Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016

**Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016** () պաշտօնապէս նաեւ կը կոչուին **XXXI ամառնային ողիմպիական խաղեր**, երեսունմէկերորդ ամառնային ողիմպիական խաղերը, որ տարբեր տեսակի մարզաձեւերու մեծագոյն իրադարձությունն է, որ տեղի կ'ունենայ չորս տարին անգամ մը։ 2016-ի ողիմպիական խաղերը նաեւ կը կոչուին **Ռիօ 2016**, քանի որ անիկա կայացաւ Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ, Պրազիլ։

Ռիօ տէ Ժանէյրօն յայտարարուած է 2016-ի Ամառնային ողիմպիական խաղեր ընդունող քաղաք 2 հոկտեմբեր 2009-ին Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակընի մէջ ՄՕԿ-ի հերթական 121-րդ հանդիպման ժամանակ։ Եզրափակիչ դուրս եկած քաղաքներն էին Մատրիտը, Չիքակօն եւ Թոքիօն։ Ռիօն դարձաւ առաջին Հարաւային Ամերիկայի քաղաքը, ուր տեղի ունեցաւ ամառնային ողիմպիական խաղեր եւ երկրորդ քաղաքը Լատինական Ամերիկայի մէջ՝ Մեքսիքոյէն ետք, ուր 1968-ն արդէն տեղի ունեցած էին Ամառնային ողիմպիական խաղեր եւ սկսած 2000-էն առաջին անգամ տեղի կ'ունենան Հարաւային Կիսագունդին վրայ։

Խաղերը տեղի ունեցան 5 Օգոստոս 2016-էն մինչեւ 21-ը եւ աւելի քան 10.500 մարզիկ 205 երկրէ մասնակցեցան խաղերուն։ Մրցումները տեղի ունեցան 28 մարզաձեւերով ներառեալ Ռեկբի-7 եւ կոլֆ, որոնք ներառուած են ողիմպիական խաղերու ցանկին մէջ ՄՕԿ-ի կողմէ 2009-ին։

Մարզական իրադարձութիւնները տեղի ունեցան 33 վայրի մէջ, որոնք բաժնուած են քաղաքի չորս տարածաշրջաններու մէջ։

## Մասնակիցներուն Ընդունման Գործընթաց

[thumb|Նախկին նախագահ [Լուիս Ինասիօ Լուլա սա Սիլվա|Լուլան (կեդրոնը Պրազիլի դրօշով), պրազիլցի ֆութպոլիստ Փէլէն (գրկախառնուած) եւ այդ ժամանակուան Ռիօ տէ Ժանէյրոյի նահանգապետ Սերխիօ Քապրալը (աջին), 2009-ին, երբ Ռիօն յայտարաուեցաւ ընդունող քաղաք:]]
2016-ի ամառնային ողիմպիական խաղերու մասնակիցներու ընդունման գործընթացը սկսաւ 16 Մայիս 2007-ին: Առաջին քայլով իւրաքանչիւր քաղաք ներկայացուց իր նախնական դիմումը Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէ (ՄՕԿ) մինչեւ 13 Սեպտեմբեր 2007, որով կը հաստատէր իր նախնական մտադրութեան մասին։ Լրացուած պաշտօնական մասնակիցները, որոնք կը ներառէին նաեւ ՄՕԿ-ի ձեւաչափով 25 հարցումներու պատասխանները ներկայացուեցան մինչեւ 14 Յունուար 2008։ ՄՕԿ 4 Յունուար 2008-ին ՄՕԿ-ը ընտրեց չորս հիմնական թեկնածուներ. Չիքակօ, Մատրիտ, Ռիօ տէ Ժանէյրօ եւ Թոքիօ (որ ընդունած էր 1964-ի ամառնային ողիմպիական խաղերը եւ պիտի ընդունի 2020-ի ամառային ողիմպիական խաղերը): ՄՕԿ-ը չընտրեց Տոհան թեկնածուներու փուլին մէջ, նկատի ունենալով, որ քաղաքը աւելի շատ միաւոր հաւաքած էր քան Ռիօ տէ Ժանէյրօն, քանի որ Տոհայի մասնակիցով օլիմպիադան պէտք է կայանար Հոկտեմբերին, ինչը դուրս էր ՄՕԿ-ի օրացոյցէն։ Փրակը եւ Պաքուն նոյնպէս չընտրուեցան թեկնածուներու շարքին մէջ:

Նաւալ Էլ Մուտավակելը Մարոքէն գլխաւորեց 10 հոգինոց գնահատման յանձնաժողովը, որ նաեւ գլխաւորած էր 2012-ի ողիմպիական խաղերու մասնակիցներու գնահատման յանձնաժողովը։ Յանձնաժողովը իրականացուց գնահատման գործընթացը 2009-ի երկրորդ եռամսեակում։ Անոնք ներկայացուցին գնահատման արդիւնքները ՄՕԿ-ի անդամներուն 2 Սեպտեմբեր 2009-ին, ընտրութիւններէն մէկ ամիս առաջ:

Ընտրութիւններուն պիտի մասնակցէին 115 ՄՕԿ-ի անդամ։ Որեւէ թեկնածու երկիր իրաւունք չունէր այս անդամները հրաւիրել իր մօտ, կամ նուիրէր որեւէ իր, որ կրնար դիտարկուիլ որպէս կաշառք։ Սակայն թեկնածու երկիրները միջոցներ չէին խնայեր զանգուածային լրատուական միջոցներով ծանուցումի տեսքով ներկայացնելու իրենց քաղաքը լաւագոյն կողմերով։

Եզրափակիչ ընտրութիւնները կայացան 2 Հոկսեմբեր 2009-ին Քոփընհակընի մէջ։ Ռիօ տէ Ժանէյրօն եւ Չիքակօն կը համարուէին հիմնական հաւակնորդները։ Չիքակօն եւ Թոքիօն դուրս մնացին քուէարկութեան առաջին եւ երկրորդ փուլերուն, մինչդեռ Ռիօ տէ Ժանէյրօն յառաջացաւ Մատրիտէն զգալի տարբերութեամբ եզրափակիչ փուլին։ Ռիօ տէ Ժանէյրօն պաշտօնապէս յայտարաուեցաւ 2016-ի ողիմպիական խաղերը ընդունող երկիր:




## Նախապատրաստում
thumb|350px|Ռիօ տէ Ժանէյրոյի քարտէս, որ ցոյց կու տայ 2016-ի ողիմպիական խաղերու մրցումներու վայրերը:
thumb|Էնժենիան մարզադաշտը, ուր կայացան Աթլեթիքայի մրցումները:
[thumb|[Մակարենա մարզադաշտ, ուր կայացան ողիմպիական խաղերու բացման եւ փակման հանդիսութիւնները, ինչպէս նաեւ ֆութպոլի եզրափակիչը:]]

### Տեղի Ունեցած Վայրեր Եւ Ինֆոհամակարգ
Պարա տա Տիժուկայի մէջ կայացան ողիմպիական եւ պարալիմպիական հիմնական մրցումները։ Միւս մասը տեղի ունեցաւ Քոփապլանքա Լողափի, Մակարենայի եւ Տեօտորոյի մէջ։ Պարա տա Տիժուկայի մէջ տեղակայուած էր նաեւ ողիմպիական գիւղը։

Ռիոյի պատմական կեդրոնին մէջ տեղի լայնածաւալ շինարարական աշխատանք, որ կը կոչուի «*Porto Maravilha*»: Անիկա կը ներառէ 5 քմ քառակուսի տարածք։ Նախագիծի նպատակն է զարգացնել կեդրոնի տնտեսական նշանակութիւնը եւ ինֆոհամակարգը։ Քաղաքի նորամուծութիւնը իր մէջ կը ներառէ 700 քմ երկարութեամբ ջրամատակարարման, ջրահեռացման, ելեկտրական, կազի եւ հեռատեսիլի եւ հաղորդակցոթեան կապի գիծերու տեղադրում, 4 քմ ստորգետնեյա անցումներ, 70 քմ մայրուղիներ, 650 քմ քառակուսի մայթեր, 17 քմ հեծանիւի ուղի, 15.000 հատ ծառատունկ եւ այլն։

### Անվտանգութիւն
Մինչեւ 2016-ի ողիմիական խաղերու վայր ընտրելը Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ յանցագործութիւններու քանակին մեծ ուշադրութիւն կը դարձուէր։ Ոստիկանութեան ուղղաթիռներէն մէկը խոցուեցաւ Ռիոյի փողոցի պատերազմներու ժամանակ, օդաչուն մահացաւ։: Քաղաքի քաղաքապետը խոստացաւ մեծ ջանքեր գործադրել, որպէսզի առաւելագոյն չափով նուազեցնէ յանցագործութիւններու թիւը նախքան խաղերու սկիզբը։ Ռիոյի մարզի նահանգապետը նշեց, որ Լոնտոնը, որ ընդունած էր 2012-ի ողիմպիական խաղերը նոյնպէս ունէր անվտանգութեան խնդիրներ, անոր վառ օրինակն էր 2005-ի ահաբեկչութիւնները, սակայն նկատի ունենալով, որ ողիմպիական խաղերը տեղի ունեցան առանց միջադէպի։

ՄՕԿ լաւատեսօրէն տրամադրուած է անվտանգութեան հարցին մէջ եւ համոզուած, որ եօթը տարին բաւական ժամանակ է լուծելու բոլոր անվտանգութեան խնդիրները Պրազիլի նախկին նախագահ Լուիս Ինասիօ Լուլա տա Սիլվան իր հերթին նշած է, որ Ռիօն մինչ այդ ընդունած է կարեւոր միջազգային մրցաշարքեր առանց միջադէպի, օրինակ՝ Փանամերիկեան Խաղեր 2007-ը։

Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ կը ծրագրուի զսպել տեղի աղքատ թաղամասերը եւ ֆաւելաները: Յատուկ ոստիկանական ջոկատներ կը հսկեն փողոցները եւ քաղաքի բանուկ հատուածները: Քաղաքացիական անվտանգութեան տարածքային ստորաբաժանման հաշուետուութեան համաձայն, 2012-ի առաջին հինգ ամիսներուն յանցագործութիւններու թիւը եղած է ամենաքիչը վերջին 21 տարուան ընթացքին, իւրաքանչիւր 1000 հոգիի կ'իյնայ 10,9 յանցագործութիւն: Այսուհանդերձ, նկատի ունենալով սպանութիւններու թիւին էականօրէն նուազումը, Human Rights Watch-ը յորդորած է Պրազիլին հետաքննել արտադատական մահապատիժները:

### Աւարտման Հետ Կապուած Անհանգստութիւն

Maracanãzinho (4712854723).jpg|Մարականիզինիօ Մարզադաշտ, վոլիպոլի մրցումներու վայր
Lagoa.jpg|Լակոա Ռոտրիկօ տէ Ֆրէյտաս, թիավարութեան եւ քանոէներու մրցումներու վայր
TransCarioca BRT Galeao International Airport station.jpg|Ռիօ տէ Ժանէյրոյի միջազգային օդակայանի թրանզիթ հանրակառք։ Համակարգը կը կապէ օդակայանը ողիմպիական տարածքներու հետ
Public transport map of Rio de Janeiro.svg|Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մեթրոյի քարտէս, ներառեալ կապուղին ողիմպիական Պարա տա Տիխուակայի հետ
Estação São Cristóvão - Metrô Rio.jpg|Ռիօ տէ Ժանէյրոյի Մեթրօ


9 Մայիս 2014-ին *[[London Evening Standard]]*-ը ծանուցեց ՄՕԿ-ի փոխնախագահ Ճոն Կոատեսը, որ շինարարութիւնը թերի է եւ ետ կը մնայ նախատեսուած գրաֆիկէն։ ՄՕԿ-ը ստեղծեց յատուկ յանձնաժողով մը, որ պէտք է արագացներ նախապատրաստական աշխատանքները:

### Ֆինանսաւորում
#### Ա. Փուլ

#### Բ. Փուլ – Թեկնածու քաղաք
**Ազգային ծախսեր**

**Մասնաւոր ծախսեր**

¹TAM Airlines-ը ծախսեց R$1,233,726.00 օդանաւային տոմսերու զեղչերու համար։

Նշում. Բալանցի մնացորդը օգտագործուեցաւ Ռիօ 2016 կոմիտէի կողմէ առաջին հինգ ամիսներուն:

#### Ներդրումներ

### Տոմսեր
Տոմսերու գիները ծանուցուեցան 16 Սեպտեմբեր 2014-ին եւ վաճառուեցան Պրազիլական ռէալով (BRL)։ Ընդհանուր առմամբ վաճառուեցաւ 7,5 միլիոն տոմս, ինչը 200 000-ով պակաս էր քան Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2012-ը, քանի որ շատ դահլիճներու չափերը աւելի փոքր էին։ Տոմսերու արժէքը կը տարբերէր 40 ռէալէն մինչեւ 4.600 ռէալ, ամէնաթանկարժէքները եղան բացման օրուան համար նախատեսուած ներկայացուցչական նստատեղերը։ Մօտ 3,8 միլիոն տոմս վաճառուեցաւ 70 ռէալ եւ աւելի աժան: Փողոցներու մէջ կազմակերպուող մրցումները եղան անվճար։

### Կրակի Երթ
[thumb|Ողիմպիական խաղերու [ֆութպոլի մրցումներու վայրեր:]]
Պրազիլի մէջ ողիմպիական կրակի երթը սկսաւ 3 Մայիս 2016-ին։ Կրակը հանգրուանեց աւելի քան 300 քաղաքներու մէջ (ներառեալ 26 նահանգներու կեդրոնները), Յունաստանի մէջ վառելէ ետք կրակը տեղափոխուեցաւ մայրաքաղաք Պրազիլիա, վերջինը հանգրուանեց Ռիօ տէ Ժանէյրօ քաղաքին մէջ:

## Խաղեր
### Բացման Հանդիսութիւն

Բացման հանդիսութիւնը տեղի ունեցաւ Մարաքանա մարզադաշտին վրայ 5 Օգոստոս 2016-ին։

### Մարզաձեւեր
2016-ի ողիմպիական խաղերու ծրագիրով նախատեսուած էր 28 մարզաձեւ, 41 դիստիպլինայով եւ 306 մրցումով։

* 20px Ակադեմիական Թիավարութիւն
* 20px Պատմինթըն
* 20px Պասքէթպոլ
* 20px Բռնցքամարտ
* 20px Ըմբշամարտ
** Ազատ Ոճի Ըմբշամարտ
** Յունահռոմէական Ըմբշամարտ
* Հեծանուային Մարզաձեւ
** 20px Խճուղային հեծանուավազք
** 20px Ճանապարհային հեծանուավազք
** 20px Լեռնային
** 20px BMX
* 20px Ջրագնդակ
* 20px Լող
* 20px Ջրացատկ
* 20px Գեղալող
* 20px Վոլիպոլ
** Վոլիպոլ
** Ծովափնեայ վոլիպոլ
* 20px Հէնտպոլ
* 20px Թիավարութիւն
** Փայտարկաներով եւ կանոէներով թիավարութիւն
** Թիավարութեան սլալոմ
* Մարմնամարզութիւն
** 20px Մարզական Մարմնամարզութիւն
** 20px Գեղարուեստական Մարմնամարզութիւն
** 20px Բատուտացատկ
* 20px Ժուտօ
* 20px Ձիարշաւ
* 20px Աթլէթ
* 20px Փինկ Փոնկ
* 20px Առագաստային Մարզանք
* 20px Ժամանակակից Հնգամարտ
* 20px Հրացանաձգութիւն
* 20px Նետաձգութիւն
* 20px Թենիս
* 20px Թրիաթլոն
* 20px Թաեքուոնտօ
* 20px Ծանրաբարձութիւն
* 20px Սուսերամարտ
* 20px Ֆութպոլ
* 20px Մականախաղ
* Ռեքպի
* Կոլֆ

#### Նոր Մարզաձեւեր
Նախապէս ներկայացուած եօթը մարզաձեւերէն միայն երկուքը ընտրուեցան որպէս նոր մարզաձեւեր 2016-ի ողիմպիական խաղերու ծրագիրի ծիրին մէջ ընդգրկուելու համար։ Ներկայացուած մարզաձեւերն էին պէյսպոլը եպ սոֆթպոլը, քարաթէն, սկուոշը, կոլֆը, չմշկելը եւ ռեկպին: Այս եօթը մարզաձեւերը ներկայացուեցան ՄՕԿ-ի 2009-ի Յունիսին կայանալիք քննարկման:

Օգոստոսին ՄՕԿ-ը համաձայնութիւն տուաւ ռեկպիի եօթը տղամարդով խաղի տարբերակին, որ դուրս ձգեց պէյսպոլը, չմշկեթը եւ սքուոշը։ Միւս երեքին մէջէն ընտրուեցաւ կոլֆը՝ դուրս ձգելով քարաթէն եւ սոֆթպոլը։ Երկու նոր մարզաձեւերը վերջնական հաստատուեցան 9 Հոկտեմբեր 2009-ին ՄՕԿ-ի 121-րդ նստաշրջանի վերջին օրը։: Կոլֆի միջազգային ֆետերասիոնի նախագահ Էնթոնի Սքենլոնը ըսաւ, որ շատ մեծ կոլֆիստներ, ինչպէս Թայկըր Վուտսը եւ Աննիքա Զերենշտամը, կը սատարեն կոլֆին ողիմպիական մարզաձեւի կայացման հարցին մէջ։:

### Օրացոյց

## Մետալակիրներու Աղիւսակ

## Նշումներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամառնային ողիմպիական խաղեր
Ստորոգութիւն:2016