open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երուանդ Արաբեան

**Երուանդ Արաբեան** (**Արապեան**, ), Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրող բժիշկ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Զաւակն է իրաւաբան Անդրանիկ Արաբեանի։ 1897-ին աւարտած է ծննդավայրին Հարպիէ թաղամասի զինուորական բժշկական վարժարանը:

Ամուսնացած է գրագիտուհի տիկին Արմէնուհիի հետ: Անոնք բախտաւորուած են քանի մը զաւակներով:

## Գործունէութիւն
1897-1907 հարիւրապետի աստիճանով ղրկուած է Պաղտատ, ապա Պասրա, եւ տասը տարի իբրեւ զինուորական բժիշկ ծառայած է օսմանեան զանազան զօրամիաւորումներուն մէջ:

1903-ին, 14 ամիս շարունակ պայքարած է Մուսուլէն մինչեւ Տիարպէքիրի շրջաններուն մէջ տարածուած քոլերային դէմ:

1906-ին, Մուսուլի մօտ ծառայած է իբրեւ գլխաւոր բժիշկ, ուր ծայր առած էր յեղափոխութիւն:

1907-ին նշանակուած է Մուսուլի զինուորական հիւանդանոցի գլխաւոր բժիշկ եւ քաղաքապետական բժիշկ:

Մուսուլ գտնուած միջոցին, գիտական-բժշկական ուսումնասիրութիւն մը պատրաստած է՝ հիմնուելով հիւանդի մը ունեցած «Գերոսկրուց» (Hyperostosis) արտառոց հիւանդութեան մասին: Ուսումնասիրութիւնը հրատարակուած է թրքերէնով եւ մեծ հետաքրքրութիւն յառաջացուցած է տեղւոյն բժշկական մարմիններուն մօտ:

Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս եւ ծառայած է զինուորական ուսումնարաններու մէջ:

1912-13 հազարապետի աստիճանով մասնակցած է պալքանեան պատերազմին, իբրեւ գլխաւոր բժիշկ: Հոն վիրաւորուած է եւ վերադարձած՝ Պոլիս:

1914-18 մասնակցած է Ա. Աշխարհամարտին: Պարսկական ռազմաճակատին վրայ, դժուարին պայմաններու մէջ յաջողած է մեծ թիւով վիրաւորներ փրկել:

1919-ին փոխադրուած է Պոլիս եւ ծառայած է Չամլըճայի զինուորական առողջարանին մէջ:

Երկար տարիներ ծառայած է օսմանեան կայսրութեան տարբեր քաղաքացիական եւ զինուորական հիւանդանոցներու մէջ եւ մասնաւորապէս արաբական թերակղզիի զինուորական միաւորներուն եւ հիւանդանոցներուն մէջ, ուր յաջողած է պայքարիլ տարափոխիկ հիւանդութիւններու դէմ, բուժելով հիւանդ եւ վիրաւոր զինուորներ եւ սպաներ:

Ունեցած է հանրային եւ գրական գործունէութիւն: Հեղինակ է յուշագրութիւններու եւ պատմուածքներու:

1909-1911 եղած է Պոլսոյ Սուրբ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի հոգաբարձութեան անդամ:

## Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է բազմաթիւ պատուանշաններով: Օսմանեան բանակին իր ծառայութիւններուն համար, արժանացած է փոխգնդապետի կոչման եւ քանի մը շքանշաններու: Ունեցած է հազարապետի աստիճան եւ Պէյի տիտղոս::

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ժորժ Քեփենեկեան

**Ժորժ (Գէորգ) Քեփենեկեան** (, ), ֆրանսահայ բժիշկ եւ քաղաքական գործիչ։ 17 Յուլիս 2017-ին, ընտրուած է Լիոնի քաղաքապետ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լիոն։ Մասնագիտութեամբ վիրաբոյժ է, որ մասնագիտացած է բժշկութեան միզաբանութեան ճիւղէն ներս, եւ պաշտօնավարած է Լիոնի «Սուրբ Յովսէփ, Սուրբ Ղուկաս» հիւանդանոցին մէջ։

## Քաղակական ասպարէզ
Քեփենեկեան 2014-էն Քոլոմի մշակութային եւ ձեռնարկներու հարցերով առաջին տեղակալը եղած է: Ան աշխուժ ներդրում ունեցած է Լիոնի մշակութային զարգացման գծով․ 2014-էն սկսեալ վարած է մշակութային հարցերու առաջին տեղակալի պաշտօնը, ապա՝ աշխատած է իբրեւ Լիոնի փոխ Քաղաքապետ, յատկապէս մշակոյթի մարզէն ներս եւ զարցացուցած է մշակութային քաղաքականութիւնը ու եղած է ղեկավար Լիոնի Գործադիր Իշխանութեան: Քեփենեկեան ներգրաւուած եղած է նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հոլովոյթին մէջ:

17 Յուլիս 2017-ին ֆրանսական Լիոնի նոր քաղաքապետ ընտրուած է: Լիոնի քաղաքային խորհուրդի 72 անդամներէն Ժորժ Քեփենեքեանի թեկնածութեան օգտին քուէարկած են 49 ձայնով եւ ան դարձած է Լիոնի 35-րդ քաղաքապետը։

67-ամեայ հայ գործիչը յաջորդած է Լիոնը 2001-էն ղեկավարած Ժերար Քոլոմին, որ Ֆրանսայի նոր ձեւաւորուած կառավարութեան մէջ արդէն նշանակուած է ներքին գործոց նախարար:

Լիոնի քաղաքապետի պաշտօնը վարելու համար Քեփենեկեանի թեկնածութիւնը առաջադրած է Քոլոմ։ Իսկ Ֆրանսայի հայկական կազմակերպութիւններու համակարգող խորհուրդի համանախագահ, Հ․Յ․ Դաշնակցութեան Բիւրոյի անդամ Մուրատ Փափազեան պատմական որակած է Ժորժ Քեփենեկեանի ընտրութիւնը այս պաշտօնին: Ան աշխուժ մասնակցութիւն ունեցած է հայ համայնքի կեանքին մէջ: Կանուխ տարիքէն անդամակցած է Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Տիոֆանտոս Աղեքսանտրացի

**Տիոֆանտոս** **Աղեքսանտրացի**, յոյն թուաբանագէտ։

Հաւանաբար ապրած եւ ստեղծագործած է Գ. դարուն։ Գործերէն պահպանուած է «Թուաբանութիւն» գիտական, փիլիսոփայական խորքային ու հիմնաւորուած շարադրանքին մէկ մասը (13 գիրքէն 6-ը), ուր կը տրուին մինչեւ 4-րդ աստիճանի անորոշ հաւասարումներու բերուող խնդիրներու դրական լուծումներ։ Հաւասարման նշանի, եւ անոր աստիճաններու նշանակման համար Տիոֆանտոս օգտագործած է բառերու կրճատ գրառումներ։ 

Տիոֆանտոս խնդիրները լուծած է հմտութեամբ՝ առանց լուծման ընդհանուր մեթոտներու։ 

Տիոֆանտոսի աշխատութիւնները ելակէտ դարձած են Փիեռ տը Ֆերմայի, Էյլերի, Կաուսի եւ այլոց հետազօտութիւններուն համար։
## Ծանօթագրութիւններ
Նոր-պղատոնականութեան Դպրոց

մինի|Նկարիչ` Ռաֆայէլլօ Սանթի
**Նոր-պղատոնականութիւն**, հին փիլիսոփայութեան վերջին մեծ ուղղութիւնը, ստրկատիրութեան քայքայման եւ աւատատիրական սկզբնաւորման դարաշրջանին (Գ.-Զ. դարերու) իտէալիստական հոսանք։ 

Նոր-պղատոնականութիւնը հաղորդած է խորհրդաւոր բնոյթ՝ միախառնելով Արիստոտէլի, փիթակորասականութեան եւ Արեւելքի խորհրդապաշտական ուսմունքներու շարք մը գաղափարներ։ 

Նոր-պղատոնականութեան հիմնադիրը Փլոթինն է, զայն զարգացուցած են Փորֆիւրին, Ցամբլիքոսը եւ Փրոկլէսը։ 

Բաժնուած է հռոմէական-աթենական, սուրիական եւ ալեքսանտրեան դպրոցներու։ Պարտութիւն կրած է միաստուածութեան դէմ պայքարին մէջ։ 

Նոր-պղատոնականութեան մէջ հիմնականը Փլոթինի եռեակի՝ «միասնականի», «միտքի» եւ «հոգիի» մասին ուսմունքի մշակումն է։ Կեցութեան աղբիւրը «միասնականն» է («առաջնամիակը»)՝ աստուածը։ Անոր մէջ գտնուող «միտքի», «հոգիի», «տիեզերքի» եւ «նիւթի» կեցութիւնները «միասնականի» ճառագայթումի տարբեր աստիճաններն են, անոր լոյսին հետզհետէ նուազող դրսեւորումները։ Այդ արտազեղման ընթացքին տեղի կ'ունենայ կեցութեան բազմապատկում, որ վերջին աստիճանին հանդէս կու գայ իբրեւ նիւթական աշխարհ, բացարձակ հոգեւոր կեցութեան այլակեցութիւն՝ «խաւար»։ Մարդկային հոգիները, որոնք համաշխարհային անմահ հոգիի մասնիկներն են, սկիզբ կու տան մարդոց մարմիններուն։ Յետ մահու հոգիները կը վերաբնակին այլ մարմիններու մէջ։ 

Նոր-պղատոնականութեան իմացաբանութիւնը կը պարունակէ Պղատոնի եւ Արիստոտէլի բանավէճերու տարրեր եւ ունի բանականապաշտական բնոյթ։ Իմաստութիւնը համարուած է ընդհանրացման արուեստ։

Նոր-Պղատոնականները զբաղած են Պղատոնի եւ Արիստոտէլի երկերու մեկնաբանութիւններով, բնափիլիսոփայութեան, թուաբանութեան եւ տրամաբանութեան հարցերով։ Նոր-պղատոնականութիւնը նպաստած է քրիստոնէական, ինչպէս նաեւ Միջնադարու առաջաւոր փիլիսոփայութեան ձեւաւորման։ Նոր-պղատոնականութեան ըմբռնումները օգտագործած են Վերածննդեան շարք մը մտածողներ։ 

Հայ փիլիսոփայութեան մէջ Նոր-պղատոնականութիւնը խաղացած է կարեւոր դեր, եղած է հին գիտութեան աւանդներ կրողը։ Նոր-պղատոնականութեան մեծ ներկայացուցիչ է Դաւիթ Անյաղթը։ Նոր-պղատոնականութեան գաղափարներու տարածման նպաստած են Նեմեսիոս Եմեսացիի, Գրիգոր Նիւսացիի եւ Դիոնիսիոս Արեոպագացիին վերագրուած երկերու՝ Ստեփանոս Սիւնեցիին թարգմանութիւնները։ Նոր-պղատոնականութեան գաղափարները արտայայտուած են նաեւ Գրիգոր Նարեկացիի աշխարհայեացքին մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութեան ուղղութիւններ եւ դպրոցներ ըստ դարաշրջանի
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութեան պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի փիլիսոփայութիւն
Ստորոգութիւն:Խորհրդապաշտութիւն
Ստորոգութիւն:Հոգեւորութիւն
Ստորոգութիւն:Գ.դարու հիմնադրումներ
Ստորոգութիւն:Միտքերու պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Ալեքսանտրիական դպրոց
Շիրակ (ամսագիր)

**Շիրակ**, գրական եւ մշակութային ամսագիր Լիբանանի մէջ։ ԹԷքէեան մշակութային միութեան հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1956-1997 թուականներուն (ընդհատումներով)։ Խմբագիրներ՝ Զարեհ Մելքոնեան, Օննիկ Սարգիսեան, Վաչէ Ղազարեան, Հայկ Նագգաշեան եւ Ժիրայր Դանիէլեան։ Ներկայացուցած է սփիւռքի եւ Հայաստանի ճանչցուած գրողներուն, թարգմանաբար՝ համաշխարհային դասականներուն։ Ծաւալուն տեղ յատկացուցած է հայ ժողովուրդի պատմութեան, ծանօթացուցած է սփիւռքի եւ Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող գիրքերօ, յօդուածներ նուիրած է նաեւ թատրոնին, կինոյին, երաժշտութեան ու կերպարուեստին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Շիրակ (թերթ, Գիւմրի)

**«Շիրակ»** խորհրդային շրջանի հայկական երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ Ախուրեանի շրջկոմի եւ ժողովրդական դեպուտատներու Ախուրեանի շրջանային խորհրդային օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսնած է 1939 թուականին, Ախուրեանի մէջ՝ 1939-1959 թուականներուն։ Տպագրած է շրջանի կուսակցական եւ խորհրդային կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը լուսաբանող յօդուածներ, ներկայացուցած է գիւղատնտեսութեան եւ արդիւնաբերութեան նուաճումները, ընդհանրացուցած է ուսանելի փորձը, ծանօթացուցած է ՀԽՍՀ եւ միւս հանրապետութիւններու առօրեան։

Տպագրած է գրական գործեր, ինչպէս նաեւ բժշկական, իրաւաբանական խորհրդատուութիւններ, տեղեկութիւններ գիտութեան եւ արուեստի նորութիւններու վերաբերեալ, մարզական լուրեր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ծիծաղ

մինի
**Խնդուք, Ծիծաղ**, մարդոց բնական դրսեւորումները, որոնք կը ներառեն իւրայատուկ ձայներ, դէմքի եւ շնչառական համակարգի մկաններու ոչ կամածին շարժումներ։ 

Խնդալը անկառավարելի է: Միաժամանակ անիկա բան մըն է, որ մարդիկ գիտեն ընել իրենց ծնունդէն: 

## Խնդուքին դրական կողմերը

* խնդուքը համայնական, հասարակական  գործունէութիւն է, որ կը նպաստէ յարաբերութիւններու ամրապնդման, կը ցրուէ հաւանական հակամարտութիւնները եւ կը թեթեւցնէ պրկումը, ճնշումը եւ մտահոգութիւնը:
* Խնդալը կ'աշխատցնէ փորի մկանները:
* Խնդուքը կը բարձրացնէ սրտանօթային գործառոյթը` ամրապնդելով  ախտամերժ, դիմադրողական համակարգերը:
* Երբ մարդիկ զօրաւոր խնդան, փորի մկանները կը կծկուին: Խնդալը թուլութիւն կը յառաջացնէ: Եւ ինչպէս ամէն ինչ իրարու կապուած է մարմինին մէջ, փորին մէջ խնդուքին յառաջացուցած շարժումը մարսողութիւնը կը դիւրացնէ եւ կ'արագացնէ: Ասիկա կ'աւելցնէ ստամոքսային հիւթերը, կը մարձէ եւ կը հանգստացնէ մարսողական խողովակը:
* Խնդալը կրնայ հանդարտեցնել շնչարգելութեան տագնապ մը. խնդալը կ'աշխատցնէ շնչառական գործարանները եւ կը թուլցնէ թոքերու ցնցուղներուն մկանները:

ձախից|մինի

* Մթնոլորտը կը թեթեւցնէ: Խանդավառութիւն կը յառաջացնէ:
* Կը զօրացնէ ընկերային կապերը եւ հաղորդակցութիւնը: 

* Խնդալը կը փոխէ օրը եւ մարդիկ ամէն ինչ դրական ձեւով կը տեսնեն:
* Երբ մարդիկ խնդան, օդը դուրս կը հանեն ժամական 100 քմ. արագութեամբ:
* Երբեմն  կարելիութիւն կու տայ ծածկելու մարդոց նեղութիւնը կամ ցաւը:
* Կը նուազեցնէ քոլեսթերոլի տոկոսը: Երբ մարդիկ խնդան, շնչառական փոխանակութիւնները կը բազմապատկուին, ասիկա մարմինին կը հայթայթէ աւելի թթուածին եւ կը նուազեցնէ երակներուն վրայ հաւաքուող իւղին քանակը. խնդալու ատեն, մարդիկ կը շարժին, կը քրտնին, եւ քրտինքը կ'այրէ իւղերն ու թոյները: Վերջապէս, շարժումը կը մարձէ լեարդը եւ պանկրէասը, կ'արձակէ մաղձային նիւթեր եւ կ'ոչնչացնէ վնասակար իւղերը:
* Խնդալը կը յառաջացնէ անտորֆին, որ երջանկութեան հորմոնն է: Ան ցաւը կը հանդարտեցնէ եւ ընկճախտը կը թեթեւցնէ:
* Խնդուքի միջոցով բուժումը  լաւ կը գործէ եւ կը բարձրացնէ ուղեղին մէջ սերոթոնինի մակարդակը, որ ջիղերու կարեւորագոյն հաղորդիչ է, անհրաժեշտ` բարեկեցութեան եւ  հանգստութեան զգացումներու համար:
* Խնդալը կրնայ նաեւ քիչ մը նիհարցնել: Կ'ըսուի, որ մէկ վայրկեան խնդուքը հաւասար է 15 վայրկեան քալելու:
* Մանուկները չափահասներէն երեք անգամ աւելի կը խնդան:
* Բժիշկները կը թելադրեն օրական 10-15 վայրկեան խնդալ` առողջ ըլլալու համար:
* Օրական 10-15 վայրկեան խնդուքը կ'այրէ 10-40 ջերմուժ (քալորի):
* Խնդուքը հաւասար է 30 վայրկեան հանգիստի:
* Ուսումնասիրութիւնները եւ փորձերը ապացուցած են, որ միայն ձայնագրուած խնդուքը լսելը կրնայ ծիծաղ յառաջացնել (այդ իսկ պատճառով պատկերասփիւռային հաղորդումներու մէջ խնդուք կը գործածեն): Ըստ մասնագէտներու, մարդիկ 30 անգամ աւելի յաճախ կը խնդան, երբ ուրիշ մը կայ իրենց մօտ, քան երբ առանձին են:

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
*Խնդուքի համաճարակ
Հենրի Քիսինճըր

**Հենրի Քիսինճըր** (, ), ամերիկացի պետական գործիչ, դիւանագէտ, միջազգային յարաբերութիւններու փորձագէտ։

## Կենսահրական գիծեր
Ծնած է Գերմանիա։ Հրեայ արմատներով իր ընտանիքը խոյս տուած էր նացիներէն եւ հաստատուած Միացեալ Նահանգներ։ 

## Գործունէութիւն
Միացեալ Նահանգներու նախագահի ազգային անվտանգութեան հարցերու  խորհրդականը եղած է 1969-1975, իսկ արտաքին գործոց նախարար` 1973-1977: Այնուհետեւ ան մնացած է Ուաշինկթընի արտաքին քաղաքականութեան մշակման գործընթացին մէջ ազդեցիկ անձնաւորութիւններէն մին, որուն խորհուրդը խնդրած են նախագահներ եւ արտաքին գործոց նախարարներ:

«Ռէալ Փոլիթիք»-ի ջատագով Քիսինճըր նաեւ պատուոյ նախագահը եղած է «Տը Նէշընըլ Ինթրըսթ» պարբերականին, որ լոյս կ՛ընծայուի համանուն հիմնարկին կողմէ: Հիմնարկը նախապէս կը կոչուէր «Նիքսըն կեդրոն»:

## Նշանաւոր Աշխատանքներ
Այս ցանկը կը ներկայացնէ Հենրի Քիսինճըրի նշանաւոր գործերը՝ ըստ բնոյթի։

### Աւարտաճառեր

* 1950. «Պատմութեան Իմաստը. Մտորումներ Սփենկլերի, Թոյնփիի եւ Քանթի Վրայ» (*The Meaning of History: Reflections on Spengler, Toynbee and Kant*): (Բաքալավրի գերազանցութեան աւարտաճառ, Հարվըրտի Համալսարան)։
* 1957. «Վերականգնուած Աշխարհ Մը. Մեթըրնիք, Քասլրի եւ Խաղաղութեան Հիմնահարցերը, 1812–22» (*A World Restored: Metternich, Castlereagh and the Problems of Peace, 1812–22*): (Փիլիսոփայութեան Դոկտորի աւարտաճառ)։

### Յուշագրութիւններ (Memoirs)

* 1979. «Սպիտակ Տան Տարիները» (*The White House Years*): (Ազգային Գիրքի Մրցանակ, Պատմութիւն)։
* 1982. «Ինքնաշխատ Փոթորիկի Տարիներ» (*Years of Upheaval*):
* 1999. «Նորոգումի Տարիներ» (*Years of Renewal*):

### Հանրային Քաղաքականութիւն (Public Policy)

### Այլ Աշխատանքներ

* 2021. «Արհեստական Բանականութեան Դարը Եւ Մեր Մարդկային Ապագան» (*The Age of AI: And Our Human Future*):
* 2022. «Առաջնորդութիւն. Վեց Ուսումնասիրութիւններ Համաշխարհային Ռազմավարութեան Մէջ» (*Leadership: Six Studies in World Strategy*):

### Յօդուածներ

* 1994. "Reflections on Containment" (Մտորումներ Զսպումի Մասին), *Foreign Affairs*
* 1999. "Between the Old Left and the New Right" (Հին Ձախին Եւ Նոր Աջին Միջեւ), *Foreign Affairs*
* 2001. "The Pitfalls of Universal Jurisdiction" (Համընդհանուր Իրաւասութեան Ծուղակները), *Foreign Affairs*
* 2012. "The Future of U.S.-Chinese Relations" (Միացեալ Նահանգներ-Չինական Յարաբերութիւններու Ապագան), *Foreign Affairs*
* 2023. "The Path to AI Arms Control" (Արհեստական Բանականութեան Սպառազինութիւններու Վերահսկման Ճանապարհը) (Գրեհեմ Էլիսոնի հետ համահեղինակ) , *Foreign Affairs*

## Մրցանակներ
1973 թուականին իրեն շնորհուած է Նոպելի խաղաղութեան մրցանակը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Նախարարներ
Ալի Քանսօ

**Ալի Քանսօ** (, ), լիբանանցի նախարար։ 2016-ին ընտրուած է խորհրդարանական հարցերու պետական նախարար։

Ալի Քանսօ ամբողջ հինգ տասնամեակ ծառայած է Ղովմի կուսակցութեան։ Քանսօ ստանձնած է նաեւ ազգային ու քաղաքական բարձր պաշտօններ եւ պատասխանատուութեամբ գործած:

## Վաղ Կեանք եւ Կրթութիւն
Քանսոն ծնած է Շիա ընտանիքի մը մէջ 1948-ին, Լիբանանի Տուէյր (*Doueir*) գիւղին մէջ։

Ան ստացած է Արաբական Գրականութեան արուեստի պաքալորիա եւ արուեստի մագիստրոսի կոչումները Լիբանանեան Համալսարանէն։

## Քաղաքական Ասպարէզ

* 2000-էն մինչեւ 2003 Քանսոն եղած է Լիբանանի Աշխատանքի Նախարարը՝ Ռաֆիք Հարիրիի կառավարութեան օրով։
* 2005-ի Օգոստոս 5-էն մինչեւ 2008-ի Յուլիս ան երրորդ անգամ եղած է Սուրիական Սոցիալական Ազգայնական Կուսակցութեան ղեկավարը։
* 2008-ի Յուլիսին ան դարձեալ մուտք գործեց կառավարութիւն որպէս Պետական Նախարար՝ Ֆուատ Սինիորայի օրով, Հըզպուլլահի աջակցութեամբ, որպէս Մարտ 8 Դաշինքի մաս։
* 2016-ի Օգոստոս 5-ին ան դարձեալ ընտրուեցաւ որպէս Սուրիական Սոցիալական Ազգայնական Կուսակցութեան ղեկավար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Նախարարներ
Ստորոգութիւն:Արաբներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանցիներ
Ֆրիտրիշ Հէօլտէրլին

**Ֆրիտրիշ Հէօլտէրլին** կամ **Ֆրիտրիխ Հէօլտէրլին** գերմանացի բանաստեղծ։

## Կենսագրութեան ժամանակագրութիւն

* 1770 - Մարտ 20-ին Նեքարի Լաուֆենի մէջ՝ ծնունդ։ Երկու տարեկանին կը կորսնցնէ հայրը։ Ընտանիքը 1774 թուականին կը փոխադրուի Նիւրթինկըն, ուր մայրը երկրորդ անգամ կ'ամուսնանայ։
* 1776 - Կը սկսի դպրոց յաճախել։ Միաժամանակ մասնաւոր դասեր կ'առնէ՝ պատրաստուելով Վիւրթեմպերկի աւետարանական եկեղեցական դպրոց ընդունուելու։ Երեք տարի ետք կը մահանայ նաեւ խորթ հայրը։
* 1784 - Կ'ընդունուի Տենքենտորֆի եկեղեցիի հոգեւոր ճեմարանի ստորին դասարանը։ Կը ծնին առաջին բանաստեղծութիւնները։
* 1786 - Իր դասարանին հետ կը փոխադրուի Մաուլպրոնի եկեղեցիի բարձր դասարանը։ Առաջին սիրահարութիւնը Լուիզ Նասթին՝ եկեղեցիի տեսուչին աղջկան, որուն հետ կը նշանուի, սակայն 1789 թուականին կը լուծէ նշանադրութիւնը։
* 1787 - Կը ներշնչուի Օսսիանով։ Մաուլպրոնի մէջ կը սկսի կարդալ Քլոփշթոքը, Շիլլերը, Շուպարթը, Վիլանտը։ Յաջորդ տարի կը կատարէ մեծ ճամբորդութիւն գերմանական հողերու վրայ։ Առաջին անգամ կը տեսնէ Հռենոսը։ Դասարանին հետ կը փոխադրուի Թիւպինկենի վանքը։ Շթութկարթի վանքի աշակերտներէն մէկն է Գէորկ Վիլհելմ Ֆրիտրիխ Հեկել։ Հոս կը սկսի բարեկամութիւնը Քրիստիան Լուտվիկ Նոյֆերի եւ Ռուտոլֆ Մակենաուի հետ։ Կը ներառուի անոնց բանաստեղծական միութեան մէջ։
* 1789 - Կ'այցելէ բանաստեղծ Քրիստիան Ֆրիտրիխ Շուպարթին։ Աշնան ֆլէյթայի դասեր կ'առնէ (դաշնամուր նուագելը սկսած էր տարիներ առաջ)։ Կ'որոշէ իրաւագիտութիւն ուսանիլ։
* 1790 - Կը յանձնէ մակիստրատուրայի քննութիւնները եւ կը փակէ փիլիսոփայութեան եւ բանասիրութեան նուիրուած երկու ուսանողական տարիները։ Հոկտեմբերին Շթութկարթի մէջ կը հանդիպի բանաստեղծ, հրապարակախօս եւ հրատարակիչ, ֆրանսական յեղափոխութեան ջերմ պաշտպան Կոթհոլտ Ֆրիտրիխ Շթոյտլինին։ Կը տպագրուին առաջին բանաստեղծութիւնները «1792 թուականի Մուսաներու ալմանախ»-ին մէջ։ 15 տարեկանին հոգեւոր ճեմարան կու գայ Ֆրիտրիխ Շելլինկը, որուն Հէլտըրլին ծանօթ էր արդէն Նիւրթինկենի լատիներէն դպրոցէն։ Տարեվերջին սիրահարուած է Էլիզ Լեպրերին։

* 1791 - Ապրիլին ընկերներուն՝ Քրիստիան Հիլլերի եւ Ֆրիտրիխ Մեմինկերի հետ կը ճամբորդէ Զուիցերիոյ մէջ։ Ցիւրիխի մէջ կ'այցելէ նշանաւոր մտածող, դիմագիտութեան հիմնադիր Յոհան Լաֆաթերին։

## Ծանօթագրութիւններ
Շնորհալի (թերթ)

«**Շնորհալի**», պատկերազարդ ազգային, կրօնական պարբերաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականէն Ժընեւի մէջ՝ հայերէն եւ ֆրանսերէն։ Տեղի Սուրբ Յակոբ եկեղեցւոյ պաշտօնաթերթ։ Խմբագիր՝ Աբէլ քահանայ Օղլուգեան։

կ՚արծարծէ կրօնական, բարոյագիտական խնդիրներ, կը տպագրէ մանկապատանեկան դաստիարակիչ նիւթեր, յօդուածներ՝ Սուրբ Գիրքէն, կը լուսաբանէ հայ համայնքի ազգային կեանքը, Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածինի եւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ հայրապետական թեմերու եւ պատրիարքութիւններու գործունէութիւնը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ հայկական պարբերականներ
Հելէն

**Հելէն** (Յուն Ἑλένη, Ἑλένα, Ἐλένα, Ϝελένα) անուն մըն է որ կու գայ Հին Յունարէն լեզուէն:
Հեղինէ Չքնաղ

**Հեղինէ** (Յուն․՝ Ἑλένη, Ἑλένα), ըստ Յունական Դիցաբանութիւն Զեւսի եւ Լետայի դուստրը (ըստ Էվրիփիտիսի, երրորդ աղջիկը), Մենելաոսի կինը։
Սուրբ Յակոբ եկեղեցի (Ժընեւ)

**Սուրբ Յակոբ**, հայ առաքելական եկեղեցի Զուիցերիոյ Ժընեւ քաղաքին մէջ։

## Պատմութիւն
Զուիցերահայ հոգեւոր համայնքը կազմաւորուած է 1960-ական թթ.։ 1969 թուականին ստեղծուած է Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ Զուիցերիոյ հոգեւոր հովուութիւնը։ Սուրբ Յակոբ եկեղեցին կառուցուած է 1967-1969 թթ.` Արեւմտեան Հայաստանէն ներգաղթած ցեղասպանութենէն մազապուրծ հայերու ժառանգներու միջոցով։ Եկեղեցւոյ կառուցման առաջին հանգանակութիւնը` 400 000 ֆրանք, կատարած է իտալահայ գործարար Յակոբ Թօփալեանը (1897-1985)։ Եկեղեցին կառուցուած է դասական ոճով՝ հնագոյն հայկական եկեղեցիներու ճարտարապետութիւնով։ Կառուցուած է ճարտարապետ Էտուարտ Ութուջեանի նախագիծով։ Պաշտօնապէս բացուած է 1969 թուականի Սեպտեմբերի 14-ին։ Սուրբ Յակոբ եկեղեցւոյ կից կը գործեն կիրակնօրեայ դպրոց, Հայ տիկնանց միութիւնը, Երիտասարդութեան ակումբը, Հայ բժիշկներու միութիւնը, «Պրօ Արմէնիա» կազմակերպութիւնը, «Անի» պարի համոյթը, «Արաքս» երգչախումբը եւ այլն։

## Զուիցերիոյ թեմ
1992 թուականին, ամէնայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. Պալճեանի կոնդակով, ստեղծուած է Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ Զուիցերիոյ թեմ։ Առաջնորդանիստը՝ Ժընեւի Սուրբ Յակոբ եկեղեցի։ Թեմի առաջնորդ նշանակուած է Վիգէն եպիսկոպոս Այքազեանը։ Սակայն նշուած կոնդակը չէ իրականացուած եւ համայնքին մէջ ներկայիս կը գործեն երկու հոգեւոր հովուութիւններ. մէկը երկրի արեւելեան թեմի՝ ֆրանսախօս հատուածին մէջ՝ Աբէլ քահանայ Մանուկեանի գլխաւորութեամբ, միւսը՝ արեւմտեան թեմի՝ գերմանախօս մասին մէջ՝ 1992 թուականէն Զիւրիխի մէջ հաստատուած Շնորհք վարդապետ Չեքիջեանի գլխաւորութեամբ։ Հոգեւոր վարչատարածքային այս երկու միաւորները կը գտնուին Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ արեւմտեան Եւրոպայի հայրապետական պատուիրակութեան իրաւասութեան ներքոյ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:St._Hagop’s_Church_Geneva_(24).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:St._Hagop%E2%80%99s_Church_Geneva_(24).jpg
Պատկեր:St._Hagop’s_Church_Geneva_(25).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:St._Hagop%E2%80%99s_Church_Geneva_(25).jpg
Պատկեր:St._Hagop’s_Church_Geneva_(15).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:St._Hagop%E2%80%99s_Church_Geneva_(15).jpg
Պատկեր:St._Hagop’s_Church_Geneva_(20).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:St._Hagop%E2%80%99s_Church_Geneva_(20).jpg
Պատկեր:Armenian_Church_Troinex2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Church_Troinex2.jpg|Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու հիշատակի խաչքար Սուրբ Հակոբ եկեղեցւոյ տարածքին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ հայոց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Կիկիրի

**Կիկիրի**ն բնակելի շրջան է Նայրոպիի մէջ: Այն Քենիայի մեծ արտասահմանցիներու համայնքին տունն է: Ափրիկէի մէջ ամենամեծ արտասահմանցի համայնքներէն մէկն է: Կիկիրին կը հիւրընկալէ՝

* Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Նայրոպիի գրասենեակը, ինչ որ Նայրոպին կը դարձնէ միակ ափրիկեան քաղաքը, ուր կը գտնուին քանի մը ՄԱԿ-ի մարմիններ, այսինքն՝
** Միացեալ Ազգերու Շրջապատի Ծրագիր
** Միացեալ Ազգերու Մարդկային Բնակավայրերու Ծրագիր
* Ամերիկեայի Միացեալ Նահանգներու դեսպանատուն, Նայրոպի
* Միջազգային Քաղաքացիական Օդագնացութեան Կազմակերպութեան հիմնակայանը Արեւելեան եւ Հարաւային Ափրիկէի համար:

Այն նաեւ կը հիւրընկալէ Վիլիճ Մարքեթը, որ մեծ գնումներու, հանգստի եւ զուարճանքի համալիր մըն է, եւ ՄԱԿ Սաքօն, որ Քենիայի ամենամեծ ՍԱՔՕ-ներէն (Վարկային Միութիւն) մէկն է: Կիկիրին կը համարուի Քենիայի ամենաշքեղ արուարձաններէն մէկը՝ Ռունտայի եւ Մութհայկայի հետ միասին, որոնք մօտակայքը կը գտնուին:

## Ծանօթագրութիւններ
Հայրասպանութիւն

**Հայրասպանութիւն**‘ սեփական հօր սպանութիւնն է։ Շատ մշակոյթներու եւ կրօններու մէջ հայրասպանութիւնը ամէնասարսափելի մեղքերէն մէկը կը համարուի։ Օրինակ, Կիկերոնի վկայութեամբ, Հռոմէական Հանրապետութեան մէջ հայրասպանութիւնը միակ յանցանքն էր, որուն համար քաղաքացին մահապատիժի կ'ենթարկուէր։

## Հայրասպանութիւնը առասպելներու եւ կրօններու մէջ
Հայրասպանութիւնը տարածուած պատկերացում (motif) մըն է բազմաթիւ կրօններու եւ մշակոյթներու մէջ, յատկապէս յունական դիցաբանութեան եւ կրօնքին մէջ: Ստորեւ կը ներկայացուին հայրասպանութեան կարգ մը հիմնական օրինակներ տարբեր մշակոյթներէ.

* **Ափսուն (Apsu)**՝ պապելոնեան ստեղծագործութեան «Էնումա Էլիշ» դիւցազներգութեան մէջ, սպաննուեցաւ իր որդիին՝ Էայի (Ea) կողմէ, աստուածներու միջեւ գերիշխանութեան համար մղուող պայքարին ընթացքին:
* Մերձաւոր Միջագետքի **խուռիներու (Hurrian)** դիցաբանութեան մէջ, փոթորիկի աստուած Թեշուպը (Teshub) կը սպաննէ իր հայրը՝ Քումարպին (Kumarbi). երբեմն ասիկա կ՚ընէ իր մեծ հօր՝ Անուի (Anu) հետ միատեղ՝ իբրեւ փոխադարձ պատասխան Քումարպիի կողմէ փորձուած հայրասպանութեան:
* Յունական ստեղծագործութեան դիւցազներգութեան մէջ (առաջին անգամ արձանագրուած Հեսիոդոսի «Թէոգոնիա»-ին մէջ), **Քրոնոսը** կը նախանձէր իր հօր՝ Ուրանոսի իշխանութեան, որ տիեզերքի քանոնն էր: Այսպիսով, Քրոնոսը սպաննեց կամ ամորձատեց իր հայրը: Քրոնոսն ալ, իր կարգին, գահընկեց եղաւ իր իսկ որդիին՝ Զեւսի կողմէ:
* **Էտիպոսին (Oedipus)** վիճակուած էր սպաննել իր թագաւոր հայրը եւ ամուսնանալ մօր հետ: Ծնողները փորձեցին կանխել ասիկա՝ զայն մանուկ հասակին լքելով լերան լանջին: Հովիւ մը զայն գտաւ եւ մեծցուց: Չափահաս դառնալով՝ Էտիպոսը ճամբորդութեան ընթացքին կը հանդիպի իր հօր, բայց չգիտնալով անոր ով ըլլալը՝ կը սպաննէ զայն: Այնուհետեւ, անգիտակցաբար կ՚ամուսնանայ իր մօր հետ եւ կը դառնայ թագաւոր՝ ի վերջոյ իրականացնելով մարգարէութիւնը:
* **Փելիասը (Pelias)** սպաննուեցաւ իր դուստրերուն կողմէ, որոնք խաբուած էին Մեդէայի (Medea) կողմէ՝ կարծելով, թէ ան կարող է յարութիւն առնել:
* Հնդկական «Մահապհարաթա» դիւցազներգութեան մէջ, **Պապրուվահանան (Babruvahana)** սպաննեց իր հայրը՝ Արժունը (Arjun), բայց Արժունը վերակենդանացաւ իր կնոջ՝ օձ-աստուածուհի Ուլուփիի (Uloopi) շնորհիւ:
* Չինական հաւատալիքներու համաձայն, անոնք, որոնք հայրասպանութիւն (կամ մայրասպանութիւն) կը գործեն, կը սպաննուին **կայծակի հարուածով**՝ որպէս պատիժ որդիական յարգանքի եւ ռազմիկ աստուած Էրլանգ Շենի (Erlang Shen) կողմէ:
* Սկանտինաւեան (Norse) դիցաբանութեան մէջ, **Ֆաֆնիրը** սպաննեց իր հայրը՝ Հրէյտմարը (Hreidmar), տիրանալու համար Անտվարիի (Andvari) անիծեալ ոսկէ մատանիին, որ վերջինս ձեռք ձգած էր: Որոշ տարբերակներ կ՚ըսեն, որ եղբայրը՝ Ռեկինը (Regin), օգնած է իրեն:
* Ինտոնեզիոյ Արեւմտեան Ճաւա կղզիի «Թանկուպան Փերահու» (Tangkuban Perahu) առասպելին մէջ կը պատմուի, թէ **Սանկուրիանգը** սպաննած է իր հայրը (որ շուն էր), որովհետեւ որս չէր կրցած բռնել:

## Երեւելի Հայրասպաններ
* Պէաթրիչէ Չենչի
* Գէորգ Բ. Չար
* Կոնստանդին Ա. Կախեթացի
## Ծանօթագրութիւններ
Շող (թերթ)

«**Շող**», ուսանողական ամսաթերթ, ապա՝ կիսամսեայ։

## Պատմութիւն
Մխիթարեան վարժարանի հրատարակութիւն։
Լոյս կը տեսնէ 1910–1913 թուականներուն Կ.Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներ՝ Բարսեղ Բարսեղեան, Վահան Սիրունեան։

Լուսաբանած է հայ ազգային-հասարակական կեանքը, Թուրքիոյ հայկական գաւառներուն մէջ տիրող վիճակը, ներկայացուցած է մեծ տէրութիւններու վերաբերմունքը Հայկական հարցի նկատմամբ։

Տպագրած է գրական ստեղծագործութիւններ, նիւթեր՝ հայոց պատմութեան, լեզուի, դպրոցական հարցերու վերաբերեալ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Շողակն Արարատեան

**«Շողակն Արարատեան»**, հոգեւոր-մշակութային, լրատուական երկշաբաթաթերթ։ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Արարատեան հայրապետական թեմի պաշտօնաթերթ (մինչեւ 2000 թուականը՝ Արագածոտնի թեմի հրատարակչութիւն)։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականէն Օշականի մէջ, ապա՝ Երեւանի։

Խմբագիրներ՝ Արսէն Պօղոսեան, Հայկանուշ Մեսրոպեան, Մհեր Գասպարեան, Յասմիկ Եղիազարեան (2013 թուականէն)։

Կը տպագրէ Արարատեան հայրապետական թեմի գործունէութեանը առնչուող պաշտօնական տեղեկատուութիւն, տօնախօսականներ, պատմաբանասիրական եւ քրիստոնէական դաւանաբանական յօդուածներ, եկեղեցւոյ պատմութեան, հայկական մշակոյթին վերաբերող նիւթեր, գրախօսութիւններ, հարցազրոյցներ, թարգմանութիւններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Շուշի (թերթ)

**«Շուշի»**, հասարակական-քաղաքական երկշաբաթաթերթ, որ 1994-2020 թուականներուն լոյս տեսած է Շուշիի մէջ։

## Նկարագրութիւն
Արցախի Հանրապետութեան Շուշիի շրջվարչակազմի պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1994-2020 թուականներուն Շուշիի մէջ։

Խմբագիրներ՝ Մուշեղ Բաղդասարեան, Եաշա Բարալեան, Յովիկ Մուսայէլեան, Վարուժան Փամբուխչեան, Գէորգի Քարամեան, Արարատ Բարսեղեան (2000 թուականէն)։ Արտացոլած է շրջանի վերականգնման-վերակառուցման ընթացքը, անդրադարձած է Արցախեան ազատամարտի տարեգրութեան, լուսաբանած է շրջանի կրթամշակութային, սոցիալ-տնտեսական կեանքը, այդ ոլորտներու զարգացման ուղղուած ծրագիրները։ Տպագրած է գրական եւ գիտական նիւթեր (նաեւ թարգմանութիւններ)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Շտեմարան (հանդէս)

«**Շտեմարան**», հանդէս, լոյս տեսած է 1821-1823 թուականներուն, Կալկաթայի մէջ։ խմբագիր՝ Մարտիրոս Մկրտչեան։

Խմբագիր Մարտիրոս Մկրտչեանի մասին տեղեկութիւնները քիչ են։ «Շտեմարանի» նիւթերէն դատելով՝ ան Հնդկաստան եկած է Շիրազէն, բացի հայերէնին տիրապետած է անգլերէնի եւ պարսկերէնի։ Ջուղայահայ բարբառով գրած է կատակերգութիւններ։

«Շտեմարանը» աշխարհաբար առաջին պարբերականներէն է։

## Բովանդակութիւն
«Շտեմարանի» իւրաքանչիւր տետրակ կը սկսի «Հետեւումն յորդորացն» ընդհանուր վերնագրով գրաբարով գրուած բարոյախրատական զրոյցով։

«Շտեմարամի» հիմնական հեղինակը խմբագիրն է, որ հանդէս կու գայ յօդուածներով, առակներով, բանաստեղծութիւններով եւ այլ նիւթերով։ Տպագրուած են նաեւ աշուղական երգեր, արեւելեան բանաստեղծներու ստեղծագործութիւններէն հատուածներ, առակներ, ասոյթներ։ «Շտեմարանի» էջերուն մէջ խմբագիրը կը բանավիճի կալկաթահայ հոգեւորական տէր Յովսէփի եւ անոր կողմնակիցներուն դէմ։

«Շտեմարանի» քաղաքական հայեացքները ցայտուն ու միանշանակ չէն։ Թէեւ կը նկատուին բուրժուական զարթօնքի նշոյլներ, ազգային-ազատագրական գաղափարախօսութեան դրսեւորումներ, սակայն կրօնաաւատական ըմբռնումները կը գէրիշխեն։

«Շտեմարանի» գաղափարախօսութիւնը նկատելի է յատկապէս արեւելեան եւ արեւմտեան երկիրներու յարաբերութիւններու մասին նիւթերուն մէջ։ Անոնց մէջ ամենացայտուններէն են յոյներու ապստամբութեան նուիրուած նիւթերը։ Խմբագիրը ներբող կը ձօնէ յոյն ապստամբներուն, որովհետեւ Օսմանեան պետութեան դէմ պայքարի մէջ կը տեսնէ նաեւ հայ ժողովուրդի փրկութեան յոյսը։ Կը դրուատէ յոյներուն օգնելու Ռուսաստանի պատրաստակամութիւնը եւ կը պարսաւէ Անգլիոյ ընդունած դիրքը։

Հայաստանի ազատագրութեան գաղափարը Մարտիրոս Մկրտչեանը կը կատարէ իր նախասիրութիւններու ոսպնեակով։ Ան կը մերժէր սահմանադրական պառլամէնտիզմի ծրագիրը որոնք կը պաշտպանէին Շահամիր Շահամիրեանը, Մովսէս Բաղրամեանը, Յարութիւն Շմաւոնեանը։

«Շտեմարան»-ին մէջ հատուածներ հրապարակուած է ճանապարհորդ-վաճառական Թոմաս Խոջամալեանի «Պատմութիւն»էն։

Լուսաբանած է գաղթավայրի առօրեան, անդրադարձած տարբեր խաւերու բախումներուն, սուր քննադատութեան ենթարկել հոգեւորականներուն, «ազգի հոգսերու նկատմամբ անտարբեր» մեծահարուստներուն ու առեւտրականներուն, կոչ ըրած է բարձր պահել ազգային ոգին, առաջնորդուիլ ազատագրական գաղափարներով։

Ունեցած է պրոռուսական կողմնորոշում, անդրադարձած է ժամանակի քաղաքական իրադարձութիւններուն, մասնաւորապէս թրքական բռնութիւններուն դէմ յոյն ժողովուրդի ազատագրական պայքարին, քննադատած է Օսմանեան պետութեան հայակործան քաղաքականութիւնը, շեշտած է զինուորական գործ եւ քաղաքականութեան արուեստ սորվելու անհրաժեշտութիւնը։

Տպագրած է հայրենասիրական, պատմական, գրական բնոյթի նիւթեր, բանավիճային յօդուածներ, զրոյցներ, առակներ, լուրեր, արհեստներ ու կենցաղավարութիւն ուսուցանող խորհուրդներ, անդրադարձած է թատրոնին, հայոց լեզուին եւ այլ հարցերու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Լալա Մնացականեան

**Լալա Մնացականեան** (), հայ դերասանուհի, Հայաստանի վաստակաւոր արուեստագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: Մայրը` Էլիզա Կիւլեսերեան, եղած է բեմական խօսքի դոցենտ, հայրը` Բաբգէն Մնացականեան` մեթեմաթիկոս, թուաբանական գիտութիւններու թեկնածու։ Լալա իր ընտանիքին երրորդ աղջիկն էր: 

Ան ուսանած է Երեւանի թիւ 78 դպրոցին մէջ, որմէ ետք ընդունուած է Երեւանի պետական գեղարուեստական-թատերական հիմնարկի թատրոնի եւ շարժանկարի դերասանական բաժինը, որ աւարտած է 1978 թուականին կարմիր վկայականով:

## Դերեր
Լալա խաղացած է բազմաթիւ դերեր` թատրոնի, շարժանկարի եւ պատկերասփիւռի աշխարհներուն մէջ: Հետաքրքրական դերակատարումներով հանդէս եկած է տարբեր թատրոններու մէջ` 

* Երեւանի Երիտասարդական փորձառական,
* Վանաձորի Յովհաննէս Աբէլեանի անուան պետական տրամաթիքական,
* Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ակադեմական,
* «Մեթրօ» եւ Մհեր Մկրտչեանի անուան թատրոններուն մէջ:

Ան նաեւ 140 մանրապատումներու բեմագիր եւ դերակատար է:

## Մահ
Մահուան մասին տեղեկացուցած է Երեւանի թատրոնի եւ շարժանկարի պետական հիմնարկը․

*

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ռուստամ Ռազա

**Ռուստամ Ռազա** (բուն անունով՝ Ռոստոմ Յովնանի Խաչատուրեան, ), Նափոլէոնի հայ թիկնապահը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թիֆլիս, շուշեցի հայ վաճառականի ընտանիքի մէջ: Ռոստոմ 11 տարեկան էր, երբ հայրը, գործը ընդարձակելու նպատակով,  երկու մեծ որդիներուն հետ մեկնած է Թիֆլիս՝ Ղարաբաղի մէջ ձգելով կինը, երկու աղջիկներն ու Ռոստոմը:

Գործերը յաջող ընթացք ունենալնուն՝ տարի մը ետք ան քովը կանչած է ընտանիքին մնացեալ անդամները: Ճամբան թաթարներ առեւանգած են Ռոստամը, որ այնուհետեւ ձեռքէ-ձեռք վաճառուած է եօթը անգամ՝ ի վերջոյ յայտնուելու Պոլսոյ ապարանքներէն մէկուն մէջ:

1797-ին նոր տէրը  նուիրած է զայն  Եգիպտոսի կառավարիչին՝ իբրեւ անոր մամլուքը: Այս վերջինի մահով՝ զայն ձեռք անցուցած է ինչ որ շէյխ էլ-Պաքրի մը, որ իր կարգին 1799-ին զայն, գեղեցիկ ձիու մը հետ, նուիրած է Եգիպտոսը տարի մը առաջ նուաճած Նափոլէոն Պոնափարթին:

Այն օրէն ետք եւ ամբողջ 16 տարի Ռոստամ շուքի մը պէս  հետեւած է իր նոր տիրոջը ու անձնուիրաբար ծառայած է անոր՝ մինչեւ այս վերջինին Էլպա կղզի աքսորը՝ 1814-ին:

## Անձնական կեանքը
Նափոլէոն,  անձնապէս շահագրգռուած ըլլլաով Ռոստամի  բարօրութեամբ,  խրախուսած է զայն,  որ ամուսնանայ իր կնոջը՝ «Joséphine Beauharnais»-ի մէկ մերձաւորին հետ, որ կը կոչուէր «Douville». այդպէս ալ ըրած է: Ամուսնութիւնը տեղի ունեցած է 1806-ին. բոլոր ծախսերը ստանձնած է նափոլէոն ինքը:

Ռոստոմ ունեցած է մանչ մը եւ աղջիկ մը: Մանչը հետագային դարձած է ֆրանսայի լիազօր ներկայացուցիչը Թունուզի մէջ: Ունեցած է «Edmond Rosdam» անունը կրող թոռ մըն ալ, որուն ճակատագիրը անյայտ է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Խաչիկ Պօղոսեան (բժիշկ)

**Խաչիկ Պօղոսեան** (), հայ հոգեբոյժ, ազգային գործիչ եւ կուսակցական։ Եղած է Փարիզի եւ Զուեցերիոյ հոգեբուժական ընկերութիւններու անդամ:

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կեսարիոյ Կերմիր գիւղը: Նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրին մէջ:
1895-96-ին ուսանած է Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական համալսարան, սակայն ուսումը կիսատ ձգած է:
1896-1901-ին ուսանած է Զուիցերիոյ Լոզան քաղաքի համալսարանի բժշկական հիմնարկին մէջ:
1899-1900-ին ուսանած է Լոզանի Սըրիի հոգեբուժական հիւանդանոցէն ներս եւ մասնագիտացած է հոգեկան հիւանդութիւններու ծիրէն ներս եւ ստացած է համապատասխան վկայական: Նոյն հիւանդանոցին մէջ աշխատած է իբրեւ հոգեբուժ 1900-1902: Հրաժարած է իր գործէն եւ այցելած է Գերմանիա եւ Ֆրանսա: Ան եղած է Փարիզի եւ Զուեցերիոյ հոգեբուժական ընկերութիւններու անդամ:

1902-ին վերադարձած է Կ. Պոլիս, ուր ենթարկուած է հալածանքի իր ունեցած ազգայնական հայեացքներու պատճառով: Ան ձերբակալուած է եւ աքսորուած է իր ծննդավայրը՝ Կեսարիա: Սակայն յաջողած է շուտով վերադառնալ Պոլիս:
1902-1906-ին իբրեւ օգնական հոգեբուժ աշխատած է Պոլսոյ սրբ. Փրկիչ ազգայի հիւանդանոց: 1906-1915 նոյն հիւանդանոցին մէջ գործած է իբրեւ հոգեբուժ եւ ետքը իբրեւ բաժանմունքի վարիչ: Հոն ամէն տարի բուժած է հոգեկան հիւանդութիւններով տառապող մօտ 200 տղամարդ եւ 100 կին: Շրջան մըն ալ վարած է հիւանդանոցին բժշկապետի պաշտօնը:
1910-ին անդամակցած է Հայ Սահմանադրական Ռամկավար Կուսակցութեան: Նոյն տարին ընտրուած է Կ. Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի անդամ եւ ազգ. երեսփոխան: Նոյն պաշտօնին վերընտրուած է 1913-ին:
1910-ին նշանակուած է Պոլսոյ Գաղատիա թաղամասին Կեդրոնական վարժարանի խնամակալութեան անդամ:
24 Ապրիլ 1915-ին բազմաթիւ հայ մտաւորականներու հետ ինքն ալ ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ եւ ապա փոխադրուած է Չանղըրիի բանտ: Իր անունը փորագրուած է Չանղըրիի բանտին մէջ պատրաստուած համրիչին 99 հատիկներէն մէկուն վրայ:
Ան ազատուած է Չանղըրիի բանտէն եւ տանջանքներով հասած է Անգարա եւ ապա Հալէպ:

Բժիշկ Խաչիկ Պօղոսեան վերադարձած է Պոլիս եւ կեղած է Կոմիտասի հոգեկան առողջութեամբ զբաղող առաջին հոգեբոյժը:
1915-ին  զօրակոչուածծ է Օսմանեան բանակ, ուր ծառայած է իբրեւ զինուորական բժիշկ:
1918-ին զօրացրուած է բանակէն եւ վերադարձած է Պոլիս:

## Հալէպի մէջ
1923-ին տեղափոխուած է Հալէպ եւ գործած է իբրեւ հոգեբուժ:

1925-ին խումբ մը ազգայիններու հետ Հալէպի մէջ կը հիմնեն Հալէպի Հայ Կարմիր Խաչը։
1935-էն մինչեւ իր մահը՝ 1955 ապրած է եւ գործած է Հալէպի մէջ: 1935-ին Հալէպի մէջ հիմնադրուած Ազգ. Վերժին Կիւլպէնկեան Մայրանոցի խնամակալութեան ատենապետը եղած է երկար տարիներ եւ ետքը՝ պատուաւոր նախագահը:
Բժիշկ Խաչիկ Պօղոսեան եղած է ազգային գործիչ, եռանդուն ու նուիրուած կուսակցական, յարգուած անձնաւորութիւն, Հիւսիսային Սուրիոյ Ռ․Ա․Կ․-ի ակումբներու ղեկավար, Հալէպի Ռակ պաշտօնաթերթի «Եփրատ»-ի արտօնատէրն ու տնօրէնը, Բերիոյ (Հալէպի) թեմի Քաղաքական ժողովի ատենապետ: Գրած է է շատ մը թերթերու եւ տարեցոյցներու մէջ բժշկական յօդուածներ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

# Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները. Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
# Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Որոտան (թերթ)

**«Որոտան»**, խորհրդային եւ մասամբ՝ յետխորհրդային թերթ։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1933 թուականին։

ԽՍՀՄ ժամանակ եղած է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Սիսիանի շրջկոմի եւ ժողովրդական պատգամաւորներու Սիսիանի շրջանային խորհուրդի օրգանը։ 1933—1939 թուականներուն լոյս տեսած է «Սիսիանի հարուածային» անուանումով, 1946—1962 թթ․-ին՝ «Կոմունիզմի ուղեգիր», 1962—1964 թթ․-ին՝ «Զանգեզուր»), Սիսիանի մէջ։ Կը լուսաբանէր շրջանի կուսակցական ու խորհրդային մարմիններու գործունէութիւնը, խմբային ու խորհրդային տնտեսութիւններու, արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու առօրեան։ Տպագրած է ակնարկներ անուանի համարուող մարդոց մասին, պատմած է շրջանի մարզական-մշակութային իրադարձութիւններու մասին, զետեղած է բժշկական, իրաւաբանական խորհրդատուութիւններ, քաղաքական եւ աշխարհագրական տեղեկանքներ, լուրեր գիտութեան ու տեխնիկայի նորութիւններու վերաբերեալ։ Գործկոմներու եւ շրջկոմներու լուծարումէն ետք դադրեցուցած է իր տպագրական գործունէութիւնը։

1997 թուականին թերթը հիմնադրուած է անկախ կարգավիճակով՝ որպէս «Որոտան» անկախ թերթ» ՍՊԸ։ Այն հասարակական-քաղաքական, մշակութային պարբերական է։ Ունի իր պաշտօնական կայքը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ուրախ Գնացք

**«Ուրախ գնացք»**, մանկական ճանաչողական, ժամանցային պատկերազարդ ամսագիր։ «Էտիթ Փրինթ»-ի հրատարակչութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 2009 թուականէն Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Դաւիթ Գիւրջինեան։ Կը տպագրէ հայ դասական եւ ժամանակակից գրողներու ստեղծագործութիւններ, օտարազգի գրողներու գործեր՝ թարգմանաբար։

Կը կազմակերպէ «Ուրախ գրիչ», «Ուրախ վրձին» մրցանակաբաշխութիւններ։ «Ուրախ գնացք»-ի որոշ համարներ ունին ներդիր-նուէրներ (ձայնասկաւառակ, օրացոյց, քանոն)։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական մանկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Պալքանեան Մամուլ

**«Պալքանեան մամուլ»**, պուլկարահայ հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ, հնչակեան կուսակցութեան Պուլկարիոյ շրջանի գործադիր յանձնաժողովի օրգան։

Լոյս տեսելսած է 1915, 1918-1922, 1931-1944 թուականներուն, Ռուսչուքի մէջ, ապա՝ Սոֆիայի մէջ։ Խմբագիրները՝ Ժ․ Միրզախանեան, Է․ Չոփուրեան, Գ․ Գույումճեան, Հ․ Պօղոսեան։

Լուսաբանած է կուսակցութեան գործունէութիւնը Պալքաններուն մէջ, նիւթեր տպագրած է հայ ժողովուրդի պատմութեան ողբերգական դէպքերու եւ Հայկական հարցի լուծման ուղիներու մասին, դէմ արտայայտուած է դաշնակցութեան գործունեութեան։

Թերթը ողջունած է Հայաստանի բռնազաւթումը խորհրդային կարմիր բանակի կողմէ եւ երկրին մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումը։ Վերլուծականներ տպագրած է երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին Եւրոպայի քաղաքական կուսակցութեան, Նացիստական Գերմանիոյ ռազմականացման մասին։

«Պալքանեան մամուլ»-ի ուշադրութեան կեդրոնը եղած է պուլկարահայ համայնքի եւ անոր կազմակերպութիւններու (ՀՕԿ, թեմական խորհուրդ, ՀԲԸՄ են) գործունէութիւնը, ներգաղթի կազմակերպումն ու ընթացքը։ Նիւթեր տպագրած է նաեւ Պուլկարիոյ ներքին եւ արտաքին կացութեան մասին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Կարապետ (Կարօ) Հայրապետեան

**Կարապետ (Կարօ) Հայրապետեան** (), հայ ջութակահար։

## Կենսագրութիւն
Կարօ Հայրապետեանի ծնողները՝ Պետրոսն ու Հռիփսիմէն, ապրած են Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ Այնուհետեւ անոնք տեղափոխուած են Ֆրանսա, ուր հանդիպած են եւ 1933 թուականին՝ ամուսնացած։ 1936 թուականին անոնք տեղափոխուած են Հայաստան, ուր 20 Փետրուար 1942-ին ծնած է երկար սպասուած զաւակը։ Անոր կնքած են Պետրոսի հօր՝ Կարապետի անունով։

Կարոյի երաժշտական տաղանդը դրսեւորուած է մանուկ հասակէն։ Ան բազմաթիւ գործիքներ նուագած է։ Ան ծնողներուն դրդած է զինք ուղարկել ջութակի դասերու (յատկապէս ջութակահարի մը մասին ֆիլմ դիտելէ ետք)։ Երաժշտական կրթութիւնը Կարօն ստացած է Երեւանի Կոմիտասի անուան կոնսերուատորիային մէջ, ապա ան ուսումը շարունակած է Մոլտովայի մէջ։ Երիտասարդ տարիներուն աշխատած է Հայաստանի կամերային նուագախումբին մէջ, իսկ Մոլտովայի մէջ ուսանելու տարիներուն՝ «Լաուտարի» անսամպլին մէջ: 1990-ական թուականների սկիզբը, շուրջ հինգ տարի ապրած եւ աշխատած է Պէյրութի մէջ: 

Ճազմէն Վահագն Հայրապետեանի հայրն է։

Վաղաժամ վախճանած է 10 Հոկտեմբեր 1997-ին, Երեւան։ Թաղուած է Թոխմախի կեդրոնական գերեզմանատան մէջ:

## Սկաւառակագրութիւն
* «Concert In Armenia» ալպոմ (1990), Pipeline Entertainment
* «The Magic Bow» ալպոմ (1994), MP3, Hollywood Music Center/Peko Music
* «Կախարդական Ջութակ» ալպոմ (1996)
* The Best of Garo Hayrabedian (CD), 1996, Parseghian Records
* «Memories» ալպոմ
* «Music palace» ալպոմ (1998)

## Քննադատութիւն
Կարօ Հայրապետեանը համարուած է ռապիզ ոճի առաջատար կատարողներէն մէկը։ Ան առաջին անգամ ջութակը կիրարկած է այդ ժանրին մէջ եւ այն բարձրացուցած մինչեւ թատերական բեմի գագաթները։

## Ֆիլմեր
* Որպէս ջութակահար նկարահանուած է «Երջանկութեան Մեխանիկան» գեղարուեստական ֆիլմի դրուագներէն մէկուն մէջ
* Վաւերագրական ֆիլմ «Սոլօ», 1986 թուական, հ/ֆ «Երեւան» սդուտիա։ Ֆիլմի հեղինակը եւ ռեժիսորն է՝ Ա. Աւանէսով (ֆիլմ-համերգը նուիրուած է Կարապետ Հայրապետեանի ստեղծագործական կեանքին):
* Կարապետ Հայրապետեանի մասին խօսուած է Ռուշան Փիլոսեանի երաժշտական-գրական հաղորդման մէջ («Ղրիմ» հեռուստառատիօ ընկերութիւն)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Տիգրան Գույումճեան

**Տիգրան Գույումճեան** (անգլերէն՝ Dickran Kouymjian,  ամերիկահայ գրող, խմբագիր, պատմաբան, դասախօս եւ հրատարակիչ:

## Կենսագրութիւն
Գույումճեան ծնած է Ռումանիա, 6 Յունիս 1934-ին: Միացեալ նահանգներու քաղաքացի, հայ ծնողներու զաւակն է։ 

###### Ուսում եւ գործունէութիւն

* Ուսանած է եւրոպական մշակութային պատմութիւն *Ուիսքանսըն*ի համալսարանէն: 
* Իր *մակիսթրոս*ի տիտղոսը ստացած է արաբագիտութեան մէջ՝ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն: 
* Վարդապետութեան աստիճանի (PHD) տիտղոսը ստացած է հայագիտութեան մէջ Գոլումպիա Համալսարանէն 1969-ին, ըլլալով առաջին անձը որ այս մէկը իրագործէ:
* 1977-ին ան հրաւիրուած է Ֆրեզնօ՝ հիմնելու հայագիտական ծրագիր մը Գալիֆորնիոյ Նահանգային Համալսարանին մէջ՝ Ֆրեզնօ: 
* Ֆրեզնոյի մէջ գտնուած ժամանակ, Գույումճեան հիմնած է «Հայ Շարժում»ը, հայ ուսանողական թերթ մը որ կը շարունակէ գործել մինչեւ այսօր: 
* Դոկտ. Գույումճեան մինչեւ թոշակի անցնիլը Հայկ եւ Իզապէլ Պէրպէրեան Հայագիտութեան Դասախօսն էր Գալիֆորնիոյ Նահանգային Համալսարանին՝ Ֆրեզնօ: 
* Դասաւանդած է բազմաթիւ համալսարաններու մէջ ներառեալ Գոլումպիա, Գահիրէի Ամերիկեան Համալսարան, Պէյրութի Հայկազեան Համալսարան, Փարիզի Սորպոն, եւ այցելու Հայագիտութեան Դասախօս Գալիֆորնիոյ Համալսարանին մէջ՝ Պըրքլի, 1996-ին:
* 1987-ին ան եղած է օտար լեզուներու եւ գրականութեան աւագ դասախօս Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ՝ Հայաստան:
* Գույումճեան Հայաստանի Ազգային Գիտութիւններու կաճառի արտասահմանեան անդամ է: Ան նաեւ ծառայած է որպէս ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի խորհրդատու:
* Հրատարակած է աւելի քան երեք հարիւր յօդուածներ եւ մի քանի գիրքեր:
* Ամուսնացած է Անժէլ Գաբոյեանի հետ, որ նոյնպէս գիտնական եւ ուսուցչուհի է:
* Ան յայտարարած է իր հանգստեան կոչելը 2008-ին, Գալիֆորնիոյ Նահանգային Համալսարանին՝ Ֆրեզնօ, 31 տարիներու ծառայութենէ ետք:

## Ծանօթագրութիւններ
Ուսանողական Գիտական Տեղեկագիր

«**Ուսանողական գիտական տեղեկագիր**», գիտական ժողովածոյ, որ հրատարակածլ է Երեւանի պետական համալսարանը։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1940-1976 թուականներուն (17 հատոր, ունեցած է նաեւ «Ուսանողական գիտական աշխատութիւններու ժողովածու», «Ուսանողական գիտական աշխատանքներ» եւ այլ խորագիրներ) Երեւանի մէջ՝ բնագիտական եւ հասարակագիտական պրակներով։ Սկզբնական շրջանին տպագրուած է որպէս ԵՊՀ ուսանողական գիտական խմբակներու պարբերական, 1947 թուականէն՝ Ուսանողական գիտական ընկերութեան հիմնադրումէն ետք դարձած է անոր պաշտօնական հրատարակութիւնը։

Տպագրեած է գիտութիւններու տարբեր բնագաւառներու ուսանողներու, նաեւ շարք մը յայտնի գիտնականներու՝ ուսանողական տարիներուն կատարած հետազօտութիւններու արդիւնքները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Ուսումնագիր

**«Ուսումնագիր**, դպրոցական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1932-1943 թուականներուն, Փլովտիւի մէջ։ Տեղի Մխիթարեան վարժարանի հրատարակութիւն։ Պատասխանատու խմբագիրներ՝ Մ. Կարապետեան, Հ. Ոսկանեան։ Լուսաբանած է վարժարանի, գաղթավայրերու հայկական կրթական այլ հաստատութիւններու ուսումնադաստիարակչական առօրեան, հրատարակած է հայագիտական, թարգմանական, կենցաղային–առողջապահական բնոյթի յօդուածներ, հրատարակած է հայագիտական, թարգմանական յօդուածներ, մանկական գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։ Տպագրած է նաեւ մանկական գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։ Հիմնականին աշխատակցած են Վիեննայի Մխիթարեանները։ Տարածուած է Պուլկարիայի եւ սփիւռքի այլ գաղթավայրերու հայաշատ կեդրոններուն մէջ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մանկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Արմենիի յետ-մինոասեան գերեզմանատուն

**Արմենիի յետ-մինոասեան գերեզմանատուն** (յուն․՝ Υστερομινωικό νεκροταφείο Αρμένων)․ Ք․Ա․13րդ - Ք․Ա․12րդ դարաշրջանի գերեզմանատուն։ Կը գտնուի Արմենի գիւղին մօտ, Ռեթիմնօ քաղաքին հարաւը (10 քլ), Մոնախա Էլիա շրջանին Բրինոքեֆալօ վայրը։ 
ձախից|մինի
Հնաբանական վայրին գոյութիւնը կը յայտնաբերուի 1965-ին, երբ մօտակայ Սոմաթա գիւղին աշակերտներէն մին, ձեռքին բռնած հնադարեան անօթով մը կը խաղար։ Աշակերտին ուսուցիչը երբ անօթը կը տեսնէ, կը հասկնայ թէ հնաբանական մեծ արժէք ունեցող իր մըն է եւ աշակերտին կը հարցնէ թէ ո՞ւր գտած է անօթը։ Անմիջապէս կը տեղեկացուի Ռեթիմնոյի հնաբանական սպասարկութիւնը եւ աշակերտն ու հովիւ հայրը պատասխանատուներուն կը ցուցնեն վայրը, որուն վրայ ցիր ու ցան անօթներ եւս կային, իսկ Ռեթիմնոյի հնաբանական թանգարանին կը յանձնեն գտնուած անօթը։ Վայրը, Սոմաթա գիւղին մօտակայ հողատարածք մըն էր։ Շրջանը այդ օրէն սկսեալ հնաբանական վայր յայտարարուած է եւ 1969-ին կը սկսին հնաբանական պեղումներ, որոնք մինչեւ այսօր կը շարունակուին։ 

1969-ին կաղնիներով պատուած անտառին մէջ սկսած պեղումները կը յայտնաբերեն յետ-մինոասեան ժամանակաշրջանի (Ք․Ա․1425 - Ք․Ա․1210) կամարապատ դամբաններ, արեւելք-արեւմուտք ուղղութեամբ։ Ըստ հնաբան-պատմաբաններուն, շատ հաւանաբար անոնք ընտանեկան դամբաններ են։ Անոնց մէջ, զետեղուած դամբանին յատակը եւ կամ վիմադամբանի մէջ, գտնուած են անվնաս վիճակի մէջ դիակներ։ Դամբաններուն մեծ մասը դարերու ընթացքին դամբանաբեկումի երթարկուած չըլլալով հարուստ են ընդգրկուած իրերով․ կաւէ անօթներ, պատկերիկներ, պղինձէ զէնքեր, գեղեցիկ ոսկեղէններ, բազմաթիւ գործիքներ, Գծային Ա․ գիրով շօշափելի արձանագրութիւն մը, եւայլն։

Պեղումները կը շարունակուին մինչեւ մեր օրերուն։ Դիրախ դրուած է յայտնաբերել համապատասխան քաղաքը որուն կը պատկանէր գերեզմաննոցը, որովհետեւ յայտնաբերուած իւրաքանչիւր դամբան՝ ընտանեկան է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:AMC - Sarkophag Armeni 3.jpg|Արմենի յետ մինոասեան գերեզմանատունէն գտնուած վիմադամբան․ Խանիայի հնաբանական թանգարան
Պատկեր:Armeni Friedhof 42.JPG|Դամբան մը
Պատկեր:Armeni Friedhof 16.JPG
Պատկեր:Armeni Friedhof 40.JPG
Պատկեր:Armeni tholos tomb2.JPG
Պատկեր:Armeni Friedhof 05.JPG|Դամբանի մը մուտքը
Պատկեր:Armeni Friedhof 08.JPG|Յետ-մինոասեան գերեզմանատան տարածք
Պատկեր:Armeni Friedhof 44.JPG
Պատկեր:Armeni Friedhof 47.JPG
Պատկեր:Armeni Friedhof 11.JPG
Պատկեր:Armeni Friedhof 11.JPG
Պատկեր:Armeni2.JPG
Պատկեր:KrArmeni2.jpg
   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրետէի հնադարեան գերեզմաննոցներ
Ստորոգութիւն:Կրետէի հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր