open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կիրակոս Ազարեան

**Կիրակոս Ազարեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Կիրակոս Ազարեան ծնած է 1878 թուականին, Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառիէ Հիւսէյնիկ գիւղի մէջ, Ֆերմանեան ընտանիքի մէջ։ Մանուկ տարիքին կորսնցուցած է հայրը։ Մայրը երկրորդ անգամ ամուսնացած է Խարբերդի նահանգի Մեզիրէ (Մեզրէ) քաղաքի աւետարանականներու հոգեւոր հովիւ վերապատուելի Ազարեանին եղբօր հետ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Խարբերդի մէջ, ապա աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու՝ քաղաքի մէջ հիմնած Եփրատ գոլէճը։ 1897 թուականին մեկնած է ԱՄՆ՝ կրթութիւն ստանալու։ Սկիզբը՝ աշխատած է գործարաններու մէջ, այնուհետեւ սովորած է Շիքակոյի, ապա՝ Սենթ Լուիզի բժշկական համալսարաններուն մէջ։ Բժշկական կրթութիւնն աւարտելէ յետոյ, կարճ ժամանակ ուսանած է նաեւ Թենեսի նահանգի Նեշուիլ քաղաքի աստուածաբանական ճեմարանի մէջ։ 1911 թուականին վերադարձած է Մեզիրէ ու ամուսնացած՝ Զապել Ազարեանի հետ։ Մեզիրէի մէջ բացած է սեփական բժշկական քլինիք։ Յետագային կրկին մեկնած է ԱՄՆ եւ Սենթ Լուիզի բժշկական համալսարանին մէջ մասնագիտացած է ակնաբուժութեան ողղութեամբ։ 1913 թուականին վերադառնալով Մեզիրէ՝ զբաղուած է համաքաղաքացիներու բուժմամբ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, 1914 թուականի աշնան, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայելու՝ ուղարկուած է Կարնոյ ռազմաճակատ։ Վեց ամիս ծառայելէ յետոյ, դեռեւս նախքան Կարնոյ հայերու տարագրութիւնը, ձերբակալուած է ու բանտարկուած՝ Կարնոյ բանտին մէջ։ 1915 թուականի գարնան, իր բախտակից 250 մտաւորականներու (բժիշկներ, դեղագործներ, այլ մասնագետներ) հետ, աքսորուած է Մուշ։ Հասնելով Կարին֊Խոփ (Քոփ) լերան մօտ, բոլորը, անոնց կարգին՝ 37 տարեկան Կիրակոս Ազարեան, գնդակահարուած են։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը», ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կարոյեան Գ. «Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները)», Պոսթըն, 1957։
* Թէոդիկ «Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան», Բ․ տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստեփանոս Պետրոս Ժ. Ազարեան

**Ստեփանոս Պետրոս Ժ. Ազարեան** (19 Դեկտեմբեր 1826 - 19 Ապրիլ 1899), Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ կաթողիկոս- պատրիարք 1881 թուականէն մինչեւ իր վախճանը 1899 թուականին։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 19 Դեկտեմբեր 1826-ին։ Կրթութիւնը ստացած է իր եղբօր՝ Արիստակէս Ազարեանի հետ Վիեննայի Մխիթարեան վանքին մէջ։

Դարձած է կուսակրօն։ Խօսած ու գրած է 8 լեզուներով:։ Կազմած է բառարան յունարէն, իտալերէն, հայերէն եւ տաճկերէն լեզուներով։ Բառարանը լոյս տեսած է 1848 թուին, Վիեննայի մէջ։

1881-ին ընտրուած է Հայ Կաթողիկէ համայնքի՝ Կաթողիկոս-պատրիարք։ Վախճանած է 19 Ապրիլ 1899–ին, Պոլսոյ մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Տե՛ս նաեւ
*Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Կաթողիկոսներու ցանկ

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:19 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահեր
Հմայեակ Ազատեան

**Հմայեակ Ազատեան** (), հանրային գործիչ, թատերագիր։

Ծնած է 1866-ին Ակնայ Ապուշէխ գիւղը, տեղւոյն Վարագայ վարժարանը աւարտելէ վերջ, շատ կանուխէն նետուած է հանրային ազգային ծառայութեանց մէջ:

1880-ական թուականներուն Հ. Ազատեանի նախաձեռութեամբ թատերական կեանք ստեղծուած է Ակնայ մէջ, հրատարակած է մէկէ աւէլի խմորատիպ հանդէսներ: Դերասանի եւ բեմբացացի յատկութիւններէ զատ օժտուած էր նկարչական ձիրքով: 1890-ական թուականներուն Պոլիս գալով ատեն մը զբաղած է լուսանկարչութեամբ, ետքը մեկնած է Աթէնք եւ հոն ամուսնացած: Տեղեակ էր յունարէն լեզուի: Աթէնքի մէջ հրատարակած է Ապտակ (1894) եւ Միութիւն (1896) պարբերաթերթերը: 1908-ին ընտանիքով կը հաստատուի Գահիրէ, ուր աշխատակցած է տեղական թերթերու, գրական եւ երգիծական յօդուածներով:

1918-ին լոյս ընծայած է Բաբելոն թատերախաղը, որ առաջին մրցանակի արժանացած է: Այս թատերախաղին գլխաւոր յատկանիշը այն է որ իւրաքանչիւր դերակատար զատ զատ գաւառաբարբառներով կ՛արտայայտուի եւ այդ խառնակութենէն ստացած է Բաբելոն անունը: Գրած է ուրիշ թատերական երկեր եւս ինչպէս Ակնայ Թշուառները, Ակնայ Հարսնիքը, Արշակ Բ. եւ Թութախ Ամուն թատերախաղերը։ Վերջինը անգլերնի թարգմանուած եւ ներկայացուած է Ամերիկեան ընկերութեան մը շարժանկարի վերածելու համար։ Կը գրէ Կոչնակ 1934-ին:

Ազատեան համեստ եւ ամրասիր ազգային գործիչ մը եղած է: Գահիրէի մէջ վերջին տարիները կը պաշտօնավարէր «Գօտաք» հաստատութեան մէջ։ Հոն վախճանեցաւ 1934-ին:

Հմայեակ Ազատեանի Յովհաննէս եղբօր դուստրն է Օր. Արուս Ազատեան, իսկ Մարտիրոս եղբօր զաւակն է Թորոս Ազատեան: (Ազ.Թ.):

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Ա․ Հատոր, 1938 Պուքրէշ, էջ 41։

Ստորոգութիւն:Հայ հանրային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Սարգիս Ազատեան

**Սարգիս Փանոսի Ազատեան** (Փանոսի որդի Սարգիս, ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Սարգիս Ազատեան ծնած է 1884 թուականի Փետրուար 15-ին, Հալէպի նահանգի Մարաշի գաւառի Ալպուսթան գաւառակին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է սուրբ Ստեփանոս թաղային վարժարանէն ներս։ Ուսումը շարունակած է Մարաշի Ազգային Կեդրոնական վարժարանէն ներս։ 1907 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Տարսոնի (Տարսուս) Սէյնթ Փօլ գոլէճը (St. Paul’s Institute)։ 1907 - 1910 թուականներուն ուսուցչութիւն կը վարէ Մարաշի մէջ։

1909 թուականի Օգոստոսի 31-ին, ամուսնացած է մանկավարժ, հնչակեան գործիչ Սարգիս Սամուէլեանի դստեր, սբ. Ստեփանոս թաղային վարժարանի ուսուցչուհի՝ Հրանոյշի հետ։ 1910-1912 թուականներուն ընտանիքով բնակութիւն հաստատած է Դամասկոսի մէջ եւ ուսանած տեղի Օսմանեան բժշկական վարժարանէն ներս։ 1912-1916 թուականներուն ուսումը շարունակած է Կոստանդուպոլսոյ Հայտար փաշա թաղամասի բժշկական համալսարանին մէջ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբէն, ուսման զուգահեռ, օգնական բժիշկ աշխատած է Եըլտըզի եւ Կոստանդուպոլսոյ հիւանդանոցներէն ներս։ 1915 թուականի աշնան, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ հարիւրապետի աստիճանով ծառայած՝ Դամասկոսի զինուորական հիւանդանոցին մէջ։ Այնուհետեւ ուղարկուած է Պաղեստինի Նազարէթ քաղաքը, որպէս թնդանօթաձիգներու գումարտակի 27-րդ ծանր հրետանաւորներու գունդի բժշկապետ։

Հիւանդ զինուորները բուժելու ընթացքին վարակուած է ժանտախտով եւ 9 օր ետք՝ 1916 թուականի Դեկտեմբեր 14/31-ին մահացած՝ Նազարէթի մէջ/Երուսաղէմի առաջին կարգի հիւանդանոցին մէջ՝ 32 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Նազարէթի սբ. Աւետման լատինական եկեղեցւոյ կից գերեզմանոցին մէջ, զինուորական մեծ պատիւներով ու նուագախումբի հնչեցուցած երաժշտութեամբ։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* «Հայ Բժշկութեան Տուած Զոհերը», ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. «Մարաշ», Նիւ Եորք, 1934
* Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ Հանրագիտակ», Պուքրէշ, 1940
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. «Մարաշ Կամ Գերմանիկ Եւ Հերոս Զէյթուն», Նիւ Եորք, 1988
* Յարման Արսէն «Հայերը Օսմանյան Առողջապահութեան ծառայութեան Մէջ Եւ Պատմութիւն Սուրբ Փրկիչ Հայոց Հիւանդանոցի» (թուրքերէն), Սթամպուլ, 1988
* Սամուէլեան Վահէ «Հայ Անցեալը` Լուսանկարներով», Ե., 2007

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի մահեր
Ազարիա Ա. Ջուղայեցի

**Ազարիա Ա. Ջուղայեցի** (), Սիսի կաթողիկոս։

Սիսի կաթողիկոս ընտրուած է 1584-ին, սակայն միեւնոյն տարին եկեղեցւոյ մէջ պատահած խռովութիւններու հետեւանքով, նորընտիր կաթողիկոսը կը ստիպուի ձգել Սիսը, իր աթոռը զիջելով հակառակորդ՝ Տիրատուր Ա. Սսեցիին։ Ապա կը վերադառնայ Կ. Պոլիս, ուր կ'ընտրուի Հայոց Պատրիարք։

Սակայն, 1591-92-ին, հազիւ մէկ տարուան պատրիարք, կը զիջի կիլիկեցիներուն թախանձանքին եւ կը վերադառնայ Սիս, ուր տակաւին կը շարունակուէին խռովութիւնները։ Կը վախճանի  2 Յունիս 1601-ին՝ Սիսի մէջ։

Գրած է «Մեկնութիւն Քերականութեան» աշխատութիւնը։ Կ'ենթադրուի, որ Ազարիա Ջուղայեցի նաեւ ԺԶ.-ԺԶ. դարերու յայտնի տաղերգուն է, որուն առաւել ուշագրաւ գործերէն է «Տաղ Վասն Գինւոյ յԱզարիայէ ասացեալ» երկը։

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:Կիլիկիոյ կաթողիկոսներ
Ազարիա Նոր Ջուղայեցի

**Ազարիա Նոր Ջուղայեցի** (), վարդապետ եւ XVI դարու տոմարագէտ։ Դաւիթ եւ Մելքիսեդէք կաթողիկոսներու օրով ան կազմեց նոր եկեղեցական տոմար՝ նոր տարին որոշելով գարնանամուտին, այսինքն՝ Մարտ 21-ին։ Այս գործադրուեցաւ 1616 թուականէն սկսեալ (1904-ին Աջարիայի 289 թուականն է)։

Ազարիա Նոր Ջուղայեցիի նոր տոմարը կը գործածուէր Նոր Ջուղայի հայոց մէջ եւ մինչեւ այսօրս իր հետքերը կը մնան։

Նոր Ջուղայեցիի տոմարին առաջին ամիսն էր Շամս, որուն 1-ը կը հաւասարէր Մարտ 21-ին։ Ամիսներուն անուններն էին.
* Շամս
* Աղամ
* Շպաթ
* Նախայ
* Ղամար Նաթար
* Թրիայ
* Տամայ
* Համերայ
* Արամ
* Ովտան
* Նիրհան
* Աւելեաց

Ամիսները ունէին 30-ական, օր ի բացառեալ Աւելեացը, որ 5 օր ունէր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ տոմարագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Ազարիա Սասնեցի

**Ազարիա Սասնեցի** (Անյայտ - 1628), Հայ տաղասաց, աստղագէտ, տոմարագէտ։

Ճալալիներու արշաւանքներու ժամանակ գերի առնուած է, ազատելէ ետք շրջած է Փոքր Ասիա, Իտալիա եւ Կ. Պոլիս։

## Աշխատութիւններ
Ազարիա Սասնեցին առաւել յայտնի է աստղագիտական եւ տոմարագիտական աշխատութիւններով («Ցաղագս գիտութեան Երկնից բարձրութեան եւ եւթն պարունակացն», «Ցաղագս գիտութեան Արեգական թաւալմանց»)։ Ունի պատմագիտական աշխատութիւններ եւ թարգմանութիւններ իտալերէնէն։

«Ողբ ի վերայ հարուածոց արեւելեան գաւառացն եւ աշխարհին Հայոց ի ձեռաց ճելալեանց» երկին մէջ մանրամասն նկարագրած է ճալալիներու զօրագլուխ Կարա–Եազիճիի արշաւանքները, Արեւմտեան Հայաստանի գաւառներու, Սեբաստիոյ ասպատակութիւնն ու աւերումը։ Երկը չունի միջնադարեան դասական ողբերու պերճութիւնն ու քնարականութիւնը, բայց գրական յուշարձան է ու պատմական արժէքաւոր աղբիւր, ուր դէպքերը նկարագրուած են բանաւոր վիպերգներու յատուկ հնարանքներու, ժողովրդական բառ ու բանի օգտագործմամբ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Աստղագէտներ
Ստորոգութիւն:Տոմարագէտներ


Ստորոգութիւն:Տաղասացներ
Ազարիկ (բժիշկ)

**Ազարիկ (բժիշկ)**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ դեղագործութեամբ զբաղած։ Ապրիլ 1915-ին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը՝ հայ մտաւորականներու խումբին հետ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ 1915-ին նահատակուած է ՏԷր Զօրի կողմերը։

### Համրիչին պատմութիւնը
11 Ապրիլ 1915-ին (24)-ին Թր­քական կառավարութեան որոշումով Սթամպուլի ոստիկանութեան՝ նախապէս կազմած ցուցակով, ձերբակալուած են շուրջ 220 հայ մտաւորականներ՝ բժիշկ­ներ, ու­սու­ցիչներ, լրագրողներ, գրող­ներ, դե­ղա­գործ­ներ, առեւտրականներ, փաստաբաններ, հոգեւորականներ եւ քաղաքական գործիչներ, զորս բանտարկած են Կոս­տանդ­նու­պոլ­սոյ մերձակայ Այաշ գիւղաքաղաքի բանտին մէջ։ Հոս՝ անոնցմէ 45-ը սպաննած են, իսկ մնացեալը՝ քանի մը օր ետք, տեղափոխած  Չանղըրը քաղաքի աքսորավայրի բանտը։ Հոս սպաննած են շուրջ 80 հոգի։ Չանղըրըի մէջ աքսորեալներէն մէկը՝ թաղապետ Վարդերես Աթանասեանը (նահատակուած է), ձեռքին եղած համրիչին (տէր ողորմեա, համրիչ) 99 հատիկներուն վրայ փորագրած է իր եւ բանտին մէջ գտնուող միւս մտաւորականներու մէկ մասին անուններու սկզբնատառերը, սակայն, քանի որ համրիչին հատիկները սահմանափակ էին, ան մէկ հատիկին վրայ փորագրած է 2, իսկ ուրիշներու վրայ՝  4 անուն։ Արդիւնքն այն է, որ համրիչը յաւերժացուցած է 103 անուններ։ Համրիչին հատիկներուն շարքը կապող քարին վրայ գրուած է. «Չանղը­րը, 11 Ապրիլ 1915, Յի­շա­տա­կ»: Ձեր­բա­կալ­ուելէն քա­նի մը օր ետք, Վար­դե­րես Աթա­նա­սեա­նի տունը թուրք կա­ռա­պան մը կու գայ ու կնո­ջը` Սրբուհիին կ'ըսէ. - «Ձեր ամու­սինն ինձ ժա­մա­ցոյց մը նուի­րեց ու խնդրեց, որ այս մա­սուն­քը յանձ­նեմ ձեզի»: Ու կու տայ այս համ­րի­չը։ Համ­րի­չը 1965-ին Հա­յաս­տա­նի Պատ­մու­թեան թան­գա­րա­նին նուի­րած է Վար­դե­րես Աթա­նա­սեա­նի` 1946-ին ֆրանսայէն ներգաղթած դուստրը՝ Էօժենի Աթանասեան-Գուլբոլեանը (մահ. 1993)։ Հայաստանի պատմութեան թանգարանի գիտաշխատող Կարինէ Աւագեան՝ համրիչին նուիրուած, գիրք հրատարակած է «Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի» (Ե., 2002), որուն մէջ հրապարակուած են համրիչին քարերուն վրայ մակագրուած անունները եւ առանձին ցանկ մը (Վահան Ալթունեան, Կա­րա­պետ Թաշ­ճեան, Կո­մի­տաս, Մի­սաք Ճեւ­ա­հիր­ճեան, Գաս­պար Չե­րազ, Սիամանթօ, Ռուբէն Սեւակ, Դանիէլ Վարուժան եւ ուրիշներ), ուր իւրաքանչիւր անուան դիմաց ներկայացուած են տեղեկութիւններ՝ տուեալ անձին վերաբերեալ։ Ցանկին մէջ ընդգրկուած 35 հոգին սպաննած են, 61-ը ողջ մնացած են։ 7 հոգիին վերաբերեալ տեղեկութիւն չեն կրցած գտնել։

## Աղբիւրներ

## Գրականութիւն
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւ­ան, 2002։
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմուշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ազգային Թատրոն (Փրակա)

**Ազգային թատրոն** (), Փրակայի մէջ յայտնի է որպէս Չեխիոյ երգախաղի մայր թատրոն եւ ընդգրկուած է Չեխիոյ պատմութեան եւ արուեստի ազգային յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
Ազգային թատրոնի շէնքը կը համարուի Չեխիոյ կարեւորագոյն ճարտարապետական յուշարձաններէն մէկը։ Կը գտնուի Վլտաուա գետի ափին, Փրակեան Գրատի տարածքին մէջ:

Թատրոնը կառուցուած է 1867-1881 թուականներուն, ճարտարապետ՝ Յոզեֆ Զիտեկի նախագիծով, նեոռենեսանսի ոճով, ներքին զարդարումներով: Նկատելի է նաեւ սլաւական առասպելաբանութեան ազդեցութիւն։ Առաստաղը ութ «Արուեստներու այլաբանութիւններով» նկարազարդած է Ֆրանտիշեկ Ժենիշեկը։ 

Բացումէն երկու ամիս ետք շէնքը վնասուած է հրդեհի պատճառով։ Թատրոնի վերակառուցման աշխատանքները շարունակած է Զիտեկի սանը՝ Յոզեֆ Շուլցը։ Շէնքի վերաբացումը տեղի ունեցած է 1883-ին։ Շէնքը կառուցուած է ժողովրդական նուիրատուութիւններու շնորհիւ եւ շինարարութեան կարգախօս եղած է՝ «Ազգն ինքն իրեն» (Národ sobě) արտայայտությունը։ Այս կարգախօսը այժմ գրուած է թատրոնի գլխաւոր բեմահարթակին վերի բաժինը։

1976-1983 թուականներուն թատրոնը կրկին վերանորոգուած եւ ընդլայնուած է։ 

1983-ին Ազգային թատրոնի 100-ամեակի առիթով, նոր բեմով կառուցուած շէնքը բացուեցաւ։ 

Թատրոնը ունի քանի մը բեմ։

Քարէ մոխրագոյն շէնքը ունի ձուաձեւ կապոյտ գմբէթ՝ զարդարուած է մեծ թագով, որ կ'առանձնանայ շէնքի մոխրագոյն յատակին վրայ։ Շէնքի ճակատը կը զարդարեն մուսաներու եւ Ապոլոնի արձանները։ Կողքային մուտքի վերը տեղադրուած են օփերայի եւ թատրոնի այլաբանական արձանները։

## Պատկերասրահ

Praha, Nové město, Laterna magika v noci II.JPG
NationalTheatrePrague.jpg
Národní divadlo theatre in Prague viewed from across the water.jpg
Nationaltheater von innen (Bühnenbild).JPG
Národní divadlo, interiér (3).jpg
NárDiv.JPG


## Գրականութիւն
* Národní divadlo. In *Česká divadla : encyklopedie divadelních souborů.* Praha ։ Divadelní ústav, 2000. 615 s. ISBN 80-7008-107-4. S.&nbsp;319–337.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտոնական կայքը 

Ստորոգութիւն:Թատրոններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Չեխիոյ թատրոններ
Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճ

25 Հոկտեմբեր 1964-ին տեղի ունեցաւ հանդիսաւոր բացումը **Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճին**: Պուրճ Համուտ տօնական բացառիկ օրուան մը երեւոյթը կը պարզէր։ Նոր Մարաշի շրջանը դրօշազարդարուած էր եւ քառանկիւն յաղթական կամարներ կանգնեցուած։
## Հիմնադրութիւն
### Տօնախմբութիւն Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ Մէջ

Կը պատարագէր լիբանանահայոց բարեջան Առաջնորդ Տ. Տաճատ արք. Ուրֆալեան, երգչախումբի քառաձայն կատարողութեամբ։

Վեհափառ Տ. Տ. Խորէն Ա. Կաթողիկոս եւ իր շքախումբը, պետական երեսփոխաններ, Հայ. Կրթական Հիմնարկութեան պատուիրակութիւն, ժողովականներ, ժողովրդական խանդավառ ընդունելութեամբ կ'առաջնորդուին եկեղեցի։

Պատարագիչ Սրբազան Հայրը կը խօսի յաւուր պատշաճի հոգեշունչ քարոզ։ Ապա Ս. Վերաբերումէն ետք, կը կարդացուի Վեհ. Հայրապետին Սրբատառ Կոնդակը՝ ուղղուած Հայ Կրթ. Հիմնարկութեան եւ բարերարուհի տիկ. Սոֆիա Յակոբեանին։

### Քոլէճի Շրջաբակին Մէջ

Յաւարտ Ս. Պատարագի, պաշտօնական թափօրը, որուն մաս կը կազմեն Վեհը, Առաջնորդ Ս. Հայրը, Հանրապետութեան նախագահի պաշտօնական ներկայացուցիչ՝ Լեռնալիբանանի նահանգապետ պրն. Ֆաուզի Պարտաուիլ, պետական երեսփոխաններ, Ազգ. իշխանութեանց ժողովականներ, քոյր համայնքներու եկեղեցական եւ աշխարհական ներկայացուցիչներ, կրթական մշակներ եւ ժողովրդային բազմութիւն մը կ'ուղղուի Քոլէճ։

Ճամբու ընթացքին կը զենուին ոչխարներ, ոստիկան զօրաց ջոկատ մը զինուորական պատիւներ կ'ընծայէ, ապա, Հ.Մ.Ը.Մ.ի նուագախումբը Ազգ. քայլերգով կը բանայ հանդիսութիւնը։

Քոլէճի նորընտիր խնամակալութեան ատենապետ, Պուրճ Համուտի քաղաքապետ պրն. Յակոբ Աշճեան կը կարդայ բովանդակալից ճառ մը կրթական հաստատութեան դերին եւ առաքելութեան շուրջ եւ ջերմ շնորհակալութեան խօսք կ'ուղղէ, ի միջի այլոց, յատկապէս բարերարուհիին եւ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան։

Յանուն բարերարներուն, Հ. Կ. Հիմնարկութեան վարիչ քարտուղար պրն. Բ. Կռանեան փոխադարձ շնորհակալութեան խօսք կ'ուղղէ եւ կը կարդայ տիկին Յակոբեանի ուղարկած յաջողութեան գիրը:

Պետական երեսփոխան պրն. Խաչիկ Պապիկեան՝ արաբերէն լեզուով թարգմանը կը հանդիսանայ հայ ժողովուրդի լաւագոյն զգացումներուն, հանդէպ Լիբանանին, նախագահ Շարլ Հըլուին, բարեխնամ կառավարութեան, եւ կը գնահատէ մեծարժէք բարերարութիւնը որ իրականացած է յօգուտ Լիբանանի եւ համայնքին։

Ապա, խօսք առնելով մեթնի կուսակալ Ֆաուզի Պարտաուիլ, եւ գնահատանքը յայտնելէ ետք երկրորդական վարժարանի գեղեցիկ այս նուաճումին համար, յանուն հանրապետութեան նախագահ Շարլ Հըլուին, Լիբանանի Մայրիներու Ա. կարգի շքանշանով կը պարգեւատրէ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան նախագահ պրն. Յովսէփ Փիրումեանը եւ բարերարուհի տիկին Սոֆիա Յակոբեանը (ի բացակայութեան):

Հուսկ, Վեհափառ Հայրապետը իր օրհնութիւնները կը շնորհէ բարերարներուն, Լիբանանի հանրապետութեան, կուսակալութեան եւ յաջողութիւն կը մաղթէ ք ոլէճի խնամակալութեան, տնօրէնութեան եւ ուսուցչական կազմին։

Աւանդական ժապաւէնը յանուն կրթական նախարարին կը կտրէ Ֆաուզի Պարտաուիլ եւ կը կատարուի պաշտօնական բացումը։

## Աղբիւրներ
* Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Վարժարանի պաշտօնական կայքէջ՝ http://sophiahagopian.com/hy/ 

## Տե՛ս նաեւ
* Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Քոլէճ
* Հայ Կաթողիկէ Ս. Խաչ - Հարպոյեան Բարձրագոյն Վարժարան
* Մ. եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան
* Հայ Աւետարանական Շամլեան Թաթիկեան երկրորդական վարժարան
* Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարան
Ազգային Կեդրոնական Դպրոց (Նոր Ջուղա)

**Ազգային Կեդրոնական Դպրոց**, տարրական, ապա միջնակարգ դպրոց։ Հիմնադրուած է 1880 թուականին, Նոր Ջուղայի Չարսու թաղամասին մէջ՝ Իրանա-Հնդկաստանի թեմի առաջնորդ Գրիգորիս արքեպիսկոպոս Յովհաննիսեանի նախաձեռնութեամբ։ Կը միաւորէ, մինչ այդ Նոր Ջուղայի մէջ գործող, երեք դպրոցներ՝ Հ. Աբգարեանի հիմնած Հայկեան հայրենասիրականը, Մարիամ Հայաւթիւնեանի եւ Մարգար Սուքիասեանի հիմնած դպրոցները։ 1892 թուականին ընդգրկած է նաեւ Ս. Կատարինեան իգական դպրոցը՝ կոչուելով Նոր Ջուղայի Ազգային Երկսեռ Դպրոց։ Սակայն Ազգային Կեդրոնականը հիմնականին մէջ եղած է արական տարրական դպրոց։ 1936 թուականին, երբ Ազգային դպրոցները պետականացուած են, վերոյիշեալ դպրոցները սկսած են կոչուիլ «Շահ Աբրաս Մեծ» անունով։ Հետագային կրկին դարձած են ազգային։ 1970-1971 թուականներուն Նոր Ջուղայի բոլոր ազգային դպրոցներուն մէջ աշակերտութեան թիւը հասած է 1454-ի, ոաուցիչներուն թիւը՝ 100-ի (38-ը՝ հայ, 61-ը՝ պարսիկ)։ Մինչեւ 1936 թուականը դասաւանդութիւնները եղած են հայերէն. պետական ծրագիրը որդեգրուելէ ետք մայրենի լեզուի ուսուցումը սահմանափակուած է։ Դասաւանդուած են հայերէն, հայոց պատմութիւն, կրօն, անգլերէն, ֆրանսերէն, պարսկերէն, հանրահաշիւ, երկրաչափութիւն, բնագիտութիւն, քիմիագիտութիւն, ընդհանուր պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, երաժշտութիւն, նկարչութիւն եւ այլն։

Մինչեւ 19-րդ դարու վերջը Նոր Ջուղայի ազգային դպրոցները ղեկավարած է առաջնորդը կամ հոգաբարձութիւնը, հետագային՝ ւյատուկ նշանակուած տեսուչները (բոլոր դպրոցները կը ղեկավարուին շէկ տեսուչով):1936 թուականէն ետք տեսուչի պաշտօնը ստանձնած են պարսիկներ, իսկ 1955 թուականէն ետք՝ երբեմն նաեւ հայեր։ Դպրոցը ունեցած է գրադարան, երգչախումբ, պարախումբ, կազմակերպուած են թատերական ներկայացումներ։

Ստորոգութիւն:Իրան
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ
Ազգային Յուշարձան (Ամսթերտամ)

**Ազգային յուշարձան**, () Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նուիրուած յուշարձան Ամսթերտամի Տամ հրապարակին վրայ, տեղադրուած է 1956 թուականի Մայիս 4-ին։ Ամէն տարի Մայիս 4-ին յուշարձանին մօտ տեղի կ'ունենայ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նահատակներուն յիշատակին արարողութիւն (*Dodenherdenking*):

## Տուեալներ
Յուշարձանի կեդրոնական տարրը 22 մեթր բարձրութեամբ սպիտակ տրաւերտինէ կոնաձեւ սիւնն է։ Սիւնին առջեւի մասը խորաքանդակը կը կոչուի *De Vrede* («խաղաղութիւն») եւ կազմուած է շղթայուած տղամարդկանց 4 ֆիկուրներէ, որոնք կը ներկայացնեն պատերազմական տարիներու տառապանքները։ Այս ֆիկուրներուն երկու կողմերը տղամարդկանց քանդակներ կան, որոնք կը ներկայացնեն հոլանտական վերածնունդը. ձախ կողմի ֆիկուրը մտաւորականութեան ներկայացուցիչն է, աջ կողմինն ալ` աշխատաւոր դասը։ Անոնց ոտքերուն մօտ լացող շուները կը խորհրդանշեն տառապանք եւ հաւատարմութիւն։ Կեդրոնական խորաքանդակին վերը՝ երեխան ձեռքին կնոջ քանդակ է, որուն շուրջ կան աղաւնիներ, որոնք կը խորհրդանշեն յաղթանակ, խաղաղութիւն եւ նոր կեանք։ Սիւնին ետեւի դէպի երկինք յառնող աղաւնիները կը խորհրդանշեն ազատութիւն:

Յուշարձանը տեղադրուած է համակեդրոն օղակներու վրայ, որոնք անոր շուրջի աստիճանները ստեղծած են։ Պատուանդաններու վրայ երկու կողմերէն կանգնած են առիւծներ, որոնք կը խորհրդանշեն Նիտըրլանտներու թագաւորութիւնը: Կիսաշրջանաձեւ պատը կը պարփակէ յուշարձանի յետսամասը, որուն վրայ կան հողով լեցուած 11 սափորներ` բերուած հոլանտական մարզերէն։ Նիտըրլանտներն ունեցած են 11 մարզ, մինչեւ 1986 թուականին Ֆլեւոլենտը դարձաւ 12-րդ մարզը։ Երեք տարի յետոյ աւելցուեցաւ 12-րդ սափորը` լեցուած հոլանտական արեւելա-հնդկական հողով (ներկայիս Ինտոնեսիա)։

Սիւնի վրայ կայ լատինատառ մակագրութիւն.

*Hic ubi cor patriae monumentum cordibus intus**quod gestant cives spectet ad astra dei.*

(«Այստեղ, ուր հայրենիքի սիրտն է, թող վեր յառնէ այս յուշարձանը դէպի Աստուած եւ աստղեր»)

Սիւնի ետեւի պատին վրայ կայ հոլանտերէն արձանագրութիւն` թեքսթ բանաստեղծ Ադրիաան Ռոլանդ Հոլսվին կողմէ։ Պատի ետեւի մասը մակագրուած է հոլանտացի գրող Անթուան Տոնկերի բանաստեղծութիւններէն մէկը:

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ` Յակոբս Աուդ
* Քանդակագործներ` Ջոն Ռադեքեր եւ որդիները` Հան եւ Եան Վիլեմ Ռադեքերներ, ռդլիեֆների հեղինակ` Փոլ Կրէկուար

## Պատկերասրահ

Overzicht gedeelte achterzijde muur met tekst en gedeelte pyloon - Amsterdam - 20357036 - RCE.jpg|Ազգային յուշարձանի առիւծներէն մէկը
Dam Monument, right-hand man.jpg|Աջակողմեան ֆիկուրը, որ կը խորհրդանշէ աշխատաւոր դասը
Nationaal Monument, Amsterdam 1 (1).JPG
Nationaal Monument, Amsterdam 1 (2).JPG
Nationaal Monument, Amsterdam 1 (3).JPG
Nationaal Monument, Amsterdam 1 (6).JPG
Nationaal Monument, Amsterdam 1.JPG
Nationaal Monument, Amsterdam 1 (4).JPG
Het Nationaal Monument in wording.ogv
In memoriam John Rädecker.ogv


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամսթերտամ
Ազգային Հնաբանական Թանգարան (Լիզպոն)

**Ազգային հնաբանական թանգարան** (փորթ.՝ Museu Nacional de Arqueologia), հնաբանական թանգարան Փորթուկալի մայրաքաղաք Լիզպոնի մէջ: Անիկա հնաբանութեան նուիրուած Փորթուկալի կարեւորագոյն թանգարաններէն է եւ հնագիտական ուսումնասիրութեան ամէնակարեւոր կեդրոնը: Թանգարանը ունի բազմաբովանդակ ցուցանմոյշներու հաւաքածոներ՝ ամբողջ աշխարհէն: 2014-ին թանգարանը ունեցած է 10.136 այցելու:

## Պատմութիւն
Հիմնադրուած է 1893-ին ականաւոր հնաբան Խոսէ Լեիտէ տէ Վասկոնսելոսի կողմէ եւ 1903-էն ի վեր կը գտնուի Պելեմ շրջանի Ժերոնիմուշ վանական համալիրին արեւմտեան թեւի տարածքին: Թանգարանի շէնքը եղած է վանականներու հանրակացարանը: 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն վերափոխուած է Մանուէլինօ ոճով:

## Նկարագրութիւն
Թանգարանի մուտքին մօտ տեղադրուած են լուզիտանացի զինուորներու երկու կրանիթէ արձաններ, որոնք կը թուագրուին Ա. դարուն եւ բերուած են հիւսիսային Փորթուկալէն:

Մշտական ցուցադրութիւնը բաժնուած է եգիպտական հնութիւններու եւ փորթուկալական հնաբանական գանձերու հաւաքածոյի, որ գլխաւորաբար բաղկացած է Պրոնզէ եւ Երկաթէ դարաշրջաններու մետաղական աշխատանքներէն: Թանգարանը ունի նաեւ հռոմէական խճանկարներու փորթուկալական ամէնակարեւոր հաւաքածոն, բերուած գլխաւորաբար հարաւային Փորթուկալէն:

Բացի մշտական հաւաքածոյէն, թանգարանը յաճախ կը կազմակերպէ ժամանակաւոր ցուցահանդէսներ, որոնք կ'ընդգրկեն տարբեր նիւթեր:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:33639-Museu Nacional de Arqueologia (35814346643).jpg
Պատկեր:Aplicação discoidal, verso, Idade do Bronze.tif
Պատկեր:Mosaic panel depicting the madness of Heracles (Hercules furens), from the Villa Torre de Palma near Monforte, 3rd-4th century AD, National Archaeology Museum of Lisbon, Portugal (12973814465).jpg|Խճանկարին մէջ պատկերուած է Հերակլէսի խելագարութիւնը, բերուած Մոնֆորթէի մօտ գտնուող Վիլա Թորէ տե Փալմայէն, Ք.Ա. 3-4-րդ դարեր
Պատկեր:Placa ídolo em grés MNArqueologia.tif
Պատկեր:Statua di apollo in marmo, II secolo.jpg
Պատկեր:MuseuNacArqu-GuerreirosLusitanos.jpg
Պատկեր:Tesoro di gaio, VII secolo dc, orecchino o pendaglio di bardatura equian in oro.jpg
Պատկեր:Miniatura di trattore, XX secolo.jpg
Պատկեր:Tesoro di gaio, VII secolo dc, ampolline in vetro.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք 
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ քաղաքի
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ տեսակի
Ազգանուշ (անձնանուն)

**Ազգանուշ**, հայկական իգական անուն։ Կազմուած է հայերէն *ազգ* եւ *անոյշ* բառերէն։ Յիշատակուած է Խորհրդային Հայաստան թերթի 1935 թուականի Հոկտեմբեր 14-ի թիւին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ազդարար

մինի|300px
**Ազդարար** (1796 - 1796), Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքին մէջ տպագրուող հայկական պատմա-մշակութային, գրական-հասարակական հանդէս, պարբերական մամուլ։ Հայկական առաջին եւ Հնդկաստանի առաջին տպագիր գրաբար պարբերականը։

## Պատմութիւն
Հիմնադրուած է 14 Հոկտեմբեր 1794-ին Մատրաս, Հնդկաստան։ «Ազդարար» ամսագիրի հիմնադիրն էր Շիրազցի Յարութիւն Շմաւոնեանը։ Այն գործած է մինչեւ 1796 թուականի Մարտ ամիսը։ Այդ ընթացքին հրատարակած է 18 թիւ (տետրակ) իւրաքանչիւրը՝ մօտ 50 էջ, 965 էջ ընդհանուր ծաւալով։

Հրատարակութիւնը վերսկսած է 2007-ին, Կալկաթա։ Այն լոյս տեսած է ամերիկահայ աստղագէտ Նորա Անդրէասեանի մեկենասութեամբ։ Վերահրատարակուող «Ազդարար»ի խմբագիրը Մարտիկ Սարգսեանն է։

Ազդարարը՝ հայ իրականութեան մէջ առաջին պարբերականը, լոյս տեսած է Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքի մէջ, 1794 թուականին Հոկտեմբեր 16-ին, խմբագիրն եղած է քահանայ Յարութիւն Շմաւոնեանը, հրատարակուած է մինչեւ 1796 թուականը (18 թիւ), դադրած է նիւթական դժուարութիւններու պատճառով։ Տպագրած է գրաբարով, մասամբ՝ հնդկահայ եւ Նոր Ջուղայի բարբառներով։ Ազդարարը գիտաճանաչողական, պատմագիտական, գրական, հասարակական հանդէս էր եւ արտացոլած է հնդկահայ կեանքը, անդրադարձած հայ ժողովուրդի լուսաւորութեան, ազգային ինքնագիտակցութեան, ազատագրութեան խնդիրներուն։ Տպագրած է նաեւ բարոյա-խրատական բովանդակութեամբ բանաստեղծութիւններ, առակներ, զրոյցներ, պատմուածքներ, դաստիարակչական յօդուածներ, տեղեկութիւն տուած է Հարաւային Կովկասի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններու մասին։ Ամսագիրը գաղութի հայերուն հորդորած է վերադառնալ հայրենիք։ Ազդարարի առանձին համարներ տպագրուած են պատկերազարդ, կարմրագոյն տառերով։ Շմաւոնեան թղթակցութիւններ կը ստանար Մատրասէն, Կալկաթայէն, Պասրայէն, Չինաստանէն, Ֆիլիփփինցիներէն, նաեւ նիւթեր կը տպագրէր Երեւանէն եւ Շուշիէն։ Ազդարարի հրապարակախօսներէն աչքի կ՛իյնար Սեթ Մամեանը։ Ազդարարի գրական բաժնին մէջ տպագրուած է Յակոբ Սիմէոնեան Այուպեանցի Հայտար խանի պատմութիւնը, Շմաւոնեան թարգմաած է Էտիսընի Միրզայի տեսիլքը եւ շատ մը ուրիշ պատմութիւններ։ Տպագրած է նաեւ Խաչատուր Կեսարացիի «Պատմութիւն Պարսիցը»։

## Գրականութիւն
* Հանրագիտակ, Մշակոյթի Աշխարհ, Երեւան, 2007, 220 էջ, ՀԳՄ հրատարակչութիւն։
* Պատմութիւն Հայ Լրագրութեան, Հ․ Գրիգորիս Վ․ Գալէմքեարեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1893, էջ 23-25։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղում
* Վերահրատարակվող «Ազդարարի» կայքէջը։
* Վերահրատարակվում է «Ազդարարը»։

Ստորոգութիւն:Հայկական ամսագիրներ
Ազիզ Բենիամին

**Ազիզ Բենիամին** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1875 թուականին, Տրա­պի­զո­նի նահանգի Սամսոն նաւահանգսիտը։ 1900 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Կայսերական զինուորական բժշկական վարժարանը։ Եղած է ատամնաբոյժ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զօրակոչուած է Օս­մա­նեան բանակ։ 1917 թուականին՝ ծառայութեան ընթացքին, սպայի աստիճանով, նշանակուած է Խոփի շրջանի Թալաղըլ գիւղի «գո­նագ­ճը», որուն պարտականութիւնն էր թուրքական բանակի՝ շարժուն զօրախմբերուն դիմաւորումն ու իջեւանատեղի ապահովելը։ 1917 թուականին երբ թուրքերն առաջացել են դէպի Կովկաս, Օսմանեան բանակի 11-րդ զօրագունդի առողջապահական վաշտի գլխաւոր բժիշկ՝ Քեմալն ու դեղագործ Մեհմեդ Ալին, անոր չարանենգօրէն սպանած են Սարիղամիշէն դուրս, Խոփի շրջանի Թալաղըլ գյուղին մէջ՝ մօտ 42 տարեկան հասակին։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեա ն Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորակ ա նութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութենէն, Երեւան, 1990։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Սուրէն Ազիրեան

**Սուրէն Ազիրեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Սուրէն Ազիրեան ծնած է 1890 թուականին, Ատանայի նահանգի, Գոզանի գաւառի՝ Սիս քաղաքին մէջ։ 1908 թուականին աւարտած է նախնական կրթութիւնը եւ նոյն տարին ընդունուած՝ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելէ ետք, ուսումը թերաւարտ ձգելով, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած որպէս զինուորական օգնական բժիշկ։ 1917 թուականին՝ Դամասկոսի մէջ, վարակուած է ժանտախտով եւ մահացած։ Հայրենասիրական ստեղծագործութիւններ ունեցած է, որոնք կորուստի մատնուած են։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
Քէլէշեան Միսաք «Սիս Մատեան», Պէյրութ, 1949։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Իննա Ազնաւուրեան

**Իննա Գէորգի Ազնաուրեան** (), հայ խորհրդային բնագէտ։ Բնագիտութեան եւ թուաբանութեան գիտութիւններու մասնագէտ (1985)։ Աւարտած է Երևանի պետական համալսարանը (1963)։

## Գործունէութիւն
1963-էն սկսեալ՝ Երեւանի բնագիտութեան հիմնարկի գիտաշխատող։ Աշխատանքները կը վերաբերին տարրական մասնիկներու բնագիտութեան: Ուսումնասիրած է ցրական առնչութիւններու տարբեր կիրառութիւնները հադրոններու ուժեղ եւ ելեկտրամագնիսական փոխազդեցութիւններու տեսութեան մէջ։

## Աշխատութիւններ
* H. Egiyan, Inna Aznauryan, Pion electroproductin in the second resonance region using CLAS․
* I. G. Aznauryan, I. A. Nagorskaya, On final-state interaction in ?d>?NN reaction in the ?(1236)-resonance region, Yerevan, 1975․
* I. G. Aznauryan, L. D. Soloviev., Dispersion sum rules and SU(6) symmetry 2, Дубна, 1966․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Дисперсионные правила сумм и поворот поляризации в пион-нуклонном рассеянии при высоких энергиях, Серпухов, 1969․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Дисперсионные правила сумм и электромагнитные свойства высших резонансов, Серпухов, 1967․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, В. Л. Соловьянов, Применение дисперсионных правил сумм для анализа πN-рассеяния в области средних и высоких энергий, Серпухов, 1968․
* И. Г. Азнаурян, В. Д. Соловьев, Анализ новых поляризационных данных в процессах упругого рассеяния при высоких энергиях, Серпухов, 1975․
* Ин-т физики высоких энергий, Дисперсионные правила сумм теории сильных и электромагнитных взаимодействий адронов, Серпухов, 1969․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Некоторые следствия постоянства полных сечений при энергиях выше 30 Гэв, Серпухов, 1970․
* И. Г. Азнаурян, В. М. Кутьин, Л. Д. Соловьев, Перезарядка пионов на нуклонах и постоянство полных сечений при энергиях выше 30 Гэв, Серпухов, 1970․
* И. Г. Азнаурян, И. А. Нагорская, Применение дисперсионных соотношений для анализа реакции ??p??e?e?n в области резонанса, Ереван, ЕФИ, 1974․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Регенерация каонов и постоянство полных сечений при энергиях выше 30 ГЭВ, Серпухов, 1971․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Учет области средних энергий в дисперсионных правилах сумм, Серпухов, 1969․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Учет области средних энергий в дисперсионных правилах сумм и поворот поляризации в пион-нуклонном рассеянии при высоких энергиях, Серпухов, 1971․
* И. Г. Азнаурян, Л. Д. Соловьев, Дисперсионные правила сумм в комптоновском рассеянии на барионах, Дубна, 1966․

## Աղբիւրներ
* Իննա Ազնաուրյան, Ռուսաստանի պետական գրադարանի պաշտոնական կայք 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ
Քերովբէ Ազնաւորեան

մինի|'''Վենետիկ'''
**Քերովբէ Ազնաւորեան** (1791, Կ․ Պոլիս - 4 Ապրիլ 1843, Կ․ Պոլիս), հայ վարդապետ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ․ Պոլիս 1791-ին, ուսումն ստացած է Վենետիկի վանքին մէջ, իսկ 1814-ին վարդապետ ձեռնադրուեցած է։

## Թարգմանութիւն
* Պօսուէի՝ Խօսք ի վերայ ազգաց 1841
* Ֆլօրի՝ Կենցաղ Իսրայէլացւոց եւ Քրիստոնէից

Հայերէնէ իտալերէն թարգմանած է Ինճիճեանի «Ամարանոց Բիւզանդեան» (1831)։

Ստորոգութիւն:1791 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1843 մահեր
Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ վարդապետներ
Ազնաւուր կեդրոն

300px|մինի|Ազնաւուր կեդրոն
**«Ազնաւուր» կեդրոն** (մամուլին մէջ յաճախ սխալմամբ կը յիշուի «*Շառլ Ազնաւուրի տուն-թանգարան»* տարբերակը), Ազնաւուր հիմնադրամի առաջին մշակութային նախագիծը։ «Ազնաւուր» կեդրոնի նախագիծի ներկայացման ներկայ էին Ֆրանսայի նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնը եւ ՀՀ նախագահ Արմէն Սարգսեանը։

## Տեղակայում
«Ազնաւուր» կեդրոնը տեղակայուած է Երեւանի մէջ՝ Կասկատի բարձունքի վերին հատուածին մէջ։

## Գործունէութիւն
300px|մինի|ձախից|«Ազնաւուր» կեդրոնի նախագիծի ներկայացում Երեւանի մէջ

Ազնաւուր կեդրոնին մէջ կը կազմակերպուին կրթական եւ մշակութային միջոցառումներ՝ համերգներ, ցուցահանդէսներ, համագումարներ։

### Interactive թանգարան
Ազնաւուր կեդրոնին մէջ կը նախատեսուի 2021-ին ստեղծել Interactive թանգարան, որուն 10 սրահներուն մէջ պիտի ներկայացուին Շարլ Ազնաւուրի կեանքի ամենաէական հանգրուանները՝ ընտանիքի պատմութենէն մինչեւ համաշխարհային ճանաչում։ Բաժինները պիտի ներկայացուին audiogeography-ի միջոցով՝ Ազնաւուրի ձայնի ուղեկցութեամբ, ինչպէս նաեւ պիտի տրամադրուին առիթներ նոր երգեր ստեղծելու եւ մշակելու համար։

### Կրթամշակութային կեդրոն
Ազնաւուր կեդրոնին մէջ կը գործէ նաեւ կրթական եւ մշակութային կեդրոն մը, որ կը կեդրոնանայ երեք ոլորտներու՝ ֆիլմարուեստի, երաժշտութեան եւ ֆրանսերէնի վրայ։

## Ֆրանսերէնի ուսուցում
Ազնաւուր կեդրոնին մէջ պիտի կազմակերպուի ֆրանսերէնի ուսուցում, ուր դասաւանդման դասական եղանակին զուգահեռ պիտի կիրառուի նաեւ ֆրանսերէնի իւրացման նոր ձեւ՝ Ազնաւուրի երգերուն բնագիրներուն եւ երաժշտութեան օգնութեամբ։ Ֆրանսական ինստիտուտի հետ համագործակցութեան շնորհիւ պիտի ստեղծուի ժամանակակից հարուստ մետիադարան:

## Պատկերասրահ

Museum of Aznavur in Armenia.jpg|Ազնաւուր կեդրոնի շէնքը երեկոյեան
Image d'Arménie en juillet 2017 - 68.JPG|Ազնաւուր կեդրոնի շէնքը


## Ծանօթագրութիւններ
Ազնաւուր, Սա Ժընէս

«**Aznavour, sa jeunesse»** ալպոմը հրատարակուեցաւ 24 Նոյեմբեր 2014-ին: Ալպումի երգերը Շարլ Ազնաւուրի գլասիգ երգերն են սակայն եէրգիչները երիտասարդ Ֆրանսացի երգիչներ են, այս ալպոմին հիմնական ստեղծման պատճարը՝ Ազնաւուրի շնորհակալութիւն հայտնել է իր երգերուն համար, եւ այդ պատճարով ալ մասնաւորաբար զուգադիպած է իր 90երորդ տարեդարցին հետ (ԱԶնաւուր ծնած է 1924 ին): Ալպոմին վերնագիրը «sa jeunesse» արնուած է Ազնաւուրի «Sa jeunesse...(Entre ses mains)» երգէն:

Ալպոմը որը արտադրուած է The Bionix (Christian Dessart and rachid Mir) կը պարունակէ 15 երգ, աւելի գան 20 երգիչ մասնակցած էն այս Ալպոմին ստեղծման համար:Այս Ալպոմին մէջ 13 երգեր կան որ Ազնաւուրի գլասիգ երգերն են սակայն երգիչները Ֆրանսացի երգիչներ են:Այս Ալպոմը կը պարունակէ «Sa jeunesse» երգը որը կերգէ 8 հոգի արաւէլ Ազնաւուրը եւ նաեւ «Mon fol amour» երգը որը Ազնաւուր ինգ գրած է, այս երգը կերքէ Indila -ն:

## Հետքերը

## Ժամանակացույց

### Գրաֆիկները singles ալբոմի

## Հղումներ

Ստորոգութիւն:2014 ալբոմներ
Հիւրմիւզ Ազնաւուրեան

**Հիւրմիւզ Ազնաւուրեան**, ծնած Տրապիզոն, ընդհ․ պատերազմի ընթացքին Ռումանիա անցնելով Պուքրէշ հաստատուած, ուր իր հօրեղբայրը Սարգիս - յայտնի առեւտրական - իր անունը բարձր պահած էր։ Պուքրէշի համալսարանը կ'աւարտէ օրէնսգիտութեան ճիւղին հետեւելով եւ փաստաբանութիւնը կը սկսի ընել 1920-ական թուականին։ Ռումէն քաղաքական շրջանակներու Ազնաւուրեան Հիւրմիւզ մէջ կը մտնէ, Ազատական կուսակցութեան անդամակցելու՝ անոր կարկառուն դէմքերէն կը հանդիստանայ. 1933 թուականին Ռումէն խորհրդարանին երեսփոխան կ'ընտրուի եւ 1936 թուականին Քօռօանա Ռըմընիյէյ բարձրձ պատուանշանը կ'ընդունի Պուքրէշի ամէնէն անուանի փաստաբաններէն մէկը։

## Աղբիւրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 46։

Ստորոգութիւն:Հայ երեսփոխաններ
Ազնիւ (անձնանուն)

**Ազնիւ**, հայկական իգական անուն։ Կը նշանակէ «ընտիր, պատուական»։ Տարածուած անուն է արեւմտահայերէնի մէջ: Առաջին անգամ յիշատակուած է 1554 թուականին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ազնիւ Թաթայեան

**Ազնիւ Թաթայեան** (), թատերական-մշակութային գործիչ, հայ վաստակաւոր դերասանուհի:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս 1864-ին: Ան դուստրն էր Նշան Մնակեանի: Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1885-ին, Շէհզատէպաշըի թատրոնին մէջ, իր քրոջ՝ Զարուհի Թաթարեանի հետ: Ծառայած է Մնակեան թատերախումբին մէջ։ Ամուսնացած է Մնակեանի զաւակին՝ Արամի հետ: Մնակեան խումբին քայքայումէն ետք, ան մաս կազմած է Տարիւլպէտայի թատերախումբին եւ զանազան ներկայացումներով բեմ բարձրացած:

Ազնիւ Մնակեան ընդհանրապէս ստանձնած է չար, կոպիտ եւ գոռոզ կնոջ դերեր: Ան անզուգական էր կեսուրի դերերու մէջ, վարպետօրէն կը ներկայացնէր թէ՛ հայ եւ թէ՛ թուրք կեսուրի կերպարները: Իր դերերէն կարելի է յիշել՝ Էլէոնորա «Տալիլա», Օլիմփ «Վրէժխնդիր մայրը», Ժանն «Հացագործ Կինը», Մարկրիթ «Մուրացկան Կինը», Սիւզանէ «Ճշմարիտ Ապաշաւ», Մարի «Նախանձոտը», Ատէլ «Կնոջ մը Տասնամեայ Կեանքը», Ռոզալի «Կարմիր կամրջի Ոճիրը»:

## Աղբիւրներ
* «Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, հրատարակութիւն՝ Գ. Մելիտինեցի Գրական Մրցանակի թիւ 4, էջ 1102-1103։
* Ժամանակ օրաթերթ, Հիմգշաբթի 16 Սեպտեմբեր, 2010։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Սարգիս Ազոյեան

**Սարգիս Ազոյեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Սարգիս Ազոյեան ծնածէ 1855 թուականին, Ատանայի, նահանգի կեդրոն՝ Ատանա քաղաքին մէջ։ 1887 թուականին՝ աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Երկար տարիներ աշխատած է որպէս մանկաբոյժ։ Աշխատանքային գործունեութեան 35 տարուան ընթացքին հարիւրաւոր հայ, թուրք եւ քիւրտ երեխաներ բուժած է։ Սպանուած է 1915 թուականին, Հալէպի կողմերը՝ 66 տարեկան հասակին։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը», ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կարոյեան Գ. «Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները)», Պոսթըն, 1957։
* Գերսամ Ահարոնեան «Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965)», Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ «Յուշարձան նա հատակ մտաւորականութեան, Բ․ տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
* Քէստենեան Հրաչ «Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ», «Ազդակ», 01-11-2012։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Արմէն Աթայեան

**Արմէն Աթայեան** (), հայ նկարիչ։

Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ Արշակ Աթայեանի որդին է, Ռաֆայէլ եւ Ռոպէրթ Աթայեաններու եղբայրը։

## Կենսագրութիւն
1941 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, իսկ 1952 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստի պետական երաժշտանոցը։ 1954 թուականէն սկսեալ, իր ստեղծագործութիւնները կատարած է Քիեւի մէջ, իսկ 1965 թուականէն ետք՝ դասաւանդած է Երեւանի գեղարուեստի պետական երաժշտանոցին մէջ։

## Ստեղծագործութիւններ
Հեղինակ է բնանկարներու, դիմանկարներու եւ նատիւրմորթերու, որոնք յատուկ են քնարական պայծառ երփնագիրով։

Արմէնի գործերէն են՝
* «Ամպամած օր. Սեւան» (1953):
* «Աշունը Հայաստանի լեռներուն վրայ» (1956):
* «Առագաստներ» (1963)
* «Ամառային հովիկ» (1965, մասնաւոր հաւաքածոյ, Լոնտոն)
* «Ձեռագործ հիւսող կինը» (1972):
* «Ձեռագործուհին» (1973, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
* «Ձմեռ» (2003)

## Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած Ուքրանիոյ մէջ (1963, 1964, 1965 թուականներուն) եւ Երեւանի մէջ (1968 թուականին)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Կտավ.Արմեն Աթայան

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:21 Մայիսի ծնունդներ
Ռոպերթ Աթայեան

**Ռոպերթ Աթայեան ** () հայ երաժշտագէտ եւ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1961)։

Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ Արշակ Աթայեանի որդին է, Ռաֆայել եւ Արմէն Աթայեաններու եղբայրը։

## Կենսագրութիւն
1941 թուականին աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցը։ 1944 թուականէն սկսեալ դասաւանդած Է նոյն երաժշտանոցին մէջ, իսկ 1977 թուականէն ետք եղած է երաժշտութեան տեսութեան վարիչ։

Ուսումնասիրած է հայկական ժողովրդական եւ միջնադարեան երաժշտութիւնը, խազային նոթագրութիւնը, կազմել եւ խմբագրել Կոմիտասի երկերու ակադեմական հրատարակութիւնը, գրել գործիքային եւ ձայնական երկեր, մշակել ժողովրդական երգեր եւ միջնադարեան մեղեդիներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:20 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Աթանաս (անձնանուն)

**Աթանաս**, հայկական արական անուն։ Առաջացած է յունարէն «անմահ» բառէն։ Կազմուած է a ժխտական մասնիկէն եւ thanatos «մահ» բառէն։ Ասկէ առաջ եկած է Աթանասեան մականունը։ Այժմ քիչ է օգտագործուող անուն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անուններ
Յարութիւն Աթանասեան

**Աթանասեան Յարութիւն** (ծն․՝ 1884, Ատաբազար), հրապարակախօս, խմբագիր եւ մանկավարժ:

## Կենսագրութիւն
Նախնական ուսումը աւարտէլէ ետք 1899-ին կը մտնէ ուսուցչական ասպարէզ. ինքնաշխատութեամբ կը հետեւի ուսողութեան. Օսմ. Սահմանադրութենէն յետոյ Ատաբազարի Կեդրոնական վարժարանի (երկրորդական) ուսողութեան ուսուցիչ կը կարգուի, պատերազմէն յետոյ տնօրէն՝ Նշանթաշի ազգային որբանոցին եւ Որբերու կեդրոնին, ապա Ատաբազարի մէջ ունեցած է մասնաւոր վարժարան:

1922էն ի վեր հաստատուծ է Ռումանիա ուր իբր ուսուցիչ պաշտօնավարած է Պուքրէշ և խմբագրութիւնով:

## Ստեղծագործութիւն
Իր հեղինակութիւններնէն, Գրահաշիւ տպ. Պոլիս 1904. Տարերք թուաբանութեան տպ. Ատաբազար Տարերք երկրաչաբութեան,կիսով տպուած Ատաբազար և պատերազմին փճացած , Հաշիւ Ա. տարի տպ. Պուքրէշ 1924, Պտղատու ծառեր տպ. ֆրումոասա 1931, Պատուաստ և յօտում պտղատու ծառերու տպ. Ֆրումոասա 1931, Ուղեցույց հունգարերէն լէզուի տպ. Ֆրումոասա 1932: Յ. Գ. Ատրուշան անունով հեղինակութիւններն են, Ուղեցույց Ռում, լեզուի տպ. Պուքրէշ 1924, Ընտանեկան զբօսանք տպ. Ֆրումոասա 1930, Մեր Առողջութիւնը տպ. Ֆրումոասա 1930: Հրատարակած է Գարուն և Կոկոն մատենաշարներու մանկական գիրքերը: Խմբագրած է Գարուն (Պուքրէշ 1924) և Կոկոն (Ֆրումոասա և Պուքրէշ 1934-5) մանկական և պատենական և Գիտութիւն ու Գիտելիք (Ֆրումոասա 1930-1) դիտական ամսաթերթերը:

## Աղբիուրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ 1938, Հատոր Ա․, էջ 48։

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Աթէնքի Ելեւթերիոս Վենիզելոս Օդակայան

**Ելեւթերիոս Վենիզելոսի անուան Աթէնքի միջազգային օդակայան** (ԱՄՕ, , ԻԱԹԱ՝ ATH, ԻՍԱՕ՝ LGAV), գործարկուած 28 Մարտ 2001-ին, Աթէնքը եւ Աթթիկայի տարածքը սպասարկող կարեւորագոյն օդակայանն է: Յունաստանի ամենաբեռնուած օդակայանն է եւ Aegean Airlines-ի, ինչպէս նաեւ այլ յունական ընկերութիւններու գործունէութեան կեդրոնն է: Ներառուած է Օդակայաններու միջազգային խորհուրդի Խումբ 2-ը (10–25 մլն) եւ 2017-ի դրութեամբ Եւրոպային 27րդն է իր ծանրաբեռնուածութեամբ:

## Պատմութիւն
ԱՄՕ-ն տեղակայուած է կեդրոնական Աթէնքէն դէպի արեւելք 20 քիլոմեթրի վրայ։ Կոչուած է 1930-ականներու նշանաւոր քաղաքական գործիչ եւ Յունաստանի վարչապետ Ելեւթերիոս Վենիզելոսի անունով: Օդակայանի սեպհականատիրութիւնը 55%-45% հարաբերակցութիւնով բաժնուած է յունական պետութեան եւ մասնաւոր տէրերու միջեւ:
thumb|Աթէնքի օդակայանը կառուցման ընթացքին Յունիս 2000-ին
Օդակայանը կառուցուեր է հոս տեղափոխելու համար ներկայիս փակուած Էլլինիկոն միջազգային օդակայանը, որուն յագեցուածութիւնը այլեւս ընդլայնուելու տեղ չըլլալու կէտի մը հասած էր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աթէնք
Մարի Աթմաճեան

**Մարի Աթմաճեան** (), սփիւռքահայ բանաստեղծուհի, գրական եւ հասարակական գործիչ։ Բանաստեղծ Ա. Սեմայի Գեղամ Միհրան Աթմաճեանի քոյրը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պրաֆա։ 

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Կ. Պոլսոյ Դպրոցասէր Տիկնանց վարժարանին մէջ, ուր կատարած է իր գրական առաջին փորձերը։ 1922 թուականին, որբերու հոսանքին հետ մեկնած է Յունաստան։ Աւարտած է հայկական նախակրթարանը, մէկ տարի յաճախած է Սալոնիկի ֆրանսական իգական լիցէյը։ 1925-ին ընտանիքով տեղափոխուած են Հալէպ, 1928-ին՝ Եթովպիա, իսկ 1929-էն սկսեալ ապրած է Փարիզ։ Հոն հետեւած է Մարգարիտ Բաբայեանի երաժշտական եւ Սորպոնի համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։

1930-ականներու սկիզբէն բանաստեղծութիւններ հրատարակած է «Ջանք» գրական-հասարակական ամսագրին եւ եղբօր «Մշակոյթ» հանդէսին մէջ, իսկ հետագային՝ «Անահիտ», «Պայքար», «Լուսաղբիւր», «Հայաստանի Կոչնակ», «Բազմավէպ», «Նոր Գիր», «Զուարթնոց» եւ այլ պարբերականներու մէջ։ «Տեգրեշենտօ» (1939) թատերգութեան, ինչպէս նաեւ «Գողգոթայի Շուշաններ» (1948), «Աստեղաքաղ» (1951), «Յաւիտենական Ուղիներ» (1956), «Գաղթաշխարհի Երգեր» (1961), «Ոսկի Գեղօն» (1967), «Վերջալոյսէն Առաջ» (1974) եւ «Յաւերժական Ուղիներով» (1974) քերթողական ժողովածուներուն մէջ պատկերած է սփիւռքահայերու կեանքն ու անոնց հայրենաբաղձ մտորումները։ Երկար տարիներ նախագահած է Ֆրանսահայ Գրողներու Միութեան։

Քոյրն է տարաբախտ բանաստեղծ ու գրագէտ Աթմաճեան Սեմայի։ 1915-ի եղեռնին, Աղաճա Գըշլայի մէջ, ուր աքսորուած էին ընտանեօք, կ'ենթարկուին անլուր տանջանքներու։ Հայրը խենեշօրէն կը սպաննուի։ Իրենց կեանքին բաժինը գաղթականութիւն ու զրկանք կ'ըլլան։ Պոլիս, Սուրիա, Եթովպիա, Յունաստան եւ Ֆրանսա...:

Ամուսնացած է Շարլ Շեվալիէի հետ, Փարիզ,1934ին:

## Դպրոցական կեանք
Կ'աշակերտէ Պոլսոյ Դպրոցասէր Տիկնանց վարժարանին։ Գրականութեան իր ուսուցիչը եղած է Արշակ Չօպանեան։ Գրական նախափորձերը կը հրատարակուին Ա. Սեմայի «Ջանք» եւ «Մշակոյթ» ամսագիրներուն մէջ։

## Ստեղծագործութիւններ
* 1939-ին լոյս կը տեսնէ գրական իր առաջին երգը, թատերակ մը։
* 1947-ին կը հրատարակէ առաջին քերթողագիրքը՝ «Գողգոթայի Շուշաններ»:
* 1951-ին երկրորդը՝ «Աստեղաքաղ»:
* 1961-ին «Գաղթաշխարհի Երգեր»:
* 1967-ին «Ոսկի Գեղօն»:
* 1974-ին «Վերջալոյսէն Առաջ»։

Խորքի եւ կառոյցի իր բոլոր ընկրկումներուն հակառակ, 1920-1950-ական թուականներու գրական հանգրուանին մէջ յիշատակելի անուններէն մէկն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:19 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի հայեր
Ստորոգութիւն:13 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աճման

**Աճման**, 'Աժման' (), քաղաք Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու մէջ, Աճմանի Էմիրութեան վարչական կեդրոնը։

Բնակչութիւնը ։ Բնակչութեամբ 5-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ու մէջ։

Հին ժամանակներուն յայտնի էր որպէս ձկնորսական կեդրոն, ինչպէս նաեւ մարգարիտի հանքավայր։ Սակայն, մինչեւ վերջին ժամանակները կը համարուէր փոքր քաղաք։ Միայն վերջերս քաղաքը սկսաւ արագորէն զարգանալ՝ շնորհիվ իրեն դրաձի մեծագոյն քաղաքները՝ Տուպայ եւ Շարժա։

Քաղաքը կը գտնուի Պարսից ծոցի ափին, Շարջայէն մի քանի քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, Շարժա եւ Տուպայ քաղաքներուն հետ 2 միլիոն բնակչութիւն կազմելով։

Քաղաքին մէջ կայ նաւահանգիստ։

Աժմանը միակ էմիրութիւնն է, որուն մէջ չի յայտնաբերուիր նաւթ։ Սակայն Աժմանը աւելի յայտնի է իր նաւաշինական գործունէութեամբ, որտեղ մինչեւ օրս հնագոյն ձեւերով կը կառուցեն հին արաբական առագաստանաւեր եւ ժամանակակից նաւեր։

Քաղաքը յայտնի է նաեւ իր Ազգային պատմական թանգարանով։ Կարելի նաեւ տեսնել քառակուսի աշտարակը, Ալ-Նուամի մզկիթը եւ ուղտերու մրցավազքի յարթակը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ajman Aerial 2009.jpg
Պատկեր:Barjeel or air tower at ajman museum by ahmed fouad.jpg
Պատկեր:Ajman corniche mosque. - panoramio.jpg
Պատկեր:Ajman beach-9.jpg


## Բնակչութիւն

## Արտաքին յղումներ
* Աջման &nbsp;-&nbsp;ՄԱԷ-ի հանգստավայրերը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու քաղաքներ
Ալ Ղատ

**«Ալ Ղատ»** (արաբ՝. الغد, «Վաղը»), ոչ պետական ազգային օրաթերթ: Արաբական առաջին անկախ օրաթերթն է, կը հրատարակուի Յորդանանի մէջ։ Խմբագրատունը կը գտնուի մայրաքաղաք Ամմանի մէջ:
## Պատմութիւն
*«Ալ Ղատ»* հիմնադրուած է Օգոստոս 2004-ին, Մոհամետ Ալայյանի կողմէ, որ նաեւ այդ թերթի հրատարակիչ Al Faridah մասնագիտացուած հրատարակչատան նախագահն է: 2005-էն սկսեալ թերթի գլխաւոր խմբագիրը Իմատ Հմուտն է:

Նոյեմբեր 2011-ին յարձակում կատարուած է թերթին խմբագրատան եւ աշխատակիցներուն վրայ։ Մէկ ամիս ետք, գլխաւոր խմբագիր Մուսթաֆա Սալեհ հեռացած է իր պաշտօնէն։ Այդ դէպքը համընկած է պետական Ալ-Ռայ լրատուամիջոցի գլխաւոր խմբագիր Ճումանա Ղունայմաթի աշխատանքէն հեռացման հետ եւ որ տեղի ունեցած է Յորդանանի Լրատուական ու Հաղորդակցութեան նախարար Ռաքան ալ-Մաճալիի հրամանով: 2011-ի վերջերը Ճումանա Ղունայմաթ նշանակուած է «Ալ Ղատ»ի գլխաւոր խմբագիր եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ այսօր

Տպագիր տարբերակին կողքին, «Ալ Ղատ» լոյս կը տեսնէ նաեւ ելեկտրոնային առցանց տարբերակով, որ բաւականին մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէ ընթերցողներուն քով: 2010-ին MENA-ի ամէնէն յաճախ այցելուող կայքղջերուն մէջ այն գրաւած է 10-րդ տեղը:

«Ալ Ղատ» օրաթերթը լրագրերու համաշխարհային ընկերակցութեան կողմէ կազմակերպուած Asia Media Awards մրցանակաբաշխութեան մրցանակներու արժանացած է երեք անուանակարգերով՝ լաւագոյն ձեւաւորում, լաւագոյն առաջին էջ եւ լաւագոյն ելեկտրոնային հարթակ ունենալու համար: 2018-ին «Ալ Ղատ»ի ելեկտրոնային տարբերակը Industry Arabic-ի կողմէ ճանչցուած է արաբական աշխարհին մէջ ամենաազդեցիկ լրատուամիջոցը:

## Թերթի բովանդակութիւնը
«Ալ Ղատ» կը ներառէ հինգ բաժիններ.

* Ալ Ղատ ալ Օրտունի (الغد الأردني) - Յորդանանի տեղական նորութիւններ
* Արաբները եւ աշխարհը ( العرب والعالم) - կ՛ընդգրկէ տարածաշրջանային եւ միջազգային նորութիւններ
* Ալ-թահատտի (التحدي) - մարզական լուրեր
* Տնտեսութիւն (اقتصاد) - միջազգային տնտեսական նորութիւններ
* Հայաթունա (حياتنا) - առողջութեան, կենցաղի, ապրելակերպի վերաբերեալ նիւթեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով