open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սպարտակ Ղարաբաղցեան

**Սպարտակ Սերգոյի Ղարաբաղցեան** (), հայ լրագրող, պատմաբան, հրապարակախօս, սենարիստ։

## Կենսագրութիւն
1973 թուականին աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական ինստիտուտի պատմութեան ֆակուլտետը։ Աշխատած է հանրապետութեան միջնակարգ դպրոցներու մէջ, Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապերու, մամլոյ կոմիտէներուն, թղթակցած է՝ «Գարուն», «Նորք», «Սովետական Հայաստան» հանդէսներուն։

## Շարժանկարներ
Սպարտակ Ղարաբաղցեանիի սենարներով նկարահանուած են բազմաթիւ փաստավավերագրական ֆիլմեր՝
* «Երախտիքի Արահետ»
* «Անապատի Չլռող Արձագանքները»
* «Ծննդավայր»
* «Երեք Խնձորեսկ»
* «21-րդ Դարի Վանդալները»
* «Վանդալիզմ»
* «Մոմիկ»
* «Թորոս Ռոսլին»
* «Հայն ու Հեծանիւը»
* «Վկայարան»

## Վարած պաշտօններ
1992-1994 թուականներուն վարած է ՀՀ Սպայի տան պետի պաշտօնը, 1997 թուականէն ՀՀ մշակոյթի, երիտասարդութեան հարցերու եւ սպորտի նախարարութեան սփիւռքի հետ համագործակցութեան վարչութեան պետի, ապա նախարարի խորհրդականի պաշտօնները, «Մէկ ազգ, մէկ մշակոյթ» համահայկական փառատօնի կազմկոտէի նախագահի պաշտօնը։

Կը դասաւանդէ Երեւանի Ֆիզիկական Կուլտուրայի պետական ինստիտուտի սպորտային լրագրութեան ֆակուլտետի մէջ։

## Գիրքեր
* «Ուր Գնում Եմ Հայաստանը Հետս Է»
* «Հարցազրուցներ, Պատմուածքներ»

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Գտած Արահետ. Սպարտակ Ղարաբաղցեան 
* ԿԱՐԱՆՏԻՆ. Սպարտակ Ղարաբաղցեան 
* «Հայութիւն», 1993թ., Յունիս 1-15, թիւ 7 (25) Սպարտակ Ղարաբաղցեան

Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Մարգար Ղարաբէգեան (Դեւ)

**Մարգար Ղարաբէգեան** (ծնած է 1901-ին, Թեհրան)
## Կենսագրութիւն
Նկարիչ եւ բանաստեղծ, զաւակը՝ հանրային գործիչ Աւետիս խան Ղարաբէգեանի (Ղարաբաղի Մելիքներու շառաւիղ), Մարգար Ղարաբէգեան ծնած է Թեհրանի մէջ եւ նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին ու Նոր Ջուղայի ազգային վարժարաններուն մէջ։
Դէպի գրականութիւն ու արուեստ շեշտուած հակումներով եւ յամառ ինքնաշխատութեամբ՝ յիսնամեայ իր ստեղծագործական վաստակը բարձրացուց որակի, ջրաներկ նկարչական գործերով եւ քերթողական երկու հատորներով՝ «Իմ երգերը» (1974) եւ «Այս երկար Ճամբան (1963), առաջինը հրատարակուած Թեհրանի մէջ, իսկ երկրորդը՝ Երեւան:
Նկարիչին ներկայութիւնը տիրական է իր երգերուն մէջ՝ որոնք գոյն, գիծ ու մթնոլորտ ունին։ Կը խօսի պատկերներով. կը տպաւորէ՝ արագ, կտրուկ, հպանցիկ մտածումներով։ Հաղորդական է, իր պարզութեան մէջ։ Թելադրական է իր պատկերներէն փոխանցուող զգայնութեամբ եւ ապրումներով
:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թեհրան ծնածներ
Ստորոգութիւն:1976 մահեր
Ստորոգութիւն:1901 ծնունդներ
Միքայէլ Ղարակէօզեան

**Միքայէլ Ղարակէօզեան**, 1915 թուականի Ապրիլին ձերբակալուած է Իթթիհատի ղեկավարներէն դոկտոր Պեհաէտտին Շաքիրի կազմած 58 ականաւոր հայ բժիշկներու ցուցակով։ Սպաննուած է 1915 թուականին, Տիգ­րա­նա­կեր­տի մօտակայքը։

## Կենսագրութիւն
1915 թուականին՝ Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ, զօրակոչուած է Օս­մա­նեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Կար­սի ռազ­մա­ճա­կա­տէն փախած է Օսմանեան բանակէն, միացած՝ ռու­սա­կան զօրքին ու եկած է Կարս։ Կարսի ձորի, 3-րդ հայկական որբանոցի, բժիշկ եղած է։ 1920 թուականի Հոկտեմբերի վերջին օրերուն թուրք զինուորները մտած են ձորը եւ կրակ բացած են որբանոցին վրայ։ Այդ ընթացքին զոհուած է որբանոցի բժիշկ Գ. Սուրեանը։ Այնուհետեւ թուրքերը մտած են որբանոց ու կրակ բացած երեխաներուն ու մեծերուն վրայ։ Այստեղ քե­մա­լա­կան­ները անմարդկային ու սարսափելի շատ բաներ կատարած են, շատ երեխաներ ու քաղաքացիներ սպաննած են։ Բժիշկ Ղարաքէշիշեանին՝ ժանտարմները, տարած են իրենց հետ։ Բժիշկներ Գ. Սուրեանն ու Ղարաքէշիշեանը հրաշալի մարդիկ եւ փայլուն մասնագէտներ եղած են։

## Գրականութիւն

*Ալեքսանդրեան Արտաշէս, Կարս 1920-21։ Երեւան,1986։ 
*Ալեքսանդրեան Արտաշէս, Մղձաւանջ, Երեւան,2001։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Տիգրանակերտ մահեր
Խոսրով Ղարախանեան

**Խոսրով Ղարախանեան**, ծնած է Իրանի Զարմահալ գաւառի Մամուք գիւղը։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մամուքայի ազգային եւ Նոր Ջուղայի Քանանեան վարժարաններուն մէջ. իսկ միջնակարգը՝ Ապաստան։ Առեւտրական ճիւղէն վկայական ստացած է Փէնսիլվանիայի մէջ։

Պատանի տարիքէն սկսեալ մասնակցած է հասարակական, կուսակցական եւ միոսթեան գործունէութեանց։ Եղած։ Ապատանի Մշակութային Միութենական անդամ, Թեհրանի ազգ. դպրոցներու հոգաբարձու, եւ Թեմի Կեդրոնական Հոգաբարձութեան անդամ։ Երեք շրջան (12 տարի) ընտրուած է Թեհրանի Թեմի Պատգամաւորական ժողովի անդամ, եւ 1965 թուականին որպէն Թեհրանի Թեմի Պատգամաւոր՝ մասնակցած է Կիլիկիոյ Թեմի Ազգ. ժողովին, Պէյրութ։ Քանի մը անգամ ընտրուած է Զարմահալի Ուսումնասիրաց Միութեան Կեդրոնական Վարչութեան եւ պատգամաւորական ժողովներու անդամ։

Երկու տարեշրջան ուսուցչական պաշտօն վարած է Մամուքայի Ազգ. Դպրոցին մէջ։

Երկար տարիներ աշխատած է Իրանի Նաֆթային Ընկերութեան մէջ։ Իսկ 1969-1980, Թեհրանի մէջ ունեցած է իր առեւտրական անձնական ընկերութիւնը։

Այժմ հաստատուած է Լոս Անճելըս։ Իբրեւ ատենադպիր մաս կը կազմէ «նաւասարդ» ընկերութեան խնամակալութեան։

Խ. Ղարախանեան 1990 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ հրատարակած է Չարմահալի Հայութեան Բարքերից հատորը, ուր ան կու տայ տխուր եւ սրտայոյզ յուշեր, իր երբեմնի գիւղական կեանքէն։ վարպետօրէն մեզի կը փոխանցէ Չարմահալ գաւառի սովորութիւններն ու աւանդութիւնները, ինքնաբուխ եւ տպաւորիչ ոճով մը:

## Ծանօթագրութիւններ
Գէորգ Ղարիբջանեան

**Գէորգ Ղարիբջանեան** (), պատմագէտ։
## Կենսագրութիւն
Ակադեմիկոս Գէորգ Բագրատ Ղարիբջանեան ծնած է 5 Մայիս 1920-ին Ալեքսանդրապոլ (ներկայիս՝ Կումայրի): Հայրը պոլշեւիքեան Մայիսեան Ապստամբութեան աշխուժ մասնակիցներէն էր եւ ձերբակալուելով գնդակահարուած է իր որդւոյն ծնունդէն մի քանի ամիս ետք:

Ղարիբջանեան (1937-41) ուսանած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան կաճառը (faculty) զոր տակաւին չաւարտած մասնակցած է Խորհրդային Միութեան Հայրենական Մեծ Պատերազմին: Այդ ընթացքին (1942), անդամակցած է Խորհրդային Միութեան Կոմունիստական Կուսակցութեան (ԽՄԿԿ): Համալսարանական ուսումը աւարտած է զօրացուելէն ետք:

Ղարիբջանեան գիտական ուսումնասիրութեան կիզակէտերը եղած են Հայոց Պատմութեան **ԺԹ. դարու** վերջի եւ **Ի դարու** սկիզբի, մասնաւորապէս կոմունիստական Կուսակցութեան, յետագային նաեւ Արեւմտահայ ազգային-ազատագրական Շարժման պատմութեան, Զօրավար Անդրանիկ Օզանեանի գործունէութեան վերաբերող հարցերը:

## Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր JԹ, Պէյրութ, 1999, Էջ 453:

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ղափամայ

**Ղափաման** Հայաստանի տարբեր շրջաններու աւանդական կերակուր է, որ յաճախ կը պատրաստուի Նոր Տարուան, Զատկուան տօներուն, ինչպէս նաեւ հարսանիքներու ու այլ տօնական առիթներով։

Ղափաման կը պատրաստուի միջին չափի, գլխուն կողմէն փորած եւ կուտերն ու միջուկը մաքրած դդումով, որ կը լեցուի բրինձով, չամիչով, ծիրանի ու սալորի կտրտած չիրերով ու մեղրով պատրաստուած միջուկով։ Բրինփով խառնուրդին վրայ կը դրուին կարագի կտորներ։ Կարագով կամ իւղով կը պատուի նաեւ ամբողջ դդումը։ Դդումին բերանը կը փակուի իր կլոր կտրած գլխիկով ու ղափաման կը զետեղուի տաք փուռը, որպէսզի քանի մը ժամ հանգիստ եփի, մինչեւ դդրումի կակուղնայ։ Եփելէն ետք ղափաման կը շարտուի դդումի բարակ շերտերու։

Միակ հայկական ուտեստն է, որ ունի իր երգը՝ «Հէյ ճան ղափամա, համով հոտով ղափամա․․․»։

## Տեսակները
Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ ղափաման ունէր իր պատրաստութեան իւրայատուկ ձեւը։ Այսպէս, Կիլիկիոյ տարածքին հաերը ղափաման կը պատրաստէին չիր ու չամիչով։ Բրինձի խառնուրդին մէջ կ՛աւելցնէին մանրուած խնձոր, տարչին, ալուչա սալորի տեսակը, շաքար եւ աղ։

Իսկ Գորիսի աւանդական ղափաման ոչ թէ քաղցր, այլ քաղցրաաղի ճաշ է։ Գորիսցիները ղափամայի միջուկին փրինձին վրայ կ՛աւելցնեն մանրուած սոխ եւ կանաչեղէն, կարագ եւ իւղ, իսկ եթէ դդումը բաւական քաղցր չէր, շաքար։

## Աղբիւրներ

* «Աւանդական Ճաշեր», էջ 45։
*168.am
Ղիթիոն

**Ղիթիոն** (, քիմիական տարր է, որուն նշանն է **Li** եւ կարգաթիւը՝ 3, հիւլէական զանգուածը՝ 6.941։ Պարբերական համակարգի 1ին խումբի գլխաւոր ենթախումբի ալքալիական մետաղ է:

Հիւլէի արտաքին ելեկտրոնային թաղանթի կառուցուածքը՝ 2s: Ունի երկու կայուն իզոտոպ՝ 6Li (7,42 %) եւ 7Li (92,58 %)։
մինի|Ղիթիոն
Ղիթոնը ճերմակ-արծաթափայլ մետաղ է։

## Պատմութիւն եւ Անուան Ծագում
Ղիթիոնը յայտնաբերած եղած է շուէտացի քիմիագէտ Եոհան Աւկուսթ Արֆուէտսոնը (, 1792-1841) 1817 թուականին (Li,Na)[Si4AlO10]:

Մետաղական ղիթիոնը առաջին անգամ ստացած է Համփրի Տեւին 1825 թուականին։ Ղիթիոնն իր անունն ստացած է ՝ քար բառէն:

## Բնութեան Մէջ
Ղիթիոնն իր երկրաքիմիական կազմով կը պատկանէ լիթոֆիլ տարրերու շարքին, որոնցմէ են քալիոնը, ռուպիտիւմը ցեզիւմը։ Ղիթիոնի պարունակութիւնը ընդերքին մէջ 21 կ/թօն է, ծովու ջուրին մէջ՝ 0,17 մկ/լ:
Երկրակեղեւին մէջ պարունակութիւնը 3,2-10 3 % է (ըստ զանգուածի)։

Ղիթիոնի հանքավայրերը կը գտնուեն Չիլիին, Պոլիվիոյ մէջ (Ոյնի աղալիճը աշխարհին ամէնամեծն է) ԱՄՆ-ուն, Արժանթինին, Քոնկոին, Չինաստանին, Պրազիլին, Սերպիոյ, Աւստրալիոյ մէջ։

## Բնագիտական Յատկութիւններ
մինի|120px|Իւղին մէջ լողացող ղիթիոնի կտորներ
Ղիթիոնը ճերմակ-արծաթափայլ մետաղ Է, օդին մէջ արագօրէն կը պատուԷ գորշ մոխրագոյն բարակ շերտով, որ կազմուած է նիթրիտէն՝ Li3N, եւ օքսիտէն՝ Li20: Ղիթիոնը ամէնաթեթեւ մետաղն Է, խտութիւնը՝ 534 քկ/մ3 (20&nbsp;°C-ին), հալման ջերմաստիճանը՝ 180,5&nbsp;°C, եռմանը՝ 1317&nbsp;°C:

Առաձգական է, լավ մամլւում է ու գլանւում, դիւրութեամբ կը կտրուէ դանակով։ Յայտնի բոլոր միացութիւններուն մէջ միարժէք է։

Շնորհիւ իր ցածր խտութեան ղիթիոնը կը լողայ ոչ միայն ջուրին մէջ, այլեւ՝ քերոսինին մէջ:

6Li իզոտոպը միակ ելանիւթն է տրիտիումի ստացման համար։

## Քիմիական Յատկութիւններ
Ղիթիոնը ալկալիական մետաղ է, բայց համեմատաբար կայուն է օդին մէջ։
Քիմիապէս աշխոյժ տարր մըն է, միացութիւններ է կը յառաջացնէ հալոկեններու, ծուծմբի, ազոտի, ջրածնի, ածխածնի եւ այլ տարրերուն հետ։

Ջուրէն եւ թթուներէն դուրս կը մղէ ջրածին: Հիտրօքսիտը՝ LiOH, ալքալի է։ Շատ թիւով օրկանական նիւթերու հետ կը յառաջացնէ օրկանական միացութիւններ։

Բազմաթիւ համաձուլուածքներու բաղադրիչ մասը կը կազմէ։ Մի քանի մետաղներու հետ (Mg, Zn, A1) կը յառաջացնէ որոշակի խտութեամբ պինդ լուծոյթներ, ուրիշներու հետ՝ միջմետաղական միացութիւններ (օրինակ, LiAg, LiHg, LiMg2, LiAl եւ այլն)։
մինի|Ղիթիոն
Թթուածինի հետ փոխազդելիս կամ օդին մէջ տաքացնելիս կ'այրուի կապոյտ բոցով՝ առաջացնելով Li20 օքսիտը։

## Կիրառութիւն
մինի|Ղիթիոնը որպէս վառելիք կիրառուած է ամերիկեան միջուկային փորձարկման ժամանակ:
Հիմնականին կը կիրառուէ որպէս միջուկային վառելանիւթ։ Ղիթիոնը որպէս հալոյթ կ'օգտագործուէ որոշ համաձուլուածքներուն մէջ։ Ղիթիոնն կ'օգտագործուէ ելեկտրական հոսանքի քիմիական աղբիւրներուն մէջ։ Անոր թեթեւ իզոտոպը հիմք կը ծառայէ տրիտիումի արդիւնաբերական ստացման համար։
: {}^{6}_{3}\textrm{Li} + {}^{1}_{0}\textrm{n} \rightarrow {}^{3}_{1}\textrm{H} + {}^{4}_{2}\textrm{He}

## Ծանoթագրութիւններ
Յովհաննէս Ղուկասեան

**Յովհաննէս Արամ Ղուկասեան** () հայ արձակագիր, բանաստեղծ։

Ծնած է Թաւրիզ (Իրան)։ 1946 թուականին հայրենիք ներգաղթած է, ուր հետեւած՝ համալսարանական ուսման։

Արդի մեր գրականութեան ամէնէն բեղուն գրողներէն է։ Գրած է վէպեր, պատմավէպեր՝ «Ոսկան Երեւանցի», վիպակներ՝ «Անհանգիստ Պատանեկութիւն», պատմուածքներ՝ «Կարճատեսի Արկածները», եւ այլն։

## Կենսագրական գիծեր
Ան ծնած է 29 Դեկտեմբեր 1919-ին, Իրանի Թաւրիզ քաղաքը։ Ծննդավայրի հայկական դպրոցներուն մէջ նախակրթարանն ու միջնակարգը աւարտելէ ետք, 1946-ին ներգաղթած է Հայաստան։

Ղուկասեան սկսած է գրել մանկութեան տարիներէն եւ հրատարակած է բանաստեղծութիւններու քանի մը ժողովածուներ։ Ան իր գրական գործունէութիւնը շարունակած է Հայաստանի մէջ՝ հեղինակելով բազմաթիւ պատմուածքներ, նովելներ եւ վէպեր։ Անոր ուշագրաւ գործերէն են «Ոսկան Երեւանցի» եւ «Պոկտան Սուլթանով» պատմավէպերը։ Ղուկասեանի գրական երկերը թարգմանուած են նաեւ այլ լեզուներու։

Ան մահացած է 27 Յուլիս 1991-ին, 71 տարեկան հասակին, Լոս Անճըլըսի մէջ։

## Աղբիւրներ
* Ալեքսան Աթթարեան, «Տիր», Հալէպ, 1995

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Խրիմի Հայկական Դպրոցներ

**[[Խրիմ|Խրիմի]] կամ Ղրիմի Հայկական Դպրոցներ**, կը գործեն 11-րդ դարէն ետք, զարգացած են  19-րդ եւ 20-րդ դարերուն ընթացքին։ Նշանաւոր էին Կաֆայի (Թէօտոսիա) ոչ հեռու գտնուող Ս․ Անթոն անապատի դպրոցը (1425-1450) եւ Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանը (14-րդ մինչեւ 17-րդ դար)։ Անապատի դպրոցին մէջ անուանի եղած է հռետոր, իմաստասէր Սարգիսը, Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանին մէջ՝ Ստեփանոս Թոխաթեցին, Յակոբ Կաֆայեցին։ Դպրոցներ գործած են նաեւ Ղարասուբազարի, Սուրխաթի հայկական եկեղեցիներուն կից։ Անոնց կրթական կեանքը կ՛աշխուժանայ Ղրիմը Ռուսաստանին միանալէն (1783) ետք։ Նոր Նախիջեւան արտագաղթած հայերու որոշ մասը Ղրիմ կը վերադառնայ։ 20րդ դարասկիզբին կը ստուարանայ Արեւմտեան Հայաստանէն գաղթած հայերու թիւը։ Օգտուելով ռուս կառավարութեան տուած արտօնութիւններէն՝ հայերը դպրոցներ կը հիմնեն Ղրիմի տարբեր քաղաքներուն մէջ։ Անոնցմէ նկատարելի է Մանուել Գիւմուշխանեցիի նախաձեռնութեամբ եւ հայ հասարականութեան աջակցութեամբ հիմնադրուած Ղարասուպազարի միտասեան (1880-ական թթ․ երկդասեան) դպրոցը (1816), որ Լազարեան ճեմարանի նախապատրաստականներէն մէկն Էր։ Այստեղ սորված է Կարա-Մուրզան։ Ղարասուբազարին մէջ գործած է նաեւ հայ կաթողիկէներու դպրոց (1822-էն)։ 1800-ին Սիմֆերոպոլի մէջ հիմնադրուած է միդասեան ծխական երկսէռ դպրոցը, որ կը զարգանայ Ա․ Պահաթրեանի, Յովհ․ Նազարեանի օրերուն։ Այդտէղ 1895-ին քառաձայն երգչախումբ ստեղծած է անոր սան Ա․ Սպենդիարեանը։ 1860-ին Սիմֆերոպոլի մէջ հիմնուած է նաեւ երկդասեան ծխական դպրոց մը եւս։ Սիմֆերոպոլի կաթողիկէ հայերը նոյնպէս ունէին իրենց դպրոցը (հիմնուած՝1863-ին)։ Դպրոցներ հիմնադրուած են նաեւ Թէօտոսիայի մէջ (1817), Կերչի մէջ, Արմեանսկի, Եվպատորիայի, Եալթայի, եւ այլն։1903-ին Ղրիմի մէջ գործած են տարրական ծխական երկսեռ 10 դպրոց, ուր կ'աւանդուէին հայոց լեզու, թուաբանութիւն, ռուսերէն, հետագային՝ բարոյագիտութիւն, քերականութիւն, աշխարհագրութիւն եւ այլն։ Ղրիմի հայկական դպրոցներէն ամենանշանաւորը Թէօտոսիայի Խալիբեան վարժարանն էր։

Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթօճախներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթօճախներ ըստ երկրի
Խրիմի Մանրանկարչական Դպրոցը

**Խրիմի** կամ **Ղրիմի մանրանկարչական դպրոց,** Հայկական Մանրանկարչութեան դպրոց Ղրիմի մէջ։ Խրիմի հայկական գաղութը գոյատեւած է ԺԳ.- ԺԹ. դարերուն։ Հոն կառուցուած եկեղեցիներուն եւ վանքերուն մէջ գրուած եւ նկարազարդուած են բազմաթիւ ձեռագիրներ (Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանին մէջ կը պահուին Ղրիմի մէջ ընդօրինակուած շուրջ 300 հայերէն ձեռագիրներ)։

## Իւրայատկութիւններ
Խրիմի մանրանկարչական դպրոցը հայ մանրանկարչութեան կարեւոր ճիւղերէն մէկն է։ Խրիմի հայ նկարիչներուն ստեղծագործութիւններուն մէջ նկատելի են հայրենի արուեստին աւանդներն ու Կիլիկեան մանրանկարչութեան ազդեցութիւնը (ԺԴ. դարու վերջերուն Խրիմ գաղթած էին նաեւ Կիլիկիայէն հայ մանրանկարիչներ)։ Խրիմի մանրանկարչութեան վրայ որոշակի ազդեցութիւն ձգած է նաեւ նոր միջավայրը, ուր ապրած եւ ստեղծագործած են տարբեր ժողովուրդներ։

Հայ մանրանկարիչները ստեղծած են այնպիսի արուեստ մը, որ կը բնորոշուի բարձր արհեստավարժութեամբ, գծային ու երփներանգային ձեւերու իւրօրինակ զուգորդումով։ 

Յետնամասի ոսկեգոյնը յաճախ կը փոխարինուի գոց կապոյտով, որ մանրանկարներուն կը հաղորդէ ընդգծուած արտայայտչականութիւն եւ խորհրդաւորութիւն։ 

Գրչութեան կարեւոր կեդրոններն էին Կաֆա կամ Թէօտոսիան (այսօր` Ֆէոտոսիա) եւ Մուրխաթը (այժմ՝ Ստարի Կրիմ)։ Հոն աշխատած են Գրիգոր Սուքիասեանցը, Առաքելը (ԺԴ. դարու հայ մանրանկարիչ), ողջ Խրիմի մէջ հռչակաւոր Նատերի որդիները՝ Աւետիսն ու Ստեփանոսը եւ վերջինիս որդին՝ Յովհաննէսը։ 

Երբ ԺԵ. դարու վերջաւորութեան թաթարները եւ թուրքերը գրաւած են Խրիմը, հայ գաղութին մշակութային կեանքը անկում արձանագրած է։

## Գրչատուներու Գործունէութիւնը
Գրչատուներու գործունէութիւնը կրկին կ'աշխուժանայ ԺԷ. դարուն։ Նկարիչներէն են Նաղաշ էոլպեն, Նիկողայոս Ծաղկարարը եւ Խասպեկը, որոնք կը շարունակեն իրենց նախորդներուն լաւագոյն աւանդութիւները։

Տպագրութեան արհեստագիտութեան զարգացումով մանրանկարչական արուեստը իր տեղը կը զիջի փորագրութեան եւ հաստոցային գեղանկարչութեան։ Այս ասպարէզներուն մէջ եւս Խրիմի հայերը մեծ յաջողութիւններ ձեռք կը բերեն, որոնց ամէնէն ցայտուն ներկայացուցիչը աշխարհահռչակ ծովանկարիչ Յովհաննէս Այվազովսկիի ստեղծագործութիւններն են։

## Գրականութիւն
*Ալպոյաճեան Ա․, Պատմութիւն հայ գաղթականութեան, Ե․ 2, Գահիրէ, 1955։
*Միքայէլեան Վ․, Խրիմի հայկական գաղութի պատմութիւն, Ե․, 1964։ ․

Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Ճահուկ (Սիւնիք)

**Ճակուկ գաւառ**, Մեծ Հայքի Սիւնիք նահանգին մէջ գտնուող գաւառ մըն է, Նախիջեւան գետի Ճահուկ (այժմ՝ Ջահրի) եւ Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզ) վտակներու աւազաններուն մէջ։

## Անուան ստուգաբանութիւն

Գաւառի անուան առաջին ստուգաբանողը եղած է ճահուկցի կաթողիկոս Ղազար Առաջին Զահկեցին, որու մասին Հայր Ղեւոնդ Ալիշանը գրած է. «Ղազար կաթողիկոս՝ բնիկ երկրին՝ ախորժէ ստուգաբանել. «Վասն» պատուականութեան տեղեացն ճահ եւ ըմբոն, այսինքն գեղեցիկ հարկաւոր եւ կարի պատշաճ»:

«Ճահ» կամ «ջահ» անուանահիմքը կը նշանակէ «ջոկ», «խումբ» կամ «առանձին»: Այս գաւառանունը Նախիջեւանէն անջատուելու համար է որ ստացած է այդ անունը, որովհետեւ անոր մէջ մտնող շարք մը գիւղեր նախապէս կը պատկանէին Նախիջեւան գաւառին։ Շահապունիս քաղաքը յայտնի քաղաք էր ժամանակին, որու մասին Ստեփանոս Օփելեանը գրած է. «Երկուտասներորդ՝ Ճահուկ գաւառ, որ եւ ձորն որ Շահապաւնս կոչի։»

Ճահուկ գիւղը նաեւ նշուած է պատմիչի եկեղեցական հարկացուցակին մէջ։ Իսկ միաբան Ա.Սեդրակեանը Ճահուկ գաւառի բնակիչները անուանած է «ջահկեցիներ»: Գաւառը մինչեւ 18-րդ դարը ունեցած է 334 հայկական գիւղ:

## Աշխարհագրութիւն
Հիւսիսէն, հիւսիս արեւելքէն եւ հարաւէն՝ Շահապունիք եւ Նախիջեւան, արեւմուտքէն՝ Այրարատի Շարուր գաւառներուն սահմանակից է։ Ճահուկի եւ Շահապոնքի վիճակներէն կազմուած է համանուն կեդրոններով։ Մակերեւոյթը լեռնադաշտային է, զգալիօրէն անտառաւէտ, կլիման՝ ցամաքային, հողը՝ բերրի։

## Պատմութիւն
Արշակունիներու ժամանակ Ճահուկը եղած է Շահապունիք իշխանական տան ժառանգական տիրոյթը։ 6-րդ դարուն Ճահուկը նշանակուած է բիւզանդական եւ պարսկական նուաճողներու դէմ պայքարող հայկական ուժերու զօրաճամբայ։ 10-րդ դարուն Ճահուկը կը մտնէր Սիւնեաց գահերուն իշխան Սմխատի տիրութեան տակ։ Սիւնեաց իշխանութեան քաղաքական դերի նուաճումէն ետք, 12-րդ դարուն Ճահուկը կ՚անցնի Համտունեաց իշխանութեան: Համտունեաց տոհմի սպառնացումէն ետք Ճահուկը կ՚անցնի Օրբելեան իշխան Ելիկումին, այնուհետեւ՝ Պռոշեաններուն: Ճահուկ աւանի Սուրբ Աստուածածին վանքը 14-18-րդ դարերուն եղած է ունիթոռներու միաբանութեան կեդրոն։ 16-18-րդ դարերուն Ճահուկը Նախիջեւանի կազմին մէջ էր եւ կոչուած էր Ջահրի: 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն Ճահուկը կը մտնէր Երեւան նահանգի Նախիջեւան գաւառին մէջ։
 
## Արտաքին յղումներ
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սիւնիք նահանգի գաւառներ
Ճամալ Խաշըքճի

**Ճամալ Ահմատ Համզա  Խաշըքճի** (,  ծն. 13 Հոկտեմբեր 1958, Մետինա) սէուտցի լրագրող եւ գրագէտ: 2 Հոկտեմբեր 2018-ին, Իսթանպուլի մէջ անհետ կորած է:

## Կենսագրութիւն
Ճամալ Խաշըքճին սէուտցի գործարար Ատնան Խաշըքճիին զարմիկն էր։ Ան ամերիկեան Ինտիանայի համալսարանն աւարտած է1982-ին: Համբաւ ձեռք բերած է որպէս սէուտական իշխանութեանց քննադատ, որոնցմէ նաեւ երկրի թագաժառանգ՝ վարչապետի եւ պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնը զբաղեցնող Մուհամմէտ իպն Սալմանի: 
2016-ի Դեկտեմբերին Սէուտական Արաբիոյ իշխանութիւններն արգիլեցին Ճամալ Խաշըքճիին զբաղիլ լրագրութեամբ Տանըլտ Թրամփի մասին բացայայտ քննադատութեան պատճառաւ:. 2017 Սեպտեմբերին Միացեալ նահանգներու մէջ սիւնեակ մը կը վարէր Washington Post-ին: Անոր մէջ ան բացէ ի բաց ելոյթ կ'ունենար Մուհամմէտ իպն Սալմանին դէմ:

## Անհետացումը
2 Հոկտեմբեր 2018-ին Ճամալ Խաշըքճին մեկնած է Իսթանպուլի Սէուտական Արաբիոյ հիւպատոսութիւն անհրաժեշտ փաստաթուղթ մը ստանալու, իր երկրորդ ամուսնութեան համար: Անոր հարսնացու Հատիճէ Ճէնկիզը  չեն թոյլատրած ներս մտնելու: Ան սպասած է Խաշըքճին մինչեւ կէս գիշեր, սակայն ան չէ վերադարձած::

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ

Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2018 մահեր
Ստորոգութիւն:2 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ճամբու Ճաշ

**Ճամբու ճաշ** (անգլ.՝ street food) հասկացողութիւնը` համաշխարհային խոհանոց մուտք գործած է 21-րդ դարուն։ «Ճամբու Ճաշ»ը արագ է եւ աժան. ան դիւրաւ կը գոհացնէ մարդկային ախորժակը։

Աշխարհի մէջ միլիոնաւոր մարդիկ ճամբու ճաշ կը սպառեն եւ այս կերակրատեսակը կամուրջ կը հանդիսանայ տարբեր մշակոյթներու խոհանոցներուն միջեւ։ Օրինակ՝ խումբ մը ընկերներ կրնան հոթ տոկ ուտել Պէյրութի մէջ, իսկ իրենց պաշտօնակիցները կրնան շաուրմա վայելել Նիւ Եորքի փողոցներուն մէջ։
[մինի|աջից|Ճամբու ճաշ [Նիւ Եորքի մէջ]]
Սու Քուին եւ Քարոլ Ուիլսըն, ճաշի գիրքերու երկու հեղինակներ, գրած են գիրք մը` «Ճամբու Ճաշի Համաշխարհային Ատլաս» կամ “The World Atlas of Street Food" անունով։ Գիրքին մէջ անոնք ներառած են աշխարհի այն բոլոր երկիրները, ուր կարելի է համեղ "Ճամբուն ճաշ" ճաշակել։ Անոնք իրենց գիրքին մէջ տեղադրած են նաեւ այդ երկիրներու մէջ ընդհանրացած ուտեստներու բաղադրատոմսերը։

## Լիբանանի Ճամբու Ճաշ
Պէյրութը եւս նշուած է այս գիրքին մէջ, իր շաուրմայի բաղադրատոմսով։ Իսկ Լիբանանեան Պրումմանայի մէջ կայացած Souk Al Akel-ը (հայ.՝ Ուտելիքի Շուկայ) պատկերը տեղադրուած է գիրքին կողքին վրայ։ Անհրաժեշտ է յիշել, թէ Պէյրութը 2016-ին «Travel & Leisure»-ի ցանկին մէջ գրաւեց առաջին դիրքը, իբրեւ "Աշխարհի Ուտելիքի Միջազգային Լաւագոյն Քաղաք" (անգլ.՝ "The Best International City for Food in the World") տիտղոսով։

## Ծանօթագրութիւններ
Վարուժան Ճամկէօզ

**Ճամկէոզ Վարուժան** ծնած է 1960 թուականի Իսթամպուլ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Պէզճեան Մայր վարժարանին, միջնակարգը՝ Տատեան վարժարանին, իսկ երկրորդականը՝ Սահակեան-Նունեան վարժարանին մէջ։ 1982 թուականին Մարմարա Համալսարանէն վկայուած է իբրեւ դեղագործ, եւ 1985 թուականէն ի վեր ունի իր սեփական դեղարանը։ Պարբերաբար կ'աշվատակցի «ժամանակ» եւ «Մարմարա» օրաթերթերուն։

Հատորով Լոյս Տեսած
**արձակ էջեր**
* - Եւ Այսպէս Ապրեցանք (պատուածքներ եւ դիմանկարներ)- Իսթանպուլ, 1998։ Բ տպարագրութիւն 1998։

**թարգմանական աշխատանք**
* - Կրիմ Եղբայրներ, Սատանային Ոսկեայ Մազերը - Իսթանպուլ
* - Հ. Ք. Անտերեսեն, Փոքրիկ Ծովանոյշ - Իսթանպուլ
* - Հ. Ք. Անտերրեսեն, Ճամբու Ընկերի - Իսթանպուլ
* - Հազար ՈՒ ՄԷկ Գիշերներ, Թռչուն Իշխանուհի - Իսթանպուլ

## Ծանօթագրութիւններ
Մեսրոպ Ճանաշեան

**Հայր Մեսրոպ Վրդ․ Ճանաշեան** (), հայ գրականագէտ, բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Հայր Մեսրոպ Վարդապետ Ճանաշեան ծնած է 11 Յունուար, 1908-ին, Անքարա: Ան վախճանած է Ապրիլ 13, 1974-ին: Մխիթարեան Միաբանութեան քահանայ, Ուսումնապետ:

Հայր Մեսրոպ Վարդապետ Ճանաշեան, աւազանի անունով Պետրոս, ծնած է Անքարա, 11 Յունուար, 1908-ին: Հոկտեմբեր 1919-ին կ'անցնի Վենետիկ, եւ նոյն թուականի Նոյեմբերին կը հագնի վանական աշակերտի սքեմը:

Քսան տարեկան հասակին կանդամակցի Մխիթարեան Միաբանութեան: Իմաստասիրութեան ու Աստուածաբանութեան գծով համալսարանական իր ուսումը Հռոմի մէջ աւարտելէ ետք, 1934-ին կը ստանայ քահանայական ձեռնադրութիւն:

1937-1939 թուականներուն կը հետեւի Սորպոնի համեմատական գրականութեան դասընթացքներուն:

1939-1942 թուականներուն կը վարէ Մուրատ Ռափայէլեան-ի ուսումնապետի, եւ ապա՝ 1950-1952 տարիներուն, տեսուչի պաշտօնը:

Հայր Մեսրոպ Վարդապետ Ճանաշեան կը մահուան  Ապրիլ 13, 1974-ին:

## Խմբագրական աշխատանք , հիմնադիր եւ տպարանի տեսչութիւն

Երկար տարիներ՝ 1942-1952, 1953-1956 եւ 1970-1973 կը վարէ «Բազմավէպ»-ի խմբագրութիւնը, իսկ 1959-1969՝ տպարանի տեսչութիւնը: 
Կը հիմնէ «Հայ Ընտանիք»-ը, որուն խմբագրութիւնն ալ կը վարէ 1970-1973 թուականներուն:

## Հրատարակչական եւ գրականագիտական ու պատմաբանասիրական աշխատութիւններ

Ամբողջ կեանք մը նուիրուած կրթական, խմբագրական ու հրատարակչական աշխատանքներու, որոնց առընթեր Հայր Մեսրոպ Վրդ. Ճանաշեան հաւատարմօրէն կը ծառայէ հայ գիր ու բանին, գեղարուեստական գրականութեան ու թարգմանչական աշխատանքներու հետ միատեղ ստորագրելով գրականագիտական ու պատմաբանասիրական աշխատասիրութիւններ:

## Հրատարակութիւններ

«Բազմավէպ»-ի, «Գեղունի»-ի եւ «Հայ Ընտանիք»-ի մէջ հրատարակած իր բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններէն անկախ, առանձին հատորներով լոյս կ՛ընծայէ. ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԱՐԴԻ ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ, Ա. Հատոր, 1701-1900, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1953, ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՆՈՐ ՇՐՋԱՆԻ ՀԱՄԱՌՕՏ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ 1701-1920, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1973: Սայեաթ-Նովա, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1964: ԴԱՒԻԹ ԿԻՒՐԱՊԱՂԱՏ, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1976, եւ այլն. Մատենագիտական ամբողջական ցանկին համար տես՝ «Բազմավէպ», 1974, Թիւ 1-2, էջ 32-47:

## Աղբիւրներ

* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ե., Պէյրութ, 1974, էջ 287։

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Արսէն Ճանեան

**Արսէն Ճանեան** (), հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Իսքենտերուն, Մուսատաղի Վագըֆ գիւղը՝ Տեղւոյն նախակրթարանը աւարտելէ ետք եկած է Պոլիս, իբրեւեւ Դպրեվանքի սան։

Մխիթարեան լիսէն աւարտած է 1960 թուականին։ Ապա վկայուած է Իսթանպուլի Հսմալսարանի փիլիփոյական եւ մանկավարժական ճիւղերէն, եւ կը զբաղի ուսուցչութեամբ։

Սկսած է բանաստեղծութիւն գրել լիսէի ուսանողութեան շրջանին։

Այժմ կ'ապրի Հայաստան:

## Գործերէն
Պոլսոյ մէջ հրատարակած է հետեւեալ բանաստեղծութեանց գիրքերը. 

* «Արեւուն Տակ» (1962),
* «Հովին Հետ» (1969),
*«Ես Գալիս Եմ Իմ Պապի Գրկից» (2010)։

## Մարցանակներ
Արժանացած է 1967-1968 տարեշրջանին՝ «Սարգիս Պողոսեան» մրցանակին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Երուանդ Ճանլեան

**Երուանդ Ճանլեան** (Ծնած՝ 1892, Տարսօն - Մեռած՝ 1942 Մայիս 8), բնիկ Տարսոնցի, ուր ծնած է 1892-ին: Շրջանաւարտ Տարսոնի Ամերիկեան Քոլէճէն 1913-ին Պ.Ա. Տիտղոսով։ Կ՛անցնի Պէյրութ եւ 1920-ին կ՛աւարտէ Ամերիկեան Համալսարանի' Բժշկական ճիւղը։ Երկար տարիներ կ՛ըլլայ դասախօս միեւնոյն համալսարանին մէջ եւ բժիշկ համալսարանի համայնքին։ Իր պաշտօնավարութեան շրջանին մեծ հոգ տարած է համալսարանի հայ ուսանողութեան՝ սոյն հաստատութեան տնօրէնութեան մօտ իբրեւ պատասխանատու համալսարանի Հայ Ուսանողաց Միութեան: Ներքին բազմաթիւ դժուարութեանց յաղթելով, կը ջանայ սոյն հաստատութիւնը կանգուն պահել։ Բժշկական մասնագիտութիւնը կը կիրարկէ խղճմտօրէն, մանաւանդ Այնէպի (Լիբանան) շրջանի բոլոր գիւղերուն մէջ, առանց նիւթական ակնկալութեան, հայու վայել լաւ ախտաճանաչ եւ խղճմտանքի տէր բժիշկ։ Մեռաւ 1942, Մայիս 8-ին։

## Ծանոթագրութիւններ
Ճանղա

**Ճանղա** (,  *Ջանղիթաու*, «Նոր լեռ»), լեռնագագաթ Կովկասեան Գլխաւոր լեռնաշղթայի կեդրոնական մասին մէջ, Ռուսաստանի եւ Վրաստանի սահմանագծի վրայ։ Գլխաւոր գագաթի բարձրութիունը 5085 մ է, բարձրութեամբ 5-րդն է Կովկասի եւ Ռուսաստանի մէջ, եւ 2-րդը Վրաստանի մէջ (Շխարա-էն ետք)։

Լեռնաշղթային մէջ, Ջանղիթաուն ունի եւս 2 գագաթ՝ արեւմտեան 5058,8 մ (43°01′08″ N, 43°03′07″E), եւ այս գագաթն է քարտէսներուն մէջ նշանակուած որպէս Ջանղիթաու լեռ, եւ արեւելեան՝ 5033,6 մ (43°00′48″ N, 43°04′14″E)։ Այս գագաթը գլխաւոր շտաբի քարտէսներուն մէջ սխալմամբ նշուած է որպէս Պուշկինի Պիկ, որ կը գտնւուի 6.5 քմ հիւսիս-արեւելք, Դիխթաու լեռնազանգուածոն մէջ։
 
Ջանղիթաուն 13 քիլոմեթրանոց իւրօրինակ լեռնազանգուածի՝ Բեզէնգեան պատի կենդրոնական մասն է։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Ռուսաստան
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Կարպիս Ճանճիկեան

**Կարպիս Ճանճիկեան** (), բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Կարպիս Ճանճիկեան ծնած է Սամաթիա՝ 6 Յունուար 1920-ին: Նախնական ուսումը ստացած է թաղին Սահակեան-Նունեան վարժարանը, յետոյ մտած է Կեդրոնական, 1934-ին: Տարի մը վերջ, 1935-ին, կը ստիպուի Կեդրոնականը ձգել եւ վաճառատան մը մէջ պաշտօնեայ կ՚ըլլայ: Հակառակ ասոր, ուսանելու փափաքը չի մեռնիր իր մէջ, եւ 1937-ին երբ կը զգայ որ անցնող ամէն օր զինքը քիչ մը եւս կը հեռացնէ դպրոց երթալու տարիքէն, անզսպելի մղումով մը կը մտնէ դպրոց՝ այս անգամ Իտալական վարժարան: 1939-ին դարձեալ Կեդրոնական կը վերադառնայ, ուր լիսէի շրջանը չաւարտած, 1943-ին, հիւծախտը կու գայ զինքը վերջնականօրէն հեռացնելու դպրոցէն:

Իր հրատարակուած առաջին բանաստեղծութիւններէն կ՚ըլլայ «Օրէ օր», որ լոյս կը տենսէ Բագարատ Թեւեանի «Պատկեր»ին մէջ՝ 1939-ին, Արաքսի Սողոմոն ծածկանունով: Աւելի յետոյ կ՚աշխատակցի «Երջանիկ»ին, Աւետիս Ալիքսանեանի «Պատկեր»ներուն, «Նոր Օր» շաբաթաթերթին եւ «Ժամանակ» օրաթերթին: Իր մահուընէ յետոյ, կարգ մը անտիպներ ալ լոյս կը տեսնեն «Այսօր»ի, «Ճառագայթ»ի եւ «Ժամանակ»ի մէջ։ Հանրութեան ծանօթ իր այս գործերէն զատ, մեզի կը ձգէ տակաւին կարգ մը անտիպներ, հայերէն եւ թրքերէն, ինչպէս նաեւ ձեռագիր խմորատիպ հանդէս մը՝ «Արաքս», զոր կը հրատարակէր ուսանողութեան օրերուն:

Ճանճիկեանի կարդալու եւ գրելու հակումները շատ կանուխէն, նախակրթարանի նստարաններուն վրայ կը յայտնուին: Ճանճիկեան արդէն իսկ սկսած է ճանչնալ գրական զանազան դպրոցներ, որոնք փոխն ի փոխ զինքը կը հմայեն, կը խանդավառեն: Ֆիւթիւռիզմ, տատաիզմ, սիւրռէալիզմ, էմբրէսիոնիզմ փոխն ի փոխ իր նախընտրած դպրոցները կ՚ըլլան եւ միսթիք ու ռոմանթիք վարպետներուն տեղը կը գրաւեն Մարինէթթի, Ձարա, Աբոլլինէր եւայլն: Իրերայաջորդ այս յեղաշրջումներու թոհուբոհին մէջ, Ճանճիկեան հետզհետէ կը գծէ իր ճամբան եւ իր այս շրջանը նախկինէն բոլորովին տարբեր գրականութեան մը համար կ՚ըլլայ փորձի շրջան մը, որ իր առաջին պտուղը կու տայ 1942-ին՝ «Պալքըս» բաւական իրապաշտ, թրքերէն բանաստեղծութեանց հաւաքածոն (Հայկազուն Գալուստեանի հետ):

Ճանճիկեան կը մեռնի քսանըվեց տարեկան, 1946 Փետրուար 26-ին, Ազգային հիւանդանոցի մէջ:

Ճանճիկեանի միակ բաղձանքը եղաւ թաղուիլ Մեծարենցի քով: 1950-ին Մատենաշար «Դէպի Լոյս» հրատարակեց իր միակ բանաստեղծութեան հաւաքածոն՝ «Օրէ օր»ը: Այս գրքին հասոյթը պիտի յատկացուէր վաղամեռիկ բանաստեղծին շիրմին շինութեան: Մասնաւոր յանձնախումբ մը կազմուեցաւ եւ 1952-ին Ճանճիկեանի աճիւնը փոխադրուեցաւ եւ ամփոփուեցաւ Միսաք Մեծարենցի յարակից Ճանճիկեանի նորակերտ դամբարանին մէջ:

## Հրատարակուած Գործեր
*(Հայկազուն Գալուստեանի աշխատակցութեամբ) Balkıs (թրքերէն բանաստեղծութիւն)- Իսթանպուլ, 1942։ Վերատպուած «İş Sanat»ի կողմէ, 2014-ին, Պոլիս։
*Օրէ Օր (բանաստեղծութիւն)- Իսթանպուլ, 1950։
*(Ռուբէն Մաշոյեանի խմբագրութեամբ) կարպիս Ճանճիկեանի Հետքերով (բանաստեղծութիւն եւ արձակ էջեր)- Իսթանպուլ, 1990։ Վերատպուած՝ 2015-ին, «Արաս» հրատարակչատան կողմէ։

## Աղբիւրներ
* «Ժամանակակից Իսթանպուլահայ Գրողներ», , Կարօ Աբրահամեան, Ա․ հատոր , Անթլիաս 2004, էջ 18-19։

Ստորոգութիւն:6 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ճաշուա Մալինա

**Ճաշուա Չարլզ Մալինա** (, ծնած 17 Յունուար, 1966) Ամերիկացի ֆիլմի դերասան եւ թատերական դերասան մըն է։ Ան ունէր Ուիլ Պէյլիի դերը NBC կայանի տրամա հեռուստաշար *The West Wing-ի* վրայ, Ճըրմի Կուտուին դերը *Sports Night-ի* վրայ եւ Տէյվիտ Ռոզըն ''Scandal-ի'' վրայ։

## Անձնական կեանք
Մալինա ծնած է Նիւ Եորք, ԱՄՆ: Անոր ծնողքը, Ֆրէն եւ Ռոպըրթ Մալինա, հիմնադիրներն էին Young Israel of Scarsdale կազմակերպութեան Նոր-Ռոշէլի մէջ, Նիւ Եորք, ուր ապրած է իր կեանքին մեծամասնութիւնը: Իր հայրը փաստաբան էր, ինչպէս նաեւ դրամատուներու դրամարկող եւ Պրոտուէյի թատերական արտադրիչ։ Ճաշուայի մականուն «Մալինա»ն միշտ հարցցազրոյց տուողներուն մէջ շփոթ արթնցուցած է, որոնք կը կարծէին, թէ մականունը լատիներէնէ կու գայ, մինչդեռ իր ընտանիքը եղած է Հրէայ եւ մականունը կու գայ Լեհ արմատներէ:

## Տե՛ս նաեւ
* Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
* Քէրի Ուաշինկթըն
* Հենրի Այըն Քուսիք
* Քոլամպըս Շորթ
* Տարպի Սթանչֆիլտ
* Քէյթի Լոուզ
* Կիլէրմո Տիազ
* Ճէֆ Փէրի
* Թոնի Կոլտուին
* Պէլըմի Եանկ
* Սքոթ Ֆոլի
* Փորշա Տը Ռոսի
* Քորնիլիըս Սմիթ
* Ճո Մորթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ճան Աբգարիոս

**Ճան (Եուհաննա) Աբգարիոս **

Յաջող գրագէտներ շատ գտնուած են, նոյնպէս յաջող առեւտրականներ։ Սակայն թէ՛ գրականութեան եւ թէ առեւտուրի մարզին մէջ յաջողած դէմքեր շատ կան։ Ահա այս բացառութիւններէն է Ճան կամ տեղացի ժողովուրդին կողմէ որպէս Եուհաննա ճանչցուած Աբգարիոս։

Կարգաթող Յակոբ եպիսկոպոսի այս երկրորդ տաղանդաւոր զաւակը ծնած է Պէյրութ՝ Սեպտեմբեր 1832-ին, գրեթէ ոչինչ գիտենք իր մանկութեան մասին, մինչեւ իր հօր մեռնիլը՝ 1845-ին, յոյն օրթոտոքս դպրոց մը կը յաճախէր, ուր սորվեցաւ յունարէն եւ արաբերէն: Բացի այս երկու լեզուներէն, գիտէր նաեւ հայերէն եւ թրքերէն, զորս սորված էր իր հօրմէն։ Հօրը մահէն յետոյ, մայրը կաթոլիկ մը ըլլալով՝ Ճանը դրաւ Յիսուսեաններու դպրոցը։ Սակայն մօրը զինք կրօնափոխ ընելու այս ընթացքը շատ ալ հաճելի չթուեցաւ պատանի Ճանին, որ դպրոցէն փախաւ եւ գանգատեցաւ Պէյրութի անգլիական հիւպատոս՝ Պրն.Էլտրիճին, որ Յակոբ Աբգարեանի (Աբգարիոս) զաւակներուն մենտոր նշանակուած էր։ Պրն.Էլտրիճ կարգադրեց, որ Ճան իր զաւակներուն հետ մասնաւոր դասընթացքներու հետեւի։

Անշուշտ վերոյիշեալ կարգադրութիւնը երկար տեւած չէր կրնար ըլլալ, սակայն տեղեկութիւն ալ չունինք թէ ե՞րբ եւ կամ քանի՞ տարի Ճան գոլէճ գնաց։ Սակայն սա որոշ է թէ հաշուակալութեան մասնաւոր դասեր առաւ, հանդիսանալով կարող հաշուապահ մը։ Ուշիմ եւ աշխատասէր պատանի մըն էր ու մասնաւոր յատկութիւն ունէր լեզուներ սորվելու։ Երբ 18 տարեկանին գանձապահի պաշտօն ստացաւ Պէյրութի Պանք օթոմանի մէջ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1832 ծնունդներ
Ճայիլի Ամատու Ամալ

**Ճայիլի Ամատու Ամալ** (ֆր.՝ Djaïli Amadou Amal, 1975, Մարուա, Քամերուն), ֆուլպէ, քամերունցի գրող, ֆեմինիստ:

## Կենսագրութիւն
Ճայիլի Ամատու Ամալը ծնած է 1975-ին Քամերունի Տիամարէ շրջանի հիւսիսը գտնուող Մարուա քաղաքը: Կը գրէ ֆուլպէ մշակոյթի մասին եւ կ՛ուսումնասիրէ ինչպէս ժամանակակից, այնպէս ալ աւանդական բնոյթի ընկերային խնդիրները: Ճայիլի Ամատու Ամալը իր ստեղծագործութիւններուն մէջ կը բախուի Ֆուլանիի հասարակութեան մէջ առկայ կանացի խնդիրներուն, ինչպէս նաեւ իր տարածաշրջանի ընկերային խնդիրներուն, Սահելի մէջ, յատկապէս կանանց նկատմամբ խտրականութեան: Անոր վէպերէն Walaande-ը, որ Ֆուլայ լեզուով կը նշանակէ ամուսնական միութիւն, կ՛անդրադառնայ ֆուլանի հասարակութեան մէջ առկայ բազմակնութեան հարցին: Walaande կը պատմէ չորս կանանց պատմութիւնը, որոնք ընդուած են «ամուսինին կիսելու արուեստը»:

Ճայիլի Ամատու Ամալի վէպերէն են Mistiriijo եւ La Mangeuse d'ames («Հոգիներ ուտողը»): Կը գրէ ֆրանսերէնով:

Ճայիլի Ամատու Ամալը ամուսանցած է երկրաչափ, գրող Ամատու Պապայի հետ: Զոյգը կ՛ապրի Տուալայի մէջ:

## Գրականութիւն
* Walaande sous titre l'art de partager un mari, éditions Ifrikiya, Yaoundé, 2010, 134 p., (ISBN 9956-473-35-9)
* Mistiriijo la mangeuse d'âmes, éditions Ifrikiya, Yaoundé, 2013, (ISBN 9789956473854)
* Munyal; les larmes de la patience, éditions Proximité, Yaoundé, 2017 (ISBN 9789956429547)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Interview with Djaili Amadou Amal, Ouest-France 
*Djaili Amadou Amal across in France
*Djaïli Amadou Amal in Actualité de l'édition et du livre en Afrique
Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ճասթըն Թրուտօ

**Ճասթըն Փիէր Ճէյմզ Թրուտօ** (, ծնած 25 Դեկտեմբեր, 1971, Օթաուա, Օնթարիո, Քանատա), Քանատացի քաղաքական անձնաւորութիւն մըն է: Ան Քանատայի 23րդ եւ ներկայ վարչապետն է, ինչպէս նաեւ Քանատայի Ազատականութեան Կուսակցութեան ատենապետը: Ան երկրորդ ամէնաճահիլ վարչապետն է Ճո Քլարքէն ետք, ինչպէս նաեւ նախորդ վարչապետ Փիէր Թրուտոյի ամէնամեծ զաւակը՝ ըլլալով առաջին վարչապետը, որ ունի ընտանեկան կապեր ուրիշ Քանատացի վարչապետի մը հետ:

Օթաուայի մէջ ծնած, Թրուտո յաճախած է Collège Jean-de-Brébeuf դպրոցը եւ աւարտած է McGill University համալսարանէն 1994-ին, ինչպէս նաեւ University of British Columbia համալսարանէն 1998-ին: Ան հանրութեան կողմէ ճանչցուեցաւ 2000-ի Հոկտեմբերին երբ գովեստի ճառ մը արտասանեց իր հօր Փիէր Թրուտոյի թաղման արարողութեան ընթացքին: Համալսարան աւարտելէ ետք, ան քանի մը տարի կ'աշխատի իբրեւ ուսուցիչ Վանքուվըրի մէջ, որմէ ետք մէկ տարի կը յաճախէ École Polytechnique ուսումնարանը ճարտարապետական ծրագրով մը, սակայն մէկ տարի ետք, 2003-ին, կը լքէ: 2005-ին, կը սկսի իր Մագիստրոսի ծրագրով բնական աշխարհագրութեան ճիւղէն ներս McGill University համալսարանէն ներս, սակայն կը լքէ տարի մը ետք: Ան իր հանրային հռչակը գործի կը դնէ քաջալերելով բազմաթիւ քաղաքական շարժումներ: Ան դեր կը ստանցնէ *[[The Great War (2007 ֆիլմ)|The Great War]]* ֆիլմին մէջ, 2007:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1971 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ճասթին Չէյմպըրզ

**Ճասթին Ուիլմէն Չէյմպըրզ** (, ծնած 11 Յուլիս, 1970, Սթրինկֆիլտ, Օհայիո, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է: Ծնած է Օհայիո քաղաքին մէջ, ուր նաեւ մեծցած է ու յաճախած աւագ դպրոց՝ Southeastern High School, Հարաւային Չառթսթըն, Օհայիո, որմէ ետք ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի HB Studio ուսումնարանին մէջ։ Չէյմպըրզ նաեւ բազմաթիւ հագուստի անուններու համար թերթերու տարբեր շապիկներու վրայ նկարահանումներ ունեցած է, ինչպէս Calvin Klein, Armani, եւ Dolce & Gabbana:

Չէյմպըրզ սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը երբ ան ստանցնեց դերը *[[Another World (հեռուստաշար)|Another World]]* հեռուստաշարին մէջ, եւ իր առաջին գլխաւոր դերը ունեցաւ 1999-ին կատակերգական տրամա *[[Liberty Heights]]* ֆիլմին մէջ։ Իր հռչակ տուող դերը եղաւ 2005-ի Դկ. Ալէքս Քարեւ դերը ABC կայանի բժշկական *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարէն: Այս հռչակաւոր դերը իրեն արժանացուց բազմաթիւ պաշտօնակարգումներու ու մրցանակներու, ինչպէս People's Choice Awards եւ Screen Actors Guild Award մրցանակներու պաշտօնակարգումներու:

## Վաղ Կեանք
Չէյմպըրզ ծնած է Սթրինկֆիլտ, Օհայիո, ԱՄՆ-ի մէջ, 11 Յուլիս, 1970-ին Փամէլա Սույի եւ Ճոն Ուիլիըմ Չէյմպըրզ Երկրորդի կողմէ, որոնք երկուքն ալ ոստիկան էին ԱՄՆ-ի մէջ: Չէյմպըրզ մեծցած ռամանակ կ'ուզէր դառնալ ատամնաբոյժ: Ան ունի երկւորեակ եղբայր մը՝ Ճէյսըն եւ երեց եղբայր մը՝ Ճոն Չիփ: Ինք ու իր երկւորեակ եղբայրը շատ յաճախ հիւանդանոց կ'այցելէին թռքատապի պատճառաւ: Ան յաճախած է Southeastern High School, Հարաւային Չառթսթըն, Օհայիո, որմէ ետք ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի HB Studio ուսումնարանին մէջ, ինչպէս նաեւ Ron Stetson Studios:

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ
* Պաշտօնակարգուած - Teen Choice Award: Choice TV Breakout Performance - Male (2005)
* Պաշտօնակարգուած - Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series (2006, 2008)
* Ստացած - Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series (2007)
* Պաշտօնակարգուած - Monte-Carlo Television Festival Award for Outstanding Actor - Drama Series (2007)
* Ստացած - Satellite Award for Best Cast – Television Series (2006)
* Պաշտօնակարգուած - Prism Award for Performance in a Drama Series Episode (2008)
* Պաշտօնակարգուած - Prism Award for Performance in a Drama Series Multi-Episode Storyline (2009)
* Ստացած - Prism Award for Performance in a Drama Series Multi-Episode Storyline (2014)
* Պաշտօնակարգուած - People's Choice Award for Favorite Dramatic TV Actor (2015)
* Պաշտօնակարգուած - People's Choice Award for Favorite Dramatic TV Actor (2016)
## Տե՛ս նաեւ
* Էլըն Փոմփէո
* Սանտրա Օհ
* Քաթրին Հէյկլ
* Grey's Anatomy
* Թ. Ռ. Նայթ
* Չանտրա Ուիլսըն
* Ճէյմզ Փիքընզ
* Իսայահ Ուաշինկթըն
* Փաթրիք Տէմբսի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ
Մարի-Թերեզ Ճապրայեան

**Մարի-Թերեզ Ճապրայեան**(ծն.՝Ալեքսանտրէթի Պէյլան գիւղաքաղաքը), հայ բանաստեղծուհի:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանտրէթի Պէյլան գիւղաքաղաքը։ Կը պատկանի նահապետական բազմանդամ ընտանիքի մը։ Երկրի հայութեան հետ կը գաղթեն Լիբանան, Տիւրոսի աննշան գիւղ մը, Պաս, ուր կ'անցընէ մանկութեան թշուառ տարիները։

Գիւղին Անարատ Յղութիւն վարժարանը 7 տարի յաճախելէ ետք կը ղրկուի Հռոմ, բարձրագոյն ուսում ստանալու համար։ Ութը տարի ետք կը վերադառնայ Լիբանան ու Պէյրութի Հռիփսիմեանց եւ Մեսրոպեան վարժարաններուն մէջ լեզու եւ գրականութիւն կը դասաւանդէ։

Պէյրութի Սէն ժոզէֆ համալսարանի Հայագիտութեան դասընթացքներուն հետեւած է Հայր Մսրլեանի օրով։ Ապա ղրկուած է Փարիզ, Սեվր, մանկավարժական դասընթացքներուն հետեւելու։

Ամուսնացած է Նիւ Եորքի մէջ, Յովհաննէս Ոսկերիչեանի հետ։ Բախտաւորուած են երկու զաւակներով, անոնցմէ Արմէն-Քրիստափոր՝ 1993 Մայիսին վկայուած է իբրեւ բժիշկ։ Իսկ իրենց դուստրը՝ Արփի-Աննա կը հետեւի համաշխարհային օրէնսգիտութեան։

## Ուսում
Մարի-Թերեզ սկսած է գրել պատանի տարիքին։ Իր բանաստեղծութիւններու երեք տետրակները հրոյ ճարակ դարձած են Պէյրութի իրենց տան հետ։

## Գործեր
15 տարի լռելէ ետք, վերսկսած է գրել պատմուածքներ եւ քերթուածներ։ Ներկայիս հրատարակութեան համար պատրաստ ունի քերթուածներու երկու տետրակ եւ վէպ մը՝ «Քոյր Կատարինէի Խոստովանութիւնները»։
Հրատարակած է պատմուածքներու հատոր մը՝
«Արմատներ» (Նիւ Եորք, 1988), իր եւ ամուսինին «Ոսկետառ» հրատարակչատան կողմէ։ Կողքի գծագրութիւնը կատարած է նոյնինքն հեղինակը։
Թերեզ Ոսկերիչեան կու տայ իրական կեանքէն պատկերներ. շահեկան են Ամերիկեան խառնարանին մէջ հասակ նետած մարգդոց ազնիւ եւ յոռի կողմերը նկարագրող էջերը, ուր հեղինակը լաւատեսութեամբ կը մեկնաբանէ մարդոց հոգեբանութիւնը:

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Էմանուէլ Ճգնաւորեան

**Էմանուէլ Ճգնաւորեան** (, ), հայազգի աւստրիացի ջութակահար։

## Կենսագրութիւն
Էմանուէլ Ճգնաւորեան ծնած է Վիեննա՝ երաժիշտներու ընտանիքի մէջ։ Ջութակ սկսած է նուագել 5 տարեկանէն։ 7 տարեկանին ունեցած է իր առաջին հանրային համերգը, երկու տարի ետք՝ մենահամերգ, որմէ ետք արժանացած է Վլատիմիր Սփիւաքովի անուան հիմնադրամի կրթաթոշակին։ Նաեւ համերգ ունեցած է Մոսկուայի Չայքովսքիի անուան համերգասրահին եւ Մոսկուայի երաժշտանոցի մեծ դահլիճին մէջ։

Ուսումը ստացած է Վիեննայի համալսարանի երաժշտութեան եւ կատարողական արուեստի բաժնին մէջ, եղած է Կերհարտ Շուլցի աշակերտը։ Անոր ուսուցիչները եղած են նաեւ Պետրոս Հայկազեանը, Արտաշէս Մկրտչեանը եւ Արքատի Վինոքուրովը։ 2014 թուականին աւարտած է Վիեննայի «Sacred Heart» վարժարանը։

## Մրցանակներ
* «Լաւագոյն դասական կատարող» - դասական երաժշտութեան պատանի երաժիշտներու «Եւրատեսիլ-2012» մրցոյթի 2-րդ դիրք:
* Եոհաննէս Պրամս միջազգային մրցոյթի մրցանակակիր:
* Երիտասարդական երաժշտական մրցանակաբաշխութեան մրցանակ, 2012/2013, Վիեննայի համերգասրահ:
* Stefanie Hohl ջութակի մրցոյթի առաջին մրցանակ, 2013:
* Fritz Kreisler մրցանակաբաշխութեան 3-րդ մրցանակ, 2014:
* Casinos Austria Rising Star Award, 2014:
* Եան Սիպէլիուսի անուան ջութակահարներու 2015 թուականի մրցոյթի երկրորդ դիրք:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*VC YOUNG ARTIST | Emmanuel Tjeknavorian, 18 – Brahms, Goldberg and Eurovision Prize Winner
*Emmanuel Tjeknavorian | Paganini | Solo Caprice No. 24 | 2013

Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Ստորոգութիւն:Վիեննա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ճեմալ փաշա

**Ճեմալ փաշա** (), ծնուած որպէս **Ահմեթ Ճեմալ** (օսմանեան թրքերէն՝ احمد جمال, *Ahmet Cemal*), թուրք պետական եւ ռազմական գործիչ, «Միութիւն եւ առաջադիմութիւն» կուսակցութեան պարագլուխներէն, երիտթուրքերու ղեկավար «եռեակի» (Թալեաթ եւ Էնվեր փաշաներու հետ միասին) անդամ, հայերի ցեղասպանութեան գլխաւոր կազմակերպիչներէն։

1914 թուականին նշանակուած է ծովային նախարար։ Եղած է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի եւ պանթիւրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարներու իրագործումը կապած Գերմանիային դաշնակցելու հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներուն եղած է Սուրիոյ մէջ գործող թրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցութիւն ունեցած է արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկեան Հայաստանէն հայերու զանգուածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արեան մէջ խեղդած Ուրֆայի հայերու ինքնապաշտպանութիւնը։ Ճնշած է արաբներու ազգային-ազատագրական շարժումները Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Պաղեստինի մէջ։ Պատերազմի ժամանակ Թուրքիոյ պարտութիւնէն (1918) յետոյ փախած է Գերմանիա։

1919 թուականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատեանը հեռակայ կարգով մահուան դատապարտած է Ճեմալին։

Իր յուշերուն մէջ փորձած է արդարացնել իր եւ գործընկերներուն հանցագործութիւնը, հայ-թուրքական հարաբերութիւններու վատացման մէջ մեղադրել Ռուսաստանին։

1922 թուականի Յուլիս 25-ին, «Նեմեսիս» գործողութեան Թիֆլիսի շրջանակներուն մէջ սպանուած է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տէր-Պողոսեանի եւ Արտաշէս Գեւորգեանի կողմէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թուրք պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութիւն
Ստորոգութիւն:6 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Յուլիսի մահեր
Ճեմարան

**Ճեմարան**, անունին տակ կը գործեն տարբեր ուսումնական կառոյցներ.-
* Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեանեան վարժարաններ
** Մ. Եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան
** Մարսիլիոյ Ճեմարանը
** Արշակ եւ ՍօՖի Գօլստըն Ճեմարան
* Էջմիածնի հոգևոր ճեմարան
* Սոֆիայի Մեսրոպյան ճեմարանը

## Աղբիւրներ
* Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութիւն
* Մ. եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան

Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Ճեմմա Պելլինչոնի

**Ճեմմա Պելլինչոնի** (), իտալացի օփերային երգչուհի, սոփրանօ, մանկավարժ եւ հասարակական գործիչ։ Օփերային արուեստագէտ Չեզարէ Պելլինչոնիի եւ Ք. Սորոլտոնիի դուստրն է, թենոր Ռոպերտօ Ստանիոյի կինը։

## Կենսագրութիւն եւ ասպարէզ
Երգի դասեր ստացած է մօրմէն՝ Ք. Սորոլտոնիէն։ Առաջին անգամ բեմին վրայ հանդէս եկած է 1880-ին՝ երգելով Նիապոլի «Նուովը» թատրոնին մէջ։ Յետագային համերգներով հանդէս եկած է Հռոմի «Արճենտինա» թատրոնին մէջ, Միլանի «Լա Սքալայում» եւ «Լիրիքօ» թատրոններուն մէջ։ Հիւրախաղերով շրջածլ է ողջ Եւրոպան։ 1911-ին աւարտած է իր համերգային ասպարէզը եւ սկսած զբաղուիլ մանկավարժական գործունէութեամբ։ 1914-ին դասաւանդած է Պերլինի մէջ իր կողմէ ստեղծուած երգի դպրոցին մէջ, Հռոմի մէջ դասաւանդած է 1916-ին, իսկ Վիեննայի մէջ՝ 1930-ին։

## Արուեստ
մինի|«Գեղջկական ասպետութիւն» օփերայի ներկայացման Ռոպերտը Ստանիոյի հետ
1890-ին Պիետրօ Մասկանիի «Գեղջկական ասպետութիւն» օփերայի համաշխարհային ներկայացման կատարած  է Սանտուցցիի մեներգը. ամուսինը նոյնպէս կ՛երգեր օփերային մէջ՝ կատարելով Տուրիտի մեներգը: Աշխարհին մէջ առաջինն կատարած է Ումպերտօ Ճորտանոյի «Ֆետորէ» օփերան՝ հանդէս գալով Էնրիկօ Քարուզոյի հետ: Ինչպէս նաեւ առաջինը կատարած է Ռիկարտ Շտրաուսի «Սալոմէ» օփերան (իտալական բեմին վրայ):

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Warrack, John and West, Ewan (1992), *The Oxford Dictionary of Opera*, 782 pages, ISBN 0-19-869164-5
* Obituary article in *il Mattino* (Naples), April 24, 1950.
* Scott, Michael (1977), *The Record of Singing*, volume one, 243 pages, ISBN 0-7156-1030-9
Ճենովայի Հայերը

**Ճենովայի Հայերը**,
Հայերը ճենովայի մէջ։ ժենովայի առևտրականներու և հայերու առնչութիւնները սկիզբ սկսած են առնել XI դարէն, երբ ժենովայի նաւերը սկսած են երթևեկել Ղրիմի ափերը, ուր հոն գոյութիւն ունէր հոծ հայ համայնք, իսկ հարաւ-արևելքին մէջ ճենովան սերտ յարաբերութիւններ ունեցած է Կիլիկեան Հայաստանի հետ։ 1201 թուականին Կիլիկիայի հայոց թագաւոր Լևոն Բ անոնց շնորհած է ազատ առևտուրի և այլ առանձնաշնորհումներ։ Կիլիկիայի հայկական պետութեան անկումէն յետոյ ատկէ ետք շարունակված են հայերու ու ճենովացիներու առևտրական սերտ յարաբերութիւնները յատկապէս Ղրիմի Կաֆա քաղաքին մէջ։ ճենովացիները թոյլ տուած են հայերուն բնակուած իրենց տնօրինութեան տակ գտնուող առևտրաավաններում։ Հայ վաճառականները նպաստած են ճենովացի գործընկերներու շահութաբեր առևտրական գործարքներուն՝ կապեր պահպանելով Սեւ ծովի կովկասեան ու փոքրասիական երկրներու հետ։ ճենովային մէջ կառուցած են նորոգել հայ վաճառականներու նաւերը։ XIV դարու սկզբէն հիշված է այստեղ հիմնուած Հայոց տունը։ 1307 թուականին ճենովայի Մուլտեդո կարեւարձանեն հայերը կառուցած են վանք ու եկեղեցի՝ Ս. Բարդուղիմեոս (գոյատևած է մինչև 1650 թուականը)։ Վանքին մէջ ընդօրինակած են հայերէն ձեռագիրեր։ ճենովային մէջ գտնուած են բազմաթիւ հայերէն վիմագրութիւններ, դամբարանագրեր (մի քանի հատ պահպանված են մինչեւ այսօր), որոնք կը վկայեն XVI-XVII դարերու հայերու ներկայութեան մասին։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Սարգիս Ճէպէճեան

**Սարգիս Ճեպեճեան** (), հայ ռազմական գործիչ։

Հաճընի 1920 թուականի ինքնապաշտպանական մարտերուն (տես Հաճընի հերոսամարտ 1920) մասնակից եւ հրամանատար։ 1914 թուականի վերջը զօրակոչուած է թրքական բանակ եւ ուղարկուած Կովկասեան ռազմաճակատ։ Երբ սկսած են հայ զինուորներու նկատմամբ թրքական հալածանքներն ու անոնց զանգուածային բնաջնջումը, Ճէպէճեանը փախած է բանակէն եւ անցած ռազմաճակատի գիծը։ 1918 թուականին մտած է Անդրանիկի կամաւորական ջոկատին մէջ եւ մասնակցած՝ բազմաթիւ մարտերու։ 1919 թուականի սկիզբը մեկնած է Կ․ Պոլիս, հոնկէ՝ Կիլիկիա։ 1920 թուականին նշանակուած է Հաճընի ինքնապաշտպանութեան ուժերու հրամանատար։ 1920 թուականի մարտին քեմալական 20 հազար զօրքերը պաշարած են Հաճընը։ Անհաւասար մարտի մէջ Ճէպէճեանը ծանր վիրարաւորուած է եւ խուսափելով գերի բռնուելէն, վերջին գնդակով ինքնասպան եղած։

## Ծանօթագրութիւններ
Ճաքարթա

**Ճաքարթա** Ինտ․՝ Jakarta. մինչեւ 1527 թուական **Սունտա Քելափա**, մինչեւ 1619 թուական **Ճայքարթա**, մինչեւ 1942 թուական՝ **Պաթաւիա**), Ինտոնեզիոյ մայրաքաղաքն է, նաեւ երկրի ամենամեծ քաղաքը։

կը գտնուի Ճաւա կղզիին հիւսիս արեւմտեան մասը, բաժնուած է 5 շրջաններու։

Հիմնադրուած է 1527 թուականին, իսկ 1580 թուականին ստացած է քաղաքի կարգավիճակ։ Ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ 664 քմ², բնակչութիւնը ըստ 2010 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն 9 607 787 մարդ։ Ծովու մակարդակէն միջին բարձրութիւնը կը կազմէ ընդամէնը 8 մ։

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ինտոնեզիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Ճափոնի Ծով

**Ճափոնի ծով** ( *Նիհոնքաի*,  *Թոնհէ* ), Խաղաղական Ովկիանոսի կիսափակ ծով մըն է Եւրասիա մայրցամաքի եւ ճափոնական կղզիներու ու Սախալին կղզիին միջեւ։

Կ'ողողէ Ռուսիոյ դաշնութեան, Հիւսիսային Քորէայի, Հարաւային Քորէայի եւ Ճափոնի ափերը։ Մակերեսը 1062 հազար քառ.քմ է։ Խորութիւնը մինչեւ 3720 մեթր։

Խոշոր ծոցերը` Արեւելաքորէական եւ Պետրոս Մեծի։ Գլխաւոր նաւահանգիստները՝ Վլադիվոստոկ, Նախոդկա, Վոստոչնի (Ռուսաստան), Նիիգատա, Ցուրուգա, Մայձուրու (Ճապոն), Վոնսան, Հիննամ, Չհոնջին (Հիւսիսային Քորէա)։

Ստորոգութիւն:Ծովեր
Փանոս Ճերանեան

**Փանոս Ճերանեան** (1942, Պէյրութ)

## Կենսագրություն
Ծնած է Պէյութի Նոր Մարաշ թաղամասին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն *Մեսրոպեան* վարժարանին մէջ, երկրորդական ուսումը՝ Մխիթարեան հայերու մօտ։ Բարձրագոյն ուսման հետեւաղ է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ եւ արժանացած՝ Քաղաքական Գիտութեանց Մագիստրոսի տիտղոսին։ Ատեն մը հետեւած է Պէյրութի *Հայկազեան* Քոլէճի հայագիտութեան դասընթացքներուն։

Բանաստեղծութիւններ գրել սկսած է պատանեկան տարիներուն դպրոցական ամսագրերու մէջ։

1975- էն ի վեր կ՛աշխատակցի «Բագին» գրական ամսագրին, ստորագրելով բանաստեղծութիւններ։ Ներկայիս աշխատակիցն է նաեւ Գանատայի «Հորիզոն» ամսագրին։

Լոյս ընծայած է բանաստեղծութեանց հետեւեալ հատորները։

Քամիներ (Պէյրութ, 1979), եւ Ընդմիջուած Լռութիւն (Պէյրութ, 1991):

Փ. Ճերանեան ներկայիս պաշտօն կը վարէ ճաբոնական առեւտրական հաստատութեան մը մէջ։

Շնորհալի բանաստեղծը ճկուն, ինքնատիպ ու գրաւիչ ոճով կու տայ ճշմարիտ պատկերներ, իր իմացականութիւնները։ Ուշագրաւ են քերթուածին վերջիներկու տողերը։

## Ծանօթագրութիւններ
Ճէյմս Ֆրանքօ

**Ճէյմզ Էտուըրտ Ֆրանքօ** (, ) Ամերիկացի դերասան եւ ֆիլմի արտադրիչ մըն է: Իր առաջին գլխաւոր դերը եղաւ Տանիէլ Տէսարիոյի դերը *Freaks and Geeks* հեռուստաշարին մէջ։ Այդ դերէն ետք ան ստանցնեց Ճէյմզ Տինի դերը իր կենսագրական *James Dean* (2001) ֆիլմին մէջ, որուն պատճառաւ ան ստացաւ Ոսկէ Երկրագունդ մը: Իր *[[127 Ժամ|127 Hours]]* (2010) ֆիլմի մէջի դերին համար պաշտօնակարգուեցաւ Օսքարի մը համար՝ Academy Award for Best Actor բաժամունքին մէջ։ Ան նաեւ ճանչցուած է բազմաթիւ ֆիլմերու դերերով, ինչպէս *Spider-Man*, *Pineapple Express* (2008), *Rise of the Planet of the Apes* (2011), *Spring Breakers* (2012), եւ *Oz the Great and Powerful* (2013), նաեւ հեռուստաշարներու դերերով, ինչպէս *General Hospital* եւ *11.22.63*: 2014-ին, ան իր առաջին դերը ստանցնեց Պրոտուէյեան թատերական ներկայացման մէջ՝ *Of Mice and Men*:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Web

## Թատերական

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի ծնունդներ