Էլիզապէթ Բ.

**Էլիզապէթ Բ․** (, ), 1952 թուականէն մինչեւ 8 Սեպտեմբեր 2022 Մեծ Բրիտանիոյ իշխող թագուհի եւ պետութեան գլուխն էր։ Նաեւ կը հանդիսանար Ազգերու Բրիտանական Համագործակցութեան 15 երկիրներու թագուհի, Անգլիական եկեղեցւոյ գլուխ, Մեծն Բրիտանիոյ զինուած ուժերու գերագոյն հրամանատար, գնդապետ։ 1953 թուականի 29 Մայիս-էն առ 1961 թուականի 31 Մայիս-ը Հարաւային Ափրիկէի թագուհին էր։ Ան Վինձորներու տոհմի սերունդէն է։ Գահ բարձրացած է 1952 թուականի 6 Փետրուար-ին, թագադրուեր է 1953 թուականի 2 Յունիս-ին հօր՝ Ճորճ VI թագաւորի մահէն յետոյ։ Ան ամենաերկար գահակալող միապետը եղած է Մեծն Բրիտանիոյ պատմութեան մէջ։  2015 թուականի 24 Յունուարէն կը հանդիսանայ աշխարհի ամենաերկար գործող միապետը՝ Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր Ապտուլլահ իպն Ապտուլ-Ազիզ ալ-Սաուտի մահէն ետք։

Իր գահակալման ընթացքին աւարտած է ապագաղութացումը, որ կը նշանաւորուի բրիտանական կայսրութեան վերջնական փլուզմամբ եւ վերջինիս փոխակերպումը Միացեալ Թագաւորութեան։ Այս ընթացքը կը ներառէ նաեւ բազմաթիւ այլ իրադարձութիւններ, ինչպիսիք են երկարատեւ ազգա-քաղաքական հակամարտութիւնը Հիւսիսային Իրլանտայի հետ, Ֆոլքլենտեան պատերազմը, պատերազմները Իրաքի եւ Աֆղանիստանի մէջ։

Իր գահակալման ամբողջ ընթացքին թագուհին շատ անգամ ենթարկուած է քննադատութեան, ոչ միայն միապետութեան վերացման կողմնակիցներու կողմէն, այլ նաեւ հասարակութեան եւ բրիտանական զանգուածային լրատուամիջոցներու կողմէն։ Սակայն Էլիզապէթ Բ.-ը յաջողած է բարձր պահպանել բրիտանական միապետութեան հեղինակութիւնը եւ իր ժողովրդականութիւնը։

7 տասնամեակ իշխանութենէ ետք, Էլիզապէթ Բ. թագուհի իր մահկանացուն կը կնքէ 8 Սեպտեմբեր 2022-ին, Սկովտիոյ Պալմորալ պալատին մէջ:

## Մանկութիւն եւ պատանեկութիւն
Էլիզապէթ Բ.-ը արքայազն Ալպերթի՝ Յորքեան հերցոգ (հետագային թագաւոր Ճորճ VI-ի, 1895-1952 թուականներ) եւ լեյտի Էլիզապէթ Պոուզ-Լայոնի (1900-2002) աւագ դուստրն է։ Հօրենական մեծ հայրը թագաւոր Ճորճ VI-ն է (1865-1936 թուականներ), իսկ մեծ մայրը՝ թագուհի Մարիան՝ Թեքեըն արքայադուստրը (1867-1953 թուականներ)։ Մօրենական մեծ հայրը Քլոուտ Ճորճ Պոուզ-Լայոնն է՝ կոմս Սթրաթմուրը (1867-1953 թուականներ), իսկ մեծ մայրը՝ Սեսիլիա Նինա Պոուզ-Լայոնը (1862-1938 թուականներ)։

մինի|Արքայադուստր Էլիզապէթը երեք տարեկանին|alt=|ձախից|239x239փքս

Արքայադուստր Էլիզապէթ Ալեքսանդրա Մարիան ծնած է Լոնտոնի Մեյֆեր թաղամասին մէջ, կոմս Սթրաթմուրի Պարթոն Սթրիթի առանձնատան մէջ։ Այժմ առանձնատունը այլեւս գոյութիւն չունի, իսկ տեղը դրուած է յուշատախտակ։ Իր անունը ստացեր է ի պատիւ մօր Էլիզապէթի, մեծ մօր՝ Մարիայի եւ մեծ մօր մեծ մայրը ՝ Ալեքսանդրայի։ Մկրտուեր է Մայիսի 25-ին Պաքինհըմ պալատի մատուռին մէջ, որ պատերազմի տարիներուն աւերուեր է։

1930 թուականին ծնած է միակ քոյրը՝ արքայադուստր Մարկարէթը։

Էլիզապէթը  տան մէջ լաւ կրթութիւն ստացած է, գլխաւորապէս մարդասիրական ուղղուածութեամբ, ուսումնասիրեր է անգլիական սահմանադրութեան պատմութիւն, իրաւագիտութիւն, կրօնի պատմութիւն, արուեստի պատմութիւն, ինչպէս նաեւ ֆրանսերէն։ Երիտասարդ տարիքին հետաքրքրուեր է ձիերով եւ զբաղուեր է ձիավարութեամբ:

մինի|Արքայադուստր Էլիզապէթը եօթ տարեկանին։|alt=|ձախից|260x260փքս

Ծնունդէն յետոյ Էլիզապէթը դարձաւ Յորքեան արքայադուստր եւ երրորդը գահի ժառանգորդներու ցանկին մէջ՝ հօրեղբայր էտուարտէն՝ Ուելսեան արքայազն (ապագայ թագաւոր Էտուարտ VIII) եւ հօրմէ յետոյ։ Ի սկզբանէ Էլիզապէթը չէր հանդիսանար գահի իրական յաւակնորդ, քանի որ արքայազն Էտուարտը շատ երիտասարդ էր եւ պէտք է ամուսնանար եւ զաւակներ ունենար։ Սակայն 1936 թուականին, հօր՝ Ճորճ V-ի մահէն յետոյ արքայազն Էտուարտը ստիպուած էր հրաժարիլ գահէն։ Թագաւոր դարձաւ արքայազն Ալպերթը (Ճորճ VI), իսկ տասնամեայ Էլիզապէթը դարձաւ թագաժառանգ եւ ծնողներու հետ Քենսինկտթոնէն տեղափոխուեցաւ Պաքինհըմ պալատ։

## Մեծն Բրիտանիոյ Թագուհի

### 1950-ական թուականներ
մինի|Էլիզապէթ Բ.-ը եւ Ֆիլիփը թագադրումէն յետոյ|alt=|ձախից|271x271փքս

Այն բրիտանական միապետութեան առաջին թագադրումն էր, որ ցուցադրուեր է հեռուստատեսութեամբ եւ այդ երեւոյթը նպաստեր է հեռուստատեսութեան բարձրացմանը։

200px|մինի|ձախից|Էլիզապէթ Բ.-ը, արքայազն Ֆիլիփը, արքայազն Չարլզը եւ արքայադուստր Աննան, 1957 թուական

Ան առաջին միապետն էր, որ 1957 թուականի 25 Դեկտեմբեր-ին հեռուստացոյցով շնորհաւորեց իր հպատակներուն Ծննդեան տօների առիթ։

### 1970-ական թուականներ
1974 թուականի խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ քաղաքական ճգնաժամը հասունացած էր, որու հետեւանքով կուսակցութիւններէն ոչ մէկը չի ստանար ձայներու մեծամասնութիւնը։ Հակառակ  ձայներու առաւելագոյն բաժինը ստացեր էր Պահպանողական կուսակցութիւնը, վարչապետ նշանակուեցաւ Լեյպորիստական կուսակցութեան առաջնորդ Հարոլտ Վիլսոնը։ Յաջորդ տարի Աւստրալիոյ մէջ քաղաքական ճգնաժամի հետեւանքով  Էլիզապէթ Բ.-ը հրաժարեցաւ բեկանել ժեներալ-նահանգապետ Ջոն Քերիի  հրամանը վարչապետ Գաֆ Ուիթլեմի հրաժարականի վերաբերեալ։

1976 թվականին Մոնրէալի մէջ (որպէս Քանատայի թագուհի) Էլիզապէթ Բ.-ը հանդիսաւորութեամբ բացաւ  XXI ամառնային ողիմպիական խաղերը։

1977 թուականին մեծ շուքով նշուեցաւ  Էլիզապէթ Բ.-ի գահակալման 25-ամեակը, իր պատուին բազմաթիւ հանդիսաւոր արարողութիւններ տեղի ունեցան ողջ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ։

200px|մինի|ձախից|Թագաւորական ընտանիքը եւ Ռեյկընները, 1983 թուական, 23 Փետրուար

[220px|մինի|Թագուհին [Ռոնալտ Ռեյկընի հետ զբօսանքի ժամանակ, 1983 թուական, 8 Յունիս]]

1970-1980-ական թուականներուն թագաւորական ընտանիքը ենթարկուեցաւ շարք մը յարձակումներու։ Մասնաւորապէս 1979 թուականին «Իրլանտայի հանրապետական բանակ»-ի ահաբեկիչներու կողմէ սպանուեցաւ արքայազն Ֆիլիփի քեռի՝ ազդեցիկ պետական գործիչ լորտ Լուի Մաունթպաթենը։ Իսկ 1981 թուականին, թագուհիի «պաշտօնական ծննդեան օրուայ» կապակցութեամբ կազմակերպուած զինուորական շքերթի ժամանակ, անյաջող մահափորձ կատարուեր է Էլիզապէթ Բ.-ինկատմամբ։

### 2000-ական թուականներ
2000 թուականի Ապրիլ 17-ին Էլիզապէթ Բ. Վինձոր մէջ ընդունեց Ռուսաստանի նախագահ Վլատիմիր Փութինին: Հանդիպումը տեւեց 30 վայրկեան:

200px|մինի|ձախից|Էլիզապէթ Բ.-ը, 2005 թուական

2000 թուականի Դեկտեմբերին թագուհին Պաքինհըմեան պալատիմէջ ընդունեց ԱՄՆ նախագահ Պիլ Քլինթընին, իր կնոջը՝ Հիլարիին եւ իրենց դուստր Չելսիին:

մինի|Բրիտանացիները թագաւորական պալատին մէջ թագուհու ոսկէ յոբելեանի տօնակատարութեան ժամանակ, 2002 թուական

2002 թուականին լրացաւ թագուհու գահակալման 50-ամեակը, որը նշուեցաւ մեծ շուքով։ Նոյն տարին մահացան թագուհու քոյրը՝ արքայադուստր Մարկարեթը եւ թագուհու մայրը՝ Էլիզապէթ Պոուզ-Լայոնը։

Նոյն թուականին թագուհին առաջին անգամ այցելեց բրիտանական մզկիթ` իսլամական կեդրոն Սքունթորպի մէջ (Լինքոլնշիր): Բացի այդ, Էլիզապէթ Երկրորդը դարձաւ թագաւորական ընտանիքի առաջին անդամը, որ ստացաւ ոսկէ սկաւառակ. «Պալատական ​​երեկոյթ» համերգի ձայնագրութիւնը, որ տեղի ունեցաւ իր գահակալման 50-ամեակի կապակցութեամբ, վաճառուեցաւ 100 000 օրինակով:

2003 թուականի Յունիս 25-ին, Էլիզապէթ Երկրորդը Պաքինհըմեան պալատի մէջ հանդիսաւոր ընդունելութիւն կազմակերպեց՝ ի պատիւ Ռուսաստանի նախագահ Վլատիմիր Փութինի եւ իր կնոջ՝ Լիուտմիլայի: Կողմերը նուէրներ փոխանակեցին: Թագուհին Փութինին նուիրեց «The Crown Jewels» յատուկ թողարկումով ալպոմը, իսկ կնոջը` փորագրուած շիշով օծանելիք: Ի պատասխան՝ թագուհուն նուիրեցին ռուս ժամանակակից նկարիչի նկար, իսկ արքայազն Ֆիլիփին՝ ծովային ռազմական արարողակարգային դաշիւն: Վլատիմիր Փութինը հանդիպմանը ներկայացաւ  12 վայրկեան ուշացումով, իսկ անոր հրաժեշտի ժամանակ թագուհին ուշացաւ ուղիղ 12 վայրկեան:

200px|մինի|ձախից|Էլիզապէթ Բ.-ը, 2007 թուական
2007 թուականի մայիսին Էլիզապէթ Երկրորդը եւ արքայազն Ֆիլիպը այցելեցին Միացեալ Նահանգներ՝ նշելու Վիրճինիայի Ճեյմըսթաունի հիմնադրման 400-ամեակը (Միացեալ Նահանգներու տարածքին բրիտանացիներու առաջին բնակավայրը): Այս այցի ընթացքին արքայական զոյգը հանդիպեցաւ ԱՄՆ նախագահ Ճորճ Պուշ Կրտսերին հետ:

2007 թուականնի նոյեմբերի 20-ին Էլիզապէթ Երկրորդը դարձաւ բրիտանական առաջին միապետը, որ տօնեց ադամանդէ հարսանիքը (60 տարի), եւ նոյն թուականի Դեկտեմբեր 20-ին, թագուհին դարձաւ պատմութեան մէջ ամենամեծ բրիտանական միապետը, շրջանցելով մեծ մօրը՝ Վիքթորիա թագուհուն (1819-1901):

2008 թուականին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ, անգլիկան եկեղեցին, որու գլուխը կը հանդիսանայ Էլիզապէթ Բ.-ը, «Աւագ հինգշաբթի» օրուայ պատարագը, որուն սովորաբար կը մասնակցի իշխող միապետը, անցուց Անգլիայէն կամ Ուելսէն դուրս՝ Հիւսիսային Իրլանտայի Արմա քաղաքին մէջ։

200px|մինի|Թագուհին եւ Օպամաներու ընտանիքը, 2009 թուական, Ապրիլ 1

### Զինանշան


Պատկեր:Coat of Arms of Elizabeth, Heiress Presumptive (1944-1947).svg|Արքայադուստր Էլիզապէթի զինանշանը (1944—1947)
Պատկեր:Coat of Arms of Elizabeth, Duchess of Edinburgh (1947-1952).svg|Արքայադուստր Էլիզապէթի՝ Էտինպուրկի հերցոգուհու զինանշանը (1947—1952)
Պատկեր:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg|Մեծ Բրիտանիայի թագաւորական զինանշանը (Բացի Սկովտիականէն)
Պատկեր:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|Սկովտիայի թագաւորական զինանշանը
Պատկեր:Royal Coat of Arms of Canada.svg|Քանատայի թագաւորական զինանշանը


#### Ճարտարապետութեան մէջ

*Սինկափուրի Էսփլանտա զբօսայգիի մէջ ի պատիւ թագուհու կայ անուանակոչուած ծառուղի։
* 2012 թուականի Սեպտեմբերէն հանրայայտ Պիկ Պենը պաշտօնապէս վերանուանուեր է «Էլիզապէթի աշտարակ»։
* Իր անունով անուանակոչուեր է նաեւ 1991 թուականին Տարթֆորտի մէջ կառուցուած կամուրջը։
* 2013 թուականի Օգոստոս 1-ին Լոնտոնի մէջ բացուեցաւ Էլիզապէթ Բ.-ի ողլիմպական զբօսայգին։


Պատկեր:Statue Elizabeth II 2.jpg|Էլիզապէթ Բ.-ի արձանը Օթթաուայի մէջ, Քանատա
Պատկեր:Queen Elizabeth II and Burmese Statue.JPG|Արձան Ռեկինայի մէջ 2005 թուական
Պատկեր:Queen Elizabeth II statue - geograph.org.uk - 2671664.jpg|Արձան մեծ Վիտզորեան այգիին մէջ


### Մետաղադրամներ եւ դրոշմահաւաքութիւն


Պատկեր:TimbrePosteCanada5centsElizabethIIKarsh1953.jpg|Քանատական նամականիշ, 1953 թուական
Պատկեր:Australianstamp 1608.jpg|Աւստրալիական նամականիշ, ի պատիւ թագադրման
Պատկեր:NorthernIrelandStamp6d-issued-pilton.jpg|Հիւսիսային իրլանտական նամականիշ, 1958 թուական
Պատկեր:1953 half crown obverse.jpg|մետղադրամ, 1953 թուական
Պատկեր:1961HalfCrownHead.JPG|մետաղադրամ, 1961 թուական


## Նախասիրութիւն եւ անձնական կեանք
կեդրոն|frameless|794x794փքս

Թագուհու հետաքրքրութիւններու ծիրէն ներս շնաբուծութիւնը, այդ թուով` Քորկ, սփանիել, լապրատոր, լուսանկարչութիւնը, ձիավարութիւնը, ինչպէս նաեւ ճանապարհորդութիւնը։ Էլիզապէթը, պահպանելով թագուհու հեղինակութիւնը, աշխոյժ կը ճանապարհորդէ իր տիրոյթները, ինչպես նաեւ  կ'այցելէ այլ երկրներում։ Թագուհին իր հաշուին ունի աւելի քան 325 արտասահմանեան այց։

2009 թուականէն սկսաւ զբաղուիլ այգեգործութեամբ։

Ի լրումն անգլերէնի՝ թագուհին ազատօրէ կը տիրապետէ ֆրանսերէնին:

## Ծանօթագրութիւններ