open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թենի Վարդանեան

**Թենի Վարդանեան** (), հայ նկարչուհի, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2010)։

## Կենսագրութիւն
1972-1976 թուականներուն սորված է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ, 1976-1980 թուականներուն` Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի թատերական նկարչութեան բաժնին մէջ։

1986-1991 թուականներուն եղած է ՀԽՍՀ նկարիչներու միութեան, 1991 թուականին` ՀԽՍՀ նկարիչներու միութեան անդամ, 2003 թուականէն՝ նկարիչներու միջազգային միութեան (ԵՈՒՆԵՍՔՕ) անդամ։

1989-1992 թուականներուն եղած է Համազգային թատրոնի գլխաւոր նկարիչը, 1988 թուականին՝ Հայաստանի Հանրային հեռուստատեսութեան թատերական նկարիչը, 1987 թուականին՝ Երեւանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի թատերական նկարիչ։

Աշխատանքները կը գտնուին են Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին, Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարանին, Համաշխարհային պանքի հաւաքածուներուն, Ուաշինկթընի, Վերմոնթ կեդրոնի եւ այլ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։

## Թատերական ներկայացումներ
Ձեւաւորած է հետեւեալ ներկայացումները՝

* 1992 Դերենիկ Դեմիրճեան, «Քաջ Նազար», Համազգային թատրոն, Երեւան,
* 1990 Լեւոն Շանթ, «Հին Աստուածներ», Համազգային թատրոն, Երեւան,
* 1988 Վոլֆկանկ Կէօթէ, Ֆաուսթ Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերութիւն, Երեւան,
* 1987 Ուիլիըմ Շէյքսփիր, Ռոմէօ եւ Ճիւլիէթ, Պատանի հանդիսատեսի թատրոն, Երեւան,
* 1983 Գաբրիէլ Սունդուկեան, «Էլի մէկ զոհ», Պատանի հանդիսատեսի թատրոն, Երեւան,
* 1982 Պերթոլտ Պրեխթ, «Երեք գրոշանոց օփերա», Երեւանի գեղարուեստի պետական հիմնարկ։

## Ցուցահանդէսներ
Խմբային ցուցահանդէսներ ունեցած է Հայաստանի, Ֆրանսայի, Վրաստանի, Սուրիոյ, Պրազիլի, Իրանի, Ամերիկայի, Կիպրոսի եւ Ռուսիոյ մէջ։

### Անհատական ցուցահանդէսներ

* 2007 Ահմատ Շաուքի թանգարան, Գահիրէ, Եգիպտոս,
* 2006 Գաբոնէ պատկերասրահ, Երեւան, Հայաստան,
* 2004 «Harvest Gallery», Լոս Անճելըս, Ամերիկա,
* 2004 «Red Gallery», «Vermont Studio Center», «Johnson», Ամերիկա,
* 2002 «Առաջին հարկ պատկերասրահ», Երեւան, Հայաստան,
* 2001 Հայաստանի հիւպատոսարան, Հալէպ, Սուրիա։

## Պարգեւներ

* Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2010),
* 10-րդ միջազգային բիենալեի ոսկէ մետալ, Գահիրէ, Եգիպտոս, 2007։

## Ծանոթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Թենի Վարդանեանի պաշտօնական կայքը

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Լին Տուրեան

**Լին Տուրեան** (Արփինէ-Ժոսլին Տիրատուրեան, ), ֆրանսահայ օփերայի երգչուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Լիոն, Արմենակ եւ Երջանիկ Տիրատուրեաններու ընտանիքին մէջ: Աւարտած է Լիոնի երժաժշտանոցի դաշնամուրի բաժինը: Այնուհետեւ ընտանիքը տեղափոխուած է Փարիզ, եւ Լինը սկսած է յաճախել երգեցողութեան դասերու:

1960-70-ական թուականներուն հանդիսացած է Փարիզի «Օփերա Գարնիէ»ի առաջնակարգ երգչուհիներէն մէկը` կատարելով մեցցօ սոփրանոյի երգացանկի մեծ դերերգերը: 

Տուրեանին ձայնը կ'առանձնանայ իր հզօրութեամբ, թաւշեայ հնչողութեամբ եւ բացառիկ երաժշտականութեամբ: «Օփերա Գարնիէ»-ի նուագախմբի երաժիշտները զինք անուանած են «մեր հրաշալի թաւջութակը»:

## Ելոյթներ
Միջազգային գրաքննութիւնը զինք անուանած է «իր ժամանակի լաւագոյն Քարմէն»ը: Երգած է աշխարհի բազմաթիւ մեծ թատրոններու մէջ, նշանաւոր երգիչներու` Մարիա Քալասի, Լէոնթին Փրայսի, Մարթինա Արրոիոյի, Պորիս Քրիսթոֆի, Ճոն Վիքերսի, Ժոզէ Վան-Տամի, Ռապըրթ Մերիլի հետ:

Հայաստանի մէջ առաջին անգամ ելոյթներ ունեցած է 1972-ին, «Գոսկոնցերտ»ի հրաւէրով` հանդէս գալով Ալ. Սպենդիարեանի անուան օփերային թատրոնի մէջ Ամներիսի, ինչպէս նաեւ մենահամերգով, այնուհետեւ` Օտեսայի եւ Լենինկրատի մէջ:

Իր մենահամերգներուն ատեն եւրոպական դասական երգահաններու ստեղծագործութիւններուն կողքին ան օտար հանդիսատեսին ներկայացրած է Կոմիտասի, Սայեաթ-Նովայի, Ռոմանոս Մելիքեանի, Մակար Եկմալեանի, Աշոտ Սաթեանի երգերն ու ռոմանսները:

Կեանքի վերջին տարիներուն, օփերային բեմին հրաժեշտ տալէ ետք, Տուրեան 2003-2008 թուականներուն, ամէն տարի այցելած է Հայաստան, տուած է բարեսիրական համերգներ Երեւանի եւ Արցախի մէջ, երգեցողութեան վարպետութեան դասեր Երեւանի Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին եւ Ստեփանակերտի Սայեաթ-Նովայի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ:

## Մրցանակներ եւ մետալներ

* 1966 թուականին Լին Տուրեանն արժանացած է «Ֆիլիփս»ի մեծ մրցանակին` մեցցօ սոփրանոյի երգացանկի օփերային արիաներու լաւագոյն ձայնագրութեան համար:

* 2007 թուականին իր հայրենանուէր գործունէութեան համար պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Գէորգի Եակուլով

**Գէորգի Եակուլով** (բուն անունով Գէորգ Եակուլեան, ), հայ արուեստագէտ, նկարիչ եւ արուեստի տեսաբան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս: Կրթութիւնը ստացած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1901 թուականին, ապա ընդունուած՝ գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան ու ճարտարապետութեան ուսումնարան:

Ուսումը աւարտելէ ետք՝ 1903 թուականին կամաւոր անդամագրուած է կովկասեան գունդին եւ մասնակցած է 1904-1905 թուականներու ռուս-ճաբոնական պատերազմին:

## Աշխատութիւններ
Եակուլով երիտասարդ տարիքին իր աշխատութիւններով՝ հիմնականին մէջ բեմանկարներ, մասնակցութիւն ունեցած է Մոսկուայի տարբեր ցուցահանդէսներու։ 

1910 թուականին մեկնած է Իտալիա, Ֆրանսա եւ Գերմանիա եւ ծանօթացած այդ ժամանակուան մեծ արուեստագէտներու, ուսումնասիրած է անոնց գործերը եւ իր տեսական հետեւութիւնները ամփոփած է «Երկնագոյն արեգակը» յօդուածին մէջ:

Փարիզի մէջ բարձր գնահատանքի արժանացած է Եակուլովի ձեւաւորած «Փոխանակութիւն», «Արքայադուստր Բրամբիլլա» եւ այլ ներկայացումներու բեմադրութիւնները: 

1914 թուականին, հայ քաղաքական ու հասարակական գործիչ Ալեքսանտր Միասնիկեանի հետ միասին Մոսկուայի մէջ հայ մշակոյթի վանտալութեան դէմ աշխատանք ծաւալած է:

Եակուլով 1918 թուականին մասնակցած է Մոսկուայի մէջ հայ թատրոնի հիմնադրման եւ ձեւաւորած է Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկաններ»ը, Սունդուկեանի «Պէպօ»ն եւ այլ ներկայացումներ:

Հայաստանի Առաջին Պետական թատրոնին մէջ ձեւաւորած է Շիրվանզատէի «Մորգանի խնամի»ն, Շէյքսփիրի «Վենետիկի վաճառականը» եւ այլ ներկայացումներ:

## Անհատական ցուցահանդէսներ
Արուեստագէտը անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Երեւանի (1959, 1967, 1975, 1984), Մոսկուայի (1975) եւ Փարիզի (1964) մէջ:

Անոր գործերէն շատեր ցայսօր կը պահուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Մոսկուայի Թրէտեաքովեան պատկերասրահին եւ Պախրուշինի անուան թատերական թանգարանին մէջ:

## Պատկերասրահ

George Yakulov by P.Konchalovsky (1910, GTG).jpg
G. Yakulov. Cafe Pittoresque, 1917.jpg
La belle Helene by G. Jakulov 01.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռուս նկարիչներ
Տը Փասիֆիք (The Pacific)

**Տը Փասիֆիք** (), հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարք։  Նիւթն է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւ կը բաղկանայ 10 յարադէպքերէ։  Արտադրիչներն են` Սթիվըն Սփիլպըրկ, Թոմ Հանքս, Կերի Կոծման, Թոնի Թօ, Կրահամ Եոսթ, Oժեն Քելի, Պրուս Մաքենա, Չերիլէյն Մարթին, Թոտ Լոնտոն, Սթիվըն Շարեսեան, Թիմ Վան Փաթեն, Ճորճ Փելեքանոս եւ Ռոպերթ Շենքան։ 

## Հակիրճ Տեղեկութիւններ
Առաջին անգամ Ա․Մ․Ն․ հեռուստատեսութենէն կը ցուցադրուի 14 Մարտ, 2010-ին HBO ընկերութեան կողմէ եւ միչեւ այսօր աշխարհի չորս ծագերուն անոր հեռասփռումը կը շարունակուի։ 

## Պատմութիւնը
Պատմութիւնը կը հետեւի Ա․Մ․Ն․ բանակի ծովուժին Ա․ զօրաբաժինի երեք զինուորներուն՝ Օժեն Սլեճի, Ռոպերթ Լեքիի եւ Ճոն Պասիլոնի (որոնք տարբեր զօրագունդերու անդամներ եղած են) մասնակցութիւնը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խաղաղական Ովկիանոսի ռազմաճակատին։ 

Նկարագրուած եղելութիւնները հիմնուած են գլխաւորաբար ծովուժի երկու զինուորներու յիշողութիւններուն վրայ․ «Հին սերունդի հետ՝ Փելելիու եւ Օքինաուա» (With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa) հեղինակ՝ Օժեն Սլեճ եւ «Սաղաւարտ բարձիս համար» (Helmet for My Pillow) հեղինակ՝ Ռոպերթ Լեքի։ Ինչպէս նաեւ «China Marine» հեղինակ՝ Օժեն Սլեճ եւ «Կարմիր արիւն» (Red Blood) ու «Սեւ աւազ» (Black Sand) հեղինակ՝ Չաք Թաթում զինուոր, որ Իբօ Ճիմա Iwo Jima ճակատամարտին կռուած է Ճոն Պասիլոնի կողքին:  

## Յարադէպքերուն Տիտղոսները

# Կուադտալքանալ/Լեքի
# Պասիլոն
# Մելպուրն
# Կլոչեսթըր/Փավուվու/Պանիքա
# Ցամաքահանում՝ Փելելիու
# Փելելիուի օդակայանի դաշտը
# Փելելիուի բլուրները
# Իվօ Ճիմա
# Օքինաուա
# Տուն
## Մրցանակներ

* Փիպոտի Մրցանակներ 2010
* Էմի մրցանակ

  

## Տե՛ս նաեւ
Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Ա․Մ․Ն․ բանակի ծովուժին ա․ զօրաբաժին
# Հին սերունդին հետ
# Սաղաւարտ բարձիս համար
# Ճոն Պասիլոն
# Իվօ Ճիմայի ճակատամարտը
# Փիպոտի Մրցանակներ
# Էմի մրցանակ

Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Աստղաբերդ (ամսագիր)

**«Աստղաբերդ»**, հայագիտական եւ մշակութային ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1951 - 1954-ին, Սթամպուլ մէջ։ Խմբագիրն էր Թ. Ազատեանը։ Տպագրած է գրական-գեղարուեստական գործեր, ժողովրդական ստեղծագործութեան պատառիկներ, ազգագրական նիւթեր, յօդուածներ հայ գրողներու մասին (Գրիգոր Նարեկացի, Ֆրիկ, Պետրոս Դուրեան, Դանիէլ Վարուժան եւ ուրիշներ)։

Հրապարակած է հայ մտաւորականներու անտիպ գործեր, նամակներ (Գրիգոր Օտեան, Ռուբէն Սեւակ, Սերուիչէն, Մինաս Չերազ, Եղիա Տէմիրճիպաշեան, Թլկատինցի, Գ. Սրուանձտեան, Ռ. Սելիքեան եւ ուրիշներ), Ակնի մշակոյթի ու պատմութեան վերաբերեալ նիւթեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Աստղաֆիզիկա (հանդէս)

**Աստղաֆիզիկայ**, հանդէսը կը տպագրէ յօդուածներ աստղաֆիզիկայի, միգամածութիւններու եւ միջաստղային միջավայրի ֆիզիկայի, աստղաբաշխութեան եւ արտագալակտիկական աստղագիտութեան, ինչպէս նաեւ աստղաֆիզիկային սահմանակից բնագաւառներու գիծով։ Հանդէսը նախատեսուած է գիտական աշխատակիցներու, ասպիրանտներու եւ բարձր կուրսերու ուսանողներու համար։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Աւանգարդ (թերթ)

**Աւանգարդ**, խորհրդային եւ յետխորհրդային շրջանի թերթ։ Խորհրդային ժամանակահատուածին հանդիսացած է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի (սկիզբը՝ ՌԿԵՄ Անդրկովկասեան երկրային կոմիտէի եւ ՀԿԵՄ Կենտկոմի) պաշտօնաթերթը, 1991 թուականէն վերագրանցուած է որպէս անկախ պարբերաթերթ եւ չէ պատկանած ու չէ հարած որեւէ կուսակցութեան, քաղաքական որեւէ ուժի։ 1998 թուականէն՝ շաբաթը մէկ անգամ պարբերականութեամբ։

## Պատմութիւն
Հրատարակուած Է Երեւանի մէջ, 1923 թուականէն, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն լոյս չէ տեսած։ Արծարծած Է երիտասարդութեան կոմունիստական դաստիարակութեան խնդիրներ, լուսաբանած Հայաստանի կոմերիտական կազմակերպութիւններու աշխատանքը։ Կը տպագրուին երիտասարդ բանաստեղծներու եւ արձակագիրներու ստեղծագործութիւններ, գրախօսականներ արուեստի եւ գրականութեան մասին։ Աւանգարդը պարբերաբար հրատարակած Է «Ծիածան» էջը՝ նուիրուած սփիւռքահայ երիտասարդութեան կեանքին։ ԽՍՀՄ Գերագոյն սվէտի 3 Յուլիս 1973-ի հրամանագրով Աւանգարդը պարգեւատրուած է «Պատուոյ նշան» շքանշանով։

## Խմբագիրներ
1923-1933 թուականներուն թերթը խմբագրած է խմբագրական կոլեգիան, այնուհետեւ խմբագիրները եղած են՝

* Հ. Միրզոյեան (1933-1937),
* Մ. Նահապետեան (1937),
* Ա. Նազարեան (1937),
* Ա. Ղազարեան (1938),
* Մ. Մանուկեան (1939),
* Ա. Մնացականեան (1940),
* Ա. Սիմոնեան (1941),
* Ա. Թադեւոսեան (1945-1949),
* Ա. Խաչիկեան (1949-1952),
* Մ. Թութխալեան (1952-1955, 1958-1959),
* Գ. Առաքելեան (1955-1958),
* Լ. Կրոյեան (1960-1969),
* 1969 թուականէն խմբագիրն եղած է Լ. Մանուկեանը,
* Գ. Հայրումեան,
* 1987 թուականէն խմբագիրը եղած է Մ. Զոհրաբեանը,
* 1997-ից՝ Ջուլիետ Մարտիրոսեան

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտoնական կայք

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Արարատ (ամսագիր, Պուէնոս Այրես)

**«Արարատ»**, հայկական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1943-1947 թուականներուն, Պուէնոս Այրեսի մէջ՝ հայերէն, սպաներէն։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրեան։ Տպագրած է ուսումնասիրութիւններ, էսսէներ, գրական նիւթեր, մշակութային լուրեր, սպաներէն յաւելուածինմէջ՝ մասնաւորապէս հայագիտական կարեւոր երկիրներու թարգմանութիւններ, հայ բանաստեղծութեան նմուշներ, հրատարակած է առանձին մատենաշար։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Արարատ (ամսագիր, Թեհրան)

**«Արարատ»**, ամսագիր։ Հայ մշակութային «Արարատ» միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1959-1960 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս. Սագինեան։ Յետագային՝ 1979-1980 թուականներուն, Թեհրանի մէջ շարունակած է հրատարակուիլ որպէս Հայ մարզական «Արարատ» կազմակերպութեան նոյնանուն տեղեկատու ամսագիր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Արաքս (ամսագիր, Լառնակա)

**«Արաքս»**, պարբերաթերթ, լոյս տեսած է 1924–1929-ին, Լառնակայի մէջ (Կիպրոս)։ Տնօրէնն էր Մ. Մոստիճեանը։ «Արաքս» լուսաբանած է Կիպրոսի հայկական գաղութի կեանքը, պարբերաբար յօդուածներ ու լուրեր արտատպած է «Խորհրդային Հայաստան» թերթէն։ Մեծ տեղ յատկացուցած է քաղաքական ընթացիկ լուրերուն։ «Արաքս»-ի նիւթերու մէ մասը լոյս տեսած է անգլերէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Կիպրոսի պարբերականներ
Ասպարէզ (թերթ)

**Գիւմրի Ասպարէզ օրաթերթ**, լոյս կը տեսնէ 11 Հոկտեմբեր 2011-էն Գիւմրի քաղաքին մէջ։ Նախաձեռնութեան հեղինակը Գիւմրիի ժուռնալիստներու «Ասպարէզ» ակումբն է։ Պաշտօնական առաջին համարի շնորհանդէսը կայացած է 12 Հոկտեմբերին։ Այս համարէն առաջ լոյս տեսած էին նաեւ փորձնական հինգ համարներ, որոնք անվճար բաժնուած էին Շիրակի մարզի բնակիչներուն։ 8 էջանոց թերթը կը հրատարակուի 500 տպաքանակով, իսկ վաճառքի գինը՝ 100 դրամ։

## Ծանօթութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գէորգ Ասատուր

**Գէորգ Ասատուր** (բուն անունով՝ Գէորգ Աստուածատուրեան, ), հայ բանասէր, մանկավարժ եւ թարգմանիչ։ Գրողներու միւթեան անդամ (1934)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ներսիսեան դպրոցէն, ապա ուսումը շարունակած է Փեթերսպուրկի Հնագիտական հիմնարկը, միաժամանակ հետեւելով արեւելեան լեզուներու դասընթացքներու:

Ուսումը աւարտելէ ետք զբաղած է ուսուցչութեամբ, դասաւանդելով Թիֆլիսի, Լենինականի եւ Երեւանի տարբեր դպրոցներու մէջ, իսկ 1921 թուականէն ուսուցչութեան պաշտօն վարած է Երեւանի Պետական համալսարանին մէջ:

## Աշխատութիւններ
Ասատուրի անդրանիկ գրութիւնը՝ բանաստեղծութիւն մը լոյս տեսած է Տիգրան Նազարեանի խմբագրած «Աղբիւր» ամսագիրին մէջ, 1887 թուականին: Ճանչցուած է իբրեւ Սայեաթ-Նովայի լաւագոյնս ուսումնասիրող, որուն մասին բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ ու պրպտումներ կատարած է: Ուսումնասիրութիւններ կատարած է նաեւ հայ աշուղ Շամչի Մելքոյի եւ հայ թէ օտար այլ անուանի դէմքերու մասին:

Անոր մեծագոյն գործերէն են նաեւ Գաբրիէլ Սունդուկեանի լեզուի բառարանի կազմութիւնը, որ կը պարունակէ 2500 բառ, դարձուածք եւ ասոյթ: 

### Երկեր

* «Սիրոյ երգիչ Նահապետ Քուչակի երգերը» աշխատութիւնը, որ հրատարակուած է 1905 թուականին, Թիֆլիս,
* «Հայաւանդ» (առասպելներ), պրակ Ա․, Երեւան, 1927, 57 էջ։
* «Մերձարեւելքի գրականութեան պատմութիւն», Երեւան, 1931, 164 էջ։

### Թարգմանութիւններ
Ստեղծագործելու կողքին Գէորգ Ասատուր կատարած է նաեւ թարգմանական աշխատանք, հայերէնի թարգմանելով Ալեքսանտր Պուշկինի, Ֆիրտուսի, Շոթա Փշաւելայի եւ օտար հեղինակներու գործերը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Արաքս (ամսագիր, Փարիզ)

**«Արաքս»**, մանկա-պատանեկան ամսաթերթ։ Հրատարակուած է 1952–1955-ին, Փարիզի մէջ։ Խմբագիր՝ Շ. Տէր-Մելքոնեան։ Տպագրած է հայ գրողներու (Յ. Թումանեան, Ա. Իսահակեան, Ա. Խնկոյեան) մանկական ստեղծագործութիւնները, առակներ, երգեր, պատկեր-պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ։ «Արաքս» ամսաթերթը աշխատած է իր մանուկ ընթերցողներուն դաստիարակել հայրենիքի նկատմամբ սիրոյ եւ նուիրուածութեան զգացումներով, տպագրած է տեղեկութիւններ Խորհրդային Հայաստանի արուեստի եւ մշակոյթի գործիչներուն մասին։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Արաքս (թերթ, Ալեքսանտրիա)

**«Արաքս»**, շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1965 թուականներուն, Ալեքսանտրիայի մէջ։ Արտօնատէր եւ պատասխանատու խմբագիր՝ Արամ Ստեփանեան, ապա՝ Շաւարշ Ստեփանեան։ Լուսաբանած է եգիպտահայերու առօրեան, անդրադարձած սփիւռքի իրադարձութիւններուն, աջակցած հայապահպան ձեռնարկումներուն։ Հայրենական պատերազմի տարիներուն թերթը հանդէս եկած է յանուն սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման։

«Արաքսը» լուսաբանած է եգիպտահայերուն, ամբողջ սփիւռքահայութեան հետաքրքրող, ինչպէս նաեւ միջազգային քաղաքական հարցեր։ Անոր հիմնական մտահոգութիւնը եղած է հայապահպանութիւնը, սփիւռքի եւ հայրենիքի միջեւ կապի սերտացումը, ազգահաւաքը։ Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի իրականութեան, անոր տնտեսական եւ մշակութային կեանքին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Արաքս (թերթ, Թեհրան)

**«Արաքս»**, գրական, մշակութային, հասարակական շաբաթաթերթը հիմնադրուած է Մարտ 1987-ին Թեհրանի մէջ (Իրան)։ Սկիզբը ամսաթերթ, ապա 2005-ին շաբաթաթերթ։ «Արաքս»-ի առաջին երեք համարները հրատարակուած են «Արազ» անունով, 4-րդ համարէն անուանափոխուած է «Արաքս»-ի։ Առաջինէն ութերորդ համարները եղած է միայն հայերէն, իսկ 9-րդէն յետոյ հայերէն-պարսկերէն։ Թերթի անդրանիկ համարը տպուած է 1000 տպաքանակով, այնուհետ բարձրացած է 3000-ի, որմէ 500 օրինակը կ՚առաքուի արտասահման, հիմնականին Հայաստան։

Թերթը կը հրատարակուի խմբագրական կազմի միջոցով, գլխաւորութեամբ Մովսէս Քեշիշեանի։ Արտօնատէր՝ ճրտգ. Սեւակ Յովսէփեան։

«Արաքս»-ը ունի նաեւ կայք էջ եւ վեպլոգ, հայերէն եւ պարսկերէն լեզուներով։ «Արաքս»-ը անկախ մամուլ է, իսկ գաղափարական առումով կը պաշտպանէ Հայկական ազգային ազատագրական պայքարը, Արցախեան պայքարը եւ Հայաստանի եւ Արցախի զարգացումն ու հզօրացումը։

Հայերէն-պարսկերէն) ամսագիրը կ՚անդրադառնայ իրանական, իրանահայ կեանքին, Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն։ Իւրաքանչիւր համարի մէջ աւելի քան 10 էջ կը յատկացուի պարսկերէն նիւթերու հրաաարակման։ Թերթն ունեցած է մանկապատանեկան, մարզական, առողջապահական յաւելուածներ։ Պարսիկ ընթերցողին կը ծանօթացնէ Հայկական հարցին ու հայ ժողովուրդի պատմութեան։ Թերթի գլխաւոր յօդուածները քաղաքական, հասարակական վերլուծական բովանդակութիւն ունին։

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտոնական կայք 
* Պաշտոնական կայք

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Սեպուհ Լազ-Մինասեան

**Թաւատառ գրութիւն** (), հայ թատերագիր եւ թարգմանիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը, ապա՝ 1838 թուականիէն ուսումը շարունակած է Փարիզի Մուրատեան վարժարանը։

Վերադառնալով Կ. Պոլիս, զբաղած է ուսուցչութեամբ։ 1850-ականներու վերջերը սկսած է թատրոնով հետաքրքրուիլ։ Ֆրանսերէնէ թարգմանած է թատերախաղեր, գրել թատերական երկեր, որոնց զգալի մասը բեմադրած է։

### Թատերախաղեր
Ինքնուրոյն գործերէն են՝ «Արշակ Բ․», «Արա Գեղեցիկ» (1861), «Զապէլ» (1858), «Փարթամ Ամիրա» (1873), «Մարի եւ Խոսրով» (1870), «Ամբակում», «Սելիմ Գ․ եւ Ապտուլ Ազիզ» եւ այլն, 

### Թարգմանութիւններ
Թարգմանութիւններէն են՝ «Հելէնէ», «Արման Մարի», «Սուտ Փիլիսոփաներ», «Տոննա Լէոնորա», «Կարմիր Կամուրջ», «Տիկին Սոֆրոնիա», «Հերթայի աղջիկը»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հալէպի շուկաները

մինի|269x269փքս|Խան Ալ-Սապուն, օճառի շուկայ, 1900-ականներ, Հալէպ։
**Հալէպի շուկաները,** Հալէպը, որ կը համարուի Սուրիոյ երկրորդ մեծ քաղաքը Դամասկոսէն ետք, յայտնի է բազմաթիւ պատմական եւ զբօսաշրջային վայրերով, որոնցմէ ամէնէն նշանաւորը անոր հին շուկաներն են, որոնք շատ գրաւիչ են Սուրիա այցելողներուն համար:

Այս շուկաներու պատմութեան եւ անոնց առանձնայատկութիւններուն մասին Հալէպի ժամանակակից պատմաբան Ամեր Ռաշիտ Մուպայէտը կ'ըսէ. «Ան կը տարածուի Անտիոքի դարպասներու եւ Միջնաբերդի տաճարին միջեւ, ուր ուխտաւորները կու գային Հալէպ՝ այցելելու Հալէպի մեծ աստուած Հաթաթին, իսկ Հալէպի դրախտի դարպասը պատմութեան մէջ առաջին շուկան է Հալում:  Այսօր գոյութԻւն ունեցող այս շուկաներու կառուցումը կը վերագրուի «Նուր ալ-Տին Զանգի»-ին: Այնուհետեւ ան ընդլայնուեր է Այյուպեաններու, ապա Մամլուքներու և Օսմանեան ժամանակաշրջաններուն»:

Օսմանեան ժամանակաշրջանին՝ 1516-1918 թուականներուն Հալէպը եղեր է արեւելքի եւ արեւմուտքի երկիրներուն միջեւ առեւտուրի հիմնական քաղաքը: Եթէ արեւմտեան դեսպանատուները կը գտնուէին Իսթանպուլի մէջ, ապա հիմնական հիւպատոսական աշխատանքները կը կատարուէին «Հալէպի մէջ», եւ սկսած յատկապէս 18-րդ դարէն եւրոպացի հիւպատոսներն ու վաճառականները սկսան փափաքիլ ապրիլ «Հալէպի մէջ» իրենց ընտանիքներով, այդպիսով հիմնելով ամուր հարստութիւններ։

Որպէս վկայութիւն Հալէպի եւ անոր առեւտրական շուկաներու կարեւորութեան մասին մինչեւ Սուէզի ջրանցքի բացումը, ճանապարհորդներէն մէկը կ'ըսէ. «Հալէպի շուկաներուն մէջ մէկ օրուան ընթացքին ծախուած ապրանքը, Գահիրէի շուկաներուն մէջ հազիւ մէկ ամիսէն կը ծախուէր»: Առեւտրային, արդիւնաբերական, արհեստագործական եւ ձեռքի գործունէութիւնը քաղաքի տարածքի 16 հեկտարը ծածկելու համար շուկայի երկարութիւնը իր մասնաճիւղերով աւելի քան 13 քմ է, եւ այսօր այդ շուկաներուն մէջ կան հազարաւոր խանութներ եւ իւրաքանչիւրը մասնագիտացած է որոշ մարզի մը մէջ: Իսկ «Պապ Անթաքիա»-էն մինչեւ «Ալ-Զարպ շուկան» բաժնուած է 39 շուկայի եւ մեծ թիւով խաներու ու *կայսարիաթ*ներու։

Իւրաքանչիւր շուկայ կը կրէ իր անունը, օրինակ Ալ Ֆարաին շուկայ, Ալ Աթթարին շուկայ եւ այլն:

Հագուստները, կօշիկները, գլխարկներն ու զարդարանքները հիմնական ապրանքներն են, որոնք կը վաճառուին այնտեղ, ինչպէս նաեւ համեմունքներն ու գորգերը կարեւոր տեղ կը գրաւեն, առաւել դափնիի օճառը, որ ունի իր իւրայատուկ շուկան եւ օճառի շուկայ կոչուած է:

Ան կը համարուի աշխարհի ամէնամեծ եւ ամէնաերկար ծածկուած շուկաներէն մէկը, որուն տարածութիւնը 160 քիլոմեթր է, իսկ հասակը15 քիլոմեթր է, արձանագրուած է Կինէսի համաշխարհային գիրքին մէջ:

Այս շուկաները կարեւոր դեր խաղացած են քաղաքի տնտեսական, առեւտրական, զբօսաշրջային եւ վարչական պատմութեան մէջ:

2012-ի Սուրիոյ պատերազմի հետեւանքով այս շուկաներուն մեծ մասը քանդուեցաւ, սակայն կրկին վերանորոգուեցաւ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ ըստ վայրի
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ ըստ տարածաշրջանի
Թիթեռնիկներուն Հովիտ (Ռոտոս)

**Թիթեռնիկներու Հովիտ** (յուն․՝ Κοιλάδα των Πεταλούδων), Ռոտոս, հարաւ-արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։  Natura 2000 (GR 4210006) բնապահպանման ենթակայ շրջան․ Panaxia Quandripunctaria թիթեռնիկին ամառուան ապաստարանն է։  

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Թիթեռնիկներուն Հովիտը կը գտնուի Ռոտոս քաղաքէն 26 քլ․հիւսիս-արեւմուտք, Փարատիսի եւ Թէոլողոս գիւղերուն միջեւ։  Հովիտը կը ճեղքէ Փելեքանոս գետը։  Անոր հարաւը կը գտնուի Բնագիտութեան թանգարանը, ուր Ռոտոսի կենդանաբանական եւ բուսական աշխարհէն նմուշներ կը ցուցադրուին, ինչպէս նաեւ աշխարհի չորս ծագերէն թիթեռնիկներու տեսակներ։  

Հովիտին բարձրագոյն կէտին վրայ կը գտնուի Փանաղիա Քալոփեթրաս վանքը։  Այցելուն հոն կը հասնի հետեւելով բլուրն ի վեր կառուցուած մասնաւոր արահետին, որ կ՛ անցնի ծառերու, փոքրիկ ջրվէժներու, փայտէ կամրջակներու եւ պզտիկ լճակներու ընդմէջէն։

## Պատմական ակնարկ
1928-ին իտալացի փրոֆեսոր Ալեսանտրօ Քիճի կը յայտնաբերէ թիթեռնիկին կենսաբանական տեսակը։  1957-ին երբ հազարաւոր թիթեռնիկներու հաւաքուիլը հանրութեան կը ծանօթացուի, հովիտը կ՛ առնէ իր այսօրուան անունը՝ Թիթեռնիկներուն Հովիտ։

## Panaxia Quadripunctaria թիթեռնիկ
մինի|Թիթեռնիկը
ձախից|մինի|Panaxia Quandripunctaria թիթեռնիկ
Բնապահպանումի ենթակայ Թիթերնիկներուն Հովիտը Panaxia Quandripunctaria թիթեռնիկին (վերջին տարիներուն կը կոչուի նաեւ Euplagia Quadripunctaria) ամառուան ապաստարանն է (Յունիսէն - Սեպտեմբեր)։  Ան օրուան ընթացքին ծառերուն բուներուն վրայ կը հանգչի։  

### Նկարագրութիւն
Թիթեռնիկը երբ ծառերուն վրայ կը հանգչի, համաչափ եռանկիւնի ձեւ ունի։  Առջեւի թեւերը սեւ-սրճագոյն են ճերմակ-դեղին գիծերով։  Ետեւի թեւերը կարմրագոյն են չորս նշաններով։  Կը սնանի ծառերուն նեքթարով եւ ջուրով։  

### Կեանքը
Panaxia Quadripunctaria թիթեռնիկը մէկ տարի կ՛ապրի եւ կեանքի վերջաւորութեան հարիւրէ աւելի հաւկիթ կ՛ ածէ (Սեպտեմբերի սկիզբէն մինչեւ վերջը)։  Անոր աճման չորս քայլերն են՝ հաւկիթ, թրթուր, հարսնեակ եւ միջատ։

Անոր կեանքը վտանգուած է մարդու գործունէութենէն եւ կլիմայական փոփոխութիւններէն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Butterfly valley-Rhodes 3.jpg|Թիթեռնիկներուն հովիտը․․․
Պատկեր:1298 BATTERFLY VALLEY OF RHODES.jpg
Պատկեր:Petaloudes - waterfall - panoramio.jpg
Պատկեր:Butterfly Valley Rhodes Greece 02.jpg
Պատկեր:Butterfly Valley Rhodes Greece 05.jpg
Պատկեր:Butterflies 2.jpg|Թիթեռնիկը ծառի բուներուն վրայ կը հանգչի․․
Պատկեր:The Valley of the Butterflies Rhodes Greece - panoramio (2).jpg
Պատկեր:Butterfly Valley Rhodes Greece 07.jpg|Թիթեռնիկներու Հովիտը․․․
Պատկեր:Pond at Petaloudes, the "VALLEY OF THE BUTTERFLIES" - panoramio.jpg
Պատկեր:Butterfly valley-Rhodes 5.jpg
Պատկեր:Butterflies' valley - Kalithea - Rodos - panoramio.jpg
Պատկեր:Butterfly Valley Rhodes Greece 01.jpg
Պատկեր:Γεφύρι στην κοιλάδα των πεταλούδων στη Ρόδο.jpg
Պատկեր:Buttefly 1.jpg|Ռոտոսի թիթեռնիկը․․․
Պատկեր:Butterfly - panoramio (14).jpg
Պատկեր:Euplagia quadripunctaria rhodosensis on Rhodes.jpg
Պատկեր:The Valley of the Butterflies Rhodes Greece - panoramio (3).jpg
Պատկեր:ΡΟΔΟΣ ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ.jpg|Փանաղիա Քալոփեթրաս վանք
   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բնապահմանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Բնապահպանութիւն
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Արաքս (թերթ, Մեղրի)

**«Արաքս»,** խորհրդային շրջանի հայկական օրաթերթ, ՀԿԿ Մեղրիի շրջկոմի եւ աշխատաւորներու դեպուտատներու շրջսվէտի օրգան։

Առաջին անգամ հրատարակուած է 1965-ին, Մեղրիի մէջ, շաբաթը երեք անգամ։ Լոյս տեսած է նաեւ «Կոլխոզային գիւղ» (1937, 1949—1954), «Կոլտնտեսային գիւղ» (1938—1941, 1954—1962), «Արարատ» (միացեալ՝ Արտաշատի, Վետիի, Մեղրիի շրջաններու) (1962—1965) անուններով։

Գովազդած է շրջանի ենթադրեալ յաջողութիւնները գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական արտադրութեան գործին մէջ, լուսաբանած մշակութային կեանքը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Արաքս (հանդէս)

**«Արաքս»**, գրական-գեղարուեստական կիսամեան պատկերազարդ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1887-1998 թուականներուն, Սեն Փեթերսպուրկի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Սիմէոն Գուլամիրեան։

Տպագրած է հասարակական-քաղաքական, հայագիտական, բանասիրական, տեղեկատուական, ազգագրական եւ այլ բնոյթի յօդուածներ, հայ, ռուս եւ եւրոպացի գրողներու ստեղծագործութիւններէն, ներկայացուցած է նշանաւոր արուեստագէտներու։ Ծանօթացուցած է Հայաստանի բնութիւնը։

## Աղբիւրներ

# ↑ Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հատոր 1, Երեւան, 1990, էջ 344։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Արմաւենի (լրագիր)

**Արմաւենի**, եգիպտահայ անդրանիկ պարբերականը։ Լոյս տեսած է 1865-ին, Գահիրէի մէջ (ընդամէնը՝ 4 համար)։ Հիմնադիր-տնօրէն՝ Մկրտիչ արք. Քեֆսիզեան, խմբագիր՝ Աբրահամ Մուրատեան։ Ձգտած է ամրապնդել Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դերը համայնքի կեանքին մէջ։

Եգիպտահայ անդրանիկ պարբերականն է։ Ունեցած է կղերա–պահպանողական, հակասահմանադրական ուղղութիւն, պաշտպանած է աղայական դասի շահերը։ Տպագրած է կրօնա–բարոյական նիւթեր, յօդուածներ, լուրեր Եգիպտոսի, ինչպէս նաեւ միւս հայ գաղութներու մասին, արձագանգած է միջազգային քաղաքական եւ առեւտրական կեանքին, արծարծած առհասարակ գաղութահայ մշակութային կեանքի հարցեր։ Ունէր հետաքրքրական տեղեկութիւններու, զուարթ ժամանցի, հանելուկներու, ծանուցումներու ընդարձակ բաժին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Արիւն (հանդէս)

**Արիւն**, ամսագրին մէջ կը տպագրուին արիւնաբանութեան եւ փոխներարկաբանութեան ոլորտի կլինիկական եւ փորձարարական աշխատանքներ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Աղասի Այվազեան

**Աղասի Այվազեան** (), հայ ար­ձա­կա­գիր թատերագիր, հրապարակախօս, բեմադրիչ, բեմագիր, խմբագիր եւ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1982)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Խորհրդային Վրաստանի Աբասթուման աւանին մէջ, հայոց պատմական Կարին քաղաքէն գաղթած հայ ընտանիքի յարկին տակ։

Տիրացած է գեղարուեստական հիմնաւոր պատրաստութեան եւ մասնագիտական հմտութեան, աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստական ակադեմիան (1942-ին), Թիֆլիսի պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, Երեւանի գեղարուեստաթատերական եւ բնագիտական կուլտուրայի հիմնարկները (1945-48)։

## Գործունէութիւն
Երիտասարդ տարիքէն ստեղծագործական ասպարէզ նետուելով՝ աշխատած է իբրեւ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, գծագրող, կոնստրուկտոր (վերականգնող) եւ լրագրող։
1963-ին եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ, 1965-էն 1973 թուականներուն եղած է Հ. Գ. Միութեան պաշտօնաթերթ «Գրական Թերթ»ի արձակի բաժինի վարիչը։

1973-81 ստանձնած է «Էկրան» ամսագիրի գլխաւոր խմբագիրի պատասխանատուութիւնը։ Տասնամեակներ, իբրեւ բեմադրիչ, աշխատեցած է «Հայֆիլմ» շարժապատկերի սթիւտիոներուն մէջ, ուր 1967-ին, հեղինակի մշակած բեմագրութեամբ, նկարահանուած է «Եռանկիւնին» շարժանկարը, որ երկրորդ մրցանակը շահած է 1968-ի լենինկրատեան համամիութենական փառատօնին։

1990ականներու սկզբնաւորութեան, Արցախեան Շարժման շրջանին, Այվազեան խմբագրած է «Հայութիւն» շաբաթաթերթը:

Ռուսերէն լոյս տեսած են անոր՝

* «Ընտանիքի հայրը» (Մոսկուա, 1975),
* «Փառահամար» (Երեւան, 1976), «Սինիոր Մարտիրոսի արկածները» (Երեւան, 1981), 
* «Թիֆլիսի ցուցանակները» (Երեւան, 1981), 
* «Եռանկիւնին» (Մոսկուա, 1983), 
* «Աղի կոմսը» (Երեւան, 1985), 
* «Մեր տխրութիւնը Կեժոյի շուրջ» (Երեւան, 1986) գիրքերը։ 

Լիթուաներէն լոյս տեսած է՝ «Վիպակների ժողովածու» (Վիլնյուս, 1979), պուլկարերէն՝ «Սինիոր Մարտիրոսի արկածները» (Վառնա, 1981) գիրքերը։

## Աղասի Այվազեանի պատգամկտակը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Միկինեան պալատի ամֆորէա (αμφορέας) ութոտանիի պատկերացումով (Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան 6725)

մինի|Միկինեան պալատի թակոյկ ութոտնանիի պատկերացումով (Ք․Ա․ 15-րդ դար), կը գտնուի Աթէնքի Հնագիտական Թանգարանը
**Միկինեան պալատի ամֆորէա (αμφορέας) ութոտանիի պատկերացումով (Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան 6725)**․ Միկինեան պալատի թակոյկը ութոտնանիի պատկերացումով (Ք․Ա․ 15-րդ դար) կը գտնուի Աթէնքի Հնագիտական Թանգարանը․ թիւ 6725։ Յայտնաբերուած է Փրոսիմնա հնավայրի միկինեան գերեզմանատան երկրորդ դամբանին մէջ (Արղոս քաղաքին մօտ, Պելոպոնես)։

## Նկարագրութիւն
Երեք բռնակներով թակոյկ մըն է եւ դասուած է իբրեւ Պալատի ամֆորէա։  Թակոյկը կամ ամֆորէան, յունական մայրցամաք եկած է Ք․Ա․ 1600-1550 եւ Մինոասեան պալատի ամֆորայի ազդեցութիւններ կը կրէ։  Զարդարանքը ծովու նիւթ ունի․ կը պատկերացնէ ժայռեր, ջրիմուռ եւ երեք մեծ ութոտանիներ, որոնց երկար բողկուկները ամբողջ անօթը կը փաթաթեն։

## Տե՛ս նաեւ

* Միկինեան քաղաքակրթութիւն

* Մինոասեան քաղաքակրթութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Պրետ Շըրմըն

**Պրետ Շըրմըն** (), Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի Ներկայացուցիչներու տան անդամ, Սան Ֆերնանտօ հովիտի ներկայացուցիչ քոնկրեսական։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած եւ հասակ առած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ մէջ, բարձրաստիճան անդամ է Ներկայացուցիչներու տան Արտաքին յարաբերութեանց յանձնախումբին։

Առաջին անգամ 1996-ին Քոնկրեսի անդամ ընտրուած Շըրմըն նեցուկ կանգնած է Հայոց Ցեղասպանութեան ճամաչման, Արցախի անկախութեան, Հայաստան-Միացեալ Նահանգներ յարաբերութեանց բարելաւման, Հայաստանի եւ Արցախի օժանդակութեան, ինչպէս նաեւ Միջին Արեւելքի հայութեան մարդասիրական օժանդակութիւն ապահովելու աշխատանքներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Քոնկրեսականներ Շըրմըն Եւ Քոքս Արցախի Օժանդակութեան Հարցով Նամակ Յղած Են «Եու.Էս.Էյտ»ին
* Փոմփէօ կը խոստանայ քննարկել Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը

Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ
Վե­տաթ ­Թիւր­քա­լի

**Վետաթ Թիւրքալի** (), թուրք թատերագիր, վիպագիր եւ բեմագիր։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սամսուն, աւարտած է Սամսունի աւագ դպրոցը, ապա 1942-ին՝ Պոլսոյ համալսարանի գրականութեան բաժանմունքի թուրքերէնի եւ գրականութեան բաժինը:

Մալթեփէի եւ Քուլելիի զինուորական դպրոցներուն մէջ դասաւանդած է գրականութիւն։

1951-ին իր քաղաքական կողմնորոշումներուն համար դատապարտուած է 9 տարուան բանտարկութեան։ 7 տարի բանտարկուելէ ետք պայմանականօրէն ազատ արձակուած է: Հիմնած է «Գառ» հրատարակչատունը:

1960-ին շարժապատկերի բնագաւառին մէջ սկսած է քայլեր առնելու: 1965-ին «Մթութեան մէջ արթնցողները» ժապաւէնը Անթալիոյ «Ոսկէ Նարին» շարժապատկերի փառատօնին արժանացած է ամէնէն լաւ բեմագրութեան մրցանակին։ Ան նաեւ շարք մը այլ բեմագրութիւններու հեղինակ է։

Թիւրքալի Թուրքիոյ քաղաքական պատմութեան, քաղաքական քննարկումներու ոլորտին մէջ կարեւոր տեղ կը գրաւէ: Նախապէս Թուրքիոյ Համայնավար Կուսակցութեան մաս կազմած Թիւրքալի, իր ամբողջ կեանքի ընթացքին, եղած է աշխատաւորներու, ժողովրդավարութեան եւ խաղաղութեան պայքարի առաջին շարքերուն մէջ։

1958 թուականէն սկսեալ Ան գրած է աւելի քան քառասուն բեմագրութիւններ, բեմին համար հեղինակած է չորս թատերախաղեր եւ գրած՝ ութ վէպ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բեմագիրներ
Հրաչ Տարօնեան

**Հրաչ Տարօնեան** (), ֆրանսահայ թատերագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տէտէաղաճ (Թրակիա, Յունաստան), ուր «Տարօնեան» վարժարանին մէջ աշակերտած էր բանաստեղծ Գէորգ Կառվարենցին:Ապա յաճախած է Մխիթարեաններու Սեւրի Սամուէլ Մուրատեան վարժարանը:

Վկայեալ ատամնաբուժ մը ըլլալու կողքին, սիրած է մասնաւորաբար թատրերգրութիւնը ու քսան տարեկանէն սկսեալ ֆրանսահայ բեմին համար հեղինակած է տասի չափ թատերախաղեր:

1961-ի վերջերը Փարիզի մէջ սկսած է հրատարակել «Բիւրակն» անունով գրական-ազգային ամսաթերթ մը, երեք տարի շարունակաբար: Յետոյ թերթը յանձներ է այլ գործընկերներու: 

Մահացած է 1990-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Լեւոն Մանուէլեան

**Լեւոն Մանուէլեան** (Մանուէլեանց, ), հայ բանասէր, թատերագիր, բանաստեղծ, գրող։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է ծնած է Ներքին Ագուլիս (Նախիջեւան)։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղի դպրոցին մէջ՝ աշակերտելով Րաֆֆիին:

1886-ին, Թիֆլիսի Գիմնազիոնը աւարտելէ ետք, Մանուէլեան ընդունուած էւ Մոսկուայի Համալսարանը, ուր չորս տարի հմտացած է ռուսական եւ եւրոպական գրականութեանց պատմութեան մէջ, միաժամանակ արդիական շարժումներու լոյսին տակ ուսումնասիրելով հայ գրականութեան զարթօնքի շրջանը։

## Գործունէութիւն
1890-ականներու սկզբնաւորութեան վերադարձած է Հայաստան եւ ուսուցչական պաշտօնի կոչուած՝ Ս. Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանին ու Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին մէջ։ Ուսուցչական կողքին, ան նուիրուած է գեղարուեստական ստեղծագործութեանց եւ գրականագիտական ուսումնասիրութեանց մշակումին։

1897-ին գրադարանապետի պաշտօնին կոչուած է Պաքուի Հայ Բարեսիրական Ընկերակցութեան մօտ։ Այնտեղ աւելի քան վեց տարի աշխատելով՝ Լեւոն Մանուէլեան հարուստ պաշար հաւաքած է՝ խորազնին ուսումնասիրելու եւ պատրաստելու համար հայ գրականութեան նուիրուած եռահատոր իր աշխատասիրութիւնը։ «Ռուսահայ գրականութեան պատմութիւն» խորագրով կոթողական այդ աշխատասիրութեան երեք հատորներուն վրայ ան աշխատած է տարիներով եւ 1912-ին աւարտած է անոնց հրատարակութիւնը։

Վերադառնալով ուսուցչութեան՝ Լեւոն Մանուէլեան ստանձնած է Ալեքսանդրապոլի Առեւտուրի Վարժարանին մէջ հայ գրականութեան դասաւանդութիւնը եւ այդ պաշտօնին վրայ մնացած է մինչեւ իր մահը։

## Գրական-գեղարուեստական աշխատութիւններ
Գրական-գեղարուեստական իր ժառանգութիւնը բազմաճիւղ եղած է։ 1909-ին լոյս տեսած «Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմաներ» խորագրով հաւաքածոյին մէջ մէկտեղած է Վահան Մանուէլեանի քերթողական վաստակը

### Բանաստեղծութիւններ
Հռչակաւոր բանաստեղծութիւններէն են՝

* «Սասունցի Դաւիթ եւ Մսրայ Մելիք», 
* «Սողոմոնի Աղբիւրը»

* «Փոթորիկ», 
* «Իմ Թշնամիներին»,
* «Ցանկալի Երգ»,
* «Դէպի Վեր» (նուիրուած Խաչատուր Աբովեանի անհետացումին՝ դէպի Արարատ լեռը բարձրանալու ժամանակ) խորագրով իր պատմական խորքով երկարաշունչ բանաստեղծութիւնները, 

Ինրպէս նաեւ՝ «Տիգրանուհի» խորագրով ողբերգական պոեման։

### Թատերգութիւններ
Լեւոն Մանուէլեան ստեղծագործած է նաեւ թատրերգութեան մարզին մէջ՝ իրապաշտ եւ հոգեվերլուծական գործեր կտակելով հայ գրականութեան․ 

* «Տոքթոր Երուանդ Բալայեան», 
* «Նկարիչ Թաշճեան», 
* «Վերածնուածը»,
* «Մայտա»։

### Վէպեր
Արձակ ստեղծագործութեանց բնագաւառին մէջ Լեւոն Մանուէլեանի անունը կապուեցաւ «Խորտակուած կեանք» խորագրուած ծաւալուն վէպին, որ կը ներկայացնէ քաղքենի կարգերու անիրաւութեանց դէմ պայքարող արուեստագէտի մը ներաշխարհը՝ արծարծելով ընկերային արդիական տագնապներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սոնա Վան

**Սոնա Վան** (Տէր Յովհաննիսեան, ), հայ բանաստեղծուհի, հրապարակախօս, բժիշկ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: Մասնագիտութեամբ բժիշկ է: 1978 թուականէն կ'ապրի Քալիֆորնիա: Ամերիկեան համալսարանէն ներս ստացած է կլինիկական եւ հոգեւոր հոգեբանութեան մագիստրոսի կոչում:

1996-1997 թուականներուն եղած է «Եղիցի լոյս» (Լոս Անճելըս) գրական, մշակութային ամսագիրի հրատարակիչ-խմբագիր։ 2006 թուականէն «Նարցիս» գրական-գեղարուեստական, մշակութային հանդէսի հիմնադիր գլխաւոր խմբագիր հովանաւորը, իսկ 2013 թուականէն՝ նաեւ գլխաւոր խմբագիրը։ 

Իր մուտքը գրական աշխարհ եղած է «Փշրանքներ» գործով ապա՝ «Ես Անուն Չունեմ» ժողովածուի հրատարակումով։

Հեղինակ է հինգ բանաստեղծական ժողովածուի, որոնք թարգմանուած են եօթէ աւելի լեզուներու (անգլերէն, ֆրանսերէն, ռուսերէն, գերմաներէն, պարսկերէն, թուրքերէն, յունարէն, ուքրաներէն, արաբերէն)։ Հեղինակ է քնարաերգական չորդ ժողովածուներու՝

* «Լոյսի Ծուէններ», 1996, 
* «Ես Անուն Չունեմ», 2003, 
* «Ես Ձայն Եմ Լսում», 2006, 
* «Չառա Անունով Թռչունը», 2011:

## Պարգեւներ

* Մովսէս Խորենացի մետալ, հայապահպանութեան գործին մէջ ներդրած աւանդի համար,
* Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան Ոսկէ մետալ,
* Սփիւռքի նախարարութեան Ոսկէ մետալ, եւ այլ գրական մշակութային մրցանակներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գուրգէն Դալիբալթայեան

**Գուրգէն Դալիբալթայեան** (), հայ պետական եւ ռազմական գործիչ, Հայոց բանակի կայացման առաջամարտիկ, զօրավար գնդապետ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վրաստան։ 1947-1991 ծառայած է Խ.Ս.Հ.Մ. բանակին մէջ, վարելով հրամանատարական պաշտօններ։

Եղած է հայկական 89-րդ հրաձգային զօրաբաժինի 526-րդ առանձին գունդի դասակի հրամանատար։

1971ին անոր շնորհուած է «գեներալ-մայոր»ի զինուորական կոչում: Հայաստանի համար բախտորոշ տարիներուն  Գուրգէն Դալիբալթայեան հայրենիքի կանչով եկած է Հայաստան եւ զինուորագրուած՝ Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային բանակի կազմաւորման բարդ ու դժուար գործին:

Ան անձամբ ղեկավարած է շարք մը մարտական գործողութիւններ, ներառեալ՝ Շուշիի ազատագրութեան ծրագիրներու մշակման աշխատանքները:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմ
Լէ Շանզելիզէ (Les Champs-Élysées), երգ

**Լէ Շանզելիզէ** (ֆրան․՝ Les Champs-Élysées), 1969-ի երգ, մեկնաբանող Ժօ Տասան։ Անգլերէն «Ուոթըրլու Ռոտ» (Waterloo Road) երգին`1968, ֆրանսերէնի պատշաճեցումն է։

## Տեղեկութիւններ

### Երգագրութիւն
մինի|Լէ Շանզելիզէ պողոտան իրիկունը
Երգին անգլերէնի տարբերակը կ՛ակնարկէ Լոնտոնի Ուոթըրլու Ռոտ ճամբան․ խօսք՝ Միքայէլ Անթոնի Տէյկըն, երաժշտութիւն՝ Միքայէլ Ուիլշօ եւ մեկնաբանութիւն՝ Բրիտանական Ճէյսըն Քրեսթ ռոք խումբ։ Իսկ ֆրնասական տարբերակը կ՛ակնարկէ Փարիզի Շանզելիզէ պողոտան՝ խօսքերը ֆրանսերէնի յարմարցուած են Փիեռ Տըլանոյի կողմէ։

### Ասք
Երգը կ՛ակնարկէ Փարիզի Շանզելիզէ պողոտան 1960-ական թուականներուն, երբ վայելչութեան եւ շիքութեան պատկերացումն էր։  Պատմողը անփոյթ, պողոտան կը ճեղքէ եւ յանկերգը կը հաստատէ․- «Կէսօր թէ կէս գիշեր, ինչ որ կ՛ ուզէք Շանզելիզէ կը գտնէք» (À midi ou à minuit, il y a tout ce que vous voulez aux Champs-Élysées)։ Ան հոն անծանօթի մը կը հանդիպի, որ վայրկենական սէրի կը վերածուի՝ «Երէկ իրիկուն երկու անծանօթներ, իսկ այս առտու պողոտային վրայ / Երկու սիրահարներ գինովցած երկար գիշերէն» (Hier soir deux inconnus et ce matin, sur l'avenue / Deux amoureux tout étourdis par la longue nuit)։

## Երգին ընդունելութիւն
Ֆրանսայի մէջ երգը մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ, ինչպէս նաեւ Եւրոպայի զանազան երկիրներու մէջ, ֆրանսախօս երկիրներու մէջ, նոյնիսկ Խորհրդային Միութեան մէջ։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն երգեր
Ստորոգութիւն:Երգեր ըստ լեզուի
Ստորոգութիւն:Երգեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Երգեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երգեր
Սոթք

**Սոթք** (նախկին անուանումը` *Զոդ*), գիւղ Հայաստանի Հանրապետութեան Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի տարածաշրջանին մէջ։ Գիւղը կայ երկաթուղային կայարան, եկեղեցի։ Անուանուած է Սոթք 3 Ապրիլ 1991-ին։

## Բնակչութիւն
Ըստ 2011 թուականին մարդահամարի արդիւնքներուն` Սոթքի մշտական բնակչութիւնը կազմեր է 824, բուն բնակչութիւնը` 811 մարդ։ Մինչեւ 1989 թուականի սկիզբը հիմնականօրէն  բնակեցուած է ազրպէյճանցիներով, այնուհետեւ` Ազրպէյճանի Խանլարի շրջանի Ոսկանապատ գիւղէն բռնագաղթած հայերով։

Սոթքի բնակչութեան փոփոխութիւնը ժամանակի ընթացքին նուազած է։

## Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, կերային եւ հողկիթի մշակութեամբ։ Գիւղին մօտ կը գտնուի Սոթքի ոսկիի հանքավայրը։

## Աղբիւրներ
Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան հտ. 2, էջ 225
Շմաւոն Շմաւոնեան

**Շմաւոն Շմաւոնեան** (), հայ նկարիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2011)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արտաշատ։ Սերած է Տէր Շմաւոնեաններու ակնառու գերդաստանէն, որոնք Հայաստան եկած են Խոյէն ու Սալմաստէն 1828 թուականի Թուրքմենչայի պայմանագիրի ստորագրուելէն ետք եւ հաստատուած են Արարատեան դաշտ՝ նախապէս Ղամարլու, ներկայիս՝ Արտաշատի Վերին Արտաշատ գիւղ։

Գծել սկսած է եօթ տարեկանէն։ 1971-1975 թուականներուն սորված է Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ։

Շմաւոնեանին «Յաւերժութիւն» կտաւը՝ նուիրուած 2001 թուականի Սեպտեմբեր 11-ի արհաւիրքի ժամանակ զոհուած լոսանճելըսցի հրշէջներուն եւ ոստիկաններուն ընտանիքներուն, կը գտնուի Լոս Անճելըսի Կլանտէյլ քաղաքի քաղաքապետարանը։ 

Անոր կտաւներէն կը գտնուին նաեւ Ամերիկայի ծերակոյտի պալատը, իսկ «Յոյս» կտաւը՝ Կլանտէյլի «Memorial» հիւանդանոցը։

2011 թուականին Քանատայի Մոնրէալ քաղաքին մէջ գործող «ՄԱԿ»-ի տնտեսական եւ ընկերաբանական հարցերով զբաղող խորհուրդին մէջ խորհրդատուական կարգավիճակ ունեցող  իրազեկութեան միջազգային ակադեմիան Շմաւոնեանին շնորհած է ակադեմիկոսի պատուաւոր կոչում։

2011 թուականին Հայաստանի Նախագահի հրամանագիրով շնորհուած է Հայաստանի վաստակաւոր նկարչի պատուաւոր կոչում։

## Ցուցահանդէսներ

* Ապու Տապի,
* Մոսկուա, 1982,
* Ս․ Փեթերսպուրկ, 1984,
* Պոլիս, 1992,
* Ֆրանսա, 1995,
* Պէյրութ, 1996, 1998,
* Անգլիա, 1996,
* Քուէյթ, 1997,
* ԱՄՆ, 1999, 2000, 2003, 2005, 2007, 2017,
* «Բնութեան Հրճուանք» անհատական ցուցահանդէս՝ Պոլսոյ մէջ, 2013։

## Ստեղծագործութիւններ

* «Զբօսանք»
* «Ծաղկազարդ»
* «Գորիս»
* «Հանդիպում»
* «Հրեշտակներ»
* «Մեր Տունը»

## Պարգեւներ եւ կոչումներ

* Ֆրիտիոֆ Նանսէնի ոսկէ մետալ (2007),
* Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ (200),
* Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2011),
* «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» մետալ (Մատենադարանին նուիրաբերած է «Երգ երգոց» կտաւը) (2012),
* Երեւանի քաղաքապետի ոսկէ մետալ (2016),
* Լոս Անճելըսի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան գլխաւոր հիւպատոսութեան պատուոգիր (10 Մարտի 2017)։

## Ծանօթագրութւններ

Ստորոգութիւն:Նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Իվան Պունին

**Իվան Պունին** (, ), ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, Փեթերսպուրկի Գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր՝ գրականութեան գծով (1933)։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Վորոնեժ, որ ռուսական գաւառի գլխաւոր կեդրոն էր։ Ան ունեցած է երջանիկ մանկութիւն։ Շրջապատուած է խելացի եւ բարի մարդոցմով։ Անոր տնային առաջին ուսուցիչը եղած է Ռոմաշքովը։ Այնուհետեւ Պունինին հոգեբանութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ հասարակական գիտութիւններ սորվեցուցած է իր աւագ քոյրը՝ Եուլիան։

### Աշխատութիւններ
1891-ին Օրիոլի մէջ լոյս տեսած է իր երախայրիքը՝ «Բանաստեղծութիւններ» ժողովածուն, ապա՝ «Բաց երկնքի ներքոյ» (1898) եւ պուշկինեան մրցանակի արժանացած «Տերեւաթափ» (1901) ժողովածուները, որոնք կը յատկանշուէին բանաստեղծական դասական ձեւերու կատարելագործման որոնումներով եւ գիւտերով։

1899-ին ծանօթացած է Մաքսիմ Գորկիի հետ եւ գործակիցներ դարձած են երկար տարիներ։ 

Պուինինի հռչակը առաւել տարածուած է անոր «Գիւղը» (1910) վիպակուվ, ուր պատկերուած է Ռուսաստանի գիւղացիութեան վիճակը։

Թշնամաբար դիրքորոշուելուն հետեւանքով՝ 1917-ին ռուս պոլշեւիկներու կատարած Հոկտեմբերեան յեղաշրջումին դէմ, ան երկու տարի Մոսկուայէն հեռու եւ գիւղական շրջաններու մէջ ապրելէ ետք, 1920-ին խորհրդայիններու կողմէ վտարուած է Ֆրանսա, ուրմ մնացած եւ ստեղծագործած է աւելի քան 30 տարի, մինչեւ իր մահը՝ 1953։

Վտարանդի կեանքի այդ տասնամեակներուն արգասիքը եղած են․

* «Միտիայի սէրը» (1925),
* «Կոռնետ Էլագինի գործը» (1927),
* «Արսէնեւի կեանքը» (1930) եւ բազում այլ ստեղծագործություններ, որոնց մէջ Պուինին վերծանած է երիտասարդ տարիներու իր յիշողութիւնները, յատկապէս ռուս աւատապետական կեանքի առանձնայատկութիւններն ու գալարումները։

### Թարգմանութիւնները
Մեծարժէք է նաեւ Պուինինի թարգմանական ժառանգութիւնը. մանաւանդ անգլերէնէ՝ Հենրի Լոնկֆելլոյի եւ Ճորճ Պայրընի գործերէն իր կատարած թարգմանութիւններով, Պուինին կարեւոր տեղ գրաւած է ռուս գրականութիւնը եւրոպական աւանդներով հարստացնելու բնագաւառին մէջ։

1939-ին Գերմանիոյ մէջ եւ 1956-ին Մոսկուա, աւելի քան 12 հատորներով լոյս տեսած են Իվան Պուինինի երկերու լիակատար ժողովածուները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Օֆէլիա Ներկարարեան

**Օֆէլիա Ներկարարեան-Գասապեան**, (10 Ապրիլ 1882, Ատաբազար - 12 Դեկտեմբեր 1952, Լոս Անճելըս) հայ կին բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Օֆէլիա Ներկարարեան  ծնած է 1882 թուականին՝ Ատաբազարի մէջ։ Ամերիկեան Պորտ Ընկերութեան Աղջկանց վարժարանէն շրջանաւարտ ըլլալէն յետոյ 1898ին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Ֆիլետելֆիա քաղաքին Greater Women's Medical Collegeին մէջ բժշկական ուսում կ՛առնէ։ 1903ին բժշկականէն շրջանաւարտ կ՛ ըլլայ ու կը վերադառնայ ծննդավայրին։ Կ՛ ամուսնանայ բժիշկ Տիգրան Պետրոս Գասապեանի հետ։ Միասին բժշկութիւն կ՛ ընեն Զմիւռնիոյ եւ Պոլսոյ մէջ։ 

Տիգրան Պ․ Գասապեան1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսելէ ետք, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ, ուղարկուած՝ Կալիցիոյ ռազմաճակատ եւ ծառայած՝ 11-րդ զօրագունդի 2-րդ գումարտակի զինուորական բժիշկ։ 3 Սեպտեմբեր 1915 թուականին  կամ 27 Դեկտեմբերին, Կալիցիոյ ռազմաճակատի վրայ զոհուած է, կամ Տիգրանակերտի մէջ մահացած է ժանտախտէ՝ մօտ 32 տարեկան հասակին։ Իսկ Օֆէլիան, իր երկու դուստրը՝ Սիրարբի եւ Վերժինով բնակութիւն հաստատած է Նիւ-Եորքի մէջ, ապա փոխադրուած են Լոս Անճելըս։ Ունի բեմադրուած թատրերգութիւններ։ Օֆէլիա Ներկարարեան-Գասապեան երկարաշունչ հիւանդութենէն յետոյ մահացած է 1952ին։
Փաթրիք Ֆիորի

**Փաթրիք Ֆիորի** (Պատրիկ Ժան-Ֆրանսուա Շուշայեան**,** , ), նշանաuոր ֆրանսահայ երգիչ։ Ֆրանսերէնով կ'երգէ։ «Փարիզի Աստուածամօր տաճարը» (ֆր.՝ Notre Dame de Paris) երաժշտական ներկայացման աստղ. կատարած է արքայական հրաձիգներու հրամանատարի՝ Ֆեպա տէ Շաթոփերի դերը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մարսէյ: Հայրը հայազգի Ժագ Շուշայեանն է, մայրը՝ քորսիքացի․ ծնողները տեղափոխուած Քորսիքա։ Ֆիորին խոստովանած է, որ իր գործունէութեան սկզբը ընտանիքին մէջ միշտ ունեցած է նիւթական խնդիր, ծնողները ստիպուած ողած ոն շատ աշխատելու, իրենց երեխաները խնամելու համար։ Ինք նոյնպէս կատարած է տարբեր աշխատանքներ, որպէսզի ձեւով մը օգնէ հարազատներուն՝ փորձելով իր ուժերը որպես պիցցայի վաճառող, էլեկտրիկ, դեկորատոր։ Ֆիորին նշում է.

Հիմա իր սիրելի կատարողներուն շարքին մէջ Փաթրիք կը նշէ Շարլ Ազնաւուրին, Ժաք Պրելին, Էտիթ Փիաֆին, Թոթօ Քութունիոյին։ Առաջին ալպոմը ան թողարկած է 17 տարեկանին։ Ապագայ աստղի նախաքայլը կայացած է 12 տարեկան հասակին, յայտնի արուեստագէտ Ֆրանք Ֆեռնանտելի հրաւէրով՝ մասնակցելու անոր երաժշտական կատակերգութեան։

## Ալպոմներ

* 1994։ *Puisque c'est l'heure*
* 1995։ *Le cœur à l'envers*
* 1998։ *Prends moi*
* 2000։ *Chrysalide*
* 2002։ *Patrick Fiori*
* 2005։ *Si on chantait plus fort*
* 2008։ *Les choses de la vie*
* 2010։ *L'instinct masculin*
* 2014: *Choisir*
* 2017: *Promesse*

### Համերգային ալբոմներ

* 2011։ *L’instinct masculin Live*

### Հավաքածուներ[խմբագրել

* 2007։ *4 mots*

## Նշանաւոր երգեր

* 1993: "Mama Corsica"
* 1998: "Belle" 
* 1998: "Elle est"
* 2000: "Que tu reviennes"
* 2003: "Je sais où aller"
* 2005: "Toutes les peines"
* 2007: "4 Mots sur un piano" 
* 2015: "Corsica" 
* 2017: "Pour mieux s'aimer"
* 2017: "Chez nous (Plan d'Aou, Air Bel)" 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Արփի (թերթ)

**«Արփի»**, պատկերազարդ շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1913-1914 թթ., Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հ.Տէր-Աստուածատրեանց։ Պարբերականի էջերուն մէջ քննարկուած են ժամանակի հայկական ու միջազգային հասարակական քաղաքական կարեւոր համարուող խնդիրները, Պալքանեան պատերազմի իրադարձութիւնները եւ այլն։ Յօդուածներ նուիրած է արեւմտահայութեան եւ անոր ապագան, ռուսամետական դիրքերէն, առնչած է Ռուսաստանի արեւելեան քաղաքականութեան հետ։ Արտայայտած է Անդրկովկասի մէջ կապիտալիստական յարաբերութիւններու զարգացման օգտին, խրախուսած տեղական արդիւնաբերութեան զօրեղացումը՝ ի հակակշիռ օտար կապիտալի։

«Թատրոն», «Երաժշտութիւն», «Ծիծաղ», «Խելքի աշխարհ» եւ այլ խորագրերով նիւթերուն մէջ լուսաբանած է Թիֆլիսի եւ ընդհանրապէս հայ մշակութային իրադարձութիւնները, տպագրած երգիծական մանրապատումներ եւ ծաղրանկարներ։ «Արփի»-ի մէջ հրատարակուած են հայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, թարգմանութիւններ ռուս եւ եւրոպական գրականութենէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ