open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ղուկաս Ելանճեան

**Ղուկաս Ելանճեան (Սանդոյան)**, հայ բժիշկ։

Ալեքսան եւ Ղուկաս եղբայրները զբաղած են օձի խայթոցով բուժմամբ։ Այդ շնորհքը սերնդէ սերունդ փոխանցուած է ընտանիքի նահապետ Յակոբէն (թուրք.՝ ելանճի - *օձ վարժեցնող*)։ Տանը օձեր պահած են՝ փորձեր անցնելու նպատակով։ Ընտանիքին մէջ ունեցած են հայատառ արաբերէն ձեռագիր բժշկարան։ 1915 թուականին Ղուկասը բժշկարանն իր հետ տարած է Տերսիմ, ուր ալ մահացած է։

## Գրականութիւն
*Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
*Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն «**Սուրբ Փրկիչ**»  հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Յարութիւն Մինասեան, Օսմանեան կայսրութիւնում եւ Թուրքիայի Հանրապետութիւնում բռնաճնշումների եւ ցեղասպանութեան ենթարկւած հայ բժիշկներ, Երեւան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ելեկտրակիթառ

133px|մինի|1974 Gibson Les Paul Custom Cherry Sunbrust
Ելեկտրակիթառը լարաւոր նուագարան մըն է։ Ունի մակնեթներ, որ հարիչով կամ մատով (եղունգներով) նուագած լարերու թրթռումը ելեկտրական ազդանշաններու կը դարձնէ։ Մակնեթները Ելեկտրամաքնիսական թելադրանքի կանոնով կ'աշխատի։ Ելեկտրակիթառին յառաջ բերած ազդանշանները ուղղակի բարձրախօս ուղղուելու համար շատ ցած են: Այս պատճառաւ առաջ պէտք է, որ ընդլայնողէն անցնին։

Ելեկտրակիթառը յաճախ յատկազդումի (յատուկ-ազդեցութիւն) ոտնակներով կը գործածուի։

Ելեկտրակիթառը 1931-ին ստեղծուած է։ Ճազի կիթառիստները մեծ նուագախումբերու մէջ նուագած ատեն, բարձրախօսներէն բարձրաձայն սոլոներ նուագելու համար աքուսթիք կիթառի տեղը ելեկտրակիթառը նախընտրած են ։ 1950-ներուն ու 1960-ներուն ընթացքին ելեկտրակիթառը Ռոք ու Պլուզի ամենա կարեւոր տեղը կը գրաւէ։ 1980-ներուն Մետալը այն օրուան բոլոր երիտասարդներուն երկար մազ ձգելու եւ ձեռքը կիթառ մը առնելու առաջնորդած է։

## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Եկաւեան Երզնկացի

**Լեւոն Եկաւեան** (), հայ ատամնաբոյժ, ՀՅԴ-ի անդամ։

Ծնած է Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Արաբկիր քաղաքի մէջ։ Ստացած է ատամնաբուժական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս ատամնաբոյժ։ Եղած է ՀՅԴ-ի անդամ։

Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս ատամնաբոյժ ծառայած՝ Երզնկայի Հալէպիէ զինուորական հիւանանոցէն ներս։

1915 (1916) թուականին, Երզնկայի՝ ռուսական գրաւումէն մէկ օր առաջ, Երզնկայի Հալէպիէ զինուորական հիւանդանոցի գլխաւոր բժիշկ-վիրաբոյժ՝ հարիւրապետ Ֆերիտունի հրամանով, հիւանդանոցի ննջասենեակին մէջ քնացած ժամանակ սպանուած է ատրճանակով՝ «տէբօ մէյմուրի» (պահեստի պաշտօնեայի) եւ առողջապահական «չաւուշի» ձեռքով։ Մէկ այլ տուեալով՝ նահատակուած է, Երզնկայէն դուրս գտնուող վայրի մը մէջ։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
*Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
*Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբոյժներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Ստորոգութիւն:Երզնկա մահեր
Ստորոգութիւն:Կուսակցութիւններ
Հրանդ Եկաւեան

**Հրանդ Եկաւեան** (1895 (մօտաւորապէս) , Արաբկիր, Խարբերդի նահանգ - 5 Յունիս 1915, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ, Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։

Ծնած է մօտաւորապէս 1895 թուականին, Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գաւառի՝ Արաբկիր քաղաքին մէջ։ 1915 թուականին եղած է բժշկական վարժարանի երրորդ կարգի ուսանող։ Եղած է Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։ Մահուան դատապարտուած է Կ. Պոլսոյ Պատերազմական ատեանի կողմէ։ 1915 թ. Յունիս 15-ին՝ մօտ 20 տարեկան հասակին, Կ. Պոլսոյ Սուլթան Պայազիտի հրապարակին մէջ կախաղան բարձրացուած է՝ 20 հայ հնչակեաններու խումբի մէջ։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ, 24, 1985։
*Շամտաճեան Միքայէլ, Հայ մտքին հարկը Եղեռնին, Անթիլիաս, 1965։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:5 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Արմենակ Եկարեան

**Արմենակ Գրիգորի Եկարեան** (), հայ ազատագրական շարժման գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վանի մէջ։ 1888 թուականին մտած է Արմենական ազգային-ազատագրական կազմակերպութեան մէջ։ 1896 թուականի հայկական ջարդերու ժամանակ կազմակերպութիւնը Եկարեանին ուղարկած է Ուրմիա (Իրան)՝ զէնք հայթաթելու, սակայն այնտեղ ձերբակալուած է։ Բանտէն ազատուելով՝ 40 զինուած մարտիկներու հետ եկած է Վան եւ ստանձնած ինքնապաշտպանութեան ղեկավարութիւնը զոհուած Մկրտիչ Աւետիսեանի փոխարէն։ Այնուհետեւ ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրմիա։ Երիտթուրքական հեղաշրջումէն (1908) յետոյ վերադարձած է Վան։ 1915 թուականի Վանի ինքնապաշտպանութեան ղեկավարներէն էր, եղած է քաղաքի մարտական ուժերու, հայկական ոստիկանութեան պետը։

Մահացած է Գահիրէի մէջ։

## Երկեր
* Յուշեր, Գահիրէ, 1947։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Յուշեր Արմենակ Եկարեանի, խմբ. Լ. Աճեմեան, Գահիրէ, 1947։
* Արտակ Դարբինեան, Հայ ազատագրական շարժման օրերէն, Երեւան, 2004։

## Արտաքին յղումներ
* Arménak Yekarian, hero of Van  

Ստորոգութիւն:20 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Եկեղեցական տոմարագիտութիւն

**Եկեղեցական Տոմարագիտութիւն,** Քրիստոսի Յարութեան տօնը (Զատիկը) տարբեր թուականներով կը նշուի քրիստոնեայ եկեղեցիներու կողմէ եւ այդ  հիմամբ՝ անիկա կը շարժի, այսինքն ոչ հաստատուն տօն մըն է:

Այս հարցը գերազանցապէս կ'առնչուէր տոմարական հաշիւներու: Հայց. Եկեղեցւոյ Զատիկը կրնար զուգադիպիլ Մարտ 22-էն մինչեւ Ապրիլ 25 երկարող 35 օրերու մերձաւորագոյն Կիրակիին: Բայց այդ հաշիւները ինչպէ՞ս կը կատարուին: «Եկեղեցական տոմարագիտութիւն» կոչուած հատորը, զոր հեղինակած էր Էջմիածնայ տոմարագէտ միաբաններէն Գէորգ արք. Սէրայտարեան Վիրահայոց թեմին երբեմնի երկարամեայ առաջնորդը (վախճանած՝ 2002-ին): Գրքին մէջ նշուած էր հետեւեալը.



Գիտեմ, որ «գիշերահաւասար» ը տարուան այն ժամանակն է՝ երբ ցերեկն ու գիշերը հաւասար տեւողութիւն կ'ունենան (Մարտ 21-ին ու Սեպտեմբեր 21-ին)։ Բայց հարցն այն է՝ թէ ինչու Զատկուան տօնը կապուած է «լուսնի լրում»ին...։

Գրքին վերջաւորութեան սակայն, հեղինակը կը պատմէր, որ 1969-ին Վազգէն Ա. Կաթողիկոս երեք եպիսկոպոսներէ բաղկացեալ յանձնախումբ մը կազմեր էր, պարտականութիւն տալով անոր ուսումնասիրել բոլոր եկեղեցիներու հետ Զատկի անշարժ օր մը տօնելու հարցը: Այդ յանձնախումբը, յետ քննութեան, հասած էր սա՛ եզրակացութեան. «Երբ քրիստոնեայ եկեղեցիները համաձայնին Ս. Յարութեան տօնը կատարելու անշարժ եւ հաստատուն օր մը, Հայց. Եկեղեցին եւս միանայ որոշումին եւ Զատիկը տօնեն տարուայ անշարժ օր մը, Ապրիլի Բ. կամ Գ. Կիրակին»։

Աւելի քան 45 տարի անցեր է վերի թուականէն, բայց ցանկալի «համաձայնութիւն»ը չէ գոյացեր: Այդ  տարիներու ընթացքին բազմահարիւր աշխատաժողովներ, համագումարներ, էքիւմէնիք հանդիպումներ կայացեր են մեծ եւ փոքր տարբեր եկեղեցիներու միջեւ՝ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի Երդիքին տակ կամ այլուր, բայց շօշափելի արդունք մը ձեռք չէ ձգուեր։

## Հայկական Տոմարի Առանձնայատկութիւնները
Հայ եկեղեցական տոմարը դարերու ընթացքին ունեցած է հետեւեալ կարեւոր հանգրուանները.

* **Անդրէասի Օրացոյց (200-ամեայ).** 5-րդ դարուն Հայաստանի մէջ կը գործածուէր այս շրջանը։
* **Հայոց Մեծ Թուական (552 թ.).** Մովսէս Եղիվարդեցի կաթողիկոսի օրով հաստատուեցաւ հայկական տոմարը, որ հիմնուած է 532-ամեայ պարբերաշրջանի վրայ (Յովհաննէս Սարկաւագի ձեւաւորած «Յայսմաւուրք»ի տոմարը աւելի ուշ եկաւ)։
* **Անշարժ եւ Շարժական Տոմար.** Հին հայկական տոմարը «նահանջ» տարի չունենալուն պատճառով շարժական էր, սակայն եկեղեցական կարգաւորումներով այն համապատասխանեցուեցաւ աստղաբաշխական տարուան։

## Հիմնական Հասկացողութիւններ

* **Վերադիր.** Լուսնային եւ արեւային տարիներու միջեւ եղած տարբերութիւնը (11 օր)։
* **Տանուտէր.** Տարուան գլխաւոր կենդանակերպը կամ աստղը, որով կը որոշուէր տարուայ բնոյթը։
* **Եօթներեակ.** Շաբաթուայ օրերու դասաւորումը տարուայ սկզբին համեմատ։

## Յուլեան եւ Գրիգորեան Օրացոյցներ
1582-ին Գրիգոր ԺԳ. պապը բարեփոխեց տոմարը (Գրիգորեան կամ «Նոր Տոմար»)։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին պաշտօնապէս Նոր Տոմարին անցաւ 1923-ին (բացառութեամբ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան, որ մինչեւ այսօր կը հետեւի Հին Յուլեան տոմարին)։

## Ծանօթագրութիւն
Եհուտ Մոնոսոն

**Եհուտ Մոնոսոն** (), քաղաք մըն է, որ կազմուած է կեդրոնական Իսրայէլի մէջ գտնուող Եհուտ քաղաքի եւ հարեւան Նեւէ  Մոնոսոն համայնքային բնակավայրի միացեալ քաղաքապետարանին (կամ՝ վարչական միաւորին) կողմէ։ 2023-ին քաղաքը ունէր 32,071 բնակիչ։

## Պատմութիւն
2003-ին Իսրայէլի Ներքին գործոց նախարարութեան նախաձեռնած տեղական իշխանութիւններու միացման ծրագիրի շրջանակէն ներս, Եհուտի քաղաքապետարանը միացաւ Նեւէ Մոնոսոնի տեղական խորհուրդին։ Քաղաքի զինանշանին վրայ արձանագրուած ենաստուածաշնչեան խօսքեր՝ քաղուած Ծննդոց 49:8-էն. «Յուդա՛, քու եղբայրներդ պիտի գովեն քեզ. քու ձեռքդ թշնամիներուդ պարանոցին վրայ պիտի ըլլայ»։

Միացման պայմաններուն համաձայն՝ Նեւէ Մոնոսոն պահեց համայնքային ինքնավարութեան բարձր մակարդակ՝ Նեւէ Մոնոսոնի ընտրովի Տեղական վարչութեան (*minhelet mekomit*) հսկողութեան տակ։ Միացման ծրագիրի գործադրութեամբ, 2005-ին Ներքին գործոց նախարարին կողմէ անոր շնորհուեցաւ քաղաքապետական կարգավիճակ՝ իբրեւ ինքնավար թաղապետութիւն (*va'ad rova ironi*)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իսրայելի քաղաքներ
Եղբայր Եմք Մեք

Ագգային միութեան ստեղծումը՝ 19-րդ դարու կիսուն, հայութեան հիմնական խնդիրը եղած է։ Միասնութեան թեման մամուլի եւ գրական գործերու նիւթ դարձուած է՝ յաղթահարելու համար թէ՛ աշխարհագրական ցրուումը, թէ՛ կաթողիկէ եւ բողոքական համայնքներու ստեղծումով ծագած յարանուանական պառակտումները։
Կաթողիկէ ընտանիքի զաւակ՝ Մ. Պէշիկթաշլեան առաջին ու գլխաւոր քարոզիչ–գործիչներէն պիտի ըլլար՝ այս բաժանումներու յաղթահարման ճամբուն վրայ։

«Եղբայր եմք մեք»ը կը ցուցահանէ Մ. Պէշիկթաշլեանի գորովագին հոգին։ Այս իսկական «հաւատամք»ին մէջ, ան բարձրագոյն արժէք ու իտէալ կր յայտարարէ իր նմանին, ազգակիցին սէրը։ Թէեւ օրուան վիպապաշտ ոճով ու շատ ընդհանուր բանաձեւուած, հոն տեղ գտած է նաեւ բանաստեղծին պատկերացումը՝ միութեան ստեղծման կերպին ու բարերար հետեւանքներուն մասին։



Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Եղէգնաձոր

**Եղեգնաձոր,** քաղաք՝ Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի մէջ գտնուող մարզկեդրոն, Արփա գետի աջ ափին, Երեւանէն մօտ 120 քմ հարաւ-արեւելք։ Կը գրաւէ Վայքի արեւմտեան մասը։

Մինչեւ 1935 թ. բնակավայրը Քեշիշքենդ կը կոչուէր, ապա Միկոյեան, վերանուանուեցաւ Խորհրդային Միութեան ականաւոր քաղաքական գործիչ Անաստաս Միկոյեանի պատուին։

## Տնտեսութիւն
Քաղաքի տնտեսութեան զարգացումը նկատելի եղած է 1931-էն ետք, երբ քաղաքը վարչական կեդրոն դարձաւ։ Մինչեւ ԽՍՀՄ-ի փլուզումը այս քաղաքը զարգացած տնտեսութիւն ունեցող բնակավայր կը հանդիսանար։ Այստեղ կը գործէին Երեւանի «Էլեկտրասարք» ճարտարարուեստական միաւորման եւ «Հայգորգ» առեւտրական հաստատութեան մասնաճիւղը։ Այստեղ բալբաս ցեղատեսակի ոչխարներ կը բուծանէին, որուն բուրդը լաւագոյն հումք կը հանդիսանար գորգագործութեան համար։ Լայն ճանաչում  ունեցած է ոչխարի կաթով արտադրուող «Բրինզա» պանիրը։

Ներկայիս քաղաքին մէջ կը զարգանայ վերամշակուող արդիւնաբերութիւնը, կը գործեն կահոյքի, քարերու եւ շինանիւթերու, գինիի տակառներու արտադրամասեր, հիւսուած գորգի եւ կարի արտադրութիւն։ Այստեղ կը գործէ սարքերու գործարան, ուր կ'արտադրուին չափիչներ։ Արագ կը զարգանայ ճարտարարուեստը, ուր գինի, կաթնամթերք եւ պահածոներ կ'արտադրուին։ Քաղաքին մէջ կը գործէ ալրաղաց։

Համայնքին մէջ մշակուող հողահանդակները 598 հա կը կազմեն, որմէ 427 հա վարելահողերն են, ուր հացահատիկ, բանջարեղէնի պարտէզներ եւ այլ ուտելիք բոյսեր կը մշակուին։ Լայն տարածում ունին խաղողի եւ պտղատու այգիները՝ 105 հա, որոնց բերքի հիմնական մասը տեղի պահածոներու եւ գինիի գործարաններուն մէջ կը վերամշակուի։ Կը զբաղին նաեւ անասնապահութեամբ։ Վերջին տարիներուն ստեղծուած են այծաբուծական ագարակներ, այծերու գլխաքանակը կը շատնայ, քանի որ այստեղ արտադրաուող այծի պանիրը աւելի շատ կը պահանջուի, ինչպէս նաեւ մարզի սահմաններէն դուրս կ'արտահանուի։

## Օգտակար Հանքանիւթեր
Համայնքի տարածքին գտնուող հանքային հանածոներէն կան շինարարական քարը (ֆելզիթ, Կրանիթ) եւ ապակիի հումքը։

## Պատմամշակութային Կառոյցներ
Եղէգնաձորի մօտ կը գտնուին Արփայի հին կամուրջներէն մէկը՝ Ագարակաձորիկ կամուրջը (8-րդ դար), 12-էն 16-րդ դարերու խաչքարեր, 4-րդ դարու ամրոց, 17-րդ դարու եկեղեցի (վերակառուցուած 19-րդ դար)։

## Պատկերասրահ

Սուրբ Սարգիս, Եղեգնաձոր, 2015 (1).jpg|Եղէգնաձորի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի
Եսայի Նշեցու հուշարձան, 2015 (2).jpg|Եսայի Նշեցիի յուշարձան
Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին, Եղեգնաձոր (1).JPG|Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքին զոհուածներուն նուիրուած յուշարձան, Եղէգնաձոր



Հուշարձան Արցախյան ազատամարտում զոհվածներին, Եղեգնաձոր (7).JPG|Արցախեան ազատամարտի ընթացքին զոհուածներուն նուիրուած յուշարձան, Եղէգնաձոր
Հուշարձան Անաստաս Միկոյանի, Եղեգնաձոր (3).JPG|Անաստաս Միկոյեանի յուշարձան (Եղէգնաձոր)


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* yeghegnadzor.luys.am 

Ստորոգութիւն:Եղեգնաձոր
Եղեռնի Զոհերու Յուշարձան (Մարսէյլ)

**Եղեռնի զոհերու յուշարձան**, յուշարձան Ֆրանսայի Մարսէյլ քաղաքի Պրատօ պողոտայի Մարսէյի Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մաշտոց Թարգմանչաց Հայկական տաճարին բակին մէջ։

## Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է Մեծ եղեռնի զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանին կառուցման աշխատանքները սկսած են 31 Մայիս 1970-ին, հիմնարկէքին առաջին քարը տեղադրած է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա.։ Յուշարձանին բացումը կատարուած է 11 Փետրուար 1973-ին պետքարտուղար Ժոզէֆ Կոմիտիի գլխաւորութեամբ։ Արարողութեան մասնակցած է նաեւ Մարսէյի փոխքաղաքապետ Կասթօն Թէֆէրը։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ` Թորոս Ռասթկէլէնեան
* Ճարտարապետ` Ալէն Փիրեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի յուշարձաններ
Եղեռնի Զոհերու Յուշարձան (Պուէնոս Այրես, Արժանթին)

**Եղեռնի զոհերու յուշարձան**, յուշարձան Արժանթինի մայրաքաղաք Պուէնոս Այրէսի մէջ՝ հայկական գերեզմանատան տարածքին։

## Պատմութիւն
Յուշարձանը կառուցուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանին կառուցումը սկսած է 1980-ականներուն եւ աւարտած է 1985-ին։

## Տուեալներ
Յուշարձանը մատուռանման կառոյց է՝ կոնաձեւ գմբէթով, աստիճաններով։ Կը գտնուի հայկական գերեզմանատան տարածքին։ Յուշարձանին վրայ մակագրուած է. «Յարգանք նահատակաց 1915-1985»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Եղիա Դերձակեան

**Եղիա Դերձակեան** եպ. երբեմն Սէֆէրեան, Ճրնճըղեան, Թէրզեան, ծնած Էֆքէրէ 1811-ին. ժողովուրդէն Քէշկէկճի Սրբազան անուանուած: 1865-ին տակաւին վարդապետ՝ Կեսարիոյ առաջնորդ կ'ընտրուի, 1879 ին եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի: Իր օրով ճեմարանը գոցուած եւ վանքը դադրած է վառարան մը ըլլալէ. անգործ մէկը եղած է եւ մեռած 1886-ին: (Տապանագիրը տե՛ս Ալպօյաճեան՝ «Հայ Կեսարիա» 943):
Եղիա Նաճարեան

**Եղիա Նաճարեան** (17 Ապրիլ 1933 – 6 Յունուար 2008), արեւելագէտ, խմբագիր։
## Կենսագրութիւն
Ծնած է ատանացի ծնողքէ, նախնական ուսումը ստացած է Ագգային Աբգարեան Վարժարանին մէջ, իսկ երկրորդականը՝ Անթիլիասի Դպրեվանքի ճեմարանին մէջ:

1950ականներէն դասաւանդած է Պէյրութի եւ Դամասկոսի Աբգարեան եւ Թարգմանչաց վարժարաններան մէջ, միաժամանակ վարած է Պէյրութի Այգ օրաթերթի խմբագրապետի պաշտօնը, ուր կա­տարած է նաեւ ֆրանսերէնէ հայերէն թերթօնային գրականութեան թարգմանութիւններ: Աշխատակ­ցած է նաեւ Պէյրութի Ազդարար օրաթերթին:

1959-ին ընտանեօք հայրենադարձած է Հայաստան: Ուսումը շարունակած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրութեան Ֆակուլտէտին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1963-ին:

Աւելի քան քառասուն տարի աշխատած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Արեւելագիտութեան Ինստիտուտի Արաբական Բաժնին մէջ:

Դասաւանդած է ԵՊՀի Արեւելագիտութեան Ֆակուլտէտին մէջ։ 1974-ին պաշտպանած է դոկտորական աւարտաճառը՝ «Արաբական  Ազգային Մշակութային Զարթօնքը» նիւթով: Գիրքին արաբերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսաւ 2005-ին Դամասկոսի եւ Գահիրէյի մէջ միաժամանակ:

Ան աշխատակցած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանին, որուն Ա. եւ Բ. հատորներուն մէջ լոյս տեսած են Լիբանանի եւ Արեւելքի մասին իր ստորագրած կարգ մը յօդուածները:

1986-ին պարգեւատրուած է Սովետական Հայաստանի Գերագոյն Խորհուրդի Աշխատանքի Վետերանի շքանշանով:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր ԻԹ․, Պէյրութ, 2009, էջ 428-429։

Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Ստորոգութիւն:6 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ արեւելագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Բիւզանդ Եղիայեան

**Բիւզանդ Եղիայեան** (), հայ գրող, խմբագիր եւ հրապարակագիր։

## Կենսագրութիւն
Հանրային, կրթական, մշակութային ու գրական բազմակողմանի իր ծառայութիւններով երախտաշատ մշակ մը՝ Բիւզանդ Եղիայեան, ծնած է Ատանա (կիլիկիա), ուր եւ ստացած է իր նախակրթութիւնը։ Երկրորդական եւ բարձրագոյն ուսման հետեւած է Տարսոնի եւ Զմիւռնիոյ ամերիկեան գոլէճներուն, Աթէնքի կրօնից Վարժարանին, Ժընեւի *Institut Universitaire de Hautes Études Internationales*ի եւ *Պըրմինկհամ-Վուտրպրութ*ի (Անգլիա) *Sally Oak* գոլէճին մէջ, մասնագիտանալով մանկավարժական, աստուածաբանական, միջազգային-օրէնսգիտական եւ քաղաքական - տնտեսութեան ճիւղերուն մէջ։ Տեսչական եւ ուսուցչական պաշտօններ վարած է *Քրաֆթ Պոնառ*ի՝ Զուիցերիոյ Հայասէրներու Ընկերութեան հովանաւորած «Հայ Դպրոց»ին, Կիլիկիոյ Հայոց Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի դպրեվանքին, Պէյրութի «Դարուհի Յակոբեան» եւ «Յովակիմեան-Մանուկեան» երկրորդ. վարժարաններուն եւ Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ, իբրեւ դասախօս գրական, հայագիտական, պատմագիտական, իմաստասիրական եւ մանկավարժական նիւթերու։

Աւելի քան յիսնամեայ իր գործունէութիւնը, մասնաւորաբար Միջին Արեւելքի հայահոծ գօտիներուն մէջ, կ'ընդգրկէ առաւելապէս կրթական-դաստիարակչական դերակատարութեամբ։

## Գործերը
«Սփիւռք» (պատմուածքներ), «Արդի Հայ Գրականութեան», «Մանկութեան Պարտէզ», «Կարաւանը», «Մարդու Օրերը» (պատմուածքներ), «Լուսակամար Հայ Գրականութեան», «Փոքր Ածու» (բանաստեղծութիւններ), «Տրդատ Մեծ», «Վասակ Մարզպան», «Որդի Մարդոյ», «Դաւիթ եւ Մելիք» (թատերգութիւններ):

Իր խառնուածքով եւ մտաւորականի անհատականութեամբ՝ Բ. Եղիայեան կ'անձնաւորէ դասական ուսուցիչը, աւանդապաշտ գրագէտը եւ գիրի ու մշակոյթի բոլորանուէր սերմնացանը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ալէն Եղիկեան

**Ալէն Եղիկեան** (10 Մարտ 1985, Գալիֆորնիա - 10 Մայիս 2013, Վրաստան)։

Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2013 մահեր
Ստորոգութիւն:Գալիֆորնիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վրաստան մահեր
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Վաղահաս մահեր
Գաբրիէլ Եղիազարով

**Գաբրիէլ Գէւորգիի Եղիազարով** (**Գաբրիէլ Եղիազարեան**) (2 Մայիս 1916, Պաքու, Ռուսական կայսրութիւն – 22 Յուլիս 1988, Մոսկուա, ԽՍՀՄ), խորհրդային, ծագումով հայ ֆիլմի նկարիչ, բեմադրիչ եւ սենարիստ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (26 Նոյեմբեր, 1965), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (7 Յունուար, 1977), Հայրենական Մեծ պատերազմի մասնակից, ԽՍՀՄ ԿԿ անդամ (1956-էն)։

## Կենսագրութիւն
Գաբրիէլ Եղիազարով, ծնած է 1916 թուականին Պաքուի մէջ։ Դպրոցը աւարտելէն եսք՝ նախքան հիմնարկ ընդունուիլը, աշխատած է Պաքուի կինոստուդիայի մէջ՝ սկսելով լուսաւորողի պաշտոնով։ Աւելի ուշ կազմաւորուեցաւ մուլտիպլիկացիոն դասարան։

1941 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի օբերադորական բաժինը, որպէս դիպլոմային աշխատանք բեմադրիչի առարկայէն նկարահանած է Տարաս Բուլբա ֆիլմը։ Առաւել յայտնի են բեմադրիչի այն աշխատանքները, ուր իրապէս պատկերուած են խորհրդային հասարակ մարդկանց կեանքը՝ «Տաք ձիւն»՝ Յու․ Բոնդարեւի զինուորական վէպի էկրանաւորումը եւ «Դիմանկար անձրեւով»։

Մահացած է 1988 թուականին, թաղուած է Վոստրեակովսկի գերեզմանոցի 103-րդ հատուածին մէջ։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

### Դերեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1916 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պաքու ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1988 մահեր
Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահեր
Ստորոգութիւն:Խորհրդային սենարիստներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Եղիշէ (անձնանուն)

}}

**Եղիշէ**, հայկական արական տարածուած անուն։  Ունի աստուածաշնչային ծագում, հրէական  անունն է, որ կը նշանակի՝ «Աստուած փրկութիւն է»:
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Եղիշեան**

## Անունը Կրողներ
* Եղիշէ (400-480) Ե դարու պատմիչ
* Եղիշէ Չարենց (Սողոմոնեան, 1897 Կարս-սպ.1937 Երեւան) 20րդ դարու բանաստեղծ
* Եղիշէ Ասծատրեան (1914 Ճարտար, Ելիզաւեթփոլի նահանգ, ՌԿ) գիտաշխատող
* Եղիշէ Այվազեան (ծն.1890) ճարտարագէտ
* Եղիշէ Թադեւոսեան (1870 Վաղարշապատ-1936 Թպիլիսի) նկարիչ
* Եղիշէ Փափանեան (1877 Կարին-1915) բժիշկ
* Եղիշէ Պահլաւունի (մ.1961 Պարսկաստան) վաշտապետ, ֆետայի

## Այլ Լեզուներուն Մէջ Համարժէք Անուններ
*  Իլայշա
* 
* 
*  Էլիսայոս
*  Ելիսէյ
* 
*  Էլիսէ
*  Էլիզէ

## Ծանօթագրութիւններ
Եկատերինոտար

**Եկատերինոտար**, քղ. Ռուսիոյ, 1879-ին 60 հազար բնակիչ ունէր, մեծամասնութիւնը ռուս: Հայոց թիւն էր 1400 հոգի, բաժնուած 200 տան, որոնք բոլորն ալ գաղթած էին զանազան տեղերէ, Խրիմէ, Նոր Նախիջեւանէ, Նոր Արմաւրէ, Տաճկաստանէ, Պարսկաստանէ, եւայլն: Հայերը ունին Ս. Աստուծամօր նուիրած փայտաշէն փոքրիկ եկեղեցի մը, օծուած 1863-ին Վեհապետեան Գէորգ Արքեպիսկոպոսի ձերամբ: Ունէին նոյնպէս, 1863 թուին հիմնած Մեսրոպեան անուամբ հոգեւոր ծխական դպրոց մը, որուն մօտ 1870-ին բացին նաեւ Օրիորդաց ուսումնարան, տեղացի Տիկնանց խնամատարութեամբ:1879-ին դպրոցը նախարարութեան անցնելով՝ ռուս մանուկներն ալ սկսան հոն յաճախել: Կաթոլիկ Հայոց թիւն էր 250, որոնք ընդհանրապէս Խոտրջուրցիներ էին եւ հացագործութեամբ կը պարապէին: Կային Արդուինցիներ, Ախլցխացիներ եւ Տրապիզոնցիներ:

Հայերը ընդհանրապէս վաճառականութեամբ կը պարապէին, կային նաեւ արհեստաւորներ, ամէնէն նշանաւոր վաճառականական տունը Թորոսեան եղբայրներու «Վաճառականական Ընկերութիւն»ն էր: Նշանաւոր էր նոյնպէս Պարսկաստանցի Անետեաններու ձիթագործարանը, որ իր տեսակին մէջ ամենամեծը եւ ամենաառաջինն էր ամբողջ Ռուսիոյ մէջ: «Կեդրոնական հիւրանոց»ը կը պատկանէր Արմաւրցի Բօղարսուկեան հայ եղբայրներուն: Քաղաքիս շրջակայ գիւղօրէից մէջ եւս հայարէ աւելի Հայեր կը գտնուին, ամէնքն ալ գաղթած Տրապիզոնէ եւ մօտակայ տեղերէ: Այդ ատենի ըստ հոգեւոր գարչութեան Եկատերինոտար եւ Քուպանի աշխարհը կը պատկանէր Նախիջեւանու եւ Պեսարապիոյ թեմին:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր  Դ., էջ 663:
Եղիշէ Քաջունի

**Եղիշէ Քաջունի**, ծնած է 1899-ին Արաբկիր։ Կեդրոնականի աշակերտ էր։ Հայ առաջին ֆութպոլիստներէն, նախ՝ «Սանթրալի»ի եւ ապա՝ «Տորք»ի մէջ, որուն հիմնադիրներէն կ'ըլլայ։ Պոլսոյ մէջ կ'ուսանի իրաւաբանութիւն։ Յետոյ կ'անցնի Վան՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ։

Հոն կը հիմնէ «Վասպուրական» ֆութպոլի խումբը։ Ա. Աշխարհամարտին կը մասնակցի Վանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ Յետոյ կը դառնայ Զօր. Անդրանիկի քարտուղարը. անոր հետ Կովկասէն կ'անցնի Փարիզ, Լոնտոն, Մանչեսթըր։ Նոյն այդ գաղութներուն կողմէ կը վերադառնայ Հայաստան, իբրեւ օժանդակութիւն հագուստեղէն բաժնելու համար։ Այդ առիթով, Պոլսոյ մէջ ան շփում կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնին հետ, կը խոստանայ սատարել երկրին սկաուտական շարժումին եւ իր հետ Հայաստան կը տանի մարզական գոյքեր։

«Անի» կեդրոնը,2 տարիներու ընթացքին, վերահրատարակել է Եղիշէ Քաջունիի հետեւեալ հատորները՝ «Զօրավար Անդրանիկ – Հայկական Առանձին Հարուածող Զօրամասը»։

## Ծանօթագրութիւն

*


## Աղբիւրներ

*Մարզիկ Ամսաթերթ 2001։
*Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Սկաուտական Ամսաթերթիկ էջ 9։
Եղիվարդ

**Եղիվարդ** (Եղիշէ Պատրիարք Տէրտէրեան, ), բանաստեղծ եւ կղերական։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վասպուրականի Ռշտունեաց գաւառի Կայնիմիրան գիւղին մէջ, Նարեկայ վանքէն երեք ժամ հեռու։ Աւազանի անունով Եղիազար՝ բազմահարիւր որբերու հհտ Միջագետքի ճամբով 1922-ին կը բերուի Երուսաղէմ, ուր երկու տարի ետք կ'ընդունուի Ժառանգաւորաց վարժարան։ Աւարտելէ ետք ընծայարանի դասընթացքը, 1932-ին կուսակրօն քահանայ կը ձեռնադրուի Թորգոմ արք. Գուշակեանի ձեռամբ եւ կը ստանայ վարդապետական գաւազան։ 1949-ին, Կիւրեղ պատրիարքի վախճանումէն հինգ տարի ետք, կը կոչուի պատրիարքական տեղապահի պաշտօնին, իսկ 1960-ին պատրիարք կ'ընտրուի միաբանութեան կողմէ։

Հոգեւորականի իր կոչումէն աւելի՝ Եղիվարդ գրականութեան կոչուած տաղանդ է ու քերթողական, թէ արձակ իր ստեղծագործութիւններուն մէջ լեզուական շնորհին, գիւտերուն եւ արտայայտութեան ինքնատիպ ձեւին կը միացնէ իմացականութեան բաժինը։

Մինչեւ 1950ական թուականներու քերթողական իր վաստակը ամփոփուած է «Մագթաղինէն մեղրամոմէ», «Սալոմէ», «Սամարուհին», «Խորտակման գիշերներ», «Անցորդը», «Լերան վրայէն» եւ «Ակեղդամա» հատորներուն մէջ։ 1960-էն ասդին հրատարակած է «Օտարականը»՝ արձակ էջեր Յիսուսի կեանքէն (1966), «Ընտիր էջեր»՝ ընտրովի քերթուածներ նախապէս հրատարակուած հատորներէ եւ, անոնց կողքին, նորեր (1973), «Կարմիր զօրավար»՝ տասնըեօթը երկարաշունչ քերթուածներէ, նախերգանքէ մը եւ վերջերգէ մը բաղկացած հատորը, նուիրուած՝ Ապրիլեան Եղեռնի նահատակներուն (1975), Պօղոս Առաքեալի կեանքին ու գործին սեւեռող արձակներու հաւաքածոյ մը՝ «Հեթանոսաց առաքեալը» (1975) եւ՝ «Լուսամատեան» անունին տակ՝ Հին ու Նոր Կտակարաններէն եօթանասուներկու կտորներու վերարտադրութիւնը, իր գրիչով (1981)։

Եղիվարդի գործերը առհասարակ կը ձգտին ազգային ու հոգեշունչ նկարագրով մը կերպագրել հայրենական, պատմական եւ աստուածաշնչական պատկերներ, դէմքեր ու դէպքեր։ Մարդկայնականին որոնումն է որ կը կատարէ եւ կը հասնի ընթերցողին յուզական աշխարհն ու միտքը խռովելու զօրութեան։ Արարատին ու Սեւանին, հայրենիքին եւ անոր բնութեան, Մագթաղինէին եւ Յիսուսին, Վարդանանց թէ Պօղոս առաքեալին սեւեռումը՝ իր կողմէ, մեկնակէտ է խօսքէն ու բառէն անդին կամ իմաստասիրական յածումներու եւ կամ մարդկային հոգիի պեղումին։

Ձեւի ու չափի մտահոգութիւն չունի։ Կը հաւատայ որ ներդաշնակութիւնը արտաքին միջոցներու նպաստով չէ որ կը ստեղծուի, այլ՝ քերթուածէն ընթերցողին փոխանցուող մտքի ու հոգիի շարժումով, բանաստեղծութեան թելադրական ներզօրութեամբ։ Ասով ալ, Եղիվարդ փաստը կ'ընծայէ «պարզին վայելչութեամբը» տարազի բերուած ստեղծումներու:
## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Եղօ

**Եղօ** (1891-Բինկեան, 1915), ազգային կուսակցական գործիչ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Բինկեան:1891-ին կը մտնէ Դաշնակցութեան շարքին մէջ եւ Պոլիս կը մասնակցի Մամբրէ վրդ.ի տէրորին: Կարաւարագործի
մը մէջ որուն հետեւանոք կը ձերբակալուի եւ կ՝աքսորուի Սախալին: Հոն կը մնայ մինչեւ 1905, երբ ճաբոն՝ կղզիին կէսը կը գրաւէ, զինքն ալ ազատ արձակելով: Սահմանադրութեան հռչակումին Պօլիս կուգայ եւ պահ մը առեւտուրով զբաղելէ վերջ կը մեկնի Ամերիկա: Պատերազմի տարին ծննդավայրը կը դառնայ:Սարսափի օրերուն, ծուղակը չիյնալու համար Մուրատի հետ Խմբովին կը բարձրանայ սար եւ մինչեւ 1916-ի վերջը քանիցս կ՝ընդհարի կանոնաւոր բանակին: Յետոյ կ՝իջնէ Սամսոն, որ ընկերովի բռնի վերցնելով առագաստանաւ մը՝ բաց ծով կ՝ելլէ, Ռուսիա անցնելու համար: Եզերապահ մը հատուկ հրահանգով:Րիզէէն կը մեկնի՝ նաւը բռնելու: Քանի մը ժամ վերջ եզերապահը կը վնասուի եւ պարստուած ետ կը դառնայ, բայց ինքն ալ գընդակահար կ՝իյնայ:

## Աղբիւրներ

* Ապրիլ Տասնըմէկի, էջ 72, հատոր 342
Ենթագիտակցութիւն

**Ենթագիտակցութիւնը**, մեր գիտակցութենէն դուրս աշխատող, մարմնի ակամայ մկանները կառավարող, գիշերը քնանալու պահուն անգամ մարմնի գործողութիւններուն աշխատելուն ծառայող, ամէն ինչ արձանագրող ու անհրեժշտութեան պարագային գիտակցութեան հրամայողն է։ 24 ժամ կը գործէ, երբեք չի քնանար։ Գիշերը թէեւ գիտակցութիւնը քնանալով հանդերձ, ան կը շարունակէ աշխատիլ։

Կը կազմակարպէ, կը կառավարէ մարմնի բոլոր գործողութիւնները։ Գիտակցութիւնը ինչ բանի որ կը հաւատայ, ենթագիտակցութիւնն ալ կը կեդրոնանայ անոր վրայ։

Գիտակցութիւնը կը ստեղծէ միտքին %10-20, իսկ ենթագիտակցութիւնը %80-90 բաժինը։ Ըստ հետազօտութիւններուն, ենթագիտակից միտքը 30.000 անգամ ալ աւելի ուժեղ կ՛աշխատի քան գիտակից միտքը։ Մարդ ամէն ինչ կ՛արձանագրէ՝ սկսելով մօր արգանդէն։ Յառաջիկային ծնողքին դէպքի մը վերաբերեալ վարմունքը որպէս վկայակոչում կը պահ1 երկար ժամանակներ։

## Արտաքին յղումներ
* Ի՞նչ է ենթագիտակցութիւնը 

Ստորոգութիւն:Հոգեբանական մտապատկերներ
Ալէք Ենիգոմշեան

**Ալէքսանդր Ենիգոմշեան** (յայտնի նաեւ Ալէք Ենիգոմշեան, ), հայ քաղաքական գործիչ, «Միացում» նախաձեռնութեան հիմնադիր, «Մոնթէ Մելքոնեան» հասարակական կազմակերպութեան տնօրէն, Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակի նախկին անդամ։

## Կենսագրութիւն
Առաւել յայտնի է 3 Հոկտեմբեր 1980-ին Ժընեւի հիւրանոցի ռմբակոծման իր մասնակցութեամբ, երբ նռնակը, որ ան պատրաստած էր Սուզի Մահսերեճեանի հետ ժամանակէն շուտ պայթեցաւ, զինք դարձնելով կոյր եւ կտրելով անոր ձախ ձեռքը։ Ենիգոմշեանը եւ ԱՄՆ քաղաքացի Մահսերեճեանը բռնուեցան։ Ենիգոմշեանը մեղադրուած է անօրինական պայթուցիկ սարք պահելու համար, դատապարտուած է պայմանական 18 ամսուայ ազատագրկման եւ Զուիցերիայէն վտարման։ Այս բանտարկութիւններէն ետք ԱՍԱԼԱ-ն աշխուժացուց իր գործողութիւնները՝ պահանջելով բանտարկեալներուն՝ ազատ արձակում, որ շուտով իրականութիւն դարձաւ։ Ալէք Ենիգոմշեանը նախախորհրդարանի անդամ է: Իր ելոյթներուն մէջ կը յորդորէ դուրսի հայութեան վերադառնալ հայրենիք։

## Ծանօթագրութիւններ
Ենովք Եղիսէեան

**Ենովք եղիսէեան** (1912, Գըրշէհիր - ․․․ ), վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ։

Ծնած է Գըրշէհիր 1912-ին, Կիւրինցի ծնողքէ: Նախնական ուսումը առած է Ատանայի հայկական վարժարաններուն մէջ։ Կիլիկիոյ պարպումէն վերջ իր ընտանեկան պարագաներուն հետ կը հաստատուի Պէյրութ : Կը սկսի յաճախել քաղաքին Ֆրէրներու դպրոցը, ապա Միսիոն Լայք:

Ընթացաւարտ եղած է 1931-ին: Ուսանելով հանդերձ կը զբաղի ատամնաբուժութեամբ: Հանրային առողջութեան տնօրէնութենէն կը ստանայ իր արուեստը ի գործ դնելու արտօնագիրը: Շահած դրամը ի սպաս կը դնէ իր ուսման: Շնորհիւ իր ջանասիրութեան՝ վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ տիտղոսով կը ստանայ իր վկայականը ֆրանսական համալսարանէն։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, էջ 680-681։
Ս. Ստեփաննոս Եկեղեցի (Եշիլգիւղ)

**Եշիլգիւղ Ս. Ստեփանոս Եկեղեցի,** Պոլսոյ Պաքըրգիւղի, Եշիլգիւղ նահանգին մէջ գտնուող հայ Եկեղեցի մըն է:1826-ին Վառօդապետ Ամիրա Սիմոն Տատեանի կողմէ շինուած այս եկեղեցին 1843-ին վերանորոգուած է 1844-ին, Պոլսոյ Հայ Պատրիարք Բ. Աստուածատուրի կողմէ:

2000-ին անգամ եւս վերանորոգուած է եւ Պատրիարք Բ. Մեսրոպի կողմէ վերաբացուած: Մինչեւ օրս եկեղեցւոյ մէջ արարողութիւններ տեղի կ'ունենան: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Եոզղատ

**Եոզղատ,** կը գտնուի Թուրքիոյ մէջ, Փոքր Ասիոյ կեդրոնական մասին ՝ Պոնտոսի լեռնաշղթայի արեւելեան հատուածին մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ունէր 48 հայաբնակ գիւղ՝ հինգ հազար հայ բնակչութեամբ։ 1914 Հոկտեմբերին, գաւառին մէջ 18-45 տարեկան հայ տղամարդիկ զօրակոչուած են թրքական բանակ եւ կոտորուած՝ 1915 թուականին հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ։

Նախապատրաստելով հայերու ջարդը՝ թրքական կառավարութիւնը Անգարայի նահանգապետ (վալի) նշանակած է հայատեաց Աթըֆը, իսկ Եոզղատի փոխգաւառապետ՝ Քէմալը։ Բանտերու մէջ արձակուած մօտաւորապէս 3000 քրէական յանցագործներ զինեցին եւ երիտթրքական սպաներու ղեկավարութեամբ ուղարկած են հայերը ջարդելու։ Ըստ նախապէս մշակուած ծրագրի՝ 1915 Յուլիսին, թրքական ոստիկանութիւնը զինաթափած եւ շրջափակուած է հայկական գիւղերու բնակիչները, հաւաքած եւ ոչնչացուցած է մնացած տղամարդիկը, որմէ յետոյ հայերու վրայ կը յարձակի մուսուլման սպառազէն խուժանը,  թալանելով եւ կատարելով խոշտանգումներ ու բռնաբարութիւններ։

20 hազարանոց թուրք ամբոխը՝ Եոզղատի Պուրունքըշլա հայաբնակ գիւղի հայերէն պահանջած է իսլամութիւնը ընդունիլ, զանոնք հաւաքած է իսլամի դրօշին տակ եւ ոչնչացուցած։ Գիւղի 120 հայերուն կացիններով խոշտանգած ջրաղացներու մօտ, բռնութեամբ տեղահանած կանանց, երեխաներու մեծ մասը կոտորած մօտակայ ձորին մէջ։

1 Օգոստոսին, Եոզղատ քաղաքի շուկային մէջ սկսած էր տեղի ունենալ հայերու կոտորածը։ Փակուեցան քաղաքի կամուրջներն ու մուտքերը, ձերբակալուած հայ մտաւորականները երկու օր անց յօշոտած են թրքական զինուած խուժանը, որոնք յետոյ հայ բնակիչներու բռնութեամբ տեղահանեցին, շատերը բարբարոսաբար սպանեցին Տէտէ Սումլօ գիւղի մօտ եւ Քըզըլ Ըրմաքի կամրջին վրայ։ Փոխգնդապետ Քեմալի մասնակցութեամբ հայերու իսկական սպանդ տեղի ունեցաւ Եարա տէրեսի ձորին մէջ, ուր, թալանելով անոնց քարաւանները, տղամարդիկը կապկպեցին եւ սպանեցին։ Ականատեսի վկայութեամբ, անօգնական հայերը գազանաբար խոշտանգեցին, կացիններով սպանեցին, նոյնիսկ մանկահասակ երեխաները։ Հայերը որոշ վայրերու մէջ դիմեցին ինքնապաշտպանութեան, սակայն չկրցան կանխել ջարդը, որու հետեւանքով գաւառի հայ բնակչութեան 97%-ը ջարդուած է։

Թրքական զինուորական դատարանը 1919-ին մահապատիժի կը դատապարտէ Քեմալը, որու անմիջական ղեկավարութեամբ եւ մասնակցութեամբ սպանուած էր 30 հազար հայ։ Դատավարութեան ընթացքին վկայակոչուեցան Եոզղատի հայերը զանգուածային ոչնչացման եւ անոնց նկատմամբ իրականացուած վայրագութիւններու բազմաթիւ փաստեր։

## Գրականութիւն
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի, Պէյրութ, 1965։
Եոժէ Փլէչնիք

**Եոժէ Փլէչնիք** () սլովէն ճարտարապետ մը եղած է, որ մեծ ներդրում ունեցած է Փրակի եւ Սլովէնիոյ մայրաքաղաք Լիւպլեանայի ներկայիս տեսքերու ձեւաւորման մէջ, առաւել յայտնի է շարք մը երեւելի շէնքերու նախագիծներով: Լիւպլեանայի մէջ ըրած անոր աշխատանքը կը համեմատուի Պարսելոնին մէջ Անթոնի Կաուտիի ունեցած ներդրումին հետ:

## Կենսագրութիւն
Փլէչնիք ծնած է Լիւպլեանա, Քամէլա դքսութիւն, Աւստրիա-Հունկարիա, ներկայիս՝ Սովէնիա, զաւակը եղած է Հելենա եւ Անտրէյ Փլէչնիքներուն: Ան սորված է վիէննացի նշանաւոր ճարտարապետ Օթթոյ Վակներին հետ եւ աշխատած է Վակների ճարտարապետական արուեստանոցէն ներս մինչեւ 1900-ը:

## Եոժէ Փլէչնիքի աշխատանքները

Villa Langer Plecnik Beckgasse 30.jpg|Լանկերի տունը, Վիէննա (1900–01)
Plecnik Steggasse Miethaus Langer.jpg|Վիէննային մէջ տուն մը (1902)
Church of the Sacred Heart Prague-Vinohrady.jpg|Փրակին մէջ եկեղեցի մը (1921–32)


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:23 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:7 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Եոկա

[thumb|right|200px|[Շիվա աստուծոյ արձանը Պաթմասանա (լոթոսի դիրք) դիրքին մէջ Եոկայական խորհրդածութեան ատեն, Քառնադաքա, Պանկալոր]]
**Եոկան** (Սանսքրիթ՝ योग yóga, կապ) ֆիզիքական, մտաւոր, հոգեւոր աւանդական կանոններու միասնութիւն, կազմաւորուած է հին արիական քաղաքակրթութիւն կոչուող հնդեւրոպական նախահայրենիքի ծաղկման շրջանին, մեր մոլորակի տարբեր հատուածներուն մէջ՝ զուգահեռաբար, ապա, վերոնշեալ քաղաքակրթութեան անկումէն ետք, պահպանուած է գերազանցապէս Հնդկաստանի մէջ եւ արեւելքի քանի մը այլ երկիրներու մէջ։ 

Աշխարհի տարածքին աւելի լայն ճանաչում ունի Հաթհա Եոկան եւ Ռաջա Եոկան: 

Եոկա բառը յաճախ կապ ունի հինտուիզմի, պուտտիզմի եւ չայնիզմի մէջ հանդիպող ֆիզիքական եւ մտախոհական վարժանքներու հետ:

## Ստուգաբանութիւն
Եոկան (योग) սանսքրիթերէնէն թարգմանաբար ունի բազմաթիւ նշանակութիւններ։ Կազմուած ըլլալով սանսքրիթ *յուճ* արմատէն, որ կը նշանակէ կառավարել, լծել կամ միաւորել, Եոկան նաեւ կը թարգմանուի իբրեւ միութիւն, միաւորում, կապ, իմաստ եւ ներլուծում։ Սակայն հիմնական իմաստներէն մէկը՝ *կապ*, կապ քու ներաշխարհիդ հետ, շուրջդ գտնուող մարդոց, այլ կենդանի էակներու ու բնութեան հետ։

Եոկա կիրարկողները, Եոկայի փիլիսոփայութեան հետեւորդները, որոնք ձեռք կը բերեն բարձր կարգի կարողութիւններ՝ կ'անուանուին *եոկինի* (կանանց դէպք) եւ *եոկի* (նաեւ եոկին) (տղամարդոց պարագային)։

## Յատկանիշներ
Եոկան շատ աւելին է, քան` պարզ ֆիզիքական վարժութիւն մը: Անոր բարիքները անհամար են մարդու ֆիզիքական եւ հոգեկան առողջութեան համար: Հետաքրքրասէր սկսնակ մը, հետեւողական եոկայով զբաղելով կրնայ բարեփոխել իր ընդհանուր բարեկեցութիւնը:  

* Եոկան կը բարելաւէ հաւասարակշռութիւնը, ճկունութիւնը եւ ուժը:

* Եոկան կը դարմանէ կռնակի ցաւի որոշ տեսակներ:

* Մեղմ եոկան կրնայ դարմանել յօդացաւի որոշ տեսակներ:

* Եոկան կը բարելաւէ սրտանօթային համակարգի գործունէութիւնը:

* Եոկան կը բարելաւէ քունի որակը:

* Եոկան տրամադրութիւնը կը բարձրացնէ եւ կը վանէ սեւ միտքերը:

* Եոկան կ'օգնէ կարգաւորելու ընկճախտը:

* Եոկայի խմբային դասընթացքները կ'ամրապնդեն ընկերային կապերը:

## Ծանօթագրութիւններ
Ալմա Եոհանսոն

**Ալմա Եոհանսոն** (), միսիոնարուհի։

## Գործունէութիւն
Երիտասարդ տարիքէն նուիրուած է մարդասիրական կրօնական գործունէութեան: Նախաեղեռնեան շրջանին անձնուիրաբար ծառայած է հայութեան:

1901-1915 թուականներուն ծառայած է Արեւմտեան Հայաստանի մէջ գտնուող գերմանական միսիոնարական հաստատութիւններու եւ որբանոցներու մէջ։

1915-ի աշնան հարկադրուած վերադարձած է Շուէտ:

1920-1922 թուականներուն Կ.Պոլսոյ մէջ օգնած է ջարդերէն եւ տարագրութենէն փրկուած հայ որբերուն ու կարօտեալներուն:

1923-ին անցած է Թեսաղոնիկէ, աշխատած է Շուէտի, նպաստամատոյց հաստատութեան մէջ եւ օգնած՝ հայ գաղթականներուն:

Իբրեւ Հայոց Ցեղասպանութեան ականատես՝ Եոհանսոն գրած է երկու գրքոյկ՝ «Աքսորեալ ժողովուրդ մը» (1930) եւ «Հայ աքսորականներու կեանքը» (1931), որոնք կը վկայեն հայերուն տեղահանութիւնները եւ անոնց վրայ գործադրուած բռնութիւններուն մասը: Առաջինը հայերէնի թարգմանած ու 1980-ին Սթոքհոլմի մէջ հրատարակած է Պետրոս Զարդարեանը:

Ինչպէս այս գիրքերուն, այնպէս ալ գերմանական եւ ամերիկեան դիւանագէտներուն յղած իր տեղեկագիրներուն մէջ Եոհանսոն իբրեւ ականատես կը խօսի հայերու տեղահանութեան, Օսմանեան կայսրութեան մէջ թրքական իշխանութիւններու` հայերու դէմ իրագործած ոճրագործութիւններուն մասին կը նկարագրէ ջարդերէն փրկուած հայ գաղթականներու եւ որբ մանուկներու ծանր վիճակը:

1941-ի վերջերուն, Յունաստանի ֆաշիստական զինագրաւումէն ետք, երբ անհնար էր շարունակել մարդասիրական գործունէութիւնը, Եոհանսոն վերադարձած է Շուէտ: Սակայն շարունակած է իր սերտ յարաբերութիւնները հայերուն հետ. ան տիրապետած է հայերէն լեզուին:

Ալմա Եոհանսոնի եւ այլ եւրոպացի  չորս մարդասէր կանանց կեանքին ու գործունէութեան մասին կը պատմէ 2015-ին նկարահանուած «Փրկութեան քարտէս» ֆիլմը:

Ալմա մեռած է Սթոքհոլմ, 1974-ին:

21 Ապրիլ, 2011-ին, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը յաւերժացնող Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիրին մօտ գտնուող յուշապատին մէջ կ'ամփոփուի Ալմա Եոհանսոնի գերեզմանէն բերուած հողով լեցուն սափորը: Արարողութեան ներկայ կը գտնուին Շուէտի խորհրդարանի երեսփոխաններ:

Հայաստանի մէջ Ցեղասպանութեան թանգարան հիմնարկը 2008-ին կը հրատարակէ Հայոց Ցեղասպանութեան ականատես Ալմա Եոհանսոնի յուշագրութիւնները` հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն լեզուներով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:29 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Միսիոնարուհինէր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Եպիսկոպոս

**Եպիսկոպոս**, եկեղեցւոյ Նուիրապետութեան բարձրագոյն աստիճանն է, վկայակոչուած Սուրբ Գիրքով։ Առաքելական ժամանակներուն եպիսկոպոսները կը նշանակուէին եւ կը ձեռնադրուէին անմիջապէս Քրիստոսի առաքեալներէն՝ որպէս իրեն իրարայաջորդներ։ Յունարէնէն թարգմանաբար եպիսկոպոս կը նշանակէ հսկիչ՝ վերէն նայող։

Եպիսկոպոսի իրաւունքները եկեղեցւոյ մէջ գրեթէ անսահմանափակ են (կը սահմանափակուին միայն եկեղեցական ժողովներով կամ կաթողիկոսին կողմէ)։ Անոնց վերապահուած է վարել կարեւորագոյն պաշտօնները եկեղեցական համակարգին մէջ, առաջնորդել հոգեւոր թեմերը, եկեղեցիներ օծել եւ ձեռնադրել ու օծել հոգեւորականներ։ 

Հայց. Առաք. եկեղեցւոյ մէջ Եպիսկոպոսի օծումը անպայման տեղի կ'ունենայ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմէ։ Ի դէպ Կաթողիկոսի օծումն ալ իր հերթին տեղի կ՛ունենայ առնուազն 12 եպիսկոպոսի կողմէ։ Եպիսկոպոսը եկեղեցւոյ ճշգրիտ վարդապետութեան հետեւողն ու հաստատողն է։ Եպիսկոպոսութիւնը կը տրուի միայն կուսակրօն հոգեւորականներուն, ուստի իր առօրեայ հանդերձներով եպիսկոպոսը գրեթէ չի տարբերիր վարդապետէն. տարբերութիւնը միայն սքեմի ներսի մանիշակագոյն երիզներն են եւ պանակէն՝ Աստուածածնայ պատկերով, հաւկթաձեւ զարդը կուրծքին։ Եպիսկոպոսի առօրեայ զգեստը յաճախ կ'ըլլայ բաց գոյնի՝ սպիտակ, մոխրագոյն, մարմնագոյն, կապոյտ։ Ծիսական հանդերձներով, սակայն եպիսկոպոսը էականօրէն կը տարբերի քահանայէն. նախ որ ուրարի փոխարէն կը կրէ եմիփորոն՝ երկար ու լայն ուրար, զոր կը փաթթեն ուսերուն, պարանոցին եւ կը ծածկեն ամբողջ կուրծքը (ցոյց կու տայ, որ եպիսկոպոսն ամբողջովին յանձնառու է Քրիստոսի լոյսին), թագի փոխարէն խոյր` բարձր սրածայր գլխանոց եւ եպիսկոպոսական գաւազան։

Վեհափառ Հայրապետին կողմէ մեծ նպաստ ունեցած եպիսկոպոսներուն յատուկ կոնդակով, որպէս՝ պատուոյ նշան կը շնորհուի  **արքեպիսկոպոսի** կոչում («արք» նախածանցը կը նշանակէ որպէս մեծ)։ Գործնականօրէն ան ոչինչով կը տարբերի եպիսկոպոսէն։

Եպիսկոպոսին կ'անուանեն Սրբազան Հայր, իսկ գրաւոր կը դիմեն՝ Գերաշնորհ Սրբազան Հայր կամ օր. Գերաշնորհ Տէր ԱՆՈՒՆ եպիսկոպոս (կամ արքեպիսկոպոս) ԱԶԳԱՆՈՒՆ։ Առօրեայ կեանքին մէջ կը դիմեն որպէս կուսակրօնի (Աստուծոյ օգնութիւնը մաղթելու սկզբունքով)` «Աստուած օգնական, Սրբազա՛ն Հայր»։

## Արտաքին յղումներ
* Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին 
* Արարատյան Հայրապետական թեմ 

Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Ստորոգութիւն:Հոգեւոր կոչումներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնեական տերմիններ
Եպիփիւտ կամ Մակաբոյս

**Էփիֆիթօ**  կամ Եպիփիւտ (Յունարէն. *էփի*=վրան, *ֆիթօ*= բոյս), բոյսեր են, որոնք կ՚օգտուին ուրիշ բոյսերէն՝ իբր բնակարան ու առանց վնաս տալու կ՚աճին անոնց վրայ։ Հողի վրայ արմատ չեն ունենար։
350px|մինի|աջից|Aerial Պարտէզը- Ծառի վրայ պտերներ
## Յատկութիւններ
ձախից|մինի|Կաղնիի վրայ էփիֆիթօ․Մեքսիքօ
Յառաջացած արմատներ չեն ունենար, արմատները միայն կ՚ապահովեն բնակարանին վրայ կառչումը։ Կ՚ունենան քլորոֆիլ պարունակող օդի արմատներ։ Օդի արմատները կը ծառայեն վերափոխութեան (անապոլիզմայի)։

Եփիփիւտական բոյսերը կը գործածեն լուսաբաղարկումը ու օդէն կամ իրենց բնակարաններուն մակերեսէն ձեռք կը բերեն խոնաւութիւնը։ Քարաքոսի տեսակներէն մի քանին ու խոլորձազգիներու ընտանիքը այս տեսակի բոյսեր են։
## Կենսաբազմազանութիւն
Ամենածանօթ եփիփիւտական բոյսերն են խոլորձները, գաղտածաղիկները ու անանասազգիները՝ իբրեւ սպանիական գաղտածաղիկ։ Եպիփիւտերը կը գտնուին բոլոր բոյսի ընտանիքներու լայն խումբերուն մէջ։ Եպիփիւտի տեսակներէ 89%-ը (մօտաւորապէս 24,000 տեսակ) ծաղկող բոյսեր են։ Ամենալայն 2-րդ խումբն է Leptosporangiateի պտերները, որոնք ունին մօտաւորապէս 2800 տեսակներ (եպիփիւտերու 10%-ը)։ Ամենալայն 3-րդ խումբն է Lycopodiopsidaները, որոնք ունին մօտաւորապէս 190 տեսակներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մակաբոյծեր
Մարթեն Եորկանց

**Մարթեն Եորկանց** (*Marten Yorgantz*, 24 Յունիս 1946, Սթամպուլ), ֆրանսահայ երգիչ եւ երգահան։

## Կենսագրութիւն
Ուսանած է Սթամպուլի Մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր կիսատ ձգած է երգի պատճառով։ Իր երգերու հեղինակը ինքն է, ունի աւելի քան 30 մանկական երգեր։ Ճանչցուած է իբրեւ Եւրոպայի լաւագոյն հայ փոփ երգիչ։ Երգած է հայկական, իտալական եւ ֆրանսական երգեր։

Եորկանցի երգացանկը ընդգրկած է հայկական երգեր («Հայի աչքեր», «Սիրում եմ քեզ», «Գարուն ես միշտ, Երեւան», «Այբ, բեն, գիմ», «Ճկոյթիկ»), իտալական եւ ֆրանսական երգեր։ Հրապարակած է 24 ձայնասկաւառակ։

1976-ին Ֆրանսայի Ալֆորվիլ քաղաքին մէջ բացած է «Cappadocia» ճաշարանը։ 1980-ին Փարիզի կեդրոնը՝ Ս. Գէորգ փողոցին մէջ բացած է երկրորդ ճաշարանը, ուր յաճախ ելոյթներ ունեցած է։ Այժմ անիկա փակ է։ Սպիտակի երկրաշարժէն ետք հանդէս եկած է «100 երգ հայ երեխաների համար» նախագիծով։

## Մրցանակներ
* «Ոսկեայ բարձրախօս» մրցանակ, Փարիզ, 1967
* «Կարօտ» փառատօնի ոսկեայ շքանշան, Մոսկուա, 2008

## Ձայնասկաւառակներ
* «Եորկանցը երեխաների համար», 1992
* «Հայաստան 2006», 2006
* «Լաւագոյնը» (Armenian Music Center), 2007

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Yorgantz.com 
*YouTube
*ՄԱՐՏԻՆ Եորկանց. «ԻՄ ԵՐԿԻՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՆ Է, ԱՐՑԱԽՆ Է» 

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ես, Տատիկը, Իլիկոն եւ Իլարիոնը (վէպ)

**«Ես, տատիկը, Իլիկոն եւ Իլարիոնը»** (), Նոտար Դումբաձէի վէպը տպագրուած 1960 թուականին վրացերէնով**,**

1964 թուականին, Թիֆլիսի «Լիտերատուրա այդ խելովնեպայ» հրատարակչութեան մէջ, հրատարակուած է ռուսերէն թարգմանութիւնը՝ Զուրաբ Ախվլետիանիի կողմէն, որմէ ետք վէպը ոչ միայն Վրաստանի մէջ ճանչցուած է, այլեւ ամբողջ ԽՍՀՄ-ի մէջ։ 1966 թուականին, Դումբաձէն ստացած է Լենինեան կոմսոմոլի մրցանակը «Ես կե տեսնեմ արեւը» եւ «Ես, տատիկը, Իլիկոն եւ Իլարիոնը» ստեղծագործութիւններու համար:

## Սիւժէ
Վէպը կը պատմէ Զուրիկոյի՝ վրացի տղուն եւ  անոր գիւղական  կեանքին մասին։ Գործողութիւնները տեղի կ'ունենան նախապատերազմական Վրաստանի մէջ, ուր Զուրիկօն կը սորվի դպրոցի մը մէջ, առաջին անգամ կը սիրահարուի, ապա պատերազմի ընթացքին համագիւղացիներուն եւ յաղթանակի կը հանդիպի։ Զուրիկօն կ'աւարտէ դպրոցը կը մեկնի սորվելու Թիֆլիս, սակայն ուսումը աւարտելէն ետք կրկին կը վերադառնայ իր գիւղը՝ առաջին սիրոյ եւ ընկերներու մօտ։

## Կերպարներ
* **Զուրիկօ **
* **Օլգա տատիկ**
* **Իլիկօ**
* **Իլարիոն**
* **Մերի**
* **Ցիրա**
* **Կուկուրի**
* **Անտիպ**

## Վերամշակումներ
1963 թուականին, վէպի հիման վրայ բեմադրիչ Թենգիզ Աբուլաձէն կը նկարահանէ «Ես, տատիկը, Իլիկոն եւ Իլարիոնը» վրացական ֆիլմը::

Վէպի հիման վրայ ներկայացումներ կը բեմադրուին, մասնաւորապէս՝ Մոսովետի անունով թատրոնին մէջ, ուր Իլիկոյի դերը խաղցած՝ է Սերգէյ Յուրսկին եւ Ալեքսանդր Լենկովը, իսկ տատիկի դերը՝ Օլգա Օստրումովան: Ստեղծագործութիւնը ներկայացուած ու  բեմադրուած է նաեւ բնագրի հիման վրայ Մոսկուայի ՏՅՈՒԶ-ի մէջ, ուր տատիկի դերը կը կատարէր՝ Լիա Ախեջակովան (1973 թուականին):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գրական ստեղծագործութիւններ
Աղասի Ա. Եսայեան

**Աղասի Ա. Եսայեան** (), իրաւաբան։
## Կենսագրութիւն
Աղասի Արշակի Եսայեան ծնած է Շամախեան, 1914-ի Օգոստոս 25-ին: Բարձրագոյն ուսումր ստացած է Երեւանի Պետական Համալսարանէն, որուն Իրաւաբանական Բաժանմունքի դասընթացքը կ'աւարտէ 1943 թ.-ին:1941 թ.-ին ան նաեւ կ՚աւարտէ Մոսկուայի Բարձրագոյն Դիւանագիտական Դպրոցի ընթացքը:1962 թ.-ին Մոսկուայի մէջ պաշտպանելէ ետք «Հայկական ՍՍՀ-ի Կազմաւորումն ու Նրա Միջազգային Ւրաւական Պրակտիկան» խորագրով աւարտաճառը, Ա. Եսայեան կը ստանայ իր աւարտական Գիտութիւններու Դոկտորական աստիճանը:1947-1951 թթ. ան կը պաշտօնավարէ նախ Խորhրդային Միութեան եւ ապա Հայաստանի Արտաքին Գործոց Նախարարութեան մէջ։ 1949 թ.-էն սկսեալ Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ կը կոչուի դասախօսական պաշտօնի, ուր միաժամանակ կր ստանձնէ վարչական տարբեր պաշտօններ:1964 թ.-ին ան կ'արժանանայ փրոֆէսէօրի կոչումին:1957-1965 թթ. Ա. Եսայեան կը վարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Իրաւաբանական Բաժանմունքի պատասխանատու վարիչի պաչտօնը: 1963-1970 թթ. կը վարէ Պետութեան եւ Իրաւունքի Տեսութեան ու Պատմութեան Ամպիոնի վարիչի պաչտօնր: Իսկ 1971 թ.-էն սկսեալ' Պետական իրաւունքի, Սովետական Շինարարութեան եւ Միջազգային Ւրաւունքի Ամպիոնի վարիչի պաշտօնը:

Ա. Եսայեանի գրիչին կը պատկանի իրաւունքի պատմութեան նուիրուած շուրջ քառասուն գիտական աշխատասիրութիւններ: Առանձին hատորներով լոյս տեսած են իր ուսումնասիրпւթիւնները.- 

* ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ ԵՒ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԻՒԱՆԱԳՒՏՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան,1967) 
* ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԻ­ՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱԻԱԿԱՆ ԳՐՈՒԹՒՒՆԸ,1920-1922 ԹԹ. (Երեւան,1967),
* ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԵՒ ԱՐՏԱՔԻՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹՒՒՆՆԵՐԻ ՄԱՐ­ՄԻՆՆԵՐ (Երեւան,1968), 
* ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈԻՆՔԻ ԴԱՍԸՆԹԱՑ (Ա. Հտր., Երեւան,1971, Բ. Հտր., 973), 
* ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈՒՆՔ, (Երեւան,1983) :

Ա. Եսայեան կը մահանայ 1983թ.-ի Յռւլիսի 8—ին, Երեւան:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ
Տիգրան Եսայեան

**Տիգրան Եսայեան** (), հայ նկարիչ։ Զապէլ Եսայեանի ամուսինը։

## Կենսագրութիւն
Դարասկիզբի հայկական գեղանկարչութեան յայտնի դէմքերէն։ Ծնած է Կ.Պոլիս, ապրած ու գործած է Փարիզի մէջ, սակայն կանխահաս մահը հարուածած է զինք։

Եսայեանն մասնագիտական կրթութիւնն ստացած է Պոլսոյ գեղարուեստներու վարժարանէն ներս։ Երիտասարդ հասակէն եղած է գծագրութեան ուսուցիչ Ղալաթիոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։ 1896-ին անցնելով Փարիզ, կատարելագործած է արուեստը, հետեւած Գեղարուեստի ազգային վարժարանի դասընթացքներուն՝ աշակերտելով Ժան Փոլ Լօրանին , եւ ուսանած Ժիւլիէն ակադեմիոյ մէջ։

Անոր ուշագրաւ նկարներէն են «Բիւզանդական գերեզմանատունը», «Սկիւտարի սեմին վրայ», «Պոլսի փողոցներէն մէկը», «Արեւելեան պէյզաժ» եւ այլն։ Հեղինակ է նաեւ գիրքի ձեւաւորումներու, թարգմանութիւններու։ Զբաղած է նաեւ քանդակագործութեամբ։

Եսայեան տէր էր ուրոյն տպաւորապաշտ ոճի մը։ Իրնէ ունինք քաղաքային բնանկարներ։

Քանի մը տասնեակ գործեր կը պահուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 213։
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939 Պուքրէշ, Դ. հատոր, էջ 694:

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Շաւարշ Եսայեան

**Շաւարշ Եսայեան** (Յարութիւն Շաւարշ-Օշին, ) տնօրէն-ուսուցիչ։ Ուսանած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ յետոյ իբրեւ ուսուցիչ տեսուչ պաշտօնավարած է Կ. Պոլիս, Իզմիր, Մանիսա, Հալէպ եւ ի վերջոյ Թալաս, որուն Վարդ – Պատրիկեան վարժարանին տնօրէնը եղած է 1889-1893: 

Փոքր Հայքի դէպքերուն բերմամբ, 1893 Յունուար 1-ին կը ձերբակալուի:

## Կենսագրութիւն

Էնկիւրիի Պատերազմական Ատեանէն կը դատապարտուի 7 տարի բանտարկութեան եւ կ'աքսորուի Հռոդոս: Ընդհ. ներումէն օգտուելով կը դառնայ Դալաս եւ կրկին կը պաշտօնավարէ վարժարանին մէջ։ 1896-ին իր Վառիկ կնոջ հետ կրկին կը բանտարկուի: Վերջինս մէկ տարի ետք ներման կ'արժանանայ, իսկ ինքը մահուան կը դատապարտուի: Սակայն Օրմանեան պատրիարքի ջանքերով ինքն ալ ներման կ'արժանանայ: Շ. Եսայեան անկէ ետք զբաղեցաւ գորգի նկարներ շինելով եւ մեծապէս գնահատուեցաւ: Կեսարիոյ կառավարիչ Նազըմ փաշա զինքը քաջալերեց եւ հովանաւորեց: Իր հսկողութեան տակ պատրաստուած գորգ մը, իբր Կեսարիոյ քաղաքապետութեան նուէրը Սուլթան Համիտի մատուցուեցաւ: Կարմիր Սուլթանը այս առթիւ Նազըմ փաշան հետը տարաւ եւ Տիարպէքիրի Թրք. Արհեստանոցին տնօրէն կարգեց զինք: 1904-ին Նազըմ Փաշայի հետ տեղափոխուեցաւ Հալէպ, ուր ապրեցաւ նկարչութեամբ զբաղելով: 

Օշին ծածկանունով գրութիւններ ունի: Ինքը խմբազրած է Բռնութեան դէմ Գաղատիայի – դատավարութիւն տետրակը (Թիւ։ Օ հրտ. Հնչ. Կուսակցութեան, Աթէնք, 1894): (Ալպօյաճեան «Հայ Կեսարիա» էջ 1200):
## Աղբիւրներ
Գրիգոր Եսայեան

**Գրիգոր Եսայեան**, (), ուսուցիչ եւ գրող։

Ընթացաւարտ եղած է Ետի Քէոյի որբանոցէն եւ Կալաթա Սարայի Լիսսէէն։ Ազգային դպրոցներու մէջ դասաւանդած է թուաբանութիւն եւ ֆրանսերէն։ Ռաղըպ փաշայի Էրէյլիի ածխահանքերուն պաշտօնեայ եղած է։ Պոլսահայ հանդէսներու մէջ Գրիգոր Նոր ծածականունով բանաստեղծութիւններ հրատարակած է։ Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյս»-ը ու Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ»-ը ֆրանսերէնի թարգմանած է։ Իր քերթուածներէն յիշատակելի է «Ջրանուշներ»։

## Աղբիւր
* Թէոդիկ, «Յուշարձան Ապրիլ 11-ի», տպ. Օ. Արզուման, 1919, Կ. Պոլիս, էջ 28։

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով