Քոս (կղզի)

[մինի|alt=|330x330փքս|'''Քոս''' (կարմիրով)․ կը պատկանի [Էգէական Ծովուն Տոտեքանիսա կղզեխումբին․ Յունաստան]]մինի|Քոս|alt=|330x330փքս
մինի|Քոս․ նաւահանգիստը
Քոս կամ Գոս, (յուն․՝ Κως [kos]) Էգէական ծովուն հարաւ-արեւելքը գտնուող Տոտեքանիսա կղզեխումբի *Δωδεκάνησα* (յոգնակի իմաստով) կամ՝ *Δωδεκάνησος*  (եզակի իմաստով) պատկանող յունական կղզի`Թուրքիոյ Անատոլիոյ ափերուն բացերը: Քոսը Տոտեքանիսա կղզեխումբին երրորդ ամենամեծ կղզին է Ռոտոս *Rhodes* եւ Քարփաթոս *Karpathos* կղզիներէն ետք։  Իսկ բնակչութիւնը՝ 33 338 (2011 թուականի մարդահամարով) հոգի է, ինչ որ զայն կը դարձնէ Տոտեքանիսա կղզեխումբի երկրորդ ամենախիտը` Ռոտոսէն յետոյ: Վարչականօրէն Քոսը համանուն շրջանի առանձին միաւոր է: Կղզիին գլխաւոր քաղաքը եւ քաղաքապետարանը կը գտնուի համանուն Քոս քաղաք-նաւահանգիստին մէջ:

### Անուն
Քոս անունը (հին յուն․՝ Κῶς, Κῶ) առաջին անգամ գործածուած է Հոմեռոսի Իլիատայի մէջ եւ այդ ժամանակէն ի վեր կը գործածուի: Այլ անուններն են (Meropis) Մերոփիս, Քիա, եւ Նիմֆաէա:մինի|Քոս․ տեսարան համանուն քաղաքէն|alt=Ուրիշ լեզուներով Քոսը նախապէս յայտնի էր իբրեւ Սթանչօ, Սթանչիօ կամ Սթինքօ: Օսմանեան եւ ժամանակակից թրքերէնով յայտնի է İstanköy (յունարէնի բառացի թարգմ․ εις την Κω 'to Kos' «*իս թին Քօ»* ):

Իտալերէնով կղզին յայտնի է Քու անուամբ:

Քոսի բնակիչը յունարէնով կը կոչուի Քոթիս *Κώτης* (արական)/ Քոթիսա *Κώτισσα* (իգական):
## Ժողովրդագրութիւն

### Կրօն
Քոսի բնակիչներուն ջախջախիչ մեծամասնութիւնը յոյն ըլլալով, հիմնականօրէն ուղղափառ քրիստոնեաներ են: Բացի եկեղեցիներէ, կղզիին մէջ կայ Հռոմէական կաթոլիկ եկեղեցի եւ մզկիթ՝ թրքալեզու համայնքին համար: Սինակոկն այլեւս չի օգտագործուիր կրօնական արարողութիւններու համար, քանի որ Քոսի հրէական համայնքը ոչնչացուած է Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ: Այն, այնուամենայնիւ, վերականգնուած է եւ կը պահպանէ բոլոր կրօնական խորհրդանիշները եւ այժմ Գոսի քաղաքապետարանը կ'օգտագործէ մշակութային միջոցառումներու համար:

### Թուրք բնակչութիւն
մինի|Անտիմահիա ''Αντιμάχεια'' ․ բերդը1920-ական թուականներու վերջը, Քոս քաղաքին մէջ՝ գլխաւորապէս քաղաքի արեւմտեան մասը, կը բնակէր շուրջ 3700 թուրք, բնակչութեան 50%-էն աւելին:  Այսօր Քոսի մէջ թրքական բնակչութեան թիւը կը գնահատուի 2000 հոգի: Թուրքերով բնակուած ամենամեծ գիւղը՝ Փլաթանին (Քերմենթես) կը գտնուի Քոսի մերձակայքը:

## Տեսարժան վայրեր
### Ամրոցներ
մինի|Քոս նաւահանգիստը․ «Քասթրօ թիս Ներանծիաս» ''κάστρο της Νεραντζιάς''
Կղզին իր նաւահանգստի մուտքին մօտ ունի 14-րդ դարու Անտիմահիա *Αντιμάχεια* ամրոցը, որ կառուցուած է 1315 թուականին՝ Բիւզանդական շրջանին:  Իսկ 14-րդ դարուն վերջաւորութեան Մալթայի միաբանութիւնը *Ordre de Malte* կը կառուցէ Քոսին Բերդը *κάστρο της Κω* ծանօթ իբրեւ՝ «Քասթրօ թիս Ներանծիաս» *κάστρο της Νεραντζιάς*․  բերդին շրջակայքը նոյն դարավերջին եւ 15-րդ դարասիզբին թթու նարինջենիներ եւ լիմոնի ծառեր կը տնկեն, այս պատճառով ծանօթ է իբրեւ Թթու նարինջենիին Բերդը *κάστρο της Νεραντζιάς Νεραντζιά․ (թթու նարնջենի)*։

### Հին Աղորա
Քոսի հնագոյն շուկան կը համարուի  աշխարհի ամենամեծերէն մէկը: Այդ առեւտրական եւ վարչական կեդրոն էր հին քաղաքի կեդրոնին մէջ: Ունի 82 մեթր լայնք եւ 152 մեթր  երկարութիւն: Կը տարածուի նաւահանգիստին հնագիտակն վայրին մէջ՝ հիւսիսային շրջանէն մինչեւ հարաւի` քաղաքը ճեղքող ճանապարհի վրայ (Տեքումանուս):  Այնտեղ կար յիշատակերտային կամ կոթողային մուտք: Արեւելեան կողմը խանութներ կային:  Ք.Ա. 469 թուականին երկրաշարժէն յետոյ կը քանդուի:  Հնագիտական պեղումներէն ետք կը յայտնուի թէ շուկային ընդհանուր երկարութիւնը 300 մեթր է։
մինի|Քոս․ Ասքլիփիօ
Շուկայի հարաւը կար հռոմէական գմբէթով կլոր շինութիւն եւ արհեստանոց, որ  կ'արտադրուէիր գունանիւթեր յատկապէս «Եգիպտական կապոյտ»ը: Հնագէտները հետագային կը յայտնաբերեն հռոմէական շրջանէն մնացած ոսկեդրամներ, գանձեր, պղինձէ արձաններ: Արեւմտեան կողմէն պեղումները կը անգին խճանկարներու յատակներով սենեակներու գտածոներու, որոնց պատկերները ցոյց կու տան գազաններու մարտեր, որը Քոսի մէջ բաւականին տարածուած նիւթ էր:

### Ասքլիփիոն
մինի|16-րդ դարու յունարէն եւ լատիներէն լեզուներով գրուած Հիփոքրաթիսին Երդումը |alt=|270x270փքս
Ասքլիփիօ․ Հին Յունաստանի ամենամեծ բուժարանը։  Քոս կղզիին հանրածանօթ հնագիտական վայրը։  Կը սկսի կառուցուիլ Ք․ա 4-րդ դարուն։  Անոր գաւիթին մէջ հաստատուած էր Հիփոքրաթիին* Բժշկութեան Դպրոցը Ι*ατρική Σχολή του Ιπποκράτη*։  Անոր մօտ հնադարեան տարիներուն կային տաք հոսուն բուժիչ ջուրեր։

Հիփոքրաթիս․ կը սեպուի Բժշկութեան հայրը։  Աշխարհի բոլոր բժիշկները, երբ կը ձեռքբերեն բժշկութեան վկայականը, երդումը որ կու տան կը կոչուի՝ Հիփոքրաթիսին Երդումը *όρκος του Ιπποκράτη։*

## Յայտնի մարդիկ

*Էփիհարմոս Epicharmus of Kos (Ք.ա. 6-5-րդ դարեր), թատերագիր
*Հիփոքրաթիս Hippocrates (Ք.ա. 5-րդ դար), "բժշկութեան հայրը"
* Ֆիլիթաս Philitas of Cos (Ք.ա.4-րդ դար), բանաստեղծ եւ գիտնական
*Միխալիս Քեֆալիանոս Michael Kefalianos, մասնագէտ body builder 
*Մարիքա Փափակիքա Marika Papagika, 20-րդ դարու երգչուհի
*Քոսթաս Սքանտալիտիս Kostas Skandalidis, Յունաստանի նախկին ՆԳ նախարարի եւ վարչապետի Անտրէաս Փափանտրէուի մտերիմ գործընկեր
*Ալ Քամպանիս Al Campanis, Major League Baseball-ի խաղացող
*Սթերիոս Մարինոս Stergos Marinos, միջազգային ֆութպոլիսթ, որ հիմա կը խաղայ Փանաթինայիքոսի կազմին մէջ:
*Շուքրու Քայա Şükrü Kaya, թուրք քաղաքական գործիչ․ Թուրքիոյ Արտաքին եւ Ներքին գործերու նախարար: Ան Հայոց ցեղասպանութեան իրագործման եւ կազմակերպման յանցագործներէն մէկն է:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:The Abduction of Europa mosaic 2008.jpg|Եւրոպական տուն պատկերող հին Հռոմէական խճանկար, որ կը գտնուի Քոս քաղաքի արեւմտեան հնագիտական վայրին մէջ
Պատկեր:Kos Asklepeion.jpg|Տեսարան՝ Ասքլիփիոն
Պատկեր:Kos Gymnasion 7.jpg|Հին մարմնամարզական աւերակներ
Պատկեր:Odeon of Kos 3.jpg|Տեսարան հին երաժշտանոցէն
Պատկեր:Kardamaina promenade.jpg|Քարտամենա․ Քոս
Պատկեր:Ζια3.jpg|Քոս․ մայրամուտ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսա կղզեխումբ
Ստորոգութիւն:Միջերկրական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստան