open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կիլկամէշ (Դիւցազներգութիւն)

մինի
**Կիլկամէշ**, շումերաբաբելական հերոսական դիւցազներգութեան  անուանումը։

Աշխարհի ամէնէն հին պահպանուած գրական ստեղծագործութիւններէն մէկն է, սեպագիրով գրուած ամէնէն մեծ երկը, Հին Արեւելքի գրականութեան մեծագոյն նմուշներէն մէկը։ Դիւցազներգութիւնը ստեղծուած է աքքատերէնով շումերական աւանդազրոյցներուն հիման վրայ մեկուկէս հազարամեակի ընթացքին՝ Ք.Ա. 18-17-րդ դարերէն։ Անոր ամբողջական տարբերակը յայտնաբերուած  է 19-րդ դարու կէսերուն Նինուէի՝ Աշուրպանիպալի գրադարանին մէջ կատարուած պեղումներու ընթացքին։ Անիկա գրուած է տասներկու վեցասիւն քարէ տախտակներու վրայ մանր սեպագիրերով, կը ներառէ շուրջ երեք հազար տող եւ թուագրուած է Ք.Ա. 7-րդ դարուն։ Քսաներորդ դարուն գտնուած են նաեւ հատուածներ դիւցազներգութեան այլ տարբերակներէն, որոնցմէ՝ խուռիերէն եւ խեթերէն։

Էպոսի գլխաւոր հերոսներն են Շումերի (մ.թ.ա. 28-րդ դար) Ուրուկ քաղաքի կիսաառասպելական տիրակալ Կիլկամէշն ու Էնկիտուն, որոնց մասին պահպանուած են նաեւ առանձին երգեր շումերերէնով, որոնցմէ մէկ քանին ստեղծուած են դեռ III հազարամեակի առաջին կիսուն։ Առաւել լաւ պահպանուած աքքատական «Ամէն ինչ տեսածի մասին...» մեկնակերպը, որու գրառումը կու գայ մ.թ.ա. 19-18-րդ դարերէն։ Տաղաչափութիւնը շեշտային է (բանատողի մէջ գլխաւորաբար չորս շեշտակիր վանկ)։ «Կիլկամէշին» բնորոշ են հերոսական էպոսի գիծերը՝ աւանդական սիւժէն (հերոսի բուռն երիտասարդութիւնը, անոր հանդիպումը Էնկիտիի հակառակորդ վայրենիի հետ, որ յետոյ կը դառնայ անոր դաշնակիցը), հերոսական թափառաշրջիկները (որու ընթացքին բարեկամները շարք մը սխրանքներ կը կատարեն), աստուածապայքարի մոթիֆները (Իշթար աստուածուհիի սիրոյ մերժումը, անոր ուղարկած ցուլի սպանութիւնը)։ Հերոսները ունին մէկ ընդհանուր թշնամի՝ Խումպապան, որ կը պահպանէ սրբազան մայրիները։ Անոնց սխրանքներուն կը հետեւին աստուածները, որոնք շումերական երգերուն մէջ ունին շումերական անուններ, իսկ Կիլկամէշի մասին էպոսին մէջ՝ աքքատական։ «Կիլկամէշի մասին էպոսը» հիմն է ընկերութեան, որ ո՛չ միայն կ'օգնէ արտաքին խոչընդոտներու յաղթահարման, այլեւ կը վերափոխէ, կ'ազնուացնէ։

Էպոսի գլխաւոր կոլիզիան Էնգիտուի մահն է, որ կը ցնցէ Կիլկամէշը։ Ան կը սկսի անմահութիւն փնտռել։ Արեւի աստուծոյ ուղիով կ'երթայ երանելի Ուդնաբիշդիմի կղզին, որ համաշխարհային ջրհեղեղ վերապրած է, ձեռք կը բերէ յաւերժական երիտասարդութեան ծաղիկը, բայց օձը կ'առեւանգէ զայն (անդրաշխարհ ճամբորդելու աւանդական այս մոթիֆը էպոսին մէջ ենթարկուած է հերոսական նպատակներու)։ «Կիլկամէշ» էպոսին մէջ համաշխարհային գրականութեան պատմութեան մէջ առաջին անգամ կը  բարձրանայ մարդու մահկանացու ըլլալու եւ անոր կեանքի իմաստի խնդիրը։ Մահուան ողբերգական անխուսափելիութիւնը կը յաղթահարուի հերոսական արարքներու անմահութեամբ։

## Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Միհրան Աղազարեան

**Միհրան Աղազարեան** (), փիւռքահայ հասարակական գործիչ, հրապարակագիր, խմբագիր, մանկավարժ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է  Զէյթունի Ալպիսթան քաղաքում։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Ազգային կեդրոնական վարժարանը 1909–1914 թուականներուն։ Եղած է Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։

Մեծ պատերազմին աքսորուած է Տէր Զօր եւ փրկած շատերու կեանքը։

## Աշխատութիւններ
Յօդուածներ տպագրած է Կ. Պոլսոյ «Կայծ» ամսագիրին մէջ։ 

1915-ի Պատերազմէն ետք, իբրեւ ուսուցիչ, աշխատած է Մարաշի ազգային վարժարանը եւ Մերձաւոր Արեւելքի որբանոցները։

1924-էն բնակած է Պէյրութ։ 1926 թուականին, դաշնակցութեան դէմ բուռն պայքարի ատեն, ընտրուած է Լիբանանի ազգային գաւառական ժողովի անդամ։

1921-1928 թուականներուն ֆրանսական գաղութային իշխանութիւնները բանտարկած են զինք՝ իբրեւ յառաջադէմ գործիչ։

Աղազարեան եղած է Լիբանանին մէջ լոյս տեսնող «Լիբանան» եւ «Ժողովուրդ» թերթերու խմբագիր։

## Հրատարակութիւններ
Հրատարակած է․

* «Աքսորականի յուշերը», 1926,
* «Ինչպէս կը գողնան» 1926,
* «Սիսի վերջին աթոռակալը» 1926 եւ այլ գիրքեր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, 1938, էջ 89։

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Հայկ Աւանէսեան (ձեւագէտ)

**Հայկ Աւանէսեան**, ուքրանահայ ձեւագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Հայկին ընտանիքը Տոնեցք (Ուքրանիա) փոխադրուած է, երբ դեռ ինք մանուկ էր, սակայն մեծցած է հայ ընտանիքի մէջ, ուր միայն մայրենի լեզուն կը գործածուէր:

## Հայկ Աւանէսեան ապրանքանիշը
Հայկ Աւանէսեան ապրանքանիշը ստեղծուած է 2011-ին, եւ արդէն քանի մը ամիս ետք ձեւագէտը արժանացած է «Տարուան Յայտնութիւնը» մրցանակին:

Աւանէսեանի կարծիքով, աշխարհին մէջ կան շատ լաւ հայ ձեւագէտներ: Անոնք կը տարբերին իրենց աշխատանքով, մօտեցումով եւ հայեացքով: Անոր ուշադրութիւնը գրաւած են լիբանանցի ձեւագէտ Գրիգոր Չափուրեանի ստեղծագործութիւնները:

## Ցուցադրութիւններ

* 2015-ին ցուցադրած է 2015-2016 տարիներու հարսանեկան հագուստներու հաւաքածոն:
* «Գարուն-ամառ 2018»  հաւաքածոյի փակ ցուցադրութիւն։ Կայացած է 1 Դեկտեմբեր 2017-ին, կոմսուհի Ուվարովայի Քիեւեան առանձնատան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ձեւագէտներ
Ստորոգութիւն:Ձեւագէտներ
Զոյգ (Իմաստասիրութիւն)

**Զոյգ** կամ ***Տիատ*** (Հին Յունարէն՝ Δυάδα, Δυάς), (Անգլերէն՝ Dyad), իմաստասիրութեան (''փիլիսոփա''յութեան) մէջ, երկու տարրերէ կազմուած էութիւնն է։ Այս անուանումը կը գործածուի *Պիւթագոր*ականներուն (*Փիւթակորականներուն*) կողմէն թիւ «Երկու»-ին համար, ներկայացնելով «երկակիութեան» կամ «այլութեան» սկզբունքը, որ կը հակադրուի «Մենատարր»-ին հետ։

Նումէնիոս Ապամեացին (), Բ Դարու Նորպիւթագորեան իմաստասէրը, կ՛ըսէ թէ Պիւթագորասը Միատարր (Յունարէն՝ Մօնատ, Μονάδα) անունը տուաւ Աստուծոյ, իսկ Զոյգ անունը՝ նիւթին։

Նորպղատոնականներն ու գաղափարապաշտները (, երբեմն ալ Տեսլապաշտ կը թարգմանուի) որոնցմէ էր «*Պղոտին»-*ը (Լատիներէն՝ Plotinus), «Զոյգ»-ը կը համարէին «Երկրորդ Պատճառ» (նաեւ կը կոչուի «*Տիմուրկոս»*, Յունարէն՝ δημιουργός, ի սկզբանէ, հին Յունարէնով կը նշանակէր «արհեստաւոր», բայց ժամանակի ընթացքին կրեց «ծնող» ի վերջոյ «ստեղծող» իմաստը, բայց «Միաստուածական» կրօններու «Ստեղծարար Աստուած»-էն տարբեր է իմաստասիրութեան այս համաբնագիրին մէջ)։ 

## Տե՛ս Նաեւ

* Մենատարր (Մօնատ)։

## Ծանօթագրութիւններ
Տիգրանակերտ (Մայրաքաղաք)

Տիգրանակերտ, Ք.Ա. 80-ական թուականներուն մայրաքաղաք:

Տիգրան Մեծի օրով, երբ Հայաստան կը դառնայ աշխարհի մեծագոյն տէրութիւններէն, մայրաքաղաք Արտաշատը կը մնայ երկիրին հիւսիսը:

Հրաժարելով տէրութեան ծայրամասը գտնուող Արտաշատէն՝ արքայից արքան Ք.Ա. 80-ական թուականներուն նոր մայրաքաղաք մը կը կառուցէ  Աղձնիքի մէջ՝ Արեւմտեան Տիգրիսի վտակ Քաղիրթ գետին հովիտին մէջ։  Տիգրան քաղաքը կը շրջափակէ 25 մեթր բարձրութեամբ հաստ պարիսպներով, որոնց մէջ տեղաւորուած էին ախոռներ եւ այլ շինութիւններ: Արուարձանին մէջ արքան կը կառուցէ իր պալատը, շուրջը` լիճեր, զբօսայգիներ, որսատեղեր ու հզօր ամրոց մը:

Տասը-տասնհինգ տարուան ընթացքին Տիգրանակերտին բնակչութեան թիւը կը հասնի շուրջ հարիւր հազարի, ըստ կարգ մը պատմաբաններու` երեք հարիւր հազարի:

Դարերու ընթացքին քաղաքը քանի մը անգամ թալանուած է, աւերուած ու վերակառուցուած: Արաբներուն կողմէ նուաճուելէ ետք վերանուանուած է Տիարպեքիր եւ հանդիսացած արաբական ռազմական կարեւոր կեդրոն մը: Մոնկոլական արշաւանքէն ետք Տիգրանակերտը կ'աւերուի եւ կը վերածուի գիւղաքաղաքի: Այսօր ալ Թուրքիոյ Ֆարկին գիւղին մօտ դեռ կ'երեւին հին աշխարհի հռչակաւոր քաղաքին` Տիգրանակերտի պարիսպներուն ու այլ շինութիւններու մնացորդները

## Ծանօթագրութիւններ
Սուքիաս Աղամալեանց

**Հ․ Սուքիաս Աղամալեանց** (), հայ մանկավարժ, թուաբանագէտ, կրթական գործիչ։ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանության անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Շոռոթ։ Պատանի հասակին ղրկուած է Ս․ Ղազարի վանք։ 1761-ին ձեռնադրուած է վարդապետ։ Քարոզչական ծառայութեամբ պաշտօնավարած է Հնդկաստան (Կալկաթա): 

## Աշխատութիւններ
Պատրաստած է դասագիրք « Թուաբանութիւն», շարադրուած գրաբարով։ Վենետիկ, տպարան Դեմետրեայ Թէոդոսեանց, 1781, 528 էջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, 1938, Ա․ հատոր, էջ 94-95։

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ թուաբանագէտներ
Բագարան

**Բագարան**, Ախուրեանի աջ ափին՝ Արշարունիք գաւառին մէջ գտնուող քաղաք, զոր Աշոտ Բագրատունին 885-ին դարձուցած է հայոց նորանկախ պետութեան մայրաքաղաքը։ Անիկա Հայաստանի հին բնակավայրերէն է, զոր հիմնած է Երուանդ Վերջինը (Ք.Ա. 220-201)՝ Երուանդաշատին հետ միաժամանակ։ Բագարանը ունէր հաստ պարիսպներով միջնաբերդ մը, որուն շուրջ տարածուած էր քաղաքը: Հոն էին Բագրատունիներու ապարանքներն ու տոհմական դամբարանը, եկեղեցիներ, որոնցմէ նշանաւորը Ս. Թէոդորոսն է: Ձորին մէջ եւ բլուրներուն վրայ պահպանուած շինութիւններու փլատակները, ինչպէս եւ հինգ եկեղեցիներուն գոյութիւնը կը վկայեն, որ քաղաքը հիանալի կառուցապատուած ու բազմամարդ եղած է:

Բագրատունեաց թագաւորութեան անկումէն ետք,  քաղաքը աւերած են սելճուք-թուրքերը, իսկ 1394-ին` Լենկ Թիմուրի հրոսակախումբերը։ Բագարանի փառքը չէ վերականգնած: Ի. դարասկիզբին անիկա սովորական գիւղ էր՝ 800 բնակիչով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին գիւղը աւերուած է ու լքուած։ Հրաշքով փրկուած բնակիչները Արաքսի ձախ ափին հիմնած են ներկայի Բագարան գիւղը։

## Ծանօթագրութիւններ
Ճէյմս Կրինֆիլտ

**Ճէյմս Կրինֆիլտ** (), իրանահայ իրաւաբան, գիտնական եւ ազգային գործի։ Հետագային Գերմանիոյ մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դիւանագիտական ներկայացուցիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թաւրիզի մէջ, մեծցած՝ Թեհրանի հայութեան մէջ։ Մայրը թաւրիզահայ՝ Հռիփսիմէ Բժշկեան, հայրը ծագումով անգլիաբնակ գերմանացի։ մկրտուած էր Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ մէջ։ Հայերէն եւ գերմաներէն լեզուներուն գիտակ։

Ուսած է Լայփցիկի համալսարանը, հետեւած է իրաւաբանութեան։ Դոկտորական ատենախօսութիւնը պաշտպանած է Թիւպինկէն համալսարանը, իբրեւ նիւթ ունենալով պարսկական պետութեան կառուցուածքը։ Աւարտելէ ետք Ամուսնացած է Թումանեանցներուն աղջկան՝ Քաթարինա Թումանեանի հետ։

Շրջան մը ապրած է Երեւան, ապա՝ Պաքու եւ Թիֆլիս։

## Գործունէութիւն
1904 թուականին, գերմաներէն լեզուով, իր դոկտորական ատենախօսութիւնը հրատարակուած է Պերլինի մէջ։

1905-ին վերադարձած է Գերմանիա եւ հաստատուած՝ Պերլին։ Այնտեղ յաջողած է կազմել կարեւոր Հայեւգերման Կոմիտէ «Deutsch-Armenische Gesellschaft, DAG»։ Կոմիտէին մէջ երկար տարիներ եղած եւ իբրեւ նախագահ ծառայած է դոկտ. Եոհան Լեփսիուսը (1858-1926) եւ դոկտ. Փոլ Ռոհըրպախը։

Պերլինի մէջ նշանակուած է Հայաստանի դիւանագիտական ներկայացուցչ։ Դեսպանութիւնը գործած է միայն չորս տարի 1918-1922։ Դեսպանի օգնականներ եղած են՝ իբրեւ խորհրդականներ Լիպարիտ Նազարեանց եւ Վահան Փափազեան, քարտուղարներ՝ Մելքոն Քրոշչեան եւ Երուանդ Աբելեան, եւ անպաշտօն աջակից՝ Իրանի հիւպատոս պարսկահայ ազգային գործիչ Վահան Զաքարեանց:

Գործուն մասնակցություն է ունեցել Բեռլինի հայ համայնքի աշխատանքներին։

1934 թուականին հաստատուած է Թեհրան, ուր ընտրուած է եկեղեցական խորհրդի նախագահ։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Աղաւնի Տայոց

«**Աղաւնի** **Տայոց**», ամսաթերթ։ 1914-ին լոյս տեսած է միայն մէկ թիւ, Խոտրջուրի Կրման գիւղին մէջ։ 

## Աղբիւններ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 65։

Ստորոգութիւն:Թերթեր
Վաղարշաւան

**Վաղարշաւան** (ծանօթ է նաեւ **Բասենոյ բերդ** կամ **Բասենոյ քաղաք** անուններով), կը գտնուի Արաքսի եւ Մուրցի միախառնման հանգուցակէտին վրայ:

Հիմնած է հայոց Վաղարշ Բ․ թագաւորը, իր ծնած վայրին վրայ, ուր մայրը զինք ծննդաբերած է ձմեռոց երթալու ժամանակ:

Արաքսի ափով երկարող տարանցիկ ճամբու վրայ գտնուելով Վաղարշաւան բազմամարդ աւան դարձած եւ պարսպապատուած է: Հրեաներ եւս բնակեցուած են հոն եւ Վաղարշաւան վաճառաշահ քաղաք դարձած է: Մինչեւ ԺԱ. դար բարեկարգ բնակավայր մը եղած է:

Սելճուքներ 1048-1049-ին աւերած են զայն, որմէ ետք անշուք գիւղի մը վերածուած է: Աւերակները կը գտնուին ներկայ Քէօփքիւքէօյ գիւղին մօտակայքը:

## Ծանօթագրութիւններ
Հասանգալա

**Հասանգալա** (ծանօթ է նաեւ Տեւէ-Պոյնու անունով), կը գտնուի Ծիրանիքի հարաւ-արեւմտեան ստորոտին, Արաքսի ձախ ափին։ Եղած է Բասէն գաւառի վարչական կեդրոնը։

## Պատմութիւն
Անիկա պատմական Դարոյնքն է (չշփոթել համանուն բերդին հետ) եւ ամուր բերդաքաղաք եղած է: Կ՛ենթադրուի, որ բերդը Գրիգոր Մագիստրոսի ազգական Հասան իշխանը կառուցած է:

Կը գտնուի ժայռոտ բլուրներու վրայ, իսկ բերդէն հարաւ-արեւմուտք, բլուրի լանջերուն տարածուած է քաղաքը: Բերդը անցեալին աշտարակներով պաշտպանուած կրկնապարիսպ ունեցած է: Պարսպապատ եղած է նաեւ քաղաքը, եւ Հասանգալա յիշուած է իբրեւ եռապարիսպ քաղաք: Բերդը լաւ վիճակի մէջ պահպանուած է մինչեւ ռուս-թրքական 1877-1878-ի պատերազմը: Կռիւներուն պատճառով կարգ մը մասեր վնասուած են, բայց հետագային՝ վերանորոգուած:

## Տնտեսութիւն
Հասանգալա հարուստ է հանքային բուժիչ ջուրերով եւ սառնորակ աղբիւրներ կը վազեն փողոցներու երկայնքին: Գեղեցիկ համայնապատկերը կ՛ընդգրկէ քաղաքին առջեւ փռուած դալարագեղ դաշտը:

Բնակարանները քարաշէն են, հաստ պատերով, երկյարկանի եւ հարթ տանիքներով:

Առեւտուրը եւ արհեստները հայերուն ձեռքը եղած են. քաղաքի բնակիչներէն շատեր կալուածներ ունեցած են եւ երկրագործութեամբ ու անասնապահութեամբ զբաղած:

Հասանգալայէն արեւմուտք, Տեւէպոյնուի լեռնանցքը, 1950 մեթր բարձրութեան վրայ, Բասենը կը բաժնէ Կարնոյ նահանգէն կամ Բարձր Հայքէն:

## Արձանագրութիւններ
Հասանգալայի մէջ պահպանուած էր Մենուա թագաւորին մէկ ընդարձակ սեպագիր արձանագրութիւնը, ուր գրուած էր դղեակի մը կառուցման մասին։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի
Զաւէն Թագակչեան

**Զաւէն Պէտրոսի Թագակչեան** (), հայ երաժշտագէտ, արուեստագիտութեան թեկնածու՝ 2009։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է  Երեւան։ Ուսանած եւ աւարտած է  Երեւանի Կոմիտասի անուան Պետական երաժշտանոցը եւ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի հիմնարկի ասպիրանտուրան՝ ժողովրդական երաժշտութիւն մասնագիտութեամբ։

1966 «թուականէն» աշխատած է Արուեստի հիմնարկին մէջ։

1966-1973 թուականներուն աշխատակցած է Հայրենիք հրաւիրուած Կոմիտասի Պոլսոյ 5 աշակերտներէն՝ խմբաւար, երաժշտագէտ-բանահաւաք Միհրան Թումաճանին, օգնածէ զինք՝ հրատարակութեան պատրաստած անոր «Հայրենի երգ ու բան» հաւաքածուն։

1967 թուականէն շրջած է Հայաստանի Լոռիի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Վայոց Ձորի, Արարատի, Արմաւիրի մարզերը, Վրաստանի Ախալքալաքի, Նինոծմինդայի, Ծալկայի, Թել Աւիի, Մառնեուլիի, Բոլնիս-Խաչենի, Թեթրի Ծղարոյի շրջաններու ու Թիֆլիս քաղաքի հայաբնակ վայրերը ձայնագրած ու կորստէ փրկած է հայ երգը ու նուագի բազմաթիւ նշխարներ, որոնք մէկ մասը դարձած են անոր իսկ ղեկավարած ձայնադարանին։

Զաւէն Թագակչեանի գրած բեմագիրով եւ իր իսկ կողմէն ձայնագրուած երգերու ուղեկցութեամբ, 1977 թուականին նկարահանուած է «ԳՈՐԱՆԻ» երաժշտական ֆիլմը:

11987-1993, եղած է Հենրիկ Իգիթեանի անուան Գեղագիտութեան ԱԶԳԱՅԻՆ Կեդրոնի Մանկական աւանդական երգ ու պարի «Գորանի» համոյթի գեղարուեստական ղեկավար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* ԱՐՎԵՍՏԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՆԴԵՍ, ՄԵՐ ՀՈԲԵԼՅԱՐՆԵՐԸ, 2019, էջ 222։

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուետագէտներ
Կարինէ Աշուղեան

**Կարինէ Աշուղեան** (), գրող, հրապարակախօս եւ լրագրող։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հայաստանի Արարատի շրջանի (այժմ` մարզ) Տափերական գիւղին մէջ:

Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի փիլիսոփայութեան եւ ընկերաբանութեան բաժանմունքը, ապա` Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի փիլիսոփայութեան եւ իրաւունքի հիմարկի ասպիրանտուրան:

## Գործունէութիւն
Աշխատած է նոյն հիմարկին մէջ` իբրեւ հայ փիլիսոփայութեան պատմութեան բաժինի կրտսեր գիտաշխատող, Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարութեան «Հայ զինուոր» պաշտօնաթերթին մէջ եւ  իբրեւ լրագրող` տարբեր լրատուամիջոցներու մէջ:

1998-2008-ին եղած է «Արարատ»  մարզային թերթի գլխաւոր խմբագիրը:

## Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան «Գրիգոր Նարեկացի»  յուշամետալով:

## Գործեր
Բանաստեղծութիւններու եւ արձակ  գրութիւններու հեղինակ Կարինէ Աշուղեան։ Ռուսերէնէն հայերէնի թարգմանած է ՀՅԴ յայտնի  գործիչ, հանգուցեալ Վահան Յովհաննիսեանի «Մանտիլիոն» վէպը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Շիրակաւան

**Շիրակաւան**, (Երազգաւորս) Անիէն ոչ հեռու` Ախուրեանի աջ ափին: Սմբատ Բագրատունին (890-914) թագադրուած է հոն ` 892-ին երկիրին նոր մայրաքաղաքին մէջ: Սմբատ Ա.-ին եւ անոր որդւոյն՝ Աշոտ Երկաթին օրով՝ շուրջ 40 տարի, Հայաստանի մայրաքաղաքը Շիրակաւանն էր։ Թրքական տիրապետութեան շրջանին Շիրակաւան անունը աղաւաղուած է, դարձած՝ Շորագեալ (այդ անունով ալ բնակավայրին անունը կը յիշուի Յովհ. Թումանեանին «Գելը» պատմուածքին մէջ)։

Այդ տարածքը բնակավայր  եղած է (Ք.Ա.) 3-2-րդ դարերուն: Բագրատունեաց թագաւորութեան օրով հոն կար ամրոց մը, պաշտպանական այլ կառոյցներ, իսկ 3քմ հեռաւորութեան վրայ Տիգնիս նշանաւոր ամրոցն է, որ հետագային դարձած է Անիի պաշտպանութեան կարեւոր յենակէտը: Սելճուք-թուրքերուն եւ մոնկոլ-թաթարներու արշաւանքներուն հետեւանքով, այլ բնակավայրերու հետ միասին աւերուած ու թալանուած են նաեւ Շիրակաւանը եւ հետագային յիշատակուած արդէն իբրեւ գիւղ:

1920-ին Շիրակաւանի բնակչութիւնը տեղահանուած է, մէկ մասը բնակութիւն  հաստատած է Ախուրեան շրջանի Երազգաւորս գիւղին մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Վարդանեան

**Լեւոն Վարդանեան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է  Երեւան։ 1966 թուականին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստի ուսումնարանը, 1972 թուականին՝ Երեւանի Գեղարուեստաթատերական կաճառը։ 1976 թուականէն դասաւանդած է Երեւանի Գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ։

Ան ստեղծագործած է շէնքերու քանդակագործութեան բնագաւառէն ներս։ Մասնակցած է համամիութենական միջազգային սեմփոզիումներու եւ պիենալներու (1992, 1994, 1998, Ռաւեննա)։

Իր փոքր ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Հայաստանի Մշակոյթի նախարարութեան, Մոսկուայի Տրետեակովեան պատկերասրահին, Երեւանի Փայտարուեստի թանգարանին, Վանաձորի Գեղարուեստի թանգարանին մէջ։

## Գործեր
Իր գլխաւոր ստեղծագործութիւններն են.

* «Երեւան» (1981, հարթաքանդակ, փայտեայ, Երեւանի քաղաքապետարան),
* «Աշխատանքի երգ» (1985, տուֆ, Երեւանի մեթրոփոլիթենի «Գործարանային» կայարան),
* «Մատողներ» (1986, տուֆ, Ռուսաստանի Վոլկոտոնսկ քաղաքը),
* «Սպիտակաքար, ոսկեգմբէթ Մոսկուան» (1997, հարթաքանդակ, Երեւանի մօտ Ռուսաստանի դեսպանատան մէջ),
* «Աստուծոյ աչք» (1998, պրոնզ, Իտալիոյ Ռաւեննա քաղաքին մէջ)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Պետրոս Մալայեան

**Պետրոս Մալայեան** (), հայ գեղանկարիչ, Խորհրդային Հայաստանի վաստակաւոր նկարիչ (1983)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պաքու։ Ուսանած է Ռուսաստան, ստեղծագործած է Հայաստանի մէջ, իսկ կեանքի աւարտին գտնուած է Իսրայէլ, ուր նաեւ որոշ ժամանակ ապրած եւ աշխատած է որդին՝ Ռուբէն Մալայեանը: 

## Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ՝ Երեւան (1967, 1973), Վարշաւա (1974), Քիեւ (1981), Սոֆիա (1983) եւ այլուր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ս․ Ամենափրկիչ վանք (Տրապիզոն)

**Ս․ Ամենափրկիչ վանք**,  հայկական վանական համալիր, կը գտնուի Տրապիզոն քաղաքը։ Կառուցուած է 1424 թուականին, Ստեփան Պաղդտասարի կողմէ։ Գործած է մինչեւ Մեծ Եղեռնը։

Ռուսական զօրքի կողմէն Տրապիզոնի գրաւումէն ետք, քահանաները վերադարձած են վանք, սակայն դարձեալ ստիպուած եղելած են լքելու այն՝ թուրքերուն վերադարձէն ետք, 1923-ին։

Տրապիզոնի Օրթահիսար շրջանի հայկական այս վանքը նահանգին մէջ մնացած միակ կանգուն հայկական սրբատեղին է, որ այժմ կը գտնուի փլուզման եզրին:

«Ամենափրկիչ» վանքէն դուրս մեծ թիւով հայկական խաչքարեր կը գտնուին։ Ձեռագրաց յիշատակարաններէն կը յիշուի, որ վանքը 15-րդ դարուն անիկա եղած է գիտութեան եւ մշակոյթի աղբիւր։

1427-ին Ղազար Ղրիմեցի, այս վանքին մէջ, Աւետարան մը ընդօրինակած է։

Այս վանքը մեծ է եղել, այժմ ընդամէնը մի շէնքն է մնացել:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 128-129։

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ալամբարի (տաճար)

**Ալամբարի**, տաճար Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Ճորոխ գետի աւազանի Չուրուք գետի ափին գտնուող Ալամբարի գիւղի մէջ։ 19-րդ դարու վերջաւորութեան արդէն աւերուած էր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի (Վաքըֆ)

մինի|442x442փքս
**Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար ներկայիս Թուրքիոյ Հանրապետութեան Հաթայի մարզի Վաքըֆ գիւղին մէջ։

## Պատմութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Vikafli_1.jpg|ձախից|մինի|250x250փքս|Եկեղեցւոյ ներքին տեսք
21 Փետրուար 2022-ին Թուրքիոյ Սամանդաղ շրջանին մէջ տեղի ունեցած ուժեղ երկրաշարժներէն (6,4 եւ 5,8 բալ) վնասուած է եկեղեցին։ Վաքըֆ գիւղի համայնքապետ Պերճ Քարթունը նշած է, որ 6 Փետրուարին տեղի ունեցած առաջին երկրաշարժէն ետք եկեղեցին փակուած է պատարագներու համար։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Ս. Աստուածածնի Վերափոխման տօնը Վագըֆգիւղի մէջ 
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Յակոբ Փանոսեան

**Յակոբ Փանոսեան** (), հայ գիտնական։ Ճարտարագիտութեան դոկտոր, ինքնաշխատ համակարգերու կառավարման բնագաւառի գիտնական, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ, Քալիֆորնիոյ ԱՐՓԱ հիմնարկի նախագահ, Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանի Նորթրիճի մասնաճիւղի դասախօս։

Ընտրուած է Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ արդարօրէն արժանանալով Ակադեմիկոս-ի կոչումին:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Այնճարի մէջ ուր ստացած է իր նախնական եւ երկրորդական կրթութիւնը Այնճարի Հայ Աւետարանական Վարժարանին մէջ:

Համալսարանական ուսումը ստացած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ մասնագիտանալով ուսողութեան մէջ: Մագիստրոսի վկայականը ստացած է Ամերիկայի Հարաւային Քարոլայնայի համալսարանէն՝ աւարտելով կիրառական ուսողութեան բաժինը, իսկ դոկտորի վկայականը՝ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղէն աւարտելով ճարտարագիտութեան բաճինը եւ մասնագիտանալով կառավարման բնագաւառին մէջ:

## Գործունէութիւն
Իբրեւ գիտաշխատող աշխատած է Թեքստրոն, Ռաքըտայն, Պոյինկ եւ Եունայթըտ Թէքնոլոճիզ ընկերութիւններուն մէջ՝ ծրագրաւորելով հրթիռային սարքաւորումներու կառավարման համակարգեր:

Դոկտ. Յակոբ Փանոսեան գիւտերու հեղինակ է, անոնցմէ տատանումներու մարման նոր եղանակը լայն ընդունելութիւն գտած է: Այս գիւտին համար ան արժանացած է ԱՄՆ-ի կառավարութեան պարգեւին: Ան անդամ է բազմաթիւ կազմակերպութիւններու եւ հեղինակ է աւելի քան 80 գիտական յօդուածներու:

Դոկտ. Յակոբ Փանոսեան սարքած է ամենաբարդ հրթիռային շարժիչի կառավարման օրէնքներու ծրագրաւորումը որ փորձարկուած է ՆԱԶԱ-ի կողմէ եւ կրնայ օգտագործուիլ ապագայ ձայնի արագութենէն տասը անգամ աւելի արագ օդանաւ-հրթիռ նորատիպ համակարգերու վրայ:

Ան հիմնադիրն է Ամերիկահայ ճարտարագէտներու եւ գիտնականներու ընկերակցութեան (1983): Ան նաեւ հիմնադիրն է ԱՐՓԱ (1992) մասնագիտական կազմակերպութեան որ օգտակար կը դառնայ Հայաստանի գիտութեան, տնտեսութեան, կրթութեան, առողջապահութեան եւ այլ բնագաւառներու զարգացման:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Նարեկ Աւետիսեան (գեղանկարիչ)

**Նարեկ Աւետիսեան** (), հայ գեղանկարիչ եւ արուեստի տեսաբան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան՝ նկարիչներ Մինաս Աւետիսեանի եւ Գայեանէ Մամաջանեանի ընտանիքին մէջ։

1988 թուականին աւարտած է Երեւանի Փանոս Թէրլէմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը։ 1988-1992 թուականներուն ուսած է Երեւանի գեղարուեստի ակադեմիոյ նկարչութեան բաժին մէջ։

## Ցուցահանդէսներ
Մասնակցած է ցուցահանդէսներու Երեւանի, Գիւմրիի, Լեհաստանի, Ֆրանսայի, Գերմանիոյ եւ Թեհրանի ժամանակակից արուեստի կեդրոններու մէջ:

2014-ին կազմակերպած է «Մինաս եւ Նարեկ Աւետիսեան. մոտեռնը եւ աւանգարդը Հայաստանում» ցուցահանդէսը Գերմանիոյ Հալէ քաղաքի ժամանակակից արուեստի թանգարանին մէջ:

Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Լեհաստանի (1992), Ֆրանսայի (1993), Հայաստանի (2006, 2009) մէջ եւ այլուր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Ալմաթի)

մինի|293x293փքս
**Սուրբ Կարապետ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի Ալմա Աթայի մէջ։ Այն Հայ առաքելական եկեղեցւոյ առաջին ծուխն է Ղազախստանի մէջ։ Ալմայ Աթայի համայնքին մէջ կը գործէ կիրակնօրեայ դպրոց, աւանդոյթներու ուսումնասիրման խմբակներ, վոկալի ու պարի ստուդիաներ։

## Պատմութիւն
Ալմայ Աթայի Սուրբ Կարապետ եկեղեցին բացուած  է 7 Հոկտեմբեր 2006-ին։ Այն կառուցուած է Ղազախստանի Հանրապետութեան հայակական մշակութային կեդրոններու «Նայիրի» միութեան (նախագահ՝ Արտուշ Կարապետեան)։ Եկեղեցին օծած են Նոր Նախիջեւանի թեմի առաջնորդը եւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Ռուսաստանի թեմի եպիսկոպոս Եզրաս Ներսիսեանը։ Հայաստանէն այնտեղ տեղափոխուած եւ օծուած է խաչքար։
մինի|297x297փքս

## Հայկական համայնք
Ղազախստանի հայկական սփիւռքը գոյութիւն ունի 1937 թուականէն։ Ներկայիս անոր թուաքանակը չի գերազանցեր 25 հազարը (ըստ 2009-ին Ղազախստանի մէջ տեղ ունեցած մարդահամարի տուեալներուն)։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Первый армянский православный приход открылся в Казахстане
* Ղազախստանի Հանրապետութեան հայակական մշակութային կեդրոններու «Նաիրի» միութիւն 
* Аппарат Акима Турксибского района
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Պարէտ Մարոնեան

**Պարէտ Մարոնեան** (), վաւերագրական ժապաւէններու բեմադրիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պթյրութ։ Աւաչտած է Պէյրութի Հայկազեան Համալսարանը։ 

Աշխատած է «PBS, Direct TV, Dish Network»  հեռուստաընկերութիւններւ հետ։ Ան ծնօթ է աշխարհի տարբեր երկրներու համալսարաններու, թանգարաններու, գիտաժողովներու մասնակիցներուն` 2014-ին արտադրած «Ցեղասպանութեան որբերը» փաստավաւերագրական իր ժապաւէնով: Այն թարգմանուել է հինգ լեզուներով եւ շարունակում է ցուցադրուել, Հայոց ցեղասպանութեան անառարկելի փաստը հարիւր հազարաւոր հայ որբերու միջոցով լսելի դարձնելով աշխարհին:

2006-ին հիմնած է «Արմենոյտ» խումբը, Մարոնեան հիմնականօրէն կ’արտադրէ հայկական նիւթերով վաւերագրական ժապաւէններ: Մարոնեանի «Ցեղասպանութեան որբերը» վաւերագրական ժապաւէնը Ամերիկայի տարածքին յաջողած է հասնիլ 100 միլիոն հանդիսատեսի:

## Մրցանակներ

* Չորս անգամ շրջանային պատկերասփիւռի «Էմմի» (Emmy) մրցանակի մրցանակակիր է,
* 2016-ին «Արմին Վեկներ» մարդասիրական մրցանակի մրցանակակիր,
* 2017-ին ստացած է Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբի Արեւմտեան շրջանի «Արուեստի եւ գրականութեան» մրցանակը:

## Ծանօթագրութիւններ
Ղասսան Աշքար

**Ղասսան Աշքար** (, ), լիբանանցի քաղաքական գործիչ, եղած է երեսփոխան։ «Ազգային ազատ հոսանք» կուսակցութեան անդամ: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Իմրան Հիւսէյն

**Շէյխ** **Իմրան Հիւսէյն** (, ), գիտնական եւ փիլիսոփայ։  

Հեղինակ է մասնագիտացած իսլամական կատարածաբանութեան, համաշխարհային քաղաքականութեան, տնտեսագիտութեան, ժամանակակից ընկերային, տնտեսական եւ քաղաքական խնդիրներուն բնագաւառներու մէջ, միջազգային հարցերու մասնագէտ։

Իմրան Հիւսէյնի «Constantinople and the End Time» գիրքը հայերէնի թարգմանուած է՝ «Կոստանդնուպոլիսը Ղուրանում» խորագրով:

## Ծագում եւ կրթութիւն
Ծնած է հնդկա-թրինիտատեան ընտանիքի մէջ՝ Թրինիտատ եւ Թոպաքոյի մէջ։ Նախնիները Հնդկաստանէն ներգաղթած են այնտեղ՝ իբրեւ վարձու աշխատողներ։ Ան իսլամութիւն ուսանած է իսլամական գիտնական Մուհամմատ Ֆազլուր Ռահման Անսարիի առաջնորդութեամբ՝ Փաքիստանի Քարաչի քաղաքի Ալիմիա (Aleemiyah) իսլամական ուսմանց հիմնարկին մէջ։

Ան նաեւ հետեւած է փիլիսոփայութեան յետ-ընթացաւարտ (post-graduate) ուսման Քարաչիի համալսարանին մէջ, իսկ միջազգային յարաբերութիւններու՝ Թրինիտատի Ուեսթ Ինտիզի (University of the West Indies) համալսարանին եւ Զուիցերիոյ Ժընեւ քաղաքի Միջազգային ուսմանց բարձրագոյն հիմնարկին մէջ։

Տասը տարի շարունակ, ամիսը մէկ անգամ, ան առաջնորդած է Մանհաթընի Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) կեդրոնատեղիի Ուրբաթօրեայ աղօթքները (*Jumu'ah*) եւ մատուցած է քարոզը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփաներ
Եուսրա Մարտինի

**Եուսրա Մարտինի** ( ‎, ), լողորդ եւ Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու մասնակից:
## Կենսագրութիւն
Եուսրա Մարտինի ծնած է 5 Մարտ, 1998 թուականին, քրիստոնեայ ընտանիքի մէջ։ Մեծցած է Դամասկոս եւ յաճախած է Սուրիոյ Ողիմպիական կոմիտէի դպրոցը։

Սուրիոյ պատերազմէն փախուստ տալով, 2015 թուականին կը տեղափոխուի Գերմանիա իր քրոջ` Սարա Մարտինիին հետ: Անոնք նախ կը հասնին Լիբանան եւ ետքը Թուրքիա, ուր փոքր նաւակով մը ուրիշ 18 փախստականներով ճամբորդութիւնը կը սկսին դէպի Եւրոպա, Յունաստան: Սակայն, նաւակին մեքենան կը կոտրուի ծանրութեան պատճառով: Եուսրան եւ Սարան մասնագէտ լողորդներ ըլլալով, կը նետուին ծովը եւ 3 ժամ նաւակը կը քաշեն ու կը հասնին դէպի Լեսպոս կղզին: Ետքը, խումբը ոտքով կը ճամբորդէ դէպի Գերմանիա Եւ անոնք Սեպտեմբեր 2015-ին կը հասնին Պերլին: Ժամանակ մը ետք, Եուսրայիին եւ Սարային ծնողքն ու պզտիկ քոյրն ալ նոյն միջոցով կը հասնին Պերլին:

Նոյեմբեր, 2022 թուականին, կենսագրական ֆիլմ մը կը ցուցադրուի՝ «The Swimmers» Եուսրա եւ Սարա Մարտինիներու կեանքին մասին.: 

## Ասպարէզ
երբ կը հասնի Պերլին, Եուսրա կը շարունակէ իր լողալու փորձերը մարզիկ՝ Սվեն Սփաննենքեփսին հետ, Ողիմպիական խաղերու մասնակցելու յոյսով: Յունիս 2016 թուականին Եուսրան կը դառնայ Ողիմպիական խաղերու նոր կազմուած «փախստական մարզիկներու» խումբէն անդամ մը, որուն մէջ կային նաեւ ուրիշ 9 մասնակիցներ: Ան կը մրցի 2016 Ողիմպիական խաղերուն, որ տեղի ունեցան Ռիօ Տէ Ժէնէրոյի մէջ: Ան կը գրաւէ 41-րդ դիրքը, ընդհանուր 45 մասնակիցներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Արշակ Փոլատեան

**Արշակ Փոլատեան** (), դեսպան, արաբագէտ, աղբիւրագէտ, քրտագէտ, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆէսօր։

Երկար տարիներ եղած է Սուրիոյ մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան։ 2014 տարուան վերջաւորութեան Դամասկոսի «Շարք» հրատարակչատունը լոյս ընծայած է դոկտ. փրոֆ. Արշակ Փոլատեանի «Օսմանեան կայսրութեան մէջ Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսներ (փաստաթուղթերու հաւաքածոյ)» վերնագիրով արաբերէնով գիրքը, զոր հեղինակը ձօնած է «վայրագօրէն զոհուած անմեղ նահատակներու հոգւոյն»:

14 Նոյեմբեր 2018-ին, Սուրիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը, Դամասկոսի «For Seasons» պանդոկէն ներս կազմակերպած է Սուրիոյ մէջ ՀՀ դեսպան փրոֆ. Արշակ Փոլատեանի հրաժեշտի երեկոն՝ անոր պաշտօնավարումին աւարտին առիթով։ Երեկոյթին ընթացքին դեսպանին շնորհուած է Սուրիական Արժանաւորաց Առաջին Կարգի Շքանշանը, առ ի գնահատանք բարեկամ երկիր Հայաստանին եւ մեծարանք ազնիւ ու ջանասէր դեսպանին։

2018-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմէն Սարգսեանի հրամանագիրով նշանակուած է Թունիսի Հանրապետութեան մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան։

26 Սեպտեմբեր 2021-ին, իբրեւ գնահատանք քիւրտ ժողովուրդի պատմութեան, ժառանգութեան եւ թարգմանութեան բնագաւառներուն մէջ ունեցած ջանքերուն եւ այդպիսով քիւրտ ժողովուրդին մատուցած ծառայութիւններուն, ընտրուուած է Իրաքեան Քիւրտիստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի պատուաւոր անդամ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դեսպաններ
Ստորոգութիւն:Հայ արաբագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ աղբիւրագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ադամ Գրիգորեան

**Ադամ Գրիգորեան** (), ամերիկացի ջրագնդակի մարզիչ եւ Միացեալ Նահանգներու ջրագնդակի կանանց ազգային հաւաքականի գլխաւոր մարզիչ։ Անոր գլխաւորութեամբ ԱՄՆ ջրագնդակի կանանց ազգային հաւաքականը 2012, 2016, 2020 թուականներուն ողիմպիական խաղերուն ոսկէ մետալներ շահած է։

Ան ճանաչցուած է Միացեալ Նահանգներու Ոլիմպիական կոմիտէի 2016 թուականի խաղերու մարզիչ։։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1974-ին։ Ան զաւակն է Կէրի եւ Ճոյս (ծնեալ՝ Սրապեան) Գրիգորեաններուն։ Ան իր եղբօր՝ Պլէյքի (մահացած) հետ, փոքր տարիքէն կիրարկած է ջրագնդակ։ 2016-ի Ռիոյի ողիմպիականին ալ ոսկի մետալակիր էր Գրիգորեան։ Իր մարզած կազմը, պարտութեան մատնած էր Իտալիան։

Յաջորդաբար Գրիգորեանի մարզած կազմը ոսկի մետալին տիրացած է։ Առաջին անգամ 2012-ի ողիմպիականին, Լոնտոնի մէջ, իր մարզած կազմը, աւարտականի պարտութեան մատնած է Սպանիան։ 

Իր կողակից Անիսիայի հետ Քալիֆորնիոյ բնակիչ, Գրիգորեան տարիներ շարունակ նաեւ մարզած է «Եու․Սի․Էլ․Էյ․» համալսարանի կազմը։ 

Նախապէս, Գրիգորեան նաեւ եղած է խումբին աստղերէն եւ 2016-ին մուտք գործած է «Եու․Սի․Էլ․Էյ․» համալսարանի լաւագոյն մարզիկներու ցանկին մէջ։ 

1995-էն 1999, Գրիգորեան իր համալսարանի կազմին հետ մնացած է առաջին դիրքի վրայ եւ այդ տարեշրջաններուն, ընդամէնը նշանակած է 76 կոլ։ Նախապէս, Գրիգորեան նաեւ մարզած է «Եու․Սի․Էլ․Էյ․» համալսարանի տղոց կազմն ալ։ 

Ան 2009էն ի վեր կը մարզէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու կանանց ջրագնդակի (water polo) խումբը։

Մանհաթըն Պիչ բնակութիւն հաստատած ամոլը բաղդաւորուած է երկու զաւակներով՝ Ճէք եւ Աննապէլ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մարզիչներ
Ստորոգութիւն:Մարզանք
Մեսուտ Աշքար

**Մեսուտ Աշքար** (, ), լիբանանցի քաղաքական գործիչ։ «Միութիւն Լիբանանի համար» շարժումի նախկին ընդհանուր քարտուղար: 

## Կենսագրական գիծոր
Ան կը նկատուէր հանրապետութեան նախկին նախագահ Պաշիր Ժեմայէլի մտերիմ ընկերակիցը: Մաս կազմած է Լիբանանեան դիմադրութեան, որ հիմնուած էր Ժեմայէլի կողմէ:

Աշքար մերժած է Թաէֆի համաձայնագիրը, սակայն ամբողջ կեանքին ընթացքին ծառայած է ժողովուրդին եւ լայն ժողովրդականութիւն վայելած:

Ան մասնակցած է 2000-ի երեսփոխանական ընտրութիւններուն, սակայն չէ յաջողած:

Երկու երեսփոխանական ընտրութիւններու իր թեկնածութիւնը առաջադրած է Պէյրութի մէջ մարոնի համայնքի միակ աթոռին համար, սակայն չէ յաջողած խորհրդարան հասնիլ:

Ան եղած է հայասէր, լիբանանահայ համայնքի բարեկամ  եւ Հայ դատի պաշտպան:

Մեսուտ Աշքար մահացաւծ է «Քորոնա» ժահրին դէմ իր մղած պայքարին ճամբուն վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ ըստ երկրի
Հարոլտ Փինթըր

**Հարոլտ Փինթըր** (, ), բրիտանացի թատերագիր, բանաստեղծ, դերասան, հասարակական գործիչ։ Նոպէլեան մրցանակակիր, 2005 ։

## Աշխատութիւններ
Սկսած իր առաջին՝ «Սենեակը» (1957) թատրերգութենէն Փինթըրի գրական գործունէութիւնը տեւած է աւելի քան 50 տարի, որ իր մէջ ամփոփած է 29 թատրերգութիւններ, 27 բեմագրութիւններ, կատակերգութիւններ, ռատիոյի եւ հեռուստացոյցի համար ներկայացումներ, բանաստեղծութիւններ, վէպ մը, պատմուածքներ, էսսէներ, նամակներ։

## Թատերական Վաղ Պատրաստութիւն Եւ Բեմական Փորձառութիւն
1948 թուականի վերջերուն, Փինթըրը երկու կէս-տարի (սեզոն) յաճախեց տրամաթիքական Արուեստի Թագաւորական Ակադեմիա (*Royal Academy of Dramatic Art*), սակայն ատելով դպրոցը, բաց թողուց իր դասերուն մեծ մասը, նմանակեց նիւրային խանգարում մը (*nervous breakdown*) եւ լքեց ուսումը 1949 թ.։ 1951 թ. Յունուարէն մինչեւ Յուլիս ան յաճախեց Խօսքի Եւ Դրամայի Կեդրոնական Դպրոց (*Central School of Speech and Drama*)։

1948 թ. զինուորական ծառայութեան կոչուեցաւ։ Սկզբնապէս մերժուեցաւ անոր՝ որպէս խղճի դրդապատճառներով զինծառայութիւնէն հրաժարուողի (*conscientious objector*) գրանցումը, ինչ որ յանգեցուց անոր դէմ երկու քրէական հետապնդումի եւ տուգանքի՝ բժշկական քննութիւն չընդունելու համար, մինչեւ որ վերջնականապէս համաձայնեցաւ գրանցուիլ։

1949-1950 թթ. Սուրբ Ծննդեան համապատկերային ներկայացման (*pantomime*) մէջ՝ «Տիք Ուիթինգթընը Եւ Իր Կատուն» (*Dick Whittington and His Cat*), Չեսթերֆիլդի Հիփոդրոմին մէջ, ան փոքր դեր մը ունեցաւ։

1951-1952 թթ. ան Իռլանտան շրջագայեցաւ Անիւ ՄաքՄասթըրի խաղացանկային ընկերութեան (*repertory company*) հետ՝ խաղալով մաւելի քան մէկ տասնեակ դերեր։

1952 թ. սկսաւ դերասանութիւն ընել Անգլիոյ մարզային խաղացանկային բեմադրութիւններու մէջ։

1953-1954 թթ. աշխատեց Տոնալտ Ուոլֆիթի ընկերութեան (*Donald Wolfit Company*) համար՝ Համըրսմիթի Քինգս Թատրոնին մէջ, կատարելով ութ դեր։

1954 թուականէն մինչեւ 1959 թուականը Փինթըրը դերասանութիւն ըրաւ Տաւիթ Պարոն (*David Baron*) բեմական անունով։ Ընդհանուր առմամբ, Փինթըրը այդ անունով խաղացաւ աւելի քան 20 դեր։

1989 թուականի Հոկտեմբերին Փինթըրը յիշեց. «Ես մօտ 12 տարի անգլիական խաղացանկային թատրոնի դերասան էի։ Իմ ամենասիրելի դերերն անկասկած չարագործ դերերն էին։ Անոնք մէկ բան են, որով կրնաս քո ատամները խրել»։

Դերասանութենէն ստացած եկամուտը լրացնելու համար, Փինթըրը աշխատեցաւ որպէս մատռաս, փոստատար, թիկնապահ եւ ձիւն մաքրող, մինչդեռ, ըստ Մարք Պաթիի, «իր մէջ կը փայփայէր բանաստեղծի ու գրողի նկրտումներ»։

Այդ շրջանին, ան նաեւ պարբերաբար դերեր կը կատարէր իր եւ ուրիշներու գործերուն մէջ՝ ռատիոյի, հեռատեսիլի եւ կինոյի համար, ինչպէս որ շարունակեց ընել իր ասպարէզի ընթացքին։

## Մրցանակներ եւ կոչումներ
Ունի Բրիտանական կայսրութեան ասպետի կոչում, ստացած է բազմաթիւ գրական մրցանականեր, ինչպէս՝ Քաֆքայի, Փիրանտէլոյի, Շէյքսփիրի պարգեւներ, Լոուրենս Օլիվիէի անուան թատերական մրցանակ, «Մոլիեր» ֆրանսիական մրցանակ, եղած է բազմաթիւ եւրոպական համալսարաններու պատուաւոր դոկտոր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Անգլիացի դերասաններ
Մարինա Ապրամովիչ

մինի|307x307փքս
Մարինա Ապրամովիչ (սերպ․՝ Marina Abramović, ծ․՝ 30 Նոյեմբեր 1946, Պելկրատ, Սերպիայի Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, ՀՍՖՀ), սերպ արուեստագէտ փերֆորմեր։ Մարմնային արուեստի ճիւղի անդամ է։ 2007 թուականին հաստատել է իր անունով Marina Abramović Institute (MAI) հաստատութիւնը, որը հասարակական կազմակերպութեան բնոյթ կը կրէ (NGO)։ 

## Կենսագրութիւն
Մարինա Ապրամովիչ ծնած է Պէլկրատ։ 

## Աշխատանքը
Անոր աշխատանքը կ'ուսումնասիրէ մարմնի արուեստը (body art), դիմացկունութեան արուեստը (endurance art), կատարողին եւ հանդիսատեսին միջեւ եղած յարաբերութիւնը, մարմնի սահմանները եւ մտքի կարելիութիւնները։

Աւելի քան չորս տասնամեակ գործուն ըլլալով, Աբրամովիչը ինքզինք կը կոչէ «Փերֆորմանսի Արուեստի Տատիկ» (*grandmother of performance art*)։

Ան ռահվիրայ դարձաւ գեղարուեստական ինքնութեան նոր գաղափարի մը մէջ, ներմուծելով դիտորդներու մասնակցութիւնը, կեդրոնանալով «ցաւին, արիւնին եւ մարմնի ֆիզիքական սահմանները դիմակայելու» վրայ։

2007-ին ան հիմնեց Մարինա  Աբրամովիչի Հիմնարկը (Marina Abramović Institute - MAI), որ շահոյթ չհետապնդող հիմնադրամ մըն է Փերֆորմանսի Արուեստին համար։

## Ստեղծագործութիւններ

### Երկեր

* *Balkan Epic*, Skira, 2006.
* *Walk Through Walls : A Memoir*, 2016.

### Ֆիլմեր

* *Balkan Baroque*, Փիեռ Քուլիպոֆ (Pierre Coulibeuf), 1999
* *Balkan Erotic Epic,* Մարինա Ապրամովիչ, 2006
Ստորոգութիւն:1946 ծնունդներ
Յամրուկներ

**Յամրուկը կամ` Յամրագնացը** (, ) քիչ շատ կապիկի կը նմանի, ոտքներուն ծայրը 3 հատ երկար մանգաղաձեւ ճիրաններ ունի, որոնցմով ծառերու ոստերու վրայէն կը կախուի:

Առջեւի եւ կողմնակի ակռաներ չունին, միայն վերի կզակին երկու կողմը 5ական, իսկ վարի կզակին վրայ 4ական կլոր աղօրիքներ ունի։
աջից|frameless|252x252փքս
Յամրուկները Պրազիլի ծառերուն վրայ՝ ասոնց մեծ տերեւներովն ու պտուղներովը կ'ապրին, եւ գրեթէ երբեք անկէ վար չեն իջներ, երկայն ճերաններուն պատճառաւ հասարակ գետնի վրայ չեն կրնար քալել։

Դանդաղաշարժ եւ տխուր անասուններ են, ասոնց մտաւոր կարողութիւնն ալ շատ նուազ է, երբեմն-երբեմն ողբաձայն կը կռնչեն, եւ հաւանաբար ցօղէն զատ ուրիշ ջուր չեն խմեր։ Նոր բարդութեամբ Հեղգեղէ կ'անուանեն ոմանք այս անասունը, բայց ճիշդ չէ . վասն զի երէ՝ որսի անասուն է:

## Անուանումը
Դանդաղ, մեթոտական շարժումներն են, որ յամրուկին կու տան այս անունը։ Այդպէս է նաեւ պարագան այլ լեզուներով, օրինակ` ֆրանսերէնով paresseux, անգլերէնով sloth, որ բառացիօրէն կը նշանակէ «ծուլութիւն»։

## Յամրուկներուն յիշողութիւը
Յամրուկը աշխարհի ամենավատ յիշողութիւն ունեցող 10 անասուններուն կարգին է։

Զարմանալի չէ, որ յամրուկները հիանալի յիշողութիւն մը չունին: Հազուադէպ չէ, որ անոնք ունենան այնպիսի վատ տեսողական յիշողութիւն, որ իրենց ձեռքերը շփոթեն ծառի ճիւղերուն հետ, մէկ ձեռքով բռնեն միւսը, իյնան ծառէն ու սատկին: Աւելի վատը, որ կարճաժամկէտ յիշողութիւնը եւ մոռացկոտութիւնը այս արարածին հիմնական մարտահրաւէրներն են: 

## Տե՛ս նաեւ

* Մուկեր
* Շուներ

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Պատկերազարդ Բնական Պատմութիւն՝ Կենդանաբանութիւն, Հ. Գաբրիէլ Վ․  Մէնէվիշեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1897, էջ 95:
Ստորոգութիւն:Անասուններ
Ստորոգութիւն:Կաթնասուններ
Նպարավաճառանոցի գործաւորը

**Նպարավաճառանոցի գործաւորը** (, ) վէպը գրած է Ճափոնացի վիպագիր Սայաքա Մուրաթա 2016-ին։

## Գիրքին նիւթը
Նպարավաճառանոցին մէջ, գործաւոր Հէինքօ Ֆուրուքուրա ինքզինք ուրախ եւ գոհ գտնելով՝ ան տարիներ շարունակ հոն կ'աշխատի ժամավճարով: 36 տարեկան ամուրի Հէիքօ միշտ զինք շրջապատող անձերէն տարբեր կին մը եղած է: Ոչ սիրահար ունեցած է, ոչ ալ զաւակ: Եւ այս տարիքին հասնելով չէ կրցած մշտական աշխատանքային պայմանագիր մը ստորագրել:

Մտահոգ ընտանիքին եւ ընկերներուն ճնշումը, հետզհետէ անոր նեղութիւն կը պատճառէ, որուն հետեւանքով Հէիքօ կը փորձէ այս վիճակէն դուրս ելլել:

Սայաքա Մուրաթայի այս կարճ վէպին մէջ ընթերցողը կը վկայէ երկու զուգահեռ ապրելակերպ՝ մէկը անձին ինքնագոհ ըլլալը իր կեանքի որոշումներով, երկրորդը՝ հասարակութեան մտածելակերպը իտէալ կեանքին մասին, եւ անհատին գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար պարտադրանքը անոր յարմարելու:   

Վէպը ճափոներէնէ արեւելահայերէնի թարգմանած է Աստղիկ Հովհաննիսյան 2020-ին «Կոնբինիի մարդը» անունով։ 

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Գիրքեր
Ստորոգութիւն:Վէպեր
Ոսկանեան Աստուածաշունչ

մինի|«Ոսկանեան Աստուածաշունչ»
**Ոսկանեան Աստուածաշունչ**․ Ոսկան արք. Երեւանցիին ջանքերով հայերէն Աստուծաշունչի առաջին տպագրութիւն, Ամսթերտամ, Հոլանտա։

## Տեղեկութիւններ
«Ոսկանեան Աստուածաշունչ»ի տպագրութիւնը կը սկսի 1 Մարտ 1666-ին եւ կ՛աւարտի 13 Հոկտեմբեր 1668-ին։ Տպագրական աշխատանքները տեղի կ՛ունենան Ամսթերտամի «Ս. Էջմիածին եւ Ս. Սարգիս զօրավար» տպարանին մէջ։ 

Աստուածաշունչի բնագիրին խմբագրութեան ընթացքին, Ոսկան Երեւանցին հիմնուած է Դ․ դարու անոր լատիներէն թարգմանութեան՝ Վուլկաթայի  (*Biblia Vulgata* կամ *Vulgate*)։ Օգտագործած է նաեւ 1295-ի Կիլիկիոյ Հեթում Բ. թագաւորին պատուէրով ընդօրինակուած Աստուածաշունչը:

«Ոսկանեան Աստուածաշունչ»ը բաղկացած է 1462 երկսիւն էջերէ (2924 սիւնակ) եւ 159 պատկերներէ։ Այդ սակաւաթիւ աստուածաշունչերէն է որ իր մէջ փորագրապատկերներ կը պարունակէ։ Տպագրութեան ընթացքին, թարգմանուած եւ աւելցուած են Հին Կտակարանէն քանի մը գիրքեր, որոնք մաս կը կազմեն Աստուածաշունչի հայկական կանոնին։ Ճոխ տպագրութիւն մըն է իր վերջնազարդերով, էջազարդերով։

   

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Վուլկաթա

Ստորոգութիւն:Ոսկանեան Աստուածաշունչ
Ստորոգութիւն:Աստուածաշունչ
Սուրբ Եղիա եւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ տաճար

**Սուրբ Եղիայ եւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի,** Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ տաճար Լիբանանի Պէյրութ քաղաքի կեդրոնական Տեպպաս հրապարակին մէջ։ Շինարարութիւնը 1928-ին ֆինանսաւորած է Պիոս ԺԱ պապը։ Այն Կիլիկիոյ Հայ Կաթողիկէ պատրիարքութեան տաճարն է։

Տաճարի ճարտարապետութիւնը կ՛արտացոլէ որոշ փոփոխութիւններ հայկական աւանդական ճարտարապետութեան համեմատ՝ գեղարուեստական ներշնչանք ստանալով Հռոմէն։
Պատկեր:St.Elias and St.Gregor church, inner view.jpg|Ինտերիեր
Պատկեր:Cathedral Saint Elias and Saint Gregory The Illuminator.jpg|Արտաքին տեսք


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական եկեղեցիներ
Հայ Աւետարանական Բեթէլ Եկեղեցի (Հալէպ)

**Հայ Աւետարանական Բեթէլ եկեղեցի**, Սուրիոյ Հալէպ քաղաքին մէջ գտնուող Հայ աւետարանական եկեղեցի։ Հիմնուած է 1922 թուականին։ Սուրիոյ Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ Համայնքապետի նստավայրն է։

## Պատմութիւն
Մեծ Եղեռնէն եւ յատկապէս Կիլիկիոյ վերջնական դատարկուելէն յետոյ, բազմաթիւ տարագիր հայեր հաստատուած են Հալէպի Ճապրիէ, Համիտիէ եւ Սուլէյմանիէ շրջաններուն մէջ։ Կազմաւորուած գաղթօջախին մէջ 1922-էն ձեւաւորուած է Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ համայնք։ Համիտիէի մէջ Ամերիկեան Պորտ միսիոներականներու նախաձեռնութեամբ կրօնական ու կրթական նպատակներով տախտակաշէն կառոյց մը կը ստեղծուի։ 

Եկեղեցւոյ անունը ընտրուած է Բեթէլ, որ եբրայերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «Աստուծոյ տուն»։ Ստեղծման պահուն Բեթէլ եկեղեցւոյ այցելուներու մեծամասնութիւնը Մարաշի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներու պատկանող տարագիրներ եղած են, այդ իսկ պատճառով Բեթէլը գաղթականութեան առաջին օրերուն Քեմբի Բեթէլ եկեղեցի կոչուած է։ 

1932 թուականին եկեղեցի յաճախողներու թիւը հասած է 1600 հոգու։ 1932-1934 թուականներուն Բեթէլ Եկեղեցւոյ հովիւ նշանակուած Ներսէս Սարեանը,  որու ջանքերու շնորհիւ Հալէպի Ճապրիէ թաղամասի բարձրունքումուն վրայ հող կը գնեն եւ 1934-ին կատարած են Բեթէլ եկեղեցւոյ նոր շինութեան հիմնարկեքը։ Նոր եկեղեցին կառուցուած է Մարաշի Հայ աւետարանական առաջին եկեղեցւոյ նմանութեամբ։

1923-ին Բեթէլ եկեղեցուն կից բացուած է կրթական ու մշակութային կեդրոն, նոյնանուն՝ Բեթէլ երկրորդական վարժարանը։ 10 Հոկտեմբեր 2016-ին իսլամիստ ահաբեկչական խմբաւորումը հրթիռակոծած է վարժարանը։ Պատերազմի ժամանակ տուժած է նաեւ եկեղեցու տանիքը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական եկեղեցիներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Հալէպ)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի** (արաբ․՝ كنيسة الصليب المقدس‎‎), Հայ կաթողիկէ եկեղեցի Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի Ուրուպէ թաղամասին մէջ։

## Պատմութիւն
Եկեղեցւոյ օծումը տեղի ունեցած է 24 Ապրիլ 1993-ին՝ Հայոց Ցեղասպանութեան 78-րդ տարելիցին։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետը հալէպահայ Սարգիս Բալմանուկեանն է։ Եկեղեցին ունի մէկ գմբէթ եւ մուտքի մօտ զանգակատուն։

Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եւ 2012-ին Հալէպի պատերազմէն ետք Հալէպի Հայ Կաթողիկէ Արքեպիսկոպոսութեան նստավայրը ժամանակաւորապէս տեղափոխուած է Սուրբ Խաչ եկեղեցի, քանի որ թեմի նստավայրը պարբերաբար կը գնդակոծուէր իսլամիստ ապստամբներու կողմէ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Church of the Holy Cross, Aleppo (3).jpg|Եկեղեցին ցերեկը
Պատկեր:Holy Cross Church, Aleppo.jpg|Եկեղեցին գիշերը
Պատկեր:Holy Cross Church, Aleppo, 31 May 2014.jpg|Եկեղեցւոյ ներքին տեսքը


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական եկեղեցիներ
Պրունէթ

**Էլեն Երեմեան** (կամ՝ **Էլեն Երեմյան**, ), յայտնի իբր **Պրունէթ**, հայ երգիչ եւ երգահան մըն է։ Ան կը ներկայացնէ Հայաստանը 2023 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Future Lover» երգով։

## Ասպարէզ
Պրունէթը չորս տարեկանէն ի վեր կ՚երգէ, իսկ կը գրէ երգեր տասնհինգ տարեկանէն ի վեր։

Պրունէթը իր առաջի երգը, «Love the Way You Feel» կը հրապատարկէ տասնութ տարեկանին, Նուաք Հիմնադրամին համագործակցութեամբ, 2019 թուականի Սեպտեմբերին։ Ան նաեւ մաս կը կազմէ Project 12 խումբին, որոնք Երեւանի մէջ նուագախումբ մըն են եւ հանդէս կու գան տարբեր քլապերու մէջ։ Պրունէթը նաեւ մաս կը կազմէ «Էն Աղջիկները» (կամ անգլերէնով՝ ThoseGirlz) նուագախումբին, որ ճանչցուած է իրենց «Մենք» երգով (2022): Նոյն տարուան մէջ ան նաեւ հրապարակեց երեք երգեր՝ «Գիշեր», «Smoke Break», եւ «Բաց Կապոյց Աչքերդ», որոնցմէ վերջին երկուքը մեծապէս տարածուեցան ընկացներու վրայ։

2023 թուականի Փետրուաին մէկին, կը յայտարարուի թէ Պրունէթ պիտի ներկայացնէ Հայաստանը 2023 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին։ Երգը, «Future Lover», կը հրապարակուի 15 Մարտին։

## Երգեր

### Սինկըլներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Brunette at *eurovision.tv*
Ստորոգութիւն:2001 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Գետաձիեր

աջից|frameless

**Գետաձին** () մեծամեծ եւ դանդաղ ցամաքային կենդանիներէն մէկն է, քառակուսի մեծ գլուխ մը եւ պզտիկ աչքեր ու ականջներ ունի, զարհուրելի ցռուկ մը, կարճ վիզ եւ վար կախուած պոչ. լայն իրանը՝ կարճ եւ չորսմատեան ոտքերուն վրայ կը հանգչի: Երեք մինչեւ 5 հրծ. թանձր եւ լերկ մորթ մը ունի, որ հրացանի գնդակին կրնայ դիմանալ: Վարի շնային ակռաները ժանիքի պէս դուրս ցցուած են, նոյնպէս 4 հատ կտրելու՝ 2 կողմը 7ական ալ ծամելիք ունի:

Ափրիկէի մեծամեծ գետերը կ'ապրի, բայց Նեղոս գետին մէջ՝ ուստի առեալ նաեւ Նեղոսի ձի ալ ըսուած է, այլեւս չի գտնուիր:

Մշտատեւ բնակութիւնը գրեթէ ջուրն է, եւ կամ եղեգնուտ ափունքը։ Ջուրին տակը կը քնանայ, ջուրին մակերեսը կ՛ելլէ շնչելու առանց արթննալու:

Գլխաւորրաբար ջրային տունկերով կը սնանի: Գիշերը մօտակայ տնկարկութիւնները կ'այցելէ եւ մեծ վնաս կը հասցընէ:

Իր Համեղ միսին, ճարպին եւ ր հաստ մորթին համար՝ որմէ մտրակ կը շինուի, նոյնպէս փղոսկրանման ժանիքներուն համար, շատ կ'որսացուի:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Պատկերազարդ Բնական Պատմութիւն՝ Կենդանաբանութիւն, Հ. Գաբրիէլ Վ․  Մէնէվիշեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1897, էջ 76-77:

Ստորոգութիւն:Անասուններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Ռոպէրթ Քարտաշեան

**Ռոպէրթ Քարտաշեան** () Ամերիկացի փաստաբան եւ առեւտրական մըն է: Նշանաւոր դարձաւ որպէս Օ. Ճ. Սիմբսընի բարեկամը եւ 1995 թուականի անոր դատապարտութեան փաստաբանը: Ռոպէրթ ունէր 4 զաւակներ իր առաջին կնոջ, Քրիս Ճենըրին հետ, որոնք են Քորթնի, Քիմ, Քլոյի եւ Ռոպ Քարտաշեանները: Անոնք ծանօթ են իրենց հեռուստաշարին միջոցաւ որ հիմնուած է անոնց իսկական ու ամէնօրեայ կեանքին վրայ: Հեռուստաշարը կը կոչուի՝ «Keeping Up with the Kardashians»:

## Կեանքը
Ռոպէրթ Քարտաշեան ծնած է Լոս Անճելըս-ի մէջ, Քալիֆորնիա, 22 Փետրուար, 1944 թուականին: Ան Արթուր Քարտաշեանի (1917 - 2012) եւ Հելեն Ճին Առաքելեան Քարտաշեանի (1917 - 2008) 3 զաւակներէն մէկն էր: Իր ծնողքը եղած են Ամերիկացի Հայեր: Ան ունէր քոյր մը՝ Պարպարա Քարտաշեան Ֆրիման եւ եղբայր մը՝ Թոմաս «Թոմ» Քարտաշեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Նահատակաց եկեղեցի (Հալէպ)

**Նահատակաց եկեղեցի**, հայ աւետարանական եկեղեցի է, որ կը գտնուի Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի Սուլէյմանիէ թաղամասին մէջ։

## Պատմութիւն
Եկեղեցւոյ ծագման պատմութիւնը սկսած է 1865 թուականին, երբ Թուրքիոյ Այնթապ քաղաքին մէջ հայ աւետարանական Քայաջիկ եկեղեցւոյ միաբանութիւնը որոշած է բաժանուիլ երկու խումբի։ Անոնք, որոնք համաձայնած են տեղափոխուիլ, քաղաքի Հայիկ թաղամասին մէջ հիմնած են երկրորդ եկեղեցին։ Եկեղեցւոյ առաջին հովիւը եղած է Կարա Գրիգոր Յարութիւնեանը, որ եկեղեցւոյն ծառայած է մինչեւ իր մահը՝ 1907 թուականը։ Եկեղեցւոյ մէջ այդ տարիներուն գործած է տարրական եւ միջնակարգ վարժարան, որ հիմնադիր բարերար Ատուր Նիզիբլեանի պատուին կոչուած է Նիզիբլեան վարժարան։ Քանի մը հոգեւորականներ ստանձնած են եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնը մինչեւ 1921 թուականը, երբ քեմալական կառավարութեան ռասիստական քաղաքականութեան շրջանակներուն Այնթապի ողջ հայութիւնը հարկադրուած հեռացուած է քաղաքէն։

1931 թուականին նախկին Հայիկ թաղամասի եկեղեցւոյ տասնեօթ անդամներ համախմբուած են եւ հիմնած Հալէպի մէջ Նահատակաց եկեղեցին։ Անունը ընտրուած է ի յիշատակ Օսմանեան վարչակարգի օրօք՝ 1914-1918 թուականներուն, իրենց կեանքը կորսնցուցած հայ նայատակներուն։ 

Եկեղեցւոյ առաջին հովիւը եղած է է Յակոբ քահանայ Չաքմաքճեանը։ Միաբանութիւնը սկիզբը հաւաքուած է Սալիպէի քրիստոնէական թաղամասին մօտ գտնուող հին բակի մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուած է վարձով շէնք, որ այն ժամանակ յայտնի էր որպէս Սուլէյմանիէ փողոցին վրայ գտնուող Հայկական Կարմիր Խաչի շէնք։ 1965 թուականին եկեղեցւոյ վարչութիւնը որոշած է կալուածք գնել Սուլմանիէ թաղամասին մէջ, որպէսզի կառուցէ իր մշտական սրբավայրը։ Եկեղեցին իր հիմնադրման պահէն մեծ դեր խաղացած է հայերու քրիստոնէական, բարոյական եւ ազգային կերպարի ձեւաւորման գործին մէջ։ Եկեղեցւոյ կից կայ երիցատուն, կը գործեն «Լեւոնեան» սրահը եւ կիրակնօրեայ դպրոց։ 

Հալէպի հրթիռակոծութիւններուա պատճառով որոշ չափով վնասուած է նաեւ Նահատակաց եկեղեցին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական եկեղեցիներ