open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սերկէյ Միքայէլեան

**Սերկէյ Գերասիմի Միքայէլեան** (), ֆիլմի եւ թատրոնի խորհրդային բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1976), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1983)։

## Կենսագրութիւն
Սերկէյ Միքայէլեան, ծնած է 1923 թուականին Մոսկուայի մէջ։ Մասնակցած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, վիրաւորուած է Ռժեւի ճակատամարտին։ 1951 թուականին աւարտած է Մոսկուայի Ա․ Լունաչարսքիի անուան Թատերական արուեստի պետական հիմնարկի բեմադրիչի բաժինը՝ Պորիս Զախաւայի, Մարիա Քնեպելի եւ Ա․ Փոփովի արուեստանոցը։ 1959 թուականին յաճախած է Մոսֆիլմին կից բեմադրիչի դասընթացները։

Ներկայացումներ բեմադրած է Սարաթովի, Կորքիի (ներկայիս՝ Թուէր) թատրոններուն մէջ, 1954-1956 թուականներուն եղած է Թաշքենթի Մաքսիմ Կորքիի անուան ռուսական թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչը։

1956 թուականէն Լենֆիլմ, 1959-1961 թուականներուն՝ Մաքսիմ Կորքիի անուան սթուտիոներու բեմադրիչը եղած է։ 1989 թուականին դարձած է Պետրոպոլ ստուդիայի գեղարուեստական ղեկավարը։ Անոր ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են յայտնի դերասաններ Անտրէյ Մեախքովը, Օլեկ Եանքովսքին, Եւկենի Լեոնովը եւ այլն։

## Մրցանակներ եւ պարգեւներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1976)՝ «Մրցանակ» ֆիլմի համար (1974)
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (28 Հոկտեմբեր, 1983)
* ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1976)
* Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակ (1983)՝ «Սիրահարուած եմ իմ ցանկութեամբ» ֆիլմի համար (1982)

## Թատերական աշխատանքներ
* Ի․ Իրոշնիկովայի «Ինչ-որ տեղ Սիպիրում» (1951, Սարատովի պատանի հանդիսատեսի թատրոն)

## Ֆիլմագրութիւն
### Դերերը

### Մասնակցութիւն՝ ֆիլմերու մէջ

### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

### Նկարիչ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* «Надёжный солдат». «Санкт- Петербургские ведомости», выпуск № 082 от 10 мая 2011. Встреча с С. Г. Микаэляном. 

Ստորոգութիւն:1 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Սիլվա Միքայէլեան

## Կենսագրութիւն
**ՄԻՔՍՅԷԼԵԱՆ ՍԻԼՎԱ ** Ծնած է Իսթանպուլ, 1925-ին։ Յաճախած է Անարատ Յղութիւն, Տամ տը Լուրտ եւ իտալական վարժարանները։

## ՀՐԱՏԱՐԱԿՈԻԱԾ ԳՈՐԾԵՐ
	
##### Արտիս Խորերէն (բանաստեղծութիւններ) - Իսթանպուլ, [[1990]]։
	
##### Կեանքիս Վայրկեանները (բանաստեղծութիւններ) - Իսթանպուլ [[1991։]]
Զօրայր Միրզայեան

**Զօրայր Միրզայեան** (1916-1964)- Ծնած Թեհրան՝ ուր նախակրթութիւնը ստանալէ ետք ազգային վարժարանի մէջ, աւարտած է Ամերիկեան Գոլէճի դասընթացքը։ 1930ական թուականներէն սկսեալ աշխատակցած է Թեհրանի «վերածնունդ» եւ «ալիք» օրաթերթերուն, Պէյրութի « Բաբգին» ամսագրին, « Սփիւռք», շաբաթաթերթին եւ Պոստընի «պայքար» գրական եռամսեայ հանդէսին։

Քերթողական իր ստեղծումներէն մաս մը հրատարակուած է «Թաց Մայթը» խորագրուած հատորիկով մը, մինչ բանաստեղծութիւններէն եւ արձակ էջերէն շատեր ցրուած կը մնան առորեայ եւ պարբերական մամուլի մէջ։

Եղած է մանաւանդ թարգմանական աշխատանքի հանդէպ շեշտուած հետաքրքրութիւն ունեցող մտաւորական մը՝ հայերէնի վերածելով պարսիկ եւ օտար յայտնի գրագէտներէ գործեր,- ինչպէս Մարք Թուէյնին «Պատմուածքներու ժողովածու»ն, տաստաեւսկիի «Հեզիկը», Պապա Թահերի «Քառեակները»ը, նա. «պարսկական գրականութեան պատմութիւնը» եւ Ապու Սինայի կեանքը» անունով աշխատասիրութիւնները։
Որա՜կ տալու կոչուած քերթող մը եւ արձակագիր մըն էր, որ կանուխ մեռաւ :

## Ծանօթագրութիւններ
Միքիաս Արապեան

**Արապեան Միքիաս**, (), վիպասան, որդի գնդապետ բժ. Աղեքսանդրի, ատեն մը իբրեւ առեւտրական Մանչէսթր բնակելէ ետք Լոնտոն կը հաստատուի եւ գրականութեան կը նուիրուի:

Պէրպէրեանի այս շրջանաւարտը 1895-ին երբ առաջին անգամ Անգլիա ոտք կը կոխէ՝ տեղւոյն լեզուն չէր գիտեր: Յամառ ընթերցող եւ գեղարուեստասէր մ’ըլլալով սակայն՝ շուտով կը տիրանայ անգլիերէնի եւ առանց բոլորովին հեռու ապրելու հայ իրականութենէն, կրցած է մուտք գործել անգլիական գրական շրջանակներէ ներս:

Արապեան արդէն իսկ իր գործերէն երկու թատերգութիւններ կը բեմադրէ Լոնտոնի եւ Մանչէսդրի մէջ, 1920-ին երիտասարդ հեղինակը տարուած օրուան մարդու խաղաղասիրական երազներէն, հրատարակած է «Yeraz» անունով այլաբանութիւն մը (allegorie), ուր կը նկարագրէ Ուիլսընեան բարեմիտ իտէալները իրականացուցած մարդկութեան մը վիջակը:

Այնուհետեւ իր անունը կը տեսնուի Լոնտոնեան շաբաթաթերթերու մէջ, ստորագրելով սիրուն նորավեպէր եւ կարճ նկարագրութիւններ:

Մ. Արապեան հրատարակած է նաեւ անգլիական կեանքէ առնուած վէպ մը: Նիւթըն է իր ամուսինին անարժէք եւ ստորին արարած մը ըլլալը գիտնելով հանդերձ զինքը սիրող կնոջ մը իր զգացած սէրը խեղդելու եւ անկէց կարենալ ազատելու համար ըրած ջանքերը: Այս նիւթը առիթ տուած է հեղինակին Լոնտոնի յետ-պատերազմեան կեանքէն պատկեր եւ տիպարներ ուրուագծելու:

Գիրքը (Laykin) 1926-ին հրատարակուեցաւ ու այդ առթիւ անգլիական մամուլը, մասնաւորաբար Թայմզ գրախօսականներ նուիրեցին, գնահատելով հայ երիտասարդ վիպասանին տաղանդը:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 258:

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Միքլոշ Իպլ

**Միքլոշ Իպլ** (; 6 Ապրիլ 1814, Սէքեշփեհերվար Székesfehérvár – 22 Յունուար 1891, Պուտափեշտ), տասնիներորդ դարու կէսերէն մինչեւ վերջը Եւրոպայի առաջատար ճարտարապետներէն մեկը եղած է, ինչպէս նաեւ Հունկարիոյ մէջ՝ ամէնաազդեցիկը: Անոր ամէնայայտնի աշխատանքը Հունկարիոյ Ազգային օփերայի տունն է Պուտափեշտին մէջ (1875–84):
Վիեննայի Թեքնոլոկիոյ հաստատութենէն (Politechnikum) ներս աստիճան ստանալէն ետք Իպլ 1832-ին դարձաւ Միհայի Փոլլաքի օգնականը եւ աշխատեց Հէնրիք Քոխի արուեստանոցէն ներս 1836-ի եւ 1840-ի միջեւ։ Այնուհետւ անցաւ Միւնիխ եւ ապա Իտալիա՝ ուսանելու: Վերադառնալէն ետք սկսաւ աշխատել Միհայի Փոլլաքի որդիին հետ համատեղ:
Անոր վաղ, մեծ նախագիծները կը կառուցուէին ռոմանական ոճով, որոնց վրայ կար արեւելեան մոթիֆներու ազդեցութիւնը: Իտալիոյ մէջ ուսանելու հետեւանքը Իտալական վերածնունդի ոճին ազդեցութիւնն էր, որուն ներքոյ մշակեց քանի մը նէո-ռենեսանսական շինութիւններ: Անոր շատ կառոյցներ կայացած են եւ կանգուն են մինչեւ մեր օրերը եւ գերակշիռ տարրեր կը հանդիսանան Պուտափեշտի համայնապատկերին; Ատոնցմէ յայտնիներէն են Սբ.Ստեփանոսի պազիլիքը (1867–91), Ռացի ջերմային բաղնիսը, նախկին Մաքսային պալատը (1871–74), եւ Թագաւորական պալատի գահասենեակը: Ան նաեւ ստեղծած է անհամար եկեղեցիներ առանձնատուներ եւ դղեակներ գաւառներուն մէջ։ 

1953-ին անոր պատուին հիմնուած է ամենամեայ ճարտարապետական մրցանակ:
Միքլոշ Իպլը թաղուած Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:
## Պատկերասրահ

Fót, Katolikus plébániatemplom.jpg|Կաթողիկէ եկեղեցի Ֆոթին մէջ
Károlyi Palace, Budapest.jpg|Թագաւորական պալատ, Պուտափեշտ
Corvinus_foepulet.jpg|Ներկայիս Քորվինուսի համալսարանի շէնքը
Aftnn St Stephen's Basilica.jpg|Սբ. Ստեփանոսի տաճարը

## Արտաքին Յղումներ
* http://www.mek.iif.hu/porta/szint/egyeb/lexikon/eletrajz/html/ABC16235/16239.htm 

Ստորոգութիւն:1814 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:6 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1891 մահեր
Ստորոգութիւն:22 Յունուարի մահեր
Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Գոշ)

**Մխիթար Գորշի յուշարձանը** կը գտնուի Տաւուշի մարզի Գոշ գիւղը, Մխիթար Գոշի կողմէ՝ Իվանէ Զաքարեան իշխանի աջակցութեամբ կառուցուած Գոշավանք վանքային համալիրի տարածքին մէջ։

## Պատմութիւն
Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի յուշարձանի անագապղինձաձոյլ արձանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցած է 2013 թուականի Սեպտեմբեր 13-ին։ Գոշավանքի բակին մէջ Մխիթար Գոշի արձանի տեղադրման նախաձեռնութիւնը գործարար ու բարերար Անտոն Մեհրապեանինն է, որուն նիւթական օժզնդակութեամբ ալ կերտուած է քանդակը։ Յուշարձանի բացման պատիւը վերապահուած էր Տաւուշի մարզպետ Արմէն Ղուլարեանին, Տ. Մարկոս Եպիսկոպոս Յովհաննիսեանին եւ բարերար Անտոն Մեհրապեանին։ Բացման արարողութեան ներկայ էին ՀՀ սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի ղեկավար Արուշան Յակոբեանը, Երեւանի պետական համալսարանի Իջեւանի մասնաճիւղի տնօրէն Սամուէլ Առաքելեանը, ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան ԱՊՀ երկիրներու վարչութեան պետ Անդրանիկ Արշակեանը, Երեւանի «Մանց» համալսարանի ռեկտոր, «Միաւորուած հայեր» կուսակցութեան քաղխորհուրդի նախագահ, «Զուարթնոց տաճարի վերականգնման հիմնադրամի» տնօրէն Ռուբէն Աւագեանը, ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան աշխատակազմի ղեկավար Ֆիրտուս Զաքարեանը, որ Անտոն Մեհրապեանին յանձնեց նախարարութեան «Նուպար Փաշա» մետալը։

## Պատկերասրահ

Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (4).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում (2).jpg
Մխիթար Գոշի հուշարձանը Գոշում.jpg|


Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Մխիթար Հայրապետեան

**Մխիթար Հայրապետեան** (), կուսակցական, պետական գործիչ, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան հիմնադիր անդամ, Հայաստանի  Հանրապետութեան Սփիւռքի նախկին նախարար (11 Մայիս 2018 - 13 Յունուար 2018),  Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովի «Իմ քայլը» դաշինքի պատգամաւոր, ԱԺ խորհրդի անդամ, թուրքագետ, Հայաստանի Հանրապետութեան կրթութեան, գիտութեան, մարմնակրթութեան եւ մշակոյթի, սփիւռքի, երիտասարդութեան հարցերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ։

## Կրթութիւն
2007-ին աւարտած է Երեւանի Թիւ 127 դպրոցը եւ ընդունուած ԵՊՀ արեւելագիտութեան համալսարանի Թուրքիոյ բաժինը: 2013-ին աւարտած է նոյն համալսարանի մագիստրատուրան: 2012-2013-ներու եղած է ԵՊՀ արեւելագիտութեան համալսարանի Ուսանողական Գիտական Ընկերութեան եւ Ուսանողական խորհուրդի անդամ: Գիտական յօդուածներու հեղինակ է:
Վերջին տարիներուն մասնակցած է ոչ պաշտօնական կրթութեան շրջանակներուն իրականացուած տասնեակ միջազգային կրթական ծրագրերու:
ՀՀ ԶՈՒ չէ ծառայած։

## Աշխատանքային գործունէութիւն
2011-ին հիմնադրած է «Երիտասարդ քաղաքական գործիչների ասոցիացիան» եւ մինչեւ Ապրիլ 2015 իրականացուցած է կազմակերպութեան փոխ նախագահի լիազօրութիւնները: Յունուար 2016-էն հանդիսացած է «Քաղաքացիական կրթութեան եւ երիտասարդութեան զարգացման կենտրոնի» հիմնադիր նախագահը: 2010-2017-ին հասարակական-քաղաքական գործունէութեան զուգահեռ աշխատած է քանի մը տեղական թերթերուն` որպէս Մերձաւոր Արեւելքի եւ, մասնաւորապէս, Թուրքիոյ հարցերով փորձագէտ:

## Քաղաքական գործունէութիւն
2012-ին Մխիթար Հայրապետեանը եւ ՀՀ Սփիւռքի նախարարի պաշտօնով անոր օգնական Վաղարշակ Յակոբեանի հետ հանդէս եկած են յայտարարութեամբ, որ կը հիմնեն «Ժողովրդավարական Հայաստան» անուանումը կրող կուսակցութիւն, սակայն խումբի ներսը ծագած սկզբունքային անհամաձայնութիւններու պատճառով չեն գրանցած կուսակցութիւնը:

«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան հիմնադիր անդամներէն է: Դեկտեմբեր 2016-ին ընտրուած է ՔՊ Նոր Նորքի տարածքային կազմակերպութեան նախագահ` միաժամանակ ընդգրկուելով կուսակցութեան քաղաքական խորհուրդին մէջ։ 2016-2018-ներուն եղած է ՔՊ Սփիւռքի հարցերով համակարգող:

## Սփիւռքի նախարար
11 Մայիս 2018-ին ՀՀ նախագահ Արմէն Սարգսեանը, հիմք ընդունելով ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի առաջարկութիւնը, համաձայն Սահմանադրութեան 150-րդ յօդուածի՝ Մխիթար Հայրապետեանին նշանակած է սփիւռքի նախարար:

Սփիւռքի նախարարի պաշտօնը ստանձնելէ գրեթէ անմիջապէս ետք Մխիթար Հայրապետեանը իր աշխատանքային գործունէութեան եւ յատկապէս վարքի համար արժանացաւ քննադատութեան։ Անոր հասցէին քննադատութիւնները կը վերաբերէին հիմնականին այն հանգամանքին, որ ան իր աշխատասենեակը կ՛օգտագործէ իր ընկերներու հետ ժամանցային հանդիպումներ կազմակերպելու, անոնց նախարարութենէն ներս բարձր պաշտօններ նշանակելուն, արդէն պայմանաւորուած ծրագիրները չեղարկելուն։

## Տետաքրքիր փաստեր
* Մխիթար Հայրապետեանը Քաղաքացիի երգի կատարող Հայկ Ստուերի եղբայրն է:
* Մխիթար Հայրապետեանը քանդակագործ, քարագործ վարպետ Իոսիֆ Հայրապետեանի որդին է։

## Արտաքին յղումներ
*Սփիւռքի նախարարութեան պաշտօնական կայք 
*Մխիթար Հայրապետեանը պաշտօնական դիմատետրի էջը

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Մխիթար Սեբաստացի

**Մխիթար Սեբաստցի** , հայ Կաթողիկէ եկեղեցական գործիչ, հայագէտ, Մխիթարեան միաբանութեան հիմնադիր**,**  Մխիթար Սեբաստցիի անունով կոչուած է Երեւանի «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը։ Մխիթար Սեբաստացին, որպէս միաբանութեան հիմնադիր, համարուեր է երկրորդ Մեսրոպ Մաշտոց։

## Կենսագրութիւն
Մխիթար (իսկական անունը՝ Մանուկ) Սեբաստացին սորված է Սեբաստիոյ Սուրբ Նշան, ապա՝ Էջմիածինի, Սեւանի եւ Կարինի վանքերուն մէջ։ 1663-ին մեկնած է Բերիա (այժմ՝ Հալէպ), ուր ծանօթացած է կաթողիկէ միսիոնարներու հետ։ 1701-ին. Պոլսոյ մէջ հիմնադրած է միաբանութիւն։ 1705-ին Հռոմի իշխանութիւններէն ստանալով վանք հիմնելու համաձայնութիւն՝ 1706-ին Վենետիկին ենթակայ Յունաստանի Մեթոն  բերդաքաղաքին մէջ ձեռնամուխ եղած է վանքի կառուցմանը։
thumb|290px|
1712-ին Հռոմի պապ Կղեմենս XI-ը  Սեբաստցիին շնորհած է աբբահօր կոչում։ Խուսափելով թրքական յարձակումներէն՝ 1715-ին միաբանութիւնը տեղափոխուած է Վենետիկ։ 1717 թուականին Վենետիկի Ծերակոյտը հրովարտակով Սուրբ Ղազար կղզին շնորհած է միաբանութեանը։ Այստեղ Սեբաստացին շինած է եկեղեցի, բացած է դպրոց, եւ պատրաստած է միաբան-գործիչներ։ Սբ. Ղազարին մէջ ան զբաղած է մատենագիտական աշխատանքով, ղեկավարած է իր սաներու բանասիրական հետազօտական աշխատանքները, կատարած թարգմանութիւններ եւ հրատարակած է գիրքեր։

Սեբաստացիի մահէն ետք միաբանութիւնը, ի պատիւ անոր, կոչուած է Մխիթարեան միաբանութիւն։ Իր ողջութեան իսկ, անոր մեծարած են Երկրորդ Լուսաւորիչ ազգիս, Երկրորդ Մեսրոպ եւ այլ պատուանուններով։

## Աշխատութիւններ
* **Դուռն քերականութեան աշխարհաբար լեզուին հայոց** (1727)՝ աշխարհաբարի քերականութեան առաջին դասագիրքը
* **Քերականութիւն գրաբար լեգուի հայկազեան սեռի** (1730)՝ արժէքաւոր աշխատութիւն մը, ուր քննուած է գրաբարի ձեւաբանութիւնը, շարահիւսութիւնը, սահմանուած է կանոններ, անդրադարձած է նաեւ ուղղագրութեան եւ այլ հարցերու:
* Մեծ նուաճում մըն է Սեբաստացիի **Բառգիրք հայկազեան լեզուի** (2 հատոր, 1749-69) հայագիտական աշխատութիւնը, որ ներկայիս ունի բացառիկ արժէք. կ'ընդգրկէ ժամանակի հայերէն ձեռագիր ու տպագիր բառագանձը՝ աւելի քան 100 հազար բառայօդուածով:
* Ուշագրաւ է նաեւ անոր **Տաղարան** (1727)՝ ժողովածուն, որուն բանաստեղծութիւններէն մաս մը, շարականի պէս, Սեբաստացիին երաժշտութեամբ, կ'երգուին այսօր։
* Լաւագոյն ձեռագիրներու համեմատութեամբ, հրատարակուած է **Աստուածաշունչը** (1733-35):
** **Աւետեաց երկրի աշխարհացոյցը** (1746)

## Գրականութիւն
* Ագոնց Ստեփանոս (Գիւվէր), Պատմութիւն կենաց եւ վարուց տեառն Մխիթարայ Սեբաստացւոյ, Սբ.Ղազար, Վենետիկ 1810

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Ստեփանոս Ագոնց

## Արտաքին յղումներ
* Կաթողիկէ համայնգիտարան 

Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Երեւան)

350px|մինի|աջից|'''Մխիթար Գոշի Յուշարձան'''
**Մխիթար Գոշի յուշարձանը** կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակին հրապարակին, տեղադրուած է 1967-ին։ Յիշուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
Քանդակագործ՝ ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիոյ իսկական անդամ Ղուկաս Չուբարեան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտով, բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի աջ երկրորդ արձանն է։

## Պատմութիւն
Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի յուշարձանի էսքիզը ընդգրկած եղած է մրցոյթով 1953 թուականին։ Տեղադրուած է 1967 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Matenadaran (9).JPG|Մխիթար Գոշի յուշարձանը Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի աջ երկրորդն է
Պատկեր:Mkhitar-Gosh 02.jpg|Մխիթար Գոշի յուշարձան. տեսք ներքեւէն
Պատկեր:Mkhitar-Gosh 01.JPG|Մխիթար Գոշի յուշարձան. պատուանդանի գրութիւնը


## Տե՛ս նաեւ
* Մխիթար Գոշի հուշարձան (Գոշ)
* Հայոց այբուբենի հուշարձան
* Մեսրոպ Մաշտոցի հուշարձան (Երեւան)
* Անանիա Շիրակացու հուշարձան (Երեւան)
* ‎Գրիգոր Տաթեւացու հուշարձան (Երեւան)
* ‎Թորոս Ռոսլինի հուշարձան (Երեւան)
* ‎Մովսես Խորենացու հուշարձան (Երեւան)
* ‎Ֆրիկի հուշարձան (Երեւան)

## Արտաքին Յղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Ասլան Մխիթարեան

**Ասլան Կամոյի Մխիթարեան** (17 Դեկտեմբեր, 1947, Երեւան), ճարտարապետ, ՀՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (2010)։

## Կենսագրութիւն
1971-ին աւարտած է Հայաստանի ազգային բազմարուեստական համալսարանը:

1971-էն կ'աշխատի Երեւաննախագիծ հիմնարկին մէջ: 

1993-1996-ներուն՝ Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետ։

## Ստեղծագործական Գործունէութիւն
Ասլան Մխիթարեանի նախագիծերով Երեւանի մէջ կառուցուած են՝

* «Հայաստան» յուշահամալիրը («Կասկադ», 1980-2004, համահեղինակ)
* Լեոնիդ Ենգիբարեանի յուշարձանը, 1998
* Յուշարձաններ՝ նուիրուած Հայրենական պատերազմի ընթացքին (1941-1945) զոհուածներուն, ֆետայիներուն (1994), Արծուաշէնի պաշտպաններուն (1994, Եռաբլուր), Արցախի պաշտպաններուն՝ պանթէոնի գլխաւոր յատակագիծով (2000, Եռաբլուր)
* Զօրավար Անդրանիկի ձիարձանը (2002, Արա Շիրազ)
* Յովհաննէս Շիրազի (1994, Արա Շիրազ)
* Սերգէյ Փարաջանովի (1999, Արա Շիրազ, Կոմիտասի անուան զբօսայգիի պանթէոնին մէջ) մահարձանները
* Վազգէն Սարգսեանի յուշապատը (1999, Արա Շիրազ)
* Ֆրիտյոֆ Նանսէնի կիսանդրի, 2011
* Եզտի ժողովուրդի անմեղ զոհերու յուշարձան-կոթող (Երեւան)
* Գարեգին Նժդեհի յուշարձան (Երեւան), 2016

## Պատկերասրահ

Եզդիների անմեղ զոհերի հուշարձան 03.jpg|Եզտի ժողովուրդի անմեղ զոհերու յուշարձան-կոթող (Երեւան)
Garegin Nzhdeh statue in Yerevan.jpg|Գարեգին Նժդեհի յուշարձան (Երեւան)
Լեոնիդ Ենգիբարյանի հուշարձան.jpg|Լեոնիդ Ենգիբարեանի յուշարձան (Երեւան)
2014 Erywań, Pomnik generała Andranika Ozaniana.jpg|Անդրանիկ Օզանեանի յուշարձան (Երեւան, Կեդրոն)
Sergei Parajanov's tombstone at Komitas Pantheon.jpg|«Սերգեյ Փարաջանովի մահարձան»
Ֆրիտյոֆ Նանսենի կիսանդրի2.JPG|Ֆրիտյոֆ Նանսէնի կիսանդրի (Երեւան)
Մխիթար Հերացու կիսանդրի2.jpg|Մխիթար Հերացիի կիսանդրի (Երեւան)


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ Վաստակաւոր Ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ Շրջանաւարտներ
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան

**Մկրտիչ Մ.Մկրեան** (9 Նոյեմբեր 1907, Վան - 26 Հոկտեմբեր 1983, Երեւան), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, մանկավարժ։

## Կենսագրութիւն
Մկրտիչ Մամբրէի Մկրեան ծնած է Վան, 9 Նոյեմբեր 1907-ին: 
*1915-ին կը գաղթէ Հայաստան
*1919-ին կը հաստատուի Երեւան, ուր առիթը կ'ունենայ շարունակելու իր ուսումը։
*1925-ին կ'աւարտէ Խաչատուր Աբովեանի անուան միջնակարգ դպրոցը։ Ուսուցչական 
*1930-ին պաշտօնով տարի մը կը մեկնի Նոր Պայազիտ, ուրկէ վերադարձին մուտք կը գործէ Երեւանի Պետական Համալսարան, որու Պատմագրութեան Բաժանմունքի ընթացքը կ’աւարտէ 1930-ին: Նոյն տարին իսկ իրաւունք կը ստանայ հետեւելու ասպիրանդականի դասընթացքներուն: 
*1939-ին կ'արժանանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանին՝ ներկայացնելով «Ֆրիկի Ստեղծագործութիւնը» խորագրուած թէզը: 
*1945-ին կը ստանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Դոկտոր տիտղոսը՝ պաշտպանելէ ետք «Գրիգոր Նարեկացի» վերնագիրով աւարտաճաոը:

Մ․ Մկրեանի մանկավարժական շուրջ յիսնամեայ գործունէութիւնը կը սկսի իր ուսման բարձրագոյն ընթացքը հետապնդած տարիներուն: 1933- էն սկսեալ մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը՝ Հայ գրականութեան դասախօսի պաշտօնով կը դասաւանդէ Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ, միաժամանակ վարելով վարչական մէկէ աւելի պաշտօններ։ 
*1941- 1947 թուականներուն ան կը վարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական Բաժանմունքի պատասխանատու վարիչի պաշտօնը, զոր կը վերստանձնէ 1957-ին ու կը պահԷ մինչեւ 1977: 
*1947-1952 թուականներուն իրեն կը վստահուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան Հիմնարկին տնօրէնի պաշտօնը։
*1954-1980 թուականներուն նաեւ կը վարէ Պետական Համալսարանի Հայ Գրականութեան Ամպիոնի վարիչի պաշտօնը:
*1956-ին Մ․ Մկրեան կ'ընտրուի ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի թղթակից անգամ: Գրականագիտական ու բանասիրական իր բազմաթիւ յօդուածներէն անկախ, Մ․Մկրեանի գրիչին կը պատկանին հետեւեալ հատորները.

## Հատորները
*Ժգ.- Ժը. Դարերու Հայ Աշխարհիկ Գրականութեան (Երեւան, 1937),
*Գրիգոր Նարեկացի (Երեւան, 1955),
* Էջեր Հայ Վիպասանութեան Պատմութիւնից (Երեւան, 1957),
* Մովսէս Խորենացի (Երեւան, 1970։ Հատորը նախապէս լոյս տեսած է ռուսերէնով՝ Երեւան, 1969-ին),
* Իսահակեանի Հումանիզմը (Երեւան, 1975),
* Հայ Հին Գրականութեան Պատմութիւն (Երեւան, 1976),
* Յովհաննէս Թումանեանի Ստեղծագործութիւնը (Երեւան, 1981),
* Գրականութեան Պատմութեան Հարցեր (Երեւան, 1982)։

Վերոյիշեալ աշխատասիրութիններէն անկախ, Մ․Մկրեան, 1937 թուականէն սկսեալ՝ «դպրոցական ծրագիրին համաձայն», կազմած է Է․, Ը․, Թ․ եւ Ժ․ դասարաններու համար «Հայ Գրականութեան» դասագիրքերը: 1974-ին ան կը պատրաստէ «Հայ Գրականութիւն» դասագիրքը, սփիւռքահայ դպրոցներու համար:

Մ․Մկրեան կը մահանայ 26 Հոկտեմբեր 1983-ին, Երեւան:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Ժ., Պէյրութ, 1984, էջ 386։

Ստորոգութիւն:1907 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Մկնիկ

210px|thumbnail|right|'''Հին սովորակական օբդիգական մկնիկ'''
180px|thumbnail|Մկնիկի կառուցուածքը
180px|thumbnail|Անլար մկնիկ՝ Apple Mighty Mouse
**Համակարգչային մկնիկը** սարք է նախատեսուած էկրանի կրաֆիքական պատկերներու հեռակառավարման համար։ Մկնիկները կ'ըլլան 2 կամ 3 կոճակներով, որոնցմէ երկուքը լիովին կը բաւարարեն օգտագործողի աշխատանքը։

Ներկայիս յաճախ կը կիրառեն օբդիգակամեքանիգական մկնիկները, տեղադրուած է գնդիկ մը ամրացուած է երկու ուղղահայեաց պտտուող «laser»ներու միջեւ, որոնցմէ մէկը կ'արձագանգէ X-երու առանցքով տեղաշարժման պարագային, իսկ միւսը՝ Y-ներու։ Հարթ մակերեւոյթի վրայ մկնիկները տեղաշարժելու գնդիկը կը շարժի՝ իր հերթին շարժելով «laser»ները։ Վերջիններուն վրայ կան փոքրիկ գօ-օրտինադային սկաւառակներ՝ միգրոսգոբիկ բացուածքներով։ Քուրսորի դիրքի մասին տեղեկութիւն ստանալու համար կիրառուած են ինֆրակարմիր եւ ֆոթօ ընդունիչները։ Ինֆրակարմիր ճառագայթը անցնելով նշուած բացուածքներու միջեւ, ընկալուած է ֆոթօ ընդունիչներով եւ համապատասխան ելեկտրական ազդանշանը կը հաղորդէ համակարգիչին։

**Օպտիկական** մկնիկներու առաջինները տեղեկութիւնը կը ստանային գործունէութեան մակերեւոյթին անդրադարձուած լոյսէն։ Ժամանակին օբդիգական մկնիկը փոքրիկ տեսախցիկ միգրոբրոսեսըրներ են, որ կը մշակէ ստացուող ազդանշանը։

**Անլար** մկնիկները 2 տեսակի են՝ ինֆրակարմիր ճառագայթի միջոցով եւ ռատիոհաղորդման օգնութեամբ տեղեկութիւն հաղորդող մկնիկներ։

## Գրականութիւն
* «Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների տեխնիկական բազան», ՀՊՏՀ; Երեւան 2006։

Ստորոգութիւն:Համակարգիչի բաղկացուցիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան յայտնագործութիւններ
Մանուէլ Մկրեան

**Մանուէլ Մկրեան**, հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն

Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1914 թուականի Յուլիսին, ի թիւս բազմաթիւ հայ մտաւորականներու, բանտարկուած է Կեսարիոյ բանտին մէջ։ Բանտէն ներս խնամք ու բժշկական օգնութիւն ցուցաբերած է թուրքերու խոշտանգած բանտարկեալ հայերուն։ Խնամած եւ բուժած է նաեւ սարսափելի խոշտանգումներէ արիւնահոս վէրքեր ստացած՝ Համբարձում Պոյաճեանին (Մեծն Մուրատ)։

## Գրականութիւն
*Յուշարձան, Ֆրանսա, 1930։
*Լազեան Գաբրիէլ, Յեղափոխական դէմքեր, Գահիրէ, 1945։
*Լազեան Գաբրիէլ, Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Գահիրէ, 1949։
*Աւօ, Յեղափոխական Ալպոմ, Հալէպ, Գ. շարք, 1960, թ. 5 (29)։
*Սիրվարդ (Եղիա Գրիգորեան), Մեծն Մուրատ (Համբարձում Պոյաճեան), Կեանքն ու գործունէութիւնը, Երեւան, 1991։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Մկրտիչ Աճէմեան

**Մկրտիչ Աճէմեան** (), հայ բանաստեղծ ու թարգմանիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1838-ին Օրթագիւղ, Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած էր իր ծննդավայր թաղամասի Թարգմանչաց, ապա՝ Նարեկեան եւ, այնուհետեւ, Բերայի Մխիթարեան վարժարաններուն մէջ։ Ապա՝ որպէս ջանասէր աշակերտ, կը ղրկուի Վենետիկ եւ կ՛ուսանի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանին մէջ՝ աշակերտելով եւ կրելով շեշտակի ազդեցութիւնը հայր Ղեւոնդ Ալիշանի։ 
## Գործունէութիւն
1858-ին վերադառնալով Պոլիս նուիրուած է գրականութեաբ։ Օսմաներէնի ու եւրոպական լեզուներու իր հմտութեան շնորհիւ,  երկար ժամանակ պաշտօն վարած է Պոլսոյ հեռագրական եւ թղթատարական վարչութտան մօտ, որուն յարգուած պաշտօնեան մնացած է մինչեւ իր մահը։

Ընտրուած է ազգային երեսփոխան, նաեւ՝ թաղական խորհուրդի անդամ։

1860-ականներու վերջերէն մնայուն մասնակցութիւն բերած է Պոլսոյ հայութեան մշակութային կեանքին, յատկապէս թատերական ասպարէզէն ներս։ Առաւելաբար գրած է բանաստեղծութիւններ, բայց իր ժամանակն ու գրիչը կը նուիրած է նաեւ թատերական գործերու յօրինման ու եւրոպական ծանօթ հեղինակներէ թարգմանութեանց։

## Գործերէն
*«Լոյս եւ Ստուեր»,
*«Գարնան Հովեր», բանաստեղծութիւններու ժողովածու (1892),
*«Թրթռուն յանգեր - Խունկի բուրումներ» բանաստեղծութիւններու ժողովածու (1908):
 
## Թարգմանութիւններ
Թարգմանութիւններ կատարած է Շիլլերի, Լամընէի, Լա Ֆոնթէնի, Պերանժէի եւ ֆրանսացի այլ գրողներու հռչակաւոր գործերէն, որոնք եւ մէկտեղուած ու առանձին հատորով լոյս տեսած են 1911-ին՝ «Զանազան թարգմանութիւնք» խորագրով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 114։
* «Ժամանակ» օրաթերթ, 23 Յուլիս 2009, էջ 2։

Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մկրտիչ Էժտահարեան

**Էտհարեան Մկրտիչ**, Բնիկ Աբրիկեցի, Տօքթ. Մելքոնեանի դասընկեր, միասնի աւարտած՝ Ֆրանսական համալսարանը։ Չորս տարի կը պաշտօնավարէ Դամաստոսի Ֆրանսական Հիւանդանոցը, ուրկէ կու գայ Պէյրութ եւ ապա կ՝ անցնի Տէօրթ Եօլ։ ա. Ընդհ. Պատերազմին կ՝ երթայ Պոլիս, ուր կը զինուորադրուի եւ կը ղրկուի Պաղեստին։ Հոն անգլիացիներուն գերի կ՝ իյնայ եւ իբր բժիղկ կը ծառայէ մինչեւ պատերազմի վերջաւորութիւնը։ Կը հաստատուի Եգիպտոս, ուրկէ Հ.Բ.Ը.Մ.ի դիմումին վրայ կը փոխադրուի Տէօրթ Եօլ որպէս Բարեգործականի այդ քաղաքի որբանոցին բժշկապետ, Կիլիկիոյ պատերազմին դարձեալ կու գայ Պէյրութ եւ ի վերջոյ կ՝ անցնի Պաղեստին եւ կը հաստատուի Կազա, ուր անգլիական հուանդանոցին մէջ կը պաշտօնավարէ որպէս բժիշկ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Մկրտիչ Անանեան

**Մկրտիչ Անանեան** (), հայ բանասէր, բառարանագիր։

Ծնած է Կ․ Պոլիս։ Կրթութիւն ստացած է Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքէն ներս։ 1759-ին լոյս ընծայած է աղօթագիրք մը։ Եղած է Մխիթար Սեբաստացիի աշակերտը։ 1769-ին Վենետիկի մէջ լոյս է ընծայած է «Բառարան Աշխարհաբարէ Գրաբար» գիրքը։ Մահացած է Սալոնիկ քաղաքին մէջ։

1756-1758 թուականներուն Կ․ Պոլսոյ մէջ քարոզիչի պաշտօն կը վարէ, ուրկէ կը վերադառնայ Վենետիկ, իսկ այնտեղէն ալ կ'ուղարկուի Հռոմ, իբրեւ ներկայացուցիչ Վենետիկի Մխիթարեաններուն։ 1766-ի կը ձգէ այդ պաշտօնը եւ Վենետիկ կը վերադառնայ։ 1775-ին կրկին Կ․ Պոլսի կը ղրկուի, սակայն իր անխոհեմ ընթացքի համար մի քանի ամիսէն Թեսաղոնիկէ կ'աքսորուի, ուր եւ կը մահանայ 1777-ի Սեպտեմբեր 6-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Մկրտիչ Մարկոսեան

**Մկրտիչ Մարկոսեան** (), հայ արձակագիր, գիւղագիր եւ փիլիսոփայ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1938-ին, Տիարպեքիրի Հանչեփէք (Կեաւուր) թաղամասին մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է Սիւլէյման Նազիֆի անուան տարրական եւ Զիա Կէօքալփի անուան միջնակարգ դպրոցներուն մէջ, այնուհետեւ՝ շարունակած է Պոլսոյ «Պեզճեան» միջնակարգ դպրոցին եւ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։ Աւարտած է Պոլսոյ համալսարանի գրականութեան բաժանմունքի փիլիսոփայութեան բաժինը։

1966-1872-ին եղած է Պոլսոյ Սկիւտար շրջանի Սելամսըզ թաղամասին մէջ գտնուող Սուրբ Խաչ դպրեվանք հայկական վարժարանի տնօրէնը՝ միեւնոյն ժամանակ այնտեղ դասաւանդելով փիլիսոփայութիւն, հոգեբանութիւն, հայերէն լեզու եւ գրականութիւն։

## Ստեղծագործական կեանք
Մարկոսեան գրել սկսած է Կեդրոնականի աշակերտ եղած ժամանակէն։ 1959-ին Վարդերես Գարակէօզեանին հետ հրատարակած է «Թօ» ամսագիրը։ «Մարմարա» եւ «Ժամանակ» օրաթերթերուն մէջ տպագրուած հայերէն պատմուածքներու մէկ մասը հրատարակած է «Մեր այդ կողմերը» վերնագիրով գիրքին մէջ (1984), որուն համար ալ 1988-ին արժանացած է «Էլիզ Քաւուքչույեան» գրական մրցանակին (Փարիզ-Ֆրանսա), որ կը յանձնուի հայերէնով ստեղծագործող գրողներուն։

Մկրտիչ Մարկոսեան իր ստեղծագործութիւններուն մէջ սեփական ծննդավայրը՝ Տիարպեքիրը (Տիգրանակերտ), մեզի կը ներկայացնէ իր հայով, ասորիով, քաղտէացիով, հրեայով, եզիտիով, թուրքով ու քիւրտով, միայն իրեն յատուկ լեզուով։

Մկրտիչ Մարկոսեան՝ 2013-ին, իր մօտ եղող Աւետարան մը նուիրած է Տիրապեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցիի։ Հնատիպ Սուրբ գիրքը գտած էր այդ թուականէն 12 տարիներ առաջ դիպուածով։
մինի|162x162փքս|Մեր այդ կողմերը․ Մկրտիչ Մարկոսեան

## Գործերէն
* «Մեր այդ կողմերը» (1984)
* «Կեաւուր Թաղ» (1992)
*«Տիգրիսի ափերէն» (1999)
* «Համրիչի Հատիկներ» (2006)
* «Զուռնա» (2009)
* «Ատամնափորիչ» (2010)
* «Կեռիքով Ասեղ» (2010)

2011-ին «Կեաւուր Թաղ»ը ստեղծագործութեան՝ հայերէն, թուրքերէն եւ քրտերէն տարբերակները հրատարակուած են մէկ հատորով։
## Տե՛ս նաեւ

* Շաւարշ քհնյ․ Պալըմեան

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն, էջ 513:

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիւղագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:1938 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Տիարպեքիր ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մկրտիչ Որբերեան

**Մկրտիչ Որբերեան** (1870, Մալաթիա - Ընդհանուր Պատերազմ), բանաստեղծ, բեմասաց, մասնագէտ երկրաբանութեան եւ աշխարհագրութեան:

## Կենսագրութիւն
Հօրեղբօրորդի բանաստեղծ Ռուբէնի, «Եփրատ»էն ուսումնաւարտ. 15 տարի պաշտօնավարած Խարբերդ: Ունի մանկաւարժական ու գիտական յօդուածներ գաւառական եւ պոլսահայ թերթերու մէջ: Վերջերը կ'ուղեւորի Ամերիկա եւ իբր համալսարանական՝ վերադարձի տարին (Ընդհանուր Պատերազմ) Խարբերդ գտնուելով, բանտը մտագար վիճակի մէջ կը նահատակուի:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի 1919, էջ 57
Մկրտիչ Սանասարեան

**Մկրտիչ Սանասարեան** (), ազգային բարերար:

## Կենսագրութիւն
Ծնեալ՝ վանեցի արմատներէ: Ուսումը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան Ճեմարանին մէջ։ Սէն Բեթերսպուրկի մէջ զբաղած է առեւտրական գործով: Թաղուած է Թիֆլիսի վանքի եկեղեցւոյ բակը: Ան վարած է համեստ կեանք մը: Մօրը Մարիամին յիշատակին Վանի մէջ բացած է Մարիամեան իգական վարժարանը: Հոգացած է բազմաթիւ գիրքերու տպագրութեան ծախքը: Էջմիածնի տպարանին շինութեան մեծ օժանդակութիւն բերած է: Բայց իր օգտաւէտ գործերուն թագն ու պսակը կը կազմէ Կարնոյ Սանասարեան Վարժարանի հիմնադրումը, որու համար Գերմանիոյ մէջ ուսուցիչներ պատրաստել տուած է: Ան որոշած է Կարնոյ մէջ հաստատել իր վարժարանը, Օրմանեան Մաղաքիա վարդապետի առաջարկութեամբ: Մկրտիչ Սանասարեան չկրցաւ տեսնել իր վարժարանին առաջին շրջանաւարտները:

Մահացած է 1890-ին, Փարիզ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Դպրոց Անցեալէն Դէպի Այսօր, Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի Հրատարակութիւն, Պոլիս, 2017
Ստեփան Մկրտիչ

**Մկրտչեան Ստեփան** (1873, Պրուսա - 1915, Տէր Զօր), հայ բժիշկ, դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1873 թուականին, Պրուսա նահանգի՝ Պրուսա քաղաքին մէջ։ 1895 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սոյ Օսմանեյան դեղագործական վարժարանը։ Պրուսայի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն։ Դասաւանդած է Պրուսայի համալսարանի կեն­սա­բա­նու­թեան բաժինէն ներս։ Եղած է Փարիզի քիմիագէտներու միութեան անդամ։ 1915 թուականին ձերբակալուած է եւ Տէր Զօրի անապատներն աքսորուած է։ Մահացած է 1915 թուականին, Տէր Զօրի մէջ՝ 42 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Պրուսա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Տէր Զօր մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Պրուսա ծնածներ
Արշաւիր Մկրտիչ

**Արշաւիր Մկրտիչ**, (Իրան՝ Եազդ, 1913) Նոր Ջուղայեցի ծնողներէ։
## Կենսագրութիւն
Փոքր տարիքին, հօրը գործին բերումով ճամբորդած է Փաքիստան, Հնդկաստան, Սինկափուր եւ Ինտոնէզիա: Ութը տարեկանին վերադարձած է Իրան։ Թեհրանի մէջ աւարտած է Ամերիկեան միջնակարգ դպրոցը եւ Գոլէճը։ Ֆլորիտայի Ճաքսնվիլ քաղաքին մէջ հետեւած է հաշուապահութեան դասընթացքներուն։

Աշխատած է Թեհրանի Ամերիկեան դեսպանատունը, իբրեւեւ թարգման եւ վարչական գործերու կառավարիչի աւագ օգնական։

**1957**-ին ընտանիքին հետ գաղթած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ եւ հաստատուած է նախ Ֆլորիտա, ապա Նիւ Եորք եւ Ուաշինկթոն(Տի. Սի.): Այժմ կը բնակի Եութա նահանգի Սոլթ Լէյք Սիթի քաղաքին մէջ, կը վարէ E-Systems ընկերութեան խորհրդատուի պաշտօնը։ Գործի բերմամբ գտնուած է Ծայրագոյն Արեւելք, Յորդանան ու Քուէյթ:

Գրել սկսած է մանկութենէն, չափածոյ եւ արձակ։ Եղած է Թեհրանի «Նոր Էջ» գրական խմբակի հիմնադիր անդամներէն։ Յաճախ աշխատակցած է «Նոր Էջ»ին եւ խմբագրած է զայն:

## Գործեր
«Չորս Հողմերը Եւ Ես», «Մարդը Փակագծի Մէջ» - բանաստեղծութիւններ
«Հատընտիր Ամերիկեան Չափածոյ Գրականութեան» - թարգմանութիւն եւ վերլուծութիւն
«Չորս Քերթուած, Թ. Ս. Էլիօթից» - թարգմանութիւն եւ վերլուծութիւն
«Բարբառ Նոր Ջուղայի»

Իր գործերէն ոմանք պարսկերէնի թարգմանուած եւ լոյս տեսած են Թեհրանի «Կռունկ» եւ «Արէշ» գրական հանդէսնեուն մէջ։

Հրատարակութեան պատրաստ ունի.

"The Man In Parenthesis, Poems Of An Armenian" անգլերէն հատորը։

Ա. Մկրտիչի քերթուածները արդիաշունչ են եւ ինքնատիպ, շաղախուած մարդկայնական ապրումներով։ Սրտառուչ է իր «Ջուր» բանաստեղծութիւնը, որ նորութիւն մը կը բերէ յատկանշելով բանաստեղծին գիւտարարի ոգին։

## Ծանօթագրութիւններ
Ալպերթ Մկրտչեան

** Ալպերթ Սարգիս Մկրտչեան **(), խորհրդային հայ շարժանկարի բեմադրիչ, սենարիստ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան: 1960-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստական-թատերական հիմնարկի դերասանական բաժինը, իսկ 1971-ին` Մոսկուայի շարժապատկերի հիմնարկի բեմադրութեան բաժանմունքը:

1960–1966 թուականներուն եղած է հայկական պատկերասփիւռի սթիւտիոյի, 1971-էն` «Հայֆիլմ» սթիւտիոյի բեմադրիչ, 1995-1999 թուականներուն` Գիւմրիի դրամատիկական, 2000 թուականէն` Երեւանի Մհեր Մկրտչեանի անուան արուեստի թատրոններու տնօրէն եւ գեղարուեստական ղեկավար:

Դասաւանդած է Երեւանի Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին եւ Թատրոնի ու շարժապատկերի պետական հիմնարկներուն մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

*

Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:2007 մահեր
Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Նշան Մղիկեան

**Նշան Մղիկեան** (անյայտ, Երզնկա - 1915, Կամախ), հայ ատամնաբոյժ։

## Կենսագրութիւն
Նշան Մղիկեան ծնած է Կա­րնոյ նա­հան­գի Երզնկայի գաւառի կեդրոն Երզն­կա քաղաքին մէջ։ Եղած է ատամնաբոյժ։

Սպանուած է 1915 թուականին, Կարնոյ նահանգի, Երզնկայի գաւառի, Կամախի (Քեմախ) գաւառակի կեդրոն՝ Կա­մախ աւանին մէջ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն,Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբոյժներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Երզնկա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կամախ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Արթուր Մկրտիչեան

**Արթուր Մկրտիչեան** (), Արցախի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագոյն խորհուրդի առաջին նախագահ, ազգագրագէտ։

Ծնած է 16 Փետրուար 1959 թուականին լեռնային Ղարաբաղի Հատրութի Էդիլլու գիւղը։ Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժինը։

Աշխատած է Հայաստանի ազգագրական պետական թանգարանը։ Ընտրուած է Լեռնային Ղարաբաղի գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր։ 14 Ապրիլ 1992-ին եղերական մահը կտրեց անոր կեանքին թելը՝ ըստ պաշտօնական վարկածի մահացած էր զէնքի հետ անզգոյշ վարուելու հետեւանքով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* ՍԵՄ Հայդուկ թիւ 9

Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1992 մահեր
Ստորոգութիւն:16 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Ղարաբաղ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հատրութ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Գրիգորիս Մկրտիչեան

**Գրիգորիս Մկրտիչեան** (անյայտ, Պոլու - 1915), հայ բժիշկ, դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Փոքր Ասիոյ արեւմուտքի Պոլու քաղաքին մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ 1915 թուականին Պրուսայի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ որպթս դեղագործ աշխատած է։ Եղած է Պրուսայի քաղաքային խորհուրդի նախագահը եւ քրէական դատարանի անդամ։ Սպանուած է կամ մահացած 1915 թուականին։

## Գրականութիւն
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Պոլու ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ալեքսան Մնակեան

**Ալեքսան Մնակեան** (), սփիւռքահայ երաժիշտ, խմբավար։ Ալեքս եղած է ոչ միայն Լիբանանի, այլ Միջին Արեւելքի լաւագոյն աքորտէոնիստ/ձեռնադաշնակ նուագողը:

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պուրճ Համուտ, Լիբանան։ Սկսած է նուագելու 1952-ին՝ քաջալերուած Հ. Գրիգորիս Հեպոյեանի կողմէ։ 1955-1957 ելոյթներ ունենած է Հալէպի, Պաղտատի, Լիբանանի, Թեհրանի, Պոլսոյ եւ Կիպրոսի մէջ։

1957-1959 Միլանոյի մէջ (Իտալիա) կատարելագործած է իր երաժշտական գիտութիւնը՝ աշակերտելով «Maestro Fugazza»-ի, ստացած է միջազգային բազմաթիւ մրցանակներ։

1959-ին վերադարձած է Լիբանան, ուր իբրեւ ձեռնադաշնակի վարպետ նուագած է Լիբանանի Պետական Ռատիոկայանի նուագախումբին մէջ ու դասաւանած՝ Պետական Երաժշտանոցին մէջ։

1975-ին իբրեւ գեղարուեստական պատասխանատու ընկերակցած է Համազգայինի պարախումբին, որ կը մասնակցէր ՔՈՆՖՈԼԱՆ-ի (Ֆրանսա) միջազգային փառատօնին։ 1977-ին նոյն խումբին հետ ելոյթներ կ՚ունենայ Քուէյթ եւ Պարսկաստան։ 1978-ին Ծնծղայ մանկական երգչախումբի երգացանկի պատրաստութեան, եղանակներու դաշնաւորման ու գործիքաւորման աշխատանքը կատարած է։

1980-ին ղեկավարած է «ՆԱՆՕՐ» մանկապատանեկան երգչախումբը եւ Հ.Յ.Դ. Պատանեկան միութիւններու երգչախումբը։

1981-ին գեղարուեստական պատասխանատու եղած է Համազգայինի «ՆԱՆՕՐ» պարախումբին, իսկ 1983-ին գեղարուեստական պատասխանատու՝ Համազգայինի պարախումբին։

Ալեքսան Մնակեան իր գործուն մասնակցութիւնը բերած է նաեւ լիբանանահայկական եւ լիբանանեան բազմաթիւ ձեռնարկներու իբրեւ յօրինող, դաշնաւորող, նուագող եւ խորհրդատու։ Ան իր ուրոյն յօրինումներով եւ երաժշտական վաստակով կարեւոր տեղ գրաւած է Րահպանիներու աշխարհին մէջ։

8 Մայիս 2011-ին, Ալեքսան Մնակեանի ծննդեան 75 եւ մահուան 25-ամեակներուն առիթով, Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան «Կարկաչ» մանկական եւ պատանեկան երգչախումբը Մնականեանին նուիրուած համերգին փակումը կատարեց անոր «Արտուտիկ» 12 մանկապատանեկան երգերու կատարողութեամբ:

Ալեքս մահացաւ Քանատայի մէջ, 1986-ի Ապրիլին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ երաժիշտներ
Արամայիս Մնացականեան

**Արամայիս Ն․ Մնացականեան** (), խմբագիր։

## Կենսագրութիւն
Արամայիս Նաւասարդ Մնացականեան ծնած է Բիւրակն (ՀՍԱՀ-ի Աշտարակի շրջան), 1911-ին։ Նախակրթութիւնն ու միջնակարգի ուսումը ամբողջացնելէ ետք, 1940-ին կ՚աւարտէ Հայկական Մանկավարժական Ինստիտուտի Պատմութեան Բաժանմունքը։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի բռնկումով, 1942-ին կը մեկնի ճակատ, ու Ղրիմի ու Անդրկովկասի ռազմաճակատներուն վրայ կը վարէ խմբագրական աշխատանք։ Պատերազմի աւարտին 1945-ին կր ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճան։ 1946-ին զօրացրուելով բանակէն՝ պաշտօնի կը կոչուի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ, ուր կր ստանձնէ Հայ­րենական Մեծ Պատերազմի Պատմութեան բաժնի վարիչի պաշտօնը։

Ապա՝ յաջորդաբար կը վարէ «Լենինական Ուղիով» եւ «Կուսակցական Խօսք» պարբերականները։ Սկսած 1953-էն ան ամբողջութեամբ կը նուիրուի գիտահետազօտական աշխատանքի։

1953-1954 թուականներուն, ան կր վարէ Գիտութիւններու Ակադեմիայի գիտնական քարտուղարի պաշտօնը։ 1954-1958 թուականներուն կը ղեկավարէ Մաքսիզմ-Լենինիզմի Ինստիտուտի Հայկական Մասնաճիւղը, 1957-ին կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր աստիճանը։ 1958-էն սկսած կը պաշտօնավարէ ԳԱ Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ, նախ որպէս աւագ գիտաշ­խատող, եւ ապա՝ իբրեւեւ բաժնի վարիչ: 1966-ին անոր կը շնորհուի Փրոֆեսորի կոչում, 1980-ին ան կը կոչուի ԳԱ Սոցիալիստական Ազգերի Զարգացման ու Մերձեցման Պրոբլեմների Հանրապետական Գիտական Խորհուրդի նախագահի պաշտօնին։

Տարբեր ասպարէզներու մէջ իր տարած աշխատանքներուն համար Ա․ Մնացականեան տարբեր առիթներով կ՚արժանանայ «Կարմիր Աստղ», եւ «Գիտելիք» ընկերութեան բարձրագոյն գնահատանքին՝ Ակաղ․ Վաւելովի շքանշանին, ինչպէս եւ «Ռազմահայրենասիրական Աշխատանքի Գերազանցիկ»ի կոչումին։
Ա․ Մնացականեան կը մահանայ 18 Նոյեմբեր 1984-ին։

## Ստեղծագործութիւններ
Հայ ժողովուրդի պատմութեան նորագոյն շրջանի մասնագէտ, Ա․ Մնացականեանի գրչին կը պատկանի տուեալ ժամանակաշրջանի հարցերը յուզող բազմաթիւ յօդուածներ, աշխատասիրութիւններ ու մենագրութիւններ։ Առանձին հատորներով լոյս ընծայած է՝ Հայ Ժողովուրդը Հայրենական Մեծ Պատերազմում, 1941-1945 թուականներուն (Երեւան, 1954), Ալեքսանդր Միասնիկեան (Երեւան, 1955), Ռեւոլիւցիան Անդրկովկասում եւ Ռուսաստանի Պատուիրակները (Երեւան, 1961), Վ․ Ւ․ Լենինը Եւ Հայ Ժողովուրդի Ազատագրական Պայքարը (Երեւան, 1963), Հայ Ժողովուրդի Ողբերգութիւնը Ռուս Եւ Համաշխարհային Հասարակական Մտքի Գնահատմամբ (Երեւան, 1965), Հոկտեմբերի Բարիկադների Վրայ (Երեւան, 1967), Ընդդէմ Պատմութեան Դաշնակցական Նենգափոխութեան (Երեւան, 1976), Մարշալ Բաղրամեան (Երեւան, 1978) աշխատասիրութիւնները։ Իր գրչին կը պատկանի նաեւ Հայ Ժողովուրդի Մեծ Եղեռնը Եւ Ազգային Վերածնունդը («Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի», Պէյրութ, 1965) աշխատութիւնը։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, խմբագիր Երուանդ Հ․ Քասունի, հատոր Ժ․, Պէյրութ, 1984, էջ 394-395։

Ստորոգութիւն:1911 Ծ'ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1984 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Մնջախաղ

thumb|Մնջախաղացներ, 1950 թ․

**Մնջախաղ** (յուն.՝ παντόμῑμος), բեմարուեստի տեսակ մըն է, որուն գերակշռող դերը կը կատարէ միմիքան (դիմախաղը) ու ճեսդըրը (մարմնի շարժումները):

## Պատմութիւն

### Հին Յունաստան եւ Հռոմ
Առաջին անգամ մնջախաղը նկարագրած է Քսենոֆոնն իր խնճոյքի ժամանակ։ Հին Յունաստանի մէջ մնջախաղն սկզբնապէս ունեցած է ծիսախաղային բնոյթ, յետագային բայց, յատկապէս հելլէնիզմի դարաշրջանին, կատարելագործուած է իբրեւ ինքնուրոյն արուեստ (յայտնի են Բաֆիլոս Ալեքսանտրացիի եւ Պիլատես Կիլիկեցիի անունները, I դար): Հին Հռոմի մէջ մնջախաղի արուեստը կ'արտացոլէ դիցաբանական իրենց նիւթերն ու կերպարները («Վեներաէ», «Մարս», «Հերքուլիս» եւ այլն):

Մնջախաղը տարածուած է նաեւ առաջաւոր ասիական երկիրներու մէջ. IV–VII դարերու ընթացքին Կապադովկիոյ մէջ, Բիւզանդիոնի, Ասորիքի եւ Հայաստանի մէջ դարձած է բարձր մակարդակով թատրոնի տեսակ։ Հին Արեւելքի երկիրներու մէջ, յատկապէս Հնդկաստանի մէջ, Չինաստանի եւ Ճափոնի, մնջախաղը դրսեւորուած է խիստ իւրայատուկ եւ խորհրդանշական ձեւերով։ Բոլոր ժողովուրդներու հին թատրոնները եւ առհասարակ թատերական բանահիւսութիւնը հարուստ են մնջախաղի տարրերով։ XVI–XVIII դարերու կէսերուն մնջախաղը վերածնած է իտալական ծիծաղական թատրոնի ասպարէզին մէջ։ XIX դարու ընթացքին, իբրեւ ինքնուրոյն թատերաձեւ, զարգացուցած են Ժոզեֆ Կրիմալտին (Մեծ Բրիտանիա), Ժան-Պադիսդ Տեբիւրոն (Ֆրանսա):

### Նոր ժամանակաշրջան
Նոր ժամանակաշրջաններուն մնջախաղը թատերական եւ կրկէսային ժանր է, որու արտայայտչամիջոցներէն կ'օգտուին նաեւ պալէն եւ ֆիլմերը (գլխաւորաբար՝ համր): XX դարու սկիզբը մնջախաղի տարրերը թափանցած են նաեւ տրամաթիք թատրոն (Մաքս Ռայնյարտ, Վսեւոլոդ Մեյերհոլդ եւ ուրիշներ): 1930–70-ական թուականներու մնջախաղի վարպետներէն են Ժան-Լուի Պառոն, Մարսել Մարսոն (Ֆրանսա, 1966 թուականին հիւրախաղերով հանդէս եկած է Երեւանի մէջ), Լատիսլաւ Ֆիալկան (Չեխոսլովաքիա), Հենրիկ Տոմաշեւսկին (Լեհաստան), Մոտրիս Տենիսոնը (Լիտուայ) եւ ուրիշներ։Ժամանակի ընթացքին մնջախաղի տարրերը կը թափանցեն պալէ, կրկէս, ֆիլմարուեստ (Չառլի Չաբլին) եւ թատրոն։ Մնջախաղի հայ խոշորագոյն վարպետը կը համարուի Լէոնիտ Ենգիբարեանը:

Ժամանակակից եւրոպական շարժման թատրոնի վառ ներկայացուցիչներէն մէկն է ֆրանսացի ժամանակակից մնջախաղաց, պարող, բեմադրիչ եւ պարուսոյց Վահրամ Զարեանը՝ ծագումով հայ, ով իր ասպարեէզի ընթացքին իր մեծ ներդրումը ունեցած է արդի թատերական արուեստի եւ ժամանակակից մնջախաղի զարգացման մէջ։ Վահրամ Զարեանը Մարսել Մարսոյի վերջին աշակերտն է, անոր արուեստի արժանի ժառանգորդն ու նորովի շարունակողը։
thumb|Pablo Zibes
Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Երեւանի մէջ կայ Երեւանի Մնջախաղի Պետական Թատրոն, որ մնջախաղի ժանրի պետական թատրոնն է։ Թատրոնը ստեղծուած է 1974 թ․ եւ պետական թատրոնի կարգավիճակ ստացած է 1983 թ․:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Մնջախաղ, ՀՀ հանրագիտարան. 
* Մարսել Մարսոյի Արուեստի ՀստակութեանՆ Առեղծուածը.
* [Հայ մնջախաղացի համարձակ քայլերն ընդունելի դարձան [Եւրոպա]յի մէջ։]

Ստորոգութիւն:Թատրոն
Յովհաննէս Միւհենտիսեան

**Յովհաննէս Գէորգ Միւհենտիսեան** ( 21 Փետրուար 1810 - 17 Նոյեմբեր 1891, Կոստանդնուպոլիս), հայ տպարանատէր-հրատարակիչ, գրաձուլիչ, փորագրող, ոսկերիչ, հայկական նոր տպատառերու ստեղծող։

Չափագետ եւ տոմարագէտ Գէորգ Միւհենտիսեանի որդին։ Աւարտած է Սկիւտարի Վարժարանը։ Աշակերտած է Յ․ Լիմոնճեանին, անոր ղեկավարութեամբ ուսումնասիրած է եւ հայ երաժշտութեան տեսութիւնը, տիրապետած է նոր հայկական ձայնագրութեան։ Միւհենտիսեան, Հայ երաժշտութեան մատուցած է նշանակալից ծառայութիւն, Լիմոնճեանի նոթային համակարգի նշաններու տպագրական ձեւերու ստեղծումով եւ կաղապարներու ձուլումով։ Արիստակես Յովհաննիսեանի հետ պաշտպանած է այդ նոթագրութիւնը, տարածած եւ պրոպականդած է զայն։ Տիրապետած է ոսկերչական արհեստին։ 1839-էն եղած է Սկիւտարի Ս. Երուսաղէմի անուան նորաբաց ճեմարանի տպարանապէտը, 1844—1845-ններուն հիմնած է իր սեփական տպարանը, ապա գրաձուլարան։ Անոր ստեղծած նուրբ ու գեղեցիկ տպատառերը ժամանակին օգտագործուած են ոչ միայն Կ․ Պոլսոյ, այլեւ Թիֆլիսի եւ հայաշատ այլ վայրերու տպարաններուն մէջ։ Իր պատրաստած յատուկ գործիքներով դիւրացած է տառերու ձուլումն ու գրաշարութիւնը։ Կ․ Պոլսոյ երեք թաղամասերուն մէջ հիմնած տպարաններուն մէջ հրատարակած է աւելի քան 200 անուն գիրք, ինչպէս նաեւ «Հայաստան», «Բուրաստան», «Մասիս», «Նոյան աղաւնիի», «Աստղիկ արեւելեան», «Կիլիկիա», «Զեփիւռ հայրենեաց», «Ժամանակ» եւ այլ պարբերականներ։ Մեծ վաստակ ունի նաեւ թուրք, տպագրութեան զարգացման գործին մէջ, որուն համար անուանուած է «Թրքական Կութենպերկ» եւ արժանացած է կառավարական պարգեւներու։ 1847-ին հրատարակած է «Յայտարարութիւն վասն նորակերտ տառիցս» երկը, ուր շարադրուած են անոր հայացքները՝ տպագրութեան արուեստի, տպատառերու եւ իր գործունէութեան սկզբնական շրջանի մասին։

Ստորոգութիւն:Հայ ոսկերիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Ստորոգութիւն:1810 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1891 մահեր
Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի մահեր
Հայ Մշակութային առաջընթացը 1875-էն ետք

**Մշակութային Առաջնթացը**,  ճգնաժամային պայմաններուն մէջ, մշակութային առաջընթացը կը շարունակուի սակայն – կարծես իբր ինքնահաստատումի եւ փրկութեան երկրորդ ճամբայ․․․**,**

### Մամուլի դերը
Մամուլը կ'ունենայ քանակական եւ որակական զգալի աճ։ Թիֆլիս, 1872-ին, Գր․ Արծրունիի «Մշակ»ի հրատարակումը իւրայատուկ թուական մըն է, մանաւանդ Րաֆֆիի յայտնաբերումով։ երկրորդ գիծի թերթերն են՝ «Արձագանգ»ն ու «Նոր դար»ը, եւ իբր պարբերաթերթ՝ «Փորձ»ը։ 
Պատկեր:Mshak, 1873, issue 6.pdf
Պատկեր:Gregory Artzruni-editor of newspaper Mshak, Tiflis..jpg
Պոլսոյ ճակատին վրայ, մտայնութիւնները յեղափոխող թերթեր են Յ․ Սվաճեանի «Մեղու»ն, որ յետոյ պիտի անցնի Յ․Պարոնեանին, այս վերջինին «Թատրոն»ն ու «խիկար»ը․ Իզմիրի մէջ երկարատեւ գոյութիւն մը կը վարէ «Արեւելեան Մամուլ»ը։ 
 
1880-ական տարիներուն, ճամբայ պիտի ելլեն «Արեւելք»ի պէս թերթեր․ բայց անոնք նոր շարժումի մը մեկնակէտը պիտի նշեն ուղղակի։

**Հրապարակագրութիւն**

Հրատարակութիւններու քանակէն աւելի եւս՝ յեղափոխական է հրապարակագրութեան որակը, իբր բովանդակութիւն եւ իբր ոճ։ Գրական գործերու կողքին՝ մամուլի մէջ լոյս կը տեսնեն գրական տեսական եւ ընկերա-փիլիսոփայական լուրջ յօդուածներ կը յայտնաբերուին կամ կը շարունակեն գրել բազմաթիւ հրապարակագիրներ՝ լուրջ կազմաւորման եւ աշխարհահայեացքի տէր։
Բանասիրութիւնն ու հայագիտութիւնը նոյնպէս կը յառաջդիմեն․ 

##### Մշակութային մարզ
Հայր Ղեւոնդ Ալիշանի հայրենագիտական հսկայ գործը առաւելաբար ալս տարիներու պտուղ է։ Թափ կ'առնէ նաեւ մխիթարեաններու վիեննական ճիւղին գործունէութիւնը։
Նորութիւն է միւս արուեստնէրէն երաժշտութեան ու նկարչութեան յարաճուն ծաղկումը։ Թատրոնի զարգացումը անհաւասար է։70ական տարիներուն Պոլսոյ սիրողական խումբերը մեծ կենսունակութիւն կը ցուցաբերեն, մինչ թիֆլիս՝ կարեւոր է Գ. Սունդուկեանի գործերու բեմադրումը, մանաւանդ «Պեպոյ»ի։ 1880-ի շուրջ, քաղաքական ճնշումները արագօրէն պիտի քայքայեն Պոլսոյ թատրոնը։ Ամբողջ խումբ մը օժտուած դերասաններ (Ադամեան, Սիրանուշ, Աստղիկ) պիտի ստիպուին անցնիլ Կովկաս, ուր հայկականին հետ՝ անոնցմէ ոմանք պիտի գրաւեն ռուսական ու եւրոպական բեմեր։
Պատկեր:Taghs - Ghevond Alishan (Ղևոնդ Ալիշան - Տաղեր).djvu


## Աղբիւր
* Հայ Կեանք Եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 48:

Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Մշակութային շարժումը 1880-1890-ական տարիներուն

Թէեւ Թուրքիոյ մէջ Ազգային Սահմանադրութիւնը եւ ամէն տեսակի ժողովներ կ՛արգիլուին, բայց յառաջադէմ գրագէտներ եւ հրապարակագիրներ կը յաջողին նոր նկարագիր հաղորդել արեւմտահայ լեզուին եւ գրականութեան, խմբուած՝ թերթերու շուրջ («Արեւելք», ապա՝ «Մասիս» եւ «Հայրենիք»)։ Շեշտելով լեզուի ու գրականութեան ժողովրդական, հանրօգուտ դերը, անոնք զուգահեռ կ՛ընթանան յեղափոխական կուսակցութիւններու գործին, որ փոխարինած էր Զարթօնքի ազգասիրական քարոզչութիւնը։

1890–էն ետք, վարչակարգի խստացումով եւ գրաքննութեան ճնշումով, Պոլսոյ հայութեան կեանքը աւելի կը տժգունի․ գիրք տպելը գրեթէ անկարելի կը դառնայ. թատրոնները կը փակուին։ 1895-1896–ի կոտորածներն ու հետեւող սարսափը կ՛արգիլեն ամէն շարժում, տեղ ձգելով միայն անձնական, «նեղ» գրականութեան կամ այլաբանական էջերու։

Մեծ թիւ մը գրագէտներ եւ հրապարակագիրներ Պոլիսէն կ՛անցնին արտասահման, եւրոպական երկիրներէ միչնեւ Եգիպտոս։ Ծանր պայմաններով՝ Լոնտոն, Փարիզ, Գահիրէ, Պալքաններ՝ անոնք կը հրատարակեն գրական-քաղաքական թերթեր (Արփիարեան՝ «Նոր Կեանք», Չօպանեան՝ «Անահիտ»)։

Արեւելահայութեան մօտ ընկերա-մշակութային պայմանները տարբեր են։ Ցարական ճնշումները ազգային-քաղաքական գետնի վրայ՝ չեն արգիլեր հայութեան բարգաւաճումը, մանաւանդ Պաքուի եւ Թիֆլիսի պէս երկիրններու մէջ։

Դրամատէր-քաղքենի խաւը եւ համալսաանական երտասարդութիւնը տեղ-տեղ կ՛այլասերին, բայց զգալի մաս մըն ալ, պահելով ազգային գիտակցութիւնը եւ տէր կանգնելով մշակոյթին, զանոնք կ՛օժտէ նոր յենարաններով ու մտաւորական նոր որակով։

Ստորոգութիւն:Մշակութային շարժումներ