open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աքաքի Ծերեթելիի Անուան Պետական Համալսարան

**Աքաքի Ծերեթելիի Անուան Պետական Համալսարան** (), յայտնի է նաեւ իբրեւ **Քութայիսի համալսարան** (), 1930-ի Յուլիսին Թիֆլիսի մէջ հիմնադրուած համալսարան, որ այժմ տեղակայուած է՝ Քութայիսի մէջ։

## Պատմութիւն
Համալսարանը հիմնադրուած է Թիֆլիսի պետական համալսարանի հենքին վրայ։ Թիֆլիսի պետական համալսարանը հիմնադրուած է 1918-ին, վրացի պատմաբան Իվանէ Ջաւախիշուիլիի ղեկավարութեամբ։ 1930 Յուլիսին, երբ Վրաստան արդէն կը գտնուէր ԽՍՀՄ կազմին մէջ, իշխանութիւնները Թիֆլիսի պետական համալսարանի հենքին վրայ կը ստեղծեն չորս առանձին համալսարաններ։ Ատոնցմէ մէկն ալ՝ *Մանկավարժական պետական հիմնարկ*ն է։

1933 Յունուար 8-ին կը վերակազմաւորուի Թիֆլիսի պետական համալսարանը ու Մանկավարժական պետական համալսարանը կը տեղափոխուի Քութայիս։ Այժմ անիկա կը կոչուի Քութայիսի համալսարան եւ կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը։ Համալսարանը սկսած է գործել 1933 Փետրուար 13-ին։ Աւելի քան 700 ուսանողներ՝ Թիֆլիսէն տեղափոխուած են Քութայիս, շարունակելու իրենց կրթութիւնը համալսարանի մէջ։

1990 թուականին համալսարանը կը կոչուի՝ *Աքաքի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարան*. անիկա կոչուած է վրացի բանաստեղծ ու ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Աքաքի Ծերեթելիի անուամբ։ 2006 Փետրուար 23-ին, կառավարութիւնը համալսարանը կը միացնէ Քութայիսի Ն. Մուշկելիշուիլիի անուան ճարտարագիտական հիմնարկին հետ, որ հիմնադրուած էր 1974, Սեպտեմբեր 1-ին, որուն շնորհիւ կ'աւելցնեն թեքնիքական ոլորտի ֆակուլտետներն ու այդ գիտակարգերուն նուիրուած դասաժամերը։

Տարբեր տարիներու Աքակի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարանին մէջ, աշխատած են Գէորգ Ախվլեդիանին (1887–1973), Իվան Բերիթաշուիլին (1885-1974), Նիկոլոզ Բերձենիշուիլին (1895–1965), Լեւան Գոկիյէլին (1901—1975), Գոռնելի Կեկելիձէն (1879-1962) եւ այլք։

## Ֆակուլտետներ
2011 թուականի տուեալներով՝ Աքաքի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարանը ունի հետեւեալ ֆակուլտետները՝
* Արուեստներու ֆակուլտետ,
* Հասարակական գիտութիւններու ֆակուլտետ,
* Ճշգրիտ եւ բնական գիտութիւններու ֆակուլտետ,
* Մանկավարժութեան ֆակուլտետ,
* Բժշկութեան ֆակուլտետ,
* Տեխնիկական ճարտարագիտութեան ֆակուլտետ,
* Ծովային տեղափոխութեան ֆակուլտետ,
* Գիւղատնտեսութեան ֆակուլտետ։

## Ծաօոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայքը 

Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Ստորոգութիւն:Համալսարաններ
Սայիտ Աքըլ

**Սայիտ Աքըլ** (4 Յուլիս 1912, Զահլէ (Լիբանան) - 28 Նոյեմբեր 2014, Պէյրութ), բանաստեղծ, փիլիսոփայ:

Աքըլը ծնունդով զահլեցի, բայց իր կեանքը գրեթէ ապրած` Պէյրութ մայրաքաղաքին մէջ, եղած է գրող, լրագրող, մամուլի հանրածանօթ գրիչ: Փոքր տարիքէն բանաստողծութիւններ գրել սկսած ըլլալուն պատճառով զինք կոչած են «փոքրիկ բանաստեղծ»: Ան յատկանշական էր իր բանաստեղծական նորարար ոճով:

1960-70 թուականներուն Սայիտ Աքըլի անունով հիմնադրուած է մրցանակ մը, կարեւոր գումար մը, որ կը յատկացուէր արժանաւոր արուեստագէտներու:

Հայրենասէր ըլլալով հանդերձ, եղած է հայասէր, դրուատած հայ ժողովուրդը ամէն առիթներով: Մասնաւորաբար շեշտած՝ հայ ժողովուրդին աշխատասիրութիւնը, ոչ ոքի ձեռք երկարելու անոր հպարտութիւնը:

## Աշխատանքներ
Աքըլը ունի բազմաթիւ գրութիւններ՝ սկսեալ թատերական բիէսներէն, դիւցազներգութիւններէն, պոէզիայէն մինչեւ երգերու բառեր։ Անոր առաջին հրատարակուած աշխատանքը լոյս տեսած է 1935 թուականին, արաբերէնով գրուած թատերական բիէս մը։ Անոր գործերը գրուած են կա՛մ լիբանանեան, կա՛մ գրական արաբերէնով, կա՛մ ֆրանսերէնով։

## Բանաստեղծութիւններ եւ Բիէսներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Զահլէ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահեր
Աքիղեւսի թիւ

**Աքիլեւսի թիւ**, որեւէ ամբողջ թիւի ամբողջ աստիճան չհանդիսացող բնական թիւ մըն է, որ նաեւ կը բաժանուէ իր պարզ բաժանարարներէն իւրաքանչիւրի քառակուսիին վրայ:

Այլ կերպ ըսելով, *n* բնական թիւը Աքիլեւսի թիւ կը հանդիսանայ, եթէ կրնան տեղի ունենալ հետեւեալ երկու պայմանները՝
# *n*-ը կը բաժնուի իր բոլոր պարզ բաժանարարներու քառակուսիներու վրայ, այսինքն, եթե *n*-ը բաժնուի *p* պարզ թիւին վրայ, ապա անիկա պէտք է բաժնուի նաեւ *p<sup>2</sup>*-ին վրայ,
# *n*-ը պէտք չէ հանդիսանայ որեւէ ամբողջ թիւի ամբողջական աստիճան, այսինքն, գոյութիւն չունին այնպիսի *m* > 1 եւ *k* > 1 ամբողջ թիւեր, որոնց պարագային *m<sup>k</sup>* = *n*։

Աքիլեւսի թիւերն իրենց անունն ստացած են Տրոյական պատերազմի հերոս Աքիլեւսէն, որ հզօր էր, բայց ոչ՝ կատարեալ։

## Աքիլեւսի Թիւերու Յաջորդականութիւնը
*n* = *p*1*a*1*p*2*a*2…*p**k**a**k* թիւը Աքիլեւսի թիւ է, եթէ min(*a*1, *a*2, …, *a**k*) ≥&nbsp;2 եւ gcd(*a*1, *a*2, …, *a**k*) = 1։

Մինչեւ 5000-ը Աքիլեւսի թիւերու յաջորդականութիւնը՝
:72, 108, 200, 288, 392, 432, 500, 648, 675, 800, 864, 968, 972, 1125, 1152, 1323, 1352, 1372, 1568, 1800, 1944, 2000, 2312, 2592, 2700, 2888, 3087, 3200, 3267, 3456, 3528, 3872, 3888, 4000, 4232, 4500, 4563, 4608, 5000 ()։

Աքիլեւսի թիւերու յաջորդականութեան ամենափոքր իրար յաջորդող անդամներն են՝

: 5425069447 = 73 &times; 412 &times; 972
: 5425069448 = 23 &times; 260412

## Օրինակներ
108-ը պարզ արտադրիչներու վերլուծելու արդիւնքին կը ստացուի, որ 108 = 22&nbsp;·&nbsp;33։ 2 եւ 3 պարզ թիւերու քառակուսիները՝ 22 = 4-ը եւ 32 = 9-ը, 108-ի բաժանելիներ են։ Քանի որ 108-ը հնարաւոր չէ ներկայացուցեր *m<sup>k</sup>* տեսքով, ուր *m*-ը եւ *k*-ն 1-էն մեծ ամբողջ թիւեր են, ուրեմն 108-ը Աքիլեւսի թիւ է։

Այլ օրինակ մը եւս. 784-ը Աքիլեւսի թիւ չէ։ Ճիշդ է, անոր երկու պարզ բաժանարարներու՝ 2-ի եւ 7-ի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը եւ 72 = 49-ը, 784-ի բաժանարարներ են, բայց 784-ը ամբողջ թիւի աստիճան է։ Ատիկա կրնայ պարզուիլ որոշակի թուաբանագիտական գործողութեանց՝

:784=2^4 \cdot 7^2 = (2^2)^2 \cdot 7^2 = (2^2 \cdot 7)^2 = 28^2 \, 

Այսպիսով, 784-ը Աքիլեւսի թիւ չէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր
Աքուինքում

**Աքուինքում** կամ **Աքվինկում** (լատիներեն՝ Aquincum) քաղաքը Հռոմեական կայսրութեան մի բնակավայր էր այսօրվա Բուդապեշտի տարածքի մէջ։ Այն եղել է Հռոմեական կայսրութեան Ներքին Պաննոնիա նահանգի կէտրոնը։ Աքվինկումը Հռոմեական կայսրութեան կարեւորագոյն քաղաքներից մէկն էր Ք.հ. 1-ին դարից մինչև 5-րդ։ Ռազմական նշանակութիւն ուներ իր աշխարհագրական դիրքի պատճարով, մաս կազմելով հռոմեական Լիմեսի։

Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Աւետիս Աֆարեան

**Աւետիս Աֆարեան** ( թուականին անյայտ կորսուած է), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Աւետիս Աֆարեանը ծնած է մօտ 1880 թուականին։ Եղած է բժիշկ։ Ընտանիքով ապրած է Սե­բաս­տի­ոյ նա­հան­գի, Սեբաստիոյ գաւառի Կիւրին գաւառի կեդրոն՝ Կիւրին քաղաքի մէջ եւ աշխատած է բժիշկ։ Բուժած է հա­յե­րուն, թուր­քե­րոււն, քիւրտե­րուն ու չեր­քեզ­նե­րուն` առանց ազ­գա­յին եւ կրօնա­կան խտրա­կա­նու­թեան։

Որ­դին` Մեսիա Աֆարեան ծնած է Կիւրինի մէջ 1908 թուականին։ 1914 թուականին՝ Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ, Աւետիս զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ։ 1915 թուականին մօտ 35 տարեկանին անյայտ կորած է։

1915 թուականին թուրքերը Կիւրինի ամբողջ բնակչութիւնը, անոր կարգին բժշկի ընտանիքը, քշած են Տէր Զօ­րի անապատները։ Երիտասարդներուն նախօրօք հաւաքած են բանակի մեջ, ծառայելու պատրուակով, իսկ կիներուն եւ երեխաներուն տարագրած են Շատտատէի քարայրները եւ գազանաբար՝ սպանած։ Որդին՝ Մեսիան, հրաշքով փրկուած է ու ապաստանած՝ արաբական ընտանիքի մէջ։ Մեսիային գտած է բարերար Փառնակ Շիշիկեանը եւ տեղափոխած է հայկական որբանոց, այնտեղ գրաճանաչ դարձած է։ Յետագային մշտապէս կարդացած է տեղական թերթերը յուսալով, որ կրնայ որեւէ տեղեկութիւն ստանալ իր հարազատներու մասին։ Ապրած է Սուրիոյ Թել Պրաք հայկական գիւղի մէջ, այնտեղ ամուսնացած է այնթապցի Հերմինէին հետ եւ ունեցած է 5 զաւակ։ 1948 թուականին ընտանիօք հայրենադարձած է Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տան եւ բնակութիւն հաստատած է Երեւանի մէջ, աշխատած է փողոցները ասֆալթապատաելու աշխատանքով։ Ան ընդհանրապէս բան չէ իմացած իր բժիշկ հօրն ու միւս հարազատներու մասին։

## Գրականութիւն
* Ճղըլեան Յակոբ, Ստուերում մնացած կեանք, Երեւան, 1991։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Աֆշին

**Աֆշին Ճաֆարի** (), հանրածանօթ իբրեւ *Աֆշին* պարսկերէն՝ افشین պարսիկ-գերման փոփ ժանրի երգիչ եւ միջազգային աստղ իրանեան սփիւռքի գաղթօճախներուն մէջ։

Փոքր տարիքիէն սկսած է նուագել ու երգել, յօրինած է շարք մը երգեր։ Գաղթած է Գերմանիա 17 տարեկանին ու թողարկած է վեց ալպոմներ եւ տուած շուրջ 300 ելոյթներ՝ Եւրոպա, Քանատա, ԱՄՆ եւ այլուր, շահելով վաստակ իր փոփ երգերով ու երիտասարդական տեսաերիզներո։։

## Ալպոմներ
* 1999՝ «Booye Baroon»
* 2002՝ «Setareh»
* 2003՝ «Aso Pas»
* 2005՝ «Maach»
* 2008՝ «The Song For X»
* 2013՝ «Gheire Ghanooni»

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտագին յղումներ
* Պաշտօնական կայքէջ 

Ստորոգութիւն:6 Մայիսի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Աֆրիփետիա Նախագիծ

**Աֆրիփետիա Նախագիծ** (անգլ.՝ Afripedia Project), սկսած է Յունիս 2012-ին եւ կը գործ է մինչեւ օրս։ Նպատակը Ֆրանսախօս Ափրիկէի մէջ Ուիքիփետիայի անցանց հասանելիութեան ստեղծումն է եւ ափրիկեցիներուն Ուիքիփետիայի մէջ ներդրումներ ընելու աշխատանքի խրախուսումը։ Նախագիծը կը տեղադրէ տեղական Քիւիկս անլար եւ գործնական ծառայութեան ծրագիրներ եւ կ'ապահովէ ուսուցման եւ սպասարկման աջակցութիւն։

Հիմնադիր գործընկերներն են Ուիքիմետիա Ֆրանսան, Ֆրանսական Ուսումնարանը եւ Ֆրանքոֆոնիայի Համալսարանական Գործակալութիւնը։ Ֆրանսերէն կը խօսի Ափրիկէի բնակչութեան մօտաւորապէս 120 միլիոնը (2010)՝ 24 ֆրանքոֆոն երկիրներու տարածքին։

Աֆրիփետիա Նախագիծին իրականացումէն առաջ Ուիքիփետիայի հասանելիութիւնը Ափրիկէի մէջ տարածուած էր USB-բանալիով։ Համագործակցող համալսարաններէն շատերը ունին համացանցի թոյլ հասանելիութիւն, իսկ որոշ համալսարաններ  ընդհանրապէս համացանցի հնարաւորութիւն չունին։

Նախագիծը կ'առաջարկէ նաեւ Ուիքիփետիայի քոյր նախագիծերէն Ուիքիբառարանը։ Որեւէ բովանդակութիւն, որ նախապէս կը տեղաւորուի ZIM-ի ֆայլին մէջ, կրնայ փոխանցուիլ Աֆրիփետիայի ցանցին վրայ։ Օրինակ՝ Project Gutenberg-ն ու Ուիքիդարանը առկայ են իբրեւ ZIM ֆայլեր։

Նախագիծը կը խրախուսէ նաեւ Աֆրիփետիա ակումբներու ստեղծումը տեղական օգտատէրերու համար։

Նախագիծը նկարագրուած է որպէս կարեւորագոյն քայլ՝ Ափրիկէի մէջ համացանցի հասանելիութիւն զարգացնելու ուղղութեամբ։

## Ծանօթագրութիւններ
Պաապտա

**Բաաբդան** (), քաղաք է Լիբանանի արեւմտեան մասին մէջ, Լեռնային Լիբանանին մէջ Այն Լեռնային Լիբանան նահանգի կէտրոնն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի Լիբանանի նախագահի նստավայրը։
Գարեգին Բաբազեան

**Բաբազեան Գարեգին Յովհ.** Լեզուագէտ, թարգմանիչ, ծնած Իզմիր 1833-ին, աշակերտ Մեսրոպեան վարժարանի՝ ուր Պետրոս պէյ Եուսուֆի հաստատած ֆրնս. Եւ անգլիերէն լեզուաց ուսուցման շնորհիւ կը հմտանայ անոնց: Մեսրոպեանի շրջանը լրացնելու, ժամանակակից բոլոր անգլիագէտներուն պէս՝ իբր թարդման կը ծառայէ Խրիմի պատերազմին (1854-1856) անգլիական բանակին մէջ՝ ուր սիրելի կը դառնայ զօրապետին, որ կը խոստանայ Անգլիա ղրկել զինք յետ պատերազմի: Խոստումը կ՚իրագործուի: Բաբազեան կ՚անցնի Անգլիա, քանի մը տարի մը մնայ հոն, ապա կը մեկնի Ցուրիխ՝ ուր կ՚ապրի երկար ատեն ու կը մտերմանայ անգլ. Ամոլի մը, որուն, որուն ամուսնոյն մահէն ետք 1868-ին կը պսակուի կնոջ հետ: Այս անգլուհին կը սորվի յետոյ հայերէն եւ անձնուէր զօրավիգը կ՚ըլլար հայ ամուսնոյն: Բաբազեան իր կնոջ հնտ Իզմիր կը դառնայ եւ Ընթերցարան մը կը հիմնէ եւ 1876-ին նորէն Անգլիա կը վերադառնայ ամենակարեւոր եւ անմոռանալի դեր մը կատարելով, ինքը հանդիսանալով Հայկ. Խնդրին շարժման որդին եւ զսպանակը Լոնտոնի եւ Մանչեսդրի Հայոց օժանդակութեամբ իր անձնական բարեկամ Ճէյմս Պրայսի՝ նաեւ վարիչը Պոլսոյ պատրիարքարանի բռնելիք ուղղութեան: Իր ատենապետութեամբ կը գումարուի 19 Մարտ 1878-ին անգլեւհայ Յանձնաժողովի նիստը Պրայսի տան մէջ, ի պատրաստութիւն արտաքին գործոց նախարար Լորտ Տէրպիի մատուցուելիք Յիշատակագրին, Հայկական Խնդրոյն վրայ: 1882-1883-ի ատենները Իզմիր կը վերադառնայ եւ 90ական թուականին կրկին Անգլիա կ՚անցնի Հայկ. Հարցին վերարծարծման հետեւանքով: 1894-ին Երուսաղէմ ուխտագնացութեան կ՚երթայ եւ Իզմիր դառնալով՝ հոն կ՚ապրի ցմահ (1908 մարտ):
Բաբազեան բացի ազգային դատով աշխատելէն՝ Ճէլմս Պրայսի Մասիս բարձրանալուն նկարագրականը ներկայացնող «Transcaucasia and Ararat» երկը թարգմանած է եւ 1890-ին Պոլիս տպել տուած: Յաջողապէս թարգմանած է նաեւ Շէյքսբիրի Համլէթ ու Օթելլօն. Ալեւոյթի տարիներուն ալ սկսած էր յանգաւոր թարգմանել Հոմերոսի Իլիականը՝ որմէ նմոյշ մը միայն երեւաց:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 338 :
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան

**Տ. Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան** (), բնիկ Խնուսցի, ծնած է Խնուսի գիւղը 1907-ին։ Ան հրաշքով փրկուած է Մեծ Եղեռնի սարսափներէն։

1919-ին ապաստանած Լ Մուսուլ եւ Հոնկէ անցած է Պաղտատի եւ Պասրայի հայկական որբանոցները, ուր պատըսպարուած մինչեւ 1922 թուական։ Անկէ վերջ, տարի մըն ալ մնացած է Երուսաղէմի հայոց որբանոցը։ Այս հաստատութեան մէջ ստացած է իր նախակրթութիւնը։

1923-ին Հայկպ հաստատուած է։ Ան հետեւած է արհեստի ու եղած է ատաղձագործ։ Այնուհետեւ պարապած է զանազան արհեստներ մինչեւ 1950 թուական։

Նիւթական վիճակր բարեյաւելէ ետք, ընտրած է իր կեանքի րնկերը՝ օրղ, Սիրանոյշր, որուն հետ պսակուած եւ ունեցած է չորս աղչիկ ու մէկ մանչ։

Իր լաւ վարքն ու րարքը, կրօնասէր ու եկեղեցասէր հոգին զինք աոաջնորդած են քահանայութեան։

Իր քահանայական ձեոնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՚ունենան ձեոամբ՝ Տ. ԶարեՀ Եպս. Փայասյեանի, 10 Սեպտեմբեր, 1950-ին, Ս. Քաոասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով Տ. Բարբգէն եւ օծակից որնենալով Տ. Արսէն քհնյ. Գաթարոյեանն ու Տէր Գուրգէն քհնյ. Գուտուլեանը։

Ան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Հասաքէի եկեղեցւոյ եւ Տրրպէսիէի ու Ռաս էլ այնի հայութեան միջեւ 1956 թուական։ Եւ 1956-ին կը փոխադրուի Ֆրէզնօ եւ կը ստանձնէ տեղւոյն Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ հոգեւոր հովուութիւնը։

Բարւոք ծաոայաթեան Համար ան արժանացած է Լանջախաչի, Ծաղկեայ սեւ փիլոնի եւ Աւագութեան տիղոսին ու պատիւին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Բաբգէն Սիւնի

**Պետրոս Բարեան** (), ճանչցուած է իր պատերազմական անունով **Բաբգէն Սիւնի**։ Ան կարեւոր գործիչ եղած է հայ ազգային շարժման մէջ, որպէս ՀՅԴ-ի անդամ եւ նախագահ։

## Կենսագրութիւն
Ան ծնած է 1873 թուականին Ակն գիւղին մէջ՝ ուր ծնած էր Սիամանթօ։ Կանուխ տարիքէն կը փոխադրուի Պոլիս, ուր կը շարունակէ ուսումը։ Պոլիսի մէջ ան կւ սկսի հետաքրքրուիլ յեղափոխական շարժումներով։ Ան կը միանայ Ծովային ընկերութեան, ուր կը գտնէ համակրելի ու խեղճ երիտասարդներ որոնց հետ կը կազմէ Սիւնիք ազգային խումբը, յետագային անոնք կը միանան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հետ։

ՀՅԴ-ի հետ անդամակցելէ ետք, ան ճանչցուեցաւ իր լաւ կարողութեամբ ու հետախուզութեամբ առանց կասկած մը արթնցնելու ուրիշին մէջ։ Հետագային ան դարձաւ անհրաժեշտ անդամ ազգային շարժման մէջ։

Համիտեան ջարդերու ընթացքին ան կորսնցուց իր ծնողքը։ ՀՅԴ նշանակեց Բաբգէն Սիւնիի իրենց առաջնորդը։ Օգոստոս 26 1896-ին Բաբգէն Սիւնին Գարեգին Փաստրմաճեանի եւ այլ Ֆետայիններու հետ յարձակեցան Օսմանեան պանքը, ան առաջին 5 հարձակողներէն էր, բայց առաջ որ նոյնիսկ կրնար պանք մտնել կապար մը մտաւ իր կծքին որ իր սպաննութեան պատճառը եղաւ։ Թէեւ իր կարճ կեանքին ան միշդ մեծ գործ կատարած է Հայոց Ազգային շարժման մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

* ARF Lebanon page 
* From the Armenian։ Mihran Kurdoghlian, Badmoutioun Hayots, C. hador [Armenian History, volume III], Athens, Greece, 1996, pg. 44.

Ստորոգութիւն:Հայեր
Բաբգէն Փափազեան

**Բաբգէն Փափազեան** ծնած է 28 Փետրուար 1915-ին, Պաղտատ, Իրաք։ Զաւակն է տոքթ. Գուրգէն եւ Փերուզ Փափազեաններու, որոնց յարկին տակ ստացած է իր նախնական ուսումը, առաջին ուսուցիչ ունենալով կուսակցական գործիչ եւ գրիչի մարդ իր հայրը։ Երկրորդական ուսումը ստացած է Պէյրութի նորաբաց Ճեմարանէն ներս աշակերտելով Լեւոն Շանթի եւ Նիկոլ Աղբալեանի։ «Նշան Փալանճեան» (այժմ Համազգայինի Մելանքթոն Եւ Հայկ Արսլանեան Ճեմարան) Ճեմարանի շրջանաւարտներու երրորդ սերունդէն էր ան 1937-ին։

Հետեւած է ֆրանսական բժշկութեան ճիւղին, միաժամանակ դասաւանդելով Ճեմարանի մէջ։ 1946-ին ընտանեօք վերադարձած է Պաղտատ, ուր մնացած է մինչեւ 1959, երբ վերջնականապէս հաստատուած է Պէյրութ շարունակելով կիրարկել բժիշկի իր ասպարէզը, ազգային եւ մշակութային գործունէութեան զուգահեռ։

Փափազեան աւելի քան 50 տարուան գործունէութիւն ունեցած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան մէջ։ Ան գործած է Զաւարեան Ուսանողական Միութեան շարքերէն ներս եւ Պաղտատի մէջ բազմիցս եղած է ԼԿեդրոնական Կոմիտէի անդամ։

1963-1981ին եղած է Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ, խմբագրած է «Ազդակ Շաբաթօրեակ», «Դրօշակ» պաշտօնաթերթը (1969-1977), ինչպէս նաեւ վարած է Երիտասարդական գրասենեակը։ 1955-էն ետք մասնակցած է Հ.Յ.Դ. Լիբանանի բոլոր Շրջանային եւ ընդհանուր ժողովներուն։

Հրատարակած է երեք հատոր՝ «Պատմութեան նենգափոխումը» (1968), «Թատերական արուեստ» եւ «Փիրանտելլօ»։ Թարգմանած է Ֆրանց Վերֆէլի «Մուսա Լերան քառասուն օրերը» վէպը։

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Նոյեմբեր-Դեկտեմբեր 1987, էջ 37։
Ստեփան Բաբելեան

**Բաբելեան Ստեփան** (3 Դեկտեմբեր 1875, Կ.Պոլիս- 17 Օգոստոս 1960, Իսթանպուլ), հայ երգահան եւ դաշնակահար։

Շրջանաւարտ՝ Պէրպէրեան վարժարանէն, Պոլսահայ երաժշտական շարժումին առաջնակարգ մշակներէն. 1906-էն դաշնակի անխոնջ ուսուցիչ, որ իր արուեստագէտի խառնուածքին կը միացնէ հոգեբան մանկավարժի թանկագին յատկութիւններ: Կարելի է ըսել թէ՝ իւրաքանչիւր աշակերտի համար մասնաւոր մեթոտ մը ունի, որ պիտի համապատասխանէր տղուն ֆիզիքական եւ մտաւոր ուժերուն: Այսօրուան դաշնակի մեր լաւագոյն ուսուցիչներուն կարեւոր մէկ մասը կամ օժտուած դաշնակարուհիները, Առաքելեան, Տիկին Բաբելեան, Ա. Գավաֆեան (Պոլիս), Տիկին Զապէլ Ընքապապեան (Փարիզ), կարգ մը երգչուհիներ եւս իրմէ ստացած են երգի եւ երաժշտութեան ճաշակը: Ինքը եղած է հրապարակային ռէսիթալներու առաջին հիմնադիրը Պոլսոյ մէջ (1912-ին):

Դաշնակի առաջին դասերը առած է իր քրոջմէն Օր. Նազիկ Աբէլեանէն: Անկէ վերջ ինքնաշխատութեամբ առաջանալով, անսպառ ջանքերով ու նուիրումով ստեղծած է սերունդ մը, որ իր կարգին այսօր ուսուցանելու ասպարէզը ընդգրկած է: Իբրեւ երաժշտական քննադատ, Ս. Բաբելեան համբաւ կը վայելէ, թափանցելու եւ յստակօրէն վերլուծելու իր կարողութիւններուն միացնելով ճաշակաւոր եւ նուրբ գրողի ճշմարիտ ձիրքեր, կշռութաւոր ոճ, հիւմր, պայծառ դատողութիւն եւ յստակ վճիռներ:

Ստեփան Բաբելեան ունի նաեւ իտէալին հասած վիպակ մը, որ Հանրագիտակ թերթին մէջ իբրեւ թերթօն հրատարակուելէ ետք, 1900-ին առանձին ալ լոյս տեսած է:

1959 թուականին, Պոլսոյ մէջ նշուած է անոր երաժշտական գործունէութեան 60-ամեակը։
## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ, էջ 341-342:

Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1960 մահեր
Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Պոլիս մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Բագրատ (անձնանուն)

**Բագրատ**, տարածուած հայկական արական անուն։ Բագարատ անուան ձեւափոխուած եւ տարածուած տարբերակն է: 
Գործածական է նաեւ վրացիներուն մէջ 
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ կազմուած մականուններ՝ **Բագրատունի**, **Բագրատեան**

## Անունը Կրողներ
* Բագրատ Արազեան (1887 Երեւան-1957) ճարտարապետ
* Բագրատ Էսդուքեան (ծն.1953 Իսթանպուլ) քիմիագէտ, «Ակօսի» բաժինի խմբագիր
* Բագրատ Թեւեան (1893 Կ.Պոլիս-1967 Իսթանպուլ) գրող
* Բագրատ Մելքոնեան (1935 Հալէպ-1991 Թաւրիզ) եկեղեցական գործիչ
** Պատմական անուններ՝
*** Հայկական՝
**** իշխան Բագրատ Կամսարական (1090-ականներ-1117) 
*** Վրացական՝

## Տե՛ս նաեւ՝
* Բագրատունիներու Թագաւորութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Բագրատ Թեւեան

**Բագրատ Թեւեան** (), պոլսահայ գրող, թատերագիր, խմբագիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Յաճախած է Շիշմանեան, Ս. ՑակոբայԱզգային Որբանոց, Կեդրոնական եւ Պէրպէրեան վարժարանները; Աշակերտած է Շահան Պէրպէրեանի։ Ուսուցչագործած եւ տնօրէնի պաշտօններ ստանձնած է Սեմերճեան ճեմարանի եւ Պէրպէրեան վարժարաններու մէջ։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին՝ բանաստեղծու–
թիւններով, արձակ գրութիւններով, քրոնիկներով, թերթօններով եւ
թարգմանութիւններով։ Հրատարակած է ձեոագիր Այգ, Ցայգ թերթերը եւ Ամանոր ամսաթերթը; Հրատարակած է Կեսուր (1926) եւ Անուշապուր (1926-28, շրջան մը իբրեւեւ Անուշապուր–Պատկեր անունով) երգիծական շաբաթաթերթերը եւ Երջանիկին Տարեցոյցը (ապա անուանափոխուած Երջանիկ Տարեգիրքի, 1928-65)։ Ատրինէ Տատրեանի եւ Արմենուհի էօզէրի գործակցութեամբ հրատարակած եւ խմբագրած է Պարտէզ (1946-67) մանկական թերթը; Գործակիցներու հետ պատրաստած է Այբուբենարաններու շարք մը; Ունի հնարամիտ Աշակերտները եւ Անկատար Բարքեր խորագրեալ անտիպ մանկապատանեկան թատերգութիւններ (Ատրինէ Տատրեանի գործակցութեամբ); Օգտագործած է Բորւ, Բիր, Մահակ, Զապէլ Տէրտէրեան, Պրպտող, Բ. Թայիս, Սեդա, Բակուր, Բ. Բիլակ, Բրօֆ. Ներսէս ճիլաճեան գրչանունները։

## Հրատարակուած Գործեր
Ուիլիէմ Քէօի Փոցտամի Գաղտնիքները (թարգմանութիւն) ՞
Իսթանպուլ, 1924;
Լիւք Տօրսանի Տօքթօր Քիւտին Խրտոփեակները (թարգմանութիւն) Իսթանպուլ, 1928;
Թօսուն Միրիկ Եւ Աղոտր Մինեվեր (վէպ) - Իսթանպուլ, 1930։
ԲաԶտարկեաւի Մը Օրագիրը (վէպ) - Իսթանպուլ, 1937։
(Ատլւինէ Տատբեանի գո|1ծակցութեամ|ւ) ՀաԸգրուաՕը (թա–
^ել)գութ|սն) - Իսթանպուլ, 1943։
63-ամեայ Ոսկի ՑոբելեաԸ Վաստակաւոր Դերասան Պալթա–զարի (յուշամատեան) - Իսթանպուլ, 1952։
Զսպանակի Վրայ (վէպ) - Իսթանպուլ, 1951։
Ատրինէ Տաւոլւեանի գուրծակցութեամբ) ԾուշիկիԶ Կաղանդը
(մանկական թատերգութիւն) - Իսթանպուլ, 11954։
(Ատբէնէ Տատրեանի գործակցութեամբ) Ջարթիկ Հօրքարին
Տունը (մանկական թատերգութիւն) - Իսթանպուլ, 1955։
(Ատբինէ Տատբեանի գոբծակցութեամբ) Փոքրիկ Ծփացած Իշ–
իւանանին (մանկական թատեբգութիւն) - Իսթանպուլ, 1960։
Մեծ Քաղաքին Զաոիվերը (վէպ) - Իսթանպուլ, 1955 (հակա–
ոակ «Ռ. հատորը մամուլէ տակ» ծանուցումին, չկարողացանք ստու–
Գել եթէ հրատարակուած է)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1970 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Եակով Բազելեան

**Եակով Բազելեան** (, 28 Օգոստոս, 1925, Զլատոպոլ, Ուքրաինական ԽՍՀ - 4 Յունիս, 1990, Մոսկուա, Ռուսիոյ Դաշնութիւն), խորհրդային կինոբեմադրիչ։

## Կենսագրութիւն
Եակով Բազելեանը ծնած է 1925 թուականին Զլատոպոլ քաղաքին մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է ВГИК-ի բեմադրիչի բաժինը (Միքայէլ Ռոմի արուեստանոցը)։ Աւարտելէ ետք՝ 1952-1954 թուականներուն, աշխատած է Մոսֆիլմի մէջ որպէս բեմադրիչի օգնական։ Այնուհետեւ 1955-1960 թուականներուն աշխատած է Քիեւի Ալեքսանտր Տովժէնկքոյի անուան կինոսթուտիոյի մէջ։ 1960-1964 թուականներուն եղած է Եալթայի կինոստուդիայի բեմադրիչը, իսկ 1964 թուականէն՝ Մաքսիմ Կորքիի անուան կինոսթուտիոյի բեմադրիչը։

## Ֆիլմեր

### Դերերը կինոյի մէջ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Յակով Բազելյանի մասին biografija.ru կայքում

Ստորոգութիւն:28 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Սեդա Բալեան

**Սեդա Բալեան-Տէր Յակոբեան (1933)**(ծն.՝1933,Պաքու), հայ գրագետ

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պաքու, Ղարապաղցի ծնողներէ։ 1935-ին, համայնավարութեան իշխանութենէն ընտանեօք խոյս տուած՝ եւ ապաստանած են Իրան, ապա հաստատուած՝ Թեհրան:
1979-ին Փետր. 9-ի իսլամական Տեղափոխութեան պատճառով կը թողու իրանը եւ ընտանեօք կը հաստատուին ԱՄՆ։
Ամերիկայի մէջ կը հրատարակէ երեք հատոր հայերէն գիրքեր.

## Դպրոցական կեանք
Աւարտած է պարսիկներու Նուրբաիւշ օրիորդաց միջնակարգ դպրոցը, բարձրագոյն նիշերով։
Հայերէնը սորված է մասնաւոր դասերով եւ ինքնաշխատութեամբ։
Վկայուած է թեհրանի բժշկական համալսարանէն, ստանալով Մագիստրոսի ապա Դոկտորայի տիտղոսները։ Որպէս պրոֆէսօր դասաւանդած է բժշկական, կենսագիտական եւ առողջապահական գիտութիւններ, Թեհրանի ուսուցչակըրթական համալսարանին մէջ, ուր ի միջի այլոց ստանձնած է համալսարանի բուժարանին ընդհանուր կառավարիչի եւ տնօրէնի պաշտօնը։
Հեղինակած եւ հրատարակած է բազմաթիւ գիտական գիրքեր, ուսումնասիրութիւններ ու յօդուածներ պարսկերէն, ֆրանսերէն, Անգլերէն եւ Հայերէն լեզուներով։
1976-ին Թեհրանի համալսարանին կողմէ տարուան մը համար ուղարկըւած է ԱՄՆ-ի U.C.L.A. համալսարանը ուր կատարած է ուսումնասիրութիւններ (Post doctoral Studies), International Health and Nutrition Education մարզին մէջ եւ ստացած է համապատասխան վկայագիր։

## Իր գործերը
Պատմութիւն Իրանահայերի, իր ամուսնոյն Բաբգէնի գործակցութեամբ (1985), Կանայք Երրորդ Աշխարհամարտից (1988) եւ Հինաւուրց Հեքիաթներ (1991)։
Այս գիրքերուն ամբողջ հասոյթը նուիրուած է Հայաստանի երկրաշարժէն որբացած երախաներու ֆոնտին։
Ունի նաեւ բազմաթիւ գրութիւններու եւ յօդուածներու հաւաքածոյ մը որոնք պիտի ամփոփուին առանձին հատորի մը մէջ։
Այժմ կ՚աշխատակցի տեղւոյն հայ ու պարսիկ մամուլին։
Ս. Բ. Տէր Յակոբեան գիտէ շահեկան դարձնել իր պատմուածքները, զանոնք իրապաշտօրէն տալով, ինքնաբուխ եւ սահուն ոճով մը։ Իր ստեղծած տիպարները իրենց դրական եւ ժխտական կողմերով, մտահոգութիւններով եւ նկարագրի հակասութիւններով ընթերցողը միշտ լարուած ուշադրութեան մէջ կը պահեն։ Պատմուածքը յաճախ անակնկալ բայց տպաւորիչ վերջաւորութիւն մը կ՛ ունենայ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Բալու (քաղաք)

**Բալու**, քաղաք եւ ընդհանրապէս այս գաւառակի գիւղերու հայերու քաղաքական գործունէութեան սկզբնաւորութիւնը սերտօրէն կապուած է Պոլսոյ հետ, ուր կ՝ապրէին հոծ թիւով գաւառացի պանդուխտներ։ Գիտենք օրինակ, որ տակաւին 1889-էն սկսեալ օսմանեան մայրաքաղաքին մէջ կազմուած Հնչակեան կուսակցութեան ընդհատակեայ խումբերուն անդամներէն շատեր բալուցի պանդուխտներ են, որոնք նաեւ կարեւոր դեր կը խաղան նոյն կուսակցութեան կազմակերպած եւ Սուլթան Ապտուլ Համիտի իշխանութեան դէմ ուղղուած Պապը Ալիի ցոյցին մէջ։ Օսմանեան իշխանութիւնները բռնութեամբ կը հակազդեն այս ցոյցին, կը սպանուին ու կը ձերբակալուին բազմաթիւ ցուցարարներ. անոնցմէ ոմանք բռնի կը վերադարձուին իրենց հայրենի գիւղերն ու քաղաքները։ Այս վերջին խումբերուն մէջ եղած են նաեւ բալուցի պանդուխտներ, որոնք կ'ենթադրուի կարեւոր դերակատարութիւն կ'ունենան իրենց ծննդավայրերուն մէջ քաղաքական ընդյատակեայ կազմակերպութիւններ ստեղծելու գործին մէջ։ Հնչակեան առաջին գործիչներու այս խումբին մաս կազմած է նաեւ Ազարիկ Գոլոյեան, որ Բալուի Ձէթ գիւղէն էր եւ այս տարիներուն ուսուցչութիւն կ'ընէ գաւառակին զանազան դպրոցներուն մէջ։

Այս տարածքէն ներս հնչակեան մէկ այլ յայտնի գործիչ մըն է Պետրոս Վարժապետեանը (Պետրէ)։ Ան ծնած է 1870-ին Բալուի Սագրաթ գիւղին մէջ։ Գիւղին վարժարանը աւարտելէ ետք, կ'ուղարկուի Պոլիս՝ իր բարձրագոյն ուսումը ստանալու համար։ Այստեղ է որ ան կ'անդամակցի Հնչակեան կուսակցութեան, կը մասնակցի Պապը Ալիի ցոյցին, ապա կ'անցնի Միացեալ Նահանգներ։ 1906-ին զինք դարձեալ կը գտնենք իր հայրենի գիւղին մէջ, ուր կը շարունակէ քաղաքական իր ընդյատակեայ գործունէութիւնը։ Նոյնպէս Բալուի Խարակետան (Խարակերի՞կ) գիւղէն է հնչակեան մէկ այլ գործիչ՝ Գրիգոր Երեմեանը։

1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը քաղաքին մէջ կ'ունենայ իր սեփական ակումբը։ Այստեղէն կ'անցնին դաշնակցական զանազան գործիչներ, որոնց շարքին Ռուբէն Զարդարեան եւ Տիգրան Պոնափարթեան (Խարբերդէն), Կարօ, կամ Քեաֆիր Հէմզօ (Մուշէն), Բարսեղ Շահպազ (Տիարպեքիրէն)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Օննիկ Բալուեան

**Օննիկ Բալուեան** (1910-1986)

## Կենսագրություն
Ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Մեսրոպեան, Պէզճեան եւ Կեդրոնական վարժարաննեը։

Աշատակցած է Իսթասպուլահայ մամուլին՝ բանաստեղծութիւններով։ Ունի անտիպ թարգմանութիւններ Ոսքաէ Ուայլտէ, Սարոյեանէ իւ ուրիշներէ։

Իր գործերէն՝ Լօրընտի Զէյթըրլիի Սիրահարը (թարգմանութիւն) - *ժամանակի* թերթօն, 1947։

## Ծանօթագրութիւններ
Բահաթուր Բահաթրեան

**Բահաթուր Բահաթրեան**, ծնած է 1872-ին Ղարաբաղ իսկ մահացած է 1 Դեկտեմբեր 1934-ին Երեւանի մէջ: Ուսած է Շուշիի դպրոցը եւ Գէորգեան ճեմարանը, իսկ բարձրագոյն ուսումը ստացած է Ժընեւի համալսարանը՝ հետեւելով բնագիտական եւ մաթեմաթիքի ճիւղերուն: Ապա աւարտած է Կանտի ճարտարագիտական դպրոցը եւ իբրեւ ճարտարագէտ-քիմիաբան մտած է կեանքի ասպարէզը: Սակայն առաւելապէս իր մէջ կոչուս զգալով ուսուցչութեան՝ նուիրած է կրթական գործին՝ հայկական դպրոցներու մէջ դասախօսելով մաթեմաթիք:

1914-1917 երեք տարի պաշտօնաւարած է Գէորգեան ճեմարանը իբր ուսուցիչ մաթեմաթիքի, յետոյ անցած է Երեւանի դպրոցը եւ ի վերջոյ հոն դասախօս եղած է համալսարանի բազմարուեստեան բաժնին մէջ: Նոյն ատեն զբաղած է համարակական գործունէութիւնով. 1918-ին եղած է Հայաստանի ներքին գործոց նախարարի պարենաւորման ներկայացուցիչ Վաղարշարատի շրջանին մէջ. 1921-ին, Փետրուարեան ապստամբութեան օրերուն հրամանատար եղած է Կոտայքի գիւղերէն մէկուն: Անդամ էր Հ.Յ. Դաշնակցութեան եւ անոր համոզուած գործիչներէն մէկն էր:

Բահաթրեան ունի լուրջ ուսումնասիրութիւն մը Անանիա Շիրակացիի մասին, որուն վրայ աշխատած է երկար տարիներ:

Բապաթրեան համեստ, սակաւախօս մաքուր սրտի տէր եւ ուղղամիտ անձ մըն էր:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 360:
Անդրանիկ Պաղտասարեան

**Անդրանիկ Բախշի Պաղտասարեան** (), հայ աշխարհագէտ։ Աշխարհագրական գիտութիւններու տոքթոր (1952), մասնագէտ (1960), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1971)։ ՀԽՍՀ վաստակաւոր գործիչ։

## Կենսագրութիւն
1942-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը: 1943-էն սկսեալ զբաղած է կլիմայի ուսումնասիրութեամբ։

1958-1991 թուականներուն ղեկավարած է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական գիտութիւններու հիմնարկի աշխարհագրական բաժինը։ 1955-1975 թուականներուն Հայկական աշխարհագրական ընկերութեան նախագահ եղած է։ 1975-1986 թուականներուն ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրի մասին գիտական բաժանմունքի ակադեմիական քարտուղարի տեղակալի պաշտօնը գրաւած է։ Եղած է ԽՍՀՄ աշխարհագրական ազգային կոմիտէի անդամ, միջազգային աշխարհագրական ընկերութեան անդամ (1964-1976)։

Դասախօսած է ԵՊՀ-ի մէջ, Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ (1948-1968)։

## Աշխատութիւններ
Հատկապէս արժէքաւոր են կլիմայագիտութեան, լանդշաֆտագիտութեան եւ բժշկական աշխարհագրութեան բնագաւառին մէջ կատարած հետազօտութիւնները։ Հեղինակ է մենագրութիւններու, քարտէսներու ու ատլասներու։ Ղեկավարած է ՀԽՍՀ պաշարուածութեան առաջին ատլասի աշխատանքները։

Կազմած եւ հրատարակած է Հայաստանի տարածքի ուղղաձիգ կլիմայական եւ ագրոբիոկլիմայական գոտիներու քարտէսները, եղած է Հայաստանի տարածքի ատլասի գլխաւոր խմբագիր։

## Աղբիւրներ
* Ով որ է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հ. 1, էջ 202, 2005 թ.

## Արտաքին յղումներ
* Անդրանիկ Բախշիի Բաղդասարյանը ՀՀ ԳԱԱ-ի կայքում

Ստորոգութիւն:1918 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1991 մահեր
Ստորոգութիւն:5 Նոյեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:3 Ապրիլի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ աշխարհագէտներ
Գէորգ Պաղտասարեան

**Գէորգ Երուանդի Պաղտասարեան ** (26 յունուար 1936, Ծաղկահովիտ, Արագածոտնի մարզ), մեքենագործ։ Բնագիտաթուաբանական գիտութիւններու տոքթոր (1978), մասնագէտ (1983), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիոյ անդամ (1994), թղթակից անդամ (1990), ՀՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ:

## Կենսագրութիւն
1958-ին Երեւանի պետական համալսարանի բնագիտաթուաբանական բաժինը աւարտած է։ 1958-1964 թթ. ՀԽՍՀ ԳԱ մեքենագիտութեան հիմնարկի գիտաշխատող եղած է, 1964-1979 թթ.` առաջատար գիտաշխատող, 1978-1998 թթ.` մագնիսաառաձգականութեան բաժինի վարիչ, 1978-1979 թթ.` հիմնարկի տնօրէն, 1988-2001 թթ.` ԵՊՀ թուաբանական ոճի եւ ոճելաւորման ամպիոնի վարիչ, 1992-1994 թթ.` կիրառական թուաբանութեան հիմնարկի ատենապետ, 1994-1998 թթ.` Խաչատուր Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ վերատեսուչ, 1998-2002 թթ.` ՀՀ բարձրագոյն որակաւորման հանձնաժողովի նախագահ, 2002-2007 թթ.` ԵՊՀ վերատեսուչ խորհրդական։ 2007-էն ԵՊՀ թուաբանական ոքի եւ ոճելաւորման ամպիոնի մասնագէտ է։ Աւելի քան 200 գիտական աշխատութիւններու հեղինակ է։ Անոր ղեկավարութեամբ ու խորհրդատուութեամբ շուրջ երկու տասնեակ թեկնածուական եւ տոքթորական ատենախօսութիւններ պաշտպանուած են:

Ռուսիոյ Դաշնութեան տեսական եւ կիրառական մեքենագիտութեան ազգային կոմիտէի արտասահմանեան անդամ է։

=Գործունէութիւն=
Աշխատանքները շերտաւոր անիզօտրոպ սալերու եւ թաղանթներու կը վերաբերի ոչ գծային ստիպողական ճիշդ չափերով եւ թեւաբախղում տատանումներու հետազօտմանը։ Հաղորդիչ բարակ մարմիններու մագնիսաառաձգական տեսութիւն կառուցած է, պիեզոմագնիս միջավայրերու մէջ մագնիսաձայնային ալիքներու տարածման տեսական հիմքերը մշակած է:

## Պարգեւներ
* ՀՊՄՀ «Խաչատուր Աբովեան», մետալ, 2010
* Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (2010):
* ՀՀ վարչապետի յուշամետալ (2012)։

*

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ Մեքենագէտներ
Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ Ակադեմիկոսներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ գիտութեան Վաստակաւոր Գործիչներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ ԲՈՀ Նախագահներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Ֆիզիքա-թուաբանական Գիտութիւններու Տոքթորներ
Ստորոգութիւն:Հայ Մասնագէտներ
Բաղէշ

**Բաղէշ**, *Պիթլիս* (յ, արաբերէն՝ Badlis), քաղաք Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի մէջ, Վանայ լիճէն 18 ք.մ. հարաւ–արեւմուտք, ուր կը միախառնուին համանուն գետի վտակները։ Կը համապատասխանէ Աղձնիք նահանգի Սալնոձոր գաւառի գլխաւոր բերդին, որ հսկածէ Հայկական Տաւրոսի ամենամատչելի բնական լեռնանցքը՝ Չորա պահակը։ Ժամանակին բերդի անունով կոչուած է Սալնոձոր։

Բաղէշի տարածքը, սկզբնական շրջանին, եղած է միայն բերդ։ Յետագային բերդի տարածքին հիմնած են քաղաքը, իսկ բերդը դարձած է միջնաբերդ։

Բաղէշի մասին առաջին անգամ յիշատակած է Սեբեոսը, իսկ որպէս քաղաք **Պաղաղէշի** մասին առաջին անգամ յիշատակած է Թովմա Արծրունին։ Յունական աղբիւրներուն մէջ Պիթլիսը կը յիշատակեն *Պալալեզա, Պալալէյսա* անուանումներով, արաբական աղբիւրներուն մէջ՝ *Պեդլիս, Պադլիս*, իսկ թուրքականին մէջ՝ *Պիդլիս, Պիթլիս* ձեւերով։

## Անուան ստուգաբանութիւն
Պիթլիս անուանումը կապուած է Ալեքսանդր Մակեդոնացիի հետ։ Ան իր Լիս Զօրավարին բերդ կառուցել տուած է իր գրաւած բնակավայրին մէջ, իսկ ետքը ետ գալով այն չէ կարցած զայն դարձեալ գրաւել։ Ան բերդն անուանած է *Պեդլիս*, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «Չար Լիս»։

Բաղէշ անուանումը կապուած է աւանդութեան մը հետ, որուն համաձայն ձմրան գոմի դուռը բաց կը մնայ։ Էշը գոմից դուրս կու գայ եւ «Ջլիֆտա» ձորն իյնալով կը սառի ու կը սատկի։ Էշին տեսնողները կ՛ըսեն՝ *պաղ էշ*, ուրկէ ալ ետքը առաջացած է *Պաղէշ*, իսկ ապա *Բաղէշ* անուանումները։

## Քաղաքի անունները
Բաղէշ քաղաքի պատմական անունները հետեւեալն են. *Ապիպիթլիս, Ապի-Պիթլիզ, Պադլիս, Պալալեզա, Պալալէյսա, Պաղաղեշ, Պեդլիս, Պեթլիս, Պիթլիս, Շահաստան Բաղէշ, Պիթլիզ, Պիտլիս, Սալնաձոր, Սալնոձոր*։

## Բնակչութիւն

## Կլիմայ
Բաղէշի ձմեռը ցուրտ է, ձիւնառատ։ Գարնան ու ամրան, հարաւաային շրջաններուն մէջ, արեւի ճառագայթներու ներգործութիւնը կը բազմանայ եւ ձորալանջերու խոնաւ հողը կը ծածկուի թաւ բուսականութեամբ։ Օդն առողջարար է, սառնորակ ջուրերը՝ առատ։

## Բուսականութիւն
Բաղէշն ունէր փարթամ բուսականութիւն։ Փողոցները զարդարուած էին ուռենիներով եւ բարտիներով։ Առաձնատները շրջափակուած էին խաղողներով լի պտղատու այգիներով եւ պտղատու պարտէզներով։

Լինչը գրած է, որ այդ բնական պայմաններու շնորհիւ խաշնարած ցեղերն իրենց դարաւոր տիրապետութեան ընթացքին չեն կարցած ոչնչացնել Բաղէշի առատ բուսականութիւնը։ Դեռեւս XIII դարուն արաբ աշխարհագիր Եագուպ ալ–Համաուին Արմինիայի Պաթլիսը կը յիշատակէ որպէս «մրգառատ քաղաք»։ Գրեթէ բոլոր տուներն ունէին այգիներ։ Այդտեղ կ'աճէր տանձ, խնձոր, սալոր, ծիրան, խաղող, թուզ, սերկեւիլ, նուռ, բալ, կեռաս, թութ, ընկոյզ, կաղին:

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի Եւ Յարակից Շրջանների Տեղանունների Բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն։
* Արեւմտահայաստանի Եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն ։
* Թադեւոս Յակոբեան, Պատմական Հայաստանի Քաղաքները։ Երեւան, «Հայաստան» 1997։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Պիթլիսի նահանգ
Յովհաննէս Բաղիշեցի

**Յովհաննէս Կոլոտ Բաղիշեցի** (1678 Բաղէշ - 1741, Պոլիս), Պոլսոյ հայոց 49-րդ պատրիարք (1715-1741)։

## Կենսագրութիւն
290px|մինի|ձախից|Մանրանկար Կոլոտ Պատրիարքի՝ ուսուցանելու դիրքին մէջ, ըստ Երուսաղեմի թիւ 2647-92 ձեռագրին։
Ծնած է 1678-ին, Բաղէշ։ Ուսանած է Տարօնի (Մուշ) Ամրտօլիի վանքին մէջ, որ հայ դպրութեան պատմութեան մէջ համալսարանի դեր կատարած է։ Վանքը ունէր հարուստ գրադարան մը, կ՚աւանդուէր իմաստասիրութիւն, տրամաբանութիւն եւ քերականութիւն… Համբաւաւոր վանահայր աստուածաբան Վարդան Բաղիշեցիի աշակերտ Յովհաննէս Կոլոտ 1698-ին աբեղայ՝ իսկ 1708-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի Սուրբ Կարապետ Մուրատատու Վանքին մէջ։

1715-ին կը ձեռնադրուի Պոլսոյ Պատրիարք, կ՚ունենայ կարեւոր ներդրում մեր կրթական կեանքէն ներս։ Սկիւտարի մէջ կը հիմնէ «Դպրատուն»ը, որպէս հոգեւորականներու բարձրագոյն վարժարան ։

## Գրական Ասպարէզ
Կոլոտ արեւմտեան լեզուներէն թարգմանել տուած է աստուածաբանական, քարոզչական, հովուական, փիլիսոփայական, գիտական ու մեկնողական բովանդակութեամբ գիրքեր։ Ան առաջ տարած է տպագրութիւնը, տարածած՝ մշակոյթն ու ընթերցումը։ Կոլոտ Մշոյ Սուրբ Կարապետի, Ամրտօլի ու Գլակի վանքերէն բերել եւ բազմագրել տուած է հազուագիւտ ձեռագիրներ։ Իր այս գործերով կազմած է «Մատենադարան»ը, ժառանգ թողած է իր «Դպրատուն» դպրոցին։ Կոլոտի սկսած մտաւորական շարժումը ծաղկումի ճամբուն կը մտնէ ԺԹ. դարուն եւ 1863-ին սահմանադրական լուսաւորուած սերունդին ճիգերով աւելի կ՚ուժեղանայ։

Կոլոտ եղած է շինարար պատրիարք մը։ Անոր հովանաւորութեամբ կառուցուած, վերաշինուած եւ նորոգուած են բազմաթիւ եկեղեցիներ։

Կոլոտ պատրիարք թաղուած է Ղալաթիոյ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ ներքեւի մատուռը։ Ան մասնաւոր սէր եւ հոգածութիւն ունեցած էր այս պատմական եկեղեցիին հանդէպ ու անձամբ հսկած՝ անոր վերաշինութեան։


Պատկեր:Books of Paghishetsi.jpg|Կոլոտ Պատրիարքի Օրով Հրատարակուած Գիրքերէն Նմոյշներ
Պատկեր:Stamp of Paghishetsi.jpg|Կոլոտ Պատրիարքի Վարդապետական Կնիքները


## Գրականութիւն
* Բաբգէն Ծ. Վ. Կիւլէսէրեան, Կոլոտ Յովհաննէս պատրիարք: Պատմագրական եւ բանասիրական ուսումնասիրութիւն Վիեննա: Մխիթարեան տպարան, 1904 (Ազգային մատենադարան, ԽԶ)։

## Աղբիւրներ
* Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր, Հրատարակութիւն՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի , Պոլիս, 2017
* Houshamadyanի կայք էջ (թուայնացուած բաց արխիւ)

## Արտաքին հղումներ

* «Ազգապատում» Հատոր Բ Մաղաքիա Օրմանեան Թիւ 1923 Կոլոտ Պատրիարք 

Ստորոգութիւն:1741 մահեր
Ստորոգութիւն:Պատրիարքներ
Ստորոգութիւն:Իսթանպուլ մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Պիթլիս ծնածներ
Բամբիշ (անձնանուն)

**Բամբիշ**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *բամբիշ*՝ «թագուհի» բառէն։ Համազօր ձեւերն են՝ Թագուհի, Դժխօ, Դշխուհի, Դշխօ, Սուլթան, Վասիլիկ, Մլքէ։ Գործածուած է 4-րդ դարուն, մէկ անգամ ալ 16-րդ դարուն։

## Գործածութիւններ
* Բամբիշ, Խոսրով Բ. թագավորի դուստր (330-339 թթ.), որ ամուսնացաւ Յուսիկ կաթողիկոսի որդի Աթանագինէի հետ։
ւ
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Գրիգոր Բակուրան

**Բակուրան**, հայ իշխանմ, Կ. Պոլսոյ Ալէքս Ա. կայսեր արքունիքին մէջ, զօրաւոր եւ ճարտար անձ, որ Ալէքսի օգնած էր երբ դեռ ան Բիւզանդիոնի գահը չէր բարձրացած: Ալէքս իր խոստման համաձայն մեծ պատիւներու կը բարձրացնէ Բակարանը։ Երբ Սկիւթացիք շուրջ 1085-ին Յունաց վէայ յարձակեցան՝ զիրենք ընկճելու համար Բակուրանը ղրկեց Ալէքս՝ Վարազ անուն հայ կտրիճ իշխանին հետ, այդ ճակատամարտին մէջ երկու հայ իշխաններն ալ կը սպաննուին։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիսատ, Ձ.Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Տպ. Մուքրէշ, 1938, Էջ 339.

## Ծանօթագրութիւններ
Արմենակ Բամբուքճեան

**Արմենակ Բամբուքճեան Խաչատուրի** (Նիկոմիդիա, Պրուսայի նահանգ - 18 Փետրուար 1915, Սեբաստիա), հայ բժիշկ։

Ծնած է Պրուսայի նահանգի՝ Նիկոմիդիայի գաւառակի կեդրոն, Նիկոմիդիա քաղաքին մէջ։ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Սեբաստիոյ զինուորական հիւանդանոցին մէջ ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։ Մահացած է 1915 թուականի Փետրուար 18-ին՝ Սեբաստիա, ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:18 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Լեւ Պայախչեւ

**Լեւ Սերգէյի Պայախչեւ** (, ), վրացահայ գծագրիչ։ Վրացական ԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչներու միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Լեւ Պայախչեւ ծնած է 1930 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, ճարտարագէտ Սերգէյ Պայախչեւի եւ Թ. Դ. Բելայեայի ընտանիքին մէջ։ 1959 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիան: Անոր շուրջ 60 աշխատանքները կը գտնուին Վրաստանի ազգային թանգարանին մէջ, Թիֆլիսի պատմութեան թանգարանին մէջ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ պատկերասրահներու եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։ Պայախչեւի «Խաչելութիւն» կտաւը կը գտնուի Թիֆլիսի Սուրբ Գէորգ հայկական եկեղեցւոյ մէջ։

## Ցուցահանդէսներ
* 1974 թուականին երկու անհատական ցուցահանդէս ունեցած է Թիֆլիսի մէջ։ 
* 1979, 1981, 1983, 1984, 1991, 1997, 2010 (յետմահու) անհատական ցուցահանդէսներ Թիֆլիսի մէջ
* 1985 անհատական ցուցահանդէս Մոսկուայի մէջ
* 1991 անհատական ցուցահանդէս Գերմանիայի մէջ։

## Գրականութիւն
*Мамулов С.С. Армяне в Грузии. Книга вторая. Москва. 2002
*Работы тбилисских художников-армян в коллекции Александра Пирадова. Тбилиси. 2005

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1930 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1992 մահեր
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ
Պանսկo

**Պանսկo**, քաղաք Պուլկարիոյ հարաւ-արեւմուտքի մէջ, Պլավոկրատ մարզին մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 8 511 մարդ (2008 Դեկտեմբերի 15-ի դրութեամբ)։

Ծովի մակարդակէն բարձրութիւնը 936 մ․ է, Բիրին լեռնաշղթային ստորոտին։ Ունի երկաթուղային կայարան։

## Պատմութիւն
Հիմնադրման թուականն անյայտ է, բայց յայտնի է, որ ուշ Հռոմէական կայսրութեան ժամանակաշրջանէն բնակավայր եղած է։

1868-ին Պանսկոյի մէջ հիմնուեցաւ առաջին բողոքական համայնքը Պուլկարիոյ մէջ։
մինի|220px|Սուրբ Երրորդութեան եկեղեցին, Պանսկօ
Մինչեւ 1912-ին Պանսկօ Օսմանեան կայսրութեան մաս կազմած է։ Այն ունեցած է սուլթանի կողմէն տրուած ինքնիշխանութեան դրութիւն եւ կառավարուածէ աւագանիի կողմէ, մինչդեռ դատական իշխանութիւնը կը պատկանէր Ռազլոգ քաղաքի թուրք դատաւորին։ Պանսկօ 1912-ին Պալքանեան Առաջին Պատերազմէն ետք մտած է անկախ Պուլկարիոյ կազմին մէջ։

## Տեսարժան վայրեր, յայտնի մարդիկ
Լաւ պահպանուած են ԺԷ․-ԺԹ դարերու քաղաքացիական շինութիւնները։ Քաղաքի կեդրոնը կը գտնուի Սուրբ Երրորդութեան եկեղեցին(1835)։

Պանսկօ ծնած են պուլկարացի բանաստեղծ Նիկոլա Վացպարով եւ պուլկարիոյ լուսաւորիչ Բայիսիոս Հիլենդարսկի։ 

### Թանգարաններ

* Նիկոլա Վացպարով տուն-թանգարան, 
* Նիկոլա Վացպարով պատմական թանգարանը։

## Փառատօներ
Ամէն տարի Պանսկոյի մէջ տեղի կ՛ունենան միջազգային չափանիշի եղելութիւններ․-

* Պասկօ ճազ-փառատօն
* Պանսկօ «փոփ-սթար» համերգ

 
## Ծանոթագրութիւն
Լեւոն Բաշալեան

**Լեւոն Բաշալեան** (, թաղուած Փարիզ)), նորավիպագիր եւ հրապարակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սկիւտար, «Պոլիս»։ Յաճախած՝ Պէրպէրեան Վարժարանը։ Փոքր տարիքէն նուիրուած է լրագրութեան՝ գործակցելով Արփիար Արփիարեանի եւ Գրիգոր Զօհրապի հետ։ Համիտեան հալածանքներէն խուսափելու համար անցած է Փարիզ, ապա Լոնտոն, ու Արփիարեաի հետ հրատարակած՝ «Նոր Կեանք» կիսամեայ թերթը։

1920-ի աւարտէն առաջ, Բաշալեան վերջնականապէս կը հաստատուի Փարիզ, նուիրուելով ազգային ու հասարակական գործունէութեան:

1928-ին իրեն վստահուախ է խմբագրութիւնը «Լա Ֆուայէ» ամսագրին, ֆրանսերէն եւ հայերէն անջատ բաժիններով:

Բաշալեանի գլխաւոր գործերը իր պատմուածքներն ու նորավէպերն են՝ «Վերջին Համբոյրը», «Նոր Զգեստը», «Ձրին», «Տէրտէրին Ուխտը», «Աղաւնիները», «Ցեղին Ձայնը» եւ այլն։

Ունի նաեւ յուշագրութիւններ «Արմաշի Ուխտագնացութիւնը» , «Թրքահպատակի Մը Արկածները Մեծ Պատերազմի Ատեն» (1939) եւ այլն։

1943-ին՝ Փարիզ, լոյս կը տեսնէ Բաշալեանի գեղարուեստական ստեղծագործութիւններուն առաջին հատորը՝ գրականագէտ Արշակ Չօպանեանի յառաջաբանով։ 1945-ին՝ Հալէպ, իսկ 1965-ին՝ Երեւան, կը հրատարակուին անոր ստեղծագործութիւնները։

## Երկեր
* Նորավէպեր եւ պատմուածքներ, Փարիզ, 1943, 272 էջ:
* Պատմուածքներ, Հալէպ, 1945, 200 էջ:
* Ընտիր երկեր, Երեւան, 1962, 284 էջ:
* Բաշալյան Լեւոն, Թլկատինցի, Առանձար, Երկեր, Երեւան, 1982, էջ 257-474:
* Երկեր, Անթիլիաս, 1994, 384 էջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Արդի Հայ Գրականութիւն, Բ. Հատոր, Մուշէղ Իշխան, էջ 100-102:

Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1868 մահեր
Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսա մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ նորավիպագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գէորգ Բաշինջաղեան

**Գէորգ Բաշինջաղեան** (), հայկական գեղանկարչութեան բնանկարի առաջին վարպետը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վրաստանի գաւառներէն մէկուն մէջ եւ ուսանած է Փեթերսպուրկի ակադեմիային մէջ։ Ապրած ու գործած է Թիֆլիս։ Շատ ճամբորդած է, շրջած է Կովկասը եւ Հայաստանը։ Ճանչցուած է իբրեւ «հայրենիքի դարաւոր խորհրդանիշներ Արարատի ու Սեւանի նուիրեալ երգիչ»։ Իր արուեստը կը համադրէ վիպապաշտ եւ իրապաշտ տարրեր։

Տնտեսագէտ Զաքար եւ լեզուաբան Լեւոն Բաշինջաղեաններու հայրն է, այգեգործ, գինեգործ Սերգէյ Բաշինջաղեանի եղբայրը։

## Մրցանակներ
«Կեչիների Պուրակ» ( 1883) նկարի համար արժանացած է Սենթ Փեթերսպուրկի ակադեմիայի արծաթէ մետալի։

## Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներով հանդէս եկած է Թիֆլիսի (1883), Ռուսաստանի հայաբնակ քաղաքներուն մէջ, Փարիզի մէջ (1899, 1900) եւ այլուր։

## Պատկերասրահ

Bashindzhagian ararat.jpg


## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 44:

## Արտաքին յղումներ
* Բաշինջաղեանի մասին յօդուած՝ Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարանի մէջ: 

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:28 Հոկտեմբեր ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Բասէն

**Բասէն**, կ'ընդգրկէ Այրարատեան նահանգի արեւմտեան գօտին**,** 

Աշխարհագրականօրէն անոր անբաժանելի մասերը նկատուած են նաեւ Աբեղեանք, Գաբեղեանք եւ Հաւնունի գաւառները։ Անունը կը ծագի հին ժամանակ գաւառի տարածքի մէջ բնակող փասեաններ ժողովուրդի անուան հետ (յիշատակուած է յոյն պատմիչներու, մասնաւորապէս՝ Քսենոֆոնի կողմէն Ք.ա. 5-րդ դարուն)։

Հնագոյն ժամանակները Բասէն ընդգրկած է լայնածաւալ տարածութիւն։ Անոր կազմի մէջ կը մտնեն ոչ միայն «Աշխարհացոյց»ի մէջ նկարագրուած Բասէնը, այլեւ ամբողջ Վանանդ գաւառը (Կարսի եւ Սարիղամիշի շրջաները), որ կոչուած է Վերին Բասէն։ Հետագային այս գաւառը բաժնուած է երկու մասերու՝ Բասէնի եւ Վանանդի։ Աւելի ուշ՝ Բասէնը բաժնուած է առանձին նախարարութիւններու՝ Բասէնի, ուր կ'իշխէր Որդունի նախարարական տունը։

Բասէնը կը տարածուէր Կարինէն արեւելք, Արաքսի ձախ կողմը։ Արշակունիներու օրով Բասէն Որդունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթն էր։ Որդունիներուն կեդրոնը Որդորու կամ Որդրու աւանն էր, որ կը գտնուէր Աղբերականաց դաշտին մէջ. հոն կը նստէր նաեւ Բասէնի եպիսկոպոսը։ Որդունիները 700 ձիաւոր կռուող ունէին եւ տեւական կռուի մէջ էին իրենցմէ հարաւ, Հարք գաւառին մէջ կեդրոնացած Մանաւազեան նախարարութեան դէմ։ Խոսրով Կոտակ թագաւոր փորձեց հաշտեցնել կռուող կողմերը, բայց ապարդիւն. ի վերջոյ գործը յանձնուեցաւ սպարապետ Վաչէ Մամիկոնեանին, եւ ան, զինուորական մարդու խստութեամբ, բնաջնջեց երկու նախարարութիւններն ալ։

Որդունիներու կոտորումէն ետք անոնց տիրոյթները Բասէնի եպիսկոպոսին անցան։ Այնուհետեւ Բասէնի տէրը Բասէնոյ դատաւոր անուով կը յիշատակուէր։

Բասէնի յիշարժան վայրերէն են՝ Որդորու եւ Դու բնակավայրերը, Վաղարշաւան աւանը, Տեւէ-Պոյնու, Աւնիկ բերդը։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պատմական մարզեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Այրարատ նահանգի գաւառներ
Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիոյ պատմական շրջաններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստան
Ճիմի Պադլըր

**Ճիմի Պադլըր Գ․** (, ծնած 14 Սեպտեմբեր, 1989), ամերիկացի մասնագէտ պասքէթպոլիստ։ Ներկայիս կը խաղայ Պասքէթպոլի ազգային ասոցիացիա (NBA) (NBA) «Չիգակօ Պուլզ» ակումբէն, որպէս յարձակող պաշտպան եւ թեթեւ յարձակող։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Հիւսթըն, պատանութիւնը անցուցած է Թօմպըլ բնակավայրը։ Յաճախած է Թօմպըլի աւագ դպրոցը, աւարտական տարիին ունենալով 19 միաւորի եւ 8 անդրադարձի միջին ցուցանիշ։ Դպրոցը աւարտելէ ետք NCAA ուսանողական առաջնութեան մէջ սկզբնապէս ներկայացած է Թայլըրի հասարակական համալսարանը, որմէ յետոյ տեղափոխուած է Մարքէթթի համալսարանը։ Ընտրուած է 2011 թ. NBA-ի 2011 թուականի տրէֆթի առաջին ռաունտի 30-րդ ընտրութեամբ՝ «Չիգակօ Պուլզի» կողմէ։

## Ուսանողական ասպարէզը
ձախից|մինի|Խաղի ընթացքին
Աւագ դպրոցն աւարտելէ ետք Պադլըրը 2007–08 մրցաշրջանն կ'անցընէ Թայլըրի միջնակարգ համալասրանին մէջ, այնուհետեւ կ'որոշէ ընտրել Մարքէթթ համալսարանի մարզական կրթաթոշակային ծրագիրը՝ համալսարանային հաւաքականին մէջ անցընելով 4 մրցաշրջան։

2008-09 մրցաշրջանին Պադլըր կ'անցընէ 35 հանդիպում՝ մանրայատակի վրայ միջինը անցընելով 35 վայրկեան եւ իր հաշուին գրանցելով 5 կէտ, 4 անդրադարձ, 2 խլում, 1 կորուստ եւ 2 արդիւնաւէտ փոխանցում։

2009-10 մրցաշրջանին Պադլըր կ'անցընէ 34 հանդիպում՝ մանրայատակի վրայ միջինը անցընելով 35 վայրկեան եւ իր հաշուին գրանցելով 15 կէտ, 7 արգելափակում, 2 խլում, 1 կորուստ եւ 2 արդիւնաւէտ փոխանցում։

2010-11 մրցաշրջանին Պադլըր կ'անցընէ 37 հանդիպում՝ մէջը խաղալով 35 վայրկեան եւ իր հաշուին գրանցելով 16 կէտ, 6 արգելափակում, 2 խլում, 2 կորուստ եւ 3 արդիւնաւէտ փոխանցում։

## NBA-ի Ասպարէզը
Պադլըր կ'ընտրուի 2011 թուականի NBA տրէֆթի առաջին ռաունտի 30-րդ ընտրութեամբ՝ «Չիգակօ Պուլզի» կողմէ։

## Արտաքին յղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը «Բասկետբոլ-ռեֆերենսում»

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Բարբարոսա (ռազմական գործողութիւն)

**«Բարբարոսա» գործողութիւն** (գերմ.՝ Weisung Nr. 21. Fall Barbarossa, Գերմանիոյ թագաւոր եւ Հռոմէական Սրբազան կայսրութեան կայսր Ֆրիդրիխ Բարբարոսա I-ի պատուին), երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արեւելաեւրոպական ռազմական թատերաբեմին վրայ ԽՍՀՄ ներխուժելու Երրորդ Ռայխի ծրագիր եւ Հայրենական մեծ պատերազմի նախնական փուլին մէջ այդ ծրագրին համապատասխան իրականացուող ռազմական գործողութիւն։ Ծրագիրը իրականացնելու Հիթլերի որոշումը շրջադարձային էր Երրորդ Ռայխի պատմութեան մէջ, որ 4 տարի ետք հասցուց զինք լիակատար փլուզման։

## Քաղաքական իրավիճակ
250px|մինի|ձախից|Փաստաթուղթի օրինակ

Գերմանիոյ նացիոնալ-սոցիալիստներու կառավարման ժամանակ երկրին մէջ կը սկսին մեծանալ ռեւանշիստական տրամադրութիւնները։ Նացիստական քարոզչամեքենան կը յորդորէր Գերմանիոյ ղեկավարութեան գրաւել արեւելքի տարածքները։ Դեռ 1930-ական թուականներու կէսերուն գերմանական կառավարութիւնը կը յայտարարէր ԽՍՀՄ-ի հետ պատերազմի անխուսափելիութեան մասին։ Ծրագրելով յարձակիլ Լեհաստանի վրայ՝ գերմանական կառավարութիւնը որոշեց ապահովել ինքզինք արեւելքէն (հնարաւոր է՝ պատերազմի մէջ մտնէին Անգլիան եւ Ֆրանսան): Օգոստոս 1939 թուականին Գերմանիոյ եւ ԽՍՀՄ-ի միջեւ կնքուեցաւ չյարձակելու պայմանագիր, որ Արեւելեան Եւրոպան կը կիսէր իրեն հետ կապուած անոնց փոխադարձ շահերը։

1 Սեպտեմբեր 1939 թուականին Գերմանիա յարձակեցաւ Լեհաստանի վրայ, որուն արդիւնքով 3 Սեպտեմբերին Մեծ Բրիտանիան եւ Ֆրանսան պատերազմ յայտարարեցին Գերմանիոյ դէմ։ ՌԿԿԱ լեհական արշաւանքի ժամանակ Խորհրդային Միութիւնը իր զօրքերը մտցուց Լեհաստան եւ բռնագրաւեց Արեւմտեան Ուքրանիան եւ Արեւմտեան Պելառուսիան: Գերմանիոյ եւ ԽՍՀՄ-ի միջեւ յայտնուեցաւ ընդհանուր սահման։

## Գրականութիւն
* 1941 год - уроки и выводы - М.: Воениздат, 1992.
* *Голицын В. В.* «Досье Барбаросса». - М.: Рейтар, 2011. - 202 стр. ISBN 978-5-8067-0055-0
* *Мельтюхов, М. И.* ''Упущенный шанс Сталина. Советский Союз и борьба за Европу: 1939-1941 (Документы, факты, суждения)''. Москва: Вече, 2000.
* *Исаев А. В.* ''От Дубно до Ростова''. - М.: АСТ; Транзиткнига, 2004.
* *Исаев А. В.* «Котлы 41-го. История ВОВ, которую мы не знали».  - М.: Яуза, Эксмо, 2005. - 400 с ISBN 5-699-12899-9
* Переслегин С., «Вторая мировая война между Реальностями» , ч. 1-2. - М.: Эксмо, 2006. ISBN 5-699-15132-X
* *Лота В.* «Альта» против «Барбароссы». Изд-во «Молодая гвардия» - 2005, 471 стр. ISBN 5-235-02726-4
* *Г. Гудериан*. «Воспоминания солдата», М.: Воениздат, 1954., пер. нем. - H. Guderian. Erinnerungen eines Soldaten. Heidelberg, 1951. ISBN 5-9524-1585-7
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* Ամյաջող անուանան մասին
* «Բարբարոսա» գործողութիւն // Радио «Свобода», 2012
* Հունիս 1941. քաոս թէ կարգ ու կանոն// «Էխո Մոսկվի»
* «22 Յունիս 1941»
* Կորովկին: Մենք աւելի լաւ կը կռուէին, քան դաշնակիցները
* «Պատերազմի սկիզբ» փաստագրական ֆիլմ
* Մեծ պատերազմ: 1 սերիա: Բարբարոսա: StarMedia: Babich-Design

Ստորոգութիւն:1941
Ստորոգութիւն:Պատերազմներ