open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թունաւոր Բոյսեր

մինի|280x280փքս|Աւստրալիա 1907, 700 եղջերաւոր անասուններ գիշերով սատկած են թունաւոր բոյսերու պատճառով:
**Թունաւոր Բոյսեր,** Բոյսեր, որոնք թոյներ կ'արտադրեն, կը կոչուին «թունաւոր բոյսեր»: Այն բոյսերը, որոնք շփման իբրեւ հետեւանք գրգռում կը յառաջացնեն, նոյնպէս  կը բնութագրուին իբրեւ «թունաւոր»:

## Ենթակայութիւն
Դուրսը աշխատող ոեւէ մարդ ենթակայ է թունաւոր բոյսերու ազդեցութեան, ինչպիսիք են՝ թունաւոր բաղեղը (poison ivy), թունաւոր կաղնին (poison oak) եւ թունաւոր աղտորը (poison sumac): Մորթի հետ շփում ունենալով` այս բոյսերու հիւթին իւղը (ուրուշիոլ, urushiol) կրնայ գերզգայնութեան հակազդեցութիւն յառաջացնել: Թունաւոր այս բոյսերը այրելէ ետք ծուխ կը յառաջանայ, զոր ներշնչելու պարագային կրնայ թոքերու գրգռում պատճառել:

Մարդիկ թոյնին կրնան ենթարկուիլ հետեւեալ ձեւերով.

* Ուղղակի շփում բոյսին հետ,
* Անուղղակի շփում (գործիքներ, անասուններ կամ հագուստ, որոնց վրայ ուրուշիոլ կայ),
* Այրուող բոյսերէ ուրուշիոլի մասնիկներու ներշնչում:

Մորթի հետ շփման ախտանիշները.

* Կարմիր ցան (rash)` ենթարկուելէ ետք, քանի մը օրուան ընթացքին,
* Ուռուցք,
* Քերուըտուք,
* Բշտիկներ, բիծեր եւ պալարներ:

###### Շտապ օգնութիւն
Եթէ անհատը ենթարկուի թունաւոր բոյսի,

* Անմիջապէս լուալ մաշկը ալքոլով, թունաւոր բոյսերու մաքրիչով կամ իւղազերծող օճառով (օրինակ` աման լուալու օճառով) եւ արատահոս ջուրով (որպէսզի լուացքի լուծոյթները չչորնան մաշկի վրայ եւ հետագային չտարածեն ուրուշիոլը):
* Եղունգներու տակը մաքրել խոզանակով:
* Մորթին վրայ դնել թաց քոմփրեսներ, քալամինի քսուկ կամ հիտրոքորթիզոնային քսուք` քերուըտուքն ու բշտիկներու յառաջացումը նուազեցնելու համար:
* Վարսակի (oat) ալիւրով լոգանքները կրնան թեթեւցնել քերուըտուքը:
* Հակահիսթամինները կրնան թեթեւցնել քերուըտուքը:
* Ծանր պարագաներու կամ եթէ ցանը դէմքի կամ սեռական օրկաններու վրայ է, հադկ է դիմել մասնագիտական բժշկական օգնութեան:
* Եթէ ծանր գերզգայնութեան հակազդեցութիւն տեղի ունենայ, օրինակ` ուռուցք կամ շնչառութեան դժուարութիւն, հարկ է դիմել հիւանդանոցի շտապ օգնութեան բաժանմունք:

###### Պաշտպանութիւն

* Երկար թեւեր եւ ներքնազգեստներ, երկարաճիտ կօշիկներ եւ ձեռնոցներ:
* Հագուստները առանձին մաքրիչներով տաք ջուրի մէջ լուալ:
* Օգտագործել մորթի արգիլող քսուքներ (barrier cream), ինչպիսին է bentoquatam պարունակող լոսիոնը. անոնք կրնան որոշակի պաշտպանութիւն տալ:
* Չայրել բոյսերը կամ տախտակներու կոյտերը, որոնք կրնան պարունակել թունաւոր բաղեղ, կաղնի կամ աղտոր:

###### Այրող բոյսերու ծուխէն պաշտպանութիւնը
Այրող բոյսերու ծուխը ներշնչելը կրնայ լուրջ շնչառական հարցեր յառաջացնել:

Երբ այրող թունաւոր բոյսերու ազդեցութիւնը անխուսափելի է, գործատուները պէտք է աշխատողներուն ապահովեն R-95, P-95 դիմակներ (վայրի բնութեան հրշէջները պաշտպանութեան աւելի բարձր մակարդակ պէտք ունին (SCBA, CABA) ):

Այս դիմակները կը պաշտպանեն այրող թունաւոր բոյսերու ազդեցութենէն, բայց չեն պաշտպաներ ծուխին մէջ գտնուող այրման բոլոր արտադրանքներէն, օրինակ` ածխածինի մոնօքսիտը (Carbon Monoxide):

Շնչառական դիմակները պէտք է ճիշդ եւ միշտ կրել զանոնք թոյներու ենթարկման վտանգի պարագային:

Որպէսզի դիմակը արդիւնաւէտ ըլլայ, պէտք է ամուր փակած ըլլայ զայն օգտագործողին դէմքին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Առողջապահական
Սարգիս Տիրանեան

**Սարգիս Տիրանեան** () հայ արեւելագէտ, գեղանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Սարգիս Տիրանեան ծնած է 1854 թուականին, Պօլիս: 1875 թուականին, գեղարուեստական ուսումը կը ստանայ Ֆրանսացի արուեստագէտ՝ Փիէր Տիսէյր Կիւլմենթի հնարաւորութեամբ: 1883 թուականին, անոր նկարչութիւնը՝ «Կախարդուհի»-ն կը ցուցադրուի Ապտուլլահ եղբայրներուն լուսանկարչութեան ցուցահանդէսին մէջ, Պէյօղլու: Այս ցուցահանդէսի իր շահերով ան կը ճամբորդէ Փարիզ ուր կ'աշխատի Ժան Լէոն ժերոմի արուեստանոցին մէջ: 1883 եւ 1884 թուականներուն ընթացքին Օսմանեան Կայսրութիւնը զայն կը նուիրէ «Մէժիտիէ» մրցանակը եւ 1887 թուականէն սկսեալ Օսմանեան Կայսրութեան Դաստիարակութեան նախարարութիւնը Սարգիս Տիրանեանին ամսական վարձք մը կը հատուցանէ: 1889 թուականին ան ուսումը կը ստանայ ու կ'աւարտէ Փարիզի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցէն: Մինչեւ 1910 թուական ան մասնակցութիւն կը բերէ Ֆրանսական ցուցահանդէսներէ ներս: 1892 եւ 1900 թուականներուն ընթացքին, ան մրցանակներ կը շահի Փարիզի միջազգային ցուահանդէսներուն մէջ: 

Սարգիս Տիրանեան կը մահանայ Փարիզ, 1938 թուականին: 

Ներկայիս, անոր նկարչութիւններն ու գործերը կը գտնուին Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահէն ներս:

## Գործերը

* Onnig Avedissian, Peintres et sculpteurs Armeniens.Le Caire, 1959.
* «Մոխրաման»
* «Լեռը...նաւուն վրայ...»

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:1854 ծնունդներ
«Փարքըր» արեւային զննաձողը

մինի
**«Փարքըր» արեւային զննաձողը** ՆԱՍԱ-ի տիեզերական զննաձողն է, որ պաշտօնապէս «դպած է» արեւուն` ընկղմելով չբացայայտուած արեգակնային մթնոլորտի մէջ, որ ծանօթ է իբրեւ պսակ: 

«Փարքըր» արեւային զննաձողը պսակով թռած է Ապրիլ 2022-ին` արեւուն տիեզերանաւի ութերորդ մօտեցման ատեն: Ըստ գիտնականներու տուեալներուն, ստացման համար պահանջուած է քանի մը ամիս, ապա քանի մը ամիս` հաստատման համար:
ձախից|մինի|Զննաձողին արձակումը

2018-ին արձակուած «Փարքըր»ը կը գտնուէր արեւու կեդրոնէն 13 միլիոն քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, երբ առաջին անգամ կը հատէ արեւային մթնոլորտին եւ արեւային քամիին միջեւ անհաւասար սահմանը: Ըստ գիտնականներու, տիեզերանաւը առնուազն երեք անգամ ընկղմած եւ դուրս եկած է արեւային պսակէն: Իւրաքանչիւր անցում սահուն տեղի ունեցած է:

### Պատմութիւն
«Փարքըր» արեւային զննաձողին գաղափարը ծագած է 1958-ին Fields and Particles Group-ի (Տիեզերական գիտութիւններու խորհուրդին 8-րդ կոմիտէին զեկոյցին, ուր առաջարկուած է քանի մը տիեզերական առաքելութիւններ, ներառեալ՝  Փայլածուին ուղեծիրէն ներս թափանցելը՝ Արեգակին շրջակայքը գտնուող մասնիկները եւ դաշտերը ուսումնասիրելու համար: 1970-ական եւ 1980-ական թուականներու ուսումնասիրութիւնները կը վերահաստատեն անոր կարեւորութիւնը, սակայն մեծածախս ըլլալուն պատճառով, ծրագիրը կը յետաձգուի: 

Մայիս 2017-ին տիեզերանաւը «Փարքըր» կ'անուանուի՝ ի պատիւ աստղագիտուհի Էօժէն Նիւմէն Փարքըրին (Eugene Newman Parker)ին: Տիեզերական զննաձողին համար ՆԱՍԱ-ն վճարած է 1,5 միլիար ԱՄՆ տոլար: Հրթիռին արձակումը նուիրուած է Էնտրիւ Ա. Տանձլըրին (Andrew A. Dantzler) յիշատակին, որ աշխատած էր նախագիծին վրայ:
կենտրոն|մինի|560x560փքս|Չափափողին արագութիւնը եւ Արեգակէն հեռաւորութիւնը՝ մեկնարկէն մինչև 2026


Պատկեր:Parker Solar Probe spacecraft model.png
Պատկեր:Parker Solar Probe spacecraft model 2.png
Պատկեր:Parker Solar Probe insignia.svg
Պատկեր:Parker-Solar-Probe-SWEAP-SPAN-B.png

## Ծանօթագրութիւններ
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մաթեմատիկա

**ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մաթեմատիկա**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանումի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մեխանիկա

**ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մեխանիկա**, հանդէսը կը լուսաբանէ առաձգականութեան մաթեմատիկական տեսութեան, թաղանթներու եւ սալերու տեսութեան, պլաստիկութեան, սողքի առաձգամածուցիկութեան տեսութիւններու, էլեկտրամագնիսաառաձգականութեան տեսութեան, այրոհիդրոմեխանիկայի, շարժման կայունութեան, շինարարական մեխանիկայի եւ փորձարարական տեխնիկայի հարցերը։ Հանդէսը նախատեսուած է գիտնականներու, ճարտարագէտներու, բուհերիու դասախօսներու, ասպիրանտներու եւ ուսանողներու համար։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակվուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
ՀՀ ԳԱԱ եւ ՀՊՃՀ Տեղեկագիր. Տեխնիկական Գիտութիւններ

**ՀՀ ԳԱԱ եւ ՀՊՃՀ տեղեկագիր. Տեխնիկական գիտութիւններ** («Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի եւ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեղեկագիր. տեխնիկական գիտութիւններու սերիա»), հանդէսին մէջ կը տպագրուին տեսական եւ փորձարարական հետազօտութիւններու արդիւնքները տեխնիկական գիտութիւններու հետեւեալ բաժիններէն՝ մեքենաշինութիւն, նիւթագիտութիւն, շինարարական կառուցուածքներ, հիդրաւլիկա եւ հիդրոտեխնիկական կառոյցներ, էներգէտիկա, էլեկտրատեխնիկա, գիտական սարքաշինութիւն եւ չափողական տեխնիկա, հաշուողական տեխնիկա եւ ինֆորմատիկա, ռադիոէլեկտրոնիկա, լազերային տեխնիկա, աւտոմատացում եւ կառավարման համակարգեր։ Հանդէսին մէջ կը լուսաբանուին ակադեմիական եւ ճիւղային գիտահետազօտական ինստիտուտներու, բուհերու, գիտաարտադրական միաւորումներու եւ այլ կազմակերպութիւններու գիտական գործունէութեան առաւել կարեւոր արդիւնքները։ Հանդէսը նախատեսուած է ճարտարագէտներու, հետազօտողներու եւ գիտնականներու լայն շրջաններու համար։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հիւսիս (թերթ)

«**Հիւսիս**», շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1863-1864 թուականներուն, Սան Փեթերսպուրկի մէջ։ Խմբագիր՝ Ռափայէլ Պատկանեան։ Նպատակն էր օժանդակել հայ ժողովուրդի լուսաւորութեան ու կրթութեան գործին, ներկայացնել հայերու կեանքն ու պատմութիւնը։ Մեծ տեղ յատկացուցած է Զեյթունի դէպքերուն, անոր պաշտպանութեան («Վիկտոր Լանգլուայի ճանապարհորդութիւնը» խորագրով յօդուածաշարը, 1863, N« 9—13 եւ այլն)։ «Հայերի արդի վիճակը» (1863, JSP 12) յօդուածով (Գ. Պատկանեան) Փորձած է Եւրոպայի, մասնաւորապէս Ֆրանսայի «Հիւսիս» շաբաթաթերթի գլխագիրը ուշադրութիւնը բեւեռել այդ իրադարձութիւններու վրայ։ Տպագրած է նաեւ Գ. Պատկանեանի «Վարդան Մամիկոնեան», «Շաւարշ Բ» (1863, .N« 6), «Հռիփսիմէ» (1864, N« 31) պոէմները, Ռ. Պատկանեանի «Մեռելի վրէժխնդրութիւնը» (1864, JV« 18) նորավէպը, այլ արձակ ու չափածոյ ստեղծագործութիւններ, պատմական ուսումնասիրութիւններ, տնտեսագիտական, աշխարհագրական նիւթեր, թարգմանութիւններ եւրոպական հեղինակներէ։ Աշխատակցած են Գ. Պատկանեանը, Հ. Մահրատեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր

**«ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր»**, Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի գործունէութիւնը հասարակութեան ներկայացնելու կոչուած էր դատարանի տեղեկագիրը։ ՀՀ ՍԴ տեղեկագրի համարներուն մէջ՝ «Վերլուծական նիւթեր», «Երիտասարդ գիտնականի ամբիոն», «ՀՀ ՍԴ որոշումները», «Միջազգային լրատու», «Մարդու իրաւունքներու պաշտպանութիւն», «Տեղեկատուութիւն», «ՀՀ սահմանադրական դատարանում», «Նոր գրքեր» եւ այլ խորագրերու ներքոյ տպագրուած են ՀՀ ՍԴ որոշումներ, գիտավերլուծական, ճանաչողական եւ տեղեկատուական յօդուածներ, նամակներ, ինչպէս նաեւ մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանի, արտասահմանեան երկիրներու սահմանադրական արդարադատութեան մարմիններու շարք մը որոշումներ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հնչակ

**Հնչակ**, հասարակական-քաղաքական ամսաթերթ, կիսամսեայ, տասնօրեայ թերթ, սոցիալ դեմոկրատական հնչակեան կուսակցութեան կեդրոնական օրգան։ Լոյս տեսած է Ժընեւի (1887-92), Աթէնքի (1892-94), Լոնտոնի (1894-1904), Փարիզի (1904-15), Փրովիդէնսի (ԱՄՆ, 1935-40)։ Խմբագիրներ՝ Աւետիս Նազարբեկեան (Նազարբեկ), Ռուբէն Խանազատ, Գաբրիէլ Կաֆեան, Ս. Հովեան, Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան եւ ուրիշներ։ Ի սկզբանէ պարբերականի անուանումը կ՜առաջարկուէր «Զանգ» կամ «Ահազանգ», բայց ի վերջոյ ընտրուեցաւ «Հնչակը»։

## Քաղաքական գաղափարներ
Թերթի հիմնադրման նպատակն էր հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրման պայքարի, հնչակեան կուսակցութեան գաղափարներու տարածումը։ Ծաւալուն տեղ յատկացուցած է արեւմտահայութեան տնտեսական եւ քաղաքական կացութեան լուսաբանման, անդրադարձած Օսմանեան կայսրութեան հայաջինջ քաղաքականութեան։ Հաւասար կարեւորութիւն տրուած է ոչ միայն օսմանահպատակ Արեւմտեան Հայաստանի, այլեւ ռուսահպատակ Արեւելեան Հայաստանի ու Ղաջարական Իրանի կազմին մէջ մնացած Պարսկահայքի ազատագրութեան։

«Հնչակի» շնորհիւ միջազգային հասարակայնութիւնը տեղեկացուցած է Կարինի ու Կոստանդնուպոլիսի հակակառաւարական ցոյցերու (Գում Գաբու, 1890), Սասունի (1894), Զէյթունի (1895) ու Վանի (1896) ինքնապաշտպանութեան եւ, ընդհանրապէս, հայդուկային շարժման մասին։

Գործունէութեան երկրորդ շրջանին (1935-40) թերթի հիմնական հարցը կրկին եղած է հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական շարժումը, միաժամանակ քարոզած է բոլոր հայերուն համախմբել Հայաստանի շուրջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

ԵՊՀ իջևանի մասնաճիւղ, Թուայնացուած հայկական պարբերականները համացանցին մէջ 

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Միացեալ Թագաւորութեան հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Առողջաբանութիւն

**Առողջաբանութիւն (Hygiene),**  գիտութիւն՝ առողջութեան մասին, որ կ'ուսումնասիրէ շրջակայ միջավայրին ազդեցութիւնը մարդուն կազմուածքին վրայ եւ անոր հիման վրայ կը մշակէ միջոցառումներ միջավայրին վնասակար ազդեցութեան եւ հիւանդութիւններու յառաջացման կանխարգելման նպատակով։

## Առողջաբանութեան (Hygiene) Ակնարկ

* Առողջաբանութեան խթանումը հիւանդութիւններու նուազեցման ամէնէն արդիւնաւէտ առողջապահական գործողութիւնն է:
* 2020-ի դրութեամբ 2,3 միլիառ մարդ տարրական առողջաբանական ծառայութիւններ չունէր (ձեռքերը օճառով եւ ջուրով լուալու դրութիւն), իսկ 1,6 միլիառ մարդ ունէր լուացուելու սարքաւորումներ, սակայն չունէր ջուր եւ օճառ:
* Ամբողջ աշխարհի տարածքին, 2020 թուականին մարդոց 70%-ը օգտագործած է առողջաբանական տարրական ծառայութիւններ:

### Ձեռքերու Առողջաբանութիւն
մինի
* Հետազօտութիւնները ցոյց կու տան, որ ձեռքերը օճառով եւ ջուրով լուալը կրնայ նուազեցնել փորհարութեան պատճառով մահը մինչեւ 50%:
* Հետազօտողները գնահատած են, որ եթէ բոլորը կանոնաւոր կերպով լուան իրենց ձեռքերը, տարեկան 1 միլիոն մահ կարելի է կանխել:
* Սննդային հիւանդութիւններու բռնկումներուն մեծ տոկոսը կը տարածուի վարակուած ձեռքերով: Ձեռքերը լուալը կրնայ նուազեցնել սննդային հիւանդութիւններու եւ այլ վարակներու վտանգը:
* Ձեռքեր լուալը կրնայ նուազեցնել շնչառական հիւանդութիւնները (օրինակ` պաղարութիւնը) ընդհանուր բնակչութեան մօտ 16-21%-ով:
* Ձեռքերու ալքոլային հականեխիչներու օգտագործումը Միացեալ Նահանգներու դասարաններուն մէջ նուազեցուցած է վարակի պատճառով բացակայութիւնները մօտ 20%-ով` 16 տարրական դպրոցներու եւ 6000 աշակերտներու շրջանակին մէջ:
* Ձեռքեր լուալու մշակոյթը միջավայրի մէջ.

# 58%-ով կը նուազեցնէ փորհարութեան հիւանդութիւնները տկար դիմադրութեան համակարգ ունեցող մարդոց մօտ:
# 29-57%-ով կը նուազեցնէ դպրոցականներու ստամոքս-աղիքային հիւանդութիւններու պատճառով բացակայութիւնները:

### Դէմքի Եւ Մարմինի Առողջաբանութիւն
Առողջ մարդոց աւելի քան 50%-ի մօտ Staphylococcus Aureus պաքթերիան (ցպկամարմին) կայ, որ կ'ապրի քիթի միջանցքներու եւ կոկորդի մէջ, մազերու եւ մաշկի վրայ: Լոգնալու առաջին 15 վայրկեանին միջին մարդը կը թափէ պաքթերիայի 6 x 106 (CFU): Աւազաններ մտնելէ առաջ լոգնալը կը կանխէ մանրէներու տարածումը` նուազեցնելով մանրէաբանական բեռը (microbial load):

Միջին լողորդը ջուրի մէջ կը ներդնէ առնուազն 0,14 կրամ աղտ, աւազան մտնելէ ետք` առաջին 15 վայրկեանին: Լողալէ առաջ լոգնալը կ՛օգնէ կանխելու մանրէներու տարածումը:

Թրախոման (Trachoma), որ կանխարգիլելի կուրութեան գլխաւոր պատճառն է ամբողջ աշխարհի մէջ, կապուած է դէմքի առողջաբանութեան չգոյութեան հետ: Մօտ 41 միլիոն մարդ կը տառապի թրախոմայէ, եւ շուրջ 10 միլիոն մարդ` թրախոմայի պատճառով տեսողութեան խանգարումներէ, կամ անդառնալիօրէն կոյր է:

Աչքի ոսպնեակներու (lens) ոչ պատշաճ առողջաբանութիւնը կամ զանոնք յաճախ չախտահանելը կը մեծցնէ Acanthamoeba պաքթերիաներու աչքի վարակի ձեռքբերման վտանգը:

Ասեղնորդի (pinworm) տարածումը կարելի է թեթեւցնել պատշաճ առողջաբանութեամբ, եղունգները կտրելով եւ երեխաներուն առաւօտեան արթննալէ ետք անմիջապէս լոգցնելով:

CFU (Colony Forming Unit)- Մանրէաբանութեան մէջ օգտագործուող միաւոր, որ կը գնահատէ նմուշի մը մէջ քանակը այն պաքթերիաներուն կամ սնկային բջիջներուն, որոնք կենսունակ են եւ կրնան բազմապատկուիլ վերահսկուած պայմաններու մէջ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Առողջաբանութիւն
Հնչակեան Մամուլ

«**Հնչակեան Մամուլ**», հայալեզու քաղաքական, հասարակական, գիտական եւ գրական կիսամսեայ թերթ Ֆրանսայի մէջ։ Սոցիալ-Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Ֆրանսայի շրջանի յանձնախումբի հրատարակչութիւն։ Լոյս տեսած է 1929-1931 թուականներուն (ընդհատումներով), Փարիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վ. Կէօքճեան, Բ. Սիւնիք, Ա. Կենճեան։ Անդրադարձած է Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի հարցերուն, նպաստած հայրենիքի հետ հայկական սփիւռքի կապերու ամրապնդման, զգալի տեղ յատկացնել սփիւռքահայ հայրենակցական կազմակերպութիւններու, ՀԲԸՄ, ՀՕԿ-ի գործունէութեան։

## Աղբիւր

* Հայկական Համառօտ Հանրագիտարան
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Պուրկնլանտ

Պատկեր:Landesehrenmal Burgenland.jpg|alt=
Պատկեր:Mühlgraben Burgenland.JPG|alt=
Պատկեր:Bernstein (Burgenland) 01.jpg|alt=
**Պուրկնլանտ** (հնչում՝ Պուր-կըն-լանտ, գերմ.՝ *Burgenland*, պուրկնլանտաքրուաթերէն՝ *Gradišće*, հունգ.՝  *Felsőőrvidék/Őrvidék*) Աւստրիոյ 9 նահանգներէն մէկն է**,** Կը գտնուի երկրի արեւելեան մասը։ Նահանգի կենդրոնը Այզնշթաթ քաղաքն է։ Տարածքը 3965 քմ² է, իսկ նահանգի բնակչութիւնը կը կազմուի 296010 մարդէ (2021, Աւստրիոյ 9-րդը)։ Նահանգը, որ հին ատեն կը կոչուէր Գերմանական-Արեւմտեան Հունգարիա (գերմ.՝ Deutsch-Westungarn. Տոիչ-Վեսթունկարն), կը պատկանէր Հունգարիոյ Թագաւորութեան, սակայն Դրիանոնի դաշնագրէն ետք յանձնուեցաւ Աւստրիոյ եւ պաշտօնապէս նահանգի կարգավիճակ ստացաւ Յունուար 25 1921-ին եւ կոչուեցաւ Պուրկնլանտ։ 
մինի|Պուրկնլանտի դրօշը
Սահմանակից է Ստորին Աւստրիոյ եւ Շթիրիային, ինչպէս նաեւ պետական սահմաններ ունի Սլովենիոյ եւ Հունգարիոյ հետ։ Նահանգին մէջ կը խօսուի գերմաներէն, ինչպէս նաեւ կայ պուրկնլանտաքրուաթախօս փոքրամասնութիւն։

## Ծանօթագրութիւններ


## Յղումներ

* Պուրկնլանտի պաշտօնական կայք էջը
* Պուրկնլանտի զբօսաշրջիկութեան ուղեցոյց
Ռեհան

**Ռեհան**

Իր անուշահոտութեամբ ծանօթ բոյս մըն է ռեհանը, որ երկու տարբերակներ ունի:
մինի|Ռեհան
Առաջինը՝ մանր տերեւներով գնթաձեւ կ'աճի եւ թեթեւ հպումով զօրաւոր բուրմունք կը տարածէ: Երկրորդը՝ աւելի մեծ տերեւներով, նոյն բուրմունքը ունի եւ յաճախ կերակուրներուն մէջ ալ կը գործածուի որպէս համեմ:
մինի
Խաչվերացի տօնին, հաւատացեալները, որպէս բարեպաշտական զգացում, ռեհանի այս երկու տեսակները ուխտաւորաբար եկեղեցի կը բերեն, որպէսզի առաւօտեան Ս․ Պատարագին Ս․ Սեղանը զարդարուի եւ երեկոյեան Անդաստանի արարողութեան՝ խաչափայտէն մասունք մը իր մէջ ունեցող ճաճանչը ռեհանով զարդարուի:

**Աղբիւր**

* Ծիսական գիտելիքներ, Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, էջ 184
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Մասունք

մինի|Պենետիկտոս Նուրսիացուին մասունքները Օրտիզէիի եկեղեցւոյ մէջ (Իտալիա)
**Մասունք**

Սուրբերու աճիւններէն մասնիկ մը, փշրանք մը, երբ բարեպաշտական զգացումներով արծաթեայ փոքր տուփերու մէջ դրուած են կը կոչուին մասունք:

Անցեալին սովորութիւն չկար շարժական տուփերու մէջ պահել սուրբերու աճիւններէն մասնիկներ։ Նոյնիսկ փոքր ոսկորի բեկորներ կը թաղէին եւ գերեզմանաքարեր կը պատրաստէին անոնց համար։

Աւելի ետքն է, որ մարդիկ սկսան ճաճանչաւոր տուփեր շինել եւ անոնց մէջ պահել յուրրերու մասունքները։ Նոյնիսկ վիզէն կախելու նպատակով փոքր տուփիկներ պատրաստուած են անոնց մէջ ամփոփելու համար սուրբերուն մասունքները:

Այսօր մեր բոլոր եկեղեցիներուն մէջ Ս. Սեղանի բազմոցը զարդարող մեծ թէ փոքր զանազան մասունքներ կան, ճաճանչաւոր թէ պարզ տուփերումէջ, որոնք մեր բարեպաշտ ժողովուրդի պաշտամունքին արժանացած են:

**Աղբիւր**

* Ծիսական Գիտելիքներ, Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, էջ՝ 155
Մաշտոց

**Մաշտոց**

Եկեղեցին որպէս հոգեւոր կառոյց՝ հաւատացեալներու կեանքէն ներս հաւատքի այն միջնաբերդն է, որ իր աղօթասաց կամարներուն ներքեւ կը համախմբէ բոլոր անոնց, որոնք իրենց անապատացած ներաշխարհին մէջ աստուածային կենդանի ջուրին պապակը կը զգան։

Երկրորդ եկեղեցին հոգեւոր այն տունն է, ուր մարդիկ աղօթքի ճամբով իրենք զիրենք դէմ յանդիման կը գտնեն գթառատ երկնաւոր այն Հօր, որ սնուցիչն է սիրոյ եւ խաղաղութեան:

Եւ երրորդ՝ եկեղեցւոյ եզակի առաքելութիւններէն մին է, մարդկային կեանքի զանազան հանգրուաններուն՝ ներգործել հաւատացեալներու հոգիներէն ներս։

Այս ներգործութիւնը եկեղեցական մասնաւոր ծիսակատարութեամբ` Խորհուրդներով եւ արարողութիւններով կը մատակարարէ եկեղեցին։

Եկեղեցւոյ Խորհուրդները հետեւեալներն են.–

Մկրտութիւն, Դրոշմ, Ապաշխարութիւն, Հաղորդութիւն, Պսակ կամ Ամուսնութիւն, Ձեռնադրութիւն եւ Կարգ Հիւանդաց կամ Վերջին Օծում։

Եկեղեցւոյ Խորհուրդներու կատարումը, ամփոփուած է մասնաւոր հատորի մը մէջ, որ Մաշտոց կը կոչուի: Համաձայն Օրմանեան Սրբազանի, Մաշտոց ծիսարանին նախնական խմբագրումը կատարուած է Մաշտոց Եղիվարդեցի Կաթողիկոսին կողմէ, որ վախճանած է 899 թուին:

Մաշտոց ծիսարանը երեք մասերու կը բաժնուի.

Առաջինը՝ անմիջական կերպով եկեղեցւոյ յարկին մէջ գործածութեան դրուած Փոքր Մաշտոցն է, որ կը բովանդակէ քահանային կողմէ կատարուող եկեղեցական կարգ մը Խորհուրդները, ինչպէս Մկրտութիւնը, Դրոշմը, Պսակը, Թաղմանական կարգը՝ երեք հանգրուաններով.- Տան կարգ, Եկեղեցւոյ կարգ եւ Գերեզմանի կարգ։

Փոքր Մաշտոցին մէջ մենք կը գտնենք ծիսական զանազան արարողութիւններ եւս. Ինչպէս՝ մատաղի, եկեղեցական սպասներու, սկիհի, ջրհորի, արտի եւ հնձանի, դժուարածին յղի կիներու, երաշտի, նոր տան, ուխտեալ, պատանիներու մազի կտրման, խաչահանգիստի, դիւանահարի եւ լուսնոտութեան, բժշկութեան, Սուրբ Ծննդեան եւ Յարութեան տնօրհնէքի արարողութիւնները:

Փոքր Մաշտոցի տպագրութիւնը յաճախակիօրէն կատարուած է, որպէսզի քահանայ հայրեր զայն միշտ իրենց տրամադրութեան տակ ունենան:

Երկրորդ հատորը կը կոչուի Մայր Մաշտոց, որ ընդհանրապէս հաւաքածոն է այն ծիսակատարութեանց, որոնք եպիսկոպոսին կողմէ կը կատարուին, ինչպէս՝ ձեռնադրութիւն, վարդապետական գաւազանի տուչութիւն, նոր եկեղեցւոյ օծում, սրբապատկերներու օծում, քահանայաթաղ եւ այլ կարեւոր օրհնութիւններ:

Մայր Մաշտոցը միայն մէկ անգամ տպագրուած է Սուրբ Էջմիածնի մէջ 1807–ին։ Բայց, գործնականութեան համար Մայր Մաշտոցէն առանձնակի հատորով մը տպագրուած է ձեռնադրութեան բաժինը, թէ՛ Սուրբ Էջմիածնի եւ թէ Անթիլիասի մէջ։ Իսկ քահանայաթաղը՝ Երուսաղէմի մէջ:

Երրորդ հատորը կը կոչուի Հայր Մաշտոց, որ կը պարունակէ կաթողիկոսներու կողմէ կատարուող ծիսական արարողութիւնները, ինչպէս՝ կաթողիկոսի, թագաւորի եւ եպիսկոպոսի օծումները, միւռոնօրհնէք, եւայլն:

Հայր Մաշտոցէն զանազան բաժիններ առանձնակի, սահմանափակ տպաքանակով հրատարակուած են, որոնցմէ հազուագիւտ օրինակներ կը պահուին Սուրբ Էջմիածնի եւ Անթիլիասի մէջ, վերեւ նշուած օծումներու ատեն գործածուելու համար։

**Աղբիւր**

* Ծիսական Գիտելիքներ, Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, էջ՝ 151, 152, 153
Նարեկ Յախնազարեան

**Նարեկ Յախնազարեան** ( Հոկտեմբեր 23, 1988 ) ,հայ թաւջութակահար: 2011-ին շահած է թաւջութակի ոսկիէ շքանշան, համաշխարհային Չայքովսկիի մրցոյթին մինի|520x520փքս

## Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Նարեկ Յախնազարեան ծնած եւ մեծցած է արուեստագէտ ծնողներու ձեռամբ, Երեւան: Ան զաւակն է ջութակահար Սուրէն Յախնազարեանի: Վեց տարեկանին սկսած է սորվիլ նուագել թաւջութակ Սայաթ-Նովա երաժշտանոցի մէջ: 11 տարեկանին մօրը հետ փոխադրուած է Մոսկուայ: 2006-ին ընդունուած է Մոսկուայի երաժշտանոց՝  ուր աշակերտած է Ալեքսէյ Սելեզնիովի, հետագային արժանացած է ուսման նպաստ ստանալու Ռոստրովիչ հիմնարկէն եւ Ռուսական Հանդէսի Արուեստի Հիմնադրութենէն (Russian Performing Arts Fund):

Շարք մը մրցանակներ շահած է, որոնց առաջնահերթը եղած է Արամ Խաչատրեանի անուան միջազգային մրցոյթի Ոսկէ շքանշանը՝ իբրեւ առաջին մրցանակ 2008-ին:

Մսդիսլաւ Ռոսդրոպուիչի խորհրդատուութեամբ ան ստացած է երաժշտութեան վկայականը Անգլիոյ (Մեծն Պրիդանիա) երաժշտանոցէն՝ աշակերտելով Լորանս Լեսըրի:

Նարեկ անուանուած է BBC ռատիօկայանի «Նոր Սերունդի Երաժիշտ» 2014-ին: Իր ներկայացումները կանոնաւորապէս կը սփռուին BBC ռատիօկայանի թիւ 3 բաժինէն:

Շրջագայութիւններով հանդէս եկած է աշխարհի տարբեր պետութիւններու մէջ, ինչպէս ԱՄՆ, Գերմանիա, Անգլիա (Մեծն Պրիդանիա), Ֆրանսա եւայլն: Ուաշինկթըն Փոսդ թերթը զինք անուաներ է «Նորանշան (phynomenon) Թաւջութակահար»: ԱՄՆ-ի Փասատինա քաղաքի համերգային նուագախումբի մենակատարն է:

Յախնազարեանը նուաճէր է զանազան մրցոյթներու ընթացքին, ինչպէս 2011 թուականին, ան յաղթէր է Չայքովսկիի անուան 14-րդ միջազգային մրցոյթին:

## Պարգեւներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

* Արամ Խաչատրեանի անուան միջազգային մրցոյթի Ա. Մրցանակ եւ Ոսկի շքանշան, 2006
* Չայքովսկիի անուան մրցոյթի դափնեկիր, 2007
* Հ Հ նախագահի Երիտասարդական մրցանակ, 2007
* Նիւ Եորքի «Young Concert Artists» մրցոյթին արժանացած է 9 յատուկ մրցանակի, 2008
* Չայքովսկիի անուան մրցոյթի Ոսկի շքանշան, 2011
* Մովսէս Խորենացիի շքանշան, 2013 
* Հայաստանի հանրապետութեան վաստակաւոր երաժիշտ, 2017
* Հ Հ մշակոյթի նախարարութեան շնորհակալագիր, 2017

## Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

# ↑ Mediamax։ «Նարեկ Հախնազարյան»։ *Bravo.am* (ամհարերեն)։ արտագրուած է՝ 2022-04-26
# ↑ Jump up to:2,0 2,1 «Armenia’s Narek Hakhnazaryan wins XIV International Tchaikovsky Competition in Moscow | MassisPost»։ *web.archive.org*։ 2013-01-30։ արտագրուած է՝ 2022-04-26
# ↑ Mirror-Spectator The Armenian (2010-03-31)։ «Narek Hakhnazaryan Adjusts to Life In Boston»։ *The Armenian Mirror-Spectator* (en-US)։ արտագրուած է՝ 2022-04-26
# ↑ «404 Not Found»։ *www.bbc.co.uk*։ արտագրուած է՝ 2022-04-26

## Արտաքին յղումներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

* 
* 
*
Տիգրան Տէրոյեան

**Տիգրան Տէրոյեան** **,** (1873, Վան, Թուրքիա - 1898, Կուռուբաշ, առաւել յայտնի է **Վազգէն** անունով), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, խմբապետ, հայդուկապետ, բանաստեղծ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ։

## '''Կենսագրութիւն:'''
Սկզբնապէս անդամագրուած է Արմենական կուսակցութեան, ապա ՀՅԴ-ը։ Քոյրը Զարուհին (Ժենիա) եւ կրտսեր եղբայրը Վարազդատը (Վազրիկ) նմանապէս եղած են ՀՅԴի անդամներ և աշխոյժ ձեւով օժանդակած են Վան-Վասպուրականին հայ ազատագրական շարժումին ժամանակ։

ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։ Ուսանած է Վանի Հայկազեան կենդրոնական վարժարանը։ 1893 թուականին ազատագրական գործունէութեան համար ձերբակալուած է։ Բանտէն ազատելէ ետք՝ 1895 թուականին անցած է Սալմաստ։ Այնտեղէն Նիկոլ Դումանի 60-հոգինոց խումբին հետ, ճանապարհին կռիւներ մղելով, անցած է Վան։ Անոր ջոկատին մէջ գործած է Անդրանիկը (Օզանեան)։ 1896 թուականի Յունիսին Վազգէնը մասնակցած է Վանի ինքնապաշտպանութեանը։ Դէմ եղած է Խանասորի արշաւանքին (1897 թ. Յուլիսի 25)։ Գուրգէնի խումբին մէջ կռուած է Սպահան լիճին մօտ։ Խուսափած է մասնակի և վաղաժամ ընդհարումներէն, ձգտած է գաղտնօրէն զինելով ժողովուրդին՝ նախապատրաստել ընդհանուր ապստամբութեան։ Կազմած է ընդհանուր ապստամբութեան առաջին հրահանգը։ Կողմ եղած է հայ-ասորական մարտական զինակցութեանը։

Զոհուած է 1898 թուականի Յունուարի 2-ին Վանէն ոչ հեռու գտնուող Կուռուբաշ գիւղի ջրաղացին ընթացքին, երբ թուրքերը պաշարած էին անոր եւ իր զինակից ընկեր Շատախցի Միքոյին (Արշակ Չալկադրեան)։

## '''Յիշատակ'''
1906 թուականին Ժնեւի մէջ լոյս կը տեսնէ Անդրանիկ Օզանեանի «Մարտական հրահանգներ»-ը, որը նշանաւոր հայդուկը ի թիւս միւս ֆիտայիներուն, կը նուիրուի նաեւ Վազգէնի յիշատակին։ 1943 թուականին Աթենքի մէջ վարդապետ կը ձեռնադրուի Կարապէտ Լեւոն Պալճեանը, որը յետագային յայտնի կը դառնայ որպէս Վազգէն Առաջին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, կ'ընդունի Վազգէնի անունը։ Վասպուրականի հետ կապուած անձեր իւրօրինակ կերպով պահպանած են հայդուկի յիշատակը՝ իրենց զաւակներուն կոչելով Վազգէնի անունով։

## Ծանօթագրութիւն
Թուիսթ (պար)

մինի|Թուիսթ պարը․  նկար՝ Արևելյան Պերլին 1964 Մայիսին
**Թուիսթ** (անգլ․՝ Twist) 1960-ական թուականներու միջազգային համբաւի արժանացած պար (թուիսթ՝  ոլոր)։

## Պատմական
ձախից|մինի|Չապի Չեքըր․ 1964

### Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Թուիսթ կամ «խենթ/անզուսպ պար»ը նորոյթ կը դառնայ եւ համաշխարհային համբաւի կ՛ արժանանայ, երբ Չապի Չեքըր *Chubby Check*er 6 Օգոստոս 1960-ին, հեռատեսիլի ժողովրդային «Տիք Քլարք Շոու» *Dick Clark Show* ցուցարձակումէն առաջին անգամ կ՛ երգէ «Թը Թուիսթ» (The Twist) երգը ։

Թուիսթը ազդուած է 1950-ական թուականներու «ռոք էնտ ռոլ»ի կշռոյթէն, խենթացնելով մեծ ու պզտիկ, ըլլայ Ամերիկայի մէջ՝ ուր կը ծնի, ըլլայ մնացեալ աշխարհին չորս ծագերուն։

Այս նոր երաժշտական հոսանքին անմիջապէս կը հետեւին հանրածանօթ երաժիշտներ, ինչպէս օրինակ՝ Սամ Քուք («Թուիսթին թը նայթ ուէյ» *Twistin’ The Night Away*), Կարի Աս Պոնց («Թուիսթ» *Twist*), Պիթլս («Թուիսթ էնտ շաութ» *Twist and Shout*)Պիթլս, Թուիսթ էնտ շաութ՝ նախապէս երգուած Այսլի Պրաթըրսներէն *Isley Brothers*, եւ շատ ուրիշներ։ մինի|Թուիսթ պարի մրցոյթ․ Ամսթերտամ, 27-2-1962Պարի ստեղծած խանդավառութեան առընթեր, ուղղամարմնութեան բժիշկներ կը նախազգուշացնէին եւ կը խրատէին թէ ի՞նչ ձեւով մէկը կրնայ խուսափիլ թուիսթ պարի պատճառով յառաջացած վտանգներէն, արկածներէն․․․։

### Պարը
Թուիսթ պարին գլխաւոր դերակատարը ազդրերուն թաւալումն է, իսկ զոյգերը պարելու ժամանակ իրարու չեն շփուիր։

### Թուիսթին հայրը
Թուիսթին հայրը կը համարուի Հանք Պալարտ (1927-2003)։  Ան իր «Թը Միտնայթըրս» *The Midnighter*s  նուագախումբին հետ առաջին անգամ կը գործածէ «թուիսթ» եզրը երգի մը մէջ, երբ կը նկատէ թէ մարդիկ կը սկսին պարել իրենց ազդրերը շարժելով․  «Թը Թուիսթ» երգը (1959), արտադրուած «Քինկ Ռեքորց» *King Records* ընկերութենէն ։  Այդ նոյն երգն է որ 8 Օգոստոս 1960-ին հրապարակ կ՛ ելլէ հազիւ 19 տարեկան Չապի Չեքըրին կողմէ եւ պարը համաշխարհային նորոյթ կը դառնայ։

1962-ին Չապի Չեքըր կը մասնակցի «Լեց թուիսթ էկէյն» *Let's Twist Again* ժապաւէնին երգելով համանուն երգը, որ յաջողութեան շրջադարձ մըն է ։
ձախից|մինի|Թուիսթ պարի մրցոյթ․ Ամսթերտամ, 27-2-1962

## Թուիսթը Եւրոպայի մէջ
Թուիսթը Եւրոպա կը տարածուի կայծակի արագութեամբ եւ բազմաթիւ «թուիսթ» երգեր մեծ յաջողութիւն կ՛ արձանագրեն երբ կ՛ երգուին ֆրանսերէն եւ իտալերէն լեզուներով․ «Սէն Թռոփէ Թուիսթ» *St. Tropez Twist* (Փեփինօ տի Քափրի) , «Թուիսթ ա Սէն Թրոփէ» *Twist à Saint Tropez* (Լէ Շա Սովաժ *Les Chats Sauvages*) եւ «Վիան տանսէ լիօ թուիսթ» *Viens danser le twist* Ճոնի Հոլիտէյ որ ֆրանսերէնի կը թարգմանէ Չապի Չեքըրի «Լեց թուիսթ էկէյն» երգը , եւայլն։

Յունաստանի մէջ «թուիսթ» երգեր կը թարգմանուին, 1960-ական թուականներու արտադրուած ժապաւէններուն մեծ մասը անպայման «թուիսթ» պար ու երգեր կը ներառնեն։

       

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարարուեստ
Իոանինա

**Իոանինա կամ Եանենա** (յուն. ՝ Γιάννενα կամ Γιάννινα), Իփիրոս, Յունաստան։ Արեւմտեան Յունաստանի՝ Իփիրոս եւ դրացի արեւմտեան Մակեդոնիոյ շրջանային միաւորներուն ամeնամեծ քաղաքն է ։

## Անուանում
Քաղաքին պաշտօնական անունը՝ **Իոանինա (Ioannina)**, հաւանաբար յառաջացած է «Այիոանինա» կամ «Այիոաննէա» (Այսինքն՝ Սուրբ Յովհաննէսի վայր) անուանումներու աղաւաղումէն։ Կը կարծուի, թէ այս մէկը կապուած է Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչին նուիրուած վանքի մը հիմնադրման հետ, որուն շուրջ հետագային զարգացած է բնակավայրը (ներկայիս Իոանինայի բերդի տարածքին)։

Ըստ այլ տեսութեան մը՝ քաղաքը անուանուած է ի պատիւ Յուստինիանոս կայսեր զօրավար Բելիսարիոսի դստեր՝ **Իոանինայի**։

Ուիլիըմ Մարթին Լիք (William Martin Leake), իր 1835-ին հրատարակուած «Ճամբորդութիւններ Հիւսիսային Յունաստանի մէջ» (Travels in Northern Greece) աշխատութեան մէջ (յուլիս 1809 թուակիր հատուածի մը մէջ) կը նշէ, թէ բիւզանդական աղբիւրներուն եւ եկեղեցական գործածութեան մէջ քաղաքին անունը կը յայտնուի որպէս *Τὰ Ἰωάννινα*։ Սակայն խօսակցական լեզուին մէջ այս ձեւը աղաւաղուելով վերածուած է ժողովրդական տարբերակներու, ինչպէս՝ *Ίάννινα*, *Ίάνενα*, *Γιαնένα*, եւ առաւելաբար՝ **Γιάννιնա** (Եանինա), որմէ ալ յառաջացած է իտալերէն *Giannina* ձեւը։ Սովորական արտասանութիւնը կը հետեւի այս ժողովրդական ուղղագրութեան. սակայն ուսեալ մարդիկ ոչ միայն կը կառչին *Ιωάννης* (Յովհաննէս) անունէն սերած ուղղագրութեան, այլեւ արտասանութեան մէջ կը պահպանեն «օմեկա» (ω) տառին հնչիւնը։

Յունարէնի մէջ անուան երկու ձեւ գոյութիւն ունի. **Իոանինա**-ն (Ioannina) պաշտօնական եւ պատմական անունն է, իսկ խօսակցական եւ շատ աւելի գործածական **Եանենա**-ն կամ **Եանինա**-ն (Yannena/Yannina) կը ներկայացնեն ժողովրդական յունարէնի (Demotic Greek) աւանդոյթը։ Այս ժողովրդական ձեւը կը համապատասխանէ նաեւ դրացի լեզուներուն (օրինակ՝ ալբաներէն՝ *Janina* կամ *Janinë*, արումաներէն՝ *Ianina*, *Enina* կամ *Enãna*, մակեդոներէն՝ *Јанина*, թրքերէն՝ *Yanya*)։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Իոանինայի կլիման անձրեւոտ է։  Քաղաքը բոյսերով եւ լեռներով ծածկուած տեղ մըն է եւ կը գտնուի hիւսիսային Իփիրոսի շրջանը։ Իոանինայի Փամվոթիտա (յուն.՝ Παμβώτιδα) լիճը, որ կը գտնուի քաղաքին մէջ, իւրայատուկ գեղեցկութեամբ վայր մըն է։  Բնակչութեան թիւը 65 574 է։

Պատմութեան մէջ, 1821ին  յունական ապստամբութեան ժամանակ, Ալի Փաշան (շրջանի օսմանցի կառավարիչը) կը բնակէր Իոանինայի լիճին մէջ եղող կղզիին վրայ։ Մինչեւ այսօր կայ իր տունը, ուր կարելի է այցելել։  Նաեւ Իոանինայի Իջ Քալէին մէջ (յուն.՝ Ίτς Καλέ) Ալի Փաշայի այլ մէկ բնակարանին մնացորդացը կայ։

Իոանինա ունի բազմաթիւ տեսարժան վայրեր, ուր կ՚արժէ այցելել, ինչպէս օրինակ՝ Իոանինայի բերդը, Տոտոնի թատրոնը եւ Վրելիի մոմէ կերպաններու թանգարանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ioannina clocktower.jpg
Պատկեր:Ioannina-turm.jpg
Պատկեր:Ioannina, Greece - panoramio (7).jpg
Պատկեր:IOANNINA LAKE, GREECE.jpg
Պատկեր:Ottoman library, Ioannina, Greece.jpg
Պատկեր:Roofs and valley of Metsovo, Ioannina prefecture, Greece.jpg
Պատկեր:20140415 ioannina537.JPG
Պատկեր:20140415 ioannina208.JPG


  

## Ծանօթագրութիւններ
Քոսովօ

**Քոսովօ** (ալպ․՝ Republika e Kosovës, սերպ.՝ Република Косово), պաշտօնապէս **Քոսովոյի Հանրապետութիւն**, մասամբ ճանչցուած hարաւարեւելեան Եւրոպայի մէջ պետութիւն մըն է: Կը գտնուի Պալքանեան թերակղզիի՝ Քոսովօ աշխարհագրական տարածաշրջանին մէջ։ Երկիրը ունի 1769285 բնակիչ: Մայրաքաղաքը՝ Փրիշթինա, երկրի ամէնամեծ եւ ամէնախիտ բնակուած քաղաքն է: 

Սերպիայի Հանրապետութեան սահմանադրութեան համաձայն ` Քոսովոյի տարածքը Սերպիոյ մաս կը կազմէ անոր, որպէս Քոսովոյի եւ Մեթոխիայի ինքնավար երկրամասը (սերբ.՝ Аутономна покрајина Косово и Метохија, կրճատ՝ սերպ.՝ Космет), բայց Քոսովոն Սերպիայի Հանրապետութեան վերահսկողութեան տակ չէ։ Քոսովոյի հիւսիսային սերպաբնակ մասը Քոսովական կառավարութեան չի հնազանդիր։

## Կարգավիճակ
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Kosovo_relations.svg|400x400փքս|Признание независимости Косова в мире:      

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Իոանինայի կղզին

**Իոանինայի կղզին** (յուն․՝Νησί των Ιωαννίνων), կղզի եւ բնակավայր է, որ կը գտնուի Իոանինա (Փամվոթիտա) լիճին մէջ, Իոանինա, Իփիրոս, Յունաստան։ Բնակչութեան թիւն է 219 ըստ 2011 թուականի մարդահամարին։

## Տեղեկութիւններ
Իոանինա կղզին, նաեւ բնակավայր է, որ կը գտնուի Իոանինա (Փամվոթիտա) լիճին մէջ։ Իր բնակչութիւնը, ըստ 2011 թուականի մարդահամարին, ունի 219 բնակիչ, մինչդեռ  Յունաստանի լիճերուն մէջ գտնուող երկու բնակուած կղզիներէն մէկն է։

Կղզին կը գտնուի լիճի հիւսիս-արեւմտեան մասին՝ Ամֆիթէա բնակավայրին  մօտ։ Ունի 200 ակր տարածք եւ ծովի մակարդակէն 520 մեթր բարձրութիւն կամ լիճի մակերեսէն 59 մեթր բարձրութիւն։ Իր առաւելագոյն երկարութիւնը 800 մեթր է, իսկ լայնութիւնը՝ 500։ Կղզիին արեւմտեան կողմը ճահճոտ է, իսկ մնացած մասը ժայռոտ եւ անտառապատ:

Բնակավայրը կը գտնուի կղզիին հիւսիսային ծայրը եւ բաղկացած է մօտ 110 տուներէ։ Պաշտօնապէս  յայտարարուած աւանդական պահպանուած բնակավայր է, քանի ան կառուցուած է ակնածանքով հետեւելով աւանդական մայրցամաքային ճարտարապետութեան` բնորոշ շիֆեր տանիքներով:

1926 թուականէն մինչեւ այսօր առանձին համայնք է: Իր բնակչութիւնը, ըստ վերջին պաշտօնական մարդահամարին այսինքն՝ 2011 թուականի,  219 բնակիչ է։

Կղզիին մասին պատմական յիշատակումները կը սկսին ԺԳ․ դարէն, երբ մը հիմնադրուին առաջին վանքերը: Կղզիի հիմնադրուած առաջին վանքը Սուրբ Նիքոլաոս Բարերարներու վանքն է, որ հիմնադրուած է ԺԳ դարին։  Վանքին տէրը Միքայէլ Փիլանթրոփինոսն է, որ եղած է նաեւ Իոանինայի առաջնորդը։ Բնակավայրը ստեղծուած է ԺԷ․ դարուն եւ ըստ բնակիչներուն, մինչեւ այսօր չհաստատուած աւանդոյթի մը, առաջին բնակիչները եկած են Մանիէն (Մանի, Պելոպոնեսի հարաւային մաս)։ Ալի Փաշայի օրօք կղզին անկում կ՛ապրի սահմանուած մեծ հարկերուն պատճառով։ Այս ժամանակաշրջանին վանքերը գրեթէ լքուած էին։ 

1822 թուականի Յունուարին Ալի, Սուրբ Փանտելէիմոն վանքին մէջ կ՛ ապրի մինչեւ մահը. կը սպաննուի 17 Յունուարին (կամ 25-ին)։

Այսօր կղզին կը յենուի զբոսաշրջութեան զարգացման վրայ։ Կապուած է Իոանինայի հետ յաճախակի լաստանաւերով, որոնք կը փոխադրեն բազմաթիւ այցելուներ: Կղզիի հիմնական տեսարժան վայրերն են՝ վերանորոգուած վանքերը եւ Ալի Փաշայի թանգարանը, որ տեղակայուած է Սուրբ Փանտելէիմոն վանքին մէջ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Nisi Ioannina 5990.jpg
Պատկեր:Παμβώτιδα.jpg
Պատկեր:Pamvotida Lake (Λίμνη Παμβώτιδα) 01.jpg
Պատկեր:ΠΑΜΒΩΤΙΔΑ.jpg
Պատկեր:Παμβώτιδα 2.jpg
Պատկեր:Nisaki ioanninon.jpg


 
 

## Ծանօթագրութիւններ
Սէմ Ռայտըր (երգիչ)

**Սէմ Ռայտըր** (անգլ.՝ **Sam Ryder**, ) Անգլիացի երգիչ եւ ընկցանցի անձնաւորութիւն, Պալտըն, Անգլիայէն: Ան պիտի ներկայացնէ Անգլիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Space Man» երգով:

## Վաղ կեանք
Ռայտըր յաճախած է Ս. Ճոն Փէյն Կաթողիկէ Դպրոցը, Քէլմզֆըրտ, Էսէքս, 2000էն 2007:

## Ասպարէզ
Ռայտըր սկսաւ աշխատիլ երաժշտութեան ոլորտին մէջ իբր կիթառ նուագող եւ երգիչ 2009 թուականին, աշխատելով իբր նուագող շատ մը խումբերու համար, ինչպէս՝ The Morning After, Blessed by a Broken Heart եւ Close Your Eyes: Ռայտըր հռչակի արժանացաւ երբ քորոնա ժահրի առաջին տնակալման ընթացքին (Մարտ 2020) ստեղծեց ԹիքԹոքներ, որոնց մէջ ծանօթ երգերու իր տարբերակներով ելոյթ եկաւ: Տարուան վերջաւորութեան արդէն դարձած էր Միացեալ Թացաւորութիւններուն ամէնէն շատ հետեւորդ ունեցող արուէստագէտը հարթակին վրայ: Ան յետոյ համաձայնագիր մը կնգեց Parlophone ընկերութեան հետ: 2021 թուականին, Ռայտըր հրապարակեց իր առաջին EP-ն, *The Sun’s Gonna Rise*, որուն երգերը արդէն իսկ 100 միլիոն անգամէ աւելի լսուած են միջազգայինօրէն: Ան նաեւ ունեցող յաջուղթեամբ լի ելոյթներու շարք մը:

2022 թուականի 10 Մարտին, BBC ներքին ընտրութեամբ ընտրեց Ռայտըրը ներկայացնելու Անգլիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Space Man» երգով: 2022 Մարտի եւ Մայիսի միչեւ, Ռայտըր ելոյթներու շրջապտոյտ մը կը կատարէ Եւրոպայի շուրջ: Ան բացումը կը կատարէ Փալոմա Ֆէյթի ամռան ելոյթին համար:

## Երգեր

### EP

* 2021: *The Sun's Gonna Rise*

### Երգեր

* 2019: "Set You Free"
* 2021: "Whirlwind"
* 2021: "Tiny Riot"
* 2021: "July"
* 2021: "More"
* 2021: "The Sun's Gonna Rise"
* 2022: "Space Man"

## Ծանօթագրութիւններ
2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ

**2022 Եւրատեսիլ Մրցոյթ** (անգլ.՝ **Eurovision Song Contest 2022**, ֆրանս.՝ **Concours Eurovision de la chanson 2022**) գալիք 66րդ Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթն է: Տեղի կ'ունենայ Թորինօ, Իտալիա, որովհետեւ Måneskin խումբը յաղթեց մրցոյթը տարի մը առաջ: Կազմակերպուած է Եւրոպական Հեռարձակողներու Միութեան (EBU) եւ վարող հեռարձակող  (RAI) ընկերութիւններուն կողմէ: Մրցոյթը տեղի պիտի ունենայ  եւ պիտի ունենայ երկու եզրափակոչ փուլեր Մայիս 10 եւ 12ին, եւ վերջնական փուլը 14 Մայիսին: Երեք վարողներ պիտի ունենայ մրցոյթը՝ Իտալացի ներկայացնող Ալէսանտրօ Քաթէլան, երգչուհի Լաուրա Փաուսինի, եւ Լիբանանցի-Անգլիացի երգիչ Միքա:

Այս մրցոյթը կը ներկայացնէ Իտալիոյ երրորդ անգամը հիւրընկալելու Եւրատեսիլը, ասկէ առաջ հիւրընկալելու Նափոլիի եւ Հռոմի մէջ:

Քառասուն երկիրներ իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն մրցոյթին, ուր Հայաստանն ու Մոնթէնէկրոն կը վերադառնան տարուան մը բացակայութենէ ետք: Ռուսաստանը պիտի մասնակցէր, սակայն երկրին մասնակցութիւնը արգիլուեցաւ Ռուսաստանի Ուքրանիա ներխուժումումէն ետք:

Ուքրանիոյ ներկայացուցիչ Քալուշ Օրքեսթրան արժանացաւ մրցոյթին առաջնութեանը «Stefania» երգով:

## Ծանօթագրութիւններ
Ամանտա Թէնֆիորտ

**Ամանտա Քլարա Եորեատի Թէնֆիորտ** (, ), ծանօթ իբր **Ամանտա Թէնֆիորտ**, Յոյն-Նորվեկիացի երգիչ եւ երգահան է: Կը ներկայացնէ Յունաստանը 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Die Together» երգով:

## Վաղ կեանք եւ ուսում
Թէնֆիորտ ծնած է 9 Յունուար 1997 թուականին Նորվեկիայի մէջ, Նորվեկիացի մօր մը եւ Յոյն հօր մը: Իր առաջին տարիները ապրած է Իոանինա, Յունաստան, որմէ ետք կը փոխադրուին Թէննֆիորտ, Նորվեկիա: Ան յաճախած է , ուր դասընկերներէն մէկը Սիկրիտ Ռաապէն էր: 2015 թուականին, ան կը փոխադրուի Թրոնտհայմ ուսանելու բժշկութիւն Նորվեկական Գիտութեան եւ Արհեստագիտութեան Համալսարանէն ներս: 2019 թուականին կը յայտարարէ թէ իր ուսումը առայժմ կեցուցած է կեդրոնանալու համար իր երաժշտական ասպարէզին վրայ:

## Երգեր

### Երկար երգեր

* *First Impression* (2018)
* *Miss the Way You Missed Me* (2021)

### Սինկըլներ

* "Run" (2014)
* "I Need Lions" (2016)
* "Man of Iron" (2017)
* "First Impression" (2018)
* "No Thanks" (2018)
* "Let Me Think" (2018)
* "The Floor Is Lava" (2019)
* "Troubled Water" (2019)
* "Kill The Lonely" (2019)
* "As If" (2020)
* "Pressure" (2020)
* "Then I Fell in Love" (2020)
* "Miss the Way You Missed Me" (2021)
* "Die Together" (2022)

## Ծանօթագրութիւններ
Մալիք Հարրիս

**Մալիք Հարրիս** (անգլ.՝ **Malik Harris**, ) Գերմանիա-ծնած Ամերիկացի երգիչ է: Կը ներկայացնէ Գերմանիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին յաղթելէ ետք *Germany 12 Points* յայտագիրը:

## Վաղ կեանք
Հարրիս ծնած է Լանտզպըրկ ամ Լէք, 27 Օգոստոս 1997 թուականին: Իր հայրը, Ռիքի Հարրիս, Գերմանիաբնակ Ամերիկացի հեռատեսիլի անձնաւորութիւն է, Տիթրոյթէն, Միշիկըն, ԱՄՆ: 13 տարեկանին, Հարրիս սկսաւ իր տարբերակներով ու կիթառով ներկայացնել տարբեր երգեր:

## Ասպարէզ

### 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ
Հարրիս մասնակցեցաւ եւ յաղթեց *Germany 12 Points* յայտագիրը, ընտրուելով Գերմանիայի ներկայացուցիչ 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին համար: Հարրիս մաս կազմեց եզրափակիչ փուլերուն Պերլինի մէջ 2022 Յունուարին եւ ընտրուեցաւ իբր վեց ֆինալիստներէն մէկը 10 Փետրուար 2022 թուականին:

Վերջին փուլը տեղի ունեցաւ 4 Մարտ, 2022, եւ յաղթողը ընտրուեցաւ հանրաքուէներով (հեռաձայնային եւ առցանց): Հարրիս յաղթեց 23 կէտերու տարբերութեամբ:

## Երգեր

### Ալպոմներ

* 2021: *Anonymous Colonist*

### EP

* 2019: *Like That Again*

### Սինկըլներ

* 2018: *Say the Name*
* 2019: *Welcome to the Rumble*
* 2019: *Like That Again*
* 2019: *Home*
* 2020: *Crawling*
* 2020: *Faith*
* 2020: *When We’ve Arrived*
* 2021: *Bangin’ on My Drum*
* 2021: *Dance*
* 2021: *Time for Wonder*
* 2022: *Rockstars*

### Հիւր ներդրումներ

* 2018: *Dust* (COSBY feat. Malik Harris)

## Ծանօթագրութիւններ
Հոգեբանութիւնը Եւ Կեանքը

**Հոգեբանութիւնը եւ կեանքը**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հոգեկան Առողջութեան Հայկական Հանդէս

**Հոգեկան առողջութեան հայկական հանդէս**, հանդէսին մէջ կը հրապարակուին գիտական, ակնարկային յօդուածներ, հայ եւ արտասահմանեան գիտնականներու հետազօտութիւններու արդիւնքներ, օգնութիւն պրակտիկ բժշկին, թարգմանութիւններ, հոգեկան առողջութեան ոլորտին վերաբերող այլ տեղեկութիւններ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Յօդուածների Եւ Գրախօսութիւնների Տարեգիր

**«Յօդուածների Եւ Գրախօսութիւնների Տարեգիր»**, խորհրդային շրջանի հայկական ամէնամսեայ պարբերական։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ պետական գրապալատի հրատարակութիւնը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1972 թուականին, Երեւանի մէջ։ Կազմուած է եղած է «Լրագրային յօդուածների տարեգիր», «ժուռնալային յօդուածների տարեգիր» եւ «Գրախօսութիւններ» ենթաբաժիններէ։ Ընդգրկած է ՀԽՍՀ-ի մէջ հայերէն եւ ռուսերէն լոյս տեսնող հանրապետական, քաղաքային եւ շրջանային թերթերուն, ամսագրերուն, պարբերական եւ «շարունակութիւններ» տիպի ժողովածուներուն մէջ հրապարակուող յօդուածները, վաւերագրական նիւթերը, գեղարուեստական ստեղծագործութիւնները, գրախօսութիւնները, գրքերու եւ ամսագրերու տեսութիւններ, քննական վերլուծութիւններ։

Նկարագրութիւններն ու հապաւումները կատարուած են համաձայն պետական ստանդարտի եւ ՏՍՍՏ գրապալատի սահմանած «Հայերէն բառերի պայմանական կրճատումների» ցուցակի։ Նիւթերը կը դասաւորուին ըստ մատենագիտութեան մէջ կիրառուող սխեմայի։ Կը յաջորդէ «Լրագրային յօդուածների տարեգիր» (1949-1971 թթ.), «Ժուռնալային յօդուածների տարեգիր» (1939-1941 թթ., 1949-1971 թթ.) ժողովածուներուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հոսանք (թերթ)

**«Հոսանք»**, տնտեսական, քաղաքական, հասարակական եւ գրական օրաթերթ։ Հայ մենշեւիկներու հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1906-1907 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Փաստացի խմբագիրներ՝ Ա. Զուրաբեան, Արամայիս Երզնկեան։ Լուսաբանած է հայկական մենշեւիզմի, ինչպէս նաեւ ս-դ. բանուորական հայկական կազմակերպութեան (սպեցիֆիկներ) գործունէութիւնը, Պետական դումայի ընտրութիւններու ընթացքը, տպագրած նիւթեր Անդրկովկասի, Ռուսաստանի եւ արտասահմանեան երկիրներու քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կեանքի վերաբերեալ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Քոլումպիա

**Քոլումպիա**, պաշտօնապէս՝ Քոլումպիայի Հանրապետութիւն (), պետութիւն Հարաւային Ամերիկայի հիւսիս-արեւմուտքը։ Սահմանակից է արեւելքէն Վենեզուէլային, հարաւ-արեւելքէն Պրազիլիայն, հարաւ-արեւմուտքէն  Փերուին, հարաւէն  Էքուատորին եւ հիւսիսէն Փանամային։ Ողողուած է Խաղաղական Ովկիանոսին եւ Քարիպեան ծովուն ջուրերով։

## Պատմութիւն
Քոլումպիան սպանացիներուն կողմէ յայտնաբերուած է 1499-ին։ ԺԶ. դարուն: 30-ական թուականներուն սպանացիները վերջնականապէս նուաճած են երկիրը՝ յարակից տարածքներով, եւ դարձուցած գաղութ՝ Նոր Կրանատա անունով (կ'ընդգրկէր նաեւ Էքուատորի, Փանամայի եւ Վենեզուելլայի տարածքները), որ հետագային բաժնուած է։ Քոլումպիայի անկախութիւնը հռչակուած է 20 Յուլիս 1810-ին, սակայն իրական անկախութիւնը սկսած է 1830-էն՝ Մեծ Քոլումպիայի դաշնութեան բաժանումէն ետք (անկէ անջատուած են ներկայիս Վենեզուելլան եւ Էքուատորը)։ 1863-էն երկիրը անուանուած է Քոլումպիայի Միացեալ Նահանգներ, 1886-էն՝ Քոլումպիայի Հանրապետութիւն։ Երկիրին հիմնական բնակիչները Քոլումպիացիներն են։  

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Colombia relief location map cropped.svg|Քոլումպիա
Պատկեր:Panorámica Laguna de Tota.jpg|Թոթա ծովալիճ
Պատկեր:ISS-64 Atrato River, Colombia.jpg|Աթրաթօ գետ․հիւսիս-արեւմտեան Քոլումպիա։ Հոսանքը կ՛ուղղէ դէպի Կարիպեան ծով
Պատկեր:UdeA-sigloXIX.jpg|Անթիոքիա համալսարան, Մետլին, Քոլումպիա․ հիմնուած է ԺԷ․ դարուն
Պատկեր:Armenia, Quindio, Colombia.jpg|Արմենիա քաղաք, Քուինտիօ, Քոլումպիա
Պատկեր:Armenia, Quindio, Colombia - panoramio - Jimmy Gómez N (15).jpg|Արմենիա քաղաք, Քուինտիօ, Քոլումպիա


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի երկիրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Հովիտ (հանդէս)

**«Հովիտ»**, գրական, հասարակական եւ քաղաքական շաբաթական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1906-1917-ին (1906-1910-ին՝ «Հովիւ» անուամբ), Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ե. Երզնկեան, Յ. Յովսէփեան (1910 թթ-ին)։ Մեծ տեղ յատկացուցած է հայերէնին, հայ եկեղեցիին, կրթութեան ու մանկավարժութեան։ Ձգտած է ընտանիք-դպրոց կապի ամրապնդման։ Անդրադարձած է արեւմտահայութեան վիճակին, բողոքած հայկական կոտորածներու դէմ Թուրքիոյ մէջ։ Քննադատած է դաշնակցութեան, մեղադրած անոր երիտթուրքերու հետ գործակցելու համար։ Ունեցած է հարուստ գրական-բանասիրական բաժին։ Տպագրած է Ե. Գեղամեանի՝ «Մշակ» թերթի 40-ամեայ ուղիի եւ Գ. Արծրունիի գործունէութեան մասին, «Իսրայէլ Օրին եւ իր քաղաքական ծրագիրը», «Հայերի ազատագրական շարժումները ԺԸ դարում» ուսումնասիրութիւնները, Պեսսիմիստ-ի (Գ. Տեր-Ղազարեան) «Նախնական կուլտուրայի պատմութիւն», Յ. Յովհաննիսեանի պոեզիային նուիրուած գործերը, Ա. Ալպոյաճեանի յօդուածաշարը հայ տպագրութեան 400-ամեայ պատմութեան վերաբերեալ, պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, դրամատիկական գործեր եւ այլն։ Անդրադարձած է Թիֆլիսի ժողովրդական տան գործունէութեան, Հաւլաբարի թատրոնի ներկայացումներուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Հորիզոն (թերթ, Մոնրէալ)

**Հորիզոն**, հասարակական-քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Հ.Յ.Դ. Գանատայի շրջանի պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1979 թուականէն, Մոնրէալի մէջ, հայերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն։

Կ'անդրադառնայ սփիւռքի եւ ընդհանրապէս հայութիւնը յուզող հարցերուն, հրատապ ու բազմաբնոյթ տեղեկութիւններ կը հաղորդէ հայ համայնքներու մասին, մշտապէս ուշադրութեան կեդրոնը կը պահէ Հայաստանն ու Արցախը։ Ունի գրական յաւելուած։ 

45 տարիներու ընթացքին «Հորիզոն»ի  խմբագիրները եղած ե՝ Վրէժ-Արմէն Արթինեան, Կիրօ Մանոյեան եւ մինչեւ օրս՝ Վահագն Գարագաշեան:

«“Հորիզոն”ը 45 տարիներուն ընթացքին գանատահայութեան տեղեկութիւններու լրագրական կենսական աղբիւրը հանդիսացաւ, իր էջերուն մէջ տեղադրելով անոնց առօրեայ կեանքը իր զանազան երեսներով. անիկա ներկայացուց գաղութին Հայ դատի յանձնախումբին տարած աշխատանքներն ու յաջողութիւնները եւ զանազան առիթներու իր յաւելուածներով դարձաւ միութիւններուն, կազմակերպութիւններուն, կառոյցներուն, եկեղեցիներուն եւ դպրոցներուն արխիւներու շտեմարանը։ Իր էջերուն մէջ ներկայացուցած գանատահայութեան առօրեան կարեւոր աղբիւր դարձաւ Գանատա-Հայաստան բազմակողմանի յարաբերութիւններն ու Գանատայի պատմութիւնը ուսումնասիրողներուն համար»։«“Հորիզոն”ի 45-ամեայ աշխատանքին ընթացքին մենք վաւերագիրը եղած ենք մեր գաղութներու պատմութեան։ Իսկ մեր Հայաստան շրջապտոյտներով ամրացած է Հայաստան-Արցախ-Գանատա փոխ յարաբերութիւնները»

Վահագն Գարագաշեան

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Քանատայի պարբերականներ
Յուշարար

**Յուշարար**, թատերական, գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ երկշաբաթաթերթ, ալմանախ (1912 թուականէն՝ 4 գիրք)։ Լոյս տեսած է 1907—1913 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա. Վրոյր։ Լուսաբանած է թատերական կեանքի նորութիւնները, բարձրացուցած թատրոնի վերակառուցման ու դեմոկրատացման, խաղացանկի ընտրութեան, ռեժիսուրայի կատարելագործման, բեմական խօսքի կուլտուրայի ու թարգմանութիւններու մակարդակի բարելաւման եւ այլ հարցեր։

## Պատմութիւն
Արժէքաւոր են Գ. Չմշկեանի, Ա. Սանդինեանի, է. Տէր-Գրիգորեանի եւ ուրիշներու յուշագրութիւնները հայ թատրոնի պատմութեան վերաբերեալ, հայ, ռուս, վրացի եւ այլ ազգերու նշանաւոր դերասաններուն ու թատերական գործիչներուն նուիրուած նիւթերը։ Անդրադարձած է նաեւ ճարտարապետութեան, գեղանկարչութեան, երաժշտութեան եւ արուեստի միւս բնագաւառներուն (Թ. Թորամանեանի ուսումնասիրութիւնները ազգային ճարտարապետութեան վերաբերեալ, Ա. Մայիլեանի, Գ. Լեւոնեանի եւ այլոց յօդուածները)։ Ունեցած է հարուստ գրական գեղարուեստական բաժին, յաւելուածի ձեւով հրատարակած պիեսներ, վոդեւիլներ։ Աշխատակցած են Լէօն, Սիրանոյշը, Գ. Բաշինջաղեանը, Հ. Սիրունին, Օ. Սեւումեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Յոյս (ամսագիր, Մելպուրն)

**Յոյս**, կրօնական ամսագիր։ Առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ 1966 թուականին, Մելպուրնի մէջ։ Պատասխանատուն է Մելպուրնի եկեղեցւոյ վարչութիւնը։ Կը հրատարակէ խմբագրական մարմինը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ հայկական պարբերականներ