open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բնագիտութեան Պատմութեան Թանգարան (Վիեննա)

**Բնագիտութեան Պատմութեան Թանգարան** (), բնագիտութեան պատմութեան մեծ թանգարան, կը գտնուի Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի մէջ։

Թանգարանի ցուցադրած իրերուն ամէնահին հաւաքածոները ունին 250 տարուան պատմութիւն եւ կը ցուցադրուին 8,700 քառակուսի մեթր տարածքի վրայ։

Ըստ 2011-ի տուեալներուն, թանգարանին մէջ գոյութիւն ունին շուրջ 30 միլիոն նմուշներ, իսկ այդ թիւը մշտապէս աճման մէջ է: Հաւաքածուին նմուշները հիմք կը հանդիսանան 60 գիտնական աշխատակիցներու ուսումնասիրութիւններուն, որոնց շրջանակը կ'ընդգրկէ Արեգակնային համակարգի ծագումը, կենդանիներու եւ բոյսերու եւ մարդու եղափոխութիւնը, նախապատմական աւանդոյթներն ու սովորոյթները։

## Շինութիւնը
thumb|Թանգարանի գմբեթը՝ էրցհերցոգ Կառլի արձանի ետեւէն
Թանգարանի գլխաւոր շէնքը մանրակրկիտ քանդակներով հարուստ պալատ է, ուր 1889 թուականէն սկսեալ կը ծառայէ իբրեւ բնագիտութեան պատմութեան թանգարան։

Շէնքին բարձրակարգ ճարտարապետական ձեւաւորումը, կահոյքը եւ թանկարժէք ցուցանմուշներու համադրութիւնը անոր կու տան ինքնին պատմական պահպանման կարեւորագոյն առարկայի արժէք։

## Ցուցանմուշներ
Վերջին յարկին մէջ ցուցադրուած թանկարժէք քարերու, հանածոներու եւ մետեորիտներու կողքին կարելի է տեսնել հոյամողէսի հսկայ կմախք, նախապատմական գեղարուեստական գործեր, բիւրեղեայ հսկայական տոպազ եւ թանկարժէք ադամանդեայ ծաղկեփունջ, որ Մարիա Թերեզան նուիրեր էր իր ամուսինին։

Առաջին յարկին մէջ ցուցադրուած է կենդանական աշխարհի բազմազան տեսակները՝ պարզագոյն ձեւերէն մինչեւ միջատներ ու կաթնասուններ: 200 տարուան նմուշները հետաքրքրական են ո՛չ միայն իբրեւ ցուցանմուշներ, այլեւ՝ իբրեւ գիտութեան պատմութեան մասին պատմական գրառումներ։

## Պատկերասրահ

Sauriersaal des NHM Wien.JPG|Թանգարանին դահլիճներէն մէկը
Venus of Willendorf 03.jpg|Վեներա Վիլենդորֆէն


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վիեննայի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Բնագիտական թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հնէաբանական թանգարաններ
Բնական Աղէտներու Ազդեցութեան Նուազեցման Միջազգային Օր

**Բնական Աղէտներու Ազդեցութեան Նուազեցման Միջազգային Օր** (անգլերէն՝ International Day for Natural Disaster Reduction), 1989 թուականէն ի վեր Հոկտեմբեր 13-ը կը նշուի որպէս բնական աղէտներու ազդեցութեան նուազեցման միջազգային օր: ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովի կողմէ աղէտներու ազդեցութեան նուազեցման միջազգային օրը կը համարուի որպէս միջոց՝ փորձառութեան տարածման, անվտանգութեան մշակոյթի ձեւաւորման, վտանգներու կանխարգելման, նուազեցման եւ պատրաստուածութեան բարձրացման համար։

## Նպատակը
Այս Օրուան նպատակն է բարձրացնել աղէտներու ազդեցութեան նուազեցման միջոցառումներու մասին իրազեկման մակարդակը։

Աղէտներու վտանգի նուազեցման միջազգային ռազմավարութիւնը նախ եւ առաջ նպատակ ունի լայն հասարակայնութեան իրազեկել տարերային, բնապահպանական ու մարդածին աղէտներոը կանխարգելման, անոնց հետեւանքներուն նուազեցման ու անոր ուղղուած բացատրական աշխատանքներուն կարեւորութիւնը, յատկապէս այն երկրներուն մէջ, ուր նման աղէտներու վտանգը առաւել բարձր է։

## Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետի կոչը
Չորեքշաբթի, 12 Հոկտեմբեր 2016-ին, հրապարակային ունկնդրութեան աւարտին, Ֆրանչիսկոս Սրբազան Քահանայապետ կոչ ուղղեց համաշխարհային բնական աղէտներու նուազեցման ի խնդիր։

## Օրուան Հետ Առնչուող Կարգախօսներ
Միջազգային օրուան ամենամեայ կարգախօսները․

* 2000, Աղէտներու կանխարգելումը, կրթութիւնը եւ երիտասարդութիւնը
* 2001, Հակազդել աղէտներուն` որպէս թիրախ ընտրելով խոցելիութիւնը
* 2002, Լեռնային շրջաններու կայուն զարգացում
* 2003, Փոխելով ուղղութիւնը. բնական աղէտները` յանուն կայուն զարգացման
* 2004, Այսօրուան աղէտներուն փորձը` յանուն վաղուան վտանգներու նուազման
* 2005, Միքրոֆինանսները եւ աղէտներու ազդեցութեան նուազումը
* 2006, Աղէտներու ազդեցութեան նուազումը դպրոցներէն կը սկսի
* 2007, Մարտահրաւէր աշխարհի կրթական պատասխանատուներուն
* 2008, Աղէտներու ազդեցութեան նուազումը իւրաքանչիւր անհատի գործն է
* 2009, Աղէտներէն պաշտպանուած հիւանդանոցներ
* 2010, Ապահով քաղաքներ
* 2011, Երեխաներն ու պատանիները` Բնական Աղէտներու Ազդեցութեան Նուազման գործընկեր
* 2012, Կանայք եւ աղջիկներ` կենսունակութեան Անտեսանելի ոյժ
* 2013, Հաշմանդամներու դերը Բնական Աղէտներու Ազդեցութեան Նուազման գործուն մէջ
* 2014, Կայունութիւն յանուն կեանքի
* 2015, Գիտելիք յանուն կեանքի
* 2016, Յանուն մարդկային կեանքերու փրկութեան. հանրային իրազեկում եւ մահացութեան նուազում

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 13. ԱՂԷՏՆԵՐԻ ՌԻՍՔԻ ՆՈՒԱԶԵՑՄԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՕՐ ։
* Այսօր Տարերային աղէտների վտանգների նուազեցման միջազգային օրն է։

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Բողոքականներու դպրոց (Տերսիմ)

**Բողոքականներու դպրոցը**(Տերսիմ, Չմշկածաք, Իւչպէկ թաղ), կը հիմնուի 1891 թուականին, Սենեքերիմ Ինճէեանի կողմէ, որ կ՚ըլլայ նաեւ դպրոցին առաջին ուսուցիչը։ Սկզբնական շրջանին դպրոցի համար կը գործածուէր Ինճէեանի տան սենեակներէն մէկը։ Բայց 1895-ին, երբ Իւչպէկ թաղին մէջ կը կառուցուի բողոքական ժողովարանը, այստեղ ալ կը փոխադրուի դպրոցը իր մօտ 20 երկսեռ աշակերտներով։ Աշակերտներուն թիւը հետզհետէ կ՚աճի եւ կը հասնի մօտ 40 երկսեռ աշակերտի։
Բացի դպրոցին հիմնադիր Սենեքերիմ Ինճէեանէ, այս դպրոցին մէջ դասաւանդած են Պատուելի Պէշկէօթիւրեան (Խարբերդէն), Պատուելի Կարապետ Կիւլեան (Սարըգամըշէն), Պատուելի Սահակ Յովսէփեան (Չմշկածագէն), Յովհաննէս Աշոտեան (Կարմրի գիւղէն), Մեսրոպ Ժամկոչեան եւ Ագապի Թադեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Բնափիլիսոփայութիւն

**Բնափիլիսոփայութիւն**, բնութեան երեւոյթները եւ օրինաչափութիւնները մտահայեցողաբար մեկնաբանող ուսմունք, որ յենելով բնագիտութեան նուաճումներու եւ հասկացութիւններու վրայ, կը ձգտէր տալ բնութեան ընդհանուր բնական պատկերը:

thumb|right|330px|Երկնային քարտես մը 17րդ դարէն, Հոլլանտացի քարտիսագիր '''Ֆրիտրիխ Տը Ուիթ'''ի կողմէ:

## Պատմութիւնը
Պատմականօրէն այն փիլիսոփայութեան հնագոյն ձեւն է: Հին եւ միջնադարեան փիլիսոփայութեան մէջ կը նոյնանէր բնագիտութեան եւ առհասարակ բնագիտութեան հետ։ Բնափիլիսոփայութիւնը առաջադրած է շարք մը արժէքաւոր գաղափարներ եւ գիտական կռահումներ։ Առաւել կարեւոր էին Անաքսագորասի, էմփետոգլըսի, Տեմոքրիթի եւ էփիգուրի բնափիլիսոփայական ուսմունքները: Միջնադարեան կրթական եւ կրօնական գաղափարներու տիրապետութեան պայմաններուն մէջ բնափիլիսոփայութիւնը գրեթէ վերացաւ փիլիսոփայութեան բնագաւառէն: Այն նոր զարգացում ապրեցաւ Վերածնունդի շրջանին՝ առաջադրելով շարք մը յառաջադիմական ուսմունքներ (նիւթակենսականութիւն, համայնաստուածութիւն): XVII — XVIII դարերուն, կապուած բնագիտութեան զարգացման հետ, բնափիլիսոփայութիւնը իր նշանակութիւնը կորսնցուց։ Այն նոր վերելք ապրեցաւ Գերմանիոյ դասական փիլիսոփայութեան եւ յատկապէս Շելինկի ուսմունքին մէջ։ Շելինքը քաղափարական հիմքերու վրայ ձեւակերպեց բնութեան միասնութեան գաղափարը` ձգտելով բնագիտութեան նուաճումներու իմաստաւորման միջոցով կառուցել բնութեան համապարփակ համակարգ մը: Չնայած բնափիլիսոփայուփիւնը միշտ յենած է բնագիտութեան նուաճումներուն վրայ, այն անկարող եղած է տալու բնութեան բուն բացատրութիւնը, մնացած է հայեցողական, որքանով երեւոյթներու տակաւին իրեն անյայտ իրական կապերը կը փոխարինէր գաղափարական կապերով, եւ պակսող փաստերը կը փոխարինէր հնարքներով, լրացնելով իրական բացերը միայն երեւակայութեամբ։ Այս դէպքին ան արտայայտեց շատ հանճարեղ միտքեր եւ կռահեց յետագայ շատ յայտնագործութիւններ, սակայն քիչ անհեթեթութիւններ ալ չասուեցին։ Այն ժամանակ այլ կերպ չէր ալ կարող ըլլալ։ Իսկ այժմ, երբ մեզի համար բաւական է բնութեան ուսումնասիրութեան արդիւնքներու վրայ նայիլ, այսինքն` անոնց սեփական կապակցութեան տեսակէտէն, որպէսզի կազմենք մեր ժամանակի համար բաւարար «բնութեան ձեւ» այժմ հասալ է բնափիլիսոփայութեան վերջը։ Անոր յարութիւն տալու ամէն փորձ ոչ միայն աւելորդ կ'ըլլար, այլ կ'ըլլար քայլ մը դէպի ետէւ (Էնկըլզ Ֆրիտրիխը, Լիւտուիկ Ֆոյերպախը եւ գերմանական դասական փիլիսոփայութեան վախճանը 1972 )։

## Ըստ Հայ Փիլիսոփայութեան
Հայ փիլիսոփայութեան պատմութեան մէջ իր բնափիլիսոփայութեան ուսմունքով եւ առանձին ուշագրաւ գաղափարներով աչքի ինկած է Անանիա Շիրակացին, որ ըլլալով բնագիտական ուղղութեան հիմնադիրը հայ միջնադարեան փիլիսոփայութեան մէջ, վերակենդանացուցած է հին գիտութեան առաջաւոր աւանդոյթները։ Ուշագրաւ էին նաեւ Յովհաննէս Սարկաւագի (Իմաստասէր) եւ Յովհաննէս Երզնկացու բնափիլիսոփայուփեան հայեացքները։ Շարք առաջաւոր գաղափարներով, յատկապէս տարրաբանութեան եւ մարդակազմութեան հարցերուն մէջ, հանդիսացան իբրեւ Տաթեւի Փիլիսոփայութեան Դպրոցի ներկայացուցիչները (Յովհան Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթեւացի, Մաթէոս Զուղայեցի)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Սանտրօ Պոթչելի

**Սանտրոյ Պոթչելի** կամ **Ալեսսանտրոյ Տի Մարիանոյ Ֆիլիփէփի** ( կամ , )՝ վաղ վերածնունդի իտալացի գեղանկարիչ եւ կրաֆիկ:

## Կենսագրութիւն
Պոթչելիի կեանքին մասին առաջին վկայութիւններուն կը հանդիպինք Ճորճոյ Վազարիի 1550 թուականի կենսագրութիւններու հաւաքածոյին մէջ: Ծննդեան ճիշդ տարեթիւը յայտնի չէ. Պոթչելին ծնած է 1444-1445 միջեւ Ֆլորանսի Օգնիսանտի թաղամասին մէջ: Հայրը տակառագործ էր: Պոթչելիին կեղծանունը առաջին անգամ իր տղուն անցած է իր աւագ եղբօր՝ Ճովանէն, որ այդ մականունը ստացած է գէր ըլլալուն պատճառով: Այդ անունը իտալերէն *botticello*-էն ծագում առած է, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «փոքրիկ տակառ»: 

Պոթչելին չորս հինգ եղբայրներէն ամէնակրտսերն էր: Պոթչելիի ընտանիքը կ'ապրի համեստ, բայց ոչ աղքատ, քանի որ հայրը հմուտ արհեստաւոր էր: Տասնհինգ տարեկանին Պոթչելին աշխատանքի կ'անցնի Ֆրայ Ֆիլիպպոյ Լիպպիի արուեստանոցին մէջ, որ ճանչուած վարպետ էր Ֆլորանսի մէջ: Այնտեղ Պոթչելին կ'աշխատի Անթօնիօ տել Բոլաիուոլոյյի եւ Անդրէայ տել Վերոչիոյյի հետ: Այդ շրջանին ան կ'ուսանի փորագրութիւն, որ մեծապէս կ'ազդէ անոր նկարչութեան ոճին եւ ուղղուածութեան վրայ: 1470-ին Պոթչելին կը բանայ իր սեփական արուեստանոցը եւ կը ստանայ առաջին հասարակական պատուէրը:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Sandro_Botticelli_-_Portrait_of_a_Man_with_a_Medal_of_Cosimo_the_Elder.jpg|*Մետալիոնով երիտասարդը*
Պատկեր:Sandro Botticelli 061.jpg|*Մարիամը երեխայով եւ երգող հրեշտակներով (1487)*
Պատկեր:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|*Վեներայի ծնունդը*, (1486)
Պատկեր:Botticelli-primavera.jpg|*Վեներայի թագաւորութիւնը* (մօտ 1478/1482)
Պատկեր:San Zenobius London.jpg|Սուրբ Զինովիի կեանքէն պատկերներ


## Աղբիւրներ

## Գրականութիւն
* Սեյրանուհի Գեղամեան - «փոքրիկ պատմութիւններ մեծ արուեստագէտների մասին»: Երեւան, «Գրաբեր» հրատարակչութիւն, 2007 թուական

Կ'ատեգորիայ:Իտալացի նկարիչներ
Կ'ատեգորիայ:Վերածննդի նկարիչներ
Կ'ատեգորիայ:Ստեղծագործական կ'եղծանուննէր

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:17 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Բուրգ (երկրաչափութիւն)

**Բուրգ**՝ երկրաչափական բազմանիստ մարմին է, որ կը ձեւաւորուի բազմանկիւն հիմքի կէտերը՝ «գագաթ» կոչուող կէտին միացնելով: 
## Յատկութիւնները
 
Հիմքի իւրաքանչիւր հատուածը եւ գագաթը կը ձեւաւորեն եռանկիւնիներ, որոնց անուններն են կողային նիստեր: Ասիկա կոնային մարմին է՝ բազմանկիւն հիմքով:Ուղիղ բուրգի գագաթը անոր հիմքի կեդրոնի վերեւը տեղեկայուած է: Ոչ ուղիղ բուրգին կ'ըսեն «շեղ»: Կանոնաւոր բուրգը կը յենուի կանոնաւոր բազմանկիւն հիմքին վրայ եւ անիկա ուղիղ է:Երբ չնշուեր, բուրգը սովորաբար կը պատկերացուի կանոնավոր քառսի բուրգ: Եռանկիւնի հիմքով բուրգը կ'ըսուի քառանիստ:Բրգաձեւ ամէնայայտնի կառոյցները ղպտիական բուրգերն են, որոնք կառուցուած են որպէս փարաւոններու դամբարաններ:
## Բնորոշ Բանաձեւեր
200px
*Ծաւալ՝
: V = \frac{1}{3} S h,
: ուր \ S-ը հիմքի մակերեսն է, \ h-ը՝ բարձրութիւնը
: V = \frac{1}{6} V_p,
: ուր \ V_p-ն զուգահեռանիստի ծաւալն է 
* կողային մակերեւոյթը կողային նիստերու մակերեսներու գումարն է՝
: S_b = \sum_{i}^{}S_i
* լրիւ մակերեսը կողային մակերեսի եւ հիմքի մակերեսի գումարն է՝
:  \ S_p = S_b + S_o
### Քառանիստ
Պատկեր:Tetraeder-Animation.gif

Բուրգի մասնաւոր դէպքը եռանկիւնի բուրգն է, որու անունն է՝ քառանիստ: Անոր իւրաքանչիւր նիստը կրնայ հանդիսանալ բուրգի հիմք:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Բռնակոթ (գետակ)

**Բռնակոթ (գետակ)**, գետակ Արաքս գետի աւազանին մէջ, Որոտանի աջակողմեան վտակը։ Սկիզբ կ'առնէ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Հիւսիսային լանջերէն եւ մայր գետին կը միախառնուի Սիսիան քաղաքին մօտ։ Երկայնքը 15 քմ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գետեր
Բրաբիոն (անձնանուն)

**Բրաբիոն**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *բրաբիոն* բառէն։ Կը շանակէ «յաղթութեան մրցանակ, պսակ, տեսակ մը անուշահոտ ծաղիկ»։ Փոխառութիւն է յունարէն *βραβείον* (լատիներէն *brabeum*) բառէն։ Յունարէնի եւ լատիներէնի մէջ որպէս անձնանուն չի գործածուիր։ Հայաստանի մէջ 18-րդ դարէն սկսած է գործածուիլ։ 19-րդ դարուն գործածուած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ՝ *Փրափիօն* ձեւով։ Կարճ տարբերակն է՝ *Փրափ*։

## Գործածութիւններ
* Բրաբիոն, գրչուհի, որ արտագրած է Ալեքսանդր Գազամաթոյի «Անտառ նորագոյն մտածմանց» աշխատութիւնը 1773 թուականին։
* Բրաբիոն, յիշատակուած է 1736 թուականին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Պրեանսքի մարզ

**Պրեանսքի մարզ** (), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆետերացիայի միաւոր։ Մայրաքաղաքն է Պրեանսք քաղաքը։

Սահմանակից է Ռուսաստանի Սմոլենսկի, Կալուգայի, Օրեօլի, Պսկովի և Կուրսկի մարզերու հետ, ինչպէս նաեւ արեւմուտքին Պելառուսի Մոգիլեօվի և Գոմելի մարզերու հետ, եւ հարաւը Ուքրանիայի Չեռնիգովի եւ Սումիի մարզերու հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Բրեանսկի մարզի պաշտօնական կայք
Բրինձ

250px|մինի|աջից|Բրինձ

**Բրինձ**ը ընտանիքի մը երկարատեւ եւ տարեկան պաշարն է։ Ան ունի 23 տեսակ։

Անոր արմատները կը հասնին 60 ÷ 150 սմ. բարձրութեան։ Ծաղկաբոյլին հասկիկները՝ միածաղիկ են եւ պտուղին հատիկները՝ թեփոտ։ Տերեւները բաւական լայն են, մուգ կանաչ եւ ծայրերը փշոտ։

Թեփոտներէ մաքրուած հատիկը կը պարունակէ 15% ջուր, մօտաւոր 74% բնածխաջրատներ, 8% սպիտակուցներ, 0,4% ճարպեր, 2,1% թաղանթանիւթ եւ 0,5% մոխիր։

## Անուան Ծագումը
«Բրինձ» անունը եկած է պահլաւերենէ, նոյն ծագումն ունի նաեւ վրացերէն ბრინჯი [պրինճի]-ն: 

Բառը կը գործէ կարգ մը կապակցութիւններու մէջ, սղուած ի-ով՝ բրնձահատիկ, բրնձօղի, բրնձադաշտ:

## Արտադրութիւնը
Բրինձի արտադրութիւնը եւ սպառումը կը կատարուի հարաւ արեւելեան Ասիոյ երկիրներուն մէջ։ Այս հիմնական գիւղատնտեսական ուտեստը երաշխիք կը հանդիսանայ այդ երկիրներու գիւղական բնակչութեան համար։ Բրինձի աճման գործով հիմնականօրէն կը զբաղին հող ունեցող գիւղական փոքր տնտեսութիւնները։ 

Բրինձի աճման համար կը պահանջուին յատուկ պայմաններ։ Աշխատանքները կը կատարուին ձեռքով։ Բրինձի համաշխարհային արտադրութեան 95% բաժինը կը տրուի զարգացող երկիրներուն։ Անոր կէս արտադրութիւնը կ'ապահովեն Չինաստանն ու Հնդկաստանը։

## Սննդային Արժէք

Բրինձը հիմնական սնունդ է աշխարհի բնակչութեան կէսէն աւելիին համար: Ասիկա ուտելիքի գերակշռող ուժանիւթի աղբիւր մըն է Ասիոյ եւ Խաղաղական ովկիանոսեան տարածաշրջանին 17, հիւսիսային եւ հարաւային Ամերիկայի՝ 9 եւ Ափրիկէի՝ 8 երկիրներուն համար: Բրինձը կը տրամադրէ աշխարհի սննդային ուժանիւթին 20%-ը, իսկ ցորենը՝ 19%-ը եւ եգիպտացորենը՝ 5%-ը:

Բրինձին սննդային արժէքը կախում ունի քանի մը գործօններէ: Ճերմակ, կարմիր, սրճագոյն եւ սեւ բրինձներն ունին իրարմէ տարբեր սննդային արժէքներ: Սննդային արժէքը կախում ունի, թէ աշխարհագրական ո՞ր տարածքին մէջ, կամ ինչպիսի՞ որակի հողերու մէջ աճած է, ինչպէս նաեւ՝ եղանակային պայմաններէ, պարարտացման եղանակներէ եւ թէ ինչ եղանակներով պատրաստուած է:

Ճերմակ եւ սրճագոյն բրինձներու սպիտակուցներու որակին, հանքանիւթերու եւ կենսանիւթերու, ճարպերու եւ ածխաջրածիններու համեմատական վերլուծութենէն կը պարզուի, որ անոնցմէ ո՛չ մէկը կը հանդիսանայ սնունդի լիարժէք աղբիւր:

Կարմիր, սեւ եւ ճերմակ տեսակի բրինձներու համեմատական ուսումնասիրութիւնը ցոյց կուտայ, որ անոնց մէջ գունանիւթը կրնայ ունենալ սննդային առաւելութիւններ: Կարմիր եւ սեւ բրինձներու օգտագործումը բացայայտուեցաւ, որ կը նուազեցնէ կամ կը դանդաղեցնէ աթերոսքլերոզի զարգացումը, քոլեսթրինի արտադրութիւնը: Սպիտակ բրինձի օգտագործումը այս առաւելութիւնները չէ տուած: Այն եզրակացութեան կը յանգեցնէ, որ ատիկա կրնայ մասնակիաբար պայմանաւորուած ըլլալու է կարմիր ու սեւ բրինձներուն մէջ հակաօքսիտանթներու բացակայութեամբ:

## Արտադրութիւն


Պատկեր:Rice terraces, Guilin, China.jpg|Բրինձի սարաւանդներ Չինաստանի մէջ
Պատկեր:Cambodian farmers planting rice.jpg|Գամպոտիայի մէջ բրինձի մշակումով կը զբաղին գլխաւորաբար կիները
Պատկեր:Kerbau Jawa.jpg|Ինտոնեզիայի մէջ բրինձի մշակումը կը կատարուի գլխաւորաբար ձեռքով 

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հացազգիներ
Պօղոս Բրուտեան

**Պօղոս (Տիգրան) Բրուտեան** (), հայ դեղագործ։

Ծնած է Կարնոյ մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ 1890-ական թուականներուն Մելիտինէի մէջ (Վանի մէջ) աշխատած է որպէս քաղաքապետարանի դեղագործ։

1894 թուականին, եղած է Կարնոյ Սանասարեան վարժարանի դեղագործը։ 1894 թուականին բուժած է Սանասարեան վարժարանի դասատու՝ Հրաչեայ Աճառեանի աղիներու բորբոքումը։

Սպանուած է 1915 թուականին՝ Մելիտինէի մօտ։
## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915 - 1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Աճառեան Հրաչեայ, Կեանքիս յուշերից, Երեւան, 1967։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
*Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Կարին ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Թամար Գաբրիէլեան

**Թամար Գաբրիէլեան** (, ), ան ամերիկահայ երգչուհի եւ երգահան մըն է։ Թամարը աւելի յայտնի ու ճանչցուած է իր 2011 թուականի թողարկած «New Day» երգով, եւ Մարտ, 2008 թուականի One Republic խումբի «Apologize» երգը մրցոյթի մը երգելով ու յաղթելով:

## Կենսագրութիւն
Թամար Մարտիրոսեանը յայտնի է որպէս Թամար Գաբրիէլեան, ծնած է 28 Հոկտեմբեր, 1986 թուականին, Արիզոնա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Ան ունի հայ ծնողներ, բայց մեծցած է Ճորճիա եւ Քալիֆորնիա նահանգներուն մէջ։ Գաբրիէլեան մականունը եկած է իր երգչուհիի մօր ազգանունէն եւ այս մականունը գործածած է իր երգահանի գործընթացը սկսելէն ետք։

Թամարը ըսած է թէ ինք հպարտ է իր ազգութեամբ եւ կը ցանկայ որ բոլորն ալ գիտնան թէ ինք հայ է:
210px|left|thumb|Երգչուհին՝ Թամարը որպէս Genealogy խումբի անդամ:
Թամար Գաբրիէլեանը եղած է Genealogy խումբին անդամներէն մէկը ու անոնք մասնակցած են Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին:

## Հրատարակութիւններ
### Ալպոմներ

### Մինի ալպոմներ

### Երգեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:28 Հոկտեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Փոփ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ դաշնակահարներ
Սմբատ Գաբրիէլեան

**Սմբատ Մկրտչի Գաբրիէլեան** (), հայ բանասէր, բժիշկ, հանրային գործիչ (ԱՄՆ)։

1891-1898 թուականներուն խմբագրած է Նիւ Եորքի հրատարակուող «Հայք» ազգային, գրական-քաղաքական հանդէսը, ուր հրապարակուած են նիւթեր՝ հայկական հարցի վերաբերեալ, եւրոպական եւ ամերիկեան մամուլի արձագանքները Թուրքիոյ մէջ՝ հայ բնակչութեան կացութեան մասին, լուսաբանուած է ԱՄՆ-ի հայ համայնքներու կեանքը։ 1895 թուականին ընտրուած է «Հայերու հայրենասիրական դաշնակցութեան» նախագահ, որուն նպատակն էր՝ տէրութիւններու աջակցութեամբ, օգնել Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրման թուրքական բռնատիրութենէն։ «Հայերը կամ Արարատի ժողովուրդը» (1892, անգլերէն), «Փաստեր Հայաստանի մասին» (1895, անգլերէն), «Քրիստոնեայ Հայաստանը եւ քրիստոնեայ տէրութիւնները» (1897, անգլերէն), «Արիւնաքամ Հայաստանը, անոր պատմութիւնն ու սարսափները» (1896, անգլերէն], «Հայաստան՝ նահատակ ազգ» (1918, անգլերէն) երկերուն մէջ Գաբրիէլեան ամերիկացի ընթերցողին ծանօթացուցած է հայ ժողովուրդի պատմութիւնը, արեւմտահայերու ծանր վիճակը, 1894-1896-ի ջարդերու ու կոտորածներու փաստերը, 1915-1916-ի  հայերու տեղահանութիւնն ու ցեղասպանութիւնը, տէրութիւններու քաղաքականութիւնը Հայկական Հարցին մէջ։

## Երկեր
The Armenians or the People of Ararat, Philadelphia, 1892
Facts about Armenia, N.Y., 1895
Christian Armenia and the Christian Powers, N. Y., 1897
Armenia, a Martyr Nation, N. Y., 1918

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:15 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Գաբրիէլ (անձնանուն)

**Գաբրիէլ** աստուածաշնչային ծագումով արական անուն է, սերած է Գաբրիէլ հրեշտակապետին անունէն, թարգմանաբար կը նշանակէ «այր Աստուծոյ»։
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէն կազմուած մականուն՝ **Գաբրիէլեան**

## Անունը Կրողներ
* Գաբրիէլ Այվազովսկի (1812 Թէոտոսիա-80, Թիփղիս) եկեղեցական եւ հանրային գործիչ, ՄՄ անդամ,
* Գաբրիէլ Անսուրլեան (1885-1915) բժիշկ,
* Գաբրիէլ Եղիազարով (Гавриил Егиазаров, 1916, Պաքու - 1988 Մոսկուա) ֆիլմի բեմադրիչ,
* Գաբրիէլ Երանեան (1827-62) երաժշտագէտ, երգահան,
* Գաբրիէլ Թագւորեան (ծն.1884) գրագէտ,
* Գաբրիէլ Տէր-Միքելեան (Гавриил Тер-Микелов, 1874, Սթաւրոփոլ - 1949, Թպիլիսի) ճարտարապետ
* Գաբրիէլ Նորատունկեան (Gabriel Noradunkyan, 1888, Կ.Պոլիս - 1936, Փարիզ) ՕԿ պետական գործիչ,
* Գաբրիէլ Պատկանեան (1812-89, Սեն Փեթերսպուրկ) բանաստեղծ, արձակագիր, պատմաբան,
* Գաբրիէլ Սունդուկեան (1825, Թիփղիս - 1912, Թիփղիս) թատերագիր:

## Այլ Լեզուներով
*  
* ալպաներէն՝ Xhebraili
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Կապուրիերու
* 
* պելառուսերէն Гаўрыіл
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ
Գաբրիէլ Պատկանեան

**Գաբրիէլ Պատկանեան** (), բանաստեղծ, արձակագիր, պատմաբան, մանկավարժ, գրական-հասարակական գործիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն

Տէր Գաբրիէլ ծնած է Թիֆլիս, զաւակն էր Սերովբէ վարժապետին որ ծնած էր Պոլսոյ մէջ եւ մանկութեան ատեն ղրկուած էր Ս.Ղազար վանքը։

1805-ին ընտանեօք մեկնած է Աստրախան։ Սորված է իր հօր՝ Սերեվբէ Պատկանեանի հիմնադրած Աղապապեան դպրոցէն ներս, ապա հետեւած է ռուսական հոգեւոր սեմինարներու։ Տիրապետած է ռուսերէնին, անգլերէնին ու գերմաներէնին։

1827-ին ձեռնադրուած է քահանայ։ 1818-ին թարգմանած է Դիոդորոս Սիկիլիացիի «Պատմութիւն Մեծին Աղեքսանդրի Մակեդոնացւոյ» գիրքը (հրտ․ 1827) եւ գրած «Վարդապետութիւն Ուղղափառութեան Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ» աշխատութիւնը։ 1826-ին տեղափոխուած է Նոր Նախիջեւան, ուր դասաւանդած է հայերէն, ռուսերէն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն ու ուշադրութիւն գրաւած՝ իր հասարակական գործունեութեամբ։

1836-ին բացած է մասնաւոր վարժարան, ուր իրեն աշակերտած են Միքայէլ Նալբանդեա, Ռափայէլ Պատկանեան եւ ուրիշներ։ 1847-ին Ներսէս Աշտարակեցիի հրաւէրով տեղափոխուած է Թիֆլիս ու նշանակուած Նորաշէն եկեղեցւոյ վանահայր։ 1850-ին վարած է Ներսիսեան դպրոցի տեսչական պաշտօնը եւ միաժամանակ հրատարակած՝ «Արարատ» աշխարհաբար շաբաթաթերթը։

1863-ին անցած է Փեթերսպուրկ, ուր զբաղած է ուսուցչութեամբ ու գրական աշխատանքով։

## Գործերէն
### Բանաստեղծութիւններ
«Գողթան երգեր», «Հարսանիք Արտաշէսի եւ Սաթինիկայ», «Յուլունսն Շամիրամայ», «Արի արքայն արքայից», «Վահագն», «Օրօրոցի երգ գիւղական այրի կնոջ», «Գեղեցիկ Նախիջեւան», «Քրտնաջան այգեպան», «Իշխան անխելք Եւ յիմար», «Առ հայրենիս», «Փունջ հայոց պատմութեան», «Վարդնամակ Կամ արկածք Վարդանայ», «Դիւցազն մեր ժամանակի»։

### Պատմական ուսումնասիրութիւններ
«Հայոց Ազգի Պատմութիւնը» (1863), «Միջնավէպք Հայոց Ազգի Պատմութենից» (1863) եւ այլն։

Մեծ արժէք կը ներկայացնէ «Յիշատակարան» աշխատութիւնը, որ իր բովանդակութեամբ, փաստերու առատութեամբ եւ գրելաձեւի վարպետութեամբ կը նկատուի հայ նոր գրականութեան նշանակալից երեւոյթներէն մին։

1850-ին թարգմանած է Շէքսպիրի «Համլէթը», որմէ պահպանուած են քանի մը տեսարաններ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փեթերսպուրկ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրական-հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գաբրիէլ Տէր-Միքելեան

**Գաբրիէլ Միքայէլ Տէր-Միքելեան** (), հայ ճարտարապետ։ ԽԸՀՄ ճարտարապետական ակադեմիայի թղթակից անդամ (1937), ՎԽԸՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1937), Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիայի փրոֆեսոր (1926 թուականէն)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ռուսիոյ Սթաւրոպոլ քաղաքին մէջ։ 1899 թուականին աւարտած է Սանքթ Փիթըրսպուրկի ճարտարապետութեան եւ քաղաքացիական ճարտարագիտութեան պետական համալսարանը։ 1899-1912 թուականներուն աշխատած է Պաքու եւ 1912-1949 թուականներուն՝ Թիփղիս։

Քլասիզմի, մոտերնի եւ հարաւ-կովկասեան ժողովուրդներու ճարտարապետական ձեւերու ստեղծագործական վերարտադրութեամբ նախագծած է 70 շէնք, որոնցմէ կառուցուած է 37-ը։ Անոր բարձրարուեստ կառոյցները նպաստած են Պաքուի եւ Թիփղիսի 20-րդ դարասկիզբի ճարտարապետութեան պատմութեան եւ ազգային ճարտարապետութեան զարգացմանը։

## Կառուցուած շէնքեր
#### Պաքու
մինի|աջից|180px
* Եուզպաշեաններու առանձնատունը (1900-1901)
* Ադամեան եղբայրներու եկամուտաբեր տուներ (1908-1909)
* Թաղիեւ եղբայրներու եկամուտաբեր տուներ (1909-1911)
* Սատիխով եղբայրներու եկամտաբեր տուներ (1909-1912)
* Թիֆլիսի առեւտրային դրամատան Պաքուի բաժանմունքի շէնքը (1901)
* Պաքուի առեւտրային ուսումնարանը (1904)
* Հանրային հաւաքոյթի ամառային ակումբը (1910-1912, ներկայիս՝ Ատրպէյճանի ֆիլհարմոնիա)
* Պետական դրամատան աշխատակիցներու բնակելի տունը (1926)
* Ֆիզոթերապեւտիկ հաստատութեան համակառոյցը (1928-1935, Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդէսի Մեծ մրցանակ եւ Ոսկե մետալ՝ 1937)

#### Եալթա
մինի|աջից|180px
* Ս. Հռիփսիմէ հայկական եկեղեցին (1905-1909, մեծահարուստ Պ. Տէր Ղուկասեանի պատուէրով)

#### Թիփղիս
* Մ. Արամեանցի «Մաժեսթիք» հիւրանոցը (1912-1914, ներկայիս՝ «Թփիլիսի Mariott»)
* Հ. Մելիք Տատաեանի եկամուտաբեր տունը (1912-1914, ներկայիս՝ երկաթուղային թեքնիքում)
* Ա. Միլեանի առանձնատունը (1914)
* Պետական դրամատան բնակելի տուներու համակառոյցը (չորս մասնաշէնք, 1926-30)
* Պատանի հանդիսատեսի թատրոնը (1938-1949, ներկայիս՝ Երկաթուղայիններու տուն)

## Տե'ս նաեւ`
* Ալեքսանտր Ռոտինեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Զարեհ Գաբրիէլեան

## Կենսագրութիւն
**Զարեհ Գաբրիէլեան**, Լիբանանի Ֆրանսական դեսպանատան բարձրաստիճան պաշտօնեաներէն Պրն. Զարեհ Գաբրիէլեան զաւակն է Պրն. Ֆիլիպի։ Ուսումը ստացած է Միսիոն Լայիքի մէջ եւ 1922էն ի վեր կ'աշխատի ֆրանսական դեսպանատան մէջ, որուն առեւտրական ճիւղին փոխ տնօրէնն է։ Պաշտոնին բերմանբ Պրն. Զարեհ Գաբրիէլեան օգտակար հանդիսացած է բազմադիւ հայերու:

## Ծանօթագրութիւններ
Գաբրիէլ Անոյշեան

**Գաբրիէլ Անոյշեան** (), վարդապետ, միաբան Երուսաղեմայ Ս. Յակոբայ վանքին։

Անոյշեան ծնած է Կ. Պոլիս 1845-ին. յաճախած է Պէզճեան Ս. Յակոբայ ժառանգաւորաց վարժարանները:

1871-ին ձեռնադրուած է աբեղայ: 1871-1877 դիւանապետ. վարած է Գումգափուի դրսի Ս. Յարութեան եկեղեցիի քարոզչութիւնը եւ վարժարանաց տեսչութիւնը 1887-ին: Նուիրակ Հնդկաց՝ 1890-1893: Անդամ Տնտեսական ժողովի եւ տեսուչ Դամասկոսի՝ 1895-ին: Պատրիարքական փոխանորդ Պաղտատի՝ 1902-ին: Լուսարարապետ Ս. Յակոբայ մէջ 1903-ին:

Գաբրիէլ Անոյշեան վախճանած է 1904-ին:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 179, Ա հատոր:

Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Յակոբ Գաբրիէլեան

**Գաբրիէլեան Յակոբ**(26 Սեպտեմբեր 1885, Տիգրանակերտ - ․․․), հայացած փաստաբան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ 26 Սեպտեմբեր 1885-ին Քաղդէացի ծնողքէ մը: Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի պետական «Ռիշտի վաթան» դպրոցին մէջ։ Պատանութեան շրջանին դժբախտութիւնը կ՚ունենայ կորսնցնելու իր հայրը, եւ իր կիսատ թողած ուսումը շարունակելու եւ կատարելագործելու մտադրութեամբ եւ դժպհի կացութեան բերումով հարկադրուած՝ Համիտեան ահաւոր հալածանքէն վերջնականապէս կը թողու իր ծննդավայրը առանց վհատելու, տաժանելի ճամբորդութենէ յետոյ կը յաջողի Կալկաթա (Հնդկաստան) մտնել:

1910-ին կ՚աւարտէ տեղւոյն «Այրիշ Քրիշտիէն Պրըտըրս» բարձրագոյն վարժարանի լիակատար դասընթացքը: Մինչեւ համաշխարհային պատերազմի հռչակումը (1914) կը վարէ առեւտրական եւ պետական պաշտօններ Հնդկաստան եւ Պասրա: Ապա տարիներով ինքնաշխատութեան կը նուիրուի, ուսումնասիրելով Անգլիական եւ Օսմանեան կառավարութեանց ընդհանուր օրէնքները:

1915-ին իբրեւ փաստաբան Անգլիական կառավարութենէն վկայականով իրաւունք կը ստանայ իր արուեստը կիրարկելու Պասրայի մէջ։ 1919-ին նոյն իրաւունքը կը շնորհուի նաեւ Իրաքեան կառավարութեան կողմէ:

Յաճախ գնահատուած է Պասրա նահանգի դատարաններու ընդհանուր Նախագահ Գըրնըլ Նօքսի կողմէ: 1923-ին, յետ քննութեան փաստաբանի վկայական կը ստանայ Իրաքի կառավարութենէն՝ բովանդակ երկրին մէջ իր արուեստը կիրարկելու համար: Հմուտ է արաբերէն, անգլիերէն, թուրքերէն լեզուներու. կը խօսի նաեւ հայերէն: Իր անհատական կեանքէն զատ ունեցած է ազգանուէր ծառայութիւններ: Քանիցս ընտրուած է Պասրայի Հայոց Ազգ. Թաղական խորհրդոյ, Հոգաբարձութեան անդամ եւ Ազգային երկսեռ վարժարանի վերատեսուչ: Իբրեւ հայասէր եւ օրէնսգէտ փաստաբան վայելած է յարգանք:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 422:

Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ
Ստորոգութիւն:26 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ֆիլիփ Գաբրիէլեան

**Ֆիլիպ Գաբրիելեան**, Ծնած Պէյրութ 1874-ին եւ շարունական հօրը առեւտրական գործը։ Ա.Ընդհ. Պատերազմին կը փոխադրուի Դամասկոս, ուր հայ գաղթականներու օգնող յանձնախումբերու մաս կը կազմէ, կը կատարէ նաեւ Դամասկոսի մէջ Երուսաղէմի Սբ.Յակոբեանց Միաբանութեան պատկանող կալուածներու հսկիչ- գործակալի պաշտօնը։

## Ծանօթագրութիւններ
Գագիկ Ա.

**Գագիկ Ա.** (անյայտ– 1020), Հայոց թագաւոր 990–էն։ Բագրատունիներու թագաւոր։

## Գահակալութիւն
Սմբատ մեռաւ անժառանգ։ Իրեն յաջորդեց եղբայրը՝ **Գագիկ**, որ նոյնպէս շարունակեց շինութիւններով բարեզարդել Անին ու իր շրջակայքը։ Ան Տրդատ ճարտարապետին աւարտել տուաւ Մայր Տաճարին շինութիւնը (1001): Տրդատ շինեց նաեւ կաթողիկոսարանը, ինչպէս նաեւ Կոստանդնուպոլսոյ հռչակաւոր Այա Սոֆիա մեծ տաճարին գմբէթը։

## Թագաւորական Կեանք
Գագիկ Ա.-ի օրով, Բագրատունեաց թագաւորութիւնը հասաւ իր զօրութեան գագաթնակէտին, թէ՛ ռազմական զօրութեամբ եւ թէ հողային ընդարձակութեամբ։ Ան բանակին ընդհանուր թիւը հասցուց 100 հազարի, սպարապետութիւնը յանձնելով Վահրամ Պահլաւունիին:

* Գագիկ Ա.-ի արտաքին քաղաքականութեան հիմնական գիծը եղաւ քրիստոնեայ պետութիւններուն միջեւ սերտ գործակցութիւն ցուցաբերել՝ Հայաստանը ձերբազատելու համար թշնամիներէն։ Ան բարեկամութիւն հաստատեց Տայքիի Կիւրողապատ իշխանին հետ, որ յարձակելով Մանազկերտի Աբբաս էմիրին վրայ, խլեց քաղաքը։ Երբ իր կարգին էմիրը քալեց Դաւիթի դէմ, Գագիկ հասաւ իր դաշնակեցին օգնութեան եւ անոնք միասնաբար կոտորեցին էմիրին զօրքերը։
* Աւելի ուշ, Գագիկ միացաւ նաեւ Վրաստանի Բագրատ Գ. Թագաւորին՝ յարձակելու համար Գանձակի արաբ էմիրին վրայ, որ պարտուելով կորսնցուց իր հողերուն մէկ մասը։
* Ներքին քաղաքականութեան մէջ, կեդրոնական իշխանութեան դէմ առնուած որեւէ քայլ խստօրէն պատժուեցաւ։ Այսպէս, ան յարձակեցաւ իրեն անհնազանդ Ձորագետի Դաւիթ թագաւորին վրայ ու գրաւեց անոր հողերը, որուն համար վերջինը կոչուեցաւ Դաւիթ Անհողին։ Գագիկ Ա. Նաեւ Վասպուրականէն խլեց կարգ մը հողամասեր, զորս կցեց իր թագաւորութեան։
* Անիի պեղումներէն յայտնաբերուած է Գագիկ Ա.-ի 2.26 մեթր բարձրութեամբ անդրին։
* Գագիկ Ա.-ով վերջ կը գտնէ յարաբերական խաղաղութեան շրջան մը։ 925-էն ի վեր Հայաստան չէր ենթարկուած կարեւոր արշաւանքին։ Ան զօրացած էր, եւ օգտուելով քաղաքական ու ռազմական ապահով վիճակէն, լծուած էր շինարարական աննախընթաց աշխատանքի։

## Աղբիւրներ
* Հայոց Պատմութիւն, Հայաստան ու Հայութիւնը Գ.- ԺԳ. Դարերուն, Ա. Տպագրութիւն, Պէյրութ, 2009:

Ստորոգութիւն:Բագրատունիներ
Յակոբ Գազազեան

**Յակոբ Փաշան Գազազեան** (), տնօրէն եւ երեսփոխան:

## Կեանք եւ Գարծունէութիւն
ծնած էր 1831-ին: Եղած է բարձր կրթութեան տէր. ֆրանսերէնի ու թրքերէնի հմուտ պետական յարգուած պաշտօնեայ մը: Երիտասարդութեան շրջանին նախ կը վարէ Օսմանեան Դրամատան (Պանք Օթօման) թարգմանութեան բաժինի տնօրէնութիւնը, ապա` երբ սուլթան Համիտ գահ կը բարձրանայ, Օսմանեան Ա. խորհրդարանի երեսփոխան կ՛ընտրուի: Մաս կը կազմէ նաեւ Պետական Խորհուրդին:

Այնքան պարկեշտ ու վստահելի անձնաւորութիւն մըն կ՛ըլլայ որ` շուտով, սուլթանին անձնական գանձերուն «Բարեկարգիչ Յանձնաժողով»ին անդամ կը դարձնեն զինք: Աւելի ուշ` իրեն կը վստահուի սուլթանին «Անձնական գանձեր»ու տնօրէնի պաշտօնը, 1879-ին: Կարճ ժամանակ անց այս «տնօրէն»-ի կարգավիճակը Համիտի իսկ որոշումով շուտով նախարարութեան կը վերածուի, ու Գազազեան փաշան ատոր անդրանիկ նախարար կը նշանակուի:

Յակոբ փաշային թելադրանքով` երկրին տարածքին բազմաթիւ լքեալ գոյքեր Անձնական Գանձերու Նախարարութեան անունին կ՛արձանագրուին: Կարճ ժամանակի ընթացքին` սուլթանին հասոյթները աննախընթաց աճ կ՛ապրին:

Սուլթան կը գնահատէ Գազազեան փաշայի հաշուապահական մանրակրկիտ հսկողութիւնը ու անոր կը վստահի նաեւ երկրին ելեւմտից նախարարի պաշտօնը («Մալիյէ»), 1886-ին: Յակոբ փաշա դրամատնային նորարարութիւններ կը բերէ, դրամատոմսի (չէք) կիրարկութեան կը ձեռնարկէ, երկրին արտաքին պարտքերու տոկոսները կը զեղչէ: Թէեւ պետական շրջանակներու մէջ նախանձողներ ու բանսարկուներ ալ կ՛ունեցայ, սակայն սուլթանը միշտ կը գնահատէ զինք ու կը պարգեւատրէ շքանշաններով:

Գազազեան փաշային հռչակը կը հասնի մինչեւ Եւրոպա, ու յաջորդող տարիներուն եօթը երկիրներէ 30-ի չափ շքանշաններու արժանի կը նկատուի: Գործօն տնտեսագէտ-դիւանագէտ մըն եղած է, տեւաբար կը մասնակցած՝ պալատի արարողակարգային այցելութիւններուն եւ ընդունելութիւններուն: Բնաւ անտես չէ առած իր համայնքն ալ. իր միջնորդութիւններով եւ կարելիութիւններով` օգտակար եղած է Ազգ. Պատրիարքարանին ու պոլսահայութեան:

1891-ին սուլթանին նուիրած նժոյգը իր մահուան պատճառ կը դառնայ: Ձին արկածի կ՛ենթարկուի եւ Յակոբ փաշա կեանքը կը կորսնցնէ, 60 տարեկան հասակին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1831 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1891 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ տնօրէններ
Ստորոգութիւն:Հայ Երեսփոխաններ
Արշակ Գազազեան

**Արշակ Գազազեան**, հայ բժիշկ, դեղագործ։

Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան Կայսերական բժշկական վարժարանը՝ ստանալով բժիշկ-դեղագործի մասնագիտութիւն։ 1899 - 1909 թուականներուն եղած է արտաքին բաժինի մնայուն օգնական բժիշկ, Կ. Պոլսոյ Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցէն ներս։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլին, բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած՝ Չանղըրը։

Արշակ Գազազեանի անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Կ՛ենթադրուի, որ ան փրկուած է անխուսափելի մահէ ու վերապրած։

## Գրականութիւն
* Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլսի, 1905։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
* Աւագեան Կարինէ, «Չանղըրըի 1915 թ. Ապրիլի 11, Յիշատակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հանդէս Ամսօրեայ», 2008, հ. 1-12։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Արշաւիր Գազանճեան

**Արշաւիր Գազանճեան** (1 Մարտ 1922, Քոնիա - Նոյեմբեր, 2013), հայ բեմադրիչ, դերասան եւ դերուսոյց։

## Կենսագրութիւն
Գազանճեան գաղթած է Աթէնք ընտանիքով եւ հաստատուած Ֆիքսի գաղթակայանը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ֆիքսի ազգային վարժարանին մէջ։ Շատ կանուխէն ի յայտ եկած է Արշաւիրի սէրը հայկական թատրոնին հանդէպ, նախ իբրեւեւ դերասան, ապա բեմադրիչ, բայց նաեւ դերուսոյց, բեմայարդար, զգեստաւորող եւ թատրոնի ներկայացումներու ամէն տեսակի մասնագիտութեամբ: Իր ուսումը շարունակած է Աթէնքի «Ղեւոնդեան» ֆրանսական լիկէոնը: Բացի թատրոնէն՝ Արշաւիր նոյն բուռն սէրը ունեցած է նաեւ երաժշտութեան հանդէպ: Հետեւած է դասընթացքներու եւ սկսած է աքորտէոն նուագել: Հիմնած է «Տաւիղ», ապա նաեւ «Կոմիտաս» նուագախումբերը: Ղեկավարած ու բեմադրած է շատ յաջող ժողովրդային օփերէթներ:

1947-էն սկսեալ ստանձնած է Համազգայինի թատերախումբին ղեկավարութիւնը, իբրեւեւ բեմադրիչ, դերուսոյց եւ դիմայարդար, առանց ընդհատումի 70 տարի մասնակցելով յունահայ գեղարուեստական կեանքին: Թատրոնի հանդէպ իր անսակարկ ծառայութեան համար, 2003-ին իր անունով կոչուեցաւ Համազգայինի Յունաստանի թատերախումբը: Արշաւիր Գազանճեան կը մահանայ Նոյեմբեր 2013-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2013 մահեր
Ստորոգութիւն:1 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Քոնիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Զուլալ Գազանճեան

**Զուլալ Գազանճեան** (), սփիւռքահայ բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մուսալեռ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Հալէպի մէջ։ Ապա 1949-ին մեկնած է Վենետիկ եւ ուսումը շարունակած՝ Ս. Ղազարի դպրեվանքը, Մխիթարեաններուն քով։ Գրել սկսած է դեռ աշակերտական տարիներէն։

1954-ին վերադարձած է Հալէպ եւ մինչեւ 1961 թուական ուսուցչական պաշտօն վարած՝ տեղւոյն ազգային վարժարաններուն մէջ։ 1961–էն՝ հաստատուած է Փարիզ։

Շարունակած է գրել։ Հրատարակած է «Կեանքը՝ Քոյրս» (1964), «Արեւածաղկի Մը Նման» (1975) քերթուածներու հատորները, «Շարունակելի» (1988, Վենետիկ), «Բանաստեղծութիւններ» (1996, Երեւան) եւ «Քերթուածներ» խորագիրով քերթուածներու հատորը (2008, Հալէպ)։

Աշխատակցած է գրական մամուլին, գրական-վերլուծական եւ բանասիրական յօդուածներով։

Տաժանելի հիւանդութեան պատճառաւ կը մեռնի 24 Փետրուար 2008-ին, Ֆրանսայի Նիս քաղաքին մէջ։

## Գործերը
Վերջին տասնամեակին իր ժամանակը բաժնած է Փարիզի եւ Երեւանի միջեւ։ Հրատարակուած քերթողագիրքերն են.
# «Կեանքը Քոյրս», Փարիզ 1964 
# «Արեւածաղկի մը Նման», Փարիզ 1975
# «Շարունակելի», Վենետիկ 1992
# «Բանաստեղծութիւններ», Երեւան 1996
# «Հատընտիր Հայ Հին Բանաստեղծութեան», Վենետիկ 1998 երկու հատոր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:10 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վարազդատ Գազանճեան

**Վարազդատ Գազանճեան** (18 Մարտ 1879, Երզնկա - 19 Հոկտեմբեր 1974, Պոսթըն), հայազգի վիրաբոյժ։ «Փլասթիք վիրաբուժութեան հայր»ը։ Հարուըրտ համալսարանի փլասթիք վիրաբուժութեան առաջին փրոֆէսօր։

## Կենսագրութիւն
Վարազդատ Գազանճեանը ծնած է Երզնկա, 1879 թուականին։ 1879-ին (հաւանաբար աւելի ուշ տարիքի) յաճախած է Սեբաստիոյ ֆրանսական Յիսուսեան միաբանութեան դպրոցը, այնուհետեւ տեղափոխուած է Սամսոն, ուր աշխատած է եղբօրը հետ, իսկ յետոյ՝ փոստային ծառայութեան մէջ։ Փախչելով Համիտեան ջարդերէն՝ 1895-ի Հոկտեմբերին մեկնած է ԱՄՆ, հաստատուած՝ Մասաչուսեց նահանգի Ուուսթըր քաղաքը եւ աշխատած՝ մետաղալարի գործարանի մը մէջ։

1900-ին, ստանալով ԱՄՆ քաղաքացիութիւն, Գազանճեանը 1902-1905 թուականներուն ուսանած է Հարվըրտի համալսարանին մէջ, իսկ 1921-ին արժանացած է դոկտորի աստիճանի։ 1915-1919 թուականներուն եղած է Հարվըրտի համալսարանի բժշկական բաժանմունքի ծնոտներու եւ դէմքի գլխաւոր վիրաբոյժը։

Առաջին Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն կամաւորաբար միացած է Հարվըրտի բժշկական զօրախումբին։ Հոն ան բուժած է խրամատներու մէջ տուժածներուն ծանր վնասուածքները՝ ծնոտի, քիթի, այտերու, ինչպէս նաեւ փամփուշտներէ ու նռնակներէ վնասուած գանկեր։ Աշխատելով Ֆրանսայի ռազմադաշտերու ինքնաշէն հիւանդանոցներու հասարակ պայմաններուն մէջ՝ Գազանճեանը ցուցաբերած է մարդկային հոգատարութիւն եւ բժշկական նորարարական մեթոտներ, որով ալ սկիզբ առած է իր ասպարէզը՝ իբրեւ պլաստիկ վիրաբուժութեան արդի փորձառութեան հիմնադիր։ 1916-ին Գազանճեանը ստացած է մայորի կոչում:

## Ասպարէզ
Գազանճեան եղած է Հարվըրտի համալսարանի Բերանի կլինիկական վիրաբուժութեան փրոֆեսէօր 1922-էն 1941 թուականներուն, երբ անուանուեցաւ Հարվըրտի Պլաստիկ վիրաբուժութեան առաջին փրոֆեսէօրը։ Բացի այդ, Տոքթ. Գազանճեանը եղած է Պլաստիկ վիրաբոյժներու ամերիկեան միութեան, Դիմածնօտային վիրաբուժութեան ամերիկեան ընկերութեան եւ Նիւ Ինկլընտի Պլաստիկ եւ վերակառուցողական վիրաբուժութեան ընկերութեան նախագահը։

Ան նաեւ անդամ (Fellow) էր Ամերիկեան վիրաբոյժներու քոլէճին, Ամերիկեան ակնաբուժութեան եւ քիթ-կոկորդ-ականջաբանութեան ակադեմիային, Ամերիկեան ատամնաբոյժներու քոլէճին, ինչպէս նաեւ Պլաստիկ վիրաբուժութեան ամերիկեան խորհուրդի վկայեալ անդամ։ 1966-ին Լոնտոնի մէջ ան կարգուեցաւ Պլաստիկ վիրաբոյժներու բրիտանական միութեան պատուաւոր անդամ, իսկ 1967-ին՝ Կլասքոյի Բժիշկներու եւ վիրաբոյժներու թագաւորական քոլէճի պատուաւոր անդամ։ Ան նաեւ պատուաւոր անդամ էր Մասաչուսեցի ատամնաբուժական ընկերութեան, Պլաստիկ եւ վերակառուցողական վիրաբուժութեան ամերիկեան ընկերութեան եւ Բերանի վիրաբուժութեան ակադեմիային։

## Պարգեւներ Եւ Ճանաչումներ
Ան արժանացած է քանի մը մրցանակներու, որոնց շարքին է Միացեալ Թագաւորութեան Ճորճ Ե. թագաւորին կողմէ շնորհուած Սուրբ Միքայէլի եւ Սուրբ Գէորգի շքանշանը: 1951-ին անոր շնորհուեցաւ Պլաստիկ եւ վերակառուցողական վիրաբոյժներու ամերիկեան ընկերութեան Պատուաւոր մրցանակը::

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Varaztad H. Kazanjian

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ վիրաբուժներ
Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Հոկտեմբերի մահեր
Գաթա

300px|մինի|Երեւանեան գաթա
**Գաթա** (ազրպ.՝ *Kətə* — *Кята*), Հարաւային Կովկասի մէջ (Ազրպէյճան, Հայաստան) տարածուած ազգային հրուշակեղէն, որ ճարպային խմորեղէն է:

## Ստուգաբանութիւն եւ ծագում
ձախից|մինի|Գեղարդի շրջանի գաթա
Առաջին անգամ այն յիշատակած են հայ հեքիաթասէրները եւ քարոզիչ Վարդան Այգեկցին «Խոզը եւ գաթան» առակին մէջ: Անուան ստուգաբանութիւնը անյայտ է: Նմանութիւնը ֆրանսերէն gateau բառի հետ ամէնայն հաւանականութեամբ պատահական է: Որպէս հնարաւոր ստուգաբանութիւն առաջարկուած է հայկական կաթը, սակայն ակադեմիկոս Հրաչեայ Աճառեանը իր աշխատութիւններուն մէջ այս վարկածը հերքած է:

## Տարածաշրջանային տեսակներ
Ազրպէյճանական տարատեսակներն են.

* Պաքուի,
* Ղարաբաղի,
* Նախիջեւանի,
* Գանձակի:

Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ ձեւաւորուած են գաթայի պատրաստման աւանդոյթներ: Կը տարբերուին.

* Գուգարքի (Ստեփանաւանի)
* Վանաձորի
* Երեւանի եւ Կիւմրիի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Լեւոն Գաթրճեան

**Լեւոն Գաթրճեան** (), հայ երգիչ։

## Կենսագրութիւն
1963-1966 թուականներուն սորված է Պէյրութի Պետական Երաժշտանոցին մէջ։ Ճանչցուած է ժողովրդական եւ աշուղական, յատկապէս ՍայաթՆովայի երգերու կատարումներով։ Հանդէս եկած է համերգներով Եգիպտոսի, Քուէյթի, Իրանի, Կիպրոսի, ԱՄՆ-ի եւ այլ երկիրներու մէջ։ Հայկական երգացանկով հանդէս եկած է Փարիզի «Օլիմբիա» սրահին մէջ։ 1971-էն սկսեալ երգած է նաեւ Հայաստանի մէջ, կատարած է ձայնագրութիւններ եւ մասնակցած է Սայաթ Նովայի նուիրուած փառատօնին, ինչպէս նաեպւ ի նպաստ Արցախի՝ հանդէս եկած է համերգներով (1988):

Հեղինակ է բազմաթիւ երգերու։ «Մելոտիա» ընկերութիւնը 1987-ին հրապարակած է Գաթրճեանի ձայնասկաւառակը։ 1975-էն կը բնակի Լոս Անճելոսի մէջ, ԱՄՆ:

2010-ին համերգային ծրագիրով հանդէս եկած է Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ:

## Մրցանակներ

* Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց շքանշան, 2005։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Յովսէփ վրդ. Գալայճեան

**Գերպ. Յովսէփ վրդ. Գալայճեան** (ծնած՝ 1908, Քէֆէրտէզ), Տիթրոյթի կաթողիկէ հայ համայնքի հոգեւոր հովիւ։

## Կենսագրութիւն
Տիթրոյթի կաթողիկէ հայ համայնքի հոգեւոր հովիւ Գերապայծառ Յովսէփ Վրդ. Գալայճեան ծնած է Քէֆէրտէզ գիւղը, Խարբերդի հարաւային կողմը, Եփրատ գետին մօտ։ Հոն անցուցած է իր մանկութիւնը եւ յաճախած է գիւղին դպրոցը մինչեւ 1915-ի տեղահանութիւնը։

Իր մանկութեան երկրորդ շրջանը անցուցած է որբանոցներու մէջ. նախ Հալէպ, յետոյ Պալըքէսիր՝ Պարտիզակ եւ ապա 1918-ին Պոլիս: Նախ կը մնայ Շիշլիի որբանոցը, յետոյ կը յաճախէ Սէն ժորժ. աւելի վերջը՝ Գատըգիւղի Մխիթարեան վարժարանը մինչեւ 1921: Նոյն տարին Հռոմ կը մեկնի 11 այլ մանուկներու հետ եւ 10 տարի կ'աշակերտէ Լեւոնեան Ժառանգաւորացին։

Իբր համալսարանական ուսումը ստացած է լատիներէն լեզուով, նախ Հռոմի Ուրբանեան Համալսարանին մէջ, ուր հետեւած է փիլիսոփայութեան, յետոյ 1927-1931 յաճախած է Գրիգորեան (կրէկորիանոս) համալսարանը եւ աստուածաբանական ճիւղէն տիրացած է Դոկտորի տիտղոսին։

1931-ին Հռոմի Ս. Նիկողայոս եկեղեցիին մէջ քահանայ կը ձեռնադրուի։ Տարի մը Լեւոնեան Ժառանգաւորացի մէջ դասաւանդելէ ետք կը մեկնի Պէյրութ եւ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքարանին մէջ կը ստանձնէ քարտուղար-դիւանապահի պաշտօնը։ Ազատ ժամերուն կը յաճախէ Լիբանանի երաժշտանոցը, 7 տարի յետոյ, երեք տարի երգեհոնի դասեր կ'առնէ Ամերիկեան երաժշտանոցի տեսուչէն. միեւնոյն ատեն կը հետեւի ձայնամարզութեան։ Պէյրութի մէջ կը կազմէ «Կիլիկիա» երգչախումբը եւ համերգներ կու տայ տասը տարի։ Դասաւանդած է Հայ Քոյրերու վարժարանին մէջ։

1946-ին ֆիլատելֆիա կը հրաւիրուի Կարտինալ Աղաճանեանին կողմէ, որպէս եկեղեցւոյ օգնական հովիւ։ Հոն կը կազմէ Կոմիտաս երգչախումբը եւ համերգներ կը կազմակերպէ։ 1948-ին Տիթրոյթ կու գայ, ուր կը կազմէ երգչախումբ մը. նաեւ կը կատարէ հրատարակչական աշխատանք։ Գերապայծառութեան տիտղոսին կ'արժանանայ 1973-ին, ձեռամբ Գերապայծառ Երուանդ Թ.Ծ.Վ. Գորտիկեանի։ Սոյն տիտղոսը իրեն նուիրուած էր Սրբազան Քահանայապետ Պօղոս Զ.ի կողմէ։

## Գործերը
Իր հրատարակուած գործերն են.

* «Փունջ Երգեր» (քերթուածներ, ի յիշատակ Մեծ Եղեռնի Հայ Նահատակներուն, Ս. Ղազար Վենետիկ, 1965)։
* «Կոմիտաս Վրդ.ի ծննդեան 100-ամեակին առթիւ (գրքոյկ, 1969)։
* «In My Solitude» (քերթուածներ, անգլերէն, 1972)։
* «Կենսագրութիւն Յ. Նազլեան Արքեպիսկոպոսի (Վենետիկ, 1973)։
* «Գեր. Յովսէփ Վրդ. Գալայճեանի Կեանքն ու Գործը» (իր քահանայութեան 50-ամեայ յոբելեանին առթիւ. կը պարունակէ նաեւ իր յօրինած ու դաշնաւորուած քառաձայն խմբերգները, Տիթրոյթ, 1982)։
* «Մեներգներ եւ Մշակումներ» (Տիթրոյթ, 1984)։
* «Մտածումներ»։
* «Դատումներ»։
* «Գնահատումներ» (Տիթրոյթ, 1987)։
* «Մտքի Կայծեր (Լոս Անճելըս, 1987, անգլերէնի թարգմանուած)։
* «Յուշեր Հայ Որբի մը Մանկութեան օրերէն»։
* «Ականատեսի Վկայութիւններ Եղեռնէն» (Լոս Անճելըս, 1989)։
* «Քառաձայն Խմբերգներ»։
* «Աստուածամօր Նուիրուած Շարականներ» (Տիթրոյթ, 1989):

Ութը տարի լոյս ընծայած է «Վարդենիք» պարբերաթերթը (1950-1958): Աշխատակցած է Լիբանանի «Ազդակ» եւ «Եփրատ» թերթերուն եւ «Աւետիք» ամսագրին։

Հայր Յովսէփ Գալայճեան իրգործերուն մէջ, մանկութենէն հարազատ պատկերներ կ'արտայայտէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ
Զարուհի Գալեմքարեան

**Զարուհի Գալեմքարեան**, (), հայ բանաստեղծուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ.Պոլիս եւ մահացած՝ Նիւ Ճըրզի (ԱՄՆ)։ Յաճախած է Աղա Տայիի Դպրատունը եւ Արամեան վարժարանը եւ աշակերտած՝ Նազարէթ Տաղաւարեանի։ Աշխատակցած է պոլսահայ եւ ամերիկահայ մամուլին։ Ունեցած է իր սիւնակը Բիւզանդիոն օրաթերթին մէջ։ Օգտագործած է Եւտերպէ եւ Գ. Զարուհի գրչանունները։ 1921-ին հաստատուած է ԱՄՆ։

## Հրատարակուաղ Գործեր

* Նուագն Եւտերպեայ (բանաստեղծութիւն) - Կ. Պոլիս, 1890։
* Զարթօնք (բանաստեղծութիւն)- Կ. Պոլիս, 1893։
* Մրմունջք (բանաստեղծութիւն)- Կ. Պոլիս, 1894։
* Թոոնիկիս Գիրքը (արձակ էջեր)- Իսթանպուլ, 1936։
* Կեանքիս Ճամբէն (տպաւորութիւններ)- Անթիլիաս, 1952։
* Հասկաքաղ (ժողովածու)- Երեւան, 1965։
* Օրեր եւ դէմքեր (բանաստեղծութիւն եւ արձակ էջեր)- Երուսաղէմ, 1965

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ
Գառնիկ Գազանճեան

**Գառնիկ Գազանճեան** (), հայ անասնաբոյժ։

Ծնած է 1886 թուականին Կարնոյ նահանգի Երզնկայի գաւառի կեդրոն՝ Երզնկա քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կարնոյ իտատիէն (միջնակարգ վարժարանը)։

1912 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Անասնաբուժական վարժարանը։ 1913 թուականին աշխատած է որպէս քաղաքապետարանի անասնաբոյժ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ։ 1915 թուականի Մայիսի վերջաւորութեան՝ Դերջանի մէջ, ըլլալով զինուորական ծառայութեան մէջ, ի թիւս մի քանի հայ զինուորներու, դաժանօրէն սպանուած է թուրքերու ձեռքով՝ 29 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Յովհաննէս Գազանճեան

**Յովհաննէս Գազանճեան** (3 Ապրիլ 1870, Եւդոկիա, Սեբաստիոյ նահանգ, Օսմանեան կայսրութիւն - 15 Մարտ 1915, Եւդոկիա), հայ լեզուաբան, գրականագէտ, բժշկական գիտելիքներու քարոզիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1870 թուականի Ապրիլ 3-ին Սեբաստիոյ նահանգի Եւդոկիոյ գաւառի կեդրոն՝ Եւդոկիա քաղաքին մէջ։

Յովհաննէս Գազանճեան 1889 թուականին Յ. Գասարճեանի համահեղինակութեամբ կը գրէ «Գաղտնիք Եւ Արուեստ Մոգութեան» աշխատութիւնը։ 1909 թուականին, օգտուելով արտասահմանցի մասնագէտներու աշխատութիւններէ, գրած է «Մագնիսականութիւն Եւ Ոգեհարցութիւն» գիրքը, որուն մէջ արծարծուած են ենթագիտակցութեան, ինքնաթելադրութեան, հոգեբուժութեան, մագնիսականութեան, կամքի ոյժի, քնածութեան կամ մագնիսական քունի, յստակատեսութեան, մտածումներու փոխանցման, հեռակրութեան, ոգեհարցութեան եւ այլ հարցերը։

1915 թուականի Մարտ 15-ին Եւդոկիոյ մէջ զոհ դարձած է Մեծ Եղեռնին՝ սպանուելով 45 տարեկան հասակին։

## Աշխատութիւններ
* Գաղտնիք եւ արուեստ մոգութեան (համահեղ. Յ. Գասարճեան), 1889։
* Եւդոկիոյ հայոց գաւառաբարբառը, 1899 (արժանացած է Իզմիրեանց գրական մրցանակին)։
* Մագնիսականութիւն եւ ոգեհարցութիւն։ (Ենթագիտակցութիւն, ինքնաթածադրութիւն, հոգեբուժութիւն, մագնիսականութիւն, կամքի ոյժի, քնածութիւն կամ մագնիսական քուն, հստակատեսութիւն, մտածումների փոխանցում, հեռակրութիւն, ոգեհարցութիւն եւ այլն), Կ. Պոլիս, 1909, 144 էջ։
* Պատմութիւն Հայ Գրականութեան, Ա. Հատոր՝ Սկիզբէն Մինչեւ ԺԹ. Դար, Բ. Հատոր՝ ԺԹ. Դարու Կէսէն Մինչեւ Մեր Օրերը, հրտ. ՀՍԳՄ թիւ 2, Անթիլիաս, տպ. Կաթողիկոսութեան, 1970, 265 էջ։
* Հայոց լեզուի դասագիրքեր։

## Գրականութիւն
* Մինասեան Յարութիւն, 100 հայ հոգեբոյժներ, Կենսագրական բառարան, գիրք Ե․, Երեւան, 2010, 304 էջ։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:3 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Արշակ Գալէմքեարեան

**Գալէմքեարեան Արշակ** (ծն.՝ 1896, Արաբկիր), ճարտարապետ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Արաբկիր 1896, մանուկ հասակին ծնողքին հետ Հալէպ գաղթած, ուր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ազգ. Վարժարանի մէջ, ուսկից շրջանաւարտ ըլլալով 1909-ին՝ կը մտնէ տեղւոյն թուրք Սուլթանիէ լիսէն, որը եւս աւարտելէ ետք 1914-ին Պոլիս կը մեկնի համալսարան մտնելու համար:

Պոլիս, պետ. Երկրաչափական վարժարանը մտած է նոյն տարին, եւ տարի մը ուսանելէ վերջ թուրք բանակին մէջ ծառայած իբրեւեւ պապեստի սպայ: Անգարա Էրզրում գծին վրայ իբրեւեւ երկրաչափ պաշտօնավարած է 1915-1918 մինչեւ զինադադար՝ տեղակալի աստիճանով:

Զինադադարէն վերջ Պոլիս վերադարձած է շարունակելու համար ուսումը նախկին վարժարանին մէջ, զոր վերջացնելէ ետք կը մտնէ Ռոպէրթ գոլէճի երկրաչափական ճիւղը պեթոն արմէի մասնագիտութեան համար, ուսկից շրջանաւարտ ըլլալով 1924-ին Քաղաքային ճարտարագէտի աստիճանով Հալէպ կը մեկնի եւ իբրեւեւ ճարտարապետական բաժնին պետ՝ կը պաշտօնավարէ քաղաքապետութեան մէջ մինչեւ 1932 եւ անկէ ետք իր անձնական պիւրօն կը բանայ:

Մասնակցած է Հալէպի Ազգային վարչութեան իբրեւեւ Քաղաքական Ժողովի անդամ եւ Տնտեսական Խորհրդոյ ատենապետ:
1934-ին Եւրոպա մեկնած է գիտական եւ ճարտարապետական ուսումնասիրութեան համար, այցելելով Հռոմ, Վենետիկ , Լոզան, Ժընեւ, Փարիզ եւ Լոնտոն:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 438:

Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արաբկիր ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ