open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Փերղուսա

**Փերղուսա** (յուն․՝ Περγούσσα Νισύρου), Էգէականի անբնակ կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 1,169 քլ․²։ Կը գտնուի Նիսիրոսէն 8 քլ․ դէպի արեւմուտք։ Փերղուսա հրաբխային կղզի է եւ մաս կը կազմէ հարաւային Յունաստանի հրաբխային գօտիին, Նիսիրոսի գլխաւորութեամբ։ Առաջին ընդծովեայ պայթումները տեղի ունեցած են 160000 տարի առաջ։ 

## Բնապահպանում
Փերղուսա, ինչպէս նաեւ Նիսիրոս եւ անոր շուրջը գտնուող կղզիակները յայտարարուած են "Natura 2000" յատուկ բնապահպանման գօտի հետեւեալ տեսակներուն համար․ արծիւավազէ (*Buteo rufinus)*, եւրոպական թաւալող (*Coracias garrulus),* մոխրատորդիկ (*Emberiza caesia)* եւ պեխագեղգեղող (*Sylvia rueppelli)*։  

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սթրոկիլի, Ռօ

**Սթրոկիլի** (յուն․՝ Στρογγυλή Μεγίστης), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 1 քլ․²։ Ռօ կղզիին մօտակայ կղզիակ, կը գտնուի անոր արեւելքը։ Յունաստանի, ինչպէս նաեւ Եւրոպական Միութեան արեւելեան ծայրամասն է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին մնայուն բնակիչ չունի, այլ միայն յունական բանակի փոքր գունդ մը։

Սթրոկիլի Ռօ կղզեխումբին 14 կղզիակներէն մէկն է։ Բոլոր կղզիակները կը կազմեն «հարաւային Սփորադես» կղզեխումբը։

Կղզիին հարաւը կայ փարոս մը, ինչպէս նաեւ Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցին, հիմնուած 2014-ին։ 

Փարոսը առաջին անգամ գործեց 1910-ին։ Լրիւ բարձրութիւնը 85 մ․  է։ 

## Բնապահպանում
Սթրոկիլի յայտարարուած է «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» եւ «ՔՈՐԻՆ» կենսավայր, AT5011013 արձանագրութեամբ։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ
Արմինիըն Միրըր-Սփեքթէյթըր (թերթ)

«**Արմինիըն Միրըր Սփեքթէյթըր»** ("The Armenian Mirror-Spectator", «Հայկական հայելի հանդիսատես»), հասարակական-քաղաքական եւ մշակութային շաբաթաթերթ։

Լոյս կը տեսնէ 1932 թուականէն, Պոսթըն, անգլերէն։

ՌԱԿ-ի Հիւսիսային Ամերիկայի շրջանային վարչութեան պաշտօնաթերթը։ Խմբագիրներ՝ Պետրոս Նորհատ, Քելլի, Վ. Սամուէլեան, Պարպարա Մերկերեան, Անի Գալայճեան։ Լայն տեղ կը յատկացնէ միջազգային իրադարձութիւններուն, սփիւռքահայ կեանքին, կը տպագրէ հայաստանեան լուրեր։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Արա Գալայճեան

**Արա Գալայճեան** (), հայ խմբագիր, գրող։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երուսաղէմ։ Զբաղած է ուսուցչութեամբ։ Եղած է Եղիշէ պատրիարք Տէրտէրեանի անձնական քարտուղարը, ինչպէս նաեւ պատրիարքարանի պաշտօնաթերթ «Սիոն»ի գլխաւոր խմբագիրը:

Յօդուածներ տպագրած է հայկական տարբեր թերթերու մէջ: 1967-ին կազմած եւ հրատարակած է «Մշոյ Վանքի Ձեռագրերը» եզակի աշխատութիւնը, ինչպէս նաեւ Պետրոս Դուրեանի երկու՝ «Տաղք» (բանաստեղծութիւններու) ու «Նամականի» (նամակներու) հատորները եւ Արփիար Արփիարեանի ամբողջական գործերու առաջին հատորը:

Միացեալ Նահանգներ տեղափոխուած է իր կնոջ հետ եւ հաստատուած է Պոսթըն, ուր ստանձնած է «Պայքար» շաբաթաթերթի, հետագային՝ 1987-1997 «Արմինիըն Միրըր-Սփեքթէյթըր» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնները:

Ժամանակ մը հայերէն դասաւանդած է նաեւ Մասաչուսեցի համալսարանին մէջ: 2000-ին լոյս տեսած է անոր «Օրը օրին» յօդուածներու եւ խորհրդածութիւններու ժողովածուն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Պերքլի քաղաք

**Պերքլի** (/ˈbɜːrkliː/ burk-lee), քաղաք Սան Ֆրանսիսքոյի արեւելեան ափին, Քալիֆորնիա։ Անուանուած է ի պատիւ ԺԸ. դարու անգլօ-իրլանտացի եպիսկոպոս եւ փիլիսոփայ Ճորճ Պերքլիի։ Սահմանակից քաղաքներն են Օքլենտը եւ Էմըրիվիլը հարաւէն, Օլպանի շրջան (Նիւ Եորք)ը եւ Քենսինկթոնի չկազմաւորուած համայնքը հիւսիսէն։ 

2010-ի մարդահամարի տուեալներով բնակչութիւնը կը կազմէ 112,580 հոգի։

Պերքլին կը համարուի Քալիֆորնիոյ համալսարանական համակարգի ամէնէն հին ճամբարը, որ կրօնական նիւթեր դասաւանդող  աշխարհի ամէնէն մեծ համալսարանը կը համարուի։

#### Կլիմայ
Պերքլին ունի զով ամառ, միջերկրածովեան կլիմայ՝ չոր ամառով եւ թաց ձմեռով։

Օդին միջին ջերմաստիճանը Յունուար ամսուան ընթացքին, առաւելագոյնը կը կազմէ 13.6 °C եւ նուազագոյնը՝ 6.4 °C: Ամէնէն տաք ամսուան՝ Սեպտեմբերի առաւելագոյն միջին ջերմաստիճանը 22.1 °C է եւ նուազագոյնը՝ 13.3 °C:
կենտրոն|մինի|800x800փքս|Հնդկական ժայռային զբօսայգիէն, Հիւսիսը Պերքլին է
## Ծանօթագրութիւններ
Ճիմի Քարթըր

**Ճիմի Քարթըր** (1924-2024) (), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 39-րդ նախագահը։ Այս պաշտօնը զբաղեցուցած է 20 Յունուար 1977-էն մինչեւ 20 Յունուար 1981։

## Կենսագրութիւն
աջից|մինի
alt=|ձախից|մինի|Ճիմի Քարթըր իր շան՝ Պոզոյին հետ, 1937-ին:
Ճիմի Քարթըրի հայրը գետնանուշ կը բուծանէր։ Ունեցած է եղբայր մը՝ Պիլլին (1937-1988), եւ երկու քոյր՝ Կլորիան (1926-1990) եւ Ռութը (1929-1983)։ 

Աւարտած է Ճորճիա նահանգի արհեստագիտութեան հիմնարկը եւ ռազմածովային ակադեմիան:

Եօթը տարի Խաղաղական ովկիանոսի նաւատորմերուն մէջ ծառայած է իբրեւ սուզանաւի սպայ։ 

1945-ին ծանօթացած է Ռոզալին Սմիթին եւ Յուլիս 1947-ին ամուսնացած է անոր հետ։ Ունեցած են չորս զաւակ՝ Ճոն Ուիլիամ «Ճեք» (1947), Ճեյմս Ըրլ (1950), Տոննել Ճեֆրի (1952) եւ Էմի Լին (1967)։ 

1962 եւ 1964 թուականներուն ընտրուած է Ճորճիա նահանգին Սենատը։

1966-ին Ճորճիայի նահանգապետի ընտրութիւններուն թեկնածու եղած է, սակայն պարտութիւն կրած է։

1970-ին Քարթըր նահանգապետի պաշտօնին տիրացած է, ստանալով ձայներուն աւելի քան 59 տոկոսը։

12 Դեկտեմբեր 1974-ին Քարթըր 1976-ի ընտրութիւններուն Դեմոկրատական կուսակցութեան նախագահական ընտրարշաւին թեկնածու եղած է։

2 Նոյեմբեր 1976-ին ընտրուած է ԱՄՆ-ի նախագահ։

## Ծանօթագրութիւններ
Արմինիըն Ռիփորթըր (թերթ)

**Արմինիըն Ռիփորթր** ("The Armenian Reporter", «Հայկական լրատու») Միացեալ Նահանգներու մէջ տպուող հայկական անգլիատառ անկախ շաբաթաթերթ։

Լոյս տեսած է 1967 թուականի Նոյեմբեր 2-էն մինչեւ 2009 թուական, Նիւ Եորք, անգլերէն։ Հիմնադիր խմբագիրը եղած է Եդուարդ Պօղոսեանը (1927-2006)։

Շաբաթաթերթը ներկայացուցած է լուրեր ամերիկահայ գաղութի, Հայաստանի եւ Արցախ Հանրապետութեան կեանքէն, հանդէս եկած է խմբագրականներով։

2006 թուականին վաճառուած է հայաստանեան «CS Media» ընկերութեան։ Պօղոսեանին դուստրը՝ Սիլվա Պօղոսեան, մինչեւ 2009 թուականի Մարտի վերջ շարունակած է թերթի հրատարակումը։

2010-2014 թուականներուն թերթը լոյս տեսած է միայն առցանց տարբերակով, 2014 թուականի Դեկտեմբերէն դադարեցոիցած է գործունէութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 166։

## Արտաքին յղումներ
Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Քալիֆորնիա Քուրիըր (թերթ)

**«Քալիֆորնիա Քուրիըր»** (), անկախ շաբաթաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1958 թուականէն, Ֆրեզնօ (հրատարակիչ եւ խմբագիր՝ Ճորճ Մէյսըն), ապա՝ Կլենտէյլ՝ անգլերէն (հրատարակիչ եւ խմբագիր՝ Յարութ Սասունեան)։ Խմբագիր՝ Սերժ Սամոնեանց։

Կւ պարունակէ տեղեկատուութիւն, քաղաքական, մշակութային, ընկերային ու տնտեսական հարցեր շոշափող յօդուածներ, կը լուսաբանէ ամերիկահայ համայնքի կեանքը, Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները։

## Արտաքին յղումներ

* ՄԱՅԻՍ 18ԻՆ ՊԻՏԻ ՆՇՈՒԻ «ՔԱԼԻՖՈՐՆԻԱ ՔՈՒՐԻԸՐԻ 50 ԱՄԵԱԿԸ

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Հայ Տպագրութեան Տարեգիրք

«**Հայ Տպագրութեան Տարեգիրք**», ազգային մատենագիտութեան ցանկերու ժողովածու։ «Հայաստանի ազգային գրապալատ»ի հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լուս կը տեսնէ 1925 թուականէն (մինչեւ 1995-ը՝ «Տպագրութեան Տարեգիր») Երեւան՝ պրակներով։ Կը ներկայացնէ տուեալ ժամանակահատուի գրապալատի ստացած՝ Հայաստանի եւ Սփիւռքի մէջ լոյս տեսած պարբերական եւ ոչ պարբերական հրատարակութիւններու, ինչպէս նաեւ համաշխարհային մամուլի մէջ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի մասին հրապարակուած յօդուածներու մատենագիտութիւնը։

Կը ներառէ «Գրքի Տարեգիրքը» (1925 թուականէն), «Ամսագրային Հոդվածների Տարեգիրքը» (1939 թուականէն), «Լրագրային Հոդվածների Տարեգիրքը» (1949 թուականէն), «Գրախոսությունների Տարեգիրքը», «Նոտագրական Հրատարակությունների Տարեգիրքը» (երկուքն ալ՝ 1951 թուականէն), «Սփյուռքահայ Մամուլի Տարեգիրքը», «Ատենախոսությունների տարեգիրքը» (երկուքն ալ՝ 1995 թուականէն)։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 562։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Հայ Սիրտ (թերթ, Ֆիլատելֆիա)

«**Հայ սիրտ**», գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
«Հայ սիրտ» հրատարակչական ընկերութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1926–1932 թուականներուն, Ֆիլատելֆիա։ Խմբագիրներ՝ Սարգիս Սուքիասեան, Վ. Արսլանեան, Յակոբ Գույումճեան։

Լուսաբանած է Սփիւռքի, յատկապէս՝ ամերիկահայութեան ազգային, մշակութային կեանքը, նպաստած է Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապնդման։

Սատարած է հայրենադարձութիւնը, խրախուսած է հայրենակցական միութիւններու շինարարական ձեռնարկները Խորհրդային Հայաստանի մէջ, ՀՕԿ-ի եւ ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը, անդրադարած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն։

Շաբաթաթերթին աշխատակցած են Ռուբէն Որբերեանը, Զարուհի Գալեմքեարեանը, Ենովք Արմէնը, Կարապետ Սիտալը, Տ. Գապագճեանը, Կարապետ Պասմաճեանը, Յովհաննէս Հինդլեանը, Միքայէլ Մինասեանը, Մարգարիտ Թերզեանը եւ ուրիշներ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 562։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Դիվունեա

**Դիվունեա** կամ Ունանիսեա, Եու՛նեա (յուն․՝ Διβούνια Κάσου կամ Ουνιανήσια, Ϊούνια), երկու կղզիակներ, Քարփաթիօ ծով, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Կը գտնուին Քասոս ու Քարփաթոս կղզիներուն հիւսիս-արեւմուտքը եւ Սանթորինիին հարաւ-արեւելքը․ արեւմտեան Դիվունի (35.823764°N 26.454434°E) եւ արեւելեան Դիվունի (35.82613°N 26.465979°E)։ Կը պատկանին Քասոս կղզիին քաղաքապետութեան։
մինի|Էգ սեւքարիկ
Արեւմտեան Դիվունիի տարածութիւնն է 0,275 քլ², իսկ արեւելեան Դիվունիին տարածութիւնը 0,211 քլ² է։

## Բնապահպանում
Դիվունեա յայտարարուած են «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարեն Սեւքարիկը *(Falco eleonorae)*։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Թրաղուսա

**Թրաղուսա** (յուն․՝ Τραγούσα Χάλκης), Հալքի կղզիին պատկանող կղզիակ, Քարփաթիօ ծով, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
մինի|Էգէականի ճայ
Կը գտնուին Հալքիին արեւմուտքը, Ռոտոսին արեւմուտքը եւ Ալիմիային հարաւը։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, անբնակ կղզի է։ 
## Բնապահպանում
Թրաղուսա յայտարարուած է «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարէ Էգէականի ճայ (*Larus audouinii )*եւ Ռուփելին գեղեղողը *(Sylvia rueppelli)* տեսակները։

## Բնակչութիուն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Կռունկ (թերթ)

**«Կռունկ»**, ամերիկահայ հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է «Կռունկ» հրատարակչական ընկերութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1919-1962 թուականներուն, Ֆիլատելֆիա։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Գառնիկ Գէորգեան։

Լուսաբանած է ամերիկահայ գաղութի ազգային, մշակութային, կրօնական կեանքը, արձագանգած է հայապահպանութեան եւ դպրոցաշինութեան ուղղութեամբ տարուող աշխատանքներուն։ Սատարած է կարմիր բանակի կողմէն Հայաստանի գրաւումը եւ երկրին մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումը, ներկայացուցած է ՀԽՍՀ տնտեսութեան, արդիւնաբերութեան, արուեստի եւ մշակոյթի անցուդարձը։ Աջակցած է ՀՕԿ-ի եւ ՀԲԸ միութեան աշխատանքներուն, խրախուսած՝ հայրենադարձութիւնը, ծանօթացոիցած՝ Հայրենակցական միութիւններու գործունէութեան։

Գրական բաժինին մէջ տպագրած է Զարուհի Գալեմքեարեանի, Հ. Լեւոնեանի, Զ. Սիրանոյի, Լ. Կորկոտեանի, Ս. Քաղցրունիի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւնները հայ դասական եւ սովետական, ռուս եւ ամերիկեան հեղինակներու գործեր։

Հրապարակախօսական, պատմագիտական յօդուածներով հանդէս եկած են Մ. Մինասեանը, Հայկ Խոճասարեանը, Տ. Մկունդը, Միհրդատ Թիրեաքեանը, Մ. Սեւանը։

Հայերէն սովորեցնելու նպատակով շաբաթաթերթին մէջ գործած է «Armenian school at home» («Հայ դպրոց տունը») դասընթացքը (1951-էն)։

Ունեցած է անգլերէն էջ (1930 թուականէն), որուն աշխատակցած է Դըլճեանը։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 537։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Նոր Աշխարհ (թերթ, Նիւ Եորք)

«**Նոր աշխարհ**», քաղաքական-հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Ամերիկայի բանուորական (համայնավարական) կուսակցութեան հայկական հատուածի (1926 թուականէն), Ամերիկայի բանուորական (համայնավարական) կուսակցութեան (1928 թուականէն), ապա՝ Ամերիկայի համայնավարական կուսակցութեան (1929 թուականէն) պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած էլ 1926-1930 թուականներուն Նիւ Եորք։ Խմբագիրները եղած են Պատրիկ Սէլեանը, Խաչիկ Քէօսէեանը, Մարտիկ Մարթենցը։

Պարբերականը «Պրոլետար» շաբաթաթերթի շարունակութիւնն է։ Հանդէս եկած է միջազգային բանուոր-յեղափոխական շարժման օգտին, ամերիկահայ աշխատաւոր խաւը համախմբել բանուորական կուսակցութեան շուրջ։

Հրապարակած է «Քոմինթերն»ի կոչերը, Ա. Միասնիկեանի յօդուածները, միջազգային բանուորական շարժման այլ գործիչներու ելոյթներ եւ ուղերձներ։

Սփիւռքահայութեան, ՀՕԿ-երուն եւ հայրենակցական միութիւններուն կոչ ուղղած է սատարել հայրենիքի վերաշինութեան։

Գրական բաժինին մէջ տեղ գտած են սփիւռքահայ (յատկապէս՝ ամերիկահայ), խորհրդահայ հեղինակներու գեղարուեստական գործեր, հրապարակախօսական, բանասիրական նիւթեր։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015, էջ 809։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Հայաստանի Կոչնակ (թերթ)

**«Հայաստանի կոչնակ»**, քաղաքական, տնտեսական, գրական-գեղարուեստական եւ կրօնաբարոյական շաբաթաթերթ (1960-էն՝ ամսաթերթ)։

## Պատմություն
Լոյս տեսած է 1900-1968-ին, Պոսթըն, Նիւ Եորք (ԱՄՆ, 1900-1919-ին՝ «Կոչնակ», 1919-1920-ին՝ «Կոչնակ Հայաստանի» անուանումներով)։

## Խմբագիրներ

* Վարանդ Քիւրքչեան
* Յովհաննէս Սանդիկեան
* Խ․ Պեննեեան
* Յովհաննէս Աւագեան
* Հմայեակ Խազոյեան
* Վահէ Հայկ
* Անդրանիկ Պետիկեան

## Գործունէութիւն
Աջակցած է հայապահպանման ջանքերույն, նպաստած է սփիւռքահայութեան կապերու ամրապնդման՝ հայրենիքի հետ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն հանդէս եկած է հակաֆաշիստական դիրքերէն, լուսաբանած՝ միաւորուած ազգերու պայքարը ընդդէմ հիթլերեան Գերմանիոյ։

Ունեցած է իրաւաբանական-օրէնսդրական ծանօթութիւններու եւ խորհրդատուութիւններու բաժին։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Նոր Աշխարհ (թերթ, Աթէնք)

«**Նոր աշխարհ**», ազգային, մշակութային, հասարակական շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
ՌԱԿ-ի Յունաստանի շրջանի վարչութեան պաշտօնաթերթ։

Լոյս կը տեսնէ 1968 թուականէն, Աթէնք։ Խմբագիրներ՝ Յակոբ Վարժապետեան, Զաւէն Գրիգորեան, Տիգրան Աբասեան։

Հիմնականօրէն կ'արտատպէ նիւթեր ՌԱԿ-ի մամուլէն, կ'անդրադառնայ նաեւ հայ մշակութային կեանքին, Հայաստանի եւ ԼՂՀ-ի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն։

1980 թուականէն կը հրատարակուի յունարէն յաւելուածով։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 809։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Նոր Աշխարհ (թերթ, Պոսթըն, Նիւ Եորք)

«**Նոր աշխարհ**», ազգային, գրական շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1954–1973 թուականներուն Պոսթըն, ապա՝ Նիւ Եորք, հայերէն եւ անգլերէն։ Խմբագիր՝ Սամուէլ Թումանեան։

Հանդէս եկած է հայ ժողովուրդի շահերու պաշտպանութեամբ, լուսաբանած է ամերիկահայ մշակութային, եկեղեցական, կրթական, գրական կեանքը, ՀԲԸՄ-ի եւ հայրենակցական միութիւններու աշխատանքները, դատապարտած է հայ ազգային-եկեղեցական միասնութիւնը խաթարող փորձերը։

Խմբագրականներուն մէջ եւ առանձին յօդուածներով քննադատած է կայսերական տէրութիւններու քաղաքականութիւնը Հայկական հարցի առընչութեամբ։

Նպաստած է Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապնդման, տպագրած է հայ իրականութեան առընչուող տնտեսական, մշակութային, գրական ու գիտական նիւթեր։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 809։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Նոր Աշխարհ (պարբերական)

**«Նոր աշխարհ»**, գրական-քաղաքական եւ հասարակական պարբերական։

## Նկարագրութիւն
Լոյս տեսած է 1907–1908 թուականներուն, Թիֆլիս։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գրիգոր Ճէպէեան։ Նիւթերեւ գերակշիռ մասին հեղինակը կամ թարգմանիչը եղԱԾ Է խմբագիրը։

Մերժած է «պետութիւն» եւ «կառավարութիւն» հասկացութիւնները, նոր՝ «ազատ» հասարակարգի հիմք համարած է բարեկեցութիւնը։

Տպագածլ է նաեւ գեղարուեստական գործեր, ժողովրդական բանահիւսութեան նմուշներ, ծանօթացուցած է հայկական գաւառներու կեանքը։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 809։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Նոր Աշխարհ (երկշաբաթաթերթ)

«**Նոր աշխարհ**», երկշաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Պուլկարիոյ Կոմկուսի հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1922–1923 թուականներուն, Ֆիլիփէ (Փլովտիւ)։ Խմբագիր՝ Ստեփան Շահպազեան։

Կարեւորած է Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնը, մեծ տեղ յատկացուցած է ԽՍՀՄ-ի կազմաւորման քաղաքական-պատմական նշանակութեան, Խորհրդային Ռուսաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքականութեան, քննադատեած է արեւմտեան դիւանագիտութեան գործողութիւնները ԽՍՀՄ-ի դէմ։

Լուսաբանած է Պուլկարիոյ քաղաքական կացութիւնը, հայ աշխատաւոր խաւին ծանօթացուցած է երկրին մէջ տեղի ունեցող դասակարգային պայքարին, անդրադարձած է Հայաստանի ձեռքբերումներուն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015, էջ 809։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Սաւառնակ (թերթ)

**«Սաւառնակ»**, ազգային-քաղաքային երգիծաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1919-71 թուաններուն, Գահիրէ։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Երուանդ Մսրլեան։ Ունեցած է տարբեր անուանումներ («Չեփլին», «Սաւառնակ-Չեփլին») եւ փոփոխական պարբերականութիւն (շաբաթաթերթ, օրաթերթ, ամսաթերթ)։

Երգիծական նիւթերով հանդէս եկած է ազգային մտահոգութիւններուն անտարբեր հայ հասարակական գործիչներուն ու կազմակերպութիւններուն դէմ, ծաղրած՝ եգիպտահայ գաղութի կենցաղի թերութիւնները։

Առանձնակի ուշադրութիւն դարձուցած է Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձին, հանդէս եկած է դաշնակցութեան դէմ։

Տպագրած է Երուանդ Օտեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Գուրգէն Մահարիի, Եղիշէ Չարենցի, Յովհաննէս Շիրազի, այլ անուանի գրողներու ստեղծագործութիւններէն։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Բարձի Կռիւի Ախոյեանութիւն

մինի
**Բարձի** **Կռիւի** **Ախոյեանութիւն,** լուրջ մարզաձեւ մը` իրեն յատուկ օրէնքներով:

## Խաղին օրէնքները
Խաղին օրէնքները կը նմանին բռնցքամարտի օրէնքներուն: Մարզիկները իրարու դէմ կը կռուին ռինկին մէջ, 90 երկվայրկեան տեւող երկու մաչերու ընթացքին, իրաւարարի մը եւ երեք դատաւորներու հսկողութեան տակ: Յաղթողը կը նշուի խաղին վերջաւորութեան, երբ կէտերը կը հաշուըւին: Աւարտականը կը խաղցուի երեք մաչով:

Ինչ կը վերաբերի բարձին, բարձերեսը պէտք է պատրաստուած ըլլայ յատուկ նիւթով մը, որ չպատռուի: Բարձը կը կշռէ մէկ քիլոյէն քիչ մը աւելի եւ ունի երեք երիզ` աւելի լաւ բռնուելու համար:

Մարզահագուստի մասին. մարզիկները կրնան նոյնիսկ մասնակցիլ իրենց գիշերազգեստը հագուած:

Այս մարզաձեւը ֆիզիքական ուժի կը կարօտի: Պէտք է ճիշդ անդրադարձ շարժումները ունենալ եւ լաւ ղեկավարել ճիգերը: Մարզիկը որքան զօրաւոր եւ արագ զարնէ, այնքան յաղթելու առիթը ունի: Սակայն հանդիսատեսները չեն սիրեր բռնութիւնը, եւ մարզիկները չեն սիրեր վիրաւորուիլ: Բարձերու կռիւը բռնցքամարտի նման բուռն չէ:

### Առաջին ախոյեանութիւն
Յունուար 2022-ի վերջաւորութեան Ֆլորիտայի մէջ (Միացեալ Նահանգներ) տեղի կ'ունենայ բարձի կռիւի առաջին ախոյեանութիւնը: Անոր կը մասնակցին 16 այր մարդիկ եւ 8 կիներ:
Այս մարզաձեւին առաջին ախոյեանները կը դառնան պրազիլցի Իսթելա Նունիեզ եւ ամերիկացի Հոլէյ Թիլման:

### Բարձի կռիւի միջազգային օր
Ապրիլ ամսու առաջին շաբաթ օրը հռչակուած է Բարձի կռիւի միջազգային օր: Անիկա տեղի կ'ունենայ 2009-էն ի վեր: Այս առիթով աշխարհի տարբեր քաղաքներ կը մասնակցին «տօնակատարութեան»` փորձելով նոր մրցանիշ մը արձանագրել:

Այժմ այս տիտղոսը կը պահէ Միացեալ Նահանգներու հարաւը գտնուող Պրուքինկզ քաղաքը` իր 4200 մասնակիցներով, 2015-ի Բարձի կռիւի միջազգային օրուան ընթացքին:

## Ծանօթագրութիւններ
Պըլը Պուղի (ամսաթերթ)

«**Պըլը Պուղի**», երգիծական ամսաթերթ։ Արցախի գրողներու միութեան հրատարակութիւն։ Կոչուածէ արցախցի զուարճախօս Պըլը Պուղիի (1731–1810) անունով։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1991 թուականէն, Ստեփանակերտ։ Խմբագիրներ՝ Վարդան Յակոբեան, Հրաչեայ Բեգլարեան, Դաւիթ Միքայէլեան (2007 թուականէն)։

Պարբերականը կը տպագրէ երգիծական-քննադատական նիւթեր, ծաղրանկարներ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 902։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ոզնի (երգիծական հանդէս)

**«Ոզնի»**, երգիծական պատկերազարդ հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ 1954 թոիականէն, Երեւան։ «Ոզնի» հանդէսի խմբագիրներնը եղած են Հրաչեայ Քոչարը, Գրիգոր Տէր Գրիգորեանը, Արամայիս Սահակեանը։

## Նկարագրութիւն
Ծաղրի զէնքով պայքարած է խորհրդային եւ նոր հայ իրականութեան անհարիր երեւույթներուն դէմ, ծանակած է Բիւրոկրատներուն, պաշտօնամոլներուն, բանսարկուներուն, օրինազանցներուն եւ այլն։

Օրուան հրատապ հարցերուն արձագանգող թերթօններէ ու թղթակցութիւններէ բացի տպագրած է երգիծական պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, հումորիստական մանրապատումներ։

Ունի «Ոզնու ընդունարան», «Ակամա երգիծաբաններ», «Անօգտակար խորհուրդներ», «Խորթ բարքեր» մշտական խորագրերը։ 

Հանդեէսի հեղինակութեան նպաստած էէ Լեռ Կամսարի, Եդուարդ Խոճիկի, Աշոտ Փալանջեանի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Նայիրի Զարեանի, Սուրէն Վահունիի, Սերգէյ Արուտչեանի, Վալենտին Պոդպոմոգովի, Արա Բեքարեանի, Արամայիս Սահակեան եւ ուրիշներու աշխատակցութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ցեխի լոգանք

մինի
**Ցեխի լոգանքը,** բուժիչ յատկութիւններ ունի, որ կը ներառէ տաք ցեխի լոգանքի մէջ թրջուիլը, յաճախ բնական տաք աղբիւրի կամ երկրաջերմային լողաւազանի մէջ:

Ցեխի լոգանքները դարեր շարունակ օգտագործուած են իբրեւ առողջութեան եւ հանգիստի խթանման միջոցներ, եւ այսօր ալ տարածուած են աշխարհի տարածքին:

Ցեխի բաղնիքներուն մէջ օգտագործուող ցեխը սովորաբար բնական հանքանիւթերով հարուստ կաւի եւ ջուրի համադրութիւն մըն է, որ կը տաքցուի մինչեւ յարմար ջերմաստիճան: Այնուհետեւ ցեխը կը կիրարկուի մարմինին վրայ, եւ անձը ցեխին մէջ  կը մնայ սովորաբար շուրջ 15-20 վայրկեան:

## Ինտոնեզիոյ ցեխի լոգանքները
մինի
Տեղի կ'ունենայ ամէն տարի Մարտ կամ Ապրիլ ամիսներուն, Ինտոնեզիոյ Պալի կղզիին Քետոնկանան գիւղին մէջ, պալինական Նոր տարուան յաջորդ օրը:

Պալինական Նոր տարին Նիեփի կղզիի հինտու կրօնին հետեւորդներուն ամէնէն կարեւոր տօնն է: Տօնակատարութիւնները կը տեւեն վեց օր:

Նիեփին ճանչցուած է նաեւ իր լռութեան օրով: Այդ օրը ամբողջ կղզիին վրայ ամբողջական լռութիւն կը տիրէ, մինչ ամբողջ աշխարհը կը նախընտրէ ուրախութեան ձայներով, պայթուցիկներով եւ հրախաղերով ընդունիլ Նոր տարին: Մարդիկ գործի չեն երթար, ամէն ինչ փակ կը մնայ, եւ ո՛չ մէկ զուարճութիւն տեղի կ'ունենայ: Նիեփին լռութեան, պահեցողութեան եւ մտախոհութեան օր է:
ձախից|մինի

Սակայն Նոր տարուան յաջորդող օրը շատ աւելի աշխուժ է: Այդ օրն է, որ տեղի կ'ունենայ ցեխի լոգանքը Քետոնկանան կղզիին վրայ: Ամէն մարդ կը մասնակցի այս տօնակատարութեան, կիները հագուստով, այր մարդիկն ալ միայն տաբատ հագուած:

Հարիւրաւոր մարդիկ կը հաւաքուին արեւադարձային անտառին ցեխոտ տարածքին վրայ: Մարդիկ զիրար ցեխով կը ծածկեն հեռացնելու համար ժխտական ուժերը: Այս մեծ արարողութեան կրնան մասնակցիլ նաեւ մանուկները: Ասիկա ձեւ մըն է զանոնք քաջալերելու` բնութեան մօտիկ ըլլալու եւ զայն պաշտպանելու:

Ցեխի լոգանքէն ետք բոլոր գիւղացիները միասին կ'ուղղուին դէպի մօտակայ ծովափը` լուացուելու համար:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Բնական դեղամիջոցներ
Մաւրոփինաքի

**Մաւրոփինաքի** (յուն․՝ Μαυροπινάκι ), Քալիմնոս քաղաքապետութեան եւ Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորին պատկանող կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյին հիւսիս-արեւելեան ծոցին հարաւ-արեւելեան մուտքին։ Կը գտնուի աշխարհագրական հետեւեալ դիրքին․ երկայնքին՝ 36,1491584778 եւ լայնքին՝ 29,6037597656։ Ծովի մակերեսէն բարձրութիւնն է 1 մ․։ 

Ըստ 2001-ի մարդահամարին անբնակ կղզի է։   

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սաւուրա

**Սաւուրա** (յուն․՝ Σαβούρα Μεγίστης ), Քասթելոռիզօ (Մեղիսթի) քաղաքապետութեան եւ Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորին պատկանող կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյին արեւմտեան կողմը եւ Ռօ կղզիակին մօտիկ՝ հարաւ-արեւելքը։ Թրաղոներա կղզիակին հետ կը պատկանի Ռօ կղզեխումբին։ Տարածութիւնն է 0,0028 քլ²։ 

Ըստ 2001-ի մարդահամարին անբնակ կղզի է։   

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Այիոս Անտոնիոս

**Այիոս Անտոնիոս** (յուն․՝ Άγιος Αντώνιος Νισύρου), կղզիակ, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ 

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Նիսիրոս կղզիին հիւսիսը, Եալիին մօտ։ Տարածութիւնն է 0,080քլ․²։ Որպէս բնակավայր հաստատուած է 2001-ին, իսկ ըստ 2011-ի մարդահամարին անբնակ է։ Անոր բրայ կը գտնուի Այիոս Անտոնիոս մատուռը։

## Բնապահպանում
Այիոս Անտոնիոս, ինչպէս նաեւ Նիսիրոս եւ անոր շուրջը գտնուող կղզիակները յայտարարուած են "Natura 2000" յատուկ բնապահպանման գօտի հետեւեալ տեսակներուն համար․ արծիւավազէ (*Buteo rufinus)*, եւրոպական թաւալող (*Coracias garrulus),* մոխրատորդիկ (*Emberiza caesia)* եւ պեխագեղգեղող (*Sylvia rueppelli)*։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանման շրջաններ
Թրաղոներա

**Թրաղոներա** կամ Լեմոս (յուն․՝ Τραγονέρα Μεγίστης կամ Λαιμός)․ ժայռակղզիակ, Քասթելոռիզօ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ 

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյին (Մեղիսթի) արեւմուտքը, Ռօ կղզիին արեւելեան ափերուն մօտ։ 

Տարածութիւնն է 0,0155քլ․²։ Անբնակ կղզիակ է։ Սաւուրա ժայռակղզիակին նման, կը պատկանի Ռօ կղզեխումբին։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ
Փահեա, Նիսիրոս

**Փահեա, Նիսիրոս** (յուն․՝ Παχειά Νισύρου), կղզիակ, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Նիսիրոս կղզիին արեւմուտքը, Փերղուսա կղզիակին հարաւ-արեւելքը։ Տարածութիւնն է 1,184քլ․²։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, անբնակ կղզիակ է։

Նիքեա, Աւլաքի եւ Փերղուսա կը կազմեն Նիքիոն համայնքը որ ենթակայ է Նիսիրոսին։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Նիքեա, Նիսիրոս

**Նիքեա, Նիսիրոս** (յուն․՝ Παχειά Νισύρου), պահպանուած բնակավայր, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Նիքեա․ կեդրոնական հրապարակը
մինի|Նիսիրոսի հրաբերանը Նիքեայէն դիտուած
Կը գտնուի Նիսիրոս կղզիին հրաբերանին ծայրը։ Զբօսաշրջիկութեան վայր դարձած է, որովհետեւ այցելուին կ՛ընծայէ Նիսիրոսի հրաբերանին համայնապատկերը։

Բնակավայրին բոլոր փոքր ճամբաները կ՛ուղղեն դէպի «Փորթա» կեդրոնական հրապարակը։ Հրապարակին շուրջ կը գտնուին Աստուածամայրին եկեղեցին, հին դպրոցը, նոր-դասական ոճի սրճարանը։ Հրապարակին հակառակ կողմը ծովը կը դիտէ։ 

Նիքիա կը գտնուին նաեւ՝

* Այիոս Իոանիս Թէոլողոսին վանքը․ կը տօնէ 26 Սեպտեմբերին։ 
* Բնակավայրին բարձրագոյն կէտին վրայ աւերակները Ասպնջական Ասպետներու *Ordo Hospitalis Sancti Johannis* իշխանութեան օրով (տե՛ս Ռոտոսի պատմութիւն) կառուցուած ամրոցին։ 
* Նիսիրոսին Հրաբխային Թանգարանը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի պահպանուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Էգէականի պահպանուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով
Խողովակ-տուներ (Հանոյ)

մինի
**Խողովակ-տուներ,** Վիեթնամի Հանոյ մայրաքաղաքի հին թաղամասին մէջ, տարօրինակ ճարտարապետական ոճ մը` խողովակներու նման նեղ եւ երկար տուներով, որոնց ամէնէն հիները շինուած են ԺԹ. դարուն:

Այս տուներուն տրուած է այս արտասովոր անունը` իրենց ձեւին պատճառով: Այս շինութիւններուն երեսը շատ նեղ է, երբեմն` միայն չորս մեթր: Կարգ մը տուներու մէջ հազիւ երկու անձ կրնայ քով-քովի կանգնիլ, սակայն անոնք խորունկ են: Շինութեան երկու կողմերը պատուհաններ չկան, եւ տուները իրարու փակած են, սակայն անոնք յաճախ ունին ներքին բակեր, որպէսզի լոյսը կարենայ թափանցել տան մէջ:

## Պատմութիւն
Վիեթնամի մէջ ԺԹ. դարուն Նկույէն թագաւորութեան օրերուն, ժողովուրդը տուրք կը վճարէր` ըստ իր շէնքի երեսի լայնքին:

Դարերու ընթացքին Հանոյի տարբեր ղեկավարներ հիմնուած են շինութեան մը դէպի փողոց տուող երեսին լայնքին վրայ` տուրքերը հաշուելու համար: Շինութեան մը դէպի փողոց տուող երեսը որքան լայն էր, այնքան տուրքը բարձր կ'ըլլար: Հետեւաբար բնական է, որ մարդիկ կը սկսին նախընտրել իրենց տուները շինել նեղ, սակայն՝ խորունկ: Այս ձեւով անոնք նուազ տուրք կը վճարէին, բայց ունէին բաւականաչափ մեծ ապրելու վայր մը:

Աւանդականօրէն «Խողովակ-տան» մը մէջ կը բնակէր մէկ ընտանիք: Գետնայարկը բաժնուած էր երեք մասերու: Դէպի փողոց նայող բաժինը խանութ էր: Անոր ետեւը կը գտնուէր աշխատանոցը, ուր կը շինուէին խանութին մէջ ծախուած ապրանքները: Եւ վերջապէս, ամէնէն ետեւը կը գտնուէր բնակավայրը:

Երբ ընտանիքին զաւակները կը մեծնային եւ կ'ամուսնանային, մէկ կամ երկու յարկ կը բարձրացուէր տան վրայ, որպէսզի նոր զոյգերը հոն ապրէին: Տակաւին մինչեւ այսօր կարելի է տեսնել բազմաթիւ «խողովակ-տուներ», ուր կ'ապրին նոյն ընտանիքէն երկու կամ երեք սերունդներ: Ամէնէն տարիքոտ անդամները կ'ապրին վարը, իսկ երիտասարդները` վերի յարկերը:

Յաճախ կարելի է նաեւ տեսնել այս շինութիւններուն վրայ, ինչպէս` գլխարկ մը գլխուն վրայ, տանիք-դարատափ մը: Այս տարածքը կը ծառայէ իբրեւ լուացքատուն, ուր կը լուացուին եւ կը փռուին լաթերը:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: ՎիեթնամՍտորոգութիւն: Վիեթնամի բնակարաններՍտորոգութիւն: Տարօրինակ բնակարաններ
Կոյրերու Յատուկ Ֆութպոլ

մինի
մինի
**Կոյրերու Յատուկ Ֆութպոլը** յատուկ է ամբողջովին կոյր կամ թեթեւ լոյս նշմարող խաղացողներու:

## Խաղին օրէնքները
* Կոյր խաղացողներու ֆութպոլի խաղը ունի իրեն յատուկ օրէնքները: Առաջին հերթին է խաղացողներուն նոյն մակարդակի վրայ գտնուիլը: 
* Բոլոր խաղացողները իրենց աչքերը ծածկող դիմակ մը պէտք է գործածեն` ամբողջական մթութիւն մը ստեղծելով:
* Անոնց դաշտը աւելի փոքր է, 20×40 մեթր: Ան պատնէշով մը շրջապատուած է, որպէսզի գնդակը դուրս չերթայ:
* Խումբը կազմուած կ'ըլլայ դաշտի չորս կոյր խաղացողներէ, եւ մէկ տեսնող բերդապահէ մը:
* Խաղը կը տեւէ 30, 40 կամ 50 վայրկեան:

### Ձայնին դերը
Խաղացողները, որոնք վարժ են առանց տեսնելու շրջելու, կը դիմեն նաեւ լսողութեան:
մինի
ֆութպոլի գնդակը լեցուած է փոքրիկ զանգակներով, որոնք ձայն կը հանեն գլորուելու ընթացքին:

Խաղացողները մտիկ կ'ընեն հակառակորդ բերդին ետեւը կանգնած զիրենք ուղղորդողը, իրենց մարզիչը կամ բերդապահին տուած տեղեկութիւններն ու հրահանգները:

Դէպի գնդակը վազող խաղացող մը պէտք է լուր տայ միւս խաղացողներուն` կանչելով «վոյ», բախումներէն խուսափելու համար: Որպէսզի խաղացողները կարենան լաւ լսել, հանդիսատեսներէն կը պահանջուի լռութիւն: Սակայն, անոնք իրաւունք ունին պոռալու, երբ «կոլ» կը նշանակուի:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: ՖութպոլՍտորոգութիւն: Կոյրերու ֆութպոլ
Աւլաքի, Նիսիրոս

**Աւլաքի, Նիսիրոս** (յուն․՝ Αυλάκι Νισύρου), ծովափնեայ բնակավայր, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աւլաքի Նիսիրոս կղզիին հարաւի ծովափնեայ բնակավայր է։ 

Նիքեային, Փահեային եւ Փերղուսային հետ կը կազմեն Նիքիոն համայնքը որ ենթակայ է Նիսիրոսին։

Զբօսաշրջիկութեան վայր դարձած է, իր ջերմուկ ջուրերուն (61 °C) շնորհիւ։

Բնակավայրին մօտ կը գտնուի Այիոս Փանտելէիմոնաս վանքը կը տօնէ․ 26,27 Յուլիսին։ 

      

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի պահպանուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Էգէականի պահպանուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով
Մանդրաքի, Նիսիրոս

**Մանդրաքի, Նիսիրոս** (յուն․՝ Μανδράκι Νισύρου), ծովափնեայ բնակավայր, Նիսիրոս, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Մանդրաքի եւ բերդին աւերակները
Մանդրաքի Նիսիրոս կղզիին մայրաքաղաքն է։ Կարեւոր աշխարհագրական դիրքով։ 

Ասպնջական Ասպետներու *Ordo Hospitalis Sancti Johannis* իշխանութեան (Ռոտոս կղզի) օրերուն կառուցուած է բերդ մը, որպէսզի հսկէ Նիսիրոսին շրջակայքը։

Նոր-դասական ժամանակաշրջանին, լերան վրայ կառուցուած է սեւ որձաքարէ բարձր պարիսպներով բերդ մը, ուր յայտնաբերուած են հարուստ իրերով դամբաններ՝ պատկերիկներ, դրամներ եւ մեծ կառասներ։ 

      

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի պահպանուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Էգէականի պահպանուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով
Ճեզիրէ

մինի|250x250փքս|Բարձրաւանդակը տիեզերքէն

### Ճեզիրէ
Ճեզիրէն առանձին երկրամաս մըն է հիւսիսային Սուրիոյ ծայրամասին վրայ. կը գտնուի Եփրատի եւ Տիգրիսի միջեւ, այդ պատճառով ալ Ճեզիրէ կը կոչուի, այսինքն գետերով սահմանագծուած կղզի մը, որուն հայերը Միջագետք անունը տուած են իրաւացիօրէն: Սահմաններն են` հիւսիսէն Թուրքիա, արեւելքէն` Իրաք, իսկ հարաւէն ու արեւմուտքէն միացած է Սուրիոյ ընդարձակ հողամասին:

Հայոց Ցեղասպանութենէն ետք, Սուրիոյ անապատները հասած գաղթական հայութեան մէկ կարեւոր համեմատութիւնը կը կեդրոնանայ Ճեզիրէի մէջ, եւ Տէր Զօրի, Հասաքէի ու Ռաս ուլ-Այնի մէջ հայկական համայնքներ կը կազմաւորուին:
## Ծանօթագրութիւններ
Մարկատէ

**Մարկատէ,** (արաբերէն՝ مركدة) հին անուանումը Մաքսին, կը գտնուի Սուրիոյ Հասաքէ նահանգին մէջ, իսկ Տէր Զօր նահանգին հիւսիս-արեւելքը, շուրջ 90 քլմ. հեռաւորութեամբ: 

Մարկատէ անապատային շրջան է:

### Մարկատէն եւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը
Մարկատէի մէջ հայ համայնք գոյութիւն չունի:

Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին, թուրքերը անխնայօրէն հայեր ջարդած են՝ հոն հասած գաղթականները դուրս բերելով շարքերէն:

1992-ի վերջաւորութեան, շինարարական պետական ծրագիրի մը իրագործման ընթացքին, պատահաբար յայտնագործուած հայ աճիւններու հսկայ կոյտերն ու հաւաքական գերեզմանափոսերը կը մղեն Բերիոյ Թեմի Ազգ. Իշխանութիւնը մատուռ-յուշարձանով մը յաւերժացնելու Ապրիլեան անշիրիմ նահատակներու յիշատակը:
ձախից|մինի

Վերոնշեալ մատուռ-յուշարձանին հիմնարկէքը կը կատարուի 8 Մայիս 1994-ին, նախագահութեամբ Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի: 

7 Մայիս 1995-ին, մատուռ-յուշակոթողը կ'անուանուի Ս. Յարութիւն Մատուռ:

24 Ապրիլ 1996-ին, մատրան օծումը կը կատարուի ձեռամբ` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Գէորգ Սարգիսի):

Մատրան պահակութիւնը յանձնուած էր տեղացի արաբի մը, Նաշմէ Սլաուի անունով, որուն Մեծ մայրը հայուհի մըն էր, Մարիամ Մուրատ անունով:

Մարկատէն հաւաքական գերեզման է բազմահազար հայորդիներու, որոնց ոսկորներուն բեկորները մինչեւ օրս տակաւին անթաղ կը մնան աւազներուն տակ: 

Ամէն տարի, 24 Ապրիլին, ուխտագնացութիւն կը կազմակերպուէր դէպի Տէր Զօր եւ Մարկատէ, սակայն սուրիական պատերազմին պատճառով այս աւանդութիւնը կը խախտի:

Վերոնշեալ բլուրին վրայ կը գտնուի այն ոճրային քարայրը, ուր թուրքերը բազմահազար հայեր լեցուցած եւ սպաննած են: Մութ քարայրին հսկայական բացուածքէն ներս կը գտնուին անթաղ ոսկորներու ամբողջ կոյտեր: Հողը թեթեւ մը եթէ փորուի, տակաւին հայու աճիւններ դուրս կու գան հոնկէ: 

Ս. Յարութիւն մատրան հանդիպակաց կողմը գտնուող հողատարածքին վրայ 21 Սեպտեմբեր 2007-ին, իւրայատուկ արարողութեամբ հիմնաքարը կը զետեղուի ծննդաբերական ու բժշկական հիւանդանոցի մը, որ պիտի կոչուէր «Նահատակաց հիւանդանոց» եւ պիտի դառնար հայ ժողովուրդի հրապարակային երախտագիտական արտայայտութիւնը՝ հանդէպ արաբ սուրիացի ասպնջական ժողովուրդին, որ 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն հիւրընկալած, խնամած, վէրքերը բուժած եւ պատսպարած էր հայ ժողովուրդին «մնացորդաց»ը:

Արդարեւ, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի հովանաւորութեամբ, վերոնշեալ հողատարածքին վրայ հիմնաքարի «սեղան»ին շաղախը կը տեղադրուի եւ յատուկ արձանագրութեամբ յուշաքար մը կը զետեղուի:

Հիւանդանոցը, նկատի առնուած էր 30 սենեակներէ, ինչպէս նաեւ յատուկ բաժիններէ՝ ծննդաբերութեան, վիրահատութեան եւ ատամնաբուժութեան: Սակայն, սկիզբ առած այս մեծ աշխատանքը 2011-ի սուրիական պատերազմով կանգ կ'առնէ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Սուրիական քաղաքներ Ստորոգութիւն: Հայոց Ցեղասպանութիւն
Պղպջակներու Ֆութպոլ (Պապըլ-Սաքըր)

մինի
**Պղպջակներու Ֆութպոլ** (Պապըլ-Սաքըր), մարզաձեւ մըն է՝ կիսովին պատուած ուռած կերպընկալէ պղպջակի մէջ, որ կը ծածկէ խաղացողին վերին մարմինը եւ գլուխը։

2011-ին, պղպջակներու ֆութպոլը առաջին անգամ ստեղծուած է Նորվեկիոյ Հենրիկ Էլվեսթատի եւ Եոհան Կոլտընի կողմէ: 
ձախից|մինի 

Խաղը տարածուած է Մեծն Բրիտանիոյ մէջ, Լի Մոսլիի կողմէ:

Մինչեւ 2014, այս մարզաձեւը հասած է Նոր Զելանտա:

Ներկայիս ԱՄՆ-ի մէջ անիկա ​​կը հովանաւորուի BBA-ի կողմէ:

Իսկական ֆութպոլէն աւելի` այս մարզաձեւը կը նմանի *էրպակ*երով ինքնաշարժներու մրցումի մը: Մարզիկները կը խոստովանին, որ իրենք հազիւ կը տեսնեն գնդակը եւ կը նախընտրեն զարնուիլ իրենց հակառակորդին: Ո՛չ շատ վտանգաւոր, սակայն ո՛չ շատ լուրջ մարզաձեւ մըն է:
ձախից|մինի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Ֆութպոլ
Ստորոգութիւն: Մարզաձեւեր
## Արտաքին յղումներ
*Պղպջակներու Ֆութպոլ
Եղինջ (հանդէս)

**«Եղինջ»**, երգիծական հանդէս (ամսագիր, 1997 թուականէն՝ կիսամսեայ)։

## Պատմութիւն
Առաջին երգիծական հանդէսը՝ Հայաստանի անկախացումէն ետք։

Լոյս տեսած է 1990–2001 թուականներուն, Վանաձոր։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Սամուէլ Խալաթեան։ Ծաղրած է անցումային շրջանի պարսաւելի երեւոյթները։

Տպագրած է նաեւ դասական ու ժամանակակից, հայ եւ օտար, երգիծաբաններու փոքրածաւալ ստեղծագործութիւնները։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 352։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ցեխի Ֆութպոլ

մինի
**Ցեխի Ֆութպոլ** կամ **ճահճային ֆութպոլ**։ Ճահճային ֆութպոլի հիմնադիրը եղած է դահուկորդ Էսա Ռոմպայնենը։

Այս մարզաձեւին ամէնամեայ ախոյեանութիւնը տեղի կ'ունենայ ֆիննական Հիւրունսալմի գիւղին մէջ։

Չինացիները կը նախընտրեն այս խրթին եւ աղտոտ ֆութպոլի խաղը: Փեքինի Եուէթան դաշտին մէջ, ամէն տարի տեղի կ'ունենայ ցեխի ֆութպոլի ախոյեանութիւնը:

## Խաղին կանոնները
Անոր օրէնքները քիչ մը տարբեր են պարզ ֆութպոլի խաղի օրէնքներէն.

* Իւրաքանչիւր խումբ կազմուած է 6 մարզիկէ (5 խաղացող եւ 1 դարպասապահ):
* Փենալթի եւ սահմաններէն դուրս գնդակի օրէնք գոյութիւն չունի:

* Խաղի ընթացքին կարելի չէ մարզակօշիկները փոխել:
* Խաղադաշտին չափերը 60×35 մեթր կ'ըլլան:
* Խաղին տեւողութիւնը 13 վայրկեան է, 2 խաղակէս:
* Փոխարինումները կը կատարուին առանց խաղի դադարի։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Mecz_Polska_-_Niemcy_w_piłce_błotnej_2011.jpg
Պատկեր:Zbigniew_Masternak_(BKS_Roztocze).jpg
Պատկեր:Kwalleballen.JPG


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի տարատեսակներ
Ստորոգութիւն:Մարզանք
Ստորոգութիւն:Մարզական խաղեր
Շողակաթ (ամսագիր)

«**Շողակաթ»**, կրօնաբարոյական, գրական ամսագիր, պատմաբանասիրական պարբերագիրք, ապա՝ տարեգիրք (1970 թուականէն)։ Թուրքիոյ Հայոց պատրիարքութեան Ս․ Խաչ դպրեվանքի պաշտօնական հրատարակութիւն։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1952 թուականին, Պոլիս։

Հրապարակած է Ամենայն Հայոց կաթողիկոսութեան եւ պատրիարքարանի պաշտօնական հաղորդագրութիւնները, ծանօթացուցած է Կոստանդնուպոլսոյ հայ համայնքի եւ պատրիարքութեան առօրեան։

Տպագրած է հայ պատմագիրներու, մատենագիրներու, տաղերգուներու, համաշխարհային դասականներու, արեւմտահայ եւ հայ խորհրդային հեղինակներւու ստեղծագործութիւններ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 845։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Շտեմարան Պատանի Գիտելեաց

**«Շտեմարան պիտանի գիտելեաց»**, պատկերազարդ կրօնական ամսագիր։ Ամերիկեան միսիոնարներու հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1839-1842 թուականներուն, 1844-1846 թուականներուն, 1854 թուականին, Զմիւռնիա, ապա՝ Կոստանդնուպոլիս։

Քարոզած է կրօնը, Աստուածաշունչի դրոյթները, ձգտած է բողոքականութիւն տարածել հայկական շրջաններու, յատկապէս երիտասարդութեան մէջ։

Տպագրած է նաեւ ազգագրութեան, երկրագիտութեան, աստղաբաշխութեան, ժամանակի գիտական նուաճումներու վերաբերեալ յօդուածներ, հրատարակած է բարոյախօսական զրոյցներ ու առասպելներ, հեքիաթներ, խրատներ, ասոյթներ։

Նախորդած է «Աւետաբեր եւ շտեմարան պիտանի գիտելեաց» եւ «Աւետաբեր» նոյնատիպ պարբերականներուն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 846։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Համիլի

**Համիլի** կամ Քամիլոնիսի, (յուն․՝ Χαμηλή Κάσου)․ կղզիակ, Քարփաթիօ ծով, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Կը գտնուին Քասոս ու Քարփաթոս կղզիներուն հիւսիս-արեւմուտքը եւ Սանթորինիին հարաւ-արեւելքը․ Կը պատկանին Քասոս կղզիին քաղաքապետութեան։
մինի|Էգ սեւքարիկ
Տարածութիւնն է 0,429 քլ²։ Կղզին անբնակ է։

Կղզիակին ջուրերուն 1940-ին նաւաբեկուած է Pentcho նաւը, երբ հրեաներ Պաղեստին կը փոխադրէր։

## Բնապահպանում
Համիլի յայտարարուած են «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարէ Սեւքարիկը *(Falco eleonorae)*։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Այիոս Թէոտորոս (Տոտեքանիսա)

**Այիոս Թէոտորոս** կամ Այի Թէոտորի, (յուն․՝ Άγιος Θεόδωρος Χάλκης)․ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Հալքիին հիւսիս-արեւելքը եւ Ալիմեային արեւմուտքը։
Տարածութիւնն է 0,651 քլ²։ Կղզին ըստ 2011-ի մարդահամարին անբնակ է։
մինի|Ռուփելին գեղգեղողը

## Բնապահպանում
Համիլի յայտարարուած են «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարէ Էգէականի Ճայը (*Larus audouinii)* եւ Ռուփելին գեղգեղողը (*Sylvia rueppelli)*։ 

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանեսի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հոնտրոս, Սիմի

**Հոնտրոս** (յուն․՝ Χονδρός Σύμης)․ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Էգէականի Ճայ
Կը գտնուի Սիմիին  հիւսիսայինծայրամասին, Նիմոսին հետ։ Կղզին ըստ 2011-ի մարդահամարին անբնակ է։

## Բնապահպանում
Համիլի յայտարարուած են «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարէ Էգէականի Ճայը (*Larus audouinii)*։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նոր Յառաջ (թերթ)

«**Նոր Յառաջ»**, հասարակական-քաղաքական եւ գրական թերթ, Ֆրանսա։

## Պատմութիւն
Լույս կը տեսնէ 2009 թուականի Հոկտեմբերէն՝ Փարիզ, «Յառաջ» (1925–2009) հասարակական-քաղաքական, գրական օրաթերթի ընդհատումէն ետք։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ժիրայր Չոլաքեան։

Կը լուսաբանէ Հայաստանի, Արցախի եւ աշխարհի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւնները, կ'անդրադառնայ սփիւռքահայ, յատկապէս՝ ֆրանսահայ համայնքի առօրեային, հայապահպանման խնդիրներուն, ծրագրերուն, Հայ դատին, հայկական պահանջատիրութեան, Արցախեան հիմնախնդիրին, Հայրենիք-Սփիւռք կապերուն, Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցիին եւ թեմերու գործունէութեան։

Կը տպագրէ գրական գործեր, լեզուաբանական եւ այլ նիւթեր։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 817։

## Տե՛ս նաեւ

* Յառաջ

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Քուլունտրոս

**Քուլունտրոս** (յուն․՝ Κουλούνδρος Σύμης), Էգէականի անբնակ կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Սիմիին մօտական կղզիակ, կը գտնուի անոր հարաւը։ Կը պատկանի Սիմի քաղաքապետութեան եւ Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորին։ Ծովի մակերեսէն բարձրութիւնն է 59 մ․։

Դիրքն է․ աշխարհագրական երկայնք՝ 27.8671434371 եւ աշխարհագրական լայնք՝ 36.5130045110։

## Բնապահպանում
Քուլունտրոս յայտարարուած է «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի GR4210025 արձանագրութեամբ, որովհետեւ կը պատսպարէ Էգէականի Ճայը (Larus audouinii), Միջերկրականեան ջրահատը (Puffinus yelkouan) եւ Սեւքարիկը (Falco eleonorae)։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նոր Ուղի (օրացոյց)

**«Նոր ուղի»**, երիտասարդ ստեղծագործողներու գրական օրացոյց։

Լոյս տեսած է 1913-1916 թուականներուն, Ալեքսանդրապոլ (8 գիրք)։ Խմբագիր՝ Աշոտ Սիմոնեան։

Տպագրած է Անդրկովկասի, յատկապէս՝ Հայաստանի, սկսնակ հայ գրողներու ստեղծագործութիւնները, որոնց հիմնական թեման սէրն էր ու հայրենիքը, դասակարգային հակասութիւններն ու հայ ժողովուրդի դատը։

Թարգմանաբար հրատարակած է նաեւ Հանրիխ Հայնէի, Մ․ Շահինեանի եւ ուրիշներու գործերէն։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Տիաւաթես

**Տիաւաթես** (յուն․՝ Διαβάτες Σύμης), երկու կղզիակներ, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
մինի|Էգէականի Ճայ
Երկու ժայռակղզիակներ են․ Մեղալոնիսի (36.573078°N 27.753096°E) եւ Քարավալոնիսի (36.568598°N 27.747002°E)։ Կը պատկանին Սիմի կղզիին քաղաքապետութեան։ Կը գտնուին Էգէական ծովուն հարաւային մասին, Սիմիին արեւմուտքը, Եալեսինօ եւ Մարմարաս ժայռակղզիակներուն միջեւ։ 

Մեղալոնիսիին տարածութիւնն է 0,109 քլ², իսկ Քարավալոնիսիին տարածութիւնը 0,028քլ² է։

## Բնապահպանում
Տիաւաթես յայտարարուած են «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարեն Էգէականի Ճայը (Larus audouinii)։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նոր Ուղի (թերթ, Պուքրէշ)

**«Նոր Ուղի»**, գրական, հասարակական եռօրեայ թերթ։ Ռումանիոյ հայ հայրենասերներու պաշտօնական, ապա՝ «Հայաստանեան ճակատ» կազմակերպութեան թերթ։

Լոյս տեսած է1944-1945 թուականներուն, Պուխարեսթ։ Նպատակը եղած է ռումանահայ գաղութին հաղորդակից դարձնել հայրենիքի իրադարձուիւններուն։

Պատմած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Գերմանա-խորհրդային թատերաբեմի հայ մարտիկներու սխրանքներուն մասին, տպագրած՝ գրական-գեղարուեստական գործեր, երգիծական պատմուածքներ։

Աշխատակցած են Վազգէն Պալճեանը, Մ․ Պոտուրեանը, Ե․ Գոլանճեանը, Ա․ Մնացականեանը եւ ուրիշներ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 822։
Եալեսինօ

**Եալեսինօ** կամ Փիդիմա (յուն․՝ Γιαλεσίνο Σύμης), ժայռակղզիակ, Սիմի քաղաքապետութիւն, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 0,117 քլ²։ Կը գտնուի Էգէական ծովուն հարաւային մասը, Սիմի կղզիին արեւմուտքը, Տիաւաթես եւ Մարմարաս ժայռակղզիակներուն հետ։   

## Բնապահպանում
Տիաւաթես յայտարարուած են «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարեն Էգէականի Ճայը (Larus audouinii)։

## Հնաբանական վայր
Եալեսինօ Սիմիին նման, Յունաստանի հնաբանական կեդրոնական խորհուրդին կողմէն յայտարարուած է հնաբանական վայր։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նոր Մամուլ (թերթ)

«**Նոր Մամուլ**», հասարակական, տնտեսական եւ գրական թերթ (եռօրեայ, շաբաթաթերթ, ապա՝ օրաթերթ)։

## Պատմու
Լոյս տեսած է 1911-1915 թուականներուն, Երեւան (1911-1913 թուականներուն կոչուած է «Կռան»)։ Խմբագիրը եղած է Մուշեղ Բագրատունին։

Պարբերականը ներկայացուցած է հայ աշխատաւորի ընկերային-տնտեսական վիճակը, լուսաբանած՝ քաղաքական գործիչներու եւ ազգային կուսակցութիւններու գործունէութիւնը։

Անդրադարձած է արեւմտահայութեան ծանր կացութեան, Հայ դատին, արծարծած է նաեւ գրականութեան, արուեստի, մշակոյթի, հայոց լեզուի զարգացման հարցեր։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 817։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Նոր Ուղի (թերթ, Լոս Անճելըս)

**«Նոր ուղի»**, քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1935-1939 թուականներուն, Լոս Անճելըս։ Խմբագիր՝ Մարտիկ Մարտենց։ Նպատակը եղած է ամրապնդել կապը Քալիֆորնիոյ հայ հատուածի եւ Խորհրդային Հայաստանի միջեւ։

«Միջազգային լուրեր» բաժինին մէջ մշտապէս քննադատած է ֆաշիզմի դրսեւորումները՝ կոչ ընելով ընդհանուր ճակատ կազմել անոր դէմ։

Զետեղած է նիւթեր հայրենիքի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի վերելքի, զարգացման հեռանկարներու մասին։

Դրուատած է հայրենադարձութիւնը, անիկա համարած է սփիւռքի հայութեան փրկութեան միակ գրաւականը։ Գրական բաժինին մէջ տեղ գտած են հայ դասական եւ սովետական հեղինակներու գործերը։ Կարգ մը նիւթեր հրատարակուած են անգլերէն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 822։
Նոր Ուղի (պարբերագիրք)

«**Նոր Ուղի**», գրական, հասարակական, մշակութային եռամսեայ, ապա՝ երկամսեայ պարբերագիրք։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1945-1947 թուականներուն, Պէյրութ (Լիբանան)։ Խմբագիրները եղեած են Գրիգոր Քէշիշեանը, Գրիգոր Սիսուանը (Պէքմէզեան), Յարութիւն Գայայեանը, Հրաչ Պուճիկանեանը, Վարսիկ Պոյաճեանը (Շաքէ Վարսեան), Փանոս Չագրեանը։

Լուսաբանած է Հայաստանի տնտեսական, մշակութային ձեռքբերումները, Հայրենական մեծ պատերազմին հայ ժողովրդի մասնակցութիւնը, յատկապէս՝ հայկական Թամանեան  բաժանմունքի մարտական ուղին, Ֆրանսայի Դիմադրութեան շարժման հայ մասնակիցներու (Մ. Մանուշեան եւ ուրիշներ) հերոսական պայքարը, նպաստած է Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապնդման, խրախուսած՝ 1946 թուականի հայրենադարձութիւնը։

Անդրադարձած է հայ գրողներու յոբելեաններուն, տպագրած՝ խորհրդահայ հեղինակներու գործեր, ինչպեէս նաեւ նմուշներ՝ ռուս դասական գրականութենէն։

## Ծանոթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 822։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ