open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Եսայի Նչեցի

**Եսայի Նչեցի** (1260-65, Սասունի Նիչ գաւառ - մօտ 1338, Գլաձորի համալսարան), մանկավարժ, քերական, մատենագիր, հասարակական-հոգեւոր գործիչ։ Սորված է Մուշի Առաքելոց դպրեվանքի, ապա՝ Քաջբերունեաց գաւառին մէջ եւ Վայոց ձորի Աղբերց վանքին մէջ՝ Ներսէս Մշեցիի մօտ։ Բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է եւ վարդապետի (դոկտորի) աստիճան։ 1284 թ. Աղբերց վանքի դպրութեան աշխատանքները գլխաւորած է։

Եսայի Նչեցին եղած է Գլաձորի համալսարանի հիմնադիրն ու ղեկավարը։

Որպէս ուսուցչապետ, մեծ համբաւ վայելած է բնաշխարհին եւ Կիլիկիոյ հայկական պետութեան սահմաններուն մէջ։ Դասաւանդած է «եօթը ազատ արուեստներ»-ը։ Դաստիարակած եւ կրթած է մօտ 360 աշակերտ։

Նշեցիի գրական ժառանգութիւնը (մեկնութիւններ, ճառեր, նամակներ) գլխաւորաբար կրօնաբարոյական բովանդակութիւն ունին։ Անոր «Վերլուծութիւն քերականութեան» համալսարանական դասագիրքը, իր բնոյթով բանաքաղական երկ է, կ'ընդգրկէ Գաւիթ Քերականի, Տամամ Արեւելցիի, Արիստակէս Գրչի, Գէորգ Սկեւռացիի եւ այլոց քերականական մեկնութիւններու հիմնական դրոյթներն ու հարցադրումները։ Նշեցիի քերականութիւնը համարած է «դուռն ամենայն իմսատութեան եւ կրթութևան», համեմատութեան միջոցով առաջարկած է վերացնել հայոց հին ու նոր լեզուներու միջեւ առաջացած խզումը՝ վերականգնելով լեզուի հին ձեւերը։ Նշեցին անդրադարձած է «յունաբան դպրոց»ի թարգմանութիւններուն, խօսքի մասերուն եւ անոնց բաժանման, հոլովման, խոնարհման, լեզուներու ծագման եւ այլ հարցերու։

## Երկեր
250px|մինի|ձախից|Եսայի Նշեցիի յուշարձանը Եղեգնաձորի մէջ
* «Մեկնութիւն Եզեկիէլի»
* «Վերլուծութիւն քերականութեան»
* «Դաւանութիւն եւ խոստովանութիւն ի Սուրբ Երրորդութիւն»
* «Սուղ ինչ պատճառ ձեռնադրութեան քահանայի»
* «Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ»
* «Յաղագս եկեղեցւոյ խորհրդեան»
* «Թուղթ վասն կարգաց եկեղեցւոյ եւ ժամուց»
* «Թուղթ Եսայեայ վարդապետին պատասխանի ընդդէմ պարոն Հեթմոյ»
* «Թուղթ Եսայեայ ի Տէր Մատթէոսն»
* «Թուղթ շրջաբերական յաղագս ողորմութիւն տալոյ ի նպաստ Ս. Կարապետին Տարօնոյ»

## Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Երազ Պարախումբ

350px|մինի|աջից|Երազ Պարախումբ, «Մեր Լեռներու Երազը»
## Ծակումը
Հայկական պարը, որ գիւղական աւանդութեան ժառանգորդուհին է, կը ներկայացնէ հայաստանի մշակոյթը։ Կը պատկանի նաեւ հայոց արուեստագիտական հանճարին որու բոխանցութիւնը կատարուեցաւ դարերու մինչեւ որպէսզի դարձեալ զուարթանայ երկրի սահմաներէն դուրս։ Այս ժառանգութիւնը նախապահպանելու համար, 1970-ին մոտաւորապէս, յայտնի պարողներ հնարեցին բոլոր շարժումները եւ տարբեր նիւթեր շրջաներու համեմատ։ Յետոյ, տարբեր հայկական պետութւները բեմադրեցին այս պարերը։

Քրիտինա Գալստեան-Ակուճեան որպէս արուեստագիտական տնօրէնուհի, հիմնադրեց Երազ պարախումբը, Ալֆօրդւիլ (Ֆրանսա) 2000-ին։

Երազ պարախումբը ունի երկու նպատակ՝ պահպանել եւ փոխանցել հայկական պարը, եւ առանց մոռնալու բնօրինակ ստեղծումը։

Ամբողջ Երազի պարերը ներշնչուած են աւանդութիւն, աւանդապէտ եւ հայոց պատմութենէն։

Երազ պարախումբի իքնատպութիւնը կը բնակի իր ժամանակից եւ դասական պարի մօտեցումով, որ կը գրգռեն հայկական պարի վերածնունդը, յաւերժացնելով հայոց արուեստը դարձեալ ներակայ։

"Parfums d'Arménie" (Հայաստանի Բոյրը) անունով, Երազին առաջին ստեղծագործութին է 60-էն աւելի պարողներով։

## Հայաստանի Բոյրը
Հայաստանի Բոյրը, բեմադրուած որմանկարի մը պէս, դիտողին ճամբորդութեան կը հրաւիրէ, հայոց պատմութեան մէջ։ Պարահանդէսը երկու ժամ կը տեււէ, եւ այս ժամանցքը երազի մը պէս կ՛ապրինք 50 պարողներու հետ, խառնելով երգիծանք եւ յուծում։ Բնօրինակ պատկերները կը բեմադրուին Ալան Քուանիի շնորհիվ, յայտնի դերասան մը: Առաջին ետգանիշերով, զանազան նիւթերը կ՛երեւին՝ հարսանիք եւ արորեայ կեանգ, պատերազմ եւ խաղաղութիւն, թատերակ եւ վերապրում, ուժ եւ սէր։ Հայոց կեանքի յուշերը կ՛արտօնեն կապի կազմութիւնը անսեալի եւ ներկայի մինչեւ։ Հայաստանի Բոյրը կը նրշնջուի նաեւ հայոց նախահայրերու յատուկով որ տարածէ համաշխարաին պատքամ, եւ նոյնիսկ ականատեսին նուրիէ երեւակայութեան կարողութիւնը շինելով իր սեփական ուզածը։ Հետեւեալ հանդեսին ցանկը կազմուած է ամենայն յայտնի հայկական պարերով բայց մանաւանդ Քրիտինա Գալստեան-Ակուճեանի ստեղծագորղութիւներով։

## Մեր Լեռներու Երազը

Այս նոր հանդէսը ստեղծելու համար, բեմադրողը Քրիտինա Գալստեան-Ակուճեանը, որոշէց փոխանցել իր ամենայն հին հիշողութիւնէրը եւ կեսափորձը։ Դիտողը հրաւիրուածէ վերապրելու հայոց ամենորիայ կեանքը որ միշտ եղած է մեր լեռներու վերահսկումով։ 60-են աւելի պարողներ կը փոխանցեն իրենց տաղարդը, օրինակ՝ "Այբուբեն" (Alphabet) պարը ուր ամեն շարժում մեզ կը փոխակերպէ ապրող փոխնորդ ձիի մը, կամ "Պապիկ" (Papik) պարը որ կը տօնակատարէ փոխանցուեիւնը մեծ հայրի եւ իր թոռի մինչեւ։ Նոյնիսկ "Մայր ու Ախչիկ" (Mère et Fille) պարը, որ կը ներկայացնէ ժամանակը ուր ախչիկը տունեն կ՛երդայ, կամ "Խիո Խանէ" (Khio Khané) պարը ուր երկու չարամիտ եւ զգայասէր աստուածուհիները կը նուիրեն հաճելի զուարճութիւն տղոց որոնք կ՛աշխատին հունձքին։

Երազ Պարախումբը մեր լեռներու երազն է, եւ մեծ կը հրաւիրէ երկու ժամւա ընթացքին, մեր լեռներու մասին երազել։
Երաժշտութիւնը 1900-1910-ական տարիներուն

մինի|Յակոբ Օշական
**Երաժշտութիւն**, հոգեւոր ու մանաւանդ՝ ժողովրդական երաժշտութիւնը, Պոլսոյ մէջ կը հնչէ շնորհիւ Կոմիտաս վարդապետի գործունէութեան ու կազմած երգչախումբերուն։ Անոր երաժշտական հեղինակութիւնները կ'ապրին իրմէ ետք՝ իբր մնայուն արժէքներ, շնորհիւ իր աշակերտներուն, որոնք  շարունակեցին իր գործը։

Արեւմտահայ թատրոնը ժամանակը պիտի չունենայ վերածնելու, սակայն նախորդ սերունդի արեւմտահայ վերջին մեծ դերասանները արդէն Կովկասի եւ  ռուսիոյ բեմերուն զարդը դարձած են։

Սահմանադրական տարիներուն, գրական շարժումը նկարագիր պիտի չփոխէ։ Քաղքենի ու մակերեսային արտադրութիւններու կողքին՝ այս շրջանը հայ գրականութեան պիտի տայ խոր, բիւրեղացած, «ոգի  դարձած» գործեր՝ Վարուժանի մը, Թէքէեանի մը, Սիամանթոյի մը բանաստեղծութիւններու ժողովածուներ, Ռուբէն Զարդարեանի, Զապէլ Եսայեանի, Լեւոն Շանթի, Յակոբ Օշականի արձակ գործեր՝ վէպ, պատմուածք, թատերգութիւն։

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Երանիկ (անձնանուն)

**Երանիկ**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *երանի*՝ «երջանիկ» բառէն։  19-րդ դարուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, կը գործածուէր որպէս իգական անուն:

## Գործածութիւններ
* Գործածուած է Հեթում Ա. թագաւորի կնոջ՝ Զապէլ թագուհիի անուան փոխարէն՝ արծաթեայ սկիհի մը վրայ․ «Պահեա՛ Տէ՜ր զՀեթում թագաւորն եւ զթագուհի կին նորա Երանիկն»։ Սկիհը գտնուած է Երուսաղէմի մօտ գտնուող Քերեք քաղաքի աւերակներու ՝1878 թուականի, պեղումներու ժամանակ: 
* Սղուած Երնիկ ձեւով գործածուած է թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ, ուր սեռը յայտնի չէ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Երանուհի (անձնանուն)

**Երանուհի**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *երանի*՝ «երջանիկ» բառէն՝ եւ իգական «ուհի» մասնիկի միացումով։ Այս անունին կը համապատասխանէ Երանեակ անձնանունը։ Կը գործածուի XV դարէն։ Փաղաքշական ձեւերն են Երան, Երանիկ։

## Գործածութիւններ
* Երանուհի, քոյր Տալիթայի եւ մորաքոյր Վարդան գրակապի, որ Արճէշի մէջ՝ 1450 թուականին, Յովհաննէս քահանային գրել տուաւ Աւետարան մը։
* Երանուհի, յիշատակուած է Թէոտոսիոյ աւերակ  եկեղեցւոյ մը խաչքարին վրայ 1472 թուականին։
* Երանուհի, կին Ներսէս քահանայի Բաբերդցոյ, որ 1489 թուականին Մովսէս աբեղային գրել տուաւ  Յայսմաւուրք մը։
* Երանուհի անունը յիշատակուած է նաեւ 1548, 1560 թուականներուն։ Կարճ ձեւն է Երան, որ յիշատակուած է 1633 թուականին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Երգ

**Երգ**, երաժշտութեան համեմատաբար պարզ եւ տարածուած տարատեսակներէն մէկը, զոր իր մէջ կը միաւորէ բանաստեղծական բովանադակութիւնն ու ոչ բարդ, դիւրին մտապահուող մեղեդին։ Երգերը իրարմէ կը զանազանուին շարք մը դրսեւորումներով, օրինակ՝ ժանրերով։ Երգը կը կատարուի ե՛ւ մէկ հոգիի, ե՛ւ երգչախումբի կողմէ։ Երգերը կ'երգուին ե՛ւ երաժշտական գործիքներու նուագակցութեամբ, ե՛ւ առանց անոնց։


Պատկեր:Khaz Armenian Musical notation.jpg|Խազ - հայկական երաժշտական ​​նոթագրութիւն


## Երգերու ժանրերը

* Օրօրոցային
* Մանկական երգեր
* Աշուշական - գուսանական երգեր
* Էսդրատային երգեր
* Հանրաճանաչ երգեր
* Կրօնական երգեր
* Հայրենասիրական, ազգային, յեղափոխական երգեր

## Ուղեցոյց

* Ակնա Օրոր

Ստորոգութիւն:Երգեր
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Երգիծանք

**Երգիծանք** (գրականութեան եւ արուեստի իրականութեան գեղարուեստական արտացոլման իւրայատուկ տեսակ։ Երգիծական ստեղծագործութեան հիմքին մէջ դրուած է երգիծանքի գեղագիտական ստորոգութիւնը։
## Էութիւն
Գրականութեան մէջ մնացած հնագոյն ձեւերէն է, որ փոխանցուած է յոյներէն: Նախնական ձեւերը նկատուած են հին թատերգութեան (յատկապէս կատակերգութեան) մէջ եւ ժողովրդական տօնակատարութեանց ժամանակ: Յոյները ունէին առասպելական սաթիրոսներ (խեղկատակ չաստուածներ) ցից մազերով, այծի ոտքերով: Ասոնք գրեթէ միշտ ծաղրական դեր կը կատարին: Բայց այդ ձեւը որդեգրուեցաւ գրական միւս ձեւերուն մէջ՝ առակէն սկսեալ մինչեւ արձակի եւ քերթուածի զանազան ձեւերը:
Երգիծանքի միջոցով կը ծաղրուին առանձին անձնաւորութիւններ, երեւոյթներ, կենցաղային խորթ սովորոյթներ եւ այլն: Հայ գրականութեան յայտնի երգիծաբաններն են Յ. Պարոնեան, Ե. Օտեան: Առաջինին գրեթէ ամբողջական գործը կը բովանդակէ երգիծաբանական ոճ:
Երգիծաբանութիւնը, քննադատելու, ծաղրելու աստիճաններով տարբեր կ'ըլլայ: Սուր երգիծանքը եւրոպական գրականութեան մէջ կը կոչուի սաթիր: Կայ պարսաւ (բանֆլէ), որուն որուն բովանդակութիւնը սուր, մերկացնող շարադրանք մըն է որեւէ անձի մը հանդէպ (յիշեցէ՛ք Մ. Նալբանդեանի «Երկու տող» բանֆլէ-ն՝ ուղղուած Գաբրիէլ Եպիսկոպոս Այվազեանի դէմ):
Երգիծանքը կ'օգտագործուի հաւասարապէս ե՛ւ արձակ, ե՛ւ չափածոյ գրականութեան մէջ:
Երգիծանք կ՛ենթադր է կեանքի այնպիսի կողմէր, որոնք իրենց թերութիւններով հիմք կու տան ծիծաղի համար։ Երգիծանք կ՛օգտուի չափազանցման, գրոտեսկի, այլաբանութեան եւ գեղարուեստական պայմանականութեան այլ միջոցներեն։ Հասարակական-գեղազիտական բարձր իդէալի դիրքերեն այն կը դատապարտ է արատաւոր երեւոյթը։ Երգիծանքին մէջ իդէալը կ՛արտայայտուի բացասականի ժխտմամբ։ Ատով իսկ այն կը դառնա հնի եւ յետադիմականի դէմ մղուող պայքարի զէնք։ Գեղարուեստին մէջ որոշ ժանրեր, գրեթէ պարտադրաբար, կապուած են կեանքի երգիծական ընկալման հետ, օրինակ, կատակերգութիւնը, վոեւդիլը, առակը, ֆելիետոնը, պամֆլետը գրականութեան մէջ եւ թատրոնին մէջ, ծաղրանկարը, շարժը՝ կերպարուեստին մէջ։

Երգիծանքը թերեւս հանդէս գալ նաեւ միւս գրական ժանրերու (վէպ, պատմուածք, պօէմ): Սկզբնաւորուելով անտիկ գրականութեան մէջ, Երգիծանք համապատասխան փոփոխութիւններ կրած հասարակութեան եւ արուեստի զարգացմանը զուգընթաց։ Բացառապէս երգիծական տաղանդով օժտուած գրողներեն են Մոլիերը, Սուիֆտը, Գոգոլը, Մալտիկով Շչեդրինը։
### Երգիծանքը հայ գրականութեան մէջ
Հայ գրականութեան մէջ այդպիսի դէմքեր են Յակոբ Պարոնեանը, Երուանդ Օտեանը, Լեռ Կամսարը: Կերպարուեստին մէջ Երգիծանքի վարպետներից են Ու․ Տոգարթը, 0․ Դոմիեն, Տ․ Բիդաորուպը, ռուս երգիծաբաննկարիչներից՝ Պ․ Ֆեդուոովը, Վ․ Պերովը։ Սովետական Երգիծանքի ներկայացուցիչներեն են Դ․ Մոորը, Կուկրինիկսները, Բ․ Եֆիմովը, հայ իրականութեան մէջ՝ Վ․ Խօջաբեկեանը, Տ․ Շավարշը, Ս․ Արուտչեանը, Գ․ Եարալեանը, սփիւռքին մէջ՝ Ա․ Սարուխանը, Չ․ Տամատեանը, Տ․ Աճեմեանը։ Տարբեր են կ՛լլան Երգիծանքի երանգները՝ անզիջող, ոչնչացնող ծաղրեն (սատիրա) մինչեւ թերութիւններու մեւղմ պատկերին մէջ (տես նաեւ Հումոր):

## Գրականութիւն
* Ջրբաշյան է․, Գրականության տեսություն, 4 հրտ․, Երգիծանք, 1972 թվականին, էջ 95-101, 133—55, 392—96։ 
*Озмитель Е․ К․, О сатире и юморе, Л․, 1973 года․ է․ Ջրբաշյան։

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Երգիչ

**Երգիչ** (իգ.` երգչուհի) այն անձն է, ով կ'օգտագործէ իր ձայնը երաժշտութիւն ստեղծելու համար: Երգիչներուն սովորաբար կը նուագակցին երաժիշտներ եւ գործիքներ: Բառարանին մէջ «երգիչ» (مُغَنّ) բառը «երգել» (غَنَّى) բայի դերբայն է, որ կը նշանակէ կատարող կամ փրոֆեսիոնալ երգիչ: Ան որ կ'երգէ վոգալային երաժշտութիւն` երգ, ռոմանս, արիա, համոյթ։ Տարածուած է նաեւ վոգալիստ անուանումը, որ նոյն երգիչն է։

Մինչդեռ մարդոց մեծ մասը կ'երգէ հաճոյքի համար, հմուտ երգեցողութիւնը սովորաբար բնական տաղանդի եւ մասնագիտական ​​պատրաստուածութեան համադրութիւն է: Վերոնշեալ պահանջները բաւարարող անձը կը կոչուի վոգալիստ, երգիչ կամ կատարող:

Գլխաւոր երգիչը կը կատարէ երգի գլխաւոր վոգալը, մինչդեռ պեք վոգալիստը (կամ երգչախումբի երգիչը) կը կատարէ ֆոնային վոգալը կամ մեղեդիները: Փրոֆեսիոնալ երգիչները սովորաբար կը մարզուին վոգալի մարզիչներու ղեկավարութեամբ:250px|մինի|աջից

## Դասակարգում ըստ ժանրերու
Երգիչները մասնագիտացած են ըստ երաժշտական ժանրերու, որոնք են.

*օբերային երաժիշտ
*կամերային երաժիշտ՝ կ'իրականանայ վոքալային երաժշտութիւն համերգի ժամանակ, մեծ մասամբ դաշնամուրի կամ երաժշտական գործիքի նուագակցութեան ուղեկցութեամբ
*ջազային երգիչ
*էսդրատային երգի
*ռեփեր
*ռոք երաժիշտ
*հեղինակային երգիչ
*համոյթ

240px|մինի|ձախից|Édith Piaf

Ստորոգութիւն:Մասնագիտութիւններ
Երանեակ (անձնանուն)

**Երանեակ**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *երանի, երանիկ*՝ «երջանիկ» բառէն։ Համազօր անձնանուններն են՝ Երանուհի, Երջանիկ, Macarius, Բարխուդար, Խութլու, Ֆելիքս, Պեաթրիս կամ Պեաթրիչէ, Fortunatus։ Հայկական ամենահին անուններէն մեկն է։ Յիշատակուած է 2-րդ դարուն:

## Գործածութիւններ
* Երանեակ, դուստր Տիրան Ա.-ի, զոր 149 թուականին ամուսնացաւ Տրդատ Բագրատունիի հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Երամ Պէյ Արամ

**ԵՐԱՄ ՊԷՅ ԱՐԱՄ** (1815, Տրապիզոն - 1926, Դեկտեմբեր)	, ճարտարագէտ եւ հաշուագէտ, բարեկարգիչ՝ Թուրքիոյ ընդհանուր երկրտգործութեան, Խորհրդարանի ծերակոյտի անդամ:

## Կենսագրութիւն
ԵՐԱՄ պէյ Արամ, ծնած է Տրապիզոն 1815-ին: Ոսումը ստացած է Փարիզի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանին մէջ, վկայուած է Բատուայի համալսարանի երկրագործական ճիւղէն եւ Կրինեօնի երկրագործական վարժարանէն: Մտած է Օսմանեան պետական ծառայութեանց մէջ իբրեւ ճարտարագէտ եւ հաշուագէտ բարձրանալով երկրագործական ընդհանուր տնօրէնութեան, Հալգալըի ուսուցիչ կարգուած է: Սելանիկի երկրագործական վարժարանի հիմնադիրը եւ միակ բարեկարգիչը եղած է Թուրքիոյ ընդհանուր երկրագործութեան: Մերժած է շատ մը նախարարական պաշտօններ, որոնք իրեն առաջարկուած են, 1908-ին երբ Օսմանեան Սահմանադրութիւնը կը հռչակուի, Արամ էֆ. Խորհրդարանի ծերակոյտի անդամ կ'ընտրուի:
Իբրեւ մէկ անդամը կաթոլիկ համայնքին՝ վարած է Աւագանիի ժողովի Ատենապետի պաշտօնը: Ունէր Պալայի աստիճան: Մահացած է 1926 Դեկտեմբերին:

## Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ
Երեխաներու Պաշտպանութեան Միջազգային Օր

250px|մինի|աջից|'''Երեխաներու Պաշտպանութեան Միջազգային Օր'''
**Երեխաներու Պաշտպանութեան Միջազգային Օր** (անգլերէն՝ ), Յունիս 1-ը Երեխաներու պաշտպանութեան միջազգային օրն է, որ սահմանուած է 1924-ին` Ժընեւի (Զուիցերիա) մէջ երեխաներու պաշտպանութեան համար հրաւիրուած համաշխարհային համաժողովին ընթացքին:

4 Նոյեմբեր 1949 թուականի Կանանց ժողովրդավարական միջազգային դաշինքը՝   Մոսկուա մէջ, երեխաներու պաշտպանութեան օր իրականացնելու որոշում  ընդունած է: ՄԱԿ-ը, հաւանութիւն տալով այս նախաձեռնութեան, յայտարարած է երեխաներու կեանքի եւ առողջութեան պաշտպանութեան հարցը իր գործունէութեան գերակայ ուղղութիւններէն մէկը: Առաջին անգամ Յունիս 1-ը նշուած է որպէս երեխաներու պաշտպանութեան միջազգային օր 1950-ին:

Աշխարհի մէջ երեխաներու պաշտպանութիւնը նախատեսող բազմաթիւ միջազգային փաստաթուղթեր  ստորագրուած են, ներառեալ` 1959 թուականի ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ասամպլէայի կողմէն ընդունուած Երեխայի իրաւունքներու հռչակագիրը, Երեխաներու համաշխարհային օրը՝ Նոյեմբեր 20-ին (ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ասամպլէայի առաջարկոըթեամբ), ինչպէս նաեւ 1989 թուականի ընդունուած Երեխաներու իրաւունքներու մասին համաձայնագիրը:

## Երեխաներո Համաշխարհային Օր
Երեխաներու համաշխարհային օրը տեղի կ՛ունենայ ամէն տարի Նոյեմբեր 20-ին: Առաջին անգամ հռչակած է Միացեալ Թագաւորութիւնը 1954 թուականին։ Այն հիմնուեցաւ խրախուսելու բոլոր երկրները՝ հաստատելու օր մը, առաջին հերթին խթանելու փոխադարձ փոխանակումն ու փոխըմբռնումը երեխաներիու միջեւ, երկրորդը՝ նախաձեռնել գործողութիւն մը՝ ապահովելու եւ նպաստելու աշխարհի երեխաներուն բարեկեցութիւնը:

Հայաստանը Երեխաներու իրաւունքներու մասին համաձայնագիր վաւերացուցած է 1992 թուականին, իսկ 1996-ին ընդունուած է «Երեխայի իրաւունքներու մասին» Հայսատանի Հանրապետութեան օրէնքը:

## Երեխաներու Պաշտպանութեան Միջազգային Օրեր
Երեխաներու պաշտպանութեան պաշտօնական ամսաթիւը կը տարբերի երկրէ երկիր: Այստեղ ներկայացուած է կարգ մը երկիրներու կողմէ պահպանուած ամսաթիւը, որպէս ապացոյց եւ նշանակալի օրինակ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ
Սիմոն Երեմեան

**Սիմոն Երեմեան** (30 Հոկտեմբեր 1871, Տրապիզոն - 29 Նոյեմբեր, 1938, Միլան), հայ բնագէտ, գրող, բանասէր։ Մխիթարեան միաբանութեան անդամներէն մին։

## Կենսագրութիւն
Ուսանած է ծննդավայրին մէջ, ապա Վենետիկի Մխիթարեաններու մօտ, 1895 թուականին դարձած է միաբանութեան անդամ։ 1899-1905 թուականներուն խմբագրած Է «Բազմավէպ»-ը, 1901 թուականին՝ նաեւ «Գեղունի» հանդէսը։ 1896 թուականին Վենետիկի մէջ հրատարակած է «Նոր կենդանաբանութիւն եւ մարդակազմութիւն: Պատմական եւ նկարագրական», 1898 թուականին «Տարվինականութիւն կամ տեսակաց եւ մարդուս ծագման խնդիրը», 1901 թուականին՝ «Հայ բժշկարանը» աշխատութիւնները: Սիմոն Երեմեան զանազան պարբերականներու մէջ յաճախ հանդէս եկած է «Ատրուշան» կեղծանունով։

## Աշխատութիւններ
Ուշագրաւ է «Պատկերազարդ բառգիրք գործնական գիտութեանց» (1900) աշխատութիւն-հանրագիտարանը։ Հրատարակած է գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ՝ «Տուրկին» (1903), «Տագնապը» (1904) վիպակները, «Անէծք» (1903), «Սաթենիկ» (1904), «Ուխտը» (1905) ողբերգութիւնները, «Պատկերներ» (1913) արձակ բանաստեղծութիւններու հաւաքածոն, յուշեր։ Լոյս ընծայած է գրականագիտական ուսումնասիրութիւններ.
* «Կենսագրութիւն Ղեւոնդ Ալիշանի» (1902),
* «Գրական պատմութիւն եւ գեղեցիկը» (1915),
* «Գրագէտ հայեր» 10 հատորնոց աշխատութիւնը (1913-1933), ուր տրուած են գրողներու եւ մշակութային գործիչներու (Ղեւոնդ Ալիշան, Ղազարոս Աղայեան, Մատթէոս Մամուրեան, Յակոբ Պարոնեան, Տիգրան Կամսարական) դիմանկար-բնութագրականները։

## Երկեր
* Մխիթարեան վեհը. կենսագրական ստուերագիր տեառն գեր․ Իգնատիոս վարդապետի Կիւրեղեան․, Վենետիկ․, 1904։
* Հայ միտքը, Վենետիկ, 1906։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:30 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Երեւակայութիւն

**Երեւակայութիւն**, որ նաեւ կը կոչուի երեւակայելու ընդունակութիւն, նոր պատկերներ եւ զգացողութիւններ ձեւաւորելու կարողութիւնն է, որոնք չեն ընկալուիր զգայարաններու միջոցով՝ տեսողական, լսողական կամ այլ զգայարաններու միջոցով: Երեւակայութիւնը գիտելիքները կը դարձնէ կիրառելի խնդիրներ լուծելու ժամանակ եւ կարեւոր է փորձ ձեռք բերելու եւ սորվելու գործընթացի համար: Երեւակայութիւնը զարգացնելու հիմնական միջոց կը հանդիսանայ պատմութիւններ լսելը, ուր ընտրուած բառի ճշգրտութիւնը կարեւոր գործօն է «յօրինուած աշխարհներու» համար: Երեւակայութիւնը "թաքնուած" պատկերներու կամ զգացողութիւններու ձեւաւորում է, որոնք տեղի կ'ունենան առանց որեւէ մէկուն իմացութեան: Անհատը կրնայ երեւակայել՝ ըստ տրամադրութեան, որ կրնայ լաւ կամ վատ ըլլալ՝ կախուած իրավիճակէն իր: Որոշ մարդիկ կ'երեւակայեն, որպէսզի դուրս գան լարուածութենէն կամ մռայլ տրամադրութիւններէ: Այն ընդունուած է իբրեւ ներքին կարողութիւն եւ մտքին մէջի շրջակայ միջավայրի ընկալման զգացումէն բխած տարրերէն մասնակի կամ ամբողջական անձնական ոլորտներ ստեղծելու գործընթաց: Այս բանը արհեստագիտապէս կը կիրառուի հոգեբանութեան մէջ մտքին մէջ ինչ որ բան վերականգնելու գործընթացի համար՝ ընկալուող առարկայ կամ պատկեր, որ նախկինին մէջ եղած է իմաստային ընկալման մէջ: Քանի որ երեւակայութեան նմանատիպ կիրառումը կը հակասէ սովորական լեզուին, որոշ հոգեբաններ նախընտրած են այն նկարագրել որպէս «պատկերում» կամ «պատկերներ», կամ խօսիլ անոր մասին որպէս «վերարտադրողական»-ի՝ ի տարբերութիւն «արտադրողական» կամ «կառուցողական» երեւակայութեան:

## Երեւակայութեան հոգեբանութիւն
Հոգեբանները երեւակայական միտքը ուսումնասիրած են ո՛չ միայն անոր ստեղծարարութեան ոչ աշխարհիկ ձեւով եւ գեղարուեստական արտայայտութեամբ, այլ նաեւ անոր ամենօրեայ երեւակայութեան աշխարհիկ ձեւով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ստեղծագործութիւն
Ստորոգութիւն:Երեւակայութիւն
Երեւան (փողային նուագախումբ)

«Երեւան» փողային նուագախումբ, 1964 թուականին Երեւանի մէջ կազմակերպուած նուագախումբ։ Մինչեւ 1970 կոչուած է Հայաստանի պետական փողային նուագախումբ։ Այժմ կրկին կը կրէ նախկին անունը։

## Կազմ եւ Համերգացանկ
Նվագախումբի կազմին մէջ հանդես եկած են վաստակաշատ արուեստագէտներ, նաեւ Երեւանի պետական երաժշտանոցի ուսանողներ։
Համերգացանկը կազմուած է Բախի, Հենդելի, Հայդնի, Մոցարտի, Բեթհովենի, Վագների, Գրիգի, Դվորժակի, Չայկովսկու, Գերշվինի, Եկմալեանի, Սպենդիարեանի, Խաչատրեանի, Հարությունդանի, Բաբաջանդանի, Միրզոեանի, Բալասանեանի երկիրներէն։ Նուագախումբը համերգներով շրջագայուած է արտասահմանի շարք մը քաղաքներուն մէջ։

## Ղեկավարներ
Հիմնադրման օրէն մինչեւ 1988 թուականը գեղարուեստական ղեկավարը եւ գլխաւոր դիրիժորը եղած են ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Հայկազ Մեսիաեանը, 1988-էն՝ Լ․ Մեսիաեանը, Վ․ Փիրումեանը, Հ․ Լոգեանը, Ս․ Աբրահամեանը։ 2000 թուականէն նուագախումբի գեղարուեստական ղեկավարն ու գլխաւոր դիրիժորն է ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Հայկ Հովակիմեանը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Երեւանի Դրօշակ

500px|մինի|Երեւանի դրօշակը.

Երեւանի դրօշը հաստատուած է որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքի խորհրդանիշ Երեւանի խորհուրդի 2004 թուականի Սեպտեմբեր 27-ին N 12/1 որոշմամբ։

Դրօշակին կեդրոնը պատկերուած է կապոյտով երիզուած պրոնզագույն Երեւանի Զինանշանը՝ շրջապատուած 12 կարմիր եռանկիւնիներով, որոնք կը խորհրդանշեն Հայաստանի 12 մայրաքաղաքները։ Ֆօնի սպիտակ գույնը կը խորհրդանշէ յստակութիւն ու պարզութիւն։ Դրօշակի հեղինակներն են Կարապետ Աբրահամեանը եւ Կարապետ Փաշեանը։

## Տե՛ս նաեւ
* Երեւանի Զինանշան
* Էրեբունի-Երեւան (օրհներգ)

## Արտաքին յղումներ
* «Եւ Կ'երգենք Դրօշը Ձեռքերնիս»

Ստորոգութիւն:Երեւան
Երեւանի Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան թիւ 66 հիմնական դպրոց

**Երեւանի Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան թիւ 66 հիմնական դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Շէնգաւիթ վարչական համայնքին մէջ։

## Պատմութիւն
Դպրոցը հիմնադրուած է 1950-ին որպէս տարածքի միակ միջնակարգ (տասնամեայ) դպրոց, որտեղ 1950-1951 ուսումնական տարուընէ սկսած իրենց ուսանած են մօտակայ եօթնամեայ դպրոցներու (№ 50, 31, 46) շրջանաւարտները։ Տնօրէն Իշխան Դարբինեանի օրօք՝ 1956-ին, դպրոցը անուանակոչուածլ է Ալեքսանտր Միասնիկեանի անունով։

## Տուեալներ
Դպրոցը տեղակայուած է երեք մասնաշէնքերու մէջ, որոնք կառուցուած են 1950, 1968, 1975 թուականներուն։

Դպրոցի բակին մէջ 1959 թուականին տեղադրուել է Ալեքսանդր Մեասնիկեանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Գրիգոր Ահարոնեան, ճարտարապետ՝ Էդուարդ Սարապեան)։

## Շրջանաւարտներ
* Արտաւազդ Եղոյեան
* Ռոզա Սիրունեան

## Պատկերասրահ

Երեւանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան թիվ 66 հիմնական դպրոց (2).jpg
Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան թիվ 66 հիմնական դպրոց (1).jpg|Ալեքսանտր Միասնիկեանի կիսանդրին համանուն դպրոցի բակին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Երեւանի քաղաքապետարանի ենթակայութեան դպրոցներ

Ստորոգութիւն:Երեւան
Երեւանի երաժշտութիւն

**Երեւանի երաժշտութիւն**, Հին Երեւանի երաժշտական կեանքի մասին տեղեկութիւնները սակաւ են։ Անցեալին ռազմերթերը, հուղարկաւորութեան եւ զոհաբերութեան ծիսակատարութիւններն ուղեկցուած են հարուածային գործիքներու նուագակցութեամբ։ Յայտնաբերուած ամենահին գործիքները պրոնզէ զանգակներ ու բոժոժներ են (մեր թուարկութիւնէն առաջ II հազարամեակ)։

Կարմիր բլուրին վրայ 1948 թուականին պեղուած են նաեւ զոյգ պրոնզէ ծնծղաներ, որոնք գործածուած են մեր թուարկութիւնէն առաջ VII դարին։

Երեւանին մէջ ընդօրինակուած (XIII-XV դարեր) ձեռագիր մատեաններու մանրանկարներուն մէջ կը հանդիպին փողային գործիքներու պատկերներ։

Ուշ միջնադարին երաժշտական կեանքը զարգացած է տաղասացներու, զուռնաչիներու եւ աշուղներու գործունէութեան շնորհիւ։ Շրջիկ երգահանները սազի նուագակցութեամբ երգած են սեփական ստեղծագործութիւնները։
մինի
Երեւանի մէջ կարեւոր իրադարձութիւններ էին Կոմիտասի երգչախումբի (Գեւորգեան ճեմարանի 85 սան) համերգը (1906 թուական) եւ Արմէն Տիգրանեանի «Անուշ» օբերայի ներկայացումը՝ հեղինակի բեմադրութեամբ (1913 թուական)։

Խորհրդային տարիներուն Երեւանը դարձած է հայ երաժշտութեան մշակոյթի կեդրոն։ 1921 թուականին Ռոմանոս Մելիքեանի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած է երաժշտական կեդրոն, որ 1923 թուականին վերակազմաւորուած է երաժշտանոցը (1948 թուականէն՝ Կոմիտասի անուան)։

Ձեւաւորուած է հայ երգահանական դպրոցը, որուն աւագ սերունդի ներկայացուցիչները՝ Ալեքսանտր Սպենդիարեանի, Ռոմանոս Մելիքեանի, Սպիրիդոն Մելիքեանի, Անուշաւան Տէր-Ղեւոնդեանի, Կարօ Զաքարեանի, Միքայէլ Միրզոեանի գործունեութիւնն էապէս նպաստած է երաժշտարուի զարգացմանը։

Երաժշտանոցի ստեղծագործ, դասարանի բացումը (1930 թուական) եւ Հայաստանի երգահանական միութեան (ՀԿՄ) հիմնադրումը (1932 թուական) կը խթանեն ազգային երգահանական դպրոցի վերելքը, մեծ աւանդ ունին նաեւ Հարօ Ստեփանեանը, Գրիգոր Եղիազարեանը, Առնօ Բաբաջանեանը, Ալեքսանտր Հարութունեանը, Էտուարտ Միրզոյանը, Ղազարոս Սարեանը, Էտկար Հովհաննիսեանը եւ ուրիշներ։

Կատարողական արուեստի զարգացումը սերտորեն կապուած է երաժշտա-ուսումնական հաստատութիւններու, Հայֆիլհարմոնիայի (1932, 1976 թուականներուն՝ Հայհամերգ), Ա. Սպենդիարեանի անուան օբերայի եւ պալէյի ազգային ակադեմիական թատրոնի (1933 թուական), պետական ակադեմիական երգչախումբի (1937 թուական), Երգչախումբային ընկերութեան (1958 թուական, 1987 թուականէն՝ Երաժշտական ընկերութիւն), փողային նուագախումբի (1964 թուական), ՀՀ հեռուստատեսութեան եւ ռատիօյի երաժշտական խումբերուն գործունէութեան հետ։

Երեւանի մէջ կը գործէն երաժշտական եւ արուեստի 25 դպրոց, Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական (1923, 2006 թուականից՝ քոլեճ), Առնօ Բաբաջանեանի անուան երաժշտական մանկավարժական (1967, 2005-էն՝ քոլեճ) ուսումնարանները, ճազային արուեստի պետական քոլեճը (1996 թուական, 1985-1996 թուականներուն՝ Հայհամերգի էստրադային «Երեւան» փողային նուագախումբը (1964 թուական, հիմնադիր՝ Հայկազ Մեսիաեան, 2000 թուականէն՝ գեղարուեստական ղեկավար Ա. գլխավոր դիրիժոր՝ Հայկ Հովակիմեան), Հանրային ռատիօյի «Արեւներ» խումբը (1978), «Արձագանք» ստուտիան (1990 թուական), «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» (1993 թուական) եւ «Սպեղանի» (1996 թուական) երգչախումբերը, Հայաստանի երգի պետական թատրոնը (1994 թուական)։

Ստորոգութիւն:Երեւան
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Երեւանի Զինանշան

250px|մինի|Երեւանի զինանշանը.

**Երեւանի զինանշան**, համատեղ Երեւանի Դրօշակիի եւ օրհներգի հետ համատեղ Երեւան քաղաքի խորհրդանիշներէն մէկն է։

## Նկարագիր
Կապոյտ ֆօնին հայերէն պրոնզագույն մեծատառերով մակագրուած «Երեւան» պատուանդանին կանգնած, գլուխը ետ շրջած, իշխանութեան խորհրդանիշ գաւազանը բռնած առիւծն է։ Անոր գլխին կայ թագ՝ մէջտեղէն բարձրացող Կենաց ծառի խորհրդանիշ վարսանդով։ Առիւծի կրծքին՝ յաւէրժութեան նշանին վրայ, Արարատ լեռան պատկերն է։ Ողջ պատկերը երիզուած է ուղղանկիւնաձեւ վահանակով։
Գործածուած են պրոնզագույն եւ կապույտ գույները։

Երեւանի զինանշանի հեղինակն է Ալպերդ Սոխիկեանը:

## Տե՛ս նաեւ

* Երեւանի Դրօշակ
* Էրեբունի-Երեւան (օրհներգ)

Ստորոգութիւն:Երեւան
Երեքշաբթի

**Երեքշաբթի**՝ շաբթուան երկրորդ օրը արեւմտեան երկիրներու մեծամասնութեան մօտ եւ երրորդ օրը ըստ Յուդա-քրիստոնէական օրացոյցի։

## Ծագումնաբանութիւն
մինի|Արես աստուծոյ արձանի հռոմէական տարբերակը, որմէ սկիզբ կ'առնէ Երեքշաբթի օրուան անուանումը շատ լեզուներով, ի պատիւ անոր անունով անուանուած մոլորակի:
Հայերէնով (Երեքշաբթի), վրացերէնով (სამშაბათი — սամշաբաթի), բաշկիրերէնով (шишәмбе - շիշամբէ), տաճկերէնով (сешанбе-սեշամբէ) եւ թաթարերէն (сишәмбе-սիշամբէ) բառացի կը նշանակէ երեք օր շաբաթէն: Հին Հռոմի մէջ անուանումը նուիրուած էր Մարսին (ֆր.՝ Mardi, իտալ.՝ Martedì), հիւսիս-գերմանական ցեղերու մօտ ի պատիւ Տիւրի (նով.՝ Tysdag), որ անդրադարձած է հռոմէական եւ գերմանական լեզուներու վրայ:

Լատիներէնով Երեքշաբթին կը կոչեն dies Martis («Մարսի օր») եւ կը համարուի յունարէն ἡμέρα Ἄρεως (Արեսի օր) թարգմանութիւնը: Շաբթուան եօթ օրերու զուգորդումը եօթ դասական մոլորակներու հետ հաւանաբար կու գայ հելլէնական ժամանակաշրջանէն: Ա. եւ Գ. դարերուն Հռոմէական կայսրութեան մէջ ութօրեայ աշխատանքային շաբաթը կը փոխարինուի եօթնօրեային: Անգլերէնով Երեքշաբթի բառը կու գայ հին անգլերէն Tiwesdæg բառէն: Անիկա կու գայ հին գերմաներէնէն, որ թարգմանուած է լատիներէնէն եւ Մարսի փոխարէն գրուած է գերմանական աստուծոյ` Teiwaz (հին անգլերէնով Tiw) անունը: Այսպիսով Երեքշաբթին բառացի կը նշանակէ «Տիւրի օր»:

Հնդկաստանի դասական լեզուներուն մէջ Երեքշաբթի օրուան կ'ըսեն Անգարակա («անիկա ունի կարմիր գոյն») եւ նուիրուած է պատերազմի աստուած՝ Մանգալին եւ կարմիր մոլորակ՝ Մարսին:

«Երեքշաբթի», ճափոներէնին մէջ բառացի կը թարգմանուի «կրակի օր» (火曜日):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շաբթուան օրեր
Հմայեակ Քհնյ. Երէցեան

**Հմայեակ Քհնյ. Երէցեան**, աւազանի անունով՝ Արամ, որդի Յակոբի եւ Խամլոյի, ծնած է սասունցի ծնողքէ, Սասունի Գոմք գիւղին մէջ 1890-ին։

Մանկապարտէզի կրթութիւնը Սսասունի մէջ ստանալէ ետք, իր հօրեղբօր՝ Տ. Հմայեակ Վրդ. Երէցեանի տնօրինութեամբ անցած է Երուսաղէմ, ուր քանի մը ամիս մնալէ ետք, մեկնած է Կիպրոս ստանալու համար նախակրթարանի ուսումը։ Օրինաւորապէս զայն աւարտելէ ետք, կանչուած է Երուսաղէմ հօրեղբօր թելադրութեամբ եւ դպրեվանքի ուսանող եղած։

Իր ուսման ծարաւը յագեցնելու նպատակով եւ ազգային առաքելոթեամբ մեկնաղ է նախ Ֆրանսա ժամանակուան մը համար եւ ապա՝ Մ. Նահանգներ, ուր հետեւած է Տիթրոյիթի Սէնթրըլ Գոլէճի լեզուագիտական դասընթացքին։

1922-ին իր ուսումը աւարտելէ ետք, վերադարձած է Հալէպ եւ նուիրուած ուսուցչութեան։ Երկու տարի տնօրէնութեան ու ուսուցչութեան զոյգ պաշտօններ վարած է Կիլիկեան Վարժարանին մէջ եւ ապա ուսուցիչ նշանակուած Հայկազեան Վարժարանի։

Արամ իր իր կեանքի ընկերը ընտրած է Յովհաննէս եւ Ֆէրիտա Աւէտիսեանի դուստրը՝ Հայկուհին, որուն հետ պսակուած է Հալէպի մէջ 1924-ին եւ ունեցած հինգ զաւակներ՝ Հմայեակ, Հերմինէ, Յակոբ, Հրայր եւ Արա։

Տէր Հմայեակ վախճանած է 1952 Օգոստոսին, երբ հազիւ վաթսուն երկու տարեկան էր եւ դեռ այնքան տալիք ունէր Հայց. Եկեղեցւոյ, հայ ժողովուրդին, հայ դպրոցին եւ հայ գրականութեան։

Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուած են Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Ս. Զարեհ Եպս. Փայասլեանի ձեռամբ, Լաթաքիոյ Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ մէջ, հայ եւ օտար եկեղեցականներու նաեւ խուռներամ յուղարկաւորներու ներկայութեամբ։

Մարմինը կ'ամփոփուի Լաթաքիոյ Հայոց գերեզմանատունը։

Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ան պարգեւատրուած է Լանջախաչով։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ
Երկ

**Երկ**, գրական գործ։

Երկը կ'ունենայ իր խորագիրը (կամ՝ տիտղոսը). եւ եթէ առանձինը հատոր մը կազմէ, խորագիրին կը յատկացուի սկիզբը անջատ էջ մը՝ տիտղոսաթերթը։

Գրականութիւն են՝ նախ, բուն գրական երկերը՝ բանաստեղծութիւն, թատերգութիւն, վէպ եւ այլն։ Գրականութիւն կրնան նկատուիլ նաեւ գրադատական երկերն ու փորձագրութիւնները։ Այս վերջինները ուսումնասիրութիւններ են՝ մշակութային նիւթով, աւելի կամ նուազ ծաւալով. մաս կը կազմեն չորրորդ սեռի մը՝ գաղափարագրական սեռին։

Գաղափարագրական երկերը կ'ունենան նախաբան (կ'ըսուի նաեւ յառաջաբան)։ Եթէ նախաբանը ուղղակի կը կապուի երկի նիւթին, կը դառնայ ներածութիւն. այս պարագային ան կրնայ ըլլալ աւելի ծաւալուն։ Նշենք, որ այս երկերը կրնան փակուիլ վերջաբանով մը, ինչպէս եւ օգտագործումը դիւրացնող ցուցակներով։

Բուն գրական երկերը եւս կրնան ունենալ նախաբան կամ վերջաբան։ Կրնայ ըլլալ մէկ էջէն աւելի կարճ, կամ տարածուիլ բազմաթիւ էջերու վրայ։ Կրնանք գործ ունենալ նաեւ բանաստեղծութիւններու ժողովածուի մը հետ՝ ամբողջ հատոր մը։ Նոյնն է արձակ երկերու պարագային. պատմուածք մը կրնայ քանի մը էջ գրաւել՝ վէպ մը, թատերակ մը կրնայ ներկայանալ ամբողջական հատորով. վէպը կրնայ նոյնիսկ ըլլալ բազմահատոր։

Փորձ մը կամ ուսումնասիրութիւն մը, զատ նիւթով, կը կոչուի նաեւ մենագրութիւն։ Անիկա կրնայ ունենալ քանի մը էջէն մինչեւ բազմահարիւր էջերու ծաւալ։ Անիկա կրնայ լոյս տեսնել պարբերական մամուլին մէջ, կրնայ նաեւ այլ փորձերու հետ կազմել ժողովածու-հատոր։ Իսկ որոշ փորձեր, ընդակառակը, կը կազմեն առանձին հատոր, միակ նիւթով։

Որեւէ երկի բուն գրութիւնը, անոր ամբողջութիւնը՝ կը կոչուի բնագիր։ Բնագիրը յաճախ կ'ունենայ գլուխներու բաժանում (խորագիրներով, ենթախորագիրներով կամ պարզ թուագրումով)։ Գրադատական կամ փորձագրական գործերը յաճախ կ'ունենան ծանօթագրութիւններ։ Ասոնք կրնան ըլլալ էջատիպ նոթեր, կրնան ըլլալ նաեւ խմբուած գլուխներու, երբեմն եւ հատորի աւարտին։

Գրագէտի մը գործերու ամբողջութիւնը կը բնորոշենք ամբողջական գործեր կամ ամբողջական երկեր արտայայտութեամբ, երբեմն ալ պարզապէս գործ բառի եզակի գործածութեամբ՝ հաւաքական իմաստով։ Այսպէս՝ «Յակոբ Օշականի գործը ծաւալուն է» նախադասութեան մէջ։

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Երուանդ Քհնյ. Երէցեան

**Տ. Երուանդ Քհնյ. Երէցեան** (1900-1981), Աւազանի անունով՝ Արշակ, որդի Տէր Օհանի եւ Խախէի, ծնած է սասունցի ծնողքէ, Սասունցի Հազօ աւանը, 1900-ին։

## Կենսագրութիւն
Ան սերած է քահանայական գերդաստանէ եւ որդին է տէր Օհան Քհնյ. Երէցեանի, որ եօթներորդ քահանան է Երէցեան ընտանիքի։ Այս պատճառով է, որ այս ընտանիքը կը կրէ Երէցեան մականունը։

Արշակ իր նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական վարժարանին մէջ։ Թէեւ արհեստի հետեւելով եղած է երկաթագործ, բայց տան մթնոլորտն ու դաստիարակութիւնը իր պատանի հոգին լեցուցած են եկեղեցական ու ազգային գաղափարներով։ Ատոր համար ալ աշխատանքէն դուրս, իր ազատ ժամերուն ան մօտ եղած է եկեղեցական ու ազգային կեանքին։

1915-ին, Տիգրանակերտի մէջ, օրուան Առաջնորդը զինք սարկաւագ ձեոնադրած է իր ծննդավայրի եկեղեցւոյ օգտակար դառնալու համար։

1920-ին, Տիգրանակերտի մէջ, ամուսնացած է իրեն հայրենակից Ազնիւ անունով աղջկայ մը հետ։ Ունեցած է չորս մանչ եւ երկու աղջիկ զաւակներ։

Մեծ Եղեռնէն ետք Տիգրանակերտի ու Սասունի զանազան կը սկսի բռնագաղթը։ Ասոնցմէ կարեւոր մաս մը կը գաղթէ Տէըիք եւ Գամիշլի։ Ասոնց հետ Գամիշլի կը գաղթէ նաեւ Արշակ սարկաւագ։ Այգ դժուարութեանց մէջ, իը կինը կը հիւանդանայ ու կը մահանայ եւ զաւակնեըը կը մնան որբ։

Գործի բերումով, ան տեղափոխուած է Գուպըրպիթ կոչուած շրջանը, իը զաւակներուն ապրուստը ապահովելու համաը։ Տարիներու ընթացքին, տունէն ներս մօր մը անհրաժեշտոթիւնը հետզհետէ աւելի զգալի կը դառնայ։ Ի վերջոյ ան իը հայրենակիցներուն ու բարեկամներուն խորհուրդին անսալով որոշած է վերամուսնանալ։

1942-ին, Գամիշլիի մէջ, ան պսակուած է իը հայըենակից Մարիամին հետ։ Ունեցած է վեց զաւակներ՝ Զարեհ, Վաղարշակ, Զօհրապ (Տէր Հրանդ), Զաւէն, Վահէ եւ Լուսին։ Ան մաս կազմած է ժողովական կեանքին եւ իբրեւ հոգաբարձու, ծառայած է Գամիշլիի Աղգ. Վարժարանին։ Իսկ հայրենակցական գծով, ան օգտակար դարձած է նաեւ Գամիշլիի սասունցի ու տարօնցի իր հայրենակիցներուն։

Ան քահանայ ձեռնադրուած է Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ, Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Տ. Զարեհ եպս. Փայասլեանի ձեռամբ, 1951-ին, վերակոչուելով Տէր երուանդ։

Ան նաեւ կը նշանակուի հոգեւոր հովիւ Գամիշլիի Ս. Յակոր եկեղեցւոյ սասունցի եւ տարօնցի հայըենակիցներուն, իրեն գործակից ունենալով Տէր Աշոտն ու Տէր Ղազարր։

1971-ին հանգստեան կր կոչէ ինքզինք ու իր զաւակներուն փափաքով կր բաժնուի Գամիշլիի իր սիրելի եկեղեցիէն ու հօտէն եւ կր տեղափոխուի Պէյրութ՝ վայելելու համար իր որդիներուն հոգածութիւնը։ Տարիներ ետք, դարձեալ զաւակներուն փափաքով, գաղթած է Գանատա, ուր վերջնականօրէն կր հաստատուի 1978-ին, եւ կ՚ապրի իր զաւակներուն հետ, միշտ արժանանալով անոնց յարգանքին ու սիրոյն։

Իր Զոհրապ անուն զաւակը քահանայ ձեռնադրուած է Ամերիկայի համար եւ վերակոչուած Տէր Հրանդ, որ կ՛ըլլայ գերդաստանի իններորդ քահանան։

Տէր Երուանդ մահկանացուն կը կնքէ 28 Աեպտ,1981-ին, Մոնթրէալ՝ Գանատայի մէջ, ութսուն մէկ տարեկանին։
Իր թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ՛ունենան ձեռամբ Հիւսիսային Ամերիկայի Արեւելեան եւ Գանատայի Թեմի Հայոց Առաջնորդ Տ. Մեսրոպ Արք. Աշճեանի, Մոնթրէալի Ա. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ, 1981-ին։
Մարմինը կ՛ամփոփուի տեղւոյն գերեզմանատան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Երկաթ Եւ Պողպատ

**Երկաթ եւ Պողպատ**, երկաթը տոկուն եւ ճկուն մետաղ մըն է: Ամէնէն կարեւոր եւ ամէնէն շատ գործածուած մետաղն է: Զուտ չէ իր բնական վիճակին մէջ, այլ խառնուած՝ ուրիշ նիւթերու, թթուածնատներու հետ:

## Պահածոներու տուփեր
Պահածոներու տուփերը կը պատրաստուին թիթեղէ՝ ծածկուած անագով, որ արգելք կ'ըլլայ ժանգին: Թիթեղի թերթերուն կը տրուի գլանի ձեւ՝ ծայրերը կիզազօդելով: Յատակը եւ գագաթը կը կտրուին: Յատակի եզրը կը կցուի, որմէ ետք տուփերը կը լեցուին եւ կափարիչը կը դրուի: Խմիչքի շիշերը, ընդհանրապէս, կը շինուին ալիւմինիւմէ՝ թեթեւ մետաղէ մը, որ չի ժանգոտիր:

## Մեծ հնոց
Երկաթը կը հանեն երկրին ընդերքէն, ուր կը գտնուի հանածոյ վիճակի մէջ։ Անզուտ երկաթը, խառնուած գետնածխակին եւ կիրին, կը դրուի մեծ հնոցի մը մէջ (կրակի դիմացող աղիւսներէ պատրաստուած փուռ): Տաք օդ կը փչեն մէջը, եւ տաքութեան ազդեցութեան տակ անզուտ երկաթը եւ գետնածխակը հեղուկ երկաթի կը վերածուին: Կիրի յաւելումով կարելի կը դառնայ աղտոտութիւններու վերացումը:

## Պողպատ
Պողպատ ունենալու համար բաւարար է հեղուկ երկաթէն իր պարունակած բնածուխին մէկ մասը հանել: Որմէ ետք երկաթը կ'անցնի ճնշուած օդի մը հոսանքէն, որուն պարունակած թթուածինը կ'այրէ աւելորդ բնածուխը: Հեղուկ պողպատը կը լեցուի կաղապարներու մէջ։  Ինքնաշարժներու բազմաթիւ մասերը պողպատէ կը շինուին, ինչպէս շարժիչը: Երկաթուղին, որուն վրայ շոգեկառքը կը սուրայ, պողպատէ կը շինուի:
## Աղբիւրներ
* ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ, 2001-2002, ԻՆՉՊԷ՞Ս ՇԻՆՈՒԱԾ Է, ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM:

Ստորոգութիւն:Հայերէն
Երուանդ Երկանեան

**Երուանդ Վահան Երկանեան** (), հայ երգահան, ջութակահար։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2011)։ Դաշնակահար, խմբավար Սեդրակ Երկանեանի եղբայրը։

## Կենսագրութիւն
Երուանդ Երկանեանը ծնած է 1951-ին Գիւմրի։ Երաժշտական կրթութիւնը ստացած է 5 տարեկանէն սկսեալ՝ հետեւելով ջութակի դասերու։ 1970 թուականին աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան բարձրագոյն երաժշտանոցը երգահան (փրոֆեսոր` Գ. Եղիազարեան) եւ ջութակի (փրոֆեսոր` Հ. Վարդանեան) բաժինները։ 1978 թուականին աւարտած է նոյն երաժշտանոցի ասպիրանտուրան՝ փրոֆէօոր Գ. Եղիազարեանի ղեկավարութեամբ։ 1975-1994 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցի մէջ։ 1987-1994 թուականներուն եղած է հայկական հնագոյն երաժշտութեան «Տաղարան» անսամպլի գեղարուեստական ղեկավարն ու խմբավարը, որուն ընթացքին մշակած է աւելի քան 150 հին հայկական շարականներ։ 1995 թուականէն սկսեալ եղած է Պէյրութի «Գուսան» երգչախումբի ղեկավարը, 1996 թուականէն՝ «Հայաստան» նուագախումբի ղեկավար, 1999 թուականէն՝ «Մադրիգալ» անսամպլի ղեկավար, 2000 թուականէն՝ «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցի տնօրէն։

Երուանդ Երկանեանին գործերը հնչած են ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի, Անգլիոյ, Շուէտի, Ֆինլանտայի, Ռուսաստանի, Հունգարիայի, Արժանթինի, Լիբանանի եւ այլուր:

## Ստեղծագործութիւններ
* Օփերա՝ «Շուշանիկ» (1981)
* Պալէթ-օփերա՝ «Մոկաց Միրզա» (1978)
* Խորեոգրաֆիկ կանտատ՝ «Վահագնի Ծնունդը» (1987)
* Պալէթ՝ «Օրեստ» (1974)
* Պալէթ՝ «Էտիպ Արքայ» (1976) (Ուաշինկթըն 1983, Մոսկուա 1984)

**Սիմֆոնիաներ**
* N 1 «Ինքնադիտողութիւն» (1977)
* N 2 «Հայկ Եւ Բել» (1978)
* N 3 «Անցորդների Ձայներ» (1984)
* N 4 «Նեմեսիս» (1986)

**նուագաերգութիւններ**
* Դաշնամուրի համար N 1 եւ N 2 (1975-1980)
* Ջութակի եւ դաշնամուրի համար (1971)
* Սրինգի եւ դաշնամուրի համար (1978)

## Կոչումներ եւ մրցանակներ
* Մեծի Տանն Կիլիկիոյ «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան, 1993
* ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2011):
* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան Ոսկե մետալ, 2016

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Yervand Yerkanian - Chamber Symphony #2
*Երուանդ Երկանեան. Մտաւորականը նախ եւ առաջ պէտք է ըլլայ արդարութեան եւ խիղճի իրական արտայայտութիւնը
*Չակերտներ, Երուանդ Երկանեան

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Ստորոգութիւն:5 Նոյեմբերի ծնածներ
Տիրան Երկանեան

**Տիրան Միսաք Երկանեան** (), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր շինարար (1962)։

## Կենսագրութիւն
* Սորված է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ, 1912-ին աւարտած է նկարչական դպրոցը, 1928-ին՝ Մոսկուայի Վխուտեին-ը
* Հայաստանի մէջ Պրոլետարական ճարտարապետներու կազմակերպութեան հիմնադիր-անդամներէն է (1929)
* 1944-1952-ններուն Հայպետնախագիծ հիմնարկի քաղաքական կառոյցներու նախագծման բաժինի վարիչ
* 1931-1941-ներուն՝ ԵՊՀ եւ շինարարական դպրոցի դասախօս

## Ստեղծագործական Ուղի
Երկանեանի Նախագիծերով կառուցուած են`
* Երեւանի քիմիական գործարանի բնակելի թաղամասը Հանրապետութեան եւ Վարդանանց փողոցներու անկիւնին մէջ, 1934
* Մոսկուա կինոթատրոնը, 1935-1937
* Բժշկական ուսումնարանը Կորիւնի փողոցին մէջ, 1938
* Երեւանի թիւ 6 հիւանդանոցը, 1959
* Սպիտակի շաքարի գործարանը, 1940
* Գիւմրիի տրիկոտաժի ֆաբրիկան, 1946
* Գիւմրիի անկախութեան հրապարակի վարչական շէնքերու համակառոյցը, 1952-1954
* Փարաքարի գինիի գործարանը, 1947
* Ջերմուկի լոգանքի եւ թիւ 1 առողջարանի շէնքերը, 1950
* Կինոթատրոններ՝ Դիլիջանի մէջ, 1939, Ալավերդիի մէջ՝ 1941

## Արտաքին Յղումներ
*  Ճարտարապետ Տիրան Երկանյան
* Դոլուխանյան Լ. Կ, 2012, Ճարտարապետ Տիրան Երկանյան 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:1891 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1963 մահեր
Ստորոգութիւն:25 Մարտի մահեր
Արամ Երկանեան

**Արամ Երկանեան** (), հայ ազատագրական՝ որ հռչակացած է իր Պէհաըթին Շաքէրի եւ Ֆադալի Խան Խոյսքիի վրէժխնդրի սպանութեան, անոնց Հայոց Ցեղասպանութեան մէջ դերին եւ Պաքուի մէջ հայերու կոտորածին համար։ Ան հայոց հերոսներէն մէկը կը նկատուի։
 
## Կենսագրութիւն
Արամ Երկանեան ծնած է Էրզրում 20 Մայիս 1900 թուականին։ Ան Սարգիս Երկանեան եւ Մարիամ Սողոյեան-Երկանեանի երրորդ զաւակն էր։ Ան Էրզրումի դպրոցը յաճախած է։

Երկանեան, որ վկայ եղած է հայոց ցեղասպանութեան, 1917-ին ան արձանագրուած է հայկական կամաւոր անջատումներուն եւ կռուած է զօրավար Դրոյի համար Բաշ-Ապարանի ճակատամրտին մէջ։ Օսմանեան ուժերու դէմ յաղթանակով եւ Հայաստանի Տեմոքրաթական Հանրապետութեան հաստատմամբ 1918-ին, Երկանեան արձանագրուեցաւ գործադիր մարմնի Հայ Յեղափոխական Դաշնակշութեան, որ Նէմեսիսի հիմնումին մէջ մաս կը կազմէր. գաղտնի գործողութիւն մըն էր, որուն նպատակն էր սպանել բոլոր հայոց Ցեղասպանութեան կազմակերպիչները Ատրպէյճանի եւ թուրք կայսրութեան մէջ։

## Նէմեսիս գործողութիւն
Հայաստանի պոլշեւիկներու դէմ պարտութենէն ետք, Երկանեան մեկնեցաւ Թպիլիսի ուր Միսաք Գրիգորեանի հետ նշանակուած էին սպաննելու Ազրպէյճանի Տեմոքրաթական Հանրապետութեան նախկին վարչապետ Խան Խոյսքիի եւ առաջնորդ Մուսաուադի Խան Մահմատով. 19 Յունիս 1920-ին Թիֆլիսի Երեւան հրապարակը, ուր սպասեցին ազդանշան մը իրենց յանցակիցներէն։ Երօ Խոյսքի եւ Մահմատով 100-էն 150 մեթր հեռու էին, անոնք անմիջապէս կրակեցին անոնց։ Խոյսքի տեղւոյն վրայ սպաննուեցաւ, սակայն Մահմատով, որ վիրաւորուած էր, փախաւ։

## Աւելի ուշ կեանքը
Երկանեան Գերմանիոյ մէջ կատարած գործերէն ետք, ուղղուեցաւ դէպի Աւստրալիա, որմէ ետք Պուքըրեստ, ուր ապրեցաւ մինչեւ որ տեղափոխուեցաւ դէպի Պուէնոս Այրէս 1927-ին։ Պուէնոս Այրէսի մէջ Երկանեան խմբագրող եղաւ տեղական հայկական թերթին։

1931-ին ամուսնացաւ Զապէլ Փարակաեանի հետ եւ ունեցած է մէկ աղջիկ։

Պալարախտէ վարակուեցաւ. Երկանեան տեղափոխուեցաւ Գորտոպա, ուր մահացաւ 2 Օգոստոս 1934 թուին, 34 տարիկան։ Թաղուած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան բակը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ վրիժառուներ
Ստորոգութիւն:Նեմեսիս գործողութեան մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Կարին ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1934 մահեր
Երկիր

**Երկիր** (Խորհրդանիշ: ), Երկիրը Արեգակնային Դրութեան այն մոլորակն է, ուր բնակուած է մարդու կողմէ: Ան երրորդն է Փայլածուէն եւ Արուսեակէն ետք: Գրեթէ գնդաձեւ է: Տրամագիծն է 12713 քմ. մէկ բեւեռէն միւսը եւ 12756 քմ. հասարակածին վրայ:

Երկրին կազմութիւնը. 4.5 միլիառ տարի առաջ, արեգակնային նախնական միգամածի փոքրիկ մէկ մասը հետզհետէ խտանալով կազմած է երկիրը:

## Երկրին Կառուցուածքը
Երկրին կառուցուածքը կրնանք նմանցնել սոխի խաւերուն: Ունի համակեդրոն երեք խաւեր. 

* Երկրային կեղեւը, որ 33 քմ. թանձրութիւն ունի ցամաքամասերու տակ եւ 6 քմ. ովկիանոսներու տակ: 

* Մակմայի Վերարկուն 2900 քմ. թանձրութեամբ, որուն տակ ջերմաստիճանը ( 2000°C է աւելի) եւ ճնշումը այնքան բարձր՝ որ նիւթը հաստատուն եւ հեղուկ վիճակներու միջեւ կը գտնուի:

* Կեդրոնական Կորիզը, բաղկացած հոսանուտ նիւթէ, որ ունի 3400 քմ. շառաւիղ մը եւ որուն 2150 քմ.ը հեղուկ է:

## Մթնոլորտ (Եթեր)
Երկիրը պարուրուած է «Կազային ծածկոց»ի մը մէջ, որ կը կոչուի Մթնոլորտ: Հազար քմ. հաստութեամբ այդ ծածկոցը յատկապէս կազմուած է բորակածինէ եւ թթուածինէ: Առանց մթնոլորտին, Արեւէն ածխացած պիտի ըլլայինք օրուան մը ընթացքին եւ տառացիօրէն սառած՝ գիշերը: 

Մթնոլորտը ունի առնուազն չորս խաւեր. թրոփոսֆէրը, որ ծովի մակերեսէն մօտաւորապէս 11 քմ. բարձրացող խաւն է, կը տնօրինէ օդերեւութաբնական երեւոյթները, այսինքն անձրեւը, պայծառ օդը, եւայլն: Մթնոլորտը իր մէջէն դէպի Երկիր անցընել կու տայ արեւուն այն ճառագայթները միայն, որոնք մեզ կը լուսաւորեն եւ կը տաքցնեն: Ան կը ներծծէ անդրմանիշագոյն ճառագայթները, որոնք կը վտանգեն մեր կեանքը: Եթէ այս վերջին ճառագայթներէն մաս մը յաջողի ներթափանցել վերջին խաւերէն, ապա զանոնք կը կասեցնէ եթերի (օզօն) խաւը՝ շուրջ 50 քմ. բարձրութեան վրայ:

## Աղբիւրներ
* Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարանս, Հրատարակութիւն  CCM, էջ 14-15։
Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Ստորոգութիւն:Երկիր
Ստորոգութիւն:Մոլորակներ
Երկրորդ Աշխարհամարտին Զոհուածներու Յուշարձան

**«Երկրորդ աշխարհամարտին զոհուած զինուորներուն նուիրուած յուշարձան»**, Զոհուած զինուորներու յիշատակին, յուշարձան Արմաւիրի մարզի Ջանֆիտա գիւղին մէջ։ Տեղադրուած է 1968-ին՝ ի յիշատակ Հայրենական մեծ պատերազմին զոհուած ջանֆիտացիներու։ Յուշարձանը ընդգրկուած է Ջանֆիտայի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջմ։ Պրոնզէ արձանի ետեւը տեղադրուած է յուշապատ, որու վրայ փորագրուած են Յաւերժութեան հայկական նշանը, Եղիշէի խօսքերը, պատերազմին անմահացած հերոսներու անունները:

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ` Արա Սարգսեան
* Ճարտարապետ` Արմէն Ա. Սարգսեան
250px|մինի|Արա Սարգսեանը «Զոհուած զինուորի յիշատակին» քանդակի վրայ աշխատելու պահուն, 1960
## Տուեալներ
* Արձանի նիւթը՝ պրոնզ-պազալտ,
* Չափերը՝ 360x260x150

## Գրականութիւն
* Կը նուիրուի Արա Սարգսեանի ծննդեան 115-ամեակին (1902-1969) (2017)։ Արա Սարգսեան։ Երեւան: «ՎարդՀրատ» ՍՊԸ։ ISBN 978-9939-833-24-8:
* Յարութիւնեան Վ., Հայկական ճարտարապետութեան պատմութիւն,Երեւան, 1992 թ.
* Միքայէլեան Վ. Ա., Արմաւիրի մարզ. պատմամշակութային ակնարկ, Երեւան, 2010 թ.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Վերաբացուեցաւ Ջանֆիտա համայնքի յուշարձանը` նուիրուած Հայրենական մեծ պատերազմին զոհուածներու յիշատակին
Երկուշաբթի

**Երկուշաբթի**, շաբթուան երկրորդ օրն է։ Անունը բաղկացած է երկու բառերէ՝ «երկու» եւ «շաբաթ», նշանակելով որ այս օրն շաբթուան երկրորդ օրն է։

Եւրոպական երկիրներուն մէջ երկուշաբթին կը համարուի աշխատանքային շաբթուան առաջին օրը։ Որպէս կարճ ձեւ արեւելահայերը կը գործածեն՝ «Եկշ» ձեւը, իսկ արեւմտահայերը՝ «Բշ.» ձեւը։ Անգլերէնի մէջ կը հանդիպինք՝ «Mon» ձեւին։
## Օրուան անունը այլ լեզուներով
մինի|աջից|լուսինը երկուշաբթի օրերուն
Հայերէնի երկուշաբթի բառը նոյն իմաստով կը գործածուի նաեւ.
*վրացերէն՝ ორშაბათი օրշաբաթի
*պարսկերէն՝ دوشنبه տոշանպէ
Հին ժամանակներուն երկուշաբթին նուիրուած էր լուսինին։ Այդ պատճառով եւրոպական բազմաթիւ լեզուներու մէջ երկուշաբթիին կ'ըսեն «լուսնի օր»:

### Գերմանական լեզուներով
* անգլերէն՝ Monday
*գերմաներէն՝ 	Montag
*դանիերէն՝ mantag
*հոլանտերէն՝ maandag
*շուէտերէն՝ mandag

### Ռոմանական լեզուներով
*իտալերէն՝ lunedi
*սպաներէն՝ 	lunes
*ռումաներէն՝ 	luni
*ֆրանսերէն՝ 	lundi

## Ուշագրաւ փաստ
Տաճիկիստանի մայրաքաղաքի «Տուշանպէ» անունը թարգմանաբար «Երկուշաբթի» կը նշանակէ։

Ստորոգութիւն:Օրեր
Արա Երնջակեան

**Արա Երնջակեան** (2 Մարտ 1951, Երեւան, ՀԽՍՀ), հայ բեմադրիչ, թատերագիր, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, «Երեւանի Կամերային Թատրոն»ի գեղարուեստական ղեկավար:

## Կենսագրութիւն
Արա Երնջակեան, ծնած է 1951 թուականին Երեւանի մէջ։ 1974 թուաականին աւարտած է Երեւանի Ճարտարագիտական համալսարանի տեխնիկական կիբեռնետիկայի , իսկ 1982 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը՝ ստանալով բեմադրիչի որակաւորում։

1971-1972 թուականներուն Երնջակեանի կողմէն ստեղծուած ՈՒՀԱ-ի թիմը առաջին անգամ ներկայացուեցաւ Հայաստանը Մոսկուայի մէջ՝ ՈՒՀԱ-ի Համախորհրդային խաղերուն։ 1982 թուականին հիմնեց Երեւանի Քամերային թատրոնը եւ կը հանդիսանայ անոր գեղարուեստական ղեկավարը։

Երնջակեանը աւելի քան 20 փիեսի, 5 կինոսցենարներու, շարք մը գիտական աշխատանքներու հեղինակ է, որոնց մէկ մասը ընդգրկած է անոր ստեղծագործութիւններու 4 հատորեակին մէջ։ Բեմադրած է աւելի քան 50 ներկայացում, տասնեակ մեծածաւալ միջոցառումներ, նկարահանած է 2 լիամետրաժ ֆիլմ։

1996 թուականէն Երնջակեանը առաջին անգամ Հայաստանի մէջ կազմակերպեց «Միսս Հայաստան» գեղեցկութեան ազգային մրցոյթը։ 1998 թուականին հիմնած է Երկաթ TV - Փրոտաքշն (Եան ԹիՎի) հեռուստաընկերութիւնը։ 1998-2001 թուականներուն Երնջակեանը եղած է Երեւան քաղաքի քաղաքապետարանի Մշակոյթի, սպորտի եւ երիտասարդութեան գծով ղեկավարը։

## Թատրերգութիւններ

## Ֆիլմագրութիւն
### Ֆիլմեր

### Սենարիստ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Արա Երնջակեան 

Ստորոգութիւն:2 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Երշիկ

մինի|Երշիկեղէն

**Երշիկ**, տարբեր կենդանիներու աղացած միսի եւ տարբեր համեմներու խառնուրդով պատրաստուած ուտեստ, որ ընդհանպապէս կը թաղանթապատուի աղիքով։ Կան երշիկներու բազմաթիւ տեսակներ՝ թաղանթապատ եւ անթաղանթ, հում ուտելու պիտանի կամ եփուող երշիկներ։

## Պատմութիւն
Երշիկի ծագումը կապուած է մսագործութեան զարգացման հետ։ Ժամանակի ընթացքին մսագործները, իրենց աշխատանքը աւելի արդիւնաւէտ դարձնելու եւ կենդանիի մարմնին տարբեր մասերը չվատնելու նպատակով, աղով եւ այլ համեմներով կը մշակէին կենդանիին աղիքները եւ զանոնք կը լեցնէին զօրաւոր համեմուած մսային խառնուրդով։ Ապա, պատրաստուած սնունդը կը չորցուէր։

Իր մէջի աղի ու համեմներու առատութեան պատճառով երշիկը երկար պահուող ուտեստ է։

## Բաղադրութիւն
Երշիկներու հումքը խոզի, կովու, հորթի եւ կամ հաւազգիներու (հաւ, սագ, բադ, հնդկահաւ) աղացած միսն է։ Միջուկը պատրաստելու համար կ'օգտագործուի մէկ կամ մէկէ աւելի կենդանիներու աղացած թարմ միսի խառնուրդը, որուն վրայ կ'աւելցուին համեմներ, շաքար, ալիւրի տեսակներ, կաթ, ինչպէս նաեւ այլ բնական ու քիմիական յաւելանիւթեր (չոր կամ խոնաւ կաթնասպիտակուց, նատրիումի կազեինատ, սպիտակուցային հարստացուցիչներ, արեան փլազմա եւ կենդանական կամ բուսական ծագման այլ սպիտակուցներ)։

Տնական պայմաններու մէջ պատրաստուած աւանդական երշիկները չունին քիմիական յաւելումները։ Տնական երշիկներու հիմնական բաղադրութիւնն է աղացած կամ ծեծած միս, ալիւրի տեսակներ, համեմներ, կանաչեղէն, եւ ջուր։

Երշիկի համար օգտագործելի միսը պէտք է մաքրուի ոսկորներէ, ճարպերէ, ջիլերէ եւ արիւնոտ երակներէ։

## Երշիկի տեսակներ
Երշիկի աւանդական տեսակները կը պատրաստուին կենդանիին լաւ մաքրուած աղիքներով։ Սակայն, ներկայիս կան երշիկի տեսակներ, որոնք կը պատուին քոլաժէնէ պատրաստուած բնաթաղանթներով եւ նոյնիսկ՝ բարակ կերպընկալէ պատրաստուած թաղանթներով։

Երշիկի տեսակներ են հում ապխտած երշիկը, եփած-ապխտած երշիկը, կիսաապխտած երշիկը։

## Բուսակերական տեսակներ

### Բուսական երշիկներ
Որոշ երկիրներու մէջ կարելի է գտնել նաեւ բուսակերական (vegetarian) եւ բուսական (vegan) երշիկներ, կամ կարելի է զանոնք պատրաստել տան մէջ՝ հիմնական բաղադրիչներով։ Ասոնք կրնան պատրաստուիլ թոֆուէ, սէյթանէ (ցորենի սպիտակուց), ընկոյզեղէնէ, ընդեղէնէ, սնկային սպիտակուցէ (mycoprotein), սոյայի սպիտակուցէ, բանջարեղէնէ կամ նմանատիպ բաղադրիչներու որեւէ խառնուրդէ, որոնք եփելու ընթացքին կը պահպանեն իրենց ձեւը։

Այս երշիկները, ինչպէս միսը փոխարինող արտադրանքներուն մեծ մասը, ընդհանուր առմամբ կը բաժնուին երկու խումբի․ ոմանք ունին այնպիսի ձեւ, գոյն եւ համեմունքներ, որոնք հնարաւորինս ճշգրտօրէն կը նմանակեն միսի համն ու կառուցուածքը. իսկ ուրիշներ, ինչպէս օրինակ՝ «Կլամորկան» (Glamorgan) երշիկը, կը հիմնուին համեմունքներու եւ բանջարեղէնի բնական համին վրայ եւ բնաւ չեն փորձեր նմանիլ միսի։

Թէեւ բուսակերական չէր, սակայն սոյայի երշիկը հնարուեցաւ 1916-ին, Գերմանիոյ մէջ։ Այն առաջին անգամ ծանօթ դարձաւ որպէս *Kölner Wurst* («Քէօլնի երշիկ»)՝ Գերմանիոյ յետագայ կանցլեր Քոնրատ Ատենաուըրի (1876–1967) կողմէ։

## Արտաքին յղումներ

* Լեհական կլեիբասա (նրբերշիկ) 
* Չեխական նրբերշիկի բաղադրատոմսը (չեխերենով)
*https://en.wikipedia.org/wiki/Sausage

## Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ