open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քանտելուսիա

**Քանտելիուսա** (յուն․՝ Κανδελιούσσα), կղզիակ, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ Նիսիրոսին փարոսը։ 

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Նիսիրոս կղզիին արեւմուտքը եւ մաս կը կազմէ անոր քաղաքապետութեան։  Անբնակ կղզի է։  Տարածութիւնն է 1,363քլ․²։  Կղզիին քարատեսակը չեչաքար է, կազմուած միջնակենդանական ժամանակաշրջանին։  Կղզիին ընդծովեայ մասին կը գտնուին խանձաքարեր եւ մեծ լայն տրամագիծով հրաբերան մը։ 

## Փարոսը
Կղզիակին վրայ 1890-ին կառուցուած փարոսը կը բանի մինչեւ այսօր։  Փարոսին բարձրւթիւնը 10 մեթր է, իսկ ծովու մակերեսէն՝ 55 մեթր։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կզզիներ
Տպարան Նայիրի

**Տպարան ՆԱՅԻՐԻ,**

## Հիմնադրութիւն
Հիմնուած է Անդրանիկ Ծառուկեանի ջանքերով 1945-ին: Անդրանիկ Ծառուկեան Գոլէճի տպարանին«Տը Պեռնիէ» մակնիշով ձեռնամամուլը գնելով, 1945-ին հիմը կը դնէ իր սեփական տպարանին: Հոգետուն հաստատուած տպարան «Նայիրի»ն՝ իր անունը առած է համանուն գրական ամսագրէն, որուն առաջին քանի մը թիւերը տպագրուած են (Տէր Սահակեան) տպարանը:

## Տառատեսակներ
Տպարան «Նայիրի»ն ունեցած է հայերէն ու ֆրանսերէն ճոխ տառատեսակներ,- Գէորգեան, Մեսրոպեան, Արամեան եւ Յոբելեան – ինչպէս նաեւ կտրիչ մեքենայ:

## Տպագրական Գործեր

### 1945-ին
ՄԻԱՑԵԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆ «Դաշնակցութիւնը Երէկ եւ այսօր», Հրատ․ Հ․Յ․Դ․– ի Տեղական Կոմիտէի, 36 էջ:

#### 1946-ին
ԹՈՒՂԹ ԱՌ ԵՐԵՒԱՆ– Մատենաշար «Նայիրի» թիւ 2:

ԿԱՊՈՅՏ ՁԱՅՆ— քերթուածներ, 44 էջ:

ՀԱՅԱՍՏԱՆ— բանաստեղծութիւններ,  Մատենաշար «Նայիրի» թիւ 1, 60 էջ:

ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ– Հնագոյն դարերէն մինչեւ մեր օրերը, Ազգ․ Վարժարաններու բարձր կարգերու համար, հրատ․ Ս․Օ․Խ․–ի Շրջ․Վարչութեան, 320 էջ:

ՄԱԼԱՐԻԱ– Ժողովրդական առողջապահական մատենաշար թիւ 1, 26 էջ:

##### 1947-ին
ՀԱՅ ՄՏՔԻ ՀԱՐԿԸ ԵՂԵՌՆԻՆ– Մատենաշար «Նայիրի» ամսագրի, թիւ 3, 95 էջ:

ՅՈԲԵԼԵԱՆ ՎԵՀԱՓԱՌ Տ․Տ․ԳԱՐԵԳԻՆ Ա․ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ– նուիրուած կաթողիկոսին: 

**1948-ին** 

ԱՅՐՈՒԱԾ ՔԱՂԱՔԻ ՄԸ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ – Կենսագրավէպ, Հրատ․ Ուրֆայի Երիտասարդաց Միութեան, 236 էջ: 

ԱՒԵՏԻՍ ԱՀԱՐՈՆԵԱՆԻ ԽՕՍՔԸ– Իր յոբելեանի առիթով 1930: Հրատ․ ՀՕՄ–ի, 16 էջ: 

ԴՐՕՆ ԵՒ ԻՐ ԳՈՐԾԸ– Անդրադարձ, հրատ․ Հ․Յ․Դ․–ի Սուրիոյ Կեդր․ Կոմիտէի, 45 էջ: 

ՀՈՂԸ– Պատմուածքներ, 156 էջ: 

ՇՈՂԱԿԱՆ– Ընթերցարան, հրատ․ Բերիոյ Թեմի Ուսումնական Խորհուրդին, 104-235 էջ: 

###### 1949–ին
ԱՆՈՅՇ ԵՒ ԹՄԿԱԲԵՐԴԻ ԱՌՈՒՄԸ– Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 80 ամեակին առիթով, 24 էջ: 

###### 1950–ին
ԱԼՊՈՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏՈՀՄԻԿ ՊԱՐԵՐՈՒ– Պատկերազարդ, 16 էջ: 

ՀԵՔԻԱԹՆԵՐ– Մանկական մատենաշար, 24 էջ: 

ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԵՐԳԵՐ– 118 էջ: 

ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՐԴԻ ՀԱՅԵՐԷՆԻ– Հրատ․ Բերիոյ Թեմի Ուսումնական Խորհուրդի, 232 էջ: 

###### 1951–ին
ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԽԱՐԱՏՆԵՐՈՒ ԵՒ ՖՐԵԶԱՅԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐՈՒ ՀԱՄԱՐ– 239 էջ:

ԴՐՈՒԱԳ ՄԸ ՀԵՐՈՍԱԿԱՆ ՉՈՐՔ ՄԱՐԶՊԱՆԷՆ– Վէպ, 20 էջ:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹԻՒՆ– Պատմական Հայաստան, Կիլիկիա եւ Արդի Հայաստան, 84 էջ:

ՀԱՅ ԳՐՈՂՆԵՐ– Կենսագրական գիծեր՝ գրողներու նկարներով, 84 էջ:

ՅՈԲԵԼԵԱՆ ՏԻԿ․ ՄԱՐԻ ԱՐՍԼԱՆԵԱՆԻ– 16 էջ:

###### 1953–ին
ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԸ ԵՒ ԺԱՆ ՕՖԵԼԻԱՅԻ ՆԱՄԱԿՆԵՐԸ– Գրական, 59 էջ:

ԾԱՂԿԱՔԱՂ– Դանիէլ Վարուժանի եւ Սիամանթոյի բանաստեղծութիւններէն:

ԾԱՂԿԵՓՈՒՆՋ– Հատընտիր էջեր Արշակ Չոպանեանի գործերէն, 32 էջ:

###### 1954–ին
ՀԱՅ–ԱՐԱԲ ԲԱՌԱՐԱՆ– 32 էջ:

###### 1955-ին
ՀԱՏԸՆՏԻՐ ԷՋԵՐ– Պետրոս Դուրեանէն, 12 էջ:

ՊԱՏԿԵՐԱԶԱՐԴ ՄԱՆԿԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹԻՒՆ– 55 էջ: 

1955 Նոյեմբերին, տպարան «Նայիրի»ն վերջնականապէս կը փակուի եւ նոյն տեղը կու գայ տեղական «Էլ Հուրիէ» տպարանը:
## Աղբիւրներ
Հայկ Պարիկեան եւ Յովնան վարժապետեան, Պատմութիւն Սուրիոյ Հայ Տպարաններու, Հալէպ 1973, էջ՝ 79-83:
Եալի

**Եալի** (յուն․՝   Γυαλί), հրաբխային կղզեակ, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ Նիսիրոսին փարոսը։
մինի|Եալի, Նիսիրոս կղզիին հիւսիսը

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Եալի, նկարուած Նիսիրոսէն

### Նկարագրութիւն
Տարածութիւնն է 4,6 քմ․²։ Եալի կղզեակը կազմուած է երկու բլուրներէ, որոնք իրարու միացած են նեղ հողատարածքով մը։ Հիւսիսէն հարաւ երկարութիւնն է 5 քմ․։ Կղզիին ամէնէն լայն մասը 2,1 քմ․ է, իսկ ամէնէն նեղ մասը՝ 500 մեթր։

### Բնապահպանում
Ամբողջ կղզին յայտարարուած է Բնական Գեղեցկութեան Վայր։ Ունի երկրաբոյսի եւ անհարթ շոճիի անտառներ եւ կաթնուկներ։ Ծովեզերեայ մասին կ'աճին գիհիի ծառեր։

### Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Նիսիրոս եւ Քոս կղզիներուն միջեւ եւ մաս կը կազմէ Նիսիրոսի քաղաքապետութեան։ Բնակչութեան թիւն է 21։ Կղզին մաս կը կազմէ հարաւային Յունաստանի հրաբխային գօտիին։ Չեչաքարի (հիւսիսային բլուր) եւ որսիդի (հարաւային բլուր) քարահանքերը փոքրաթիւ բնակչութեան եկամուտի աղբիւրն են։   Հնադարուն հանքային ոբսիդաքարը կը գործածուէր գործիքներու կառուցման համար։

## Պատմական
ձախից|մինի|Հորիզոնին Եալի․ այդպէս ինչպէս կ'երեւի Փալիէն, Նիսիրոս
Եալի հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են հին գերեզման մը։ Գտնուած են Նոր Քարէ Դարաշրջանի բնակավայրի աւերակներ (Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակ) եւ պղինձի հալոցներ (Ք․Ա․ 6000 - 5300)։ Վերջինները կը վկայեն մետաղագործութեան վաղահաս գործածութիւն։ Հնագիտական պեղումները կը վկայեն նաեւ, թէ կղզիին վրայ բնակութիւնը եղանակային էր, ինչպէս նաեւ անոր հիւսիսային կողմի հանքերէն ոբսիդ      կ'արտադրուէր։

## Հրաբուխը
Եալի կղզին յանգած հրաբուխ է եւ կը գտնուի Նիսիրոսէն 7 քմ․ հիւսիս։ Հրաբուխը կազմուած է երկու հրաբխային խանձաքարերէ՝ հիւսիս-արեւելեան եւ հարաւ-արեւմտեան։   Անոնք իրարու կապուած են նեղուցով մը։

   

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Յունաստանի հրաբուխներ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական հրաբուխներ
Ստորոգութիւն:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նիկողոս Թիւլպենտճեան

**Նիկողոս Թիւլպենտճեան** (), հայ հրապարակախօս, խմբագիր եւ թարգմանիչ։

Ծնած է Կ. Պոլիս։ 1870-ականներու վերջերը մտած է հրապարակախօսական ասպարէզ, նախ երեւցած է Օ. Խոճասարեանի «Օրագիր» թերթին մէջ, ապա 1875 թուականի Սեպտեմբերէն հրատարակած է «Լրագիր» օրաթերթը, որ շարունակած է իր գոյութիւնը մինչեւ 1880 թուական։

Թերթը փակուելէ ետք աշխատակցած է «Մարմարա» երգիծաթերթին։

Ֆրանսերէնէ թարգմանածէ վէպեր եւ պատմուածքներ։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբյուրներ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Աբովեան Պուրակ (Երեւան)

**Խաչատուր Աբովեանի հրապարակ**, հրապարակ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։

## Պատմութչւն
Աբովեան պուրակը ձեւավորուած է 1950 թուականին, կտ գտնուի Աբովեան փողոցի հիւսիս-արեւելքը՝ սկզբնամասը։ Փողոցը եզրափակող բոլորաձեւ հրապարակ է, որուն կեդրոնը տեղադրուած է Խաչատուր Աբովեանի յուշարձանը (1947 թուական, քանդակագործ՝ Սուրէն Ստեփանեան, ճարտարապետ՝ Գէորգ Թամանեան)։ Պրոնզէ արձանը կանգնած է գորշ, յղկուած կրանիտէ պատուանդանին։

## Պատկերասրահ

Stairs in Abovyan square, Yerevan.jpg|Աբովյան պուրակի աստիճանները
The girl with pitcher by Aytsemnik Urartu.png|Այծեմնիկ Ուրարտուի Կժով աղջիկը պուրակում
Abovyan & Mother Armenia statues.jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Էջմիածինի Աւետարան

«**Էջմիածինի Աւետարան»**, «Փղոսկրեայ Աւետարան», հայ գրչութեան եւ մանրանկարչութեան ձեռագիր մատեան: Ընդօրինակուած է Յովհաննէս Գրիչի ձեռքով՝ 989-ին, Բղեն գաւառի Նորավանքի Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ մէջ, Սիւնիք: Պատուիրատու՝ Ստեփանոս քահանայ: Բնագիրը կը պարունակէ 35*28 սմ չափի 233 մագաղաթէ թերթեր (Մատենադարան, ձեռ. Դ 2374): Բաղկացած է գեղեցիկ երկաթագիրով գրուած չորս Աւետարաններէ: 

Մատթէոսի Աւետարանին նախընթաց կը գտնենք քառաթերթ պրակ մը՝ բոլոր էջերը մանրանկարներով զարդարուած: 

1ա-5ա էջերը Եւսեբիոս Կեսարացիի թուղթն է եւ համաբարբառները՝ ճոխ խորաններու մէջ առնուած:  

5բ էջին մէջ նկարուած է տաղաւար մը (pavilion), որու կը յաջորդեն յատուկ բնաբաններով մանրանկարներ՝ գահին բազմած Քրիստոս (6ա), զոյգ-զոյգ կանգնած չորս աւետարանիչները  (6բ,7ա), Աստուածածինը՝ Մանուկը գիրկը (7բ) եւ Աբրահամի զոհաբերութիւնը (8ա): 

Ձեռագիրին վերջաւորութեան ներմուծուած է Զ.-Է. դարերու երկու թերթ՝ 228, 229, որոնց վրայ պատկերուած են «Զաքարիոյ աւետումը», «Մարիամին աւետումը», «Մոգերու երկրպագութիւնը» եւ «Մկրտութիւն» մանրանկարները: 

«Էջմիածինի Աւետարան»ին լուսանցքներուն նոյնպէս կան պատկերներ:

## Ձեռագիր կազմին տեսքը
Ձեռագիրին կազմը բաղկացած է 36,5*30,5 սմ մեծութեամբ փղոսկրեայ (ivory) երկու կողքերէ, որոնք Է. դարու աշխատանք կը համարուին: Իւրաքանչիւր կողք բաղկացած է հինգ սալիկներէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրին վրայ պատկերուած է առանձին տեսարան մը: Այդ կազմը վաղ քրիստոնէական հայկական արուեստի նշանաւոր յուշարձաններէն մէկն է: 

Բացառիկ արժէք ունին Զ.-Է. դարերու մանրանկարները: Չորս տեսարաններն ալ իրենց խորհրդանշական բնոյթով կը վերաբերին յայտնութեան բնաբանին: Համաչափ եւ թեթեւ, մութ ու խաղաղ կանաչ, կապոյտ եւ ոսկի գոյներու երանգներու գործածութեամբ ստեղծած է տպաւորիչ գունագեղութիւն մը:

Արտայայտիչ են դէմքերը: Կատարողական որոշ առանձնայատկութիւններով ու երանգաւորութեամբ այդ աշխատանքները կը մօտենան նոյն շրջանի հայ որմնանկարներու օրինակներուն: 

Սկզբնաթերթերու մանրանկարները ոճական առանձնայատկութիւններով ու պատկերագրութեամբ Թ.-Ժ. դարերու գեղանկարչութեան աւանդոյթներու արտայայտութիւն են: Գեղեցիկ են խորանները: Գլխաւորաբար օգտագործուած են պայտաձեւ զոյգ կամարներ, որոնց յօրինուածքը երփներանգ զարդանմոյշներու եւ լրացուցիչ մանրամասնութիւններու կիրարկումով համանման է մատեանին ընդհանուր բնոյթին: 

Բացառիկ է «Էջմիածինի Աւետարան»ին մանրանկարներուն դերը հայ գեղանկարչութեան հետագայ զարգացման գործընթացին մէջ:

«Էջմիածինի Աւետարան»ին ուսումնասիրութեամբ զբաղած են Ա. Ուվարով, Վ. Ստասով, Ն. Կոնդակով, Եոզէֆ Ստրժիկովսկի, Գ. Վայցման, Ֆրետերիք Մաքլէր, Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան եւ ուրիշներ:

## Պատկերասրահ

Christ on throne from Etchmiadzin gospel 989.jpg|Մոգերու երկրպագութիւնը
Echmiadzin tempietto.jpg|
Sacrifice of Abraham.jpg|Աբրահամի զոհաբերութիւնը
Ekphonetic Signs, Matenadaran Ms. 2374, Gospel, 989.jpg
Ancient armenian manuscript.jpg


Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Յարութիւն Ալփիար

**Յարութիւն Ալփիար** (), հայ երգիծաբան, լրագրող եւ արձակագիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Իզմիր: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Արամեան եւ ապա Շահնազարեան վարժարաններուն մէջ:

Ուսումը աւարտելէ ետք որոշ ժամանակ ապրած է Իտալիոյ, Ֆրանսայի, Անգլիոյ եւ Եգիպտոսի մէջ: Եգիպտոս գտնուած միջոցին՝ 1896-1898 եւ 1901-1902 տարիներուն հրատարակած է «Փարոս» թերթը:

### Աշխատակցած թերթեր
Ալփիար երիտասարդ տարիքէն սկսած է արձակ գրութիւններով աշխատակցիլ զանազան թերթերու. ինչպէս՝

* «Արեւելեան Մամուլ», 
* «Մասիս», 
* «Սուրհանդակ», 
* «Հայ Գրականութիւն»,
* «Մանզումիէ Էֆքեար» եւ ուրիշներ:

Ան եղած է նաեւ «ԺԱՄԱՆԱԿ»ի աշխատակից եւ զանազան գրութիւններով իր մասնակցութիւնը բերած թերթի հրատարակութեան:

Ալփիար որոշ ժամանակ աշխատակցած է նաեւ թրքերէն «Քալեմ» երգիծական թերթին, ուր հրատարակած է ֆրանսերէն լեզուով երգիծական գրութիւններ: Որոշ ժամանակ եղած է Պոլսոյ Պատրիարքարանի քարտուղար:

### Ժողովածուներ
Ալփիար իր գրութիւններով կազմած է ժողովածուներ. ինչպէս՝

* «Ֆանթազիօ», 
* «Քմայքի ծաղիկներ», 
* «Որքան տեւելու է», 
* «Առաջին անգամ: Ֆանթէզի նորավէպ» աշխատութիւնները:

### Գրչանուններ
Յովհաննէս Ալփիարի կողքին ան իր գրութիւնները յաճախ ստորագրած է նաեւ Ռատամես եւ Քրիզանթեմ գրչանուններով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ղլինօ

**Ղլինօ** կամ **Լիղնօ** (յուն․՝ Γλυνό կամ Λιγνό)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ղլինօ Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 0,238 քլ․²։  Հոնտրօ կղզիակին հետ կը գտնուին հարաւը եւ դիմացը Ասթիփալէայի հին նաւահանգիստին (Փերա Եալօ)։  Ամրան, Ասթիփալէայի Անալիփսի կամ Մալթեզանա ծովափէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։

## Բնապահպանում
Կղզիակը (ինչպէս նաեւ դրացի կղզիակները) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Գէորգ Ջահուկեան

**Գէորգ Ջահուկեան** (), հայ ականաւոր բանասէր, լեզուաբան, հայագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1955), փրոֆէսօր (1958), ակադեմիկոս, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1965)։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Շահնազար, որ ներկայիս Մեծաւան անունով գիւղ է Տաշիրի մէջ։ 1937-ին աւարտած է Երեւանի Շահումեանի անուան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1941-ին՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժանմունք։

Բանակի մէջ ծառայելէ եւ մօտ մէկ տարի Հրազդանի միջնակարգ դպրոցին մէջ ուսուցիչ աշխատելէ յետոյ, Գ. Ջահուկեան 1944-ին կը տեղափոխուի Երեւան՝ ուսումնառութիւնը համալսարանի թեկնածուական բաժնի մէջ շարունակելու համար։ Այդ շջանին գիտական ղեկավար կ՚ունենայ մեծ հայագէտ Հրաչեայ Աճառեան։

1947-ին Գ. Ջահուկեան յաջողութեամբ կը պաշտպանէ «Քերականական եւ ուղղագրական աշխատութիւնները հին եւ միջնադարեան Հայաստանում» ատենախօսութիւնը եւ կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։

«18-19րդ դդ. հայ լեզուաբանական միտքը եւ աշխարհաբարի հարցերը» ատենախօսութեան համար, 1955-ին իրեն կը շնորհուի բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան։

1949-ին ան կը ստանայ դոցենտի, իսկ 1958-ին՝ փրոֆէսօրի կոչում։

## Վարած պաշտօններ
1945 թուականէն Գ. Ջահուկեան դասախօսած է Երեւանի Պետական Համալսարանի ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան բաժանմունքին մէջ։

1948-1957 թուականներուն դասախօս եղած է Երեւանի Վալերի Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Իսկ 1957-էն 1970, ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան ամպիոններու վարիչ եղած է։

1962 թուականէն մինչեւ վախճանը, Գէորգ Ջահուկեան եղած է Հրաչեայ Աճառեանի անուան լեզուաբանութեան հիմնարկի տնօրէն, Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի ակադեմական:

## Կոչումներ եւ շքանշաններ
Գ. Ջահուկեան արժանացած է գիտութեան վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին։ Եղած է Խորհրդային Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» եւ բազմաթիւ այլ շքանշաններով:

## Հետազօտութիւններ
Գէորգ Ջահուկեանի հիմնարար հետազօտութեանց շարքին կը պատկանին՝

* «Լեզուաբանութեան պատմութիւն» (հ. 1, 2, 1960, 1962),
* «Հայ բարբառագիտութեան ներածութիւն» (1972),
* «ժամանակակից հայերէնի տեսութեան հիմունքները » (1974),
* «Ընդհանուր եւ հայ լեզուաբանութիւն» (ռուս., 1978),
* «Հայերէնի համեմատական քերականութիւն» (ռուսերէն, 1982),
* «Հայոց լեզուի պատմութիւն, նախագրային շրջան» (1987, Հ.Խ.Ս.Հ. Պետական մրցանակ՝ 1988):

## Վկայութիւններ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Սիրնա

**Սիրնա** (յուն․՝ Σύρνα)․ Ասթիփալէայի քաղաքապետութեան պատկանող անբնակ կղզի, Տոտեքանիսա, Քարփաթիօ ծով, Էգէական ծով, Յունաստան։

Տարածութիւնն է 7,9 քլ․²։ Ասթիփալէան շրջապատող կղզիակներու համալիրին ամենամեծ կղզին է եւ կը գտնուի անոր հարաւը։ Կղզիակները կը պատկանին Ասթիփալէա քաղաքապետութեան եւ անոնց հողատարածքները կը վարձուին մասնաւորաբար անասնաբուծական գործունէութեան համար։ Ամրան, Ասթիփալէայի Անալիփսի (կամ Մալթեզանա) ծովափէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։

## Բնապահպանում
Կղզին յայատարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։

2003-ին կղզին շրջապատող ջուրերը (500 մեթր տրամագիծ) յայտարարուած են ծովային հնագիտական վայր․ ջուրին մէջ սուղուած գտնուած հնութիւններուն պահպանման պատճառով։

## Պատմական ակնարկ
Կղզիին խորունկ խորշին թիկունքը գտնուող բարձրութեան վրայ յայտնաբերուած են հնադարեան բերդի աւերակներ, որոնց շուրջը ցիր ու ցան կան նախապատմական եւ հելենիստական շրջաններուն պատկանող անօթներու կտորներ։ Իսկ կղզիին բացերուն հռոմէական նաւաբէկութենէն գտնուած մեծ գանձը՝ հռոմէական դրամներ, կը պատկանին Թիթոս Ֆլավիոս Տոմիթեանոս *Titus Flavius Domitianus* կայսրին իշխանութեան շրջանին (51 - 96)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Քըպպէ Պաթաթա

**Քըպպէ Պաթաթա** (), հարաւային Լիբանանի պարզ եւ համեղ գետնախնձորով քիւֆթէ:

## Բաղադրիչներ
Միջակ չափի խաշած գետնախնձոր, մանր ձաւար, ջուր, ձիթապտուղի ձէթ, մանրուած կամ քերոցէ անցած սոխ, թարմ անանուխ եւ բողկ` զարդարանքի համար, կէս դգալ քըպպէի համեմունք (չոր ռեհան, չոր անանուխ, սեւ պղպեղ, չոր վարդի բողբոջներ, խնկածաղիկ (մարտաքուշ, քիմիոն) եւ աղ։

## Պատրաստութիւն
Ձաւարը թրջել ջուրով, գետնախնձորները ճզմելով խիւսի վերածել: Խորունկ ամանի մը մէջ փոխադրել գետնախնձորը, ձաւարը, ձիթապտուղի ձէթը, սոխը, համեմունքները, աղը եւ կէս գաւաթ ջուրը:

Բոլորը միատեղ շատ լաւ շաղել, ապա մատուցման ամանին մէջ փոխադրել, երեսը զարդարել թարմ անանուխի տերեւներով, բողկի շերտերով եւ ձիթապտուղի ձէթով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Սթեֆանիա

**Սթեֆանիա** (յուն․՝ Στεφάνια)․ ժայռակղզիակ․ Տոտեքանիսա, Էգէական ծովու հարաւը, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Սթեֆամիա Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Կը գտնուի անոր հարաւ-արեւելքը եւ Սիրնա կղզիակին հարաւ-արեւելքը։  Տարածութիւնն է 0,144 քլ․²։  

## Բնապահպանում
Կղզիակը (ինչպէս նաեւ դրացի կղզիակները) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։

  

## Ծանօթագրութիւններ
Օֆիտուսա

**Օֆիտուսա** (յուն․՝ Οφιδούσσα), անբնակ կղզիակ․ Տոտեքանիսա, Էգէական ծով,Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Օֆիտուսա Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Կը գտնուի անկէ 3 քլ․ արեւմուտք եւ հետը միացած է 200 մեթր խորութեամբ կորով մը։  Տարածութիւնն է 1,94 քլ․²։  Կղզիակին կեդրոնը գտնուող 130 մեթր բարձրութեամբ բլուրը կը յատկանշուի զառիթափ եւ ժայռոտ ափերով։  

## Բնապահպանում
Կղզիակը (ինչպէս նաեւ դրացի կղզիակները) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), ջրահատ (shearwater) թռչուններուն համար։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Խաչիկ Տէր Ղուկասեան

**Խաչիկ Տէր Ղուկասեան** (), արժանթինահայ միջազգայնագէտ, դասախօս։

## Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Ծնած է Լիբանան եւ հաստատուած` Արժանթին, ուր վարած է «ԱՐՄԵՆԻԱ» թերթի խմբագրութիւնը: Մասնագիտանալով միջազգային յարաբերութիւններու մարզին մէջ, Տէր Ղուկասեան նուիրուած է ակադեմական ասպարէզի:

Հեղինակ է սպաներէն, անգլերէն եւ հայերէն գիրքերու, մասնագիտական աշխատասիրութիւններու եւ յօդուածներու: 

## Մրցանակ
2017-ին արժանացած է Սուրիա-լիբանանեան ակումբի «Ուկարիթ 2017» մրցանակը մշակոյթի դասակարգին մէջ` ակադեմական ասպարէզին մէջ տարիներու իր ներդրումին համար։

## Ծանօթագրութիւններ
Փլաքիտա

**Փլաքիտա** (յուն․՝ Πλακίδα)․ անբնակ կղզիակ․ Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Փլաքիտա Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Կը գտնուի անոր հարաւ-արեւելքը, Սիրնային մօտ։  Տարածութիւնն է 0,514 քլ․²։

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Թեմփուրա

**Թեմփուրա** (Ճափոներէն՝ 天ぷら or 天麩羅), ճափոնական խոհանոցի ճաշատեսակ է, որ սովորաբար բաղկացած է ծովամթերքէ, միսէ եւ բանջարեղենէ, որոնք ծեծուած ու խոր տապակուած են:

## Բաղադրիչներ
Թեմփուրային խմորին բաղադրիչներն են` ցորենի ալիւրը, պէյքինկ սոտան, հաւկիթը, ձէթը, աղը եւ այլազան համեմունքներ` խառնուած սառ ջուրի հետ: Ստացուած թանձրուկին մէջ ճափոնցիները կը թաթխեն ծովախեցգետին, զանազան ծովային պտուղներ, բայց նաեւ` ստեպղին, սոխ, սունկ եւ ապա կը տապկեն տաք ձէթի մէջ:

## Բանջարեղէններու կեղեւներու Թեմփուրա
Բաղադիչնեչն են՝ գաւաթ ալիւր, հաւկիթ (սառնարանէն ելած, պաղ ըլլալը պայման է), սառնարանէն ելած պաղ ջուր, աղ, սեւ պղպեղ

### Պատրաստութիւն
Խորունկ ամանի մը մէջ թել դգալով խառնել ալիւրը, ջուրը եւ հաւկիթը: Ստացուած թանձրուկին մէջ թաթխել ստեպղինի, դդումի, գետնախնձորի, շողգամի կամ այլ բանջարեղէնի մաքուր կեղեւները, ապա տապկել տաք բուսական ձէթի մէջ, փոխադրել ծծուն թուղթի վրայ, աղել, համեմել եւ մատուցել:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Քունուփի

ձախից|մինի|Քունիփի․ ծովափը
**Քունուփի** (յուն․՝ Κουνούποι)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։
ձախից|մինի|Քունուփի

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Քունուփի Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 1,30 քլ․²։  Ամրան, Ասթիփալէայէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակ կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։

## Բնապահպանում
Կղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 GR4210021 արձանագրութեամբ Բնապահպանման շրջան։  Կղզիին ջուրերուն եւ ծովափներուն կ՛ ապաստանին Միջերկրականի մոնահուս-մոնահուս փոկեր, վարդագոյն դլփիններ, փոկադլփիններ, քարեթա-քարեթա կրիաներ եւ ծովային կանանչ կրիաներ։ Կարեւոր վայր է ծովային թռչուններու  բուծանումին համար, ինչպէս օրինակ՝ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ (shearwater), եւայլն։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սոխի Օղակներ

**Սոխի օղակներ** (), բրիտանական եւ ամերիկեան խոհանոցի նախուտեստ կամ ճաշատեսակ: Սովորաբար կը բաղկանան սոխի խոշոր օղակներէ՝ թաթախուած համեմուած ալիւրի կամ հացի փշրանքներու մէջ, խոր տապկուած․ կարելի է մատուցել տաք քեչափի կամ այլ թանձրուկի մը կողքին։

## Բաղադրիչներ
Պատրաստութեան համար հարկ է խոշոր սոխ՝ օղակաձեւ կտրատուած, սեւ փոշի պղպեղ, զարնուած հաւկիթ, աղ, ալիւր, պէյքինկ փաուտըր։

## Պատրաստութիւն
Խորունկ տապակի մը մէջ բուսական ձէթ տաքցնել: Ընտրել օղակաձեւ կտրատուած սոխի խոշոր օղակները, թաթխել զարնուած հաւկիթին, ապա համեմուած ալիւրին մէջ եւ տապկել շուրջ 4 վայրկեան, մինչեւ որ օղակները ոսկեգոյն դառնան:

## Տարբերակներ
Խրթխրթան սոխի օղակներու տարբերակները շատ են: Կարգ մը բաղադրատոմսերու մէջ կ'առաջարկուի նաեւ կսկուծ, հեղուկ կաթ, պանիր եւ այլն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Քրիստինէ Սահակեան

**Քրիստինէ Սահակեան**, Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի մեներգչուհի, հանրապետական եւ միջազգային մրցոյթներու դափնեկիր, Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի դասախօս։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: 1990-99 յաճախած եւ գերազանցութեամբ աւարտած է Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի մեներգեցողութեան բաժինը, այնուհետեւ շարունակած է ասպիրանտուրան (Գոհար Գասպարեանի դասարանը):

1998-էն կը հանդիսանայ Երեւանի Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի առաջատար մեներգչուհի:

2002-էն կը դասաւանդէ Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մէջ:

### Օփերային ներկայացումներ
Մասնակցած է շարք մը օփերային առաջին ներկայացումներուն`

* «Արշակ Բ.», 
* «Ալմաստ», 
* «Աիտա», 
* «Թրավիթա», 
* «Սեւիլեան սափրիչ» եւ այլն: 

Անոր օփերային դերերգերն են` Փառանձեմ, Ալմաստ, Ամներիս, Ազուչենա, Ատալճիա, Սանթուցցա… Անոր երգացանկը կ՛ընդգրկէ բազմաթիւ համերգային ստեղծագործութիւններ (Վ. Ա. Մոցարթ «Ռեքուիեմ», Ճ. Վերտի «Ռեքուիեմ», Տվորժակ «Ռեքուիեմ», Փերկոլեզի «Սթապաթ մեթըր», Ռոսսինի «Սթապաթ մեթըր», Ե. Ս. Պախ «Մատթէոսի չարչարանքները»:

### Մեներգչուհի
Իբրեւ մեներգչուհի` բազմաթիւ ելոյթներ ունեցած է Ազգային ռատիոյի սիմֆոնիք նուագախումբին, Պետական ֆիլհարմոնիք, Պետական երիտասարդական, Պետական սենեկային  «Սերենատ» եւ Պետական սենեկային նուագախումբերուն հետ:

Ելոյթներ ունեցած է հանրայայտ խմբավարներու հետ, ինչպէս` Վլատիմիր Սփիվակով, Լիոր Շամպատալ, Պայրոն Ֆիթեթցիս, Եուրի Կոչնեւ, Եարեմա Սկիպինսկին, Օհան Դուրեան, Էդիկ Թոփչեան, Կարվն Դուրգարեան, Վահան Մարտիրոսեան, Սերգէյ Սմբատեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մեներգչուհիներ
Օհան Դուրեան

**Օհան Դուրեան** (), հայ երաժշտագէտ եւ խմբավար։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երուսաղէմ։ Երաժշտութիւնը ուսանած է իր ծննդավայրին մէջ, ապա համերգային շրջագայութիւններ կատարած՝ Եւրոպա, ուր իր սքանչելի յիշողութեամբ ու նաեւ խոր եւ զգայուն երաժշտականութեամբ զարմացուցած է երաժշտասէր հասարակութիւնը։

## Գործունէութիւն
[մինի|214x214փքս|Դուրեանի գեչեզմանը, [Կոմիտասի Անուան Պանթէոն|Երեւանի Կոմիտասի անուան պանթէոն։|ձախից]]
Դուրեան մինչեւ 1950-ական թուականները ղեկավարած է Հայաստանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբը, յետագային մեկնած է Եւրոպա։
1962-1969, իբրեւ հիւր ղեկավար, հանդէս եկած է Լայպցիկի Գեւանդհաուսի նուագախումբին հետ, այդ համագործակցութեան արդիւնք կայացած 19 համերգները, որոնց համար չէին գործածուէր ոչ ձայնաշար եւ ոչ ալ մական, կը դառնան Լայպցիկեան երաժշտական կեանքի բարձրակէտը՝ հանդիսատեսի մէջ կենդանի թողելով խօսուն ձեռքերու երաժշտութեան լեզուն։ 
Օհան Դուրեան երկու անգամ նշանակուած է Գեւանդհաուսի երգչախումբին խմբավարը։ Մամուլի մէջ զինք սկսած են համեմատել Նիքիշի, Պեռնշթայնի, Գարայեանի ու Թոսգանինիի հետ։

1966-1968 թրականներուն Լայպցիկի օփերայի թատրոնին մէջ Դուրեանի ղեկավարութեամբ երաժշտասէրներուն նաեւ ներկայացուած է «Տոն Գարլոս» օփերան։
Դուրեան աշխատած է աշխարհի 110 նուագախումբերու հետ։
1998-2001 թուականներուն ան եղած է Հայաստանի օփերայի եւ պալէի ակադեմական թատրոնի սինֆոնիք նուագախումբի խմբավարը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Վիգէն Գրիգորեան

**Վիգէն Գրիգորեան** (Տողի Վիգէն, ),  Արցախեան պատերազմի աշխոյժ մասնակիցներէն մին։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հադրութ շրջանի Տող գիւղը:

Գիւղի միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, 1972 թուականին աւարտած է Պաքուի Պետական Մանկավարժական համալսարանը, ապա աշխատած է Տողի միջնակարգ դպրոցին մէջ, իբրեւ Հայոց լեզուի ուսուցիչ:

1988 եղած է Հադրութի շրջանի ամենաաշխուժ գործիչներէն մէկը:

1991 թուականին Վիգէն կազմաւորած է «Վրէժ» կամաւորական ջոկատը, որ մեծ դեր կատարած է Հադրութի եւ շրջակայ շրջաններու հայ բնակչութեան պաշտպանութեան գործին մէջ:

1991-ին ընտրուած է ԼՂՀ Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր: Պաշտպանական բանակի կազմակերպումէն ետք, Տողի գումարտակի կազմին մէջ, իբրեւ գումարտակի շտապի պետ, մասնակցած է Հադրութի եւ Վարանդայի (Ֆիզուլի) ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական գործողութիւններուն:

Նահատակուած է 5 Ապրիլ 1993-ին: Ամուսնացած էր, երեք զաւակի հայր։

## Պարգեւներ
Յետմահու պարքեւատրուած է ԼՂՀ «Մարտական Խաչ» II աստիճանի շքանշանով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նահատակներ
Ֆոքիոնիսիա

**Ֆոքիոնիսիա** (յուն․՝ Φωκιονήσια)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակներու համալիր, Ասթիփալէա, Տոտեքանիսա, Իքարիօ ծով, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ֆոքիոնիիա Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմեն։  Կը գտնուին Ասթիփալէայի հիւսիսային ծոցին մէջ՝ Այիոս Անտրէաս նոր նաւահանգիստին դիմացը, Իքարիօ ծով։ 

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հոնտրոնիսի

**Հոնտրոնիսի** (յուն․՝ Χονδρονήσι)․  Ասթիփալէայի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Հոնտրոնիսի Ասթիփալէա քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 0,0133 քլ․²։  Կը գտնուի  Քունուփի եւ անոր դրացի կղզիակներուն արեւմուտքը եւ անոնց շատ մօտիկ։ 

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Գործ (ամսագիր, Պաքու)

**«Գործ»**, գրական, գիտական, հասարակական, քաղաքական ամսագիր։ Տպագրուած է 1917 թուականին, Պաքուի մէջ։

## Պատմութիւն
«Գործ» ամսագիրը հրատարակուած է Պաքուի մէջ 1917 թուականին։ Շարուածքը 26X18 սմ։ Խմբագիրը՝ Կոստանդին Կրասիլնիկեան։ Հրատարակիչը՝ Սարգիս Տէր-Ղազարեան։ Հանդէսի բոլոր համարները ունին Ա եւ Բ մասեր՝ առանձին էջակալութեամբ։ Վերնագիրը, ենթավերնագրերը եւ հրատարակչական տուեալները՝ հայերէն եւ ռուսերէն։ Ունենալով գրական, մշակութային ուղղուածութիւնՙ ամսագիրը արտացոլած է իր ժամանակի առաջադէմ հայեացքները, գրական ուղղութիւնները, մշակութային իրադարձութիւնները եւ հասարակական խնդիրերը։ Ամսագրին մէվ հանդէս եկած են ժամանակի ակնառու գրական գործիչները, արուեստագէտները, հրապարակախօսները։

## Խմբագիր
Կոնստանտին Կրասիլնիկեան

## Հեղինակներ

* Եսայեան Զապէլ
* Թումանեան Յովհաննէս
* Տէրեան Վահան
* Մանանդեան Յակոբ
* Դաւիթ Անանուն
* Չիլինկարեան Արտաշէս
* Պոտլէր Շարլ
* Վրթանէս Փափազեան
* Զօրեան Ստեփան
* Սոֆոկլես

## Թարգմանիչներ

* Տիգրան Յովհաննիսեան

## Յօդուածներ

* Վերջին բաժակը
* Ծովի ափին
* Անտիգոնէ
* Մոծակն ու մրջիւնը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Գործ (ամսագիր, Շուշի)

**«Գործ»**, գրական, քաղաքական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1882-1884 թուականներուն, Շուշիի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս․ Հախումեան։ Լուսաբանած է հասարակական-քաղաքական իրադարձութիւններ, անդրադարձած տնտեսական մշակութային, գրական խնդիրներու։ Լայն տեղ յատկացուցած է հողային հարցին՝ տպագրելով յատուկ յօդուածաշար։ Ընթերցողներուն ծանօթացուցած է ռուս, իրականութեան, զեմստուային հաստատութիւններու գործունէութեան հետ։ Տպագրած է Շիրուանզադէի, Սալտիկով-Շչեդրինի, Էսքիլէսի, այլ հեղինակներու գործերը։ «Գործ» ամսագիրը մեղադրուած է առաջադիմական, սոցիալիստական գաղափարներ քարոզելու մէջ եւ փակուած ցարակաեւ իշխանութիւններու կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արցախի պարբերականներ
Գուգարք (թերթ)

**«Գուգարք»**, եռօրեայ թերթ Խորհրդային Հայաստանի մէջ, ՀԿԿ Գուգարքի շրջկոմի եւ աշխատաւորներո պատգամաւորներու շրջանային սովետի օրգան։

Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Կիրովականի մէջ (այժմ՝ Վանաձոր)։ Կը լուսաբանէր շրջանի արդիւնաբերական եւ գիւղատնտեսական ձեռնարկութիւններու աշխատանքը, կը տարածէր առաջաւոր համարուող փորձը, կը ներկայացնէր շրջանի մշակութային եւ մարզական կեանքը։

«Գուգարք»-ը յաջորդած է «Սոցիալիստական արշաւ» (1931—1952 թուականներ), «Կիրովականի կոլեկտիւ տնտեսական» (1953—1960 թուականներ), «Փարոս» (1962—1963) թերթերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գութան (ամսագիր)

**«Գութան»** (ամսագիր), գիւղատնտեսական գիտական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1901-1905 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Գ․ Մեծաաուրեան։ Ձգտած է տարածել հողի մշակման առաւել օգտաւէտ եղանակները, հայ ընթերցողին հասցնել գիւղատնտեսական գիտութեան նուաճումները։ Առաջարկած է գիւղատնտեսական դասընթացներ ստեղծել գիւղական եւ նախակրթական վարժարաններուն մէջ, հայ ժողովուրդի ապագան կապել գիւղատնտեսութեան զարգացման հետ։ Տպագրած է յօդուածներ անասնապահութեան, անասնաբուծութեան, ցորենի եւ այլ կուլտուրաներու մշակման, շերամապահութեան, նորագոյն գիւղմեքենաներու մասին։

«Գութան»-ին առընթեր կազմակերպուած գործակալութիւնը օգնած է ձեռք բերել գիւղմեքենաներ ու գիւղգործիքներ, սերմեր, ինչպէս նաեւ մասնագիտական գրականութիւն, ստանձնած է ֆրանսացի մասնագէտներու միջոցով գործարաններու ու ագարակններու յատակագիծեր կազմելու գործը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Գրական Ադրբեջան

**«Գրական Ադրբեջան»** (ազրպ.՝ *Ədəbi Azərbaycan*), գրական-գեղարուեստական երկամսեայ հանդէս Խորհրդային Ազրպէյճանի մէջ։ Հանդիսացած է Ազրպէյճանի գրողներու միութեան օրգանը։ Լոյս տեսած է 1957-1989 թուականներուն, Պաքուի մէջ։ Խմբագիրները եղած են  Սամուէլ Գրիգորեանը, Վլատիմիր Աբրահամեանը։ Հանդէսը դուրս կու գար գրականութեան կուսակցականութեան եւ ժողովրդայնութեան, սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքներու կենսագործման դիրքերէն։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Samvel_Grigoryan-1-.jpg|մինի|205x205փքս|Սամուէլ Գրիգորեանը 1956-81-ին եղած է «Գրական Ադրբեջան» հանդէսի խմբագիրը
«Երիտասարդ ձայներ» բաժնին մէջ կը տպագրէր եւ կը գրախօսէր սկսնակ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւնները։ Հանդէսը կը գովազդէր այսպէս կոչուած՝ ժողովուրդներու բարեկամութեան եւ եղբայրութեան գաղափարները, կը հետեւէր գրական եւ մշակութային կապերուն։ Ամսագիրը կը լուսաբանէր հանրապետութեան հայ հատուածի մշակութային կեանքը։ Կը թղթակցէին Ազրպէյճանի, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Հայաստանի գրողները։

## Աղբիւրներ

* Հայ Սփիւռք հանրագիտարան, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչութիւն, 2003, էջ 29-30։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Գրական թերթ

**Գրական թերթ**, հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարուեստական շաբաթաթերթ։ Հայաստանի գրողներու միութեան վարչութեան օրգան։ Կը հրատարակուիէ 1932 թուականէն, Երեւանի մէջ։

## Պատմութիւն
«Գրական թերթ» մինչեւ Հայաստանի սովետական գրողներու միութեան ստեղծումը (1934) հանդիսացած է Հայաստանի խորհրդային գրողներու ֆեդերացիայի, իսկ այնուհետեւ՝ Հայաստանի խորհրդային գրողներու, երաժիշտներու եւ կերպարուեստագէտներու միութեան օրգանը։ Կը լուսաբանէ սովետահայ գրականութեան ստեղծագործական, տեսական-քննադատական աշխատանքները, կը պայքարի գրականութեան եւ արուեւստի կուսակցականութեան, ժողովուրդներու ինտերնացիոնալ կապի, սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքներու ամրապնդման համար։

Թերթը կ՜արձագանգէ ՀԽՍՀ կեանքի գրեթէ բոլոր ոլորտներու նշանակալից երեւույթներուն, առաջ կը քաշէ ժողտնտեսութեան եւ մշակոյթի համար էական նշանակութիւն ունեցող խնդիրներ։ Թերթը կը ղեկավարէ գրական նոր սերունդի ստեղծագործական աճի գործընթացը, բանավէճեր կը վարէ արձակի ու պոեզիայի հարցերու մասին։ Պարբերաբար էջեր կը նուիրէ սովետական հանրապետութիւններու գրականութեան, կը նշէ հայ եւ համաշխարհային գրականութեան դասականներու հոբելեանական տարեթիւերը, կը տպագրէ թարգմանական նմուշներ արտասահմանեան դասական եւ ժամանակակից հեղինակներու գործերէն, տեղ կը յատկացնէ սփիւռքահայ գրողներու ստեղծագործութիւններուն։

Հրատարակման տարբեր շրջաններուն «Գրական թերթ»-ի շուրջը համախմբուած են ու ակտիւօրէն աշխատակցած հայ եւ սովտական անուանի գրողներն ու գրականագէտները՝ Եղիշէ Չարենցը, Աւետիք Իսահակեանը, Ալեքսանդր Շիրուանզադէն,Դերենիկ Դեմիրճեանը, Վահրամ Ալազանը, Ստեփան Զօրեանը, Նայիրի Զարեանը, Պարոյր Սեւակը եւ ուրիշներ։

Հայրենական պատերազմի շրջանին (1941-1944 թուականները) թերթը լոյս չէ ընծայած։ «Գրական թերթ» խմբագրած են․ Հ․ Մկրտչեան (1932, 1935-1936 թուականներուն), Եղիա Չուբար (1932-1933 թուականներուն), Ն․ Դաբաղեան (1933 թուականին), Վ․ Ալազան (1933-1935, 1936-1937 թուականներուն), Տենրի Գաբրիէլեան, (1937 թուականին), Տ․ Մելիքեան (1937-1939 թուականներուն), Գ․ Րորեան (1939-1940 թուականներուն), Գ․ Ոսկանեան (1940-1941 թուականներուն), Գ․ Յովսէփեան (1941 թուականին), Ա․ Բաբայեան (1944-1948 թուականներուն), Վ․ Մնացականեան (1948–1953 թուականներուն), Գ․ Տէր-Գրիգորեան (1953-1955 թուականներուն), Յ․ Յովհաննիսեան (1955-1959 թուականներուն), Մ․ Սարգսեան (1959-1963 թուականներուն), Վահագն Դաւթեան (1963-1965 թուականներուն), Համօ Սահեան (1965-1967 թուականներուն), Միքայէլ Շաթիրեան (1967-1969 թուականներուն), Ս․ Տարութիւնեան (1969 թուականից)։

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գրական սերունդ

**«Գրական սերունդ»**, խորհրդային շրջանի հայկական գրական-գեղարուեստական, քննադատական ամսագիր։ Հայաստանի գրողներու միութեան եւ ՀԼԿԵՄ «Գրական սերունդ» ամսագրի շապիկը։ Հանդիսացած է ԿԿ-ի օրգան։ Հրատարակուած է 1934-1936 թուականներուն, Երեւանի մէջ։

Անդրադարձած է գրական վարպետութեան, մարքսլենինեան ագիտացիայի հարցերով։ Տպագրած եւ գրախօսած է երիտասարդ գրողներու գործերը, պատմած նշանաւոր հեղինակներու ստեղծագործական ուղիի մասին։ Ամսագրին մէջ հրատարակուած են ուսուցողական արժէք ունեցող նիւթեր, նմուշներ ռուս եւ եւրոպական դասականներու երկերէն։ Անդրադարձած է նաեւ գրական երիտասարդութեան դաստիարակութեան հարցերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գրական եւ իմաստասիրական շարժում

**Գրական եւ իմաստասիրական շարժում** (1885 թուականէն՝ «Շարժում գրական եւ իմաստասիրական»), ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1883-1888 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Դեմիրճիպաշեան (Գրասէր Ատոմ)։

Հանդէսը անդրադարձած է կրթութեան հարցերուն, լուսաբանած Կոստանդնուպոլսի հայկական վարժարաններու կեանքը, առաջարկած է ստեղծել նախնական, երկրորդական եւ բարձրագոյն դպրոցներ, ծանօթացուցած է ուսուցման առաջաւոր մեթոդներուն։ Արձագանգած է պոլսահայ մամուլի նիւթերուն, տպագրած լուրեր արեւմտահայ եւ պոլսահայ կեանքէն։ Բարձրացուցած է կանանց ազատութեան հարցը, ջատագոված կին մանկավարժներ ունենալու գաղափարը՝ մատնանշելով անոնց դերը երիտասարդ սերունդի դաստիարակման գործին մէջ։ Տպագրած է նիւթեր Գրիգոր Զօհրապի, Արփիարեանի, Տիւսաբի մասին։ Լուսաբանած է քաղաքատնտեսութեան եւ փիլիսոփայութեան խնդիրները։ Ամսագրի բոլոր նիւթերը գրած է ինքը՝ խմբագիրը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Գրականութիւն եւ կեանք

**«Գրականութիւն եւ կեանք»**, շաբաթաթերթ; Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրապաարակիչ՝ Գ․ Բալասանեան։ Լուսաբանելով հայ կեանքի իրադարձութիւնները՝ հանդէսը անդրադարձած է Հայաստանի ազատագրման տեսակէտներուն, հարցի լուծումը տեսած սեփական մշակոյթի եւ կրթութեան զարգացման մէջ։ Գրական բաժնին մէջ տպագրած է գեղարուեստական գործեր, գրախօսականներ, մատենագրական յօդուածներ, նմուշներ վրացական գրականութենէն, գրողներու յոբելեաններուն նուիրուած նիւթեր։ Հանդէս եկած է արեւելահայ եւ արեւմտահայ գրականութիւններու միջեւ արհեստական անջրպետի ստեղծման դէմ։ Պարբերաբար հրատարակած է ժամանակի մամուլի տեսութիւն։ 1910 թուականին լոյս տեւսած է «Գրականութիւն եւ կեանք»-ի բացառիկ համար Ե․ Դաւթեանի խմբագրութեամբ՝ նուիրուած Գ․ Բալասանեանի յոբելեանին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Գրամատիկ

**«Գրամատիկ»**, գրական, գիտական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1954—1960 թուականներուն, Լոս Անճելըսի մէջ։ Հրատարակիչ խմբագիր՝ Գրամատիկ Յարութիւնեան։ Թերթը իր ընթերցողներու ուշադրութեան ներկայացուցած է ազգապահպանութեան հարցերը, մղած է անոնց կրթական, մշակութային, մարզական օջախներու ստեղծման՝ ուծացման վտանգի դէմ պայքարելու համար։ Տպագրած է պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, երգիծանք, ուսումնասիրութիւններ, նիւթեր այլ ժողովուրդներու ազգային սովորոյթներուն եւ աւանդոյթներու մասին։ Առանձին էջերով նշած է հայ սովետական բանաստեղծներու յոբելեանները, ընթերցողներուն ծանօթացուցած է օտար լեզուով ստեղծագործող հայ գրողներուն։ Ներկայացուցած է եւ ողջունած է սփիւռքահայ արուեստագէտներու յաջողութիւնները, տեղեկութիւններ տպագրած է հայկական վարժարաններու մասին։ Լայն տեղ յատկացուցած է Քալիֆորնիոյ մէջ բնակող հայերի կեանքին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Գրոհ (ամսագիր)

**«Գրոհ»**, խորհրդային շրջանի հասարակական, քաղաքական, գրական պատկերազարդ ամսագիր։ Վրաստանի կոմկուսի ԿԿ-ի, Թիֆլիսի կոմիտէի․ Կենտգործկոմի ու պրոֆխորհրդի օրգան։ Հրատարակուած է 1928—1933 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ (1928—1931 թուականներուն՝ «Պրոլետար»)։ Խմբագիրներ՝ Վ․ Գրիգորեան, Վ․ Ատրեան, Ս․ Վարդանեան։

Լուսաբանած է Անդրկովկասի քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութայիեւ առօրեան։ Անդրադարձած է առաջին հնգամեակի խնդիրներուն՝ էլեկտրիֆիկացման, գիւղատնտեսութեան արդիւնաւէտութեան բարձրացման, ոռոգելի հողերու աւելցման, արդիւնաբերական ձեռնարկութիւնները նորագոյն սարքաւորումներով համալրելու հարցերուն, գովազդած գիտատեխնիկական նուաճումները։

Լայն տեղ յատկացուցած է գրականութեան ու արուեստին, տպագրած է Վ․ Փափազեանին, Ա․ Ոսկանեանին, Վ․ Աճէմեանին եւ ուրիշներին նուիրուած յօդուածներ։ «Գրոհ» ամսագրին աշխատակցած են Դերենիկ Դեմիրճեանը, Եղիշէ Չարենցը, Գուրգէն Մահարին, Վահրամ Ալազանը, Վաղարշակ Նորենցը, Մկրտիչ Արմէնը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Գրական ամսաթերթ

**«Գրական ամսաթերթ»**, լոյս տեսած է 1961—1962 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Ձգտած է գրականութեան եւ արուեստի օգնութեամբ աջակցիլ հայապահպանման սփիւռքի մէջ, ամրապնդել վերջինիս կապը հայրենիքի եւ անոր մշակոյթին հետ։

Տպագրած է սփիւռքահայ եւ հայ խորհրդային գրողներուն, գրախօսականներ, թարգմանական նիւթեր, արուեստի ու գրականութեան մասին յօդուածներ։ «Գրական ամսաթերթ»-ը գնահատելի աշխատանք կատարած է՝ ներկայացնելով ֆրանսական առաջադիմական համարուող գրականութիւնը հայ ընթերցողներուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Գրական դիրքերում

«**Գրական դիրքերում**», խորհրդային շրջանի տեսական-քննադատական, գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Հայաստանի պրոլետարական գրողներու ասոցիացիայի օրգան։ Լոյս տեսած է 1927—1932 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագրած են՝ Ն․ Դաբաղեանը, Վ․ Ալազանը, Հ․ Գիւլիքեւխեանը։ Հանդէսը հրատարակած է երիտասարդ գրողներու եւ քննադատներու գործերը, անդրադարձած է ժամանակի գրական պայքարին ու գեղագիտական ըմբռնումներուն, տպագրած է ընկերական շարժեր եւ ծաղրանկարներ, նմուշներ սովետական գրողներու ստեղծագործութիւններէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գրքերի աշխարհ

**«Գրքերի աշխարհ»**, խորհրդային շրջանի հայկական ամսաթերթ։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ մինիստրներու սովետի հրատարակչութիւններու, պոլիգրաֆիայի եւ գիրքի առեւտուրի գործերու պետական կոմիտէի օրգանը։ Առաջին անգամ հրատարակուած է 1968-ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա․ Սարգսեան։ Զբաղուած է գիրքի Գովազդի, պոլիգրաֆիայի, առեւտուրի, ձեւաւորման եւ նկարազարդման, հրատարակչական-խմբագրական խնդիրներով։

Փորձած է ջատագովել ընթերցանութիւնը, օգնել ընթերցողին կողմնորոշուելու գրական նորոյթներուն մէջ։ «Գրքերի աշխարհ»-ի 3-րդ էջը լոյս կը տեսնէր  ռուսերէն, ուր կը ներկայացուէին հայ հեղինակներու՝ ՀԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ միւս հանրապետութիւններուն մէջ հրատարակուող գիրքերը, կ՜արտատպուէին խորհրդային մամուլի արձագանգները անոնց մասին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Դաշինք (թերթ)

**«Դաշինք»**, գրական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակուած է 1909—1915 թուականներուն եւ 1919 թուականին, Զմիւռնիոյ մէջ, իբրեւ շարունակութիւն «Արեւելեան մամուլ»-ի (1871 —1909 թուականներուն)։ Խմբագիր՝ Ս․ Պարթեւեան։ «Դաշինք» ռամկավար կուսակցութեան դիրքերէն անդրադարձած է արեւմտահայութեան հասարակական-քաղաքական խնդիրներուն, լուսաբանած գաւառի ազգային եւ տնտեսութեան, Թուրքիոյ ներքին ն արտաքին կացութիւնը, պայքարած երիտթուրքերու հակահայ գործունէութեան դէմ։

Տպագրած է քննադատական ու տեղեկատու նիւթեր զմիւռնահայութեան, բնաշխարհի եւ Կոնստանդինոպոլսոյ սահմանադրական մարմիններու գործունէութեան մասին։ «Դաշինք»-ը ներկայացուցած է հայ, ռուս եւ եւրոպական գրողներու ստեղծագործութիւնները, տնտեսական յօդուածներով լուսաբանած է ազգային մշակոյթի եւ արուեստի զարգացման խնդիրներ։ Աշխատակցած են Ա․ Յարութիւնեանը, Մ․ Պարսամեանը, Հ․ Ալփիարը, Մ․ Կիւրճեանը, Կ․ Պալապանեանը եւ ուրիշներ։ 1919—1922 թուականներուն լոյս տեսած է «Արեւելեան մամուլ» անունով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Սուրիահայ մամուլ

**Սուրիահայ մամուլ**, հայկական մամուլը Սուրիոյ մէջ ձևաւորուեր է դարերու ընթացքին:

## Հրապարակուած թերթեր
1868-1877 թուականին թուրքերէն հրատարակուեր է «Ֆռաթ» («Եփրատ», Հալէպ) Եռօրեայ թերթը, որը արաբերէնի, թուրքերէնի հետ ունեցեր է նաև հայատառ թուրքերէնի բաժին։ 1918 թուականէն ցայսօր տպագրուեր են շուրջ 150 անուն հայերէն պարբերականներ, մեծ մասը՝ Հալէպի մէջ։

### 1913- 1991
Տեղի առաջինն հայերէն պարբերականը «Աղբիւր» (1913-1914) խմորատիպ ամսաթերթն է։ Կարևոր հրատարակութիւններէն է ՌԱԿ-ի Կիլիկիայի շրջանի վարչութեան «Հայ ձայն» (1918-1922, 1919 թուականէն՝ Ատանա) քաղաքական, տնտեսական և գրական օրաթերթը, ՍԴՀԿ-ի Հալէպի մասնաճիւղի «Եփրատ» (1919) հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթը, ՍԴՀԿ-ի Սուրիոյ շրջանի պաշտօնական «Սուրիական մամուլ» (1922-1927) ազգային, հասարակական-քաղաքական, մշակութային օրաթերթը, ՌԱԿ-ի «Եփրատ» (1927-1949) գրական, քաղաքական պաշտօնաթերթը, կրօնական, կրթական, գիտական «Նոր աուետաբեր» (1927-1934) Երկշաբաթաթերթը, ազգային, գրական «Նայիրի» (1941 թուականէն, նախապէս՝ պարբերագիրք, 1952 թուականէ՝ Պէյրութի մէջ) շաբաթաթերթը, ՀՅԴ-ի Սուրիոյ շրջանի պաշտօնական «Արևելք» (1946-1963) հասարակական-քաղաքական-գրական-գեղարուեստական օրաթերթը, «Նոր Մարաշ» (1946-1961) ամենամեայ հանդէսը, քաղաքական, գրական «Սուրիա» (1946-1960) անկախ օրաթերթը, կրօնական «Լրատու» (1964-1980) շաբաթաթերթը, արուեստի, գրականութեան և գիտութեան «Մշակոյթ» (1967, 1970, 1972) պարբերագիրքը և այլն։ Ներկայիս Հալէպի մէջ կը հրատարակուին Հալէպի հայ ազգային ծերանոցի խնամակալութեան «Հայ ծերանոց» (1952 թուականէն) եռամսեայ տեղեկատու հանդէսը, գրական, գեղարուեստական, պատմաբանասիրական «Գեղարդ» (1975 թուականէն) տարեգիրքը, Բերիոյ թեմի ազգային առաջնորդարանի պաշտօնական «Գանձասար» (1978 թուակնէն, 1978-1981 թուականներուն՝ «Պարբերաթերթ», 1982-1991 թուականին՝ «Օշական») կրօնական, հասարակական, մշակութային շաբաթաթերթը և այլն։

## Ծանօթագրութիւն
Ֆարմաքոնիսի

**Ֆարմաքոնիսի** (յուն․՝ Φαρμακονήσι ), հարաւային Էգէականի անջրդի եւ ժայռոտ կղզի, Տոտեքանիսա։  Կը գտնուի Փոքր Ասիոյ արեւմուտքի ափերուն մօտիկ՝ 5,5 ծովային մղոն։ Անոր հիւսիսը կը գտնուին Աղաթոնիսի, արեւմուտքը Լիփսի, հարաւ-արեւմուտքը Լերոս եւ հարաւը Քալիմնոս եւ Իմիա կղզիները։  

## Անուն
Հնադարաին, կղզին կոչուած է Ֆարմաքուսա։  Այս անունը առած է, որովհետեւ կղզիին տարածքին կ՛ աճին դեղագործութեան մէջ գործածուող բոյսեր։  Պարբերաբար կոչուած է նաեւ Ֆարմաքոս, Ֆարմաքօ․ «ֆարմաքօ» (φάρμακο) = դեղ։
Հնադարին, Իփոքրաթիս (Հիփոքրաթիս) յաճախ Ֆարմաքոնիսի կ՛ այցելէր, որպէսզի դեղագործական բոյսեր հաւաքէ։ 

## Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 3,866 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւն է 10։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Քինարոս (Տոտեքանիսա)

**Քինարոս** (յուն․՝ Κίναρος), հարաւային Էգէականի կղզիակ, Տոտեքանիսա։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Քինարոս կը գտնուի Քալիմնոս եւ Լերոս կղզիներուն արեւմուտքը եւ Ամորղոսին (Քիքլատես) արեւելքը։  Տարածութիւնն է 4,577 քլ․² եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 1 բնակիչ։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։  Կղզիին բարձրագոյն կէտն է Փափաս (296 մեթր)։

Կղզիին գագաթին վրայ յայտնաբերուած է հնավայրի մը աւերակները։

## Բնապահպանում
Կղզիակը (ինչպէս Ամորղոսին հիւսիսային մասը եւ դրացի Լեվիթա կղզիակը) յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արքի

[ձախից|մինի|Առջեւը՝ Արքի, [Լիփսի, Լերոս։  Ետեւը՝ Աղաթոնիսի, Ֆարմաքոնիսի եւ Թուրքիոյ եզերային շրջագիծը]]
**Արքի** (յուն․՝ Αρκιοί կամ Αρκοί ), կղզիակներու համալիր համախմբուած Արքիուս կղզիին շուրջ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Արքի կղզիակներուն համալիրը
Արքի կը գտնուի Էգէականի արեւելքը, թրքական ափերուն մօտը։  Տարածութիւնն է 6,697 քլ․², 25 քլ․ ծովեզրով եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 44 բնակիչ։  Կը պատկանի Փաթմոսի քաղաքապետութեան։ Ամրան, Փաթմոսի նաւահանգիստէն զբօսանաւերով զբօսաշրջիկներ կղզիակներուն համալիրը կը հասնին զուլալ ջուրերուն մէջ լողալու համար։

Կղզիներու համալիրը հնադարին Արքիթիս կը կոչուէր։  Փորթօ-Ավղուսթա բնակավայրին բարձր կէտին վրայ յայտնաբերուած են Ք․Ա․ 4-րդ դարու ամրոցի եւ աշտարակի աւերակները։ 

Արքի կղզիակներուն համալիրը համախմբուած է Արքիուս կղզիին շուրջը եւ կը բաղկանայ հետեւեալ կղզիներէն․-

Արղելուսա, Մարաթոս, Քալովոլոս, Սփոլաթօ, Մաքրոնիսի, Սթրոկիլօ, Քումարոս, Ավափթիսթօ, Փսաթոնիսի, Ցուքա, Սմիներոնիսի եւ Ցուքաքի։

## Բնապահպանում
Քումարաս հրուանդանի շրջանը եւ Քումարաս կղզիակին ծովային գօտին Արքիին հիւսիսը, հնագիտական վայր յայատարարուած է։  Ամբողջ համալիրը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչուններուն համար։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:ArkiVillage.jpg|Արքի․ Հորա՝ գլխաւոր բնակավայրը
Պատկեր:Hafen Arki.jpg|Արքի․ նաւակայքը
Պատկեր:Arki (Patmos) Spalathronisi.JPG|Արքի․ Սփալաթրոնիսի
Պատկեր:Arki (Patmos) Strongyli.JPG|Արքի․ Սթրոկիլի
Պատկեր:ARKOI.jpg|Արքի
Պատկեր:Arkoi.jpg|Արքի
Պատկեր:Landschaft im NO von Arki, Dodekanes.JPG|Արքի
Պատկեր:Αρκιοί, Ελλάδα 03.jpg|Արքի
Պատկեր:Αρκιοί, Ελλάδα 01.jpg|Արքի
Պատկեր:Arkoi 1.jpg
Պատկեր:Αρκιοί, Ελλάδα 04.jpg|Արքի
Պատկեր:Αρκιοί, Ελλάδα 02.jpg|Արքի
Պատկեր:P9178187 Hafen Porto Augusta auf Arki.jpg|Արքի
     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ալիմեա

ձախից|մինի|Ալիմիա․ դիրքը
**Ալիմեա** կամ Ալիմնիա (յուն․՝ Αλιμιά կամ Αλιμνιά), Էգէականի անբնակ կղզի, Ռոտոսի եւ Հալքիի միջեւ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 7,4 քլ․², իսկ ծովեզրն է 21 քլ․։ Ունեցած է փոքրաթիւ բնակիչներ մինչեւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ։
ձախից|մինի|Ալիմիա - "Natura 2000" -ΖΕΠ- Բնապահպանման գօտի
Ալիմեայի բնակավայրը կառուցուած է կղզիին ամենամեծ խորշին ծայրամասը։  1978-ին բնակավայրը պահպանուած շրջան յայտարարուած է։
Կղզիին արեւելեան կողմը գտնուող Էպորիօ բնական նաւակայքին ծովափը յայտնաբերուած են հռոմէական ժամանակաշրջանէն դամբաններ․ տեսանելի են հին պարիսպներ եւ հին քրիստոնէական մայր եկեղեցւոյ հիմերը։

## Բնապահպանում
Ալիմեա յայտարարուած է "Natura 2000" -ΖΕΠ- Բնապահպանման գօտի։  Բնակավայրին հիւսիս-արեւմուտքը կայ աղոտ ջուրով բնական լճակ մը, որ Տոտեքանիսիայի 37 բնական ճահճավայրերէն մէկն է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Alimia island south coast.jpg|Ալիմիայի հարաւային ծովափ
Պատկեր:6303 Blick über die Bucht von Alimia.jpg|Ալիմիա
Պատկեր:Alimiasalina.jpg|Ալիմիա․ ճահճավայրը
Պատկեր:6310 Panorama von Alimia.jpg|Ալիմիա․ Այիոս Մինաս եկեղեցին
Պատկեր:Alimiabeach.jpg
Պատկեր:BaiaAlimia.jpg|Ալիմիա․ ծովափը

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ