open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիչայ Շրիվատհանափրապհա

**Վիչայ Շրիվատհանափրապհա** (թայլանտերէն՝ วิชัย ศรีวัฒนประภา, , ), նախկինին՝ **Վիչայ Ռաքսրիաքսորն** (թայլանտերէն՝ วิชัย รักศรีอักษร), թայ միլիարատէր, գործարար։ Անոր կը պատկանէր Քինկ Փաուըր Տեութի Ֆրի (King Power Duty Free) կազմակերպութիւնը, որուն հիմնադիրը, սեփականատէրը եւ նախագահն է:

## Կենսագրութիւն
Թայ֊չինական ընտանիքին մէջ ծնած է:։
## Գործունէութիւն
*Ֆորպս* հանդէսին մէջ ներկայացուած է որպէս Թայլանտի 7-րդ ամենահարուստ մարդ 3.3 միլիառ կարողութեամբ։
Վիչայը 2010 թուականի ամառուան ձեռք բերաւ անգլիական «Լէյսթըր» ֆութպոի ակումբը։
2011 թուականին դարձաւ ակումբի նախագահ, իսկ իր որդի Աիյավաթը ընտրուեցաւ փոխնախագահ։

2016-2017 թուականներու Անգլիոյ Փրեմիեր Լիկայի աւարտէն անմիջապէս յետոյ Վիչայը ակումբի 19 խաղցողներուն նուիրեց BMW i8 եւ £100 հազար իւրաքանչիւրին։

Քինկ Փաուերը 2016 թուականին սեփականատէրը եղաւ Ասիական Օդընկերութեան 39%-ին։
## Ծանօթագրութիւններ
 
## Արտաքին Յղումներ

Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2018 մահեր
Ստորոգութիւն:27 Հոկտեմբերի մահեր
Վիպապաշտ դպրոց

**Վիպապաշտ դպրոց**, սոյն դպրոցը առանձնաշնորհեալ տեղ եւ բոլորովին նոր ծաւալ տուած է քնարերգութեան՝ անձնական ապրումներու բանաստեղծական դրսեւորման։

ժամանումը Հայ վիպապաշտ գրականութեան մէջ, քնարերգութեան նմոյշներու հանդիպած ենք յատկապէս Պետրոս Դուրեանի հետ։ Անոնց կողքին, տեսած ենք նոյն վիպապաշտաներու հայրենասիրական քերթուածները։

Վիպապաշտ քնարական բանաստեղծութիւնը բարձր որակի հասած է, յատկապէս արեւմտահայ երեք քերթողներու մօտ՝ Պէշիկթաշլեանի, Պետրոս Դուրեանի եւ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի։ Այս վերջինը ժամանակագրականօրէն, նաեւ իր գրական յատկանիշներով, անդին կ՛անցնի վիպապաշտներէն. բայց նաեւ՝ բնորոշ կարգ մը գիծերով կրնայ դասուիլ անոնց կողքին։

Վիպապաշտ դպրոցի բանաստեղծներէն, արդէն տեսնուածներուն կողքին, կ՛արժէ յիշատակել ռահվիրայ Հ.Ղեւոնղ Ալիշանը՝ մասամբ աշխարհաբար ու մասամբ գրաբար բանաստեղծական իր գործով. Թովմաս Թէրգեանը, Մկրտիչ Աճէմեանը, Խորէն Եպս. Նարպէյը,Ռէթէոս Պէրպէրեանը։ Արեւելահայերէն՝ Սմբատ Շահազիզը, Յովհ. Յովհաննիսեանը, Ղազարոս Աղայեանը եւ այլ հեղինակներ։
Վիպապաշտ քնարերգութեան գլխաւոր լարերը

125px|մինի|Պետրոս Դուրեան
Վիպապաշտ քնարերգութիւնը կը բնորոշուի յուզականութեամբ։ Գիծ մը, որուն դրսեւորումը, ըստ խառնուածքի, կ’ըլլայ բուռն, կամ աւելի մեղմ։ Այս հիման վրայ է որ հետեւող նմուշները կը բաժնուին երկու խմբակի՝ ուժգին եւ մեղմ շեշտով, «բարձր» եւ «ցած» եղանակով կտորներ։

Յատուկ ուշադրութեան արժանի են Պ․ Դուրեանէն եւ Եղիայէն առնուած էջերը, որոնք բաւականաչափ կը հիմնաւորեն՝ աւելի վեր, արեւմտահայ վիպապաշտ բանաստեղծութեան գերազանց որակին մասին եղած արժեւորումը։ Նոյնիսկ եթէ, Եղիայի պարագային, կը գտնուինք դեռ մինչեւ այսօր անտեսուած բանաստեղծական վաստակի մը առջեւ։

Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Վիվիեր (գաւառակ)

**Վիւիեր** (), գաւառակ Ֆրանսայի հիւսիսը գտնուող Էնա երկրամասին Փիքարտի շրջանէն ներս։

## Բնակչութիւն
2010 թուականին գաւառակին մէջ կ՛ապրէր 400 մարդ։
Ներսէս Վիրապեան

**Ներսէս Վիրապեան**, ծնած է Լիբանանի Պուրճ-Համուտ քաղաքին մէջ։ Յաճախած է նոր Մարաշի Հայ Աւետարանական վարժարանը մինչեւ եօթներորդ դասարան։ Այնուհետեւ նետուած է կեանքի ասպարէզ Սակայն կարդալու բուռն փափաքը զինքը կը մղէ ընթերցումի։ 1952-ին կը ծանօթանայ Պօղոս Սնապեանին հետ եւ անոր առաջնորդութեամբ կը սկսի գրական փորձերուն։ 1968-ին կը հրատարակէ Նոյն Թաղի Մարդիկ պատմուածքներու հատորը։

1969-ին կը հաստատուի Գալիֆորնիոյ Թորէնս քաղաքը եւ կը վկայուի այդ քաղաքին հայսքուլէն, 1975-ին

## Գործեր
Երկրորդ Արար (1979), Թուղթ Ծննդոց (1986) եւ Հայ Ժողովուրդին Ծագումը (Լոս Անճելըս, 1993):

Ն. Վիրապեանի պատմուածքները մեր ուշադրութիւնը կը գրաւեն իրենց ժողովրդականութեամբ, բնականութեամբ եւ դէպքերու շահեկանութեամբ։ Հեղինակը վարպետօրէն կը ցուցադրէ իր ստեղծած հերոսներուն թերի կողմերը, գործածելով սրամիտ ու կենսունակ ոճ մը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Վիվիեր

**Վիվիեր** (), գաւառակ Ֆրանսայի հիւսիսը գտնուող Էնա երկրամասին Փիքարտի շրջանէն ներս։ 2010 թուականին գաւառակին մէջ կ'ապրէր 400 մարդ։

## Բնակչութիւն

## Տնտեսութիւն
2010 թուականին 269 մարդոցմէ (15—64 տարեկան) 194-ը եղած են առաւել գործունեայ տնտեսվարողներ, 75-ը եղած են համեմատաբար ոչ գործունեայ քաղաքացիներ (գործունեայ ըլլալու ցուցանիշը կազմած է 72,1 %, 1999 թուականին եղած է 69,1 %)։ 194 գործունեայ մարդոցմէ 179-ը աշխատած են տարբեր ձեռնարկութիւններու մէջ (98 տղամարդ եւ 81 կին), անաշխատունակներու թիւը կազմած է 15 մարդ (9 տղամարդ եւ 6 կին)։ 75 անաշխատունակ քաղաքացիներէն 27-ը եղած են կա՛մ աշակերտ, կա՛մ ուսանող, 22-ը եղած են թոշակառու, 26-ը եղած են ոչ շխատունակ այլ պատճառներով։

## Տես նաեւ

* Ֆրանսայի շրջաննեու ցանկ

## Աղբիւրներ

* Վիվիեր ազգային համալսարանի վիճակագրւթիւնը (ֆր.)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Վիրք

*
* იბერიის სამეფო (116-160) Farsmanes II (ფარსმან ქველი)

**Վիրք** (, , ), պատմական երկիր Անդրկովկասի կեդրոնական մասին մէջ։ Հարաւէն եւ հարաւ-արեւմուտքէն կը սահմանակցէր Մեծ Հայքին, արեւմուտքէն՝ Կողքիսին, հիւսիսէն Ալանիային, արեւելքէն Աղուանքին։ Մայրաքաղաքներ եեղած են Մցխէթը, Արմազը եւ Թիֆլիսը։ Յունա-հռոմէական հեղինակներու մօտ կը կոչուի նաեւ *Իբերիա*։

## Անուանում
Մինչեւ մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերուն Սպանիան եւս կը կոչուի *Իբերիա *եւ անուններու նմանութիւններէն յոյն եւ լատինական հեղինակները կ'ենթադրեն, որ Կովկասի իբերները, այսինքն՝ վրացիները առաջացած են Պիրենեան թերակղզիի իբերներէն։ 19-րդ դարէն սկսեալ, առանց գիտական որեւէ լուրջ կռուանի, որոշ հետազօտողներ կը ջանան հիմնաւորել այդ ենթադրութիւնը՝ առնչութիւններ որոնելով բասկերէնի եւ վրացերէնի միջեւ։

## Պատմութիւն
Կուր գետի հովիտին մէջ, ցեղային միութեան հիմքի վրայ, մ.թ.ա.IV-III դդ. սահմանագծին մէջ առաջացաւ վաղ ստրկատիրական պետութիւն, որուն հիմնադիրը, ըստ վրացական աւանդական պատմութեան, Քարթլիի տանուտէր Փառնաւազն էր։ Բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը երկրագործութիւնն ու անասնապահութիւնն էր։ Մայրաքաղաք Մցխեթայի մէջ, ինչպէս նաեւ միւս քաղաքներուն մէջ զարգացած էին արհեստներն ու առեւտուրը։

Արտաշէս Ա-ն Վիրքէն կ'ազատագրէ զաւթուած եւ Երուանդունիներու օրով Երուանդեան Հայաստանի կազմին մէջ մտնող Գուգարք նահանգը եւ կը միացնէ Մեծ Հայքին։ Տիգրան Մեծի ժամանակ Վիրքը կ'ըլլայ Մեծ Հայքի գերիշխանութեան տակ։ Մ.թ.ա. 66 թուականին Արտաշատի պայմանագրով դուրս կու գայ հայկական գերիշխանութենէն։ 387 թուականին Մեծ Հայքի բաժանումէն ետք Գուգարք նահանգը կը կցուի Վիրքին եւ կը ստեղծուի Վրացի մարզպանութիւնը։ 337 թուականին քրիստոնէութիւնը յայտարարուեցաւ պետական կրօն։

Ծիսակատարութեան լեզուն յունարէնն ու ասորերէնն էին, օգտագործուող այբուբենը՝ յունականն ու ասորականը։ Վահանանին պատերազմի ժամանակ հայ-վրացական զօրքերը Ճարմանայի դաշտին մէջ ծանր պարտութիւն կրեցին պարսկական զօրքէն։ 862-1022 թուականներուն Վիրքը կ'ըլլայ Հայ Բագրատունիներու տիրութեան մէջ։ Սելճուքեան արշաւանքներու եւ տիրապետութեան ժամանակ զգալի թիւով հայեր կը գաղթեն Վրաստան։

Վիրքը իր հզօրութեան գագաթնակէտին հասած է Դաւիթ Շինարար թագաւորի օրով։ Վրացիներուն Թամար թագուհին հայ-վրաց. զօրքով Զաքարէ եւ Իւանէ եղբայրներու օգնութեամբ կ'ազատագրէ Հայաստանի բազմաթիւ շրջաններ։ 1199 թուականին վերջնականապէս կ'ազատագրուի Բագրատունեաց Հայաստանի սիրտ Անին։ Ազատագրուած տարածքները կը տրուին գլխաւորաբար Զաքարեաններուն: Վրացի Բագրատունիներու թագաւորութիւնը աւարտեցաւ 1801 թուականին, երբ Վրաստանի զգալի մասը անցաւ Ռուսաստանի տիրապետութեան տակ։ Վիրքի տարածքին մէջ այժմ Վրաստանն է։

## Տե՛ս նաեւ
* Վրաստան
* Վրաց Բագրատունիներ
* Վրաց մարզպանություն

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Վլատիմիր Աբրահամեան (նկարիչ)

**Վլատիմիր Սմբատի Աբրահամեան** (25 Նոյեմբեր 1941, Բջնի, Կոտայքի մարզ, Հայաստան, ԽՍՀՄ - 8 Յուլիս 2020), հայ նկարիչ, ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ)։

## Կենսագրութիւն
1966-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, 1971-ին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանը: 1973-1976 դասաւանդած է գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանէն ներս։ 1975-էն սկսեալ անդամ է Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան։ 1980-1991 եղած է ՀՀ ռատիոհեռուստապետկոմի գրական ու գեղարուեստական հաղորդումներու բեմադրող-նկարիչ, 1995-1999` «Արեւիկ» հրատարակչութեան գեղարուեստական խմբագիր։ 1993-1995 տարիներուն եղած է ՆԳ «02» շաբաթաթերթի գեղարուեստական խմբագիր։ 1999-էն սկսեալ կը դասաւանդէ Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանէն ներս:

Վլատիմիր Աբրահամեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Հայաստանի տարբեր թանգարաններու, անհատական հաւաքածոներու մէջ (ԱՄՆ, Ֆրանսա, Լիբանան)։

## Ստեղծագործական ուղի
Վլադիմիր Աբրահամեանը կ՛աշխատի ներդաշնակութեան, դիմանկարի, գծագրական, համասեր ու բնանկարի ժանրերով։ Անոր ստեղծագործական տարերքը մարդն է՝ իր բարդ հոգեբանական ներաշխարհով։ 250 գիրքերու գեղարուեստական ձեւաւորման հեղինակ է։
* «Մտածող կինը» (1972)
* «Պառկած կինը» (1974)
* «Հաւասարակշռութիւն» (1987, ԺԱԹ)
* «Ջրհեղեղ» (1987)
* «Տագնապի փող» (1989)
* «Սպիտակ ջարդ. 93» (1993)
* «Գարուն» (2002)

## Պարգեւներ, մրցանակներ
* ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի շնորհակալագիր (2005) 
* Երեւանի քաղաքապետի պատուոյ գիր (2009) 
* ՀՀ Մշակույթի նախարարի պատուոյ գիր (2011) 
* Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2013)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:25 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ
Վլատիմիր Թրեչիքոֆ

**Վլատիմիր Թրեչիքոֆ** (, 26 Դեկտեմբեր 1913, Փեթրոփաւլովսք (Ռուսիոյ կայսրութիւն), ներկայիս Փեթրոփաւլ (Ղազախստանի մէջ) – 26 Օգոստոս 2006, Քեփ Թաուն, Հարաւային Ափրիկէ), ան միշտ եղած է յաջող գեղանկարիչ, յայտնի է իր «Չինացի Աղջիկը» դիմանկարը, ար յաճախ ճանչցուած է նաեւ «Տը Կրին Լէյտի» («Կանաչ տիկինը») անունով, այն քսաներորդ դարու ամենաբարձր գինով վաճառուած նկարներէն մէկն է:

Թրեչիքոֆ ինքնաշխատութեամբ տիրապետած է գեղանկարչական արուեստին, ան նկարած է իսկական կերպարներ, դիմանկարներ, անկենդան բնութիւն, անասուններ, առարկաներ զորս ներշնչած են զինք՝ Չինաստան, Սինկափուր, Ինտոնեզիա եւ ապա Հարաւային Ափրիկէ ապրած ընթացքին։

Վլատիմիր աշխատանքները սիրուած են հասարակութեան լայն խաւի կողմէ, սակայն յաճախ նաեւ գործերը՝ արուեստի քննադատներու կողմէ, դիտուած է իբրեւ կոպիտ արուեստ, հակառակ այս բոլորին, անոր կտաւներուն կրկնօրինակները մեծ թիւով վաճառուած են աշխարհի տարածքին։

Թրեչիքոֆ իր աշխատանքներուն մէջ օգտագործած է իւղաներկ, ջրաներկ, թանաք։ Ըստ անոր կենսագիր Պորիս Կորելիքին, գրելով՝ *անհաւատալի Թրեչիքոֆ*, արտատպումները այնքան ժողովրդականութիւն շահած են, որ տարաձայնուած է, թէ Թրեչիքոֆ աշխարհի ամենահարուստ նկարիրը կը համարուի՝ Փիքասոյէն ետք։

## Գիրքեր
1973 թուականին, Թրեչիքոֆ կը հրատարակէ իր ինքնակենսագրութիւնը, «*Pigeon's Luck*», Էնթընի Հոքքինկ, ան նկարագրած է իր ունեցած պատերազմական փորձը. գիրքը անոր կողմէ մանրակրկիտ հետազօտութիւն է, որ կը կապէ աւելի քան 21 երկրներու մէջ ապրող մարդոց։

2013 թուականին, արուեստագէտին առաջին ամբողջական կենսագրութիւնը՝ «*Incredible Tretchikoff*»ը, գրուած է Պորիս Կորելիքի կողմէ, լոյս տեսած է Լոնտոնի մէջ «Art / Books» եւ Քէյփ թաունի մէջ՝ Թեֆըլպըրկի կողմէ:

## Վերածնունդ

* Իր արուեստի գործերուն հանդէպ հետաքրքրութիւնը նոր թափ առաւ 1990-ականներու վերջերը՝ որպէս 1950-ականներու եւ 1960-ականներու յետադարձ ոճի վերածնունդի մաս։
* 1998 թուականին, Յոհաննէսպըրկի Սոթըպիս ընկերութիւնը վաճառեց կտաւի վրայ իւղաներկով գծուած անշունչ բնութիւն մը 1800 տոլարով, որ կրկնակի էր իրենց սպասածէն։
* 1999 թուականին, *Zulu Maiden* (Զուլու Աղջիկը) ակնկալուած էր, որ վաճառուի 1800 տոլարով, սակայն վաճառուեցաւ 10,000 տոլարով։
* 2002 թուականի Հոկտեմբերին, ուրիշ մը 18,000 տոլարի հասաւ, եւ 2008 թուականի Մայիսին, *Fruits of Bali* -ն 480,000 տոլար շահեցաւ Քէյփ Թաունի Սթիֆըն Ուելզ եւ Ընկերութեան մէջ։
* 2013 թուականի Մարտին, *Chinese Girl-ը* վաճառուեցաւ մօտաւորապէս £1,000,000-ի՝ Պոնհամս-ի մէջ, գերազանցելով նախորդ մրցանիշը, որ սահմանուած էր *Red Jacket*  նկարին կողմէ, որը 2012 թուականի Հոկտեմբերին վաճառուած էր £337,250-ով։
* 2025 թուականի Մայիսին, Հարաւ Ափրիկեան աճուրդավարներ Սթրաուս եւ Ընկերութիւնը (*Strauss & Co*) նոր ռեկորդ մը գրանցեցին՝ վաճառելով Թրեչթիքոֆի 1955 թուականի դիմանկարը՝ *Lady from the Orient* (Տիկին Արեւելքէն), 31,892,000 ռանտով (այդ ժամանակ 1,776,017 ԱՄՆ տոլար)՝ անանուն գնորդի մը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2006 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Ռուս նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Վլորա

250px|մինի|Վլորա
Վլորան (ալբաներեն՝ Vlora), քաղաք է Ալբանիայի արևմտեան մասէն, Ադրիատիկ ծովի ափին։ 2010 թ-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմուած է 134000 մարդ։
Մայքըլ Արամ

**Մայքլ Արամ Վոլոհոջեան** (), հայազգի տիզայներ։ Մետաղեայ իրերու իր առաջին հաւաքածին ներկայացած է 1989 թուականին Հնդկաստան կատարած այցէն յետոյ, ուրտեղ արուեստագէտն աշխատած է աւանդական արհեստներու դեքնիքայով։ 2007 թուականին Մանհեթենի մէջ հիմնած է իր անունը կրող խանութ-սրահ։ 2014 թուականին թողարկած է իր ոսկեայ իրերու առաջին հաւաքածինi։

## Կենսագրութիւն
Մայքլ Արամ Վոլոհոջեանը ծնած է Ռոտ Այլենտ նահանգի Փրովիտենս քաղաքին մէջ, Արաբկիրէն եւ Խարբերդէն (ներկայից՝ Էլազիգ, Թուրքիա) Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրած հայկական ընտանիքի մէջ, Սքարսդէյլ բնակավայրի մէջ, Նիւ Յորք։ Դպրոց աւարտելէն յետոյ սորված է Բէյթս քոլէճի մէջ եւ ստացած է արուեստի պատմութեան մասնագէտի աստիճան։ Գեղարուեստական կրթութիւն ստացած է Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքին մէջ՝ ուսանելով միջազգային արուեստի կենդրոնին մէջ եւ Ֆլորենցիայի համալսարանի մէջ։ Նիւ Յորքի մէջ հաճախած է Նիւ Յորքի արուեստագէտ ուսանողներու միութեան դասընթացներուն։ Հետագային աշխատած է Մետրոպոլիտեն արուեստի թանգարանի խմբագրական բաժնին մէջ՝ նախագծելով գիրքեր ու փոսդերներ։ 
 
Հնդկաստանի մէջ անցկացրած տարիներուն Մայքլ Արամը ուսանած է մետաղեայ իրերու ձեռագործ աշխատանք, սորված է տիրապետել մետաղական դեքնիքային եւ աշխատած է տեղացի արհեստաւորներու հետ։ 
 
2014 թուականին Մայքլ Արամի գործունէութեան 25-ամեակի կապակցութեամբ Երեւանի մէջ անցկացուած է մետաղային-տեքորադտիւ աշխատանքներու ցուցահանդէս։

Մայքլ Արամի Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած «Գաղթ» յուշարձան-քանդակը 2015 թուականի Հոկտեմբեր 6-ին տեղադրուած է ԱՄՆ Նիւ Յորք քաղաքի Սուրբ Վարդան եկեղեցի բակին մէջ։

## Տիզայն
Մայքլ Արամի մետաղային-տեքորադիւ ստեղծագործութիւնները՝ սպասքէն մինչեւ կահոյք, ներկայացուած են աշխարհի լաւագոյն ցուցասրահներու մէջ եւ կը վաճառեն տարբեր երկիրներու շուրջ 600 մասնագիտացուած խանութներուն մէջ։ Տիզայներու բազմաթիւ աշխատանքներու մէջ ակնհայտ է անոր ազգային պատկանելիութիւնը։ Մայքլ Արամի ոգեշնչման աղբիւրն ազգային թեմաներն են, այդպիսով աշխարհին կը ներկայացնէ հայկական մշակոյթը։

## Ընտանիք
Մայքլ Արամը ապրած է Նիւ Յորքի մէջ իր զուգընկեր Արէտ Տիկիրեանի եւ երկու զաւակներու՝ Անապելի ու Թադեւսի հետ։

## Մրցանակներ
* Metropolitan Home ամսագրի «100 տիզայն» մրցանակ (1994)
* Elle Décor ամսագրի «Տարուայ տիզայներ» մրցանակ, Հնդկաստան (2003)
* Տիզայնի գերազանցութեան մրցանակ, Նիւ Յորքի միջազգային մրցանակ-շոու (2003)
* Գերազանց խանութ-սրահ (2011) եւ Gift for Life Industry Achievement Award (2011)
* Ellis Island վաստակի մետալ (2012)
* EDIDA մրցանակ (Էլ Դեկոր հնդկական տիզայն ֆորում) (2013)
*Formally received by Armenian Prime Minister for Aram's 25th anniversary of activities (2014)
* Նիւ Յորքի արուեստի եւ տիզայնի թանգարանի ֆանտազյոր մրցանակ (2014)

## Մէջբերումներ Մայքլ Արամէն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Պաշտօնական կայք
*Մերոնք - Մայքլ Արամ 

Ստորոգութիւն:Հայ դիզայներներ
Վոլփրամ

**Վոլփրամ,** (Անգլ.՝ *Tungsten, or wolfram*), քիմիական տարր մը, որուն նշանն է **W** (), կարգահամարը՝ 74, աթոմական զանգուածը՝ 183,81:
մինի
## Պատմութիւն
Վոլփրամը յայտնաբերած եւ WO3-ի ձեւով անջատած է Քարլ Վիլհեմ Շէելէն (Carl Wilhelm Scheele) 1781-ին, թունկսթեն հանքանիւթէն, որուն իբրեւ արդիւնք կը ստացուի դեղին, ծանր քար մը (Վոլփրամի եռաթթուիդ (trioxide)), որ հետագային վերանուանուած է՝ շէելիթ։

1783-ին սպանացի քիմիագէտ Էլհույեար (Elhuyar) եղբայրները կը յայտարարեն, թէ սաքսոնական Վոլփրամիթ հանքանիւթէն ստացած են նոր մետաղ մը։

Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի տարիներուն Վոլփրամ քաղաքական գործընթացներուն համար ունեցած է նշանակալի դերակատարութիւն։ Փորթուկալ, իբրեւ Եւրոպայի այս տարրին գլխաւոր մատակարարը, ճնշման տակ էր երկու կողմերէն, որովհետեւ Փանասքերայի մէջ (Panasqueira) Վոլֆրամի հանքավայրեր ունէր։ Վոլփրամ այդ օրերուն ռազմարդիւնաբերութեան կարեւոր նիւթերէն եղած է։

## Անուանումը
մինի|240px|Վոլփրամի փոշի
Անունը ստացած է Վոլփրամիթ հանքանիւթէն, որ կը նշանակէ «Գայլի փրփուր» ( կամ ՝ գայլ, Rahm՝ փրփուր): Շուէտերէն tungsten («ամուր քար») անունը կը գործածուի անգլերէնի մէջ։

## Բնութեան Մէջ
Վոլփրամ հազուագիւտ տարր է, երկրակեղեւին մէջ պարունակութիւնը 1•10−4 զանգուած%, տարածութեամբ 55րդն է: Կը յառաջացնէ հանքանիւթեր, որոնցմէ արդիւնաբերական նշանակութիւն ունին Վոլփրամիթը՝ (FeMn) WO4 եւ շեէլիթը՝ CaWO4։

## Բնութենական յատկութիւններ
Վոլփրամ ծանր, դժուարահալ, արծաթափայլ մոխրագոյն մետաղ մըն է, հալման ջերմաստիճանը՝ 3420°C, եռմանը՝ 5700°C, խտութիւնը՝ 19,3 կ/սմ3, տեսակարար ելեկտրահաղորդականութիւնը՝ 1,82•105 • օհմ−1 սմ−1) (20°C)։

Պահուածքին յատկութիւնները կախեալ են մաքրութեան աստիճանէն եւ վերամշակման եղանակէն։ Սովորական պայմաններուն, օդին մէջ քիմիապէս կայուն է։ Միացութիւններուն կը ցուցաբերէ +2-էն +6 ժանգահարման աստիճաններ (առաւել կայուն է վեցարժէք Վոլփրամը)։

Սենեկային ջերմաստիճանին, չոր օդին քիմիապէս բաւականին անաշխոյժ է, բայց բարձր ջերմաստիճանին՝ 400 – 500°C-ին դանդաղօրէն կը ժանգահարի թթուածինով: Ջրածինին հետ գործնական գետնի վրայ չի փոխազդեր, նոյնիսկ հալման ջերմաստիճանին։ Բորակածինին հետ կը փոխազդէ 2000°C-էն բարձր ջերմաստիճանին։ Ածխածինը 1100 – 1200°C-ին կը փոխազդէ Վոլփրամին հետ՝ յառաջացնելով WC եւ W2C միացութիւնները։ Վոլփրամ կը փոխազդէ նաեւ աղածիններու (քիմիական), ծծումբի եւ սեղէնի հետ։

## Քիմիական Յատկութիւններ
Անցումային տարր է։ Պարբերական համակարգին գրաւած դիրքին համապատասխան ունի 6 արժէքական ելեկտրոն 5s2 5p6 5d4 6s2: K, L, M, N թաղանթները լրացուած են։ Վոլփրամ  միացութիւններ կը յառաջացնէ +2, +3, +4, +5 եւ +6 ժանգահարման աստիճաններով, սակայն զինք աւելի կը բնութագրէ +6 օքսիտացման աստիճանը։

## Արդիւնահանում

Վոլփրամի միացութիւնները բնութեան մէջ բաւականին քիչ տարածում ունին։ Երկրակեղեւին անոր պարունակութիւնը կը կազմէ 0,0013%: Վոլփրամի ընդհանուր համաշխարհային պահեստային քանակը կը կազմէ 7,5 միլիոն թոն։ Վոլփրամի մեծ պաշարներ կան Չինաստանի, Քանատայի, Ռուսիոյ, Պոլիվիոյ եւ Փորթուկալի մէջ:

Վոլփրամի հանքեր կան նաեւ Հայաստանի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Վիկտոր Տոլիձէ

**Վիկտոր Իսիտորի Տոլիձէ** (վրաց.՝ ვიქტორ ისიდორეს ძე დოლიძე, 18 (30) Յուլիս, 1890, Օզուրգեթ, Վրաստան - 24 Մայիս, 1933, Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի երգահան։

## Կենսագրութիւն
Վիկտոր Տոլիձէ  ծնած է Քութայիսի նահանգի Օզուրգեթ քաղաքին, աղքատ ընտանիքի մը մէջ։ Ուսանած է Թիֆլիսի առեւտրական ուսումնարանին մէջ։

1910-ին գրաւած է մանտոլինահարներու մրցոյթին առաջին դիրքը ։

Ուսումնարանը աւարտելէ ետք, ընդունուած է Քիեւի առեւտրական հիմնարկը, ուր ուսանելու զուգահեռ յաճախած է երաժշտական դպրոց եւ հետեւած՝ ջութակի եւ երգահանի դասարաններու։ 1917-ին աւարտած է ուսումնարանը եւ վերադարձած՝ Վրաստան, ուր սկսած է զբաղիլ երաժշտութեամբ։

Վիկտոր Տոլիձէ գրած է շարք մը օփերաներ, որոնցմէ են՝ վրացական առաջին կատակերգական օփերան՝ «Քեթօ եւ Կոտէ», զորս գրած է 1919-ին, «Աւքսենտի Ցագարելիի Խանումա» կատակերգութեան հիման վրայ։ Մասնագիտական գրականութեան մէջ այդ ստեղծագործութիւնը կը կոչուի «նաեւօպերետ»։

1920-ական թուականներուն վերջը եւ 1930-ական թուականներուն սկիզբը զբաղած է օսեթական երաժշտական բանահիւսութեան նմուշներու հաւաքման ու ձայնագրման աշխատանքներով։ Գրած է նուագախմբային մանրակերտներ («Օսեթական լեզգինկա», «Հրաւէրի պար»՝ «Խոնկա-կաֆթ» եւ այլն)։ 1931-ին սկսած է աշխատիլ «Զամիրա» օփերային վրայ, զորս գրած է օսեթական «Չերմեն» ու «Զամիրա» ազգային բանահիւսութիւններու հիման վրայ (օփերան մնացած է անաւարտ)։

Մահացած է 24 Մայիս 1933-ին Թիֆլիսի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Վոյէճըր Ծրագիր

**Վոյէճըր ծրագիրը** տակաւին գոյութիւն ունեցող եւ հարգուած ծրագիր մըն է Ամերիկեան ծագումով, որ տիեզերքի մէջ շրջակայող 2 արհեստական տիեզերական կայաններ ունի՝ Վոյէճըր-1 եւ Վոյէճըր-2 որոնք կ'ուսումնասիրեն տարբեր մոլորակներ, լուսիններ եւ տիեզերքը ընդահնրապէս: Կայանները արձակուեցան 1977-ին: Երկուքն ալ իրենց համար պատրաստուած ժամանակաշրջանէն աւելի մնացած են սիեզերք, ղրկելով շատ աւելի տեղեկութիւն քան ծրագրուած:

## Վոյէճըր-1
մինի|300px

**Վոյէճըր-1** (անգլ.՝ **Voyager 1**) տիեզերական կայան մըն է արձակուած ՆԱՍԱ-ի կողմէ 5 Սեպտեմբեր, 1977-ին: Իբրեւ բաժին մը Վոյէճըր ծրագրին, ճամբայ ելաւ 16 օր ետք իր երկւորեակ կայան Վոյէճըր-2-ի արձակումէն ետք: 38 տարիէ ի վեր Վոյէճըր-1-ը տակաւին կ'աշատի ղրկելով տարբեր տեսակի տեղեկութիւններ որոնք հաւագած կ'ըլլայ իր ճամբորդութիւններու ժամանակ: Ներկայիս 135 AU (2.02×1010&nbsp;km) հեռու է արեւէն (Յունիս 2016-ի տեղեկութին), ամէնէն հեռու մեզմէ գտնուող տիեզերային կայանն է, եւ միակը որ միջաստղային տիեզերքի (interstellar space) մէջ կը գտնուի:

մինի|ձախից
Կայանին նախնական ու սկզբնական նպատակը թռիչքներ կատարել է Ճուփիթըրի, Սէթըրնի եւ Սէթըրնի հսկայ լուսնի Թայթընի շուրջ: Թեպէտ Վոյէճըր-1-ը կարէլիութիւնը ունէր Փլութոյի շուրջ դառնալ, պայմանաւ որ Թայթընի չի մօտենար, սակայն այդ գործողութիւնը չ'իրականացաւ, որովհետեւ Թայթընը աւելի կարեւորութիւն ունէր ՆԱՍԱ-ի համար: Կայանը ուսումնասիրեց օդային պայմանները, մակնիսային շրջանակները, եւ մատանիները. նաեւ եղաւ առաջին կայանը, որ հայթաթեց մեզի երկու մոլորակներուն բոլոր լուսիններուն լուսանկարները:

Սէթըրնի շուրջ պտտումները կատարելէ ետք 20 Նոյեմբեր, 1980-ին, Վոյէճըր-1-ի ծրագիրը շատ աւելի երկարաձգուեցաւ եւ առիթը տրուեցաւ կայանին որպեսզի հասնի մինչեւ միջաստղային տիեզերք, ըլլալով առաջին կայանը հոն հասնելու եւ հոնկէ տեղեկութիւն հաւաքելու: Վոյէճըր-1-ի ծրագրի երկարաձգումը պիտի երկարի մինչեւ 2025, երբ ալ կայանը բաւարար ելեկրդրական ուժի որեւէ մէկ աղբիւր չ'ունի եւ բոլորովին կը դադրի աշխատելէ:

մինի|300px
## Վոյէճըր-2
**Վոյէճըր-2** (անգլ.՝**Voyager 2**) տիեզերական կայան մըն է արձակուած ՆԱՍԱ-ի կողմէ 20 Օգոստոս, 1977-ին: Իբրեւ բաժին մը Վոյէճըր ծրագրին, ճամբայ ելաւ 16 օր առաջ իր երկւորեակ կայան Վոյէճըր-1-ի արձակումէն: 38 տարիէ ի վեր Վոյէճըր-2-ը տակաւին կ'աշատի ղրկելով տարբեր տեսակի տեղեկութիւններ որոնք հաւագած կ'ըլլայ իր ճամբորդութիւններու ժամանակ: Ծրագրէն աւելի ժամանակ խլեց այս կայանը հասնելու համար Ճուփիթըր եւ Սէթըրն, բայց նաեւ ատոր կողքին ունեցաւ առիթը հանդիպելու Իւրանուսի եւ Նեփթունի հետ: Միակ տիեզերական արհեստական կայանն է, որ այցելած է Իւրանուսն ու Նեփթունը:

Իր զկսբնական ծրագիրը ստացուեցաւ Նեփթունի հետազօտութեամբ 2 Հոկտեմբեր 1989-ին՝ հետազօտելէ ետք Իւրանուսը 1986-ին, Սէթըրնը 1981-ին, եւ Ճուփիթըրը 1979-ին: *Վոյէճըր-2*-ն հիմա իր երկարաձգուած ծրագրին մէջ է հետազօտելու արտաքին տիեզերքը Ծիր Կաթինին 38 տարիէ ի վեր: Տակաւին կապ կը պահէ ՆԱՍԱ-ի հետ:

## Ծանօթագրութիւններ
Վռամշապուհ Արապեան

**Վռամշապուհ Արապեան**, հանրային-քաղաքական գործիչ, Հայոց ցեղասպանութեան զոհ:

Ծնած է Մալկարա գիւղաքաղաքին մէջ (Օսմանեան կայսրութեան Ադրիանապոլիս նահանգ)։ Հասարակ քաղաքական գործիչ։ 20 տարեկանին անդամակցելով Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան՝ կ՛անցնի Պուլկարիա, ուր կը զբաղուի զինագործութեամբ մինչեւ 1908։ Թուրքիա դարձին կը մտնէ Օսմանեան բանտին մէջ, իբր զինագործ-մեքենագէտ, կը ղրկուի Սանաա՝ հոնկէ աշխատակցելով «Ազատամարտ»ի Վռամ ստորագրութեամբ։ 1915-ի սկիզբները Պոլիս կը գտնուէր։ Զոհ կը դառնայ Հայոց ցեղասպանութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, Օ. Արզուման, 1919, էջ 38
Վռամշապուհ

**Վռամշապուհ** ((նաեւ՝ **Վաղարշ Արշակունի**, ),  Մեծ Հայքի արքայ (393-414), Մեծ Հայքի արքաներ՝ Վարազդատի (374-378) որդին, Խոսրով Դ-ի (387-393) եղբայրը եւ Արտաշէս Դ-ի (422-428) հայրը, Արշակունիներու արքայական հարստութենէն:

## Կենսագրութիւն
Վռամշապուհ արքայի ծննդեան թուականն անյայտ է։ Ծնած է Վարազդատ արքայի ընտանիքին մէջ։ Անոր իսկական անունը Վաղարշ է։ 388 թուականին Պարսից արքայ Վռամ Դ-ն Վաղարշի աւագ եղբօրը՝ Խոսրով Դ-ն կը զրկէ թագաւորական գահէն եւ կը բանտարկէ Անյուշ բերդին մէջ։ Ապա թագաւորական կարգը չցանկանալով խախտել, Մեծ Հայքի արքայ կը կարգէ Վաղարշը եւ անոր պահլաւական անունը փոխելով, իր եւ իր հօր անուններով Վռամշապուհ կը կոչէ։ Նաեւ կը յիշուի Ստահրաշապուհ անունով։

## Գահակալութիւն

Յաջորդած է եղբօրը՝ Խոսրով Դ–ին։ Գահակալած է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանին, հաշտ ու բարեկամական յարաբերութիւններ պահպանած է ինչպէս Սասանեան Պարսկաստանի, այնպէս ալ Հռոմէական կայսրութեան հետ։ 404–էն ոչ վաղ մեկնած է Հայկական Միջագետք, հաշտարար–միջնորդի դերով կարգաւորած պարսկա-հռոմէական վէճերը։ Այնտեղ ալ ան հայ եւ ասորի մտաւորականներէն տեղեկացած է հայկական հին նշանագրերու մասին, որ կարեւոր դեր խաղցած է հայ նոր գիրերու ստեղծման գործին մէջ։ Վռամշապուհը մեծապէս աջակցած է հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթեւին եւ Մեսրոպ Մաշտոցին՝ հայ գիրերու ստեղծման եւ լուսաւորական ձեռնարկումներուն։ Վռամշապուհ նաեւ յաջողած է միաւորել Մեծ Հայքի երկու մասերը։

Մահացել է 414 թուականին։

## Ընտանիքը
Վռամշապուհի կնոջ անունը անյայտ է։ Ունեցած է մեկ որդի՝

* Արտաշէս Դ - Մեծ Հայքի արքայ (422-428)

Ստորոգութիւն:Արշակունիներ
Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Վրաստանի Ազգային Դրամատուն

**Վրաստանի ազգային դրամատուն** (), Վրաստանի կեդրոնական դրամատուն: Վրաստանի ազգային դրամատունը ստեղծուած է ԽՍՀՄ Պետական դրամատան Վրացական հանրապետական դրամատան հիման վրայ 1991 թուականին։

## Պատմութիւն
Վրաստանի ազգային դրամատունը հիմնադրուած է 1919 թուականին, իսկ 1991 թուականին խորհրդային միութեան փլուզումէն ետք սկսած է գործել որպէս ինքնուրոյն հիմնարկ։ Այդ ժամանակ Վրաստանի Վերին խորհուրդի որոշման համաձայն՝ խորհրդային Դրամական-վարկային համակարգի հիման վրայ ստեղծուեցաւ Վրաստանի ազգային դրամատունը:

Պաշտօնապէս անկախ Վրացական կեդրոնական դրամատունը ստեղծուած է Օգոստոս 1991 թուականին, ընդունուած «վրացական Հանրապետութեան Ազգային դրամատան մասին» օրէնքի համաձայն։ Այդ ժամանակ ընդունուած է նաեւ «վրաստանի Հանրապետութեան Ազգային դրամատան մասին» օրէնքը, որ կ՛արտայայտէր Կեդրոնական բանկի գործունէութեան հիմնական ոլորտները դրամավարկային քաղաքականութեան բնագաւառին մէջ։

Ազգային դրամատան այսօրուայ կարգավիճակը որոշուած է Վրաստանի Սահմանադրութեամբ: Համաձայն Սահմանադրութեան 95-րդ յօդուածի՝ Ազգային դրամատունը անկախ է իր գործունէութեան մէջ։ Ազգային դրամատան իրաւունքներն ու պարտականութիւնները, անոր գործունէութեան կարգը եւ անկախութեան երաշխիքները կ՛որոշուին «Ազգային բանկի մասին» օրէնքով, որ ընդունուած է Վրաստանի Խորհրդարանի կողմէն 23 Յունիս 1995 թուականին:

## Կարգավիճակ
Ազգային դրամատան կարգավիճակը սահմանուած է Վրաստանի Սահմանադրութեամբ։ Համաձայն վերջինիս 95-րդ յօդուածի՝ դրամատունը անկախ է իր գործունէութեան մէջ։

Ազգային դրամատունը ազատ է իշխանութեան եւ Վրաստանի խորհրդարանի միջամտութենէն, որ ամէն տարի կը հաստատէ դրամա-վարկային եւ արժութային քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները:

## Իրաւունքներ եւ պարտականութիւն
Ազգային դրամատան իրաւունքներն ու պարտականութիւնները կը սահմանուին «ազգային բանկի մասին» օրէնքով, որ ընդունուած է 23 Յունիս 1995 թուականին։

**հիմնական իրաւունքներն ու պարտականութիւնները.**
* դրամա-վարկային եւ արժութային քաղաքականութեան իրականացում,
* դրամատնային վերահսկողութեան անցկացում, 
* մօնետար եւ հասոյթներու կառավարման իրականացում,
* ազգային արժոյթի սպառման ունակութեան եւ գներու կայունութեան աջակցութիւն,
* դրամա-վարկային համակարգի արդիւնաւէտ գործունէութեան ապահովում,
* համագործակցութիւն այլ երկրներու ազգային դրամատուներու հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*
*TBILISI Guide

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Վրաստանի Ազգային Թանգարան

**Վրաստանի ազգային թանգարան** (, *սաքարթուելոս էրովնուլի մուզեումի*) Վրաստանի ազգային թանգարանը կը միաւորէ Վրաստանի առաջատար թանգարանները։ Թանգարանը ստեղծուած է ինսդիտուցիոնալ-կառուցուածքային, օրէնսդրական բարեփոխումներու որպէս արդիւնք եւ նպատակն է հետապնդել թանգարանային հաստատութիւնները, միաւորուած այս ցանցի ներքոյ, համակարգելու հետազօտական եւ կրթական գործունէութիւնը։ Ձեւաւորուած է 2004 թուականի Դեկտեմբեր 30-ին։ Ստեղծման օրէն անոր նախագահն է փրոֆեսոր Դաւիթ Լորդկիպանիձէն:

Վրաստանի ազգային թանգարանի համակարգին մէջ կը գտնուի հետեւեալ թանգարաններու կառավարումը՝
* Վրաստանի Սիմոն Ջանաշիայի թանգարան, Թիֆլիս
* Սամցխէ-Ջավախքի պատմութեան թանգարան, Ախալցխա 
* Ազգագրութեան բացօթեայ թանգարան, Թիֆլիս
* Վրաստանի արուեստներու պետական թանգարան
* Շալուայ Ամիրանաշուիլիի գեղարուեստի թանգարան, Թիֆլիս, մասնաճիւղեր
* Խորհրդային օկուպացիայի թանգարան, Թիֆլիս
* Դմանիսի պատմութեան եւ հնագիտութեան արգելոց-թանգարան, Դմանիս
* Վանիի հնագիտութեան արգելոց-թանգարան, Վանի
* Լոսեբ Գրիշաշուիլիի Թբիլիսիի պատմութեան թանգարան, Թիֆլիս
* Սուանեթի պատմութեան եւ ազգագրութեան թանգարան, Մեստիա
* Լէօ Դաւիթաշուիլիի պալեոբիոլոգիայի ինստիտուտ, Թիֆլիս
* Սիղնաղի թանգարան, Սիղնաղի

## Ծանօթագրութիւններ
 

## Արտաքին յղումներ
*Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Վրաստանի մշակոյթ
Վրաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա

350px|մինի|աջից|Վրաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա
**Վրաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա** (**ՎԳԱԱ**) (), մինչեւ 1990 թուական, կոչուած է Վրացական ԽՍՀ գիտութիւններու ակադեմիա։ Ակադեմիան կը համակարգէ գիտական հետազօտութիւնները Վրաստանի մէջ եւ կը զարգացնէ յարաբերութիւններ օտարերկրեայ այլ պետութիւններու ակադեմիաներու ու գիտական կեդրոններու հետ։

## Պատմութիւն
Վրաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիան հիմնադրուած է 1941 Փետրուարին։ Ակադեմիայի հիմնադիրները եղած են՝ Գէորգ Ախուլեդիան (լեզուաբանութիւն), Իվանի Բերիտաշուիլին (ֆիզիոլոգիա), Առնոլդ Չիկոբաւան (Իբերո-կովկասեան լեզուներ), Կիորկի Չուբինաշուիլին (արուեստ), Սիմոն Ճանաշիան (պատմութիւն), Ալեքսանդր Ջանելիձեն (երկրաբանութիւն), Կորնելի Կակելիձնե (բանասիրութիւն), Նիկո Կեցխովելին (բուսաբանութիւն), Տարասի Կվարացխելիան (մերձարեւադարձային մշակոյթներ), Նիկո Մուշխելիշվիլին (մաթեմատիկա, մեխանիկա, Ակադեմիայի առաջին նախագահը), Իլյա Վեկուան (մաթեմատիկա, Ակադեմիայի երկրորդ նախագահը), Ակակի Շանիձեն (լեզվաբանութիւն), Ալեքսանդր Թուալչրելիձէն (հանքաբանութիւն), Դիմիտրի Ուզնաձէն (հոգեբանութիւն), Կիրիակ Զաւրեւին (կառուցողական մեխանիկա) եւ Ֆիլիբ Զայցեւը (կենդանաբանութիւն)։

Ակադեմիայի յայտնի անդամներէն են՝ Եկուտիմ Տակաիշուիլին (պատմութիւն), Շալուա Նուտսուբիձէն (փիլիսոփայութիւն), Գէորգ Ծերեթելին (արեւելագիտութիւն), Սիմոն Կաուկչիշուիլինշ (դասական բանասիրութիւն), Կոնստանդին Գամսախուրդիան (գրականութիւն), Գէորգի Մելիքիշուիլին (պատմութիւն), Նիկոլոս Բերդձենիշուիլին (պատմութիւն), Ռեւազ Դոգոնաձէն (ֆիզիկա), Մալխաս Աբդուշելիշվիլին (մարդաբանութիւն), Գուրամ Մխելիձեն (պալեո-կենսաբանութիւն) եւ Լեւան Չիլաշուիլին (հնեաբանութիւն)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Official website
* Georgian Electronic Scientific Journal (GESJ)
* Association of Modern Scientific Investigation (AMSI)
* Georgian National Section of Euroscience (ESGNS)
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Վրաստանի Դիւանագիտական Առաքելութիւններու ցանկ

thumb|right|400px|Վրաստանի դիւանագիտական առաքելութիւններու քարտեզ
Ստորեւ կը ներկայացնէ **Վրաստանի դիւանագիտական առաքելութիւններու ցանկը**: Թբիլիսիի կաե 33 դեսպանատուն։ Շատ այլ երկրներ ունին ոչ ռեզիդենտային դեսպանատներ։ Ռուսիան կը փակէ իր դեսպանատունը 2008 թուականի Օգոստոսին՝ հարաւային Օսիայի մէջ սկսած պատերազմէն հետոյ, եւ երկու պետութիւններու միեւ դիւանագիտական հարաբերութիւնները աւարտել են։

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Վրաստանի Դրամատուն

**«Վրաստանի դրամատուն» ԲԸ**, **Bank of Georgia** (), Վրաստանի ամենամեծ առեւտրային դրամատուներէն մէկը։ Գլխաւոր գրասենեակը տեղակայուած է Թիֆլիսի մէջ։

## Սեփականատերեր եւ ղեկավարութիւն
Դրամատան բաժնետոմսերը կը գտնուին Լոնտոնի ֆոնդային բորսային մէջ եւ Վրաստանի ֆոնդային բորսային մէջ (բորսային թիքեր՝ GeSE:GEB):

Դրամատան վերահսկիչ խորհուրդի նախագահը Նիգոլաս Ենուկիձեն է։ Գործադիր տնօրէնը՝ Իրալի Գիլաուրին։ Նախկին գործադիր նախագահ եւ վերահսկիչ խորհուրդի նախկին նախագահ Լատօ Գուրգենիձեն 2007 նոյեմբերի 22-ին կը դառնայ Վրաստանի վարչապետ։

## Գործունէութիւն
thumb|165px|Դրամատան կեդրոնական գրասենեակը Թիֆլիսի մէջ
Դրամատունը գործունէութիւն կ'իրականացնէ ներդրումային դրամատունային գործարարութեան, առեւտուրի, դրամական միջոցներու կառավարման եւ այլ շրջանակներու մէջ։ Bank of Georgia-ն ունի աւելի քան 100 մասնաճիւղ. գործունէութիւնն կ'իրականացուի Վրաստանի մէջ, Ուգրանիոյ մէջ եւ Բելառուսին մէջ։ Դրամատան կը պատկանի BG Capital ներդրումային ընկերութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Դրամատան պաշտօնական կայք
Վոյնիչի ձեռագիր

**Վոյնիչի ձեռագիրը**  (անգլ.՝ Voynich Manuscript), անծանօթ հեղինակի, անծանօթ լեզուով, մօտ 600 տարի առաջ գրուած խորհրդաւոր գիրք մըն է։

Ըստ ռատիօածխածնային վերլուծումներու, հաստատուած է որ ձեռագիրը ստեղծուած է 1404–էն 1438 թուականներուն միջեւ։ Ձեռագրին մէջ քաղաքի միայն մէկ պատկեր կայ, ուր պատկերուած է ծիծեռնակի պոչ յիշեցնող ակռաներով ամրոցի պատ։ 15-րդ դարու սկիզբը նման կառոյցներ կը գտնուէին միայն Իտալիոյ մէջ:

Շատ մը մասնագէտներ Վոյնիչի ձեռագիրը փորձած են վերծանել ու թարգմանել բազմաթիւ անգամներ, բայց ապարդիւն։ Միակ կարեւոր եզրակացութիւնը որուն հասած են մասնագէտները այն է, որ գիրքը գրուած է արհեստական լեզուով եւ հստակ տրամաբանական կառուցուածք մը ունի:

## Անուան ծագում
Գիրքին անունն է Միխայիլ Ուիլֆրետ Վոյնիչ՝ յայտնի գրող Էթել Լիլիան Վոյնիչի ամուսնոյ անուամբ, ով այս գիրքը ձեռք բերեր է 1912 թուականին։ Ներկայիս գիրքը կը գտնուի Եէյլ (*Yale*) համալսարանի Պէյմէքի հազուագիւտ գիրքերու եւ ձեռագիրներու գրադարանին մէջ։

## Նկարագրութիւն
Գիրքը ունի 240 բարակ մագաղաթեայ թերթիկներ։ Գիրքին կողքին վրայ ոչ մէկ գրուածք կամ նկար կայ։ Թերթերու չափը 15×23 սմ է, գիրքի հաստութիւնը մօտ 3 սմ է։ Էջերու համարակալումը (որ հաւանաբար կը կատարուի գիրքը գրելէ շատ յետոյ) ցոյց կու տայ, որ մօտ երեսուն էջեր չկան։ Գիրքը գրուած է ձախէն աջ։ Համարակալած էջերու քանակը 272 է։ Գիրքը գրուած է փետուրով եւ այդ մէկով ալ գծուած են նկարները։ 
մինի|ձախից|Գիրքէն բաժին մը, որ կը ներկայացնէ բոյսեր:

### Ձեւաւորումը եւ բաժինները
Բացառութեամբ գիրքին վերջին բաժնին, բոլոր էջերը նկարազարդուած են։ Դատելով նկարներէն, գիրքը ունի մի քանի բաժիններ որոնք իրարմէ կը տարբերին ոճով եւ բովանդակութեամբ։ 
* Բուսաբանական 
* Աստղագիտական
* Կենսաբանական
* Տիեզերագիտական
* Դեղագործական
* Դեղատոմսեր

## Թարգմանութեան փորձեր
Երկար տարիներ գաղտնագրութիւն ուսումնասիրողները փորձած են թարգմանել Վոյնիչի անծանօթ լեզուն, սակայն ապարդիւն։ Գիրքի թարգմանութեամբ զբաղուած է նաեւ յայտնի գաղտնագրողը՝ Նիւպոլտը, որ նշանաւոր էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գաղտնագիրներու վերծանումով։ Ան շուրջ եօթը տարի փորձած է վերծանել «Վոյնիչի ձեռագիրը»։ Անոր գիտութեան համեմատ, բանալին վերջին նախադասութեան մէջն է, որ (ըստ Նիւպոլտի թարգմանութեան), հետեւեալը կ'ըսէ: «Դուն ինծի տուիր բազմաթիւ դռներ»։ Այս նախադասութիւնը գրուած է միւս նշաններէն տարբեր նշաններով, ու Նիւպոլտի կարծիքով, անոր հիմքին մէջ կը գտնուին միւս նշաններուն բացայայտումներն ու իմաստները։ Ներկայիս գիրքը բոլորի համար օգտագործելի է, որովհետեւ ան ամբողջութեամբ տեղադրուած է համացանցի մէջ, որ հնարաւորութիւն եւ կարելիութիւն կու տայ բոլորին այդ ձեռագիրը թարգմանել։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Վրաստանի Յուշադրամներ

200px|right|Վրաստանի զինանշան
**Յիշատակային եւ յոբելեանական մետաղադրամները** (կամ պարզապէս՝ **յուշադրամներ**), ինչպէս նաեւ՝ **ներդրումային մետաղադրամները**, կը թողարկուին Վրաստանի Ազգային դրամատան կողմէն՝ սկսած 1995 թուականէն։ Ի տարբերութիւն հիմնական շրջանառու մետաղադրամներու՝ անոնք ունին հաւաքորդական կամ ներդրումային նշանակութիւն եւ կարող են չհանդիսանալ օրինական վճարամիջոց:

Նշուած մետաղադրամները պատրաստուած են թանկարժէք (900, 920, 999 յարգի ոսկի, 925 յարգի արծաթ) եւ ոչ թանկարժէք (պղնձա-նիկելային համաձուլուածք, պղնձա-նիկելա-ցինկային համաձուլուածք) մետաղներով։ Ոսկէ մետաղադրամները թողարկուած են 10, 20, 25, 50, 100, 300, 500 եւ 1000 լարի () անուանական արժէքով, արծաթէ դրամները՝ 1, 2, 3, 5, 10 եւ 20 լարի, պղնձա-նիկելային համաձուլուածքով՝ 10 լարժ, պղնձա-նիկելա-ցինկային համաձուլուածքով՝ 2 եւ 3 լարի, իսկ երկմետաղ դրամներ՝ 10 լարի։ Մետաղադրամները հատուած են BU, special եւ proof որակներով:

*  Աւստրիոյ դրամահատարան,
*  Իսպանիոյ արքայական դրամահատարան,
*  Լեհաստանի դրամահատարան,
*  Լիտթուայի դրամահատարան,
*  Ճապոնիայի դրամահատարան
*  Մեծ Բրիտանիոյ արքայական դրամահատարան,
*  Նիտերլանտներու արքայական դրամահատարան ,
*  Ֆինլանտայի դրամահատարան ,
*  Փարիզի դրամահատարան։

Վրաստանի յուշադրամներու էսքիզներու հեղինակներն են գլխաւորապէս վրացի` Մամուկայ Գոնգաձէ, Էմիր Բուրջանաձէ, Թինաթին Տեւզաձէ, Վիկտորիայ Կուտատելաձէ, Նինո Գոնգաձէ, Բաչանայ Մալազոնիայ, Նոդար Մալազոնիայ, Թեմուր Ապխաձէ, Իրակլի Պաղավա, նաեւ` լեհ նկարիչ-դիզայներները՝ Ռոբերտ Կոտովիչ:

## Վիճակագրութիւն
Սեպտեմբեր 2018 թուականի դրութեամբ թողարկուած են մետաղադրամներու 27 տարատեսակներ, որոնցմէ 2-ը՝ մելքիորէ, 2-ը՝ նոյզիլբերէ, 2-ը՝ երկմետաղ (մելքիորէ եւ նոյզիլբերէ), 13-ը՝ արծաթէ, 8-ը՝ ոսկիէ։

## Վրաստան եւ միջազգային հանրութիւն

## Ազգային պատմութիւն

## Կրօն եւ դիցաբանութիւն

### «[[Ոսկէ գեղմ]]» շարք
Վրաստանի Ազգային դրամատունը «Ոսկէ գեղմ» ներդրումային մետաղադրամներու շարքը սկսած է թողարկել 2006 թուականէնէ․ անոնք կը թողարկուին պարբերաբար՝ պահանջներուն համաձայն։ «Ոսկէ գեղմ» ներդրումային դրամները կը թողարկուին վեց քաշային տարբերակներով եւ համապատասխանաբար վեց անուանական արժէքներով, պատրաստուած են 999 հարգի ոսկիով proof որակով։

**Դիմերեսը**՝ Արգո նաւը ծովուն մէջ՝ արգոնաւորդների ճանապարհորդութեան ուղեցուցային քարտէսի յետամասի վրայ, ոսկէ գեղմի խորհրդանշական պատկերը՝ որպէս նպատակակետ, պետութեան անուանումը՝  եւ , մետաղադրամի հատման տարեթիւը եւ անուանական արժէքը։

**Դարձերեսը**՝ ոսկէ գեղմի ոճաւորուած պատկերը եւ անուանման գրառումը՝  եւ , մետաղադրամի քաշը տրոյական ունցիայով եւ մետաղի հարգը (GOLD 999,9)։ **Դրամաշուրթը**՝ ատամնաւոր։

Մետաղադրամները կտրուած Աւստրիոյ դրամահատարանին մէջ, էսքիզները՝ Մամուկա Գոնգաձէի։

## Մարզնք

## Տե՛ս նաեւ
* Վրացական լարի
## Նշումներ

## Ծանօթագրութիւններ


## Գրականութիւն
* 
* 

## Արտաքին յղումներ

* Վրաստանի հաւաքորդական մետաղադրամներ; Վրաստանի Ազգային բանկի պաշտոնական կայք 
* Վրաստանի մետաղադրամներու կատալոգ; ehobbex.com 
* Վրաստանի մետաղադրամներու կատալոգ; colnect.com 

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ստորոգութիւն:Յուշադրամներ
Վրաստանի Պուրսա

**Վրաստանի Պուրսա**, պուրսա Թիֆլիսի մէջ, Վրաստան: Ստեղծուած է ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալութեան (USAID) օգնութեամբ եւ բացուած է 1999 թուականին։ Սկսած է իրականացնել պարբերական ելեկդրոնային առեւտուր՝ սկսած Մարտ 2000 թուականէն։ Պուրսայի մէջ կը կատարուի բաժնետոմսերու եւ պետական պարտատոմսերու առքուվաճառք։

1 Փետրուար 2011-էն սկսեալ տուեալներուն համաձայն, Պուրսան ունէր 138 ընկերութեան բաժնետոմսերու լիսթինգ։ Պուրսայի բաժնետոմսերու շուկայի հանրագումարային հիմնարկը, 2010 թուականի տուեալներուն համաձայն, կազմած է 1,1 միլիար տոլար:

Պուրսայի միջին օրական շրջանառութիւնը կը կազմէ 9949 տոլար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պուրսայի պաշտօնական կայք
Վրաստանի Վարչական Բաժանում

**Վրաստանի վարչական բաժանում**: Վարչականօրէն Վրաստանի տարածքը դէ իւրէ կը բաժանուի պետական նշանակութեան 1 քաղաքի (մայրաքաղաք Թբիլիսի), 9 երկրամասի (վրաց.՝ მხარე ― մխարէ) եւ 2 ինքնաւար հանարապետութիւն (վրաց.՝ ავტონომიური რესპუბლიკა)՝ Աբխազիայ եւ Աջարիայ։

Աբխազիայի Ինքնաւար Հանրապետութեան, ինչպէս նաեւ նախկին Հարաւային Օսիայի ինքնաւար մարզի տարածքը (ետքը պաշտօնապէս դառնալով Շիդայ Քարթլի, Մցխէթ-Մթիանեթ, Ռաճայ-Լեչխում եւ Քուէմոյ Սուանեթ եւ Իմերեթի մարզերու տարածքային մասէրը), համապատասխանաբար կը վերահսկուի մասամբ ճանաչուած պետութիւններու կողմէ՝ Աբխազիայի եւ Հարաւային Օսիայի:

## Մարզեր
center|400px|thumb|Վրաստանի մարզեր
Վրաստանի Հանրապետութեան մարզերու (1-ին մակարդակի վարչական միաւորներ) կը պատկանին թիւ 1 պետական նշանակութեան քաղաք (մայրաքաղաք), 9 երկրամաս եւ 2 ինքնաւար հանրապետութեան։

## Նշումներ

## Ծանօթագրութիուններ

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Վրաստանի Տնտեսական Ճգնաժամ (2008—2010)

**Վրաստանի տնտեսական ճգնաժամ**, 2008-2010 թուականներուն Վրաստանի տնտեսական ճգնաժամ, որ տեղի ունեցած է համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ընթացքին։

## Ճգնաժամի ընթացք
2008 թուականի սկիզբը զարգացում ապրած համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը անդրադարձաւ Վրաստանի տնտեսութեան վրայ եւս։ 2008 թուականի գարունէն խնդիրներ առաջացան դրամական ակերու հետ, անկում ապրեցաւ ներդրումային աշխուժութիւնը, կրճատուեցաւ պահանջարկը։

Հոկտեմբեր 2008 թուականին արեւմտեան երկիրները Վրաստանին յատկացուցին 4,5 միլիար տոլար դրամական օգնութիւն, որմէ 2,5 միլիարը՝ որպէս երկարաժամկէտ պարտք, իսկ 2 միլիարը՝ գրանտref>В Грузии ожидается подорожание продуктов питания // Кавказский узел, 7 декабря 2009։ Որոշ փորձագէտներու կարծիքով՝ այդ օգնութիւնը հիմնական դեր խաղցաւ Վրաստանին մէջ տնտեսութեան կոլապսը կանգնեցնելու նպատակով։

2008 թուականի տուեալներով՝ ՀՆԱ-ն աւելցած է 2,1 %-ով, ուղղակի ներդրումներու թիւը նուազած է 22 %-ով (մինչեւ 1,564 միլիար տոլար), ուղղակի ներդրումներու թիւը նվազած է 22 %-ով (մինչեւ 1,564 միլիար տոլար)։ 2009 թուականի առաջին երեք քառորդներու ընթացքին ստացուած է 505,2 միլիոն տոլար ուղղակի արտասահմանեան ներդրում:

2009 թուականի արդիւնքներով՝ ՀՆԱ-ն նուազած է 7 %-ով, որ ՀՆԱ-ի վատագոյն ցուցանիշերէն մէկն էր աշխարհի մէջ։ Արդիւնաբերական արտադրութիւնը այդ տարուան ընթացքին անկում ապրեցաւ 8,5 %-ով։

## Ծանօթագրութիւններ
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ

thumb|200px|Փանդուրի վրացական ազգային գործիք

**Վրացական երաժշտական գործիքներու** արմատները կու գան հազարական թուականներէ առաջ:

Սկսած հին ժամանակներէ, վրացական գործիքներն են.-

**Փողաւոր գործիքներ՝** վեց փողան ունեցող սոինարի, նեստուի, ստուիրի, աւիլի, նայ (ֆլեյտայի տեսակ), բուկի, կուիրոստուիրի (այլատեսակ խողովակ), սակուիրի (ազդանշանի եղջիւր), կարախսայ (ռոժոկ), գուդաստուիրի, չիբոնի (վոլուիկի)։

**Լարային գործիքներ՝** չանգի (արֆայ), քնարայ, էբանի (լիրիի տեսակ), փանդուրի, չոնգուրու (լիւտնի տեսակ), ցինցիլի (ցամբալի տեսակ)։

**Լարային աղեղնաւոր գործիքներ՝** չիանուրի, չունիրի:

**Հարուածային գործիքներ՝** բոբգանի (տիմպան), դաբդաբի, դումբոյ, նոբայ, դոլի (թմբուկներու բազմազանութեան տեսակներէն մէկը), կոսի (մեծ ռազմական թմբուկ), թաբլակի (փոքր թմբուկ), ցինցիլայ (ծնծղայ), դայրայ (բուբէն), սպիլենդզչուրի:

## Ծանոթագրութիուններ

Ստորոգութիւն:Վրացական երաժշտություն
Ստորոգութիւն:Երաժշտական գործիքներ
Վրացական Խոհանոց

350px|մինի|աջից|Վրացական Խոհանոցը
**Վրացական խոհանոց** (), վրաց ժողովուրդի ազգային խոհանոց**,** շատ մը վրացական ուտելիքներ, օրինակ խարչօն, խաչապուրին դարձած են փաստօրէն միջազգային ուտելիքներ։

Վրացական խոհանոցի գրեթէ բոլոր ուտելիքները ունին կծու եւ սուր համ։ Անոնք լայնօրէն կ'օգտագործեն բանջարեղէնով ուտելիքներ եւ իբրեւ լրացում, կ'օգտագործեն մսային ուտեստը։

Կայ տարբերութիւն Արեւմտեան Վրաստանի խոհանոցի եւ Արեւելեան Վրաստանի խոհանոցներու միջեւ։ Արեւմտեան խոհանոցին մէջ, կ'օգտագործեն եգիպտացորեն, ուր  կը գերիշխէ կորեկը, սուլուգունի վրացական պանիրը, որոնք կ'օգտագործուին մոգարի հետ միասին։ Արեւելեան խոհանոցին մէջ, կ'օգտագործուի ցորենի հացը։ Բացի այդ, Արեւելեան Վրաստանի խոհանոցին մէջ օգտագործուող միսի մեծմասը՝ կը կազմեն ընտանի կենդանիները:

Ձկնային ուտելիքները Վրաստանի մէջ, հազուադէպ կ'ըլլայ, բացառութեամբ այն մասերէն, ուր զարգացած է ձկնորսութիւնը:

## Նախուտեստներ
[մինի|[Քուփատի]]

* Աբխազուրայ
* Աջափսանդալ
* Սպանախ
* Ջոնջոլի
* Խաչապուր 
* Ձկնկիթ
* Քուփատա
* Քուփատի
* Լոբիանի 
* Լոբիոյ
* Մածուն
* Մչադի
* Մուժուժի
* Նադուղի
* Փխալի 
* Սացլիւի
* Սոկօ
* Թարթի

## Հացեր
մինի|Հին վրացական հացի վառարան, նախատեսուած թոնիս պուրի թխելու համար (''Թոսիս Փուրի'')
Վրացական աւանդական հացերու տեսականիները բազմազան են, կրնայ ընդգրկել շոթին, խաչապուրին, թոնիս պուրին, մեսխուրի պուլին եւ այլ հացերու տեսակներ։ Վրացական հացերը հիմնականին մէջ, կը թխեն կլոր, ընդարձակ մէկ վառարանի մէջ, որ կը կոչուի թոնէ։

## Պանիրներ
մինի|Իմերուլի տեսակի պանիր Թիֆլիսի խանութներէն մեկուն մէջ
* Իմերուլի
* Նադուգի* Քարխուրլի
* Սուլուգունի
* Թուշուրի
* Թենիլի
* Լորի
* Դամբալի Խաչօ

## Աղցաններ
thumb|Աւանդական վրացական աղցան ընկոյզով

* Բոլոկի 
* Սպանախի մաւնիթ
* Սսփանախիլի
* Քաթմիս
* Խախվիս
* Խիլիս
* Քիթրիս
* Քոմբոսթայ Ուաշլիթ
* Քոմբոսթոս
* Քվերցխիս
* Լոբիոս* Փխալի
* Զագազափխուլօ
* Սաթաթսուրիս
* Սոկոս
* Սթեփիլոս
* Թարխունիս
* Թշարխիլի
* Թեւեւզիս

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Beetroot fkhali with nuts.jpg|Բազուկով փխալի ընկոյզով
Պատկեր:Megruli Chatschapuri.jpg|*Իմերուլի խաչապուրի* Իմերէթ շրջանէն
Պատկեր:Eggplant caviar with pomegranate.jpg
Պատկեր:Mchadi 2.jpg|Մճադի
Պատկեր:Nadugi with mint wrapped in sulguni.jpg 
Պատկեր:Tenili cheese.jpg|Թենիլի


## Արտաքին Յղումներ
* Վրացական խոհանոց  
* Рецепты грузинской кухни
* Особенности грузинской кухни 

Ստորոգութիւն:Վրացական խոհանոց
Վրացական-թրքական Յարաբերութիւններ

**Վրաց-թրքական յարաբերութիւններ** , միջազգային յարաբերութիւններ Վրաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ։ 16 Դեկտեմբեր 1991-ին Խորհրդային միութեան փլուզումէն ետք, Թուրքիա կը ճանչնայ Վրաստանի անկախութիւնը։ «Դիւանագիտական յարաբերութիւններու մասին համաձայնագիրը» երկու երկիրներու միջեւ կնքուած է 21 Մայիս 1992-ին։ «Ազատ առեւտուրի համաձայնագիրը» մինչեւ այսօր ուժի մէջ է։ Վրաստան դեսպանատուն ունի Անգարայի մէջ, երկու հիւպատոսութիւն Պոլսոյ եւ Տրապիզոնի մէջ։ Թուրքիա դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ եւ մէկ հիւպատոսութիւն ՝Պաթումի մէջ։ Երկու երկիրներն ալ Եւրոպական Խորհուրդի, ԵԱՀԿ,                Պլեքսիֆորի, Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան, Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան անդամ են։ Թուրքիա արդէն ՆԱՏՕ-ի անդամ է, մինչդեռ Վրաստան տակաւին թեկնածու է։

## Տե՛ս նաեւ
*Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականութիւն
*Վրաստանի արտաքին քաղաքականութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Վրացական-Ճափոնական Յարաբերութիւններ

**Վրաց-ճափոնական յարաբերութիւններ**, դիւանագիտական երկկողմ յարաբերութիւններ Ճափոնի եւ Վրաստանի միջեւ։ Երկու երկրներուն միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները հաստատուած են 3 Օգոստոս 1993-ին։ Սկսած է Նոյեմբեր 2006-էն՝ Վրաստանը իր դեսպանատունը բացած է Թոքիոյի մէջ։ Ճափոն դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ։

Վրաստանի նախագահ Էտուարտ Շեւարտնաձէն պաշտօնական այցով մեկնած է Ճափոն Մարտ 1999 թուականին, իսկ նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլի այցելած է Ճափոն Մարտ 2007 թուականին։

## Տե՛ս նաեւ
*Ճափոնիոյ արտաքին քաղաքականութիւն
*Վրաստանի արտաքին քաղաքականութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Վրաստանի դեսպանատունը Թոքիոյի մէջ
*Ճափոնիոյ դեսպանատունը Թիֆլիսի մէջ
Վրացական-ուքրանական Յարաբերութիւններ

**Վրաց-ուքրանական յարաբերութիւններ**, Ուքրանիոյ եւ Վրաստանի միջեւ երկկողմ յարաբերութիւններ միջազգային քաղաքականութեան, տնտեսութեան, կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ այլ բնագաւառներու մէջ։

Վրաստանը ճանչցած է Ուքրանիոյ անկախութիւնը 12 Դեկտեմբեր 1991-ին, դիւանագիտական յարաբերութիւնները երկու երկրներուն միջեւ հաստատուած են 22 Յուլիս 1992-ին։ 5 Ապրիլ 1994-ին Թիֆլիսի մէջ, Ուքրանիա բացած է Վրաստանի ուքրանիոյ դեսպանատունը։ Ուքրանիոյ մէջ Վրաստանի դեսպանատունը բացուած է 19 Օգոստոս 1994-ին Կիեւի մէջ։

## Պատմութիւն
300px|մինի|աջից|'''Վրաստանի Ժողովրդապետական Հանրապետութեան դիւանագիտական ներկայացուցչութեան նախկին շէնքը Ուքրաինիոյ մէջ, Կիեւ, Լեւ Տոլստոյի փողոց'''
### Ազատութեան համար պայքարի ժամանակաշրջան: 1917-1921 թուականներ
Չնայած պաշտօնական յարաբերութիւններու բացակայութեան՝ Ուքրանական պետութիւնը աշխոյժ յարաբերութիւններ կը պահպանէր Վրաստանի Ժողովրդապետական Հանրապետութեան հետ։ 4 Յուլիս 1918 թուականին Վրաստանի վարչապետ Նոէ Ժորդանիան նամակով դիմեց Ուքրանական պետութեան Արտաքին գործերու նախարար Տմիդրի Դորոշենկոյին՝ նշելով այնտեղ Վրաստանի Ժողովրդապետական Հանրապետութեան՝ Ուքրանիոյ լիազօր ներկայացուցիչներուն։ Վրաստանի դիւանագիտական ներկայացուցչութիւնը Քիեւի մէջ սկսած է աշխատիլ Սեպտեմբեր 1918-ի սկզբին։ Արդիւնքին մէջ, ուքրանացի պաշտօնատար անձինք վրացիներու հետ միասին Սեպտեմբեր-Դեկտեմբեր 1918- ընթացքին համատեղ կերպով վերամշակած են ուքրանա-վրացական միջպետական համաձայնագիրը՝ առեւտրա-տնտեսական եւ քաղաքական բնագաւառներու վերաբերեալ։

Վրաստանի մէջ Ուքրաինիոյ հիւպատոսութիւնը ստեղծուած է՝ համաձայն 5 Յուլիս 1918 թուականի ընդունուած «Ընդհանուր հիւպատոսութիւններու եւ արտասահմանի մէջ հիւպատոսական գործակալութիւններու ստեղծման մասին» օրէնքի։ Ուքրաինիոյ եւ Վրաստանի միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւններուն յետագայ զարգացման խանգարած է պոլշեւիկներու ընդվզումը՝ երկու երկրներուն դէմ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
# Ուքրանիոյ դեսպանատունը Վրաստանի մէջ , , 
# Embasy of Georgia to Ukraine , 
# Ուքրանիա-Վրաստան  Країни світу  կայքին մէջ
Վրացական-պուլկարական Յարաբերութիւններ

**Վրաց-Պուլկարական յարաբերութիւններ**, յարաբերութիւններ երկու պետութիւններու՝ Պուլկարիոյ եւ Վրաստանի միջեւ։ 15 Յունուար 1992-ին, Պուլկարիա կը ճանչնայ Վրաստանի անկախութիւնը։ Երկու պետութիւններու միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները կը հաստատուին 5 Յունիս 1992-ին։ 

Պուլկարիա դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ, իսկ Վրաստան դեսպանատուն ունի Սոֆիայի մէջ։ Երկու երկիրներն ալ Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան լիիրաւ անդամներ են։

## Տե՛ս նաեւ
* Պուլկարիոյ արտաքին քաղաքականութիւն
* Վրաստանի արտաքին քաղաքականութիւն

## Արտաքին յղումներ
* Թիֆլիսի Պութկարիոյ դեսպանատուն
* Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Պուլկարիոյ հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
* Վրաստանի դեսպանատունը Սոֆիայի մէջ
Վրէժ-Արմէն

**Վրէժ-Արմէն Արթինեան** (), հայ ճարտարապետ, խմբագիր։ 

## Կենսագրական գիծեր
Նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Գալուստեան Ազգ. վարժարանին մէջ. երկրորդական ուսումը՝ Հելիոպոլսոյ Սէն Ժորժ գոլէճին մէջ։ 1964-ին վկայուած է Գահիրէի համալսարանի ճարտարապետութեան ճիւղէն Պսակաւորի աստիճանով:

1966-ին հաստատուած է Մոնթրէալ եւ ճարտարապետութեան Մագիստրոսի վկայական ստացած է 1969-ին McGill համալսարանէն։ Իր ասպարէզը ի գործ կը դնէ մինչեւ այսօր։

Ամուսնացած է Աղեքսանդրիոյ մէջ՝ Նազան Գուլաքեանի հետ։ Բախտաւորուած են երկու դուստրերով։

Գրելու փորձերու սկսած է դպրոցական գրասեղաններէն եւ մաս կազմած՝ աշակերտական «Հունձք» պարբերաթերթի խմբագրութեան։

Իր առաջին գրութիւնը «Հաւո՜ւ Աստուած» լոյս տեսած է 1956-ին «Յուսաբեր»ի մէջ։ Վարած է սոյն թերթին «Երիտասարդական Շարժում» էջի խմբագրութիւնը, 1960-ական թուականներուն։

Աշխատակցած է նաեւ Փարիզի Հ.Յ.Դ. Նոր Սերունդի «Հայաստան» շաբաթաթերթին, «Հայրենիք» օրաթերթին (Պոսթոն), Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ դրօշակին (Աթէնք):

1979-ի հիմնադրութեան օրէն ի վեր կապուած է «Հորիզոն» շաբաթաթերթին, 11 տարի վարելով խմբագիրի, իսկ 1992-էն ի վեր՝ աւագ խմբագիրի պաշտօնը, միաժամանակ կատարելով գրական յաւելուածի խմբագրութիւնը։

Գործօն դեր ունեցած է Հ.Յ.Դաշնակցութեան Երիտ. Միութիւն, «Համազգային»ի, Հայ Դատի յանձնախումբի, ինչպէս նաեւ կրթական մարզին, յատկապէս Մոնթրէալի Ս. Յակոբ ազգային երկրորդական վարժարանի հիմնարկութեան մէջ:

Տուած է բազմաթիւ դասախօսութիւններ գրական-մշակութային եւ ազգային նիւթերու շուրջ:

Իր հրատարակութիւններն են.-

*Հայաստանի Պատմական Ատլաս, հրատ. Ազգային Ուսումնական Խորհուրդի (Նիւ Եորք, 1987). հեղինակ՝ Կարպիս Արմէն, խմբագիր՝ Վրէժ-Արմէն, Ոստայն 1, հրատարակուած՝ Մեսրոպ Մաշտոց հիմնարկութեան կողմէ (Թորոնթօ, 1988), 
*Հ.Յ.Դ. Յուշմատեան, ալպոմ-ատլաս. հրատարակութիւն Հ.Յ.Դ. Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէի (Լոս Անճելըս 4 1993). խմբագիրի օգնական՝ Վրէժ-Արմէն:

Տպագրութեան պատրաստ են.-

*Ոստայն 3 «Այս Երկիրը Երկիր Չէ». նաեւ հարցազրոյցներ, երգիծական էջեր, ընկերական մտորումներ եւլն․:

Վրէժ-Արմէն կարճ եւ գողտրիկ պատմուածքներով կը ներկայացնէ իր ապրած կեանքէն իրական պատկերներ, իւրաքանչիւրը քանի մը էջ միայն, որոնք կը նմանին այն համադամներուն, որոնց համը բերանդ կը մնայ ու սիրտդ կ'առնէ։

Համակրելի պատմուածագիրը ոճի նորութիւն մը կը բերէ՝ պարզ եւ կտրուկ նախադասութիւններով օժտելով իր նիւթերը, որոնց այլազանութիւնը մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ. անոնք յաճախ ցոյց կու տան կեանքին զաւեշտական կողմերը, սակայն անոնց խորքը շատ անգամ յուզող իրականութիւն մը կայ թաքնուած, նաեւ տպաւորիչ հայկականութիւն մը, որ սրտագրաւ է ինքնին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ