուր, որ կը ներկայացնէ դատարանին ուժը, եւ թէ ինչպէս այդ թուրը կը կտրէ օձին գլուխը, այսինքն՝ չարին, կշիռք՝ որ կը ներկայացնէ հաւասարութիւնը ու մրցումը, եւ աչքերու կապ՝ որ ցոյց կու տայ թէ արդարութիւնը պէտք է ըլլայ անկողմնակալ եւ ապահով բոլորին համար, առանց վախի կամ շահի զանազանութեամբ, կամ նոյնիսկ դրամի, հարստութեան, ուժի եւ ինքնութեան:]]
**Իրաւունք**, հասարակական յարաբերութիւնները կարգաւորող ազդակ, որ յառաջացած է հասարակութեան շերտաւորման զուգընթաց՝ դասակարգային յարաբերութիւններու ծագման ընթացքին, որպէս տիրող դասակարգի՝ օրէնքի աստիճանի բարձրացուցած կամքի դրսեւորում, որ սկիզբը արտայայտուած է սովորոյթներու մէջ, յետագային դարձած է օրէնք։

Այսօր, իրաւունք ըսելով, մարդիկ զայն կ'ըմբռնեն տարբեր իմաստներով՝

# Իրաւունք ըսելով՝ նկատի կ'առնուին ընկերային, իրաւական յաւակնութիւնները։
# Իրաւունքը կը դիտուի որպէս իրաւական վարքագիծերու համակարգ։
# Իրաւունք հասկացողութեան մէջ նկատի կ'առնուին պաշտօնապէս ընդունուած հնարաւորութիւնները, որոնցմով օժտուած են իրաւաբանական եւ ֆիզիքական անձինք։
# Իրաւունքը կ'օգտագործուի ցոյց տալու բոլոր իրաւական երեւոյթները (ներառեալ բնական իրաւունքը, առարկայական եւ ենթակայական իրաւունքը)։

## Սահմանում
Ժամանակի ընթացքին խումբ մը օրէնքներ հաստատուեցան կամ փոխուեցան կամ ջնջուեցան եւ «Օրէնք»-ին իմաստը միշտ փոփոխութիւններու ենթարկուած է: 1973 թուականի բացատրութիւնը կ'ըսէ, թէ օրէնքը ձեւ մըն է որ կը կառավարէ մարդոց վարքը, միաժամանակ ազդելով անոնց ամէնօրեայ բարոյական եւ ընկերային վարուելակերպին վրայ, որ կայուն ու կարեւոր դեր կը խաղան օրէնքը յարգելու գծով:

Շատ ջանք ի գործ դրուած է եւ փորձեր կատարուած են որպէսզի ստեղծուի համաշխարհային ընդունուած իմաստ մը կամ բացատրութիւն մը տալու «օրէնք» բառին: 1972 թուականի աղբիւր մը կ'ըսէ թէ այս մէկը անկարելի է: Մեծ գիտնականներ «Ի՞նչ է օրէնքը» հարցումին պատասխան չեն գտած: Կլանվիլ Ուիլիըմս գիտնականը, ըսած է թէ «օրէնք» բառին իմաստը կապ ունի անոր նախադասութեան հետ, օրինակ՝ սովորական օրէնքը կամ քաղաքապետական օրէնքը ունին տարբեր իմաստներ: Ուրիշ մտաւորական մը՝ Թըրման Արնոլտ՝ ըսած է թէ անկարելի է «օրէնք» բառը բացատրել, սակայն այս մէկը երբեք պէտք չէ անտեսել:

## Պատմութիւն
Օրէնքին ստեղծումն ու հիմնումը կապ ունի քաղաքակրթութեան զարգացման հետ: Հին եգիպտական օրէքները գոյութիւն ունէին Ք․Ա․ 3000 թուականէն եւ այս օրէնքները սահմանուած էին 12 գիրքերու մէջ, որ հաստատուած էին իրենց մշակոյթի, հաւասարակշռութեան եւ արդարութեան կանոններուն վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրաւունք
Ըրվինկ Թալպըրկ

**Իրվինկ Կրէնթ Թալպըրկ** (անգլ.՝ **Irving Grant Thalberg** 30 Մայիս, 1899&nbsp;– 14 Սեպտեմբեր, 1936) Ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ մըն էր վաղ ֆիլմի օրերուն: Ան կոչուած էր «Հրաշալի Տղան» (անգլ.՝ "The Boy Wonder") իր երիտասարդ տարիքին համար, ինչպէս նաեւ իր կարողութեան զատելու լաւ թատերագիրներ, դերասաններ, ֆիլմի պատրաստութեան կազմ մը եւ պատրաստելու հասութաբեր ֆիլմեր, ինչպէս *[[Grand Hotel (ֆիլմ)|Grand Hotel]]*, *[[China Seas (ֆիլմ)|China Seas]]*, *[[Camille (1936 ֆիլմ)|Camille]]*, *[[Mutiny on the Bounty (1935 ֆիլմ)|Mutiny on the Bounty]]*, եւ *[[The Good Earth (ֆիլմ)|The Good Earth]]*: Անոր ֆիլմերը միշտ կը համեմատէին համաշխարհային ֆիլմի պահանջքներու, ցուցադրելով «երանելի պատկեր մը Ամերիկեան կեանքի որ կը դառնար անձնական ազատութեան ու ռամկավարութեան շուրջ», կ'ըսէ կենսագրագիր Ռոլընտ Ֆլամինի:

Ծնած է Պրուքլին, Նիւ Եորք: Փոքր տարիքէ ան կը տարապէր սրտի հիւանդութենէ մը որուն պատճառաւ բժիշկները կը կարծէին, թէ ան պիտի մահանայ երբ 30 տարեկան դառնայ: Երկրորդական դպրոց աւարտելէ ետք ան աշխատեցաւ խանութպանի մը քով արտուայ ընթացքին, եւ առաւ տպագրութեան/լեզուական դասեր գիշերուան ընթացքին: Ժամանակ մը ետք, ան գործ գտաւ հաշուապահութեան Universal Studios ընկերութեան Նիւ Եորքի գրասենեակին մէջ, որմէ ետք ստանցնեց սթուտիոյի մը վարելը ընկերութեան Լոս Անճելըսի բաժամունքին մէջ: Այդ գործի 3 տարուայ ժամանակայատուածին ընթացքին առիթը կ'ունենայ շուրջ 100 ֆիլմի պատրաստութիւններու ականատես դառնալ:

Լոս Անճելըսի մէջ ան կը համագործակցի Լուի Պ. Մէյըրի հետ եւ միասին կը հիմնեն Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) ընկերութիւն: Ան կը դառնայ արտադրական գլուխ պատասխանատուն 1925-ին երբ ան միայն 26 տարեկան էր, օգնելով MGM դառնայ ամէնէն յաջող ֆիլմի ընկերութիւնը Հոլիուուտի մէջ: Իր 12 տարիներու ընթացքին ընֆերութեան մէջ մինչեւ իր վաղ մահը 37 տարեկանին, ան օգնած է արտադրելու շուրջ 400 ֆիլմ: Առաւելաբար, ան ծանօթացուց նոր ժանր մը ֆիլմերու որ ահն էր, ինչպէս «Production Code»: 1920ական եւ 1930ական թուականներուն ան նաեւ առաջին անձը եղաւ ծանօթացնելու գրական քլասիք գիրքերու ֆիլմի տարբերակները պատրաստելով:

Թալպըրկ «ստեղծեց» մեծ թիւով դերասաններ եւ անոնց պաստարային մակարդակը բարելաւեց տարիներու ընթացքին: Անոնցմէ են՝ Լոն Չէյնի, Ռամոն Նովարո, Ճոն Կիլպըրթ, Ճոն Քրոֆըրտ, Քլարք Կէյպըլ, Ճին Հարլո, Ուալըս Պիրի, Լուիզ Ռէյնըր, Կրէթա Կարպո, Լայնըլ Պէրիմոր, եւ Նորմա Շիրըր (ով իր առաջին կինը դարձաւ): Ան կարողութիւնը ունէր մակարդակը եւ ընդհանրական յաջողութիւնը միացնելու ու արուեստական լաւ գործը համապատասխանելու ժողովուրդի ֆիլմի պահանջքին: Անոր մահէն ետք, արտադրիչներ կ'ըսէին, թէ անոր գործերը այժմէական ֆիլմի պատմութեան մէջ ամէնէ լաւերէն են: ԱՄՆ-ի նախագահ Թիոտոր Ռուզվըլթ ըսած է, «Արուեստի աշխարհը ախքատացաւ Իրվինկ Թալպըրկի մահուամբ: Իր բարձրորակ իտէալները եւ երեւակայութիւնը պատճառն էին իր ֆիլմի արտադրութիւններուն»: Irving G. Thalberg Memorial Award մրցանակը, երբեմն կը տրուի Ֆիլմի Ակադեմիային (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) կողմէ 1937էն ի վեր արտադրիչներու որոնք արժանի են:

## Ծանօթագրութիւններ
Գասպար Իփէկեան

**Գասպար Նուրիժան Իփէկեան** (), հայ թատերական գործիչ։

Եղբայրն է բեմադրիչ, դերասան Արմէն Արմէնեանի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Հետեւած է Լոզանի համալսարանի եւ Փարիզի Փոլ Մանէի երաժշտանոցի դասընթացքներուն։ Աւարտած է Սորպոնի համալսարանին իրաւաբանական բաժինը։ 1908-ին եկած է Թիֆլիս, իր եղբօր՝ դերասան Արմէն Արմէնեանի մօտ եւ կապուած՝ հայ թատրոնին։

**Գասպար Իփէկեան** բարձրագոյն կրթութիւնը ստանալէ ետք, կը հաստատուի Գահիրէ, ուր կը զբաղի առեւտուրով: Համազգայինի հիմնադիր ղեկավարներէն մէկը, որպէս տաղանդաւոր դերուսոյց, բեմադրիչ եւ դերասան, Գ. Իփէկեան թատերական մարզին մէջ անվիճելի հեղինակութիւն մըն էր։ Ամբողջ քառորդ դար Թիֆլիսի, Պոլսոյ, Թեհրանի, Պաղտատի եւ Եգիպտոսի մէջ եղած է թատերական որոշ «խլրտում»ներու դրդիչը, առաջնորդը: Ուր որ զարկած է «վրան»ը, հոն վառած է թատրոնի կախարդիչ բոցը ու իր շուրջը հաւաքած ու ոգեւորած՝ թատերասէրներ: Թատերական բարձր արուեստի տեսակ մը «քարոզիչ»ը եղած է ան առաքեալի մը յատուկ խոր հաւատքովն ու նուիրումովը:

Ֆրանսերէնէ թարգմանած է թատրերգութիւններ, որոնք բեմադրուած են արեւելահայ բեմին վրայ։ Պոլշեւիկեան յեղափոխութենէն եւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան անկումէն ետք մեկնած է Միջին Արեւելք։ 1941-ին Պէյրութի մէջ հիմնած է Համազգային Թատերախումբը, որ իր մահէն ետք կոչուած է «Գասպար Իփեկեան» թատերախումբ եւ կը գործէ մինչեւ օրս։

Գրած է թատրերգութիւններ, որոնցմէ «Արա եւ Շամիրամ», լոյս տեսած է Պէյրութի մէջ, 1948-ին:

Համազգայինի Ճեմարանի հիմնադրութենէն տարի մը ետք, Պէյրութի մէջ հիմը կը դնէ հայ թատրոնին, բեմադրելով Լ. Շանթի «Օշին Պայլ»ը:

Յաջորդական քանի մը տարիներու ընթացքին պատրաստած է Համազգայինի «Օրացոյց-տարեգիրք»ը, որուն մասին Պոլսոյ Պատրիարք՝ Թորգոմ արքեպիսկոպոս կը գրէ հետեւեալը.-

Գասպար Իփէկեան կը մահանայ 1952-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Լա Սերենա

**Լա Սերենա** (), քաղաք է Չիլիի մէջ։ Տարածքը՝ 2262 մ²։ Բնակչութիւնը՝ 147 815 (2002 թ), բնակչութեան խտութիւնը՝ 98,24 մարդ/գմ²։ Նոյնանի մէջ համայքնի եւ Կոկիմբո շրջանի վարչկեդրոնն է։ Քաղաքը եւ համայքնը կը մտնեն Էլկի նահանգի կազմին մեջ։ Կը գտնվուի մայրաքաղաք Սանտյագորեն 401 գմ հեռաւորութեան վրա։ Հիմանդրուած է իսպանացի կոնկիստադոր Պեդրո դե Վալդիվիաի կողմեն 1544 թ․–ին։
Արթօ Իւզպաշեան

**Արթօ Իւզպաշեան**, հայ նկարիչ։

Ծնած է Պոլիս։ Թէեւ ան ուսանած եւ աշխատած է Նիւ Եորքի, Փարիզի եւ Մոնրէալի մէջ, սակայն մասնաւորաբար Թորոնթոյի փոխադրական միջոցներով խճողուած ժխորալից պողոտաները եւ հարաւային Օնթարիոյի ձիւնածածկ ագարակները՝ կենդանի գիծերով ներկայացնող գործերն են, որ զինքը կը յատկանշեն։ Թորոնթոյի ձիւնածածկ «College Street»ը ներկայացնող իր գեղեցիկ մէկ պաստառը կը գտնուի Ուաշինկթընի քանատական դեսպանատան մէջ։

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ
Լա Վիքթորիա

**Լա Վիքթորիա** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Քորտովա շրջանի մէջ, Անտալուսիոյ ինքնավար մարզի տարածքին։ Վարչատարածքային միաւորը կը գտնուի Վալէ Մետիօ տել Կուատալկիուար համայնք ի մէջ։ Կը զբաղեցնէ 20 մ² տարածք։ Բնակչութիւնը 2278 մարդ, (ըստ (2010 թուականի տուեալներուն)։ Կը գտնուի կարզմի վարչական կեդրոնէն 29 մ² հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Լազանիա

մինի|Լազանիա
**Լազանիա** (իտալ.՝ *lasagne*, Իտալերէն արտասանութիւն՝ laˈzaɲɲe), քառակուսի կամ ուղղանկիւն դդմաճէ պատրաստուած իտալական ուտեստ՝ լեցուած պեշամել (*bechamel sauce*) թացանով, լազանիայի խմորէ թերթիկներով եւ փարմեզան պանիրով։ Ըստ տարածաշրջանի՝ բաղադրամասերը կրնան տարբերիլ՝ միս, լոլիկ, շոմին, այլ բանջարեղէն, փոլոնեան թացան (*sauce bolognaise*), մոցարելլա պանիր կամ ռիքոթա *պանիր*:

## Պատմութիւն
Լազանիայի ամենահին յայտնի բաղադրատոմսերը նկարագրուած են Նափոլեան երկու խոհարարական գիրքերուն մէջ՝ *Anonimo Meridionale* (1238-1239) եւ *Liber de Coquina* (1304-1314)։ Ուտեստը յայտնի դարձած է եւ տարածուած ոչ միայն Իտալիոյ, այլեւ ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Առաջին լազանիաները պատրաստուած են ջեռոցներու մէջ առանց բռնակի յատուկ տապակներու մէջ, ուր տեղաւորած են որոշակի քանակութեամբ խմորի բարակ շերտեր՝ լեցուած թացանով եւ փարմեզան պանիրով։ Լիկուրիոյ մէջ (*Liguria)* աւանդական լազանիայի ռակուին (*ragoutհ*) հետ միասին կը սկսին աւելցնել թացաններ օրինակ՝ փէսթօ։ Երբեմն, աւելցնելով շոմինի թացան, լազանիայի խմորը կը ներկուի վառ կանաչ։

Ժզ. դարուն լազանիայի բաղադրատոմսը փոխ առնուած լեհական խոհանոցին մէջ՝ դառնալով լազանկի։

## Ստուգաբանութիւն
Լազանիա բառով սկիզբը նկարագրուած էր կաթսան, որու մէջ կը պատրաստուէր ուտելիքը։ Սակայն, կ'ենթադրուի, որ ուտեստը ծագած է Իտալիոյ մէջ, «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն «*λάσανα*» («լասանա») կամ «*λάσανον*» («լասանոն»), որ կը նշանակէ «տաք ափսէ» կամ «տեղադրել զամբիւղի մէջ»: Հետագային բառը փոխ առնուած է հռոմէացիներու կողմէ որպէս «lasanum», որ կը նշանակէ «ճաշ եփելու կաթսայ»: Իտալացիները այս բառը օգտագործած են լազանիա ուտեստի համար։

Ըստ մէկ այլ տեսութեան՝ «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն *λάγανον* («լագանոն») բառէն, որ կը նշանակէ հարթ շերտերով դդմաճի խմոր։

## Խմորին առանձնայատկութիւնը
Լազանիայի խմոր կը պատրաստուի դդմաճեղէնի ալիւրէն, որ կը պատրաստուի բացառապէս ցորենի կարծր տեսակէ։

Խմորին շերտերը կ'արտադրուէին նոյն ձեւով, ինչպէս դդմաճի շերտերը եւ կը վաճառուէին չոր խմորի տեսքով։

## Ժամանակակից խոհանոց
Ժամանակակից լազանիան կը պատրաստուի խմորի քանի մը շերտերէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրին վրայ կը լեցնեն միջուկը եւ պեշամել թացանը։ Միջուկին համար կարելի է օգտագործել աղացած միս՝ վրան քերած պանիր։ Մոցարելա պանիրը կարելի է փախարինել այլ պանիրներով՝ սուլուկունի կամ պրինզա (*Bryndza)* : Ուտեստը կը թխեն ջեռոցի մէջ 220 աստիճանով, ապա կը նուազեցնեն ջերմաստիճանը մինչեւ 180 աստիճան եւ կը թխեն 30-35 վայրկեան:

### Լազանիան մշակոյթի մէջ
Կարֆիլտ կատուն համանուն երգիծական ֆիլմին մէջ հանդէս կու գայ որպէս լազանիայի սիրահար։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lasagne al forno ragù.jpg|Ռակու
Պատկեր:Lasagne al forno salsa besciamella.jpg|Թանձր թացան (պեշամել)
Պատկեր:Lasagne al forno pasta fresca.jpg|Թարմ դդմաճ լազանիայի համար
Պատկեր:Lasagne.jpg|Լազանիայի համեմունքները
Պատկեր:Lasagne al forno servite nel piatto con la paletta.jpg|Լազանիայի մատուցումը


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պատրաստենք միասին. Կաղամբով լազանիա
* Andrew Dalby, "Food in the Ancient World from A to Z", Routledge, 2003, on Google books
* Լազանիա. Իտալական թխուածքաճաշ դդմաճով, միսով եւ բանջարեղէնով 
* Օրուայ բաղադրատոմս. Լազանիա` սունկով եւ պեշամել սուսով
Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան Կեդրոնական Վարժարան

**Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան վարժարան**, հիմնուած է 1954 թուականին, Հալէպի մէջ՝ ամերիկահայ Լազար Նաճարեանի նուիրատուութեամբ։ Մինչեւ 1960 թուականը նախակրթարան էր, այնուհետեւ երկրորդական վարժարան՝ 12-ամեայ ուսուցմամբ։ Ունի երկսեռ 3 բաժանմունք՝ մանկապարտէզ, նախակրթարան, երկրորդական վարժարան։

Շրջանաւարտները կրնան ընդունուիլ Սուրիոյ  հիմնարկները։ 

Վարժարանը ունի գրադարան, «Նազարեան» սրահ, ընթերցասրահ, տարրալուծարան։ Հրատարակած է «Բարձունք» գրական պարբերագիրքը (1958-1971)։ Սերտ կապեր ունի Հայաստանի հետ, ուրկէ կը ստանայ դասագիրքեր, պարբերականներ եւ այլ գրականութիւն։ Աշակերտներուն թիւը՝ 1560 (2003) է։ 

Կը հովանաւորուի Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան կողմէ։

Հ.Բ.Ը.Մ.ի ամէնամեծ վարժարանն էր համայն աշխարհի մէջ: 2022-ին ունէր 400 աշակերտ: 2021- 2022 տարեշրջանի պրովէի (միջնակարգի աւարտական) պետական քննութիւններուն մասնակցած են 32, յաջողած՝ 31 աշակերտներ՝ 27-ը հայ: Պաքալորիայի երկրորդականի աւարտական պետական քննութիւններուն մասնակցած են 32, յաջողած են 28 աշակերտներ՝ 24-ը հայ:

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Վարժարաններ կրթօջճախներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայերը
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռքի կրթօճախներ
Մսաշոթ

**Մսաշոթ** (**Լահմաճուն**, արաբ․՝ لحم بعجين‎‎, հայ․՝ լոշմիս, մսալոշ կամ մսաշոթ), հանրայայտ արեւելեան ուտելիք։ Լահմաճունը կ'անուանեն հայկական եւ արաբական բիցցա։ Հայկական անուանումը՝ Լոշմիս։ Ուտելիքին հիմը կը հանդիսանայ բարակ խրթխրթան հացային բլիթ, որու վրայ կը լեցնեն լոլիկ, լոլիկի խիւս, պուլկարական պղպեղ, սոխ, սխտոր, կանաչի, սեւ պղպեղ։ Ճիշդ պատրաստուած լահմաճունը կը կշռէ 150–էն 170 կրամ։

Լահմաճունը Խորհրդային Հայաստան մուտք գործած է 1960-ին հայրենադարձութեամբ՝ Սուրիոյ Հալէպ քաղաքէն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lahmajoun (armenian) - 2014 - 2.JPG
Պատկեր:Lahmajoun (armenian) - 2014 - 1.JPG
Պատկեր:Armenian lahmacun (1).JPG
Պատկեր:Lahmacun.jpg
Պատկեր:Lahmacun being served.JPG
Պատկեր:Mini pide and bardakaltı lahmacun.jpg
Պատկեր:Turkish Lahmacun.jpg


## Գրականութիւն
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պատրաստենք միասին. Լահմաճուն
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ստորոգութիւն:Արեւելեան խոհանոց
Լամա Ապու-Աուտէ

**Լամա Ապու-Աուտէ** (արաբ․՝ لمى أبو عودة‎‎), 1962), պաղեստինցի-ամերիկացի դասախօս եւ հեղինակ: Կը դասաւանէ Ճորճթաունի համալսարանի իրաւաբանական կեդրոնին մէջ։ Կը գրէ իսլամական օրէնքի, ֆեմինիզմի եւ ընտանեկան իրաւունքի մասին նիւթեր:

## Կենսագրութիւն
Ապու-Աուտէ ծնած է 1962-ին Ամմանի մէջ, Յորդանանի խորհրդարանի նախկին ծերակուտական եւ դեսպան Ատնան Ապու-Աուտէի ընտանիքին մէջ: Յորդանանի Համալսարանէն վկայուած է Իրաւագիտութեան Պսակաւոր Արուեստից վկայականով, իրաւագիտութեան մագիստրոսի աստիճան՝ Պրիսթոլի համալսարանէն, արուեստի մագիստրոսի կոչում՝ Եորքի համալսարանէն, Անգլիա, իրաւագիտութեան դոկտորի կոչում ստացած է Հարուըրտ համալսարանէն:

Դասաւանդած է Սթենֆորտի Իրաւունքի Համալսարանին մէջ, աշխատած է Համաշխարհային Դրամատան Միջին Արեւելք / Հիւսիսային Ափրիկէ բաժանմունքին մէջ:

Ապու-Աուտէ գրած է նաեւ Իսրայէլա-պաղեստինեան հակամարտութեան մասին եւ աջակցած է bi-national լուծման կամ մէկ պետութիւն՝ Իսրայէլ/ Պաղեստին ստեղծելուն: Տարբեր հարթակներու վրայ ծաւալած գիտական գործունէութեան կողքին, Լամա Ապու-Աուտէ քննարկած է աշխարհի քաղաքական եւ իրաւական միտումները, որոնք կը վերաբերին իսլամներու նախա-Սեպտեմբեր 11-ի ահաբեկչական յարձակումները հասարակութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Georgetown Law Full-Time Faculty Biography
* ''The Case for Bi-Nationalism: Why one state — liberal and constitutionalist — may be the key to peace in the Middle East'', The Boston Review, December 2001-January 2002
Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ
Լաթվիա

**Լաթվիա**, (լաթվերէն՝ Latvija), պաշտօնապէս *Լաթվիոյ Հանրապետութիւն* (Latvijas Republika), պետութիւն Հիւսիսային Եւրոպայէն մեջ։ Մայրաքաղաքն է Ռիկան։ Լատուիան մերձբալթիկ երկրներից մեկն է՝ Էսթօնիոյ եւ Լիթվիոյ հետ, որոնք կը սահմանակցէն հիւսիսից եւ հարաւից։ Արեւելքից Լաթվիան սահմանակցում է Ռուսաստանէն եւ Բելառուսիոյ։ Երկիրը բաժանուած է 4 մասէրի՝ Կուրզեմէ, Վիդզեմէ, Զեմգալէ եւ Լատգալէ։

Լատուիացիները խօսում են լատուիերէն, որն ունի քիչ մը նմանութիւններ լիտուերէնի հետ։ Լատուիերէնը հնդէվրոպական լեզուն մն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ
Լամբրոպա

**Լամբրոպա** (), հնագոյն սուանական ազգային տօն՝ ի նշան թշնամիներու դէմ տարուած յաղթանակին եւ նուիրուած է Ս. Գէորգին: կը տօնուի Զատիկէն 10 շաբաթ առաջ, իբրեւ կանոն կը նշուի Փետրուարին: Տօնակատարութիւններուն հիմնական մաս կը կազմեն վառող խարոյկները, ջահերով երթը եւ տօնական ուտեստները։

## Տօնակատարութիւնը
Լամբրոպայի օրը սուաններու տուներուն մէջ ընտանիքի տղամարդոց թիւով ջահեր կը վառեն։ Իսկ եթէ տան մէջ յղի կին կայ, ապա ջահ կը վառեն նաեւ ի պատիւ այդ երեխային, որ կրնայ մանչ ըլլալ։ Ջահը կը պատրաստեն ծառի մը ամբողջական բունէն, որուն վերի մասը բաժնուած կ'ըլլայ քանի մը մասերէ։

Անոր ընթացքին մասնակցող տղամարդիկ վառող ջահերով եւ սուաներէն լեզուով երգելով կը շարժին դէպի եկեղեցի։ Եկեղեցւոյ դրան ջահերէն մեծ խարոյկ կը պատրաստեն, հոն ալ սեղաններ կը պատրաստեն։ Ամբողջ գիշերը՝ մինչեւ արեւուն առաջին ճառագայթներուն դուրս գալը, սուանները կ'աղօթեն եւ կենաց կ'ըսեն։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վրաստանի տօներ
Լաուրա Մաթարելլա

**Լաուրա Մաթարելլա** (), Իտալիոյ նախագահ Սերճիօ Մաթարելլայի դուստրը, Իտալիոյ առաջին տիկինը:

Նախագահ Սերճիօ Մաթարելլան այրի է. անոր կինը՝ Մարիզա Քիացեզէն, մահացած է 2012-ին: Ներկայացուցչական գործառոյթները կը կատարէ նախագահի աւագ դուստրը՝ Լաուրան, որ հօրը կ՛ուղեկցի բազմաթիւ պետական ուղեւորութիւններու ժամանակ, ինչպէս նաեւ երկրի տարածքը: Վիեթնամ կատարած պետական այցի կապակցութեամբ առաջին անգամ ան ներկայ գտնուած է շարք մը հանդիպումներու առանց հօր, մասնաւոր այցելութիւն ունեցած է Հօ Չի Միհն քաղաքի ամենաաղքատ շրջանին մէջ գտնուող դպրոց:

## Ուղեւորութիւններ
* Մեքսիքա՝ 4-5 Յուլիս 2016 
* ՝ 30-31 Յուլիս 2018 

## Ծանօթագրութիւններ
Լառնագա

**Լառնագա** (), քաղաք Կիպրոսի Հանրապետութեան արեւելեան ափին։ Ըստ 2010 թուականի տուեալներու բնակչութիւնը կը կազմէ 72,000&nbsp;մարդ։ Լառնագան կղզիին երկրորդ առեւտրական նաւահանգիստն է եւ կարեւոր հանգստավայր (զբօսաշրջիկներու)։ Կիպրոս կղզիին մեծագոյն օդակայանը՝ Լառնագայի Միջազգային Օդակայանը, կը գտնուի Լառնագայի ծայրամասի տարածքին։

## Քոյր-քաղաքներ

## Ծանօթագրութիւնենր

Ստորոգութիւն:Կիպրոսի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Վերանուանուած քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին յունական քաղաքներ
Երուանդ Լալայեան

**Երուանդ Ալեքսանդր Լալայեան** (), հայ ազգագրագէտ, բանահաւաք, հնագէտ։

## Կենսագրութիւն
### Կրթութիւն
1885-ին աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը եւ աշխատած է Ախալցխայի, Ախալքալաքի եւ Ալեքսանդրապոլի մէջ՝ որպէս ուսուցիչ։ 1894-ին, աւարտելով ճարտարագիտութեան համալսարանի հասարակագիտական բաժինը, ստացած է ըկկերային գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան եւ 6 ամիս աշխատած է Վիեննայի Մխիթարեաններու մօտ։ Վերադառնալով Անդրկովկաս 1895-1897-ններուն դասաւանդած է Շուշիի թեմական դպրոցին մէջ։ Այստեղ համախմբելով ժամանակի լաւագոյն գիտական ուժերու հետ (Մանուկ Աբեղեան, Թորոս Թորամանեան, Հրաչեայ Աճառեան, Լէօ, Լեոն Մելիքսեթ-Բեկ, Ս. Լիսիցեան, Խ. Սամուէլեան, Ս. Զելինսկի եւն)՝ ձեռնամուխ եղած է «Ազգագրական հանդէս»ի ստեղծման (առաջին գիրքը լոյս տեսած է 1896-ին)։

## Արտաքին յղումներ
* Մելիք-Փաշայան, Կ. Վ. (1964) Երվանդ Լալայան /Ծննդյան 100-ամյակի առթիվ/. Պատմաբանասիրական հանդես, № 3 . pp. 29-42. 
* Լալայանի մասին Հայաստանի պատմության թանգարանի կայքում 
* «Ազգագրական հանդես»

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հնագէտներ
Ստորոգութիւն:8 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Լառուս

300px|մինի|''Լառուս'' հանրագիտարանի 1897 թ. հրատարակությեան տիտղոսաթերթը
300px|մինի|Petit-larousse-1905 թ.
**Լառուս** (ֆր.՝ Éditions Larousse), ֆրանսական հրատարակչութիւն, որ հիմնուած է 1852-ին Փիեր Լառուսի եւ Օկիւստթէն Պուայէի կողմէ:

## Հակիրճ տեղեկատուութիւն
Լառուս հրատարակչութիւնը մասնագիտացած է տեղեկատուական գրականութիւն՝ բառարաններ, հանրագիտարաններ հրատարակելու մէջ: Տասնամեակներ շարունակ ֆրանսական ամենանշանաւոր հանրագիտարանային հրատարակութիւնը կը համարուի «Փըթի Լառուս»-ը (ֆր.՝ Le Petit Larousse):

Հրատարակչութիւնը նաեւ լոյս կ՛ընծայէ լեզուաբանութեան վերաբերեալ ամսագիրներ, օրինակ՝ «Vie et Langage» գիտահանրամատչելի ամսագիրը, ինչպէս նաեւ «Langue Française» եւ «Langages» մասնագիտական ամսագիրները: Նաեւ կը հրատարակէ լեզուաբանական հետազոտութիւններ, որոնք լոյս կը տեսնեն «Լեզու եւ խօսք» (ֆր.՝ Langue et Langage) մատենաշարով: 1998-ին Լառուսը կը վաճառուի Vivendi Universal-ին, բայց վերջինս 2002-ին վնասներ կը կրէ եւ իր հերթին հրատարակչութիւնը կը վերավաճառուի Lagardère GroupLagardère Group-ին, անով իսկ բաւարարելով Լառուսը ֆրանսացիներ ձեռքերուն մէջ պահելու հասարակական պահանջը: 2004-էն ի վեր Լառուսը կը պատկանի «Աշետ» (Hachette Livre) հրատարակչատան:

13 Մայիս 2008-էն ի վեր հրատարակչութիւնը համացանցին մէջ կ՛առաջարկէ ազատ օգտագործման բառարաններ ու հանրագիտարաններ, որոնք օգտատէրերու կողմէ կրնան լրացուիլ, համալրուիլ՝ Ուքիփետիայի սկզբունքով:

Լառուսի գլխաւոր մրցակիցը Ռոպեր հրատարակչութիւնն է:

## Հանրագիտարաններ
* *Grand Dictionnaire Universel du XIXe Siècle*, 1866-1876, 1877, 1890
* *Nouveau Larousse Illustré* (New Larousse Illustrated), 1897-1904
* *Grand Larousse Encyclopédique*, 1960-1964 
* *Grand Dictionnaire Encyclopédique Larousse*, 1982–1985
## Էլեկտրոնային հրատարակութիւններ
### Բառարաններ [[CD-ROM]]
* *Bibliorom Larousse* (1996, épuisé), qui comporte : 
***Le Petit Larousse Illustré 1997*
** *Dictionnaire Compact Français-Anglais, Anglais-Français* (1996)
** *Dictionnaire Compact Français-Allemand, Allemand-Français* (1996)
** *Dictionnaire Compact Français-Espagnol, Espagnol-Français* (1996)
** *Thésaurus Larousse 1996*
** *Dictionnaire des Citations Françaises et Etrangères (1996)*
* *Grand Dictionnaire Larousse* Français-Anglais, Anglais-Français (1996)
* *Dictionnaire des Prénoms* (2001)
* *Le Petit Larousse 2004*
* *Grand Larousse Encyclopédique en Dix Volumes*
* *Le Petit Larousse 2006* ;  *Le Petit Larousse 2007*, etc.
### Մուլդիմետիա հանրագիտարան
À partir de 1997, avec le logiciel LME (Larousse Multimédia Encyclopédie), *Larousse* offrait également des encyclopédies multimédias sur CD, ou téléchargeables.
## Գրականութիւն
* Collectif, Jean-Yves Mollier et Pascal Ory (dir.), *Pierre Larousse et son temps*, Larousse, 1995 
* Jean-Yves Mollier et Bruno Dubot, *Histoire de la librairie Larousse (1852-2010)*, éditions Fayard, 2012 
* Jean Pruvost et Micheline Guilpain-Giraud, (sous la dir. de), *Pierre Larousse : du Grand Dictionnaire au Petit Larousse*, Paris, Honoré Champion, 2009 
* Jean Pruvost, *Les Dictionnaires de langue française*, Paris, PUF, coll. Que sais-je ?, 2002 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հյղումներ
* Официальный сайт издательства (фр.)
* Словари и энциклопедии Ларусс (фр.)
Լաւագոյն Նկարի Օսքար

**Լաւագայոն Նկարի [[Օսքար]]ը** (անգլ.՝ **Academy Award for Best Picture**) Օսքարի տարեկան մրցանակներէն մէկն է, 1929էն ի վեր, ներկայացուած ֆիլմի Արուեստից եւ Գիտական Ակադեմիային (անգլ.՝ Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)) կողմէ: Այս մրցանակը կը տրուի մրցանակակիր ֆիլմի արտադրիչին եւ դերասանները չեն ստանար այս մրցանակը բացի եթէ ինքն է արտադրիչը: Լաւագոյն Նկարի մրցանակը միակ մրցանակն է, ուր բոլոր բաժամունքի դատական կազմերը կրնան իրենց ընտրութիւնները կատարել:

Լաւագոյն Նկարի մրցանակը ճանչցուած է իբրեւ ամէնէն յարգի Օսքարի մրցանակը, որովհետեւ կը ներկայացնէ ֆիլմի մը ամբողջական լաւորակ բեմադրութիւնը, դերասանութիւնը, երաժշտութիւնը, թատերագրութիւնը, խմբագրումը եւ այլըն: 1973էն ի վեր, Օսքարի ելոյթներու ամէնէն վերջը կը յայտարաուի Լաւագոյն Նկարի մրցանակակիրը:

Մեծ Աստիճանը (անգլ.՝ The Grand Staircase) Լոս Անճելըսի Տոլպի Թատերասրահի (ուր Օսքարի ելոյթները տեղի ունեցած են 2002էն ի վեր) մուտքին կը գտնուի, ուր կայ հատուկ ցուցադրութիւն մը բոլոր Լաւագոյն Նկար ստացած ֆիլմերու անուններուն: As of 2017, there have been 537 ֆիլմs nominated for Best Picture.

## Մրցանակակիրներու Ցանկ

### 1920ականներ

### 1930ականներ

### 1940ականներ

 
### 1950ականներ

### 1960ականներ

### 1970ականներ

### 1980ականներ

### 1990ականներ

### 1990ականներ

### 1990ականներ

### 2000ականներ

### 2010s

## Ծանօթագրութիւններ
Լեզուի խնամքը 1900-1920-ական տարիներուն

**Գրական լեզուի խնամք**, լեզուի խնամքը՝ արուեստի պահանջկոտութիւն։ 1900–ական սերունդի գլխաւոր նուաճումները կը կատարուին բանաստեղծութեան մարզին մէջ։ Ասիկա ընդհանրապէս հայ գրականութեան, բայց աւելի յստակօրէն՝ եւս նոր արեւմտահայ թեւին համար։ Բանաստեղծական այս արտադրութիւնը կը յատկանշուի նախ յաւելեալ պահանջկոտութեամբ՝ արուեստի հանդէպ։ Այս գիծը ի՞նչ արտայայտութիւն կը գտնէ գործերուն մէջ․

* Սերունդի բանաստեղծները ունին մշակուած, նուրբ ու երանգաւոր լեզու, քան 1860–ական տարիներու վիպապաշտները կամ 1880-90-ականներու փոքրաթիւ բանաստեղծները։ Օգտագործելով հանդերձ լեզուին նախորդ տասնամեակներուն նուաճած հարստութիւնները, անոնք կը գերազանցեն իրենց նախորդները։
* Լեզուի հանդէպ այս յարգանքը երբեմն կ'երթայ չափազանցութեան՝ հռետորութեան կամ անբովանդակ նրբամոլութեան։ Բայց սերունդին որակաւոր ներկայացուցիչներուն՝ Միսաք Մեծարենցի, Վարուժանի, Թէքէեանի, Տէրեանի եւ այլոց մօտ, հակառակն է որ կը պատահի. լեզուն կը դառնայ նպատակայարմար գործիք՝ արտայայտելու աւելի ինքնուրոյն բովանդակութիւն, անհատական թէ հաւաքական նոր գգայնութիւն ու ապրում։

Այսպէս, 1860–ական վիպապաշտ քերթուածներու համեմատումով, Մեծարենցի քերթուածները, այս վերջիններուն մէջ պիտի հաստատենք աւելի անձնականացած գոյներ, ձայներ, ապրումի արտայայտութիւն։ Կամ Վարուժանի քերթուածները, իրենց ուժգնութեան մէջ, պիտի երեւին նոյնպէս աւելի անձնականացած՝ ըլլան անոնք անհատական կամ հաւաքական ապրումներու դրսեւորում։

Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու
Լեզուի խնամքը՝ իր երկու երեսներով 1900-1920-ական տարիներուն

**Լեզուի խնամքը ՝ իր երկու երեսներով**, 1990-ական տարիներու արձակագիրները, արուեստով ու կեանքի պատկերացումով, սերնդակից բանաստեղծներուն մօտ են։ Արդէն անոնցմէ ոմանք, պատմողական ու հոգեբանական գործերու կողքին, գրած են բանաստեղծական արձակի էջեր։

Նախ ՝ լեզուի, ոճի խնամքը ասոնց մօտ եւս յաճախ կը դառնայ պաշտամունք։ Գրական հայերէնը այս սերունդին շնորհիւ է որ ճոխացման եւ բիւրեղացման նոր մակարդակի մը հասած է։ Ասիկա ճիշդ է հայերէնի զոյգ ճիւղերուն համար, բայց աւելի եւս զգալի է արեւմտահայերէնի պարագային։

Գրութեան ձեւին՝ լեզուին խնամքը, դրականի կողքին, ունի նաեւ ժխտական երես մը՝ ձեւապաշտութիւնը։ Այպէս, որոշ գրագէտներ, երբեմն նոյնիսկ տաղանդաւորներ, այդ խնամքը տարած են, նրբամոլութեան կամ հռետորութեան։

Քաղքենի մթնոլորտ, եւ զգայնութիւն, նաեւ գրաքննական խստութիւն՝ գլխաւոր պատճառները եղած են այս մոլորութեան։

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 170:

Ստորոգութիւն:Գեղարուեստական ոճեր
Լեզուն եւ գրականութիւնը 1880-1890-ական տարիներուն

**Լեզու եւ գրականութիւն**, քաղաքականութեան ներթափանցումը՝ լեզուի եւ գրականութեան մէջ։ «Արեւելք»ով, «Մասիս»ով, ու աւելի ետք՝ «Հայրենիք»ով դրսեւորուող Պոլսոյ գրական շարժումը կը ցուցաբերէ մի քանի նոր գիծեր.

* Գրականութիւնը ժողովրդական է՝ իր նիւթերով, ոճով ե՛ւ հակումներով։
* Կը ձգտի նոր որակի մը ստեղծման՝ մտաւորական մակարդակի եւ գաղափարական կեցուածքի զոյգ տեսակէտներէ։
* կը պայքարի մամլոյ ճամբով ու գաղափարական զէնքերով։

Այս ձգտումները կը թելադրուին մեր կեանքի նոր պայմաններէն. անոնք նաեւ քայլ կը պահեն Եւրոպայի մէջ այդ պահուն տիրող գրական իրապաշտութեան հետ։

Ասկէ կու գայ 1880-1890-ականներու սերունդին մօտ յաճախակի հակումը՝ մշակելու արձակ սեռի տեսակներ՝ վէպ, պատմուափքներ, գրոնիկական գործեր, որոնց մէջ արեւմտահայ աշխարհաբար լեզուն պիտի հասնի բիւրեղացման։ Այս հոլովոյթին մէջ դեր ունին նաեւ թարգմանական աշխատանքները, կատարուծ՝ եւրոպական գրականութիւններէն՝ ֆրանսերէնէ, անգլերէնէ եւ այլն։
 
Արեւելահայ թիւին մօտ, դրական դեր պիտի շարունակէ խաղալ «Մշակ»ը՝ տակաւին տասնամեակի մը համար։ Անոր կողքին, կ՛երեւին նոր թերթեր, յատկապէս պարբերականներ, որոնց կարգին՝ լուրջ բովանդակութեամբ, «Մուրճ» ամսագիրը։
 
Թատրոնը կը ծաղկի այլեւս, մանաւանդ Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ (ո՛չ Պոլիս՝ ծանօթ պայմաններու բերումով)։

Գրականութիւնը հոս եւս կը զտուի քարոզչական ձգտումներէ եւ կը բիւրեղանայ։ Անիկա իբր հիմնական առաջադրանք կը պահէ մադրկային իրականութեան եւ ընկերային հակասութիւններու ցուցադրում-վերլուծումը, պատմողական ու թատերգական երկերու մէջ՝ հաւասարապէս։ Թարգմանութիւնները հոս եւս իրենց դերը ունին լեզուի ե՛ւ գրական ճաշակի մշակման մէջ։

Գրական մարզը իր կարգին կ΄արտայայտէ հայութեան զոյգ թեւերու մերձեցման։ Շնորհիւ որոշ գրագէտներու եւ թերթերու նախաձեռնութիւններուն, փոխադարձ ճանաչումը կը խորանայ աստիճան մը աւելի։

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն
Լիմնոս

**Լիմնոս** (յուն․**՝** Λήμνος)․ հրաբխային կղզի Էգէական ծովու հիւսիսային մասին մէջ, Յունաստան։ Տարածութիւնը 476 քմ2 է, իսկ ծովուն մակերեսէն բարձրութիւնը՝ մինչեւ 470 մ․։  Բնակչութեան թիւն է 17 000, ըստ 2011-ի մարդահամարին։ Մայրաքաղաքն է Միրինա։  Երկրորդ գլխաւոր քաղաքը՝ Մուտրոս (ուր 30 Հոկտեմբեր 1918-ին ստորագրուեցաւ զինադադարի դաշնագիրը), կը գտնուի արեւելեան կողմը, համանուն ծոցին ափին։

## Անուանում
Կղզիին անուանման մասին տարբերակենրը հետեւեալներն են․-

* Առաջացած է փիւնիկերէն «սպիտակ» բառէն․ փիւնիկեցի ծովագնացներու վրայ մեծ տպաւորութիւն ձգած է պեմզայէն կազմուած բլուր մը։
* Առաջ եկած է հոմերեան (օմիրոսեան) Լի՛իոն բառէն, որ մշակուած դաշտ, արտ կը նշանակէ։
* Հին յունարէն լիի՛ս (կը նշանակէ հօտ) եւ միլօ (կը նշանակէ ոչխար) բառերէն․ այսինքն հօտերու կղզի։

Վերջին տարբերակը կ՛ ենթադրուի աւելի հաւանակը ըլլալ, որովհետեւ Էգէականի միակ դաշտային, հարթ մակերեսով կղզին է եւ հին ժամանակներէն գեղջկային եւ անասնապահական ապրանքներու գլխաւոր արտադրիչը եղած է։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի
Լիմնոսի մայրաքաղաքն է Միրինա․ անունը առած է կղզիին առաջին թագաւորին՝ Թոանտա, կնոջ անունէն։  Մինչեւ 1955 Միրինան Քասթրօ կը կոչուէր (Բիւզանդական շրջանին այս անունը հաստատուած էր) եւ մինչեւ այսօր տեղացիները այդպէս կ՛ անուանեն։

Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի անասնապահութեամբ, երկրագործութեամբ եւ ձկնորսութեամբ։  Անտառներ չունի, սակայն դաշտերը բարեբեր են, ուր գլխաւորաբար կը մշակուին  արմտեղէն եւ որթատունկեր։  Արմտեղէնի արտերը մինչեւ ծովափները կը հասնին, իսկ շնորհիւ այգեստաններուն, գինին կղզիին կարեւոր արտադրութիւններէն է։   Վերջին տասնամեակներուն սկսած է զարգանալ զբօսաշրջութիւնը։

## Պատմական տեղեկութիւններ

## Պատկերասրահ
   
## Ծանօթագրութիւններ
Լեփէ

**Լեպէ** (), քաղաք է եւ Սպանիոյ համայնք, կը մտնէ Ուելվա պրովինցիայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Կոստա-Օքսիդենտալ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 129 քկմ։ Բնակչութիւնը 26763 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիային ունի 41 կմ հեռավորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Մաթ Լեպլանք

**Մաթ Սթիվըն Լեպլանք**, (անգլ.՝ Matthew Steven LeBlanc, ծնած է 25 Յուլիս, 1967 թուականին:) Մաթ Ամերիկացի դերասան եւ արտադրող մըն է։ Ճանցուած է իր կարեւոր ու գլխաաւոր Ճոյի Թրիպիանիի կերպարով *«[[Ընկերներ (հեռուստասերիալ)|Friends]]»* հեռուստաշարին մէջ (1994 - 2004): Ինչպէս նաեւ *[[Episodes]]* ստեղծագործութեան մէջ, Մաթը կատարած է ինքն իր անձին գեղարուեստական տարբերակը եւ կերպարը ու այս պատճառով արժանացած է *[[Golden Globe]]* մրցանակին։

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Էջը IMDb կայքէջ

Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրողներ
Լեռ Կամսար

**Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան)** (24 Հոկտեմբեր 1888, Վան - 22 Նոյեմբեր 1965, Երեւան), գրող, երգիծաբան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վան, հոգեւորական ընտանիքի մէջ։ Վանի Երեմեան վարժարանին եւ ապա՝ Էջմիածինի Ճեմարանին մէջ, եղած է փայլուն ուսանող։ Ճեմարանաւարտ՝ վերադարձած է Վան 1909–ին, զբաղած է ուսուցչութեանբ՝ հայոց լեզուի եւ գրականութեան, տեղւոյն Կեդր․ վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է նաեւ «Աշխատանք» թերթին՝ երգիծական իր առաջին գրութիւններով։

1915–ին գործօն մասնակցութիւն բերած է Վանի ինքնապաշտպանութեան յաղթական կռիւներուն։ Ռուսական բանակին նահանջին հետ, կը հարկադրուի ընտանեօք գաղթել Երեւան։ Հոն կրկին կը զբաղի ուսուցչութեամբ, միւս կողմէ՝ Երեւանի, Թիֆլիսի եւ Պաքուի թերթերուն մէջ կը շարունակէ հրատարակել երգիծական գրութիւններ, որոնք ուշադրութիւն կը գրաւեն։

1920–ին, խորհրդայնացումէն ետք, կ’անցնի Պարսկաստան, բայց յաջորդ տարին կը վերադառնայ ու կը հրաւիրուի աշխատելու «Խորհրդային  Հայաստան»ի  թերթին  մէջ․ արդէն  ճանչցուած, իբրեւ  առաջին  գիծի  երգիծաբան, նոյնիսկ, եթէ  իրեն  տրուած  արտայայտութեան  ազատութիւնները  շատ  սահմանափակ  են։

1924–ին լոյս կը տեսնեն իր առաջին հատորները։

1935–ի հալածանքներուն, Երեւանի մէջ կը  բանտարկուի տարի մը, ապա՝ երկուքուկէս  տարի կ’աքսորուի Սիպերիա։ Վերադարձին՝ ներքին աքսորով կը ղրկուի Սեւանի լեռնային շրջանները, ուր կը զբաղի մեղուաբուծութեամբ՝ մինչեւ 1953․․․:

Կեանքին վերջին տասնամեակին՝ կը վերահաստատուի իր անմեղութեան մէջ։ Կը վերադառնայ  Երեւան, աշխատակցութիւն կը բերէ «Ոզնի» երգիծաթերթին (կը գրէ տոմսեր՝ ընդունուած, առօրեայ մանր նիւթերով)։ Լոյս կ՛ընծայէ հատոր մը եւս։ Կը մահանայ Երեւան։

## Գործերը
* «Կամսարեան Աշխարհագրութիւնը» (1910)
* «Անվաւեր Մեռելներ» (Երեւան, Պետհրատ, 1924)
* «Ազգային Այբենարան» (Պէյրութ 1954)
* «Գրաբար Մարդիկ» (Երեւան, Հայպետհրատ, 1959)
* «Մարդը Տանու Շորերով» (Երեւան 1965)
* «Վրիպած Արցունքներ» (Երեւան, Պետհրատ, 1934)

## Աղբիւրներ
Ամէնուն Տարեգիրքը, Կարօ Գէորգեան, 1966, էջ 596-7

## Տե՛ս նաեւ
Յարութիւն Քիւրքճեան

Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Լեհաստանի Հայերը

Տակաւին 14-15-րդ դարերուն Լեհաստանի մէջ ապաստան գտած են մեծ թիւով հայ գաղթականներ, որոնք դարեր շարունակ հաշտ ու խաղաղ ապրած են տեղի բնակչութեան հետ։ Լեհաստանի հայ գաղութը ստովարացաած է հատկապէս Բագրատունեաց մայրաքաղաք Անիի կործանումէն յետոյ։ Անոնց մէջ եղած են հմուտ արհեստաւորներ, երկրագործներ, առեւտրականներ, որոնք ըստ ամենայնի նպաստած են լեհական պետութեան զարգացմանը, յարկ եղած դէպքին զենքով պաշտպած են երկրի անվտանգութիւնը։ Արեւելքին մէջ Լեհական դիւանագիտութեան ռահվիրաններն էին Յան Սոբեսկին, Սեֆեր Մուրատովիչը, Շիմոն Պետրովիչը, Ռոմաշկեւիչը եւ ուրիշներ։ Անոր շնորհիւ լեհ թագաւորները հովանավորած են հայերին՝ անոնց ընձեռելով զանազան արտօնութիւններ, շնորհել ազգային սովորութներու եւ կրօնի պահպանութեան իրաւունք։ Լեհահայերը կառուցած են եկեղեցիներ (կաթոլիկ), հիմնած են դպրոցներ, հիւանդանոցներ։ 17-րդ դարի ընթացքին անոնք ունէին տպարան եւ թատրոն։ Լեհահայերը տուած են նշանաւոր գիտնականներ (Մելխիոր Ստեֆանովիչ, Սահակովիչ Կասյան, Շիմոն Պետրոսովիչ, Յակոբ Առաքելովիչ, Ստեփանոս Ռոշքա, Գոգոժ Փիրամովիչ եւ ուրիշներ), պատմիչներ (Յովհաննես Կամենեցացի, Սիմեոն Լեհացի, Յան Տոմաշ Յուզեֆովիչ), բանաստեղծներ ու երաժիշտներ (Շիմոն Շիմոնովիչ, Տոմաչ Նարգիլեւիչ, Յոզեֆ Դիոնեզի Մինասովիչ, Կայեթան Աբգարովիչ, Ադոլֆ Աբրահամովիչ, Յուզեֆ Նիկորովիչ, Կարոլ Միկուլին եւ ուրիշներ)։ Անոնք հիմնական ապրած են Լվովի մէջ, Կամենեց-Պոդոլսկայի, Լուցկայի, Վոլինայի, Ռաշկովայի, Կրակովայի, Պոզնայի, Վրոցլավի, Լյուբլինի եւ Վարշավայի մէջ։ 18-րդ դարուն վերջին եւ 19-րդ դարու սկզբին մասնատուած լեհական հողերուն մէջ մնացած են փոքրաթիւ, հիմնականին կաթոլիկ հայեր, որոնք աստիճանաբար ձուլված են։ Ներկայիս Լեհաստանում բնակվում է 92.000 հայ, որոնց մեծ մասը Հայաստանից արտագաղթել են վերջին 10-15 տարիների ընթացքում։ անոնց մի մասը լեհ հասարակության մեջ որոշակի դիրքի է հասած. զբաղուած են պետական կառոյցներու մէջ, գիտութեան ու մշակոյթի բնագավառներուն մէջ։ 1980 թ.-ին Կրակովույի մէջ գործած են Հայ մշակոյթի համակիրներու շրջանակը (ընկերութիւն), 1985 թ.-էն՝ Հայ մշակութային ընկերութիւնը, որոնց նպատակն է համախմբել լեհահայությանը, վերականգնել անոնց մշակութային ավանդութիւններն ու կապեր հաստատել Հայաստանի հետ։ կը գործեն Սուրբ Երրորդութիւն հայ գաթոլիկ եկեղեցին Գլիվիցայիի մէջ, միակ առաքելական Սուրբ Վասիլ եկեղեցին Վարշավայի մէջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Ստորոգութիւն:Լեհաստան
Լեռնային Ղարաբաղ

մինի|300px|աջից
**Լեռնային քաղաքացիական պատերազմ**  (*Լեռնային Ղարաբաղ*), պատմական տարածաշրջան, Հարաւային Կովկասի մէջ, որ ինկած է Դաշտային Ղարաբաղի եւ Զանգեզուրի միջեւ եւ կը գրաւէ Փոքր Կովկասի հարաւ-արեւելեան լեռնաշղթան։ Տարածաշրջանը հիմնականին մէջ անտառածածկ է եւ լեռնային։ Տարածաշրջանի մեծ մասը *փաստացիօրէն* կը գրաւէ անկախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը։

## Աշխարհագրութիւն
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը գտնվում է Ադրբեջանում: Տարածքը 4400 քառ.Մարզը հիմնականում կազմված էր բարձրադիր, նիզակաձեւ եւ վաղահաս լեռնազանգվածներից: Ներկայումս հայտնի է որպես Լեռնային Կամբոջայի մարզ։ 

## Անուան ստուգաբանութիւն
«Ղարաբաղ» տեղանունը հստակ ստուգաբանությիւն չունի։ Ըստ մէկ ստուգաբանութեան՝ կը թարգմանուի որպէս՝ *«Սեւ այգի»*։ Ըստ երկորրդ ստուգաբանութեան՝ «բաղ» արմատով բազմաթիւ տեղանուններ գոյութիւն ունէին Սիւնիքի, Արցախի, Գանձակի եւ այլ շրջաններու մէջ։ Եւ «Ղարաբաղը» «Բաղաբերդ» տեղանուան պարզ ու սովորական թարգմանութիւնն է։ «Ղարաբաղի» առաջին՝ «ղարա» մասը հայերէն «բերդ» բառի թարգմանութիւնն է՝ լ-ր հնչիւնափոխութեամբ։ Ինչպէս օրինակ, Կալա-կարա՝ Կալա, Կալաքենդ (Բերդաշէն), իսկ պաշտօնական փաստաթուղթերու մէջ՝ Կարաքենդ։ Տեղանուան երկրորդ՝ «բաղ» մասը օտար նուաճողներու կողմէ չէ թարգմանուած։ Այսպիսով՝ Ղարաբաղը Բաղաբերդ տեղանուան քմահաճ թարգմանութիւնն է։

Հայերէնի մէջ «Արցախ» եւ «Լեռնային Ղարաբաղ» բառերը կ՛օգտագործուին որպէս հոմանիշներ։ Լեռնային Ղարաբաղ բառը առաջին անգամ յայտնուած է 1923 թուականին՝ Ազրպէյճանի ԽՍՀ կազմի մէջ գտնուող Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի տարածք նկարագրելու համար։ Արցախը կը կառավարէր Արանշահիկ տոհմը, որ 11-13 դարերուն Սիւնիքի թագաւորութեան գահը կը կրէր։

## Բնակչութիւն
Այսօր Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչները մեծ մասամբ հայեր են։ Բայց Հիւսիսային Արցախի մէջ տակաւին կ՛ապրին ազրպէյճանցիներ։ 1989 թուականին, երկրամասի բնակչութիւնը կը կամէր 192 հազար մարդ, որոնցմէ 76% հայեր, 23% ազրպէյճանցիներ, մնացած մասը կը կամէին ռուսները եւ քիւրտերը։


5 principalities of Artsakh.png
Red kurdistan 1930.png
Nagorno Karabakh03.png
Nagorno-Karabakh regions named english.png
Karabach-Kaart.jpg
Location Artsakh en.png


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն‎
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշը

300px|մինի|աջից|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշ
2 Յունիս 1992-ին, Ղարաբաղի հանրապետութիւնը իբր Ազրպէյճանէ անկախ հանրապետութիւն յայտարարուած է հարաւային կովկաս տարածաշրջանին մէջ։ 
Իր դրօշը կը տարբերի Հայաստանի դրօշէն ճերմակ պարապութիւններով հինգ գծիկներով:
Այս ճերմակ գիծերը Հայաստանի եւ Արցախի բաժանումը կը նշանակեն, եւ միութեան կարօտը: Սպիտակ նշանները նման են ազգային գորքի նախշերուն:

### '''Հայկական ազգեցութիւնը'''
Արցախի դրօշը քաղուած է հայկական դրօշէն: Նոյնպէս կարմիրը կը նշանակէ հայկական ցեղասպատութեան 1,5 միլիոն զոհերուն արիւնը, կապոյտը՝ Հայաստանի մաքուր երկինքը, իսկ նարնջագոյնը՝ հայերու պայքարը կը խորհրդանշէ:

Այս դրօշը կը գործածուի նպատակ ունենալով Արցախի եւ Հայաստանի միութիւնը:

## Աղբիւրներ
* The recognition of independence of the Republic of Artsakh 
* "Flag of Artsakh / Nagorno-Karabakh". Flags of the World.
* "The Significance of the Armenian Rug | Armenian News By MassisPost". massispost.com. Retrieved 2020-07-08.

Ստորոգութիւն:Արցախ
Լեռներու Միջազգային Օր

250px|մինի|աջից|Արարատ
**Լեռներու միջազգային օր** (անգլերէն՝ Mountain Day), 2003-ին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ասամպլէային 57-րդ նստաշրջանի որոշմամբ,  11 Դեկտեմբերը կը սահմանուի իբրեւ Լեռներու միջազգային օր:

Լեռները կը զբաղեցնեն Երկրի մակերեւոյթին աւելի քան 1/4 –ը՝ 14 000 քմ²: Լեռները բանակավայր են աշխարհի բնակչութեան աւելի քան 10%-ին համար: Լեռներուն բարիքներէն կ'օգտուի ամբողջ աշխարհը: Այն իւրայատուկ կենդանիներու եւ բոյսերու արգելավայր է, երկրագունդի բոլոր հիմնական գետերու ջուրի աղբիւրը:

ՄԱԿ-ի ասամպլէան այս օրուան կապակցութեամբ կոչ կ'ուղղէ ողջ աշխարհին՝ միջոցառումներ կազմակերպել, որոնք նպատակաուղղուած պէտք է ըլլան խթանելու լեռնային գօտիներու զարգացումը` երեւան հանելով վերջիններուս կարեւորութիւնը:

Աշխարհի տարածքին մեծ տեղ կը զբաղեցնեն լեռնային հանգստավայրերն ու առողջարանները, որոնց մէջ իր ուրոյն տեղն ունի նաեւ Հայաստանը:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kosedax.jpg|Հայկական Պար
Պատկեր:Closeup of large peak of Mount Ararat.jpg|Մեծ Մասիս
Պատկեր:Closeup of Lesser Ararat from Yerevan.jpg|Փոքր Մասիս
Պատկեր:Aragats mountain, Aragatsotn, Armenia.jpg|Արագած

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Լեւ Տյոմին

**Լեւ Ստեփանովիչ Տյոմին** (ռուս.՝ Лев Степанович Дёмин, ), ԱՄՏՄ տիեզերագնաց օդաչու, մեքենավար, գնդապետ, տեխնիկ, գիտարուեստական թեկնածու։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 11 Յունուարին 1926 թուականին, Մոսկուայի մէջ։ Սովետական Միութեան հերոս 1974 թուականին։ ՍՄԿԿ անդամ 1956 թուականին։ 1949 թուականին եղած է Զուգովսկի անուան ռազմաօդային մեքենավարական ակադեմիայի ունկնդիր։ 1974-ին, Օգոստոս 26—28-ը Գ․ Վ․ Սարաֆանովի հետ, որպէս մեքենավար, թռիչք կատարած է «Սոյուզ-15» տիեզերանաւով։ Երկօրեայ թռիչքի ընթացքին անձնակազմը գիտական փորձեր կատարած է «Սալյուտ-3» ուղեծիրային գիտակայանին մօտենալու համար։

## Պարգեւատրումներ
* Խորհրդային Միութեան հերոս
* Լենինի շքանշան
* 11 յուշամետալ
* ԽՍՀՄ–ի Փորձնական-Տիեզերագնաց
* Կարմիր դրօշի շքանշան
* «Յանուն Մարտական արժանիքներու» Մետալ
* «Յանուն զարգացման Վիրճինեան հողերու» Մետալ

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տիեզերագիտութիւն
Լեւոն (անձնանուն)

**Լեւոն**, հայկական արական տարածուած անուն։ Իբրեւ անձնանուն կը յիշատակուի ԺԲ դարէն։ Ծագած է յունարէն «λέων» բառէն, որ կը նշանակէ՝ առիւծ։ Տարածուած է շատ եւրոպական ժողովուրդներու մէջ։ 
*Լատինագիր ձեւը՝ 
*Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Լեւոնեան**
Եւրոպական լեզուներուն մէջ տարածուած համանման անուններն են՝ Լէոյ (Leo), Լէոն (Leon, ) Լէոնարտ (Leonard), Լէոնարտոյ (Leonardo), Լէոփոլտ (Leopold), Լէոնիտ (), Լեւան ():

## Անունը Կրողներ
* Լեւոն Աթաբեկեան 
* Լեւոն Աբրահամեան 
* Լեւոն Ասմարեան 
* Լեւոն Արիսեան 
* Լեւոն Արոնեան 
* Լեւոն Գարմէն 
* Լեւոն Ստեփան Զօրեան 
* Լեւոն Ժամկոչեան 
* Լեւոն Լարենց 
* Լեւոն Խեչոյեան 
* Լեւոն Կիւրեղեան 
* Լեւոն Հայրապետեան 
* Լեւոն Ղալումեան 
* Լեւոն Մանասէրեան 
* Լեւոն Մելքոնեան 
* Լեւոն Մեսրոպ 
* Լեւոն Շանթ 
* Լեւոն Չորմիսեան 
* Լեւոն Չորպաճեան 
* Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան 
* Լեւոն Վարդանեանց 
* Լեւոն Տապաղեան 
* Լեւոն Տէր-Պետրոսեան 
* Լեւոն Քաթըրճեան 
** Կիլիկիոյ հայոց թագաւորներ
*** Լեւոն Ա․ Ռուբինեան 
*** Լեւոն Բ. 

## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Ա․ (Աբխազիոյ արքայ)

**Լեւոն I** (վրաց.՝ ლეონ I), Աբխազիոյ իշխան (էրիսթաւի) 745-767 թուականներուն, Կոստանդին Բ.-ի եղբայրը: Եղած է Բիւզանդիոնի կայսեր վասալը։ *[[Աբխազական արքաներու դիւան]]ին* մէջ ան կը նշուի որպէս 8-րդ դարու առաջին կէսի իշխան։

Լեւոն Ա.-ի կառավարման տարիներուն աբխազները համառ պայքար մղած են արաբ նուաճողներու դէմ, եւ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատած Իբերիոյ եւ Կախէթի իշխանութիւններու հետ։ Լեւոնը օգնութեան խնդրանքով կը դիմէ Բիւզանդիոնի Լեւոն Գ. Իսավրացի կայսրին՝ Օմայեան խալիֆայութեան դէմ պայքարելու համար։ Կայսրը կը համաձայնի, բայց փոխարէնը կը պահանջէ ճանաչնալ իր գերիշխանութիւնը։ Լեւոն Ա.-ի իշխանութիւնը պիտի տարածուէր ոչ միայն Աբխազիոյ մէջ, այլեւ շրջակայ գաւառներու վրայ։ Կախէթի իշխան Արչիլը իր եղբօր դուստրին Գուրանդուխտին կնութեան կու տայ Լեւոն իշխանին։

735 թուականի արաբական արշաւանքէն ետք Աբխազիա կ՛ենլարկուի աւերածութիւններու։ Վրաց-աբխազական միացեալ բանակը կը կարողանայ հակահարուած տալ արաբներուն:

Լեւոն Ա.-ի իշխանութեան տարիները հզօրացման ժամանակաշրջան էին երկիրին համար։ Բացի քաղաքական կայունութենէն, Աբխազիոյ եւ Արեւելեան Վրաստանի մէջ վերջնականապէս կ՛ամրապնդուի ուղղափառ քրիստոնէութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Ա․ Ռուբինեան

**Լեւոն Ա Ռուբինեան** (ծն.թ. անյայտ–1139), (11-րդ դար - Փետրուար 14, 1140, Կոստանդնուպոլիս, Բիւզանդական կայսրութիւն), Կիլիկիայի Հայոց գահակալ իշխան (1129-1137)։ Կոստանդին Ա -ի որդին, Ռուբինեաններու իշխանական տոհմէն։

Ան յաջորդեց եղբօրը՝ Թորոս Ա. իշխանին, որուն գահակիցն ու զօրավարն էր։ Ռազմական տաղանդի, քաջութեան համար ժողովուրդը Լեւոնին անուանած է Նոր Աժդահակ։ Լեւոնի գահակալման առաջին տարին, Թորոս Ա–ի մահէն անմիջապէս յետոյ, Կիլիկիոյ վրայ յարձակեցան հիւսիս–արեւելքէն սելճուկ թուրքերը, հարաւ–արեւելքէն՝ խաչակիր ասպետները։ Խելամտօրէն օգտագործելով սելճուկ թուրքերու ու խաչակիրներու միջեւ եղած թշնամանքը, Լեւոնը առանձին–առանձին ջախջախեց ու վտարեց զանոնք Կիլիկիայէն։ 1132–ին Լեւոնը բիւզանդական տիրապետութենէն ազատագրեց Կիլիկիոյ ծովեզերեայ հայաբնակ շրջանները։
[մինի|ձախից|[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն, 1135]]

## Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն, [[1135]]
Այնուհետեւ Լեւոնը, դաշնակցելով Եդեսիոյ կառավարիչ Ճոսլինին եւ Հալէպի Զանգի ամիրային հետ, 1135–36–ին յաջողութեամբ կռիւներ մղեց Անտիոքի դքսութեան ու Երուսաղէմի թագաւորութեան դէմ, ընդարձակեց իշխանութեան սահմանները դէպի հարաւ–արեւելք։ Անտիոքի դուքս Ռայմոնտը Մարաշի դուքս Բաղդինի աջակցութեամբ 1136–ին խարդախաբար ձերբակալեց Լեւոնը, որ ազատ արձակուեցաւ Մամեստիա, Ատանա, Սարուանդիքար քաղաքները Թայմոնդին զիջելէն եւ 6000 դուկատ փրկագին վճարելէն յետոյ։ Նոյն թուականին Լեւոնը պարտութեան մատնեց Ռայմոնտը եւ վերստին գրաւեց յիշեալ քաղաքները։ Բիւզանդիայի յարձակման սպառնալիքին պատճառով, շուտով Լեւոնը եւ Ռայմոնտը հաշտուեցան։ Լեւոնը հերոսական դիմադրութիւն կազմակերպեց 1137–ի Յուլիսին Կիլիկիա ներխուժած բիւզանդական մեծաթիւ ուժերուն դէմ։ Սակայն շրջապատման մէջ իյնալով, անձնատուր եղաւ Յովհաննէս Կոմնենոս կայսրին։ Վերջինս Լեւոնը, անոր կինը եւ երկու որդիները՝ Ռայմոնտն ու Թորոսը շղթայակապ ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս։ Այստեղ, 1138–ին սպաննեցին գահաժառանգ Ռայմոնդը։ Վիշտէն վախճանեցաւ նաեւ Լեւոնը։ Իսկ Թորոսը (Թորոս Բ.) 1143–ին կարողացաւ փախչիլ գերութենէն եւ վերականգնել հայոց ընդհատուած պետականութիւնը։

Ստորոգութիւն:Ռուբինեաններ
Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի իշխաններ