open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միութիւն Եւ Յառաջադիմութիւն

**Միութիւն Եւ Յառաջդիմութիւն** (թրքերէն. «Ittihat ve terakki»,«իթթիհաթ վէ թերաքքի»), երիտթուրքեր, թրքական քաղաքական կուսակցութիւն։ Հիմնուած է 1889 թ. մայիս 21-ին՝ «Օսմանեան միասնութեան ընկերութիւն» անունով։ Նպատակն էր 1876 թուականի Սահմանադրութեան ու  խորհրդարանի վերականգնումը։ Աւելի ուշ վերանուանուած է «Միութեան և յառաջադիմութեան օսմանեան ընկերութիւն» եւ միացած է երիտթուրքերու Փարիզի խումբին։ Հիմնադիրներն էին՝ Ապտուլլահ Ճեւտէթ, Իսհակ Սիւքութին, Իպրահիմ Թեմոն, Հիլմի Թունալըն եւ Աքիլ Մուխթարը։ Հալածանքներու պատճառով ղեկավարները կը փախչին արտասահման։ 1897 թուականին կը սկսին գործել ընկերութեան Ժնեւի, ապա Գահիրէի բաժանմունքները։ Ընկերութիւնը հրատարակած է թերթեր Կ.Պոլսոոյ, Զմիւռնիայի, Ժնեւի, Գահիրէի մէջ, եւ քննադատած՝ Ապտուլ Համիտ Բ.ի վարչակարգը։ 1902 թուականի Փարիզի համագումարին ընկերութիւնը կը պառակտուի եւ կը բաժնուի՝ 2 խումբի՝ Սապահէտտինի կողմնակիցներ եւ Ահմէտ Ռիզայի կողմնակիցներ։ Դաշնակցութեան ներկայացուցիչ՝ Խ. Մալումեանի միջնորդութեամբ, կողմերը կը համաձայնին միաւորել իրենց ուժերը սուլթանին դէմ պայքարին մէջ։ Այդ ժամանակ Սալոնիկի մէջ կը գործէր Ազատութեան օսմանեան ընկերութիւնը, որ կայսրութեան ներքին գործերուն՝ եւրոպական տէրութիւններուն միջամտութիւններուն  դէմ արտայայտութիւններով հանդէս եկած էր։ 1908 թուականին այս ընկերութիւնը կ'որոշէ միանալ Փարիզի ընկերութեան հետ, եւ անոր պարագլուխները կը մտեն ԿԿ կազմի մէջ։ 1908 թուականի յուլիսի 23-ի զինեալ յեղափոխութեան հետեւանքով իթթիհատականները կը հռչակեն սահմանադրութեան վերականգնումը։ Անկէ ետք գաղտնի ԿԿ անդամներ Թալեաթը, Էնվերը, Պեհաէտտին Շաքիրը, Միթհատ Շիւքրին եւ ուրիշներ Սալոնիկէն կը  տեղափոխուին Կ. Պոլիս, շուտով անոնց գլխաւորած ընկերութիւնը կը  հռչակուի քաղաքական կուսակցութիւն։ Բանթուրքիզմի մոլի ջատագովներ ըլլալով՝ անոր ղեկավարները իրենց տասնամեայ գործունդէութեան ընթացքին (1908-18) Օսմանեան կայսրութւնը երեք անգամ ներքաշած են արկածախնդրական պատերազմներու (1911 թուականին՝ Տրիպոլիտանական, 1912-13-ին՝ Պալքանեան, 1914-18-ին՝ Առաջին աշխարհամարտ) մէջ՝ նոր տարածքներ գրաւելու նպատակով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին եւ ընթացքին «Միութիւն եւ յառաջադիմութիւն» կուսակցութեան ղեկավարները ծրագրած եւ իրագործած են հայոց ցեղասպանութիւնը։ Պատերազմի ընթացքին Թուրքիոյ պարտութենէն ետք՝ 1918 թուականի հոկտեմբերի 19-ին, տեղի է կ'ունենայ կուսակցութեան վերջին համագումարը, որու ընթացքին կուսակցութիւնը ինքնալուծարման կ'ենթարկէ ինքզինք եւ կը յայտարարէ նոր՝ «Թեժատտուտ» («Վերածնունդ») կուսակցութեան ստեղծումը։ Սակայն նոյեմբերի 2-ին դաշնակիցներու(Անտանտի) զօրքերը կը մտեն Կ.Պոլիս, եւ «Միութիւն եւ Յառաջադիմութիւն» կուսակցութեան ղեկավարները կը փախչին արտասահման։

1919—1920 թուականներուն Կ.Պոլսոյ մէջ  տեղի կ'ունենայ կուսակցութեան ԿԿ անդամներու դատավարութիւնը։ Պատերազմի եւ հայ ժողովուրդի ցեղասպանութեան գլխաւոր յանցագործները ի բացակայութեան մահուան կը դատապարտուին, սակայն յանցագործներու զգալի մասը խուսափած էր արդար պատիժէն։ Կուսակցութեան որոշ պարագլուխներու մահուան դատավճիռը կ'իրագործեն հայ վրիժառուները։

Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան կուսակցութիւններ
Շէյ Միչըլ

**Շէյ Միչըլ**, (, ծնած է 10 Ապրիլ) Ան քանատացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի է, ճանչցուած իր գլխաւոր դերով Pretty Little Liars հեռուստաշարին մէջ, որպէս էմիլի Ֆիլտզ:

## Կենսագրութիւն
[left|thumb|Շէյը [2011 թուականին:]]
Շէյ Միչըլը ծնած է Թորոնթօ, Քանատայի մէջ, 1987 թուականին: Անոր հայրը, Մարքը, ունի Իրլանտական արմատներ իսկ մայրը, Կարսիան՝ Ֆիլիփինական: Փոքր տարիքէն, Շէյը հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է արուեստի ու դերասանութեան մասնագիտութեան հանդէպ եւ 7 տարեկանին յաճախած է պարի դասընթացնքներ ու կատարած է բազմաթիւ համերգներ:

## Գործընթացք
Շէյ իր պատանեկան տարիքին արդէն կատարած էր բազմաթիւ նկարահանումներ տարբեր ընկերութիւններու համար, եւ այս իր գործընթացքով ճամբորդած էր տարբեր երկիրներ, օրինակ՝ Հոնկ Քոնկ եւ Պարսելոնա: Ետքը ան կը վերադառնայ Թորոնթօ որպէսզի հետեւի դերասանութեան մասնագիտութեան:

Դեկտեմբեր 2009 թուականին ան ABC Family-ին կողմէ որոշուեցաւ որ կատարէ Էմիլի Ֆիլտզին կերպարը *Pretty Little Liars* հեռուստաշարին մէջ։ Սկիզբը, Շէյը որոշած էր կատարել Սփենսըր Հէյսթինկզին կերպարը (ուրիշ գլխաւոր կերպար մը), բայց այդ դերը կատարեց Թրոյան Պելառիսիոն:

*Pretty Little Liars* հեռուստաշարը կը բաղկանայ 7 բաժիններէ (վերջին բաժինը պիտի հրատարակուի 2017 թուականին): Հեռուստաշարին քննադատումները խառնուրդ են լաւի եւ վատի միջեւ:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշեր

### Երգերու մասնակցութիւնը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քանադացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:10 Ապրիլի ծնունդներ
Միջագետք

350px|մինի|աջից|Միջագետք
**Միջագետք**, բնամարզ Արեւմտեան Ասիոյ մէջ, Տիգրիս եւ Եփրատ գետերու աւազանին մէջ**,** Հին Արեւելքի կարեւոր 

Միջագետքի Մասիոս լեռնապարէն հիւսիս գտնուող երկրամասը մատենագրութեան մեջ կոչուած է Միջագեայտք շրջանին Հայոց. Եփրատի եւ անոր վտակ Խաբուրի միջեւ գտնուող Միջագետքի մասը՝ Միջագետք Ասորվոց։ Միջագետքի տարածքին մէջ Ք.Ա. 4րդ - 5րդ հազարամեակներուն ձեւաւորուած են վաղ դասակարգային պետութիւններ, Ք.Ա. 3րդ հազարամեակի վերջին՝ Աքքատը, Ուրը։ Ք.Ա. 2րդ հազարամեակի սկիզբին Միջագետքի հարաւին մէջ կազմաւորուած է Բաբելոն պետութիւնը։ Հետագային Միջագետքը գտնուած է Ասորեստանի, Նոր Բաբելոնական թագաւորութեան, Աքեմենեաններու, Ալեքսանտր Մակեդոնացիի, Սելեւկեաններու, Պարթեւական պետութեան կազմին մէջ։ 114էն մինչեւ 117-ին շրջանը նուաճած է Հռոմի կայսր Տրայանոս։ Յուստինիանոս Ա.ի ժամանակ Միջագետքի զգալի մասը գտնուած է Բիւզանդիոյ տիրապետութեան տակ, իսկ Է. դարէն՝ Արաբական խալիֆայութեան կազմին մէջ։ 

Ժ.րդ դարուն Եփրատի վերին հոսանքին մէջ, անոր ձախ ափին կազմուած է բիւզանդական Միջագետքի բանակաթեմը, որուն մաս կազմած են Բարձր Հայքի, Ծոփքի արեւմտեան գաւառները, Կամախը եւ Երզնկան։ ԺԲ. դարուն Միջագետք նուաճած են Սելճուքները եւ ԺԳ.՝ Մոնկոլները։ ԺԶ. դարու սկիզբին Սեֆեւեաններու գերիշխանութեան տակ գտնուած էր եւ ԺԷ. դարէն մինչեւ 1918-ին՝ Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք Միջագետքի մեծ մասը կը գտնուի Իրաքի կազմի մէջ, իսկ մնացածը՝ Սուրիոյ եւ Թուրքիոյ սահմաններուն մէջ։

Ք.Ա. 1-ին դարուն Միջագետքի զգալի մասը գտնուած է հայկական պետութեան կազմին մէջ։ Միջագետքի նուաճած մասը Տիգրան Մեծ դարձուցած է նահանգի եւ կառավարիչ նշանակած իր եղբայրը, Գուրասին։ Ք.Ա. 66-ի հայ-հռոմէական հաշտութեամբ Տիգրան Բ. (Տիգրան Մեծ) կորսունցուցած է Միջագետքի հողերը, բացառութեամբ Մեծ Հայքի մաս կազմող Հայկական Միջագետքը։ Ժ.-ԺԱ. դարերուն Միջագետքի մէկ մասը գտնուած է Կիլիկիոյ մէջ հիմնուած հայկական իշխանութեան մէջ։ Միջագետքին մէջ ընդարձակ տիրութիւններ ունէին Պահլաւունիները։ 1046-ին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունին նշանակուած է Միջագետքի բիւզանդիոնի կառավարիչ։ Հայկական պետականութեան եւ ԺԲ. դարու կիսուն Միջագետքի մէջ հայկական իշխանութիւններու անկումէն ետք՝ Միջագետքը շարունակած է ըլլալ հայերու տնտեսական եւ մշակութային կեդրոններէն մէկը։

Ք.Ա. 20րդ դարէն մինչեւ 17րդ դարերուն աշխարհաքաղաքական իրադարձութիւններու հիմնական թատերաբեմը Առաջաւոր Ասիան էր՝ Միջագետքը, Իրանական բարձրաւանդակը՝ Հայկական լեռնաշխարհը։ 

Միջագետքի հիւսիսը Հին Ասորեստանի մայրաքաղաք Աշուրի ազդեցութեան տակ էր։ Անոր արքան' Շամշի-Ատատ Ա., գրաւելով հսկայական տարածքներ, հասած էր մինչեւ Հայկական լեռնաշխարհի հարաւային սահմանը կազմող Կուտիի մէջ ու Սուբուր-Արման երկիրները։ Այս թագաւորը չէր համարձակեր յառաջանալ ու պատերազմիլ հայոց արքաներուն հետ, որովհետեւ այդ հաւանաբար նծշանակէր պարտութիւն։ Նոյն իրավիճակն էր նաեւ Հին Բաբելոնի ամենայայտնի արքայ Համմուրապիի (Ք.Ա. 1792-1750) օրով։ Ան, ի տարբերութիւն նախորդներուն, իր գահակալութեան վերջին տասնամեակին հայոց երկրի վրայ պարբերաբար կ'արշաւէ, որոնք սակայն անյաջող են։ 

## Աղբիւրներ
* Յովհաննէս Բարսեղեան (2006)։ "Աշխարհագրական անուններու հայերէն տառադարձութեան մասին որոշում", Տերմինաբանական եւ ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան։ 9-րդ հրաշալիք, 52։ ISBN 99941-56-03-9։

Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Միջագետք Հայոց

**Միջագետք Հայոց**, հայկական պատմական աղբիւրներուն մէջ յիշատակուող տարածք (կեդրոնն է Եդեսիան), ուր իշխող արքայատոհմը՝ Աբգարեանները, ըստ հայկական աղբիւրներու, հայկական ծագում ունէին։ Մօտաւորապէս կը համապատասխանէ Հիւսիսային Միջագետքի շրջաններուն։

Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմական նահանգներ
Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանսախօս Պաշտօնեաներու Համագումար

300px|մինի
**Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանսախոս Պաշտօնեաներու Համագումար** (ֆր.՝ Assemblée des Francophones Fonctionnaires des Organisations Internationales, AFFOI), ֆրանսերէն խօսող միջազգային քաղաքացիական ծառայողներու համաշխարհային ցանց:

Համագումարը ձեւաւորուած է 2007-ին Հաակի մէջ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) ներկայացուցիչներու կողմէ՝ Արդարադատութեան Միջազգային Դատարան (ICJ), Միջազգային Քրէական Դատարան (ICC), Քիմիական Զէնքի Արգիլման Կազմակերպութիւն (OPCW), Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւն (ESA), Եւրոփոլ եւ Eurojust կազմակերպութիւններուն կողմէ։ Ներկայիս Հանրագումարին միացած են 57 միջազգային կազմակերպութիւններ:

ՄԿՖՊՀ նպատակն է միջազգային կազմակերպութիւններու գործունէութեան մէջ պաշտպանել լեզուական, մշակութային եւ հայեցակարգային բազմազանութիւնը:

ՄԿՖՊՀ գրասենեակներ ունի Հաակի, Նիւ Եորքի, Ուաշինկթոնի, Ժընեւի, Լիւքսեմպուրկի, Պրիւքսէլի եւ Ատիս Ապապայի մէջ: Կազմակերպութեան գլխաւոր գրասենեակը կը գտնուի Հաակ, Հոլանտա:

## Պատմութիւն
Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանկոֆոն Պաշտօնեաներու Համագումարի կանոնակարգը ստորագրուած է 21 Մարտ 2007-ին Միջազգային Քրէական Դատարանի դատաւոր Պրունօ Քոթթէի, Արդարադատութեան Միջազգային Դատարանի դատաւոր Ռոննի Աբրահամի, Քիմիական Զէնքի Արգիլման Կազմակերպութեան տնօրէն Փաթրիս Պլանքի, Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանկոֆոն Պաշտօնեաներու Համագումարի նախագահ Տոմինիկ Հոպէնի, Եւրոփոլի տնօրէն Միշէլ Քիյէնի, Eurojustի գլխաւոր դատախազ Ժերար Լուպենսի եւ ESA-ի գլխաւոր քարտուղար Ժան Ժագ Տորտէնի կողմէ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  
*''Francophonia's official website'' 
* Association internationale des maires francophones
* Association internationale des parlementaires francophones
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Մինաս Պետրոսեան

**Մինաս Պետրոսեան**, ծնած է Եօզղատ: Ուսումը Կեսարիա ստանալէ վերջ կը նուիրուի կրթութեան եւ հեղինակութեան ասպարէզներուն, մտնելով Հնչակաւոր դրօշին տակ: Այն միջոցին երբ Թորոս Ծառուկեանի (Չէլլօ) հրոսախումբը մէկ կողմէն եւ Ժիրայր միւս կողմէն սկսած էին սարսել բռնակալութեան հիմերը, անոնց թեւ-թիկունքը կ'ըլլայ Պետրոսեան: 93-ին կը կախուի իր աներորդին՝ Կիւլպէնկ Ամալեան եւ 94-ի սկիզբը երբ Ժիրայրի խումբը կը հալածուէր՝ Պետրոսեան ձերբակալուելով կը բանտարկուի երկար ատեն: Սահմանադրութենէն ետքն ալ կը շարունակէ ուսուցչութեան եւ յեղափոխութեան իր գործունէութիւնը Կեսարիա:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 68, յօդուած 289
Միշէլ Ֆէյրլի

**Միշէլ Ֆէյրլի** (), Հիւսիսային Իրլանտացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած՝ իր Քաթլին Սթարք դերով HBO ընկերութեան *[[Game of Thrones]]* հեռուստաշարին մէջ, Դկ. Աւա Հէսինկթըն դերով USA Network կայանի *[[Suits (հեռուստաշար)|Suits]]* հեռուստաշարին մէջ եւ իբրեւ ահաբեկիչ եւ հակառակորդ Մարկըթ Ալ-Հարազի *[[24: Live Another Day]]* ֆիլմին մէջ:

## Վաղ Կեանք
Ֆէյրլի ծնած է Քոլըրէյն, Հիւսիսային Իրլանտա, Թէրէզա եւ Պրայըն Ֆէյրլիներէն: Ան կաթողիկէ եկեղեցական դպրոց մը յաճախած է: Իբրեւ պատանի, մաս կազմած է Ulster Youth Theatre թատերական խմբակին: Աւարտելէ ետք, Պէլֆասթ կը փոխադրուի, ուր իր թատերական եւ դերասանական տաղանդները կը յայտնաբերուին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:17 Յունուարի ծնունդներ
Միջազգային Քրէական Դատարան

մինի|Միջազգային Քրեական Դատարան

**Միջազգային Քրեական Դատարանը** (ֆր. Cour pénale internationale (CPI) անգլ.՝International Criminal Court (ICC)) մնայուն համաշխարհային ադեան է որ կը դատէ այն մարդկանց որոնք ցեղասպանութեամ, մարդկութեան դեմ ոճիրի կամ պատերազմի ոճիրի համար մեղադրված են։

1998-ի Հռոմի Օրէնսդրութիւն միջազգային դաշնագիրը հիմնադրած է այս դատարանը։ Ուժի մտած է 1 հուլիսի 2002-ին, վավերացրել են 60 երկրներ կողմից։

Պաշտոնական աթոռը Հակա, Հոլանդիայում, կը գտնվի բայց դատերը ամեն տեղ կարողեն տեղի ունենալ։

4 Մարտ 2016-ին, 124 երկիր վաւերացրել է դաշնագիրը։ Սակայն 32 երկիր, որոնց մեջ կան Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները Ամերիկայի Միացեալ նահանգները եւ Ռուսաստանի  ստորագրած, բայց ոչ վավերացրած։ Չինաստանը
եւ։ Հնդկաստանը չեն ստորագրել։

Միջազգային Քրեական Դատարանը կարող է  ձեռհասություն   դնել երբ որ մեղադրուած անձը անդամ երկիրի քաղաքացի է, կամ ալ ենթադրված ոճիռը այդ երկիրներում հողի վրա պատահել է, նաեւ եթէ ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը հարցը փոխանցում է։

## Պատմութիւն

## Անդամ Երկիրները

## Կառոյց եւ կազմակերպութիւն
Միջակէտ

**Միջակէտը** հայերէնի կէտադրութեան տրոհութեան նշաններէն մէկն է, որը կը դրուի համադասական նախադասութիւններու բաղադրիչ նախադասութիւններն իրարմէ եւ ուղղակի խօսքը հեղինակի խօսքէն բաժանելու համար, ինչպէս նաեւ մի շարք այլ դէպքերու ատեն։

## Պատմութիւն
Միջակէտը գրաբարի շրջանի քերականներու եւ հայկական հին ձեռագրերում գործածուած է որպէս տրոհութեան նշան՝ տրոհած է համադասական նախադասութեան առանձին պարզ նախադասութիւնները միմյանցից, ուղղակի խօսքը հեղինակի խօսքից, եւ գրուած թվական արժեք ներկայացնող տառերի աջ ու ձախ կողմերում՝ անոնց գրութեան մյուս բառերից առանձնացնելու համար։ Այն ունեցած է քառակուսի կամ քառանկյունի տեսք, եւ գրուած տողի վրա։

Վերջակէտը կոչուած է նաեւ **միջակ**։ Միջակէտն ու ստորակէտը քերականների կողմից համարուած են վերջակէտի *ծառան* կամ *սպասավորը*։ Ստեփանոս Սյունեցին ութերորդ դարում այն համարում է **պատճառ**։ Ըստ Սյունեցու միջակէտին հանդիպելիս ձայնը պետք է կախ գցել, քանի որ նախադասութիւնը դեռ չի ավարտված։

## Գործածութիւն
Միջակէտը կը գործածուի՝
**ա.** անշաղկապ բարդ համադասական նախադասութիւնների բաղադրիչ նախադասութիւնների միջեւ, եթե դրանք որոշ ինքնուրույնութիւն են պահպանում։

*Օրինակ՝*
Անձրեւը դադարեց. վարդերը ժպտացին. ծիածանը կամար հյուսեց։

**բ.** երկու նախադասութիւնների միջեւ, եթե երկրորդը նախորդի բացատրութիւնն է։

*Օրինակ՝*
Օջախը վառեց եւ երեսը ցավից կնճռոտվեց. մատն առած էր բոցին։

**գ.** առաջադաս հեղինակային խօսքի եւ նրան յաջորդող որոշիչի ուղղակի խօսքի միջեւ։

*Օրինակ՝*

Արջը գոհ մրթմրթաց քթի տակ. «Ա՛յ ընկերս էսպէս շիտակ պիտի լինի. Դե՛հ շիփ-շիտակ գնա՛ հիմի»։ *--Շիրվանզադե*

**դ.** բառի կրճատված մասի փոխարեն։

*Օրինակ՝*
Տարիներ փորձելուց հետո, Պրն. Պետրոսյանը թարգեց ծխելը։

**ե.** համարակալումների ժամանակ, հերթական համար նշանակող թվից կամ տառից անմիջապէս հետո։

*Օրինակ՝*
հայերէնի տրոհութեան նշանները չորսն են.
1. վերջակէտ
2. միջակէտ
3. ստորակէտ
4. բութ

**զ.** բացատրութիւնից հետո, եթե անմիջապէս յաջորդում են օրինակներ։

*Օրինակ՝*
Հայաստանը համարվում էր Սովետական միութեան Սիլիկոնային Հովիտը, եւ այնտեղ կ՛արտադրուէին առաջատար համակարգիչներ. Արագածը, Նայիրին։

**է.** բառից կամ բառաշարից հետո, եթե յաջորդում է ահա, սա, սրանք բառերով սկսվող կարծիք կամ միտք։

*Օրինակ՝*

Լինե՞լ թե չլինել. սա է խնդիրը։ *--Շեքսպիր*

Գրաբարի շրջանում միջակէտը նաեւ գործածուած է թվական արժեքով գործածվող տառերի աջ եւ ձախ կողմերում, դրանք գրութեան այլ բառերից առանձնացնելու համար։

Միջակէտն ամիջապէս յաջորդում է նախորդ բառին՝ առանց բացատի, իսկ միջակէտից հետո դրվում է մէկ բացատ։ Նախադասութիւնները տրոհելիս, միջակէտին յաջորդող բառը (բացատից հետո) գրվում է փոքրատառով։

## Եունիքոտի մէջ
Միջակէտը համակարգչային յունիկոդ ստանդարտում ներկայացվում է U+2024 նիշով։

Վինդոուզի լռելյայն հայերէնի դասավորութեան խնդիրներից մէկն է այն, որ միջակէտն արտահայտող յունիկոդի U+2024 նիշի փոխարէն գործածուած է անգլերէն վերջակէտն արտահայտող U+002E նիշը։ Թեեւ երկու նիշերը նույնանման են, սակայն կոդավորման տեսակէտից խնդիրներ են առաջացնում, քանի որ անգլերէն վերջակէտն արտահայտում է ընդհանուր նախադասութեան ավարտն, իսկ միջակէտը՝ ոչ։

## Աղբիւրներ

## Արտաքին յղումներ
*հայերէն միջակէտը յունիկոդում
*Յունիկոդի հայերէնի նիշերը

Ստորոգութիւն:Հայերէնի կետադրություն
Միջնադար

**Միջնադար** (Միջին դարեր), պատմական ժամանակաշրջան, որ կը յաջորդէ հին դարաշրջանին եւ կը նախորդէ նոր ժամանակաշրջանին։ Միջնադարի սկիզբը կը համարուի արեւմտեան Հռոմէական կայսրութեան անկումը հինգերորդ դարուն (սովորաբար անկման տարեթիւը կը համարուի 476 Սեպտեմբեր 4, երբ վերջին կայսրը՝ Հռումուլոս Ավգուստուլուսը գահազրկուեցաւ): Սակայն Միջնադարի աւարտին մասին կան տարբեր կարծիքներ։ Այդ կարծիքներէն են՝ Կոստանդնուպոլիսի անկումը (1453), տպագրութեան յայտնագործումը (տասնհինգերորդ դարու կէսեր), Ամերիկայի յայտնաբերումը (1492), Անգլիական յեղափոխութեան (1640) սկիզբը, երեսնամեայ պատերազմի սկիզբը եւայլն։

## Աւատական կարգերու հաստատումը
Միջին դարերու հիմնական առանձնայատկութիւնը համայնական եւ ստրկատիրական կարգերու փոփոխութիւնն է՝ աւատականութեամբ։ Այդ կարգերու ժամանակ հիմնական թշնամական դասակարգերը, ոչ թէ ստրկատէրերն ու ստրուկներն էին, այլ աւատական ու կախեալ գյիւղացիները։ Տարբեր ժողովուրդներու մօտ աւատական կարգերը հաստատուած են ոչ միաժամանակ։ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ անոնք առաջացան Ե. դարավերջերը, այն շարժումէն ետք, երբ 476-ին ստրուկներու եւ գաղթօճախներուն ապստամբութեան հետեւանքով թուլացաւ ու «բարբարոսներու» ջախջախիչ հարուածներէն խորտակուեցաւ արեւմտեան Հռոմէական Կայսրութիւնը։

### Կախեալ գիւղացիներ
Հողի օգտագործման դիմաց կախեալ գիւղացիները պէտք է կատարէին պարհակներ, այսինքն ՝ հարկադիր պարտականութիւններ։ Գիւղացիները պէտք է վարէին ու ցանէին տիրոջ դաշտը, իսկ այնուհետեւ հնձէին, տեղափոխէին ու կալսէին հաւաքուած հացահատիկը։ Անոնք աւանակականի տնտեսութեան կը կատարէին  այլ աշխատանքներ՝ կը կառուցէին ու կը վերանորոգէին անոր տունը, շտեմարաններն ու կամուրջները, կը մաքրէին լճակները, կ'ապահովէին աւանակականի պալատը բնամքերով։ Աւանակականի կառավարիչն ու ծառաները կ'իրականացնէին հսկողութիւնը՝ բացառելու համար աշխատանքէն խուսափելու գիւղացիներուն ձգտումները։ Աւանակական տնտեսութեան մէջ գիւղացիին կատարած բոլոր աշխատանքները կը կոչուէին *կոռ*։

Գիւղացիները աւանակականին պէտք է տային նաեւ իրենց տնտեսութեան մթերքներուն մէկ մասը՝ հացահատիկ, անասուններ, թռչուններ, ձու եւ այլն։ Անոնք նաեւ պարտաւոր էին տալ իրենց արտադրանքի մէկ մասը՝ թաքան, մանուածք ու կաշի։ Մթերքներով ու իր տնտեսութեան մէջ պատրաստուած արտադրանքով գիւղացիին վճարումները հողատիրոջ կը կոչուէր *բահրա*։

Կոռն ու բահրան կախեալ գիւղացիներուն գլխաւոր պարհակութիւններն էին։ Աւելի ուշ աւանակականները մտցուցին նաեւ նոր հարկեր։ Գիւղացիներուն կը ստիպէին իրենց հացահատիկն աղալ միայն աւանակականի ջաղացքէն, հաց թխել տիրոջ փուռին մէջ եւ անոնց դիմաց կամ հարկեր վճարել, կամ ալ տալ ստացուած բերքի մէկ մասը։

Նմանատիպ կարգեր կը գործէին նաեւ այն գիւղացիներուն համար, որոնք կ'ապրէին եկեղեցապատկան հողատարածքներուն մէջ։ Անոնք պէտք է տային եկեղեցւոյ տասանորդ՝ բերքի եւ անասուններու ծնաճի մէկ տասներորդը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Միս

մինի|250px|Մսեղենի բազմազան տեսականի
մինի|250px|Խոզու միս
[thumb|''[Նատիւրմորթ (Կլոդ Մոնեէ|Նատիւրմորթ*, [[Կլոդ Մոնե]] (1864).]]

*'Միս**, կենդանիի սպանդէն ստացուած ելունք, կ'օգտագործուի որպէս սնունդ։<br />Անիկա կենդանական ծագման լիարժէք [[սպիտակուց]]ներու աղբիւր է, որ անհրաժեշտ է մարդու օրկանիզմի հիւսուածքներու կառուցման, նիւթերու սինթեզի եւ փոխանակման համար։ Կը հանդիսանայ նաեւ [[ֆոսֆոր]]ի աղբիւր։ Կը մասնակցի ջղային հիւսուածքներու, ճարպերու, B - խումբի սննդանիւթերու, միքրօտարրերու ֆիզիոլոքիական կազմուածքներուն մէջ։

=== Օգտագործուած քանակ ===
[[Հայաստան]]ի մէջ, 2002թ.-ի տուեալներով իւրաքանչիւր անձի հաշուով սահմանուած միսի սպառման տարեկան ֆիզիոլոքիական քանակը 75քկ է, այդ թիւին մէջ՝ տաւարի միսը՝ 20.3, խոզի եւ թռչունի միսը՝ 15-ական, ոչխարինը՝ 7.5, երշիկեղէնը եւ ապխտած ապրանքները՝ 13.5 եւ ենթամթերքները՝ 3.7 քկ։

==== Օգտակարութիւն ====
Միսը օժտուած է բարձր մարսելիութեամբ, դիւրին կ'ենթարկուի խոհարարական մշակման։ Միսէն կարելի է պատրաստել սնունդի բազմազանութիւն ապահովող ճաշատեսակներ։ Սակայն մսեղէնի չափէն աւելի օգտագործումը կրնայ ''հիպերտոնիկ'' հիւանդութիւններու զարգացման նախապայման հանդիսանալ։ Միսի ''պիոկենային ամինները'' կը զօրացնեն արիւնատար անօթներու տոնուսը՝ բարձրացնելով երակային ճնշումը։ Միսի մէջ պարունակուող ''նուկլիեինաթթուները'' կրնան նպաստել մեծահասակ մարդոց օրկաններուն մէջ, յօդատապի հիւանդութեան զարգացման, ուստի նպատակայարմար է զայն փոխարինել [[կաթ]]նեղէնով եւ ձկնեղէնով։

Սպանդի ենթարկուած կենդանիի տեսակէն ստացուող միսը կրնայ ըլլալ **տաւարի**, **ոչխարի**, **խոզի**, **այծի**, **ձիու**, **ուղտի**, **եղնիկի**, **գոմէշի**, **ճագարի''' եւ այլն։

## Առողջական վիճակներ, որոնք կ'արգիլեն միսը
Աղիքային տենդեր, մասնաւորապէս՝ որովայնային տիֆ։

Արեան մէջ միզաթթուի մակարդակի բարձրացում։

Ուրեմիայի յաւելում:

Բարձր արեան ճնշում։

Ջղային խանգարում եւ գրգռուածութիւն:

Երիկամներու բորբոքում։

## Առողջական վիճակներ, երբ միս կը տրուի
Մարմնի թուլութիւն։

Անեմիա

անբաւարար մարսողութիւն

Շաքարային դիաբետ. պէտք է նուազեցնել ածխաջրերու ընդունումը։

Միսը միջին մարդուն կը տրուի որպէս առողջ սննդակարգի անբաժանելի մաս՝ օրական 100 կրամ չափաբաժինով։ 

Այս կրնայ նաեւ աւելցուիլ մինչեւ 120 կրամ ընդհատուող ծոմապահութեան ընթացքին։

## Միսի Քիմիական Բաղադրութիւնը 110 Կրամին Մէջ

## Արտաքին յղումներ
* Ամերիկեան մսագիտութեան ասոցացիայի պաշտօնական կայքը
* Միսը երեխայի սննդակարգին մէջ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Միջերկրածովեան Խաղեր 1955

300px|մինի
**1955-ի Միջերկրածովեան խաղեր**, թիւով երկրորդ Միջերկրածովեան մարզական խաղեր, որ տեղի ունեցած է 15 Յուլիսէս մինչեւ 25 Յուլիս 1955-ը ինկած ժամանակահատուածին Ֆրանչիստական Սպանիոյ Պարսելոնա քաղաքին մէջ։ Մասնակցած են թիւով 1,135 աթլետներ 10 պետութիւններէ։ Մասնակից հաւաքականներն էին Եգիպտոսը, Ֆրանսան, Յունաստանը, Իտալիան, Լիբանանը, Մոնաքօն, Մալթան, Սպանիան, Սուրիան եւ Թուրքիան։ Նախատեսուած էր 102 մետալներ 19 տարբեր մարզաձեւերու համար։

Ամենաշատ քանակութեամբ մետալներ վաստակած է Սպանիան, սակայն որպէս հիւրընկալող երկիր չէ ճանչցուած յաղթող։ Առաջին տեղը զբաղեցուցած է Ֆրանսան, երկրորդը՝ Իտալիան, իսկ երրորդ պատուով հորիզոնականը՝ Եգիպտոսը։ Մրցոյթները անցկած են Պարսելոնայի օլիմպիական մարզադաշտին մէջ։ 1929-ին կառուցուած մարզական բաղադրեալը առաջնութեան ընդառաջ վերակառուցուած է։

Համաեւրոպական այս խաղերու խորհրդանիշը համարուող Միջերկրական ծովի ջուրով պատկերանիշը այս առաջնութեան ընթացքին օգտագործուած է առաջին անգամ։

## Մասնակից ազգեր
Ստորեւ ներկայացուած են 1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մասնակից պետութիւնները, իսկ փակագիծերուն մէջ նշուած են հաւաքած մետալներու քանակը։

* Եգիպտոս
* Ֆրանսա (278)
* Յունաստան (73)
* Իտալիա (195)
* Լիբանան (34)
* Մալթա (4)
* Մոնաքօ (14)
* Սպանիա (287)
* Սիրիա (41)
* Թուրքիա (40)

## Մարզաձեւեր
Միջերկրածովեան խաղերու մարզաձեւերն են`

* 20px Լող
* 20px Ջրագնդակ
* 20px Նետաձգութիւն
* 20px Թեթեւ ատլետիկա
* 20px Պասքեթպոլ
* 20px Սպորտպոլ
* 20px Բռնցքամարտ
* 20px Բայտարկաներով եւ կանոեներով թիավարութիւն
* 20px 20px Ձիամարզ
* 20px Սուսերամարտ
* 20px Ֆութպոլ
* 20px Կոլֆ
* 20px Մարզական մարմնամարզութիւն
* 20px Գեղարուեստական մարմնամարզութիւն
* 20px Հանտպոլ
* 20px Քարաթէ
* 20px Ճուտօ

* 20px Ակադեմիական թիավարութիւն
* 20px Առագաստամարզ
* 20px Հրաձգային մա»զանք
* 20px Սեղանի թենիս
* 20px Թենիս
* 20px Վոլեյպոլ
* 20px Լողափնեայ վոլեյպոլ
* 20px Ծանրամարտ
* 20px Ըմբշամարտ

## Մետալներ
Ստորեւ ներկայացուած են 1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մասնակից տասը պետութիւններու արդիւնքները՝ ըստ վերջիններուս պատուիրակներու հաւաքած մեդտալներու։

## Հետաքրքիր փաստեր
1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մեկնարկը ազդարարած է Սպանիոյ բռնապետ կեներալ Ֆրանչիսքօ Ֆրանքոն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1955
Միսաք (անձնանուն)

**Միսաք**, հրէական ծագումով հայկական արական անուն։ 
* Լատինագիր ձեւը՝ 

## Անունը Կրողներ
* Միսաք Մեծարենց (1885-1908 Կ.Պոլիս) արեւմտահայ բանաստեղծ
* Միսաք Մանուշեան ( 1906 Ատըեաման-1944 Ֆրանսա) լրագրող, Ֆրանսայի ազգայի հերոս
* Միսաք Թորլաքեան (1888 ՕԿ-1968 Քալիֆորնիա)

## Ծանօթագրութիւններ
Շաւարշ Միսաքեան

**Շաւարշ Միսաքեան** (աւազանի անունը՝ **Եղիազար**, ), հայ հրապարակագիր, ազգային-քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Շաւարշ Միսաքեան ծնած է Սեբաստիա նահանգի Զիմառա գիւղին մէջ։ Վեց տարեկանին ընտանիքը կը փոխադրուի Պոլիս, ուր Շաւարշ կը յաճախէ, յաջորդաբար, Գումգափուի Մայր Վարժարանը, Կալաթայի Կեդրոնականը եւ Կէտիկ Փաշայի Կարկուրեան դպրոցը։ Տասնվեց տարեկանին մուտք կը գործէ հրապարակագրութեան ասպարէզ՝ «Սուրհանդակ» թերթի խմբագրութեամբ։

Շաւարշ Միսաքեանի հրապարակագրական ինքնահաստատումը կը սկսի 1908-ին, երբ Զապէլ Եսայեանի, Գեղամ Բարսեղեանի եւ Վահրամ Թաթուլի հետ կը ձեռնարկէ Պոլսոյ «Ազդակ» շաբաթաթերթի հրատարակութեան։

1900ական թուականներուն, հրատարակած ու տարածած է յեղափոխական գրականութիւն, աշխատակցելով «Դրօշակ»ին եւ «Ռազմիկ»ին։ 1907ին մտած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան շարքերը։ Օսմանեան Սահմանադրութեան վերականգնումէն ետք, հիմնած է «Արծիւ» գրատունը, որ նաեւ հրատարակչական դեր ունեցած է ։

1911-1912-ին ստանձնած է Կարնոյ հռչակաւոր «Յառաջ» թերթի խմբագրութիւնը։ իսկ այնուհետեւ վերադարձած է 1913-ին Պոլիս մաս կազմելու համար Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Ազատամարտ»-ի խմբագրութեան։ Խոյս տալով Ապրիլ 24ի ձերբակալութիւններէն, մօտ տարի մը ապրած է թաքստոցներու մէջ, ազատութեան մէջ գտնուող խումբ մը շարքայիններ գլխաւորելով, որպէս կուսակցական մարմին։ Արժէքաւոր տեղեկութիւններ եւ յօդուածներ հայթայթած է Սոֆիայի «Հայաստան» թերթին՝ ընթացող ճնշումներուն, աքսորներուն եւ ջարդերուն մասին։ Օսմանեան իշխանութիւնները, չկարենալով զինք գտնել, հայրը աքսորած են Գոնիա, բայց ան յաջողած է փախչիլ։ 

Շ. Միսաքեան պուլկարացի լրտեսի մը դաւաճանութեամբ ձերբակալուած է 26 Մարտ 1916ին, երբ փորձած է Պոլիսէն հեռանալ ու Պուլկարիա ապաստանիլ։ Բանտարկուած ու տանջանքներու ենթարկուած է։ Փորձած է փախչիլ՝ բանտի երրորդ յարկէն վար նետուելով, բայց ոտքը կոտրած ու բռնուած է։ Մահուան դատապարտուելով, մահավճիռը փոխարինուած է հինգ տարուան բանտարկութեամբ։ Բանտին մէջ մնացած է մինչեւ 17 Նոյեմբեր 1918, երբ  ազատ արձակուած է Մուտրոսի զինադադարէն ետք (30 Հոկտեմբեր 1918): 

1925-ին հիմնած է Փարիզի «Յառաջ» օրաթերթը, որուն հրատարակիչն ու վարիչ խմբագիրը մնացած է մինչեւ մահը։ Շաւարշ Միսաքեան «Յառաջ»-ի կողքին նաեւ մաս կը կազմէ «Դրօշակ»-ի խմբագրութեան ու կուսակցական բարձրագոյն պատասխանատու պաշտօն կը վարէ՝ իբրեւ Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ, ապա Հ.Յ.Դ. Եւրոպայի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ։ 

‎‎1943-ին, ազգային «Յառաջ» վարժարանի հիմնումէն ետք, անմիջապէս հիմը կը դրուի «Յառաջ» Պատանեկան միութեան, ԼԵՄ-ի «Շ.Միսաքեան» մասնաճիւղին՝ իբրեւ շարունակութիւն Մուսա Լերան պատանեկան միութեան։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Շաւարշ Միսաքեանի Պատմութիւնը 1884 Թ. Սեբաստիա։

Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Միսթըր Հատսըն

**Պէնճըմին Հատսըն Մքելտաուի** (), բրիտանացի երգիչ, երգերու հեղինակ եւ երաժշտական արտադրող։ 2007 թուականին հրատարակած է իր «A Tale of Two Cities» խտասալիկը, իսկ 2009 թուականին երկրորդ՝ «Straight No Chaser» անունը կրող խտասալիկը, որուն շնորհիւ «Supernova» (Քանիէ Ուէսթ]]ի մասնակցութեամբ) նշանաւոր դարձած է Մեծն Բրիտանիոյի մէջ։ Ան նաեւ յայտնի է ամերիկացի ռէփ երգով Ճէյ Զիի «Young Forever» (2010) առանձնայատուկ, ուրոյն իր մասնակցութիւնը ունեցած է։

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Բրիտանացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Բրիտանացի երգահաններ
Արմենակ Միսիրեան

**Արմիս** (բուն անունով՝ **Արմենակ Միսիրեան**, ), հայ  գեղանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, Թուրքիա, ապա Հալէպի մէջ, ուր հաստատուած է 1915 թուականէն ետք։ 1930 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ, ու յաճախած է Ժիւլիան եւ Կրանտ Շոմիեր ակադեմիաները։ Մասնակցած է ֆրանսահայ նկարիչներու «Անի» ընկերութեան ցուցահանդէսներուն։ իբրեւեւ գեղանկարիչ, ան հռչակաւոր դարձած է եւ ճանաչցուած է 1952 թուականին։ 1959 թուականին արժանացած է «Փոփուլիստ» սալոնի առաջին մրցանակին։ Ան Փարիզի, Ցիւրիխի եւ Ամսթերտամի մէջ ցուցադրած է Մեծ եղեռնին, եւ իր ժողովրդի վերապրումին նուիրուած քսան կտաւ:

1956 թուականին այցելած է Խորհրդային Հայաստան։ 1964 թուականին Երեւանի մէջ կազմակերպուած է Արմիսի անհատական ցուցահանդէսը։ Իր գործերուն մէկ մասը նուիրած է Հայաստանի պետական պատկերասրահին («Երեք բարեկամներ», 1955, «Ընտանիք», 1959, «Սայլը նրբանցքում», 1960, «Երիտասարդութիւն», 1961, «Կիթառահարը», 1963 եւ այլն)։ 1965 թոաւականին Հալէպի մէջ լոյս տեսած է Արմիսի «Դրուագներ նկարչական կեանքէս» գիրքը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Գրիգոր Միսքճեան

**Գրիգոր Միսքճեան** (1865, Կ. Պոլիս - 5 Օգոստոս 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1865 թուականին Կ.Պոլիս՝ հայ կաթոլիկ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկ Ստեփան Միսքճեանի եղբայրն է։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ Միջա-գիւղի մէջ (Օրթաքէօյ)։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն ու զբաղած է դեղագործութեամբ։ 1915 թուական Ապրիլին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ բանտին մէջ, ապա՝ աքսորուած Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի հաւաքուած համրիչին՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ 1915 թուականի 5 Օգոստոսին՝ դարձեալ Օրթագիւղէն աքսորուած է։ Գոնիայէն 2 ժամ հեռաւորութեան վրայ գտնուող վայրի մը մէջ, Անգարայի մօտ, սրախողխողի ենթարկուած է, եղբօր՝ Ստեփանի հետ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուժած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922 թուական։ 
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, 24 Ապրիլ 1985։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը:

## Աղբիւրներ

* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:5 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստեփան Միսքճեան

**Սետփան Միսքճեան** (1850/1852, Կոստանդնուպոլիս - 5 Օգոստոս 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1850/1852 թուականին, Կոստանդնուպոլ­սում` հայ կա­թո­լիկ ընտա­նի­քի մէջ։ Դե­ղա­գործ Գրի­գոր Միսք­ճեա­նի եղ­բայրն է։

Նախ­նա­կան կրթու­թիւնն ստա­ցած է Կ. Պոլ­սոյ Մի­ջա­գիւղ թա­ղա­մա­սի վար­ժա­րա­նէն ներս։ 1878 թուականին աւար­տած է Կ. Պոլ­սոյ Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նը եւ ստա­ցած է բժշկական վկա­յա­կան։ Մաս­նա­գի­տա­ցած է ման­կա­բար­ձու­թեան եւ վի­րա­բու­ժու­թեան գիծով։ 1880-89 թթ., որպէս՝ դայեակ (ծննդաբեր կիներու բժիշկ), վի­րա­բոյժ, գլխա­ւոր բժիշկի տե­ղա­կալ աշ­խա­տած է սուրբ Փրկիչ հայոց ազ­գա­յին հի­ւան­դա­նո­ցին մէջ։ Բնակ­ած է Կ. Պոլ­սոյ Մի­ջա­գիւղ թա­ղա­մա­սին մէջ։ Եղած է Մի­ջա­գիւ­ղի կա­թո­լիկ եկե­ղե­ցւոյ թա­ղա­կան խորհուր­դի ան­դամ։

Եղած է բժշկա­կան եւ կրթա­կան եռան­դուն գոր­ծիչ։ 1915 թուականի Ապ­րի­լին, եղ­բօր` դեղագործ Գրիգորի հետ, ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա՝ աքսորուած Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն 6-րդին վրայ։ 1915 թուականի Օգոս­տո­ս 5-ին Կ. Պոլսոկ Օրթագիւղ թաղամասէն դարձեալ աքսորուած է։ Գոնիայէն 2 ժամ հեռաւորութեան վրայ գտնուող վայրի մը մէջ, Անգարայի մօտ, սրախողխողի ենթարկուած է բժիշկ եղբօր՝ Գրիգորին հետ, 64 տարեկան հասակին։ Երուանդ Օտեան անոր անունը յիշատակած է՝ Օգոստոսի 5-ին ձերբակալուածներու մէջ։

1921 թուականի ընթացքին Կ. Պոլսոյ «Ճա­կա­տա­մարտ» թերթի մի քանի թիւերուն մէջ հարազատները յայտարարութիւններ տպագրած են, զինք գտնելու յոյսով, որովհետեւ անոնց համար մութ մնացած է բժշկի ողբերգական ճակատագիրը։ Անոր անունը ընդրկուած է նաեւ Արշակ Ալպօյաճեանի 303 նահատակներու անուանացանկին մէջ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կը փնտռուին, «Ճա­կա­տա­մարտ», Կ. Պոլիս, 05-011921, ապա Մայիս, Յունիս, Սեպտեմբեր, Նոյեմբեր։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վի­են­նա, 1922։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Սթանպուլ, 1939։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Շամտանճեան Մ., Հայ մտքին հարկը Եղեռնին, Ան­թի­լի­աս, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երե­ւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օս­մա­նեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12
* Միրտանօղլու Զաքարիա, Կը փնտռուին, «Ակօս», Սթամպուլ, 23-04-2010

## Աղբիւրներ

* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:5 Օգոստոսի մահեր
Վիկտոր Միրզայեանց

**Վիկտոր Հայկի Միրզաեանց** (9 Մայիս, 1946, Քուրկան Թիւպէ, Թաճիքստան - 1997/98, Մոսկուա, ՌԴ), խորհրդային հայ օբերաթոր, կինոբեմադրիչ, Տաջիկստանի Լենինի անուան մրցանակի դափնեկիր (1980), Տաջիկստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1989), ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստներու միութեան անդամ (1977)։ Պարգեւատրուած է Տաջիկստանի ԽՍՀ Գերագոյն խորհրդի պատւոգրով։

## Կենսագրութիւն
Վիկտոր Միրզաեանց, ծնած է 1946 թուականին Քուրկան Թիւպէի մէջ։ 1971 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի օբերաթորական բաժինը՝ Լէոնիդ Կոսմատովի արուեստանոցը։

1965 թուականէն աշխատած է Տաջիկֆիլմ ստուդիայի մէջ որպէս կինոօբերատորի օգնական, իսկ 1971 թուականէն՝ գեղարուեստական ֆիլմերու օբերաթոր-բեմադրիչ, բեմադրիչ։ Բազմաթիւ անգամներ ընտրուած է Տաջիկստանի կինեմատոգրաֆիստներու միութեան խորհրդի անդամ։
1990-ական թուականներու սկիզբը տեղափոխուած է Ռուսաստան, մահացած է Մոսկուա քաղաքին մէջ։

## Փառատոներ
* 21-րդ Համամիութենական կինոփառատոնի դիպլոմ «Քաւում» (Искупление) ֆիլմի համար (1988, Պաքու)
* Ասիոյ, Ափրիկէի եւ Լատինական Ամերիկայի երկրներու 20-րդ միջազգային կինոփառատոնի վկայական «Քավում» (Искупление) ֆիլմի համար (1988, Տաշքենդ)

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Օբերաթոր
#### Գեղարուեստական ֆիլմեր

#### Փաստագրական ֆիլմեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Վիկտոր Միրզաեանցի մասին Ժամանակակից Ռուսաստան կայքին մէջ 

Ստորոգութիւն:9 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1946 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1997 մահեր
Միսուրի

**Միսուրի** (անգլերէն՝ Missouri), նահանգ ԱՄՆ-ի կեդրոնական մասին մէջ, Միսսիսիբիի եւ Միսուրի գետերու աւազանները: Տարածութիւնը 180.4 հազար քմ2, բնակչութիւնը 5.99 միլիոն (2010, 70%՝ քաղաքային): Վարչական կեդրոնը՝ Ճեֆըրսոն Սիթի:

Մեծ քաղաքներէն են Սենդ Լուիսը, Պրանսընը եւ Գանսաս Սիթին: Մակերեւոյթը դէպի արեւմուտք աստիճանաբար բարձրացող ալիքաւոր հարթավայր է: Հարաւը կրաքարային Օզարկ սասուանդն է, բարձրութիւնը՝ մինչեւ 540 մ.: Կլիման բարեխառն է: Արդիւնաբերական-գիւղատնտեսական նահանգ է: Կայ կապարի, երկաթի հանքաքարի, քարածխի, բարիտի, շինանիւթերի արդիւնահոսը: Արդիւնաբերութեան հիմնական ճիւղերն են մեքենաշինութիւնը եւ սննդի արդիւնաբերութիւնը: Զարգացած են հրթիռային («Մազդոնել-Տուկլաս», Սենթ Լուիսի մէջ), ինքնաշարժներու (Գանսաս Սիթին, Սենթ Լուիսը), ռատիոէլէկտրոնային, քիմիական, մսի պահածոներու, ալրաղաց արդիւնաբերութիւնը: Կայ ճանապարհաշինական, գիւղատնտեսական եւ կարի մեքենաներու արտադրութիւն, կաշիի-կօշիկի, ցեմենտի արդիւնաբերութիւն, սեւ եւ գունաւոր մետաղագիտութիւն: Անասնապահութիւնը կու տայ նահանգի գիւղատնտեսութեան ապրանքային արտադրանքի 70%-ը: Կը մշակէ եգիպտացորեն, սոյա, ցորեն, վարսակ, Միսսիսիբիի գետի հովիտը՝ բամպակ:

## Կոչումը
Կոչումը կը բացատրուի երկու կերպով: Տեղացի հնդիկներուն կողմէ՝ ալդոնքիններու լեզուով բառացի կը նշանակէ «մեծ նաւակ» (միսի՝ «մեծ», ուրի՝ «նաւակ») եւ կազմուած է տոհմի «մեծ նաւակներ ունեցող մարդիկ» անունէն: Երբեմն կը բացատրեն որպէս «աղմկոտ գետ» (գետի ջուրը աղտոտ է:)

## Ծանօթագրութիւններ
Խուան Միրօ

**Խուան Միրօ** (, ), կատալոնացի իսպանացի նկարիչ, քանդակագործ:

## Կենսագրութիւն
1907-1910 թուականներուն սորուած է Պարշելոնայի Խորխէ Գեղեցիկ արուեստներու բարձրագոյն դպրոցին մէջ։ 1919 թուականէն կ'ապրի Փարիզի մէջ։ Սիւրռէալիզմի առաջին ցուցահանդէսի (1925) թուին մասնակից: Միրոյի պարզամիտ, մանկական նկարչութիւնը յիշեցնողը նրբագեղ-դեկորատիւ աշխատանքներուն միահիւսւում են առարկայաձեւ անորոշ մարմիններն ու կենդանակերպ ֆանտաստիկ արարածները («կատալոնեան բնանկար», 1924 ժամանակակէն արուեստի թանգարան, Նիւ Եօրք): 1940-1950-ական թուականներին յարել է աբստրակտ արուեստին:

Նկարազարդումներ, սքէչներ կատարած է խեցեղէնի եւ գորգերի համար, աշխատել մոնումենտալ-դեկորատիւ արուեստի բնագաւառին մէջ (Իւնեսկօ-ի շէնքի խճապատկերները, Փարիզ, 1958):

## Պատկերասրահ

Image:Dona_i_Ocell.JPG|խոան Միրոյ. *կինն ու թռչունը*.


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Խոան Միրոյի կայքը 
* Խոան Միրոյ
* Խոան Միրոյի հիմնադրամը Մայորկայում 
* Խոան Միրոյի աշխատանքները MoMA հաւաքածոյում 

Ստորոգութիւն:Կատալոնացի նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Իսպանացի նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ֆրիտրիխ Միւլլեր

**Ֆրիտրիխ Միւլլեր** (, 6 Մարտ, 1834 Պոհեմիայի թագաւորութիւն — 25 Մայիս, 1898, Վիէննա, Աւստրիա), աւստրիացի լեզուաբան եւ հայագէտ։

## Կենսագրութիւն
1853-1857 թուականներուն ընթացքին ուսանած է Վիէննայի եւ Կոթինկենի համալսարաններուն մէջ։

Տիրապետած է Հայերէնին, Յունարէնին եւ Սանսկրիտին:

1858 թուականին Ֆրիտրիխ եղած է Վիէննայի համալսարանի, ապա՝ արքունական մատենադարանի տնօրէնը, իսկ 1866 թուականէն սկսեալ դարձաւ Վիէննայի համալսարանին լեզուաբանութեան դասախօսը եւ Կայսրական գիտութիւններու ճեմարանին անդամերէն մէկը։

## Հայագիտական աշխատանքներ
1860-ական թուականներուն Միւլլերը իր հայագիտական յօդուածները հրատարակած է ճեմարանին պատմական եւ փիլիսոփայական տեղեկագիրին մէջ։ Ֆրիտրիխ նաեւ իր պատմաբանասիրական բնոյթի գործերուն մէջ անդրադարձած է Մեսրոպ Մաշտոցին գործունէութեան, հայկական գրական գիւտերուն, Կորիւնին, Ղազար Փարպեցիին, Ստեփանոս Տարոնեցիին (Ասողիկ), Առաքել Դաւրիժեցիին, Վարդան Բարձրբերդցիին եւ Մխիթար Գոշին գործերուն:

Իսկ լեզուաբանական յօդուածներուն մէջ, որոնք շատ լաւ ձեւով ամփոփուած են «Արմենիաքա» («Armeniaca») էջերուն մէջ, հետազօտած է Հայերէնի խոնարհումը ու հոլովումը, կատարելով բազմաթիւ ստուգաբանութիւններ։

Ֆրիտրիխ Միւլլերին ամէնէն լաւ գործերէն են՝
* «Ընդհանուր ազգագրութիւն» (1879)
* քառահատոր «Լեզուաբանութեան հիմքերը» (1876-1887):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աւստրիացի լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիացի հայագէտեր
Ստորոգութիւն:Վիէննա քաղաքի մահեր
Ստորոգութիւն:6 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Մայիսի մահեր
Միքայէլ Եէմէնճեան

**Միքայէլ Եէմէնճեան**, Կ. Պոլսէցի ուսուցիչ:

Եէմէնճեան ծնած է 1879-ին Կ. Պոլիս, Կեսարացի ընտանիքէ։ Մանկութեան հասակին Կեսարիա գացած է, ուր Կիւմիւշեան Վարժարանի եւ ապա Ս. Կարապէտի Բարձր. Վարժարանի մէջ կ'ուսանի: Իբր Գ. Էսաեան սան Ա. կարգի վկայականով դպրոցը աւարտելէ ետք՝ անմիջապէս յետոյ, ըստ իր յանձնառութեան, ուսուցչական ասպարէզ կը մտնէ Կիւմիւշեան Վարժարանին մէջ պաշտօն վարելով 1896-1901: 1901-ին Փարիզ կ'երթայ իր ուսումը կատարելագործելու, յետոյ Ամերիկա կ'անձնի: Աշխատակցած է 1897-ին Արեւելեան Մամուլին եւ 1897-9 Լէյաքիմ ստորագրութեամբ թղթակցութիւններ ունի Արեւելքի եւ Սուրհանդակի մէջ: (Ալպ. «Հայ Կեսարիա» 1197):

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, Պիւքրէշ, Հատոր Դ., Էջ 659:
Միքայէլ (բժիշկ)

**Միքայէլ** (անյայտ - 15 Փետր­ուա­ր 1916), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ատացած է բժշկական կրթութիւն։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս՝ Վանի նահանգի Սարայի գաւառի, զինուորական բժիշկ։

Մահացած է 1916 թուականին Փետրուար 15-ին, ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպո­լիս, 1919։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի մահեր
Միքայէլ Արամեանց

**Միքայէլ Արամեանց** (), 19-րդ դարու թիֆլիսաբնակ հայ ձեռնարկատէր, նաւթարդիւնաբերող, մեծ բարերար եւ հասարակական գործիչ։

Թիփղիսի «Ազգային բարեգործական ընկերութեան» հիմնադիր։ Ալեքսանտր Մանթաշեանի մտերիմ ընկեր եւ գործընկեր։ Մանթաշեանի հետ Պաքոին մէջ կը զբաղեր քարիւղարդիւնաբերութեամբ եւ առաջիններէն եղած էր, որ իր կապիտալի մեծ մասը տեղափոխեցաւ Պաքու՝ քարիւղը երկաթուղիով, սիսթերններով տեղափոխելու համար։

## Կենսագրութիւն
մինի|ձախից|160px|Արամեանցներու Ախթալայի առանձնատունըՄիքայէլ Արամեանցը ծնած է Արցախ, 1843 թուականին:
Ներսիսեան դպրոցի մշտական հոգաբարձուն ու հովանաւորը եղած է։ Աջակցած է Թիփղիսի նշանաւոր «Արամեանցի հիւանդանոցին» (ներկայիս՝ Թպիլիսիի թիւ 1 բուժական հիւանդանոց) կառուցմանը՝ նուիրաբերելով հարիւր հազար ռուպլ։ Արամեանցի անուան հետ կապուած է նաեւ իր կառուցած Թպիլիսիի ներկայիս «Մարիոթ» հիւրանոցի շէնքը, որուն ճարտարապետը նոյնպէս հայ Գաբրիէլ Տէր-Միքելեանն էր։ 
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ապաստաններ կառուցած է հայ գաղթականներու համար։

Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք, Արամեանցը կորսնցուցած է իր գրեթէ ամբողջ կարողութիւնը։ Հարստութիւնէ եւ դիրքէն զրկուելով 1924 թուականին մահացած է սովի ու աղքատութեան մէջ։

Արամեանցը թաղուած է հայկական Խոճիվանքի Գերեզմանատունին մէջ։ Ստալինեան ժամանակաշրջանին գերեզմանատունն աւերած են, իսկ 1990-ական թուականներուն գերեզմանատունին տեղը շինած են վրացական Սամեպա տաճարը։ Կատարուած հողային աշխատանքներու հետեւանքով հարիւրավոր աճիւններ, այդ թիւին նաեւ Արամեանցինը, ոչնչացուած են։
մինի|360px|Արամեանցներու ընտանիքը
## Պատկերներ
#### Միքայէլ Արամեանցը Ախթալայի Իր Տան Մէջ

Պատկեր:Mikael-Aramyants-in-Akhtala-residence3.jpg
Պատկեր:Mikael-Aramyants-in-Akhtala-residence.jpg
Պատկեր:Mikael-Aramyants-in-Akhtala-residence2.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1843 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1924 մահեր
Միքայէլ (անձնանուն)

**Միքայէլ**, աստուածաշնչային ծագումով հայկական արական անուն մըն է։ Կը ծագէ  («մի քմոյ էլոհիմէ) արտայայտութենէն, որը թարգմանաբար կը նշանակէ՝ «Ո՞վ կայ Աստծուն նման»։
## Անունը Կրողներ
 
* Միքայէլ Արամեանց (1843, Արցախ-1924, Թիփղիս) մեծահարուստ գործարար
* Միքայէլ Լորիս-Մելիքով (, 1825-1888, Նիս) հայազգի զաւրավար
* Միքայէլ Յակոբեան (1925-1983) խմբագիր
* Միքայէլ Մանուէլեան (1877-1944) դերասան եւ արձակագիր
* Միքայէլ Միանսարեանց (1830 Թիփղիս-1880 Սանքթ Փիթըրսպուրկ) մատենագէտ
* Միքայէլ Նալպանտեան (1829-1868) գրող եւ բանաստեղծ
* Միքայէլ Չամչեան (1738-1823) պատմաբան, լեզուաբան, աստուածաբան

## Ծանօթագրութիւններ
Միքայէլ Եպիսկոպոս Խաչատուրեան

**Միքայէլ Եպիսկոպոս Խաչատուրեան (1846-1915)** Ծնած է Խարբերդ 1846-ին: Ուսումը կը ստանայ հոն եւ Մալաթիա: Յետոյ Զմառի վանքը կը ղրկուի եւ ձեռնադրուելով Մալաթիա կ'անցնի: Տարիներ վերջ Պոլիս կը կանչուի եւ 1899-ին կ'ընտրուի Եպիսկոպոս Մալաթիոյ, ուր կը մնայ մինչեւ 1915:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 90, յօդուած 696
Միքայէլ Միանսարեանց

**Միքայէլ Միանսարեանց** () հայ գիտական մատենագիտութեան հիմնադիր-լրագրող, հասարակական գործիչ։

Ռուսահայ գրողներու յայտնի դէմքերէն եղած է Միքայէլ Մինանսարեանց։ Ծնած է Տփղիս (այժմ՝ Թիֆլիս)։ Ուսումը ստացած է Ներսիսեան դպրոցին ու Լազարեան ճեմարանին մէջ։ Աւարտած է Փեթերսպուրկի կայսերական հեծելազօրային բարձրագոյն ուսումնարանը (1857)։ Եղած է փոխգնդապետ։ Աշխատակցած է «Հիւսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Кавказ» եւ այլ պարբերականներու հետ։ Կազմած է «Քնար Հայկական» (1868) երգարանը, որուն վերջաբանին մէջ, ինչպէս նաեւ «Կանոնաւոր Եւ Վայելուչ Գրութեան Պատմութիւնը Եւ Տեսութիւնը» (1872) աշխատութեան մէջ, ամփոփած է իր մանկավարժական հայացքները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ

**Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ** (21 Յունուար 1786 – 1819):

Ծնած է 21 Յունուար 1786–ին։ Երբ Գրիգոր Չէլէպի պաշտօնի անցաւ փողերանոցին մէջ, ինքն ալ պատասխաանատու վարիչ եղաւ փողերանոցի ոսկիին։

Միքայէլ հաշուեկշիռը հաւասար չկրցաւ բերել եւ Հալէթէ ու ուրիշներէ եղած պահանջներուն գոհացում տալու համար, մեծ գումարներուն գանձումները յարմարագոյն ժամանակի մը սպասած ատեն, գրէթէ տարի մը կ'անցնի։

«*Իր պաշտօնավարութեան երկրորդ տարին է որ հաշիւ կը պահանջուի եւ ահա մէջտեղ կ'ելլէ հաշիւներու անհաւասար վիճակը. այն ատեն Պէզճեան՝ Գրիգոր Չէլէպիի կը վազէ եւ կշռոյն պակասը լեցնել կը խոստանայ, միայն թէ պայմանաւ որ ոսկւոյն վրայ դրուողները հանուին եւ նոյն պաշտօնը իրեն Պէզճեանի յանձնուի*» կը գրէ Հ. Մէնէվիշեան, մինչդեռ ստոյգն այն է թէ բարեկամներու թախանձանքին անսալով, Պէզճեան դիմած է կարգադրելու համար հաշիւները, սակայն ուշ էր արդէն։

Արդէն գրեցինք թէ եկեղեցի գտած էին Տիւզեանց ապարանքէն: Այդ եկեղեցւոյն զգեստները եւ պատկերները ամէնքն ալ Հայոց Պատրիարքարան ղրկուած են։

Պէրպէրեանի մէջ կը կարդանք, թէ եթէ փափաքէին հայ ամիրաները եւ հարուստները միաբանելով կարող էին զանոնք փրկել գլխատումէ։

1819–ի Հոկտեմբեր 2–ին Միքայէլ Չէլէպի եւ իր հօրեղբօրորդին Մկրտիչ Չէլէպի կախուեցան Եէնի գիւղի իրենց ծովեզերեայ ապարանքին պատուհանէն։

Ամբողջ հայ Ազգը կ'ողբայ ազնիւ Տիւզեանց մահը: Չենք գիտեր թէ ինչո՞ւ նոյն օրը Գանտիլլի Տավուտեան Անտոնի տան մէջ խնճոյք կը կազմակերպեն Թնկըրեան Յակոբ եւ Յովսէփ, Գըլճեան Գրիգոր եւ Գօլէճեան քահանաներու զաւակները, ուրախանալով Աբբայական ուխտին պաշտպաններուն մահուան առթիւ։

Գլխատուած երեք եղբայրներու եւ Մկրտիչ Չէլէպիի գերեզմանները կը գտնուին Գուրու Չէշմէ, թէեւ արձանագրութիւններ չկան, բայց պատրաստուած են Հ. Ղուկաս Վ. Օղուլուխեանի կողմէ որոնք են.


Գրիգոր Տիւզեան
Մտօք, պերճութեամբ անձին ու բանի
Գերիվերոյ ամենայնի
Բաց անյագուրդ ապերախտէն
Ոյր ամպարիշտ ժամիքն սուր
Եհատ զգեղեցիկ զարեւն նորա 
Չկարացեալ հանճարեղ ոգւոյն
Ի հաւան զսիրտ իւր ածել, 
Թէ գուցէ բնաւ 
Այնբիսի սեաւ սիրտ ապաշնորճ։
Զայս իմաստ աստ ուսաւ եւ ուսոյց։
Ծնեալ ժամի 1774 Յունիս 4
                    Զրաւեալ ի 1819 Հոկտեմբեր 2


Ի հողոյ աստի ունայնութեան
Յոր իջանեն փառք աշխարհի
Դալարասցի
Յորոտալ փողոյ
Գարնանաբեր Յարութեան
Ծաղիկ կայտար անուշահոտ
Հնձեալ դարապարտ
Քաղցր եւ զուարթամիտն յամենայնի
Երից թագաւորաց ցանկալին
Ստութեան բախտին եւ մարդոյ նշան 
Տիւզեանն Սերգիս։
Ծնեալ ժամի 1777 Հոկտեմբեր 15
                      Զրաւեալ ի 1819 Հոկտեմբեր 2


Որ ոչ բաւեալ 
Դարձուցանել՛ի գլխոյ եղբարցս
Զշանթընկէց ամպրոպացն սպառնալիս, 
Առ սէր նոցին
Մատուցի եւ զիմս անմեղ պարանոց
Եւ պարանեացայ ի նոյն մրրիկ
Միքայէլս Տիւզեան.
Յանհաս խորհրդոց երկնից
Հարուածեալ անմեղութիւն, 
Հայեաց յայս մահ անպարտական
Տիր ափ ի բերան։
Ծնեալ յամի 1786 Յունուար 21 
                      Զրաւեալ 1819 **Միքայէլ Չէլէպի Տիիզ**


## Աղբիւրներ
* «Մասեաց Աղաւնի» (1857)
* «Յիշատակարան» (կազմուած Վ. Գ. Զարդարեանի կողմէ)

Ստորոգութիւն:1786 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1819 մահեր
Ստորոգութիւն:21 Յունուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Մարգարիտա Միքայէլեան

**Մարգարիտա Իսահակի Միքայէլեան** (30 Օգոստոս 1927, Մոսկուա, Ռուսաստան – 10 Դեկտեմբեր 2004, Մոսկուա, ՌԴ), թատրոնի եւ ֆիլմի հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի բեմադրիչ Սերգէյ Միքայէլեանի կինը։

## Կենսագրութիւն
Մարգարիտա Միքայէլեան, ծնած է 1927 թուականին Մոսկուայի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Մոսկուայի Ա․ Լունաչարսկի անուան Թատերական արուեստի պետական հիմնարկի (ԳԻՏԻՍ) բեմադրիչի բաժինը։ 1951 թուականէն ներկայացումներ բեմադրած է Սարատովի, Գորկիի, Մոսկուայի «Սովրեմեննիկ» եւ այլ թատրոններու մէջ։ 1953-1956 թուականներուն եղած է Թաշքենթի Օսթրովսքիի անուան գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի դերասանական դասընթացքներու ղեկավարը։ Բեմադրած է շարք մը ներկայացումներ ուզբեկական թատրոններուն մէջ։ 1966-1982 թուականներուն աշխատած է Մոսկուայի Սատիրա թատրոնին մէջ որպէս բեմադրիչ։

Մահացած է 2004 թուականին։ Թաղուած է Պերետելկինսկի գերեզմանոցը։

## Թատերական աշխատանքներ
* Շողք
* Փոքրիկը եւ Կառլսոնը, որոնք կը բնակին տանիքը
* Երկարագուլպայ Պեպին

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Մարգարիտա Միքայէլեանի մասին dic.academic.ru կայքին մէջ
* Մարգարիտա Միքայէլեանի մասին Կինոյի հանրագիտարանին մէջ

Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մոսկուա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:2004 մահեր
Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Յակոբ Միքայէլեան

**Յակոբ Միքայէլեան** ծնած է 30 Ապրիլ,1943-ին Հալէպ, Սուրիա: Արուեստագէտ, արձակագիր, ուսուցիչ, մանկավարժ:  Յակոբ Միքայէլեան այժմ կ’ապրի Երեւան:

## Կենսագրութիւն

Յակոբ Միքայելեան ուսումը ստացած է Ազգային Հայկազեան եւ ՀԲԸՄ Լ. Նաճարեան-Գ. Կիւլպէնկեան Երկրդ.Վարժարաններուն մէջ։ 1970-ին վկայուած է Դամասկոսի Համալսարանի
Անգլերէն Լեզուի Եւ Գրականութեան Բաժինէն, ապա հետեւած մանկավարժութեան եւ վկայուած Նիւ Ճըրզիի Համալսարանէն:

2002–2004՝ իբրեւ տնօրէն պաշտօնավարած է ՀԲԸՄ Լ.Ն.-Գ.Կ. Վարժարանին մէջ,
2004–2014՝ ստանձնած է նոյն վարժարանի Հայկական Բաժնի ընդհանուր պատասխանատուութիւնը, ծաւալելով նաեւ արտադասարանային գործունէութիւն:
Ստանձնած է ատենապետութիւնը ՀԲԸՄ Հալէպի
Տեղական Մասնաճիւղին:

Դասաւանդած է Հայոց լեզու եւ գրականութիւն, ղեկավարած է առարկայական յանձնաժողովը:
Դպրոցին մէջ ստեղծած է թատերախումբ, սակայն գլխաւոր ուշադրութիւնը սեւերելով «Պետրոս Ադամեան» թատերախումբին:

Հայրը գաղթած է Զեյթունէն:

## Գրականութիւն
Յակոբ Միքայէլեան կատարած է Վարդան Այգեկցիի Աղուէսագիրքին արաբերէն թարգմանութիւնը եւ հրատարակած զայն 1989-ին:

Ան հեղինակն է հետեւեալ պատմուածքներու հատորներուն՝

* «Տիկնիկը» (1998),
* «Փինոքիօ Քիթի Մը Օրագրէն» (2004),
* «Բաց Պատուհան» (2006),
* «Անաւարտ Համանուագ» (2007),
* «Աշնանային Մենանուագ» (2012)
* «Գարուն էր...» (2018)
* «Ճակատագրի Սեւ Կատուն» վիպակը (2020) 

## Սփիւռքահայ եւ հայրենի մամուլին հետ աշխատակցութիւններ

Միքայէլեան հեղինակ է գրականութեան ու արուեստի տեսութեանը նուիրուած բազմաթիւ յօդուածներու:

Իր յօդուածները հաճախակիօրէն լոյս կը տեսնէ Հալէպի «Գանձասար» պաշտօնաթերթին եւ Հայաստանի ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹի մէջ ներկայացնելով զուգադիպող դէպքերու եւ կամ դէմքերու ինչպէս նաեւ դրուագներ հայ ժողովուրդի կեանքէն:

## Թատերական գործունէութիւն

Յակոբ Միքայէլեան Հալէպի «**Պետրոս Ադամեան**» թատերախումբի ատենապետը եղած է:
Նկարահանուած է արաբական ֆիլմերուն մէջ, իսկ «Պետրոս Ադամեան» թատերախումբին մէջ մարմնաւորած է հարիւրէն աւելի կերպար:

## «Պետրոս Ադամեան» թատերախումբ

## Պարգեւներ

* Յակոբ Միքայէլեան արժանացած է ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան «Պատուոյ Գիրի»ն:

## Աղբիւրներ

* Հակոբ Միքայելյան. «Բոլոր հայերուն հայրենիքը մէկն է»

## Արտաքին յղումներ

* Սուրիան այն երկիրն է, ուր հայ համայնքը ամէնաշատ ազատութիւնը վայելած է Յակոբ Միքայելեան
* Հալեպի իրավիճակի թիւ մէկ պատասխանատուն Թուրքիան է.Յակոբ Միքայէլեան
* Հրատարակչական Հիմնադրամներ ԳԷՈՐԳ ՄԵԼԻՏԻՆԵՑԻ ԳՐԱԿԱՆ ՄՐՑԱՆԱԿ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1943 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ