open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիսակ Վարժապետեան

**Սիսակ Վարժապետեան** (1905, Մարաշ - 14 Սեպտեմբեր 1982, Ինտիանա, ԱՄՆ), լիբանանահայ մանկավարժ, թարգմանիչ։

## Կենսագրութիւն
Հայոց վրայ գործադրուած Ցեղասպանութենէն ճողոպրելով, Վարժապետեան նախ կ'ապաստանի Յորդանան (Ալ Թաֆիլէ, Քերէկ), իսկ զինադադարէն ետք կ'անցնի Լիբանան, ուր Ամերիկեան Նպաստամատոյցի Ճիպէյլի որբանոցին մէջ կը ստանայ իր նախնական եւ միջնակարգ ուսումը։

1929-ին կ'աւարտէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը, մասնագիտանալով Առեւտրական Գիտելիքներու մէջ։

Կը պաշտօնավարէ քարիւղի միջազգային ընկերութեան մէջ, միաժամանակ դասաւանդելով Առեւտրական Գիտելիքներ, Սղագրութիւն, Մեքենագրութիւն Լիբանանի շարք մը հայկական դպրոցներուն մէջ։

1960ականներուն Պէյրութի մէջ կը հիմնէ իր սեփական առեւտրական վարժարանը, որ կը գործէ տասնամեակէ մը աւելի։

Հակառակ իր առեւտրական մասնագիտական կողմնորոշումին, Սիսակ Վարժապետեան մեծ նպաստ բերած է հայ թարգմանական գրականութեան եւ սփիւռքի պատմութեան։

Կեանքի վերջին տարիներուն, Վարժապետեան կը փոխադրուի ԱՄՆ՝ իր զաւակներուն քով, ուր կը մահանայ 1982 Սեպտեմբեր 14-ին, Մունսթըրի մէջ (Ինտիանա, ԱՄՆ)

## Գրական աշխատանք
### Քերթուածներ
1939-ին, լոյս կ՚ընծայէ իր միակ բանաստեղծական հատորը «Սիրվանա» վերնագրով։

### Թարգմանութիւններ
1933-ին, Վարժապետեան կը թարգմանէ Իսկենտէր Աբգարիոսի «Սարսափներու Գիրքը», որ կը պատմէ 1860-ականներուն Լիբանանի մէջ ծագած ներքին խռովութիւններուն մասին։

Վարժապետեանի թարգմանութեամբ եւ յառաջաբանով, հայ ընթերցողի սեղանին դրուած են 3 նշանաւոր արաբ գրողներու գործերէն թարգմանութիւններ, որոնք յաջորդաբար լոյս տեսած են հետեւեալ հատորներով. «Ճպրան Խալիլ Ճպրան» (1966), «Ապու Ալա Էլ Մաարի» (1972), «Միքայէլ Նայիմի» (1979)։

### Հանրագիտարանային
Սիսակ Վարժապետեան, անձնական նախաձեռնութեամբ, տարիներու ընթացքին հաւաքած է լիբանանահայ գաղութին մասին հազարաւոր նիւթեր, որոնք ամփոփուած են հինգ հատորներու մէջ, «Հայերը Լիբանանի Մէջ» ընդհանուր խորագրով։

Առաջին հատորը ենթախորագրուած է «Պատմութիւն Լիբանանահայ Գաղութի՝ Հնագոյն Դարերէն Մինչեւ Ա. Ընդհանուր Պատերազմին Վերջաւորութիւնը», եւ լոյս տեսած է 1951-ին, (բ. տպագրութիւն՝ 1982)։
Երկրորդ հատորը ենթախորագրուած է «Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի։ Պատկերազարդ։ 1920-1980 շրջան։ Լիբանանահայ նորոգ գաղութին կազմաւորումը եւ զանազան հաստատութիւնները, եկեղեցի, դպրոց, եւլն.». լոյս տեսած է 1981-ին։ Երրորդ հատորը ենթախորագրուած է «Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի։ Պատկերազարդ։ 1920-1980 շրջան։ կազմակերպութիւններ, մշակութային կեանք եւ շրջաններ». լոյս տեսած է 1981-ին։։
Չորրորդ եւ հինգերորդ հատորները կազմուած են նախորդ երկուքին սկզբունքով եւ լոյս տեսած են 1983-ին։

1977-ին Շիքակոյի մէջ լոյս կը տեսնէ Վարժապետեանի "The Armenians" հատորը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Սիսակ Վարժապետեան, մահագրութիւն «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս» հատոր Ժ.
* «Սիրվանա»
* «Հայերը Լիբանանի Մէջ»

Ստորոգութիւն:Լիբանանահայեր
Ստորոգութիւն:1905 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1982 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի մահեր
Վարշաւա

250px|մինի|Վարշավա

**Վարշաւան** (լեհերէն՝ Warszawa) Լեհաստանի մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքն է։ Այն տեղակայաուած է Վիսլա գետի վրայ Պալթիք ծովին մօտ 260 կմ և Կարպատեան լեռնաշղթային 300 կմ հեռավորութեան վրայ։ Վարշավան ունի 1.711 միլիոն բնակչութիւն, իսկ արուարձանները ներառեալ 2.666 միլիոն, Եւրոմիութեան երկիրներու քաղաքներու ցանկին մէջ բնակչութեան քանակով իններորդն է։

Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ
Վարուժան Վահագնեան

**Վարուժան Վահագնեան** (ծնած է 1950-ին Գասթամոնուի (Սեւ Ծովեան շրջան) մէջ), բուն անունով՝ *Վարուժան Պարըշ*։

Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, եւ ապա Իսթանպուլ՝ Պէզճեան Մայր վարժարանին մէջ։ Շրջանաւարտ է Ս. Խաչ Դպրեվանքէն։ Հետեւած է Իսթանպուլի համալսարանի գրականութեան ճիւղին եւ վկայուած է արուեստի ճիւղէն, իբրեւ աւարտաճառ ներկայացնելով «Istanbul Surlari Icinde Sekiz Ermeni Kilisesi» (Իսթանպուլի պարիսպներէն ներս գտնուող ութ հայկական եկեղեցիներ) ուսումնասիրութիւնը, որ գիտաշխատող Էլմոն Գարօղլու-Հանչչէրի կողմէ հայերէնի վերածուած լոյս տեսաւ "Նոր Սան" պարբերաթերթի յաջորդական համարներուն մէջ։

Գրած է հայերէն եւ թրքերէն բանաստեղծութիւններ, հայերէն բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են "Մարմարա"յի եւ "Նոր Սան"ի մէջ, իսկ թրքերէն բանաստեղծութիւնները ամփոփած է երկու հատորներու մէջ։ Հրատարակուած հայերէն գիրք չունի, սակայն լուսապատճէնուած բազմաթիւ գգրքոյկներ պատրաստած է ոմանք՝ առանց խորագրի։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ գրատան մը մէջ։

## Հրատարակուած գործեր
* Suyu Arayan Ates (թրքերէն, բանաստեղծութիւն) - Իսթանպուլ, 1999։
* Kirmizi Karinca Baslarken (թրքերէն, բանաստեղծութիւն) - Իսթանպուլ, 1999։

## Ծանօթագրութիւններ
Վացլաւ Հաւել

**Վացլաւ Հաւել** (), չեխ թատերագիր, ակնարկագիր, բանաստեղծ, այլախոհ եւ քաղաքական գործիչ։ Եղած է Չեխոսլովաքիոյ վերջին (1989 - 1992) եւ Չեխիոյ առաջին (1993 -2003) նախագահը եղած է։

## Կենսագրութիւն
Հաւելը ծնած է Փրակի մէջ  եւ մեծցած է ճանչուած, հարուստ, գործարար, մտաւորական ընտանիքին մէջ, որ 1920-ականներէն մինչեւ 1940-ականները Չեխոսլովաքիոյ մշակութային եւ քաղաքական իրադարձութիւններուն հետ սերտ կապեր ունեցած էր:Անոր հայրը, Վացլաւ Մարիա Հաւելը ականաւոր շարժանկարներ արտադրող եւ Փրակի Պարանտով ծայրամասի սեփականատերն էր։ Հաւելի մայրը, Božena Vavrečková, նոյնպէս ազդեցիկ ընտանիքէն սերած էր, անոր հայրը յայտնի լրագրող եւ Չեխոսլովաքիոյ դեսպանը եղած էր 1950-ականներու սկիզբը:

## Գրական Գործունէութեան Սկիզբ
1955 թ.՝ Ան առաջին անգամ հանդէս եկաւ որպէս գրաքննադատ եւ շուտով բաւականին յայտնի դարձաւ գրական շրջանակներուն մէջ։ Այդ ժամանակ ալ ի յայտ եկան անոր առաջին փլէյները (պիեսները)։

1957–1959 թթ.՝ Զինք զօրակոչեցին զինուորական ծառայութեան։

1960 թ.՝ Ան սկսաւ աշխատիլ «Na zábradlí» թատրոնին մէջ, նախ՝ որպէս թեքնիքոս, իսկ յետոյ՝ որպէս դրամատուրգ (մինչեւ 1968 թ.)։

1963 թ.՝ Դեկտեմբերին նոյն թատրոնին մէջ բեմադրուեցաւ Հաւելի առաջին բեմադրութիւնը՝ «Այգիի Տօնը»։ Մէկ տարի ետք այդ ներկայացումը ցուցադրուեցաւ Արեւմտեան Պերլինի Շիլլերի Թատրոնին մէջ։

**Կրթական Խոչընդոտներ** 

Բուրժուական ծագումի պատճառով Հաւելը երկար ժամանակ չէր կրնացած ցանկալի հումանիթար կրթութիւն ստանալ։ Անոր յաջողած էր աւարտել ուսումնարանը «քիմիքոս-լապորանտի» որակաւորումով եւ զուգահեռաբար աւարտել երեկոյեան գիմնազիան։

1966 թ.՝ Ան յաջողեցաւ նաեւ աւարտել Փրակայի Գեղարուեստի Ակադեմիայի թատերական ֆաքիւլթէթի երեկոյեան բաժինը։

1965 թ.՝ Ան դարձաւ «Տուարժ» (Դէմք) գրական եւ գեղարուեստական ամսագրի խմբագրական խորհուրդի անդամ։ Այդ ժամանակ ալ սկսան Չեխոսլովաքիոյ մէջ անոր ստեղծագործութիւններու գրաքննութեան առաջին արգելքները։ Նոյն ժամանակաշրջանին ան ճանաչում ստացաւ արտասահմանին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Վացլաւ Հաւել Պաշտօնական կայք
* Վացլաւ Հաւել գրադարան, Փրակ

Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Դեկտեմբերի մահեր
Վացլաւ Քլաուս

**Վացլաւ Քլաուս** (, 19 Յունիս 1941, Փրակա), չեխ տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ, Չեխիոյ երկրորդ նախագահը (2003-2013)։ Նաեւ Չեխոսլովաքիոյ երկրորդ եւ վերջին վարչապետը 1992 թուականի Յուլիսէն մինչեւ Չեխոսլովաքիոյ կազմալուծումը՝ 1993 թուականի Յունուարը եւ անկախ Չեխիոյ Հանրապետութեան առաջին վարչապետը (1993-1998) եղած է։

Քլաուսը Չեխիոյ ամենամեծ աջակեդրոն կուսակցութեան՝ Քաղաքացիական դեմոկրատական կուսակցութեան համահիմնադիրներէն է։ 
### Պաշտօնանկութիւն
2013-ի Մարտ 5-ին Չեխիոյ սենատը նախագահ Վացլաւ Քլաուսին պարտադրեցաւ պաշտօնանկութիւն անոր իրաւասութեններէն երեք օր առաջ, մեղադրելով սահմանադրութիւնը խախտելու մէջ։ Առիթ հանդիսացած էր Յունուար 2-ին Քլաուսի յայտարարած համաներումը, ըստ որու ազատութիւն պիտի ստանային հազարաւոր կալանաւորներ: Ատկէ զատ դադրեցուած էր շարք մը խոշոր տնտեսական յանցագործութիւններուն քննութիւնը: Այդ որոշման շնորհիւ շատ քրէական գործեր, որոնց մէջ խառնուած էին բարձրաստիճան չեխ պաշտօնեաներ, պիտի փակուէին:
2013-ի Մարտ 27-ին Սահմանադրական դատարանն արդարացուց Վացլաւ Քլաուսը հիմնաւորելով, որ ան լքած է իր դիրքը:.
## Արտաքին Յղումներ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Յունիսի ծնունդներ
Վելես դե Բենաուդալյա

**Վելես դե Բենաուդալիա**,  քաղաք եւ համայնք Սպանիային մէջ, կը մտնէ Գրանատա պրովինցեայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Կոստա-Տրոպիկալ գավառի կազմին։ Տարածքը 79 քմ։ Բնակչութիւնը 2928 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցեայի ադմինիստրացեայէն ունի 45 կմ հեռավորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ‎
Վերադարձ Մահուան Աշխարհ

**Վերադարձ մահուան աշխարհ** (), , Երեւակայական ժանր ունեցող ռուս գրողի՝ Անտ Սկալանդիսի վէպն է։ Գրուած է 1998-ին։ Գիրքին համահեղինակն է ամերիկացի գրող Հերի Հարիսոնը։ «Մահուան Երկիր» գիրքին շարունակութիւնն է, ուր  Եազոն Տին Ալտի արկածներու մասին կը պատմէ։
## Բովանդակութիւն
Գործողութիւնները տեղի կ'ունենան «The Mothballed Spaceship» պատմուածքին մէջ նկարագրուած իրադարձութիւններէն քանի մը տարի ետք։ Մոլորակը կը ճանչցուի իբրեւ աշխարհներու լիկայի լիիրաւ անդամ եւ Կերկ Պիեր կ'արժանանայ վարչապետի կոչման։ Եազոն Տին Ալտ մասնագիտացած խաղացող ըլլալէ բացի, տնտեսագիտութեան, արդարադատութեան, մշակոյթի եւ կրթութեան նախարարն է։ Պիրացիք կը հիմնեն նոր քաղաք մը, որ պատերազմի մէջ չէ։ Պիր կը հասնի նաւ մը, ուր Ռիվերդ Բերվիկ՝ Բարձր Խորհուրդի լիիրաւ անդամ էր  եւ որու նախագիծ մը առաջարկուած էր, օգնելու պիրացիներուն, որպէսզի  յաղթահարեն մօտեցող տիեզերական «օբյեկտ 001»-ը, որ ունի շարք մը վտանգաւոր յատկութիւններ։ Եազօ կը հաւաքէ մեծ խումբ մը եւ կ'ուղեւորուի ուսումնասիրելու առեղծուածային այս առարկան ՝«Արգոն»։

## Կերպարներ
* Թէոդոր Սոլվից -Հին Երկիրի յայտնի գիտնականներէն մէկը, «օբյէկտ 001»-ի հիմնադիրը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Յղումներ
* Գարիսոնի պաշտօնական կայք
* Գարիսոնի գիրքերու սիրահարներու կայք
* Գարիսոնի գիրքերը «Ֆանտաստ» գրադարանին մէջ

Ստորոգութիւն:1998 վէպեր
Ստորոգութիւն:Գարի Գարիսոնի գիրքեր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Միսաք Վեհունի

**Միսաք Վեհունի**, , արաբակիրի Ճիկէրեան գերֆաստանէն։ 

Ծնած 1892-ին։ Հայրը՝ Սարգիս Ճիկէրեան, զաւակներուն ապագային համար կը ձգէ Արաբկիրը Պէյրութ գալու մտադրութեամբ։ Սակայն դժբախտաբար Ատանայի կոտորածին, տղուն Միսաքի աչքին առջեւ թուրքերը կ'ըսպաննեն Սարգիսը։ Իսկ պատանի Միսաք թուրք ձեւանալով երեք օր թուրքերուն քով իբր թուրք կը մնայ եւ Մուհամմէտ անուն թուրք շէյխ մը իրական թուրք կարծելով կ'ազատէ զայն եւ Սերայ կը տանի։ Ապա Ատանայի Աօաքելական եւ Կաթողիկէ եկեղեցիները կ'ապաստանի եւ 15 օր ետք երբ այս եկեղեցիները կ'այրեն թուրքերը, Թրբանիի գործարանը կ'երթայ։ Երկու օր ետք, Թուրք կառավարութիւնը երբ ամբողջ ոտարականները կը հաւաքէ, զինք ալ կը ձերբակալեն եւ 360 հոգիով կը տանին Նոր Խան։ Վանին մէջ Կէօվտէրէլեանի զինուորներէն է ըսելով երկու օր առանց կերակուրի եւ ջուրի կը պահեն։ Պատանի Միսաք տեսնելով թէ կացութիւնը գէշ է եւ պիտի ջարդեն զինք, կ'որոշէ ամէն գնով փախչիլ։ Նամակ մը կ'առնէ ժողովուրդէն եւ դուրսը սպասող ոստիկանին առջեւէն մեծ դժուարութեամբ անցնելով նամակը Ատանայի Առաջնորդարանը կը տանի։ Ասոր իբր հետեւանք Առաջնորդը դիմում կ'ընէ Վալիին ու հիւպատոսներուն եւ 360 հոգին ալ կ'ազատին։ Անկէ յետոյ անցնելով Մէրսին, կու գայ Պէյրութ 1912-ին։

Պրն. Միսաք Վեհունի ծանօթ Հնչակեան եւ քաղաքիս յայտնի ազգայիններէն էր։ Եղած է անդամ ազգային բազմաթիւ մարմիններու, ինչպէս Ազգային Միութեան, Հայկական Ակումբին եւ զանազան Թաղական խորհուրդներու։ 1918-ին Ազգային Միութեան կազմուելուն մէջ մեծ դեր կատարած է։ Վերջերս Թեմական ժողովի փոխ Ատենապետ էր եւ Դամասկոսի Ազգ. Երեսփոխան։ Ամուսնացած է Անժէլ Թէրզեանի հետ։ Զաւակներն են Անգինէ, Արշամ եւ Արմասդ։ Պրն. Վեհունի մեռաւ 4 Հոկտեմբեր 1950-ին:

Պրն. Վեհունիին եղբայրներէն Միհրան նահատակուեցաւ Ա. Ընդհ Պատերազմին 5 Հնչ. ընկերներով զորս Տիգրանակերտ տարին դատավարութեան համար ու հոն սպաննեցին Լիքոսեան վրդ.-ին հետ։ Իսկ Պրն. Մուշեղ այժմ կը գտնուի Պէյրութ եւ կը զբաղի վաճառականութեամբ։ Պրն. Մուշեղ գործօն դեր ունեցած է ժամանակին Պէյրութի Գեղարուեստասիրաց Միութեան մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Վերժին Հճընլեան

**Հճըլեան Վերժին (1897-?)**, օգտագործած է Անահիտ գրչանունը։

## Հրատարակած Գործեր
-	Արտի Պահեր (1919-1939) (բանաստեղծութիւններ, հեքեաթներ
ել մանրավէպեր) - Իսթանպուլ, 1941։
-	Ցուշեր Ու Փուշեր - Իսթանպուլ, 1959։
Վերապրած Մայրը (յուշարձան, Լաս Վեկաս)

**«Ձերապրած մայրը» յուշարձան**, յուշարձան ԱՄՆ նեւադա նահանգի Լաս Վէկաս քաղաքի հայկական սուրբ Կարապետ եկեղեցու բակին մէջ։

## Պատմութիւն
Յուշարձանը կառուցուած է ի յիշատակ հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ զոհ դարձած բոլոր կանանց։ Յուշարձանի բացումը տեղի ունեցած է 2013 թուականի մայիսին` ՀԱԷ ԱՄՆ Արեւելեան թեմի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Մուշեղ Մարտիրոսեանի հովանու տակ։ Յուշարձանի ստեղծման նախաձեռնողը Գարի Դերազուն է, որ նաեւ միջոցնէր նուիրաբերած է կոտորածի զոհ դարձած բոլոր կանանց յիշատակը յաւէրժացնող յուշարձանի ստեղծման համար:

## Հեղինակ
*Հեղինակ՝ Ռոման Գալստեան

## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի հուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Վերժինի Կիւյօ

**Վերժինի Կիւյօ** (, ծնած Վերժինի Պուասիէ , (30 Դեկտեմբեր, 1976, Անժէ):) Ֆրանսական Օդային Բանակին մէջ «կործանիչ օդաչու»: 11 Մայիս, 2009-ին, առաջին կինը ֆրանսական ջոկատին մէջ ։ Յետոյ ֆրանսական ջոկատի գլխաւոր օդաչու միակ կինը այդ պատասխանատուութեամբ՝ ճարտար օդաչուութեան ջոկատներուն մէջ։

## Ասպարէզ
Վերժինի Կիւյօ 12 տարեկան էր, երբ առաջին անգամ ըլլալով կը թռի եւ այդ մէկը մեծ ուրախութիւն կը պատճառէ իրեն:  Կ'ուսանի Օթանի Զինուորական Երկրորդական վարժարանին մէջ (Lycée militaire d'Autun)։ Նախ կը փափաքի ուղղաթիռի օդաչու ըլլալ, սակայն բժշկական քննութիւնները չեն արտօներ իրեն շարունակել այդ ասպարէզը։

1997-ին կը մտնէ École de l'Air (Սալոն տը Փրովանս - Salon-de-Provence), ուր կը հետեւի «կործանիչ»ի դասընթացքներուն։ 2002-ին կը միանայ «2/33 Savoie» ճանաչումի գունդին, Ռենսի (Reims) մէջ։ Հոն կը թռչի Mirage F1-CR օդանաւով։ 2007-ին կը դառնայ նաւախմբակի առաջնորդ, իսկ 2009-ին գունդի առաջնորդ։ Մասնակցած է մարտական գործողութիւններու Չատի, Տարֆուրի (opération « Épervier »), Տաճիկիստանի եւ Աֆղանիստանի մէջ (opération « Serpentaire »)։

2009-ին, 32 տարեկանին, առաջնորդ Վերժինի Կիւյօ կը մտնէ Ֆրանսական Ջոկատ- «Patrouille de France»-, ու կը դառնայ այս ճարտար օդաչուութեան ջոկատին առաջին կին օդաչուն։ 25 Նոյեմբեր 2009-ին, կոչուած է ջոկատի գլխաւոր օդաչուն։ Հոկտեմբեր 2010-ին, մէկ տարի Ֆրանսական Ջոկատը առաջնորդելէ ետք, առաջնորդութիւնը կը յանձնէ իր օգնականին՝ Սէտրիք Թրանշոնի։

Վերժինի Կիւյօ 2010-ին կը ստանայ «Ոսկեայ Կին» շքանշանը։

## Միջնորդութիւններ՝ Ֆրանսական Ջոկատ մուտք գործելու ատեն
Վեց ամիս մարզուելէ ետք, տեղեկատուութեան միջոցները շատ կը խօսին Վերժինի Կիւյոյի 2009-ին Ֆրանսական Ջոկատ ընդունուելուն մասին։ Այսպէս ժողովուրդը կը ճանչնայ Ֆրանսական Ջոկատի առաջին կին օդաչուն. արդէն ճանաչում գտած էր Գարոլին Էկլը, որ 1999-ին դարձած էր առաջին «կործանիչ»ի Ֆրանսական Օդային Բանակի կին օդաչուն։ Վերժինի Կիւյօ հպարտ է իր այս նշանակումով, բայց չ'ուզեր կիներուն իտէալը դառնալ. այս պաշտօնին ստանձնումը կը նախընտրէ մեկնաբանել որպէս արդիւնք իր աշխատանքին, ինչպէս նաեւ քիչ մըն ալ բախտի կը հաւատայ։

Վերժինի Կիւյօ Ֆրանսական Օդային Բանակէն 2015-ի ամրան կը մեկնի։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Վերի Պաղճաղազ

Վերի Պաղճաղազը Քեսապ շրջանի Էքիզօլուք-Պասիթ տանող ճամբուն վրայ գտնուող փոքր գիւղն մըն է ուր հաստատուած են հայերը 1850-ական թուականներէն իվեր։ Գիւղը ունի բարձր դիրք, ուրկէ կ՛երեւի Պասիթի հրուանդանը։

## Հակիրճ պատմութիւն

Գիւղը կը գտնուի Էքիզօլուք գիւղէն մոտ 5 քմ. հարաւ-արեւմուտք։ 1850-ական թուականներուն Ղնեմիէ հայկական գիւղէն հայ ընտանիք մը կը հաստատուի Վերի Պաղճաղազ ուր կ՛զբաղուին գլխաւորաբար խաշնարածութեամբ։ Քեսապէն եւ Չինարճըգ գիւղերէն ուրիշ ընտանիքներ եւս հոս կը փոխադրուին 20-րդ դարու սկիզբը։

1911-ի մարդահամարի համաձայն Վերի Պաղճաղազի բնակչութիւնը կը հասներ 121 անձի այսինքն 22 տուն։

1915-ին Վերի Պաղճաղազի գիւղացիները կը տարագրուին Էքիզօլուքի բնակչութեան հետ։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 34 անձ. Յոյն ընտանիք մը կը հաստատուի հոս բնակչութեան թիւը հասցնելով 41 հոգիի։ Այսպէս գիւղի բնակչութեան մօտ 75 տոկոսը զոհուեցաւ տարագրութեան ժամանակ։

Գտնուելով Քեսապէն բաւական հարաւ 1939-ի սահմանագծումը գիւղացիներուն արտերուն եւ պարտէզներուն տարածութեան որեւէ ձեւով չվնասեց։

1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 81 անձ, այսինքն գիւղի բնակչութեան մեծամասնութիւնը։

1955-ին գիւղը ուներ 41 բնակիչ։ 1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 17 բնակիչ կամ 4 տուն։

## Բնորոշիչ Կառոյցներ

Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝

# Աղբիւր մը հարթավայրին մէջ
# Գերեզմանատունը։
# Գիւղը ունեցած է նաեւ երկու դպրոց մէկը աւետարանական (1856-1967), միւսը Լատինաց (1930-1947)։

## Մատենագիտութիւն

# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995 
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Բ. հատոր, Հալէպ, 1998
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004 
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014 
# Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm 
# Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
# Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
# Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
# Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
# Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011
Վերլուծական Փիլիսոփայութիւն

**Վերլուծական փիլիսոփայութիւն**. փիլիսոփայական հետազօտութիւններու ժամանակակից ուղղութիւն մը, որ փիլիսոփայութեան խնդիրը կը համարէ լեզուի վերլուծութիւնը, այսինքն՝ լեզուական արտայայտութիւններու իմաստի ճշգրիտ ըլլալը եւ լեզուական ձեւերու մէջ արտայայտուած մտածողութեան տրամաբանական կառուցուածքի հստակացումը: Վերլուծական փիլիսոփայութիւնը կը գտնէ, որ աւանդական փիլիսոփայութեան հարցերը, ճանաչողութեան ընթացքին ծագող իմացաբանական դժուարութիւնները եւ տրամաբանական հակասութիւնները (մասնաւորապէս տարաբանութիւնները (paradox)) լեզուի ոչ ճշգրտութեան եւ տրամաբանական կառուցուածքի անյստակութեան հետեւանք են: Գոյութիւն ունի վերլուծական փիլիսոփայութեան երկու տարատեսակութիւն:

## Երկու Տարատեսակութիւն
### Տրամաբանական Վերլուծութիւն
Տրամաբանական վերլուծութեան փիլիսոփայութիւնը լեզուի վերլուծութեան համար էականօրէն կ'օգտագործէ ժամանակակից տրամաբանութեան միջոցները՝ տրամաբանական ճշգրտութեան տիպարին համապատասխանող իտէալական լեզուների կառուցումը, որոնց մէջ կ'ապահովէ մտքի լեզուական արտայայտութեան եւ անոր տրամաբանական կառուցուածքի համընկնումը այս ծրագրի համար իբրեւ նախատիպ կը ծառայէ թուաբանական կշռադատութիւններու ճշգրիտ ըլլալը տրամաբանական եղանակով ձեւականացուած լեզուներու կառուցման միջոցով: Այս ծրագիրը, որ մշակած էին Պ․ Ռասեչը եւ Լ․ Վիդկընշթայնը, որդեգրած են նէո-դրականութիւնը (Ռ․ Գառնըբ, Հ․ Ֆայկլըն) եւ նէո-ձեռներիցութիւն (Ու․ Քուայն, Ն․ Կուտմըն): 
մինի

### Լեզուաբանական Վերլուծութիւն
Լեզուաբանական վերլուծութեան փիլիսոփայութիւնը (լեզուաբանական փիլիսոփայութիւն, սովորական լեզուի վերլուծութեան փիլիսոփայութիւն) կը մերժէ ձեւական տրամաբանական արհեստական լեզուներու համապատասխանութիւնը վերլուծութեան խնդիրներուն եւ ուշադրութիւնը կը փոխադրէ բնական լեզուներու վրայ, որովհետեւ անոնց մէջ կ'իրականանայ ճանաչողութիւնը, անոնց մէջ կ'ամրագրուին անոր արդիւնքները: Ուստի իմացաբանական-տրամաբանական հարցերու առաջացումը վերլուծական փիլիսոփայութեան այս տարատեսակութիւնը կը կապէ լեզուական մակարդակներու առանձնայատկութիւններու եւ լեզուներու իմաստաբանական տարբերութիւններու հետ: Լեզուական արտայայտութիւններու իմաստի ճշգրիտ ըլլալը նկատի կ'առնուին անոնց գործածութիւնները կենդանի խօսքով:

## Յաւելեալ
Վերլուծութեան ոլորտի մէջ կը ներգրաւուին ճանաչողութեան նաեւ այնպիսի բնագաւառներ (աշխարհայեացք, բարոյագիտութիւն, գեղագիտութիւն), որոնք չունին ճշգրիտ գիտութիւններու տիպարով համակարգուած տեսական կառուցուածք: Լեզուաբանական փիլիսոփայութիւնը տարածք գտած է գլխաւորապէս Անգլիայի մէջ, Լ․ Վիդկընշթայնի ուշ աշխատութիւններու ազդեցութեամբ (Ճ․ Ռայլ, Ճ․ Օսթըն, Պ․ Ադրոսըն): Ամբողջութեամբ վերցուած վերլուծական փիլիսոփայութենէն, մերժելով վերացական բնազանցական մտածելակերպը, փիլիսոփայութիւնը կը յանգեցնէ լեզուատրամաբանական եւ մեթոտաբանական հետազօտութիւններու:

Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Վերճիհան Զիֆլիօղլու

**Վերճիհան Զիֆլիօղլու **(), պոլսահայ լրագրող, բանաստեղծ: 

## Կենսագրութիւն
Բանկալթը Մխիթարեան վարժարանէն շրջանաւարտ ըլլալէ վերջ, աւարտած է Իսթանպուլի համալսարանի Հաղորդակցութեան եւ Էսքիշէհիր Անատոլու համալսարանի Հասարակական Յարաբերութեանց բաժինները:  

1996-1998 տարիներուն աշխատակցած է Պոլսահայ մամուլի «Մարմարա», «Ժամանակ» եւ «Նոր Սան» թերթերուն: Մաս կազմած է «Ակօս» շաբաթաթերթի առաջին խմբակին: Յատուկ լուրեր գրի առած, հայերէն մանկական էջեր խմբագրած, ինչպէս նաեւ սիւնակագիր եղած է: 1998-2007 տարիներուն աշխատակցած է «Հիւրրիյէթ» օրաթերթին, իսկ 2007-2014-ին «Հիւրրիյէթ Տէյլի Նիւզ»ին մէջ:1998-էն մինչեւ 2014 միաժամանակ յատուկ լուրեր պատրաստած է «Րէֆէրանս» թերթին: Լուրերը միաժամանակ հրատարակուած են «Հիւրրիյէթ Տէյլի Նիւզ» եւ «Րատիգալ» օրաթերթերուն մէջ: 2013 Դեկտեմբերէն մինչեւ 2014 Մայիս աշխատած է «Ալժազիրա» եւ  2014-2015 տարիներուն՝ Ռուսական լրատուական գործակալութեան մէջ:  2015 Նոյեմբերէն ի վեր կը պաշտօնավարէ «Ենի Եիւզեըլ» օրաթերթին մէջ, որպէս մասնագէտ լրագրող: 

Զիֆլիօղլու մասնագիտացած է քաղաքականութեան, արտաքին լուրերու, Թուրքիոյ փոքրամասնութիւններուն, էթնիկ փոքրամասնութիւններուն, Հայ Սփիւռքի,  Մերձաւոր Արեւելք/ Կովկասի, Հայկական հարցի վերաբերեալ նիւթերու շուրջ: Յօդուածները լոյս տեսած են՝  ՊՊՍ, Ուաշինկթըն Թայմզ, Լէ Մոնտ, Ֆրանս 24-ի նման մամլոյ եւ հրատարակչական առաջատար մամուլի մէջ:   

## Մրցանակներ
* 2007-ին չորս լրածրարներով Թուրքիան ներկայացուց եւ առաջնութեան մրցանակին տիրացաւ Շուէտական  Ինստիտուտի կողմէ 80 երկիրներու մասնակցութեամբ  կազմակերպուած համաշխարհային լրագրողական մրցումին: 
* 2008-ին արժանացաւ կեդրոնն Անգարա գտնուող Արդի Լրագրողներու «Լաւագոյն լուր»ի  մրցանակին: 
* 2012-ին  տիրացաւ Արդի Լրագրողներու Միութեան  «Լաւագոյն հարցազրոյց»ի մրցանակին: 
* 2010-ին  Հայաստանի մէջ լուրերու ուսումնասիրութեան  կրթաթոշակ շահեցաւ «Frederich-Ebert Stiftung»էն:

2014-ին ԱՄՆ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան աջակցութեամբ կազմակերպուած զանազան խորագրերով լրագրողութիւն ծրագրի կապակցութեամբ, Զիֆլիօղլուն ԱՄՆ-ի դեսպանատան կողմէ «Փոքրամասնութիւններն ու Մարդկային Իրաւունքներ» ճիւղէն թեկնածու ներկայացուեցաւ: Այս ճիւղին համար Թուրքիայէն ընտրուած անունն եղաւ:  

## Երկեր

# Անանուն Երազ, Արաս Հրատարակչութիւն, Իսթանպուլ,  2000:
# Հանելուկ, Արաս Հրատարակչութիւն, Իսթանպուլ,  2007: 
# Քաւարանի Հայերու Պատմութիւնները «Հաճելի չկրցանք ըլլալ՝ ո՛չ Յիսուսին, ո՛չ ալ Մուհամմէտին», Իլէթիշիմ Հրատարակչութիւն, 2015:

## Հաւաքածոներ

# Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն Վերջին Կէս Դարու, ԱՄՆ/Միշիկըն-1994: 
# Ժամանակակից Իսթանպուլահայ Գրողներ, Լիբանան, 2004: 
# The Other Voice Armenian Women Poetry Through the Ages, USA, Water town, 2004:
# Արդի Հայ Գրականութիւն, Հայաստանի Գրողներու Միութիւն, Երեւան, 2010:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Վերոնա

**Վերոնա**, (), քաղաք է Իտալիայի հիւսիսային մասին, Վենետո երկրամասին մէջ։ 2010 թ-ի տույալներով քաղաքի բնակչութիււնը կը կազմուի 263 818 մարդ։ կը Գտնուի Ադիջե գետի ափին։ Քաղաքի սուրբը Զենոն Վերոնացին է, իսկ քաղաքի տօնը՝ մայիսի 21-ին։ Քաղաքին 30 կմ հեռավորութեան վրայ կը գտնուի Գարդա լիճը։ Վերոնայի առաջին բնակավայրը կը հիշատակուի դերեւս Դոմիցիանոս կայսեր ատեն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիա
Վերջակէտ

**Վերջակէտը** հայերէնի կետադրական նշաններէն մէկն է, որը կը դրուի աւարտուած նախադասութեան վերջը։ Այն նաեւ կը գործածուի հին վրացերէն գրութիւններու մէջ:

## Պատմութիւն
5-9-րդ դարերու հայերէն քերականական աշխատութիւններու եւ ձեռագրերու մէջ վերջակէտն արտայայտուած է մէկ քառակուսի կամ քառանկիւնի կէտով, ինչպէս այսօր միջակէտն է։ Սակայն գործածութեան տեղով եւ մասամբ ձեւով տարբերուած է միջակէտէն։ Վերջակէտի իմաստով այն գրուած է տողէն վերեւ, իսկ միջակէտի եւ ստորակէտի իմաստով՝ տողի վրայ։ Վերջակէտը դրուած է պարզ եւ բարդ նախադասութիւններու վերջը, եւ արտայայտած խօսքի աւարտը, վերջնական դադարը, կամ ըստ հին քերականներու՝ «խորհուրդի վախճանը»։

Տասներորդ դարէն հայերէն գրութիւններու մէջ գրիչներու մեծ մասը գործածած են կրկնակէտն (։) որպէս վերջակէտ։ Այս դարէն վերջակէտը կը դրուի տողի վրայ, իսկ որոշ ձեռագրերու մէջ կը յայտնուի որպէս քառանկիւնի գիծեր։ Կրկնակէտը վերջակէտի դերին մէջ նաեւ յայտնուած է վաղ շրջանի ռուսական ձեռագրերու մէջ տասնչորրորդ դարէն։

Այժմեան երկու կէտով վերջակէտի գործածութիւնն աւելի կանոնաւոր, հաստատուն ու համատարած կը դառնայ ԺԱ-ԺԲ դարերէն սկսեալ, եւ կը շարունակուի մինչ այժմ։

Վերջակէտը կոչուած է նաեւ **կէտ աւարտեալ**։ Ոմն անանուն մեկնիչ եւ հետագային այլ քերականներ, այդ շարքին Վարդան Արեւելցին վերջակէտը կոչած են **արքա**, իսկ Ստեփանոս Սիւնեցին ութերորդ դարին այն կը համարէ **խոստումն** կամ **վախճան**։ Ձեռագրի մը մէջ այն նաեւ համարուած է **վճար եւ հանգիստ բանին**:

## Գործածութիւն
Վերջակէտը հայերէնի մէջ տրոհութեան նշան է. կը դրուի աւարտուած նախադասութիւններու վերջը, եւ կ'արտայայտէ մեծ դադար:

*Օրինակ՝*
* Արդէն գիշեր է։ Իմ քնանալու ժամն է։
* Մեր պարտեզին մէջ արեւածաղիկ կ'աճի։
* Աշնան դեղին տերեւները ծառէն խոնաւ հողին վրայ կը թափին։
Վերջակէտն ամիջապէս կը յաջորդէ նախորդ բառին՝ առանց բացատի, իսկ վերջակէտէն յետոյ կը դրուի մէկ բացատ։ Վերջակէտին յաջորդող բառը (բացատէն յետոյ) կը սկսի գլխագիրով։

## Եունիքոտի մէջ
Վերջակէտը համակարգչային Եունիքոտ ստանդարտին մէջ կը ներկայացուի U+0589 նիշով։

Ուինտոուզի լռելեայն հայերէնի դասաւորութեան խնդիրներէն մէկն է այն, որ վերջակէտն արտահայտող Եունիքոտի U+0589 նիշի փոխարեն գործածուած է անգլերէն երկուկէտն արտայայտող U+003A նիշը։ Թէեւ երկու նիշերն իրարու բաւականին նման են, սակայն քոտաւորման տեսակէտէն խնդիրներ կը յառաջացնեն, քանի որ հայերէն վերջակէտը կ'արտայայտէ նախադասության աւարտն, իսկ անգլերէն երկուկետը՝ ոչ։

## Աղբիւրներ

## Արտաքին յղումներ
* Հայերէն վերջակէտը Եունիքոտի մէջ
* Եունիքոտի հայերէնի նիշերը
Ստորոգութիւն:Կէտադրական նշաններ
Ֆրանց Վերֆել

**Ֆրանց Վերֆել** (), աւստրիացի գրող եւ հումանիստ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է ունեւոր հրէական ընտանիքի մէջ, ուսումը ստացած է Ֆրանց Գաֆքայի եւ Մաքս Պրոտի հետ նոյն ուսումնարանին մէջ, այնուհետեւ՝ Լայպցիգի եւ Համպուրկի համալսարաններուն մէջ։ 1911-1912 ծառայած է բանակին մէջ, բանտարկուած է՝ երկրին մէջ տիրող ռազմամոլութեան դէմ ունեցած ելոյթներուն պատճառով։ Էքսպրեսիոնիզմի վիեննական ուղղութեան հիմնադիրներէն մէկն է, մօտ էր Կրաուսին եւ Ռիլկէին։ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին կը կազմակերպէ խաղապաշտներու ընկերութիւն՝ Մարտին Բուբերի եւ Մաքս Շելերի հետ միասին, թէեւ պատերազմի բռնկումէն ետք բանակ կը զորակոչուի՝ 1915-17 թուականներուն կռուելով արեւելեան ճակատին վրայ։ 

1929-ին կ'ամուսնանայ Ալմէ Մալերի հետ։ 

1938 թ. Աւստրիոյ ֆաշիստական գրաւումէն (Անշլիւս) ետք ստիպուած կ'ըլլայ տեղափոխուիլ Ֆրանսա (Սանարի-Սիւր-Մեր), այնուհետեւ՝ 1940 թ. կնոջ եւ գրող Հենրիխ Մաննի ու անոր ընտանիքին հետ Ֆրանսայէն կ'անցնի Սպանիա եւ Փորթուկալ, ուրկէ ալ՝ ԱՄՆ։ 1941-ին կը դառնայ ԱՄՆ քաղաքացի։ 

Վերֆելը յանկարծամահ եղած է 26 Օգոստոս 1945-ին՝ ԱՄՆ-ի Պեւըրլի Հիլզին մէջ։ Յետագային անոր աճիւնը երախտագէտ խումբ մը հայերու կողմէ փոխադրուած է Վիեննա եւ յանձնուած՝ հողին։

Աւստրիոյ հայ համայնքի ջանքերով, 1998-ին Վիեննայի կեդրոնը կանգնեցուցած են աւստրիացի գրող, հայ ժողովուրդի բարեկամ Ֆրանց Վերֆելի յուշարձանը։

## Ստեղծագործական ժառանգութիւն
[մինի|[Ֆրանց Վերֆելի յուշարձան (Վիեննա)]]
Գրականութեան մէջ առաջին քայլերը առած է որպէս բանաստեղծ։ 1910-ական թուականներուն հրատարակած է քանի մր բանաստեղծական ժողովածու, որոնք տոգորուած են հումանիստական ոգիով եւ պատերազմի դէմ ընդվզմամբ։ Սկզբնական շրջանին գրականութեան մէջ յարած է խաղաղապաշտի ուղղութեան, յետագային հետզհետէ անցած է ռէալիզմի դիրքերու վրայ։ 

1920-30-ական թուականներուն գլխաւորաբար կը գրէ արձակ ստեղծագործութիւններ՝ վէպեր եւ վիպակներ, որոնցմէ առաւելաբար յայտնի են՝ *Վերդի* (Verdi, 1924), *Համադասարանցիները* (Der Abituriententag. Die Geschichte einer Jugendschuld, 1928), *Մուսա լերան 40 օրը* (Die Vierzieg Tage des Musa Dagh, 1933), *Պերնատեդի երգը* (Das Lied von Bernadett, 1941) եւ այլն։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* «Մուսա լերան» անմեռ ոգին
* Խաչիկ Խաչերի ակնարկը Ֆրանց Վերֆելի մասին

Ստորոգութիւն:Աւստրիացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Վէզիւվ Լերան Պայթում (79)

300px|thumb|Պոմպէյի աւերումը, Կառլ Բռիուլով
**Պոմպէյ** Հռոմէական հազուագիւտ քաղաք մըն է, որ կը գտնուի Նափոլիի մօտ։ Վէզիւվ՝ հրաբուխի սոսկալի պայթումով մօտաւորապէս 1700 տարի կորսուած քաղաքը դարձեալ յայտնաբերուեցաւ։ Վէզիւվ Ն.Ք. 79 թուականին շարժման անցնելով 6-8 մեթր խորասուզուեցաւ, ամէն ինչ դարձաւ քար, բնաջնջուեցաւ քաղաքը։ Մօտաւորապէս 250․000 հոգի մահացաւ լաւաներու պատճառով։ Անոնք, որոնք կ'ուզեն տեսնել քար դարձած մարդիկը, նոյնիսկ երեխաները, կրնան այցելել, երեւակայել ու ապրիլ զարհուրելի պահերը։

Ներկայիս UNESCO-ի համաշխարհային ցանկին մէջ ըլլալով, եղած է ժողովրդական, զբօսաշրջական կեդրոն։ Ամէնամեծ եկամուտի աղբիւրներն են գինիի եւ իւղի առեւտուրը։ Տեղումներու շնորհիւ երեւան ելած տաճարները, ամփիթատրոնները, աշխատանոցները, բաղնիքները, գինետուները, փուռերը, բազմագործատեղիներն ու խաղարանները ցոյց կու տան, թէ ժողովուրդը որքան հաճոյասէր է։

## Ծանօթագրութիւններ
 

## Արտաքին Յղումներ
* Քարացած մարդոց քաղաքը․ Պոմպէյ
* Պոմպէյ 
* Մոխիրներու տակեն ելած քաղաք․ Պոմպէյ (առօրեայ պտոյտ)
Վէպ

**Վէպ**, գրական ժանր, էպիքական արձակ ստեղծագործութիւն։

## Վէպի սահմանումը

Վէպի մասին «Հայ վէպի պատմութիւն» գիրքի ծանօթագրութեան մէջ գրուած է. «Վէպը արուեստի ինտելեկտուալացման ամենաբարձր աստիճանն է»։ Ժանրի միջազգային *ռոման* անուանումը կը վերագրուի 11 - 12-րդ դարերուն եւրոպական միջավայրի բոլոր այն ստեղծագործութիւններուն, որոնք գրուած են ռոմաներէն լեզուով՝ ի հակադրութիւն լատինական գրականութեան։ Վէպը «էպիքական ստեղծագործութիւն է, որուն մէջ պատումը կեդրոնացուած է առանձին անհատի ճակատագիրին վրայ, անոր բնաւորութեան եւ ինքնագիտակցութեան ձեւաւորման եւ զարգացման վրայ»։ Սակայն հանրագիտարանային այս ձեւակերպումը երեւոյթի արտաքին կողմն է միայն։

«Հեկել»ը գեղարուեստի պատմութիւնը բաժնած է երկու ձեւի՝ դասական (անթիք) եւ ռոմանթիք։ Ամբողջ միջնադարեան արուեստը յատկացուցած է ռոմանթիքական ձեւին։ Վէպը վերագրելով արուեստի ռոմանթիքական ոճին՝ այն անուանած է «պուրժուական էպոպիա»։ Համեմատելով էպոսն ու վէպը Հեկելը գրած է. «...կը փոխուի նորագոյն վէպերուն մէջ գործող հերոսներու ասպետականութիւնը։ Որպէս անհատներ, օժտուած իրենց անձնական նպատակներով՝ սիրով, պատուով, բարեգործութեամբ կամ աշխարհի բարեկարգման իտիալով, անոնք կը հակադրուին տիրող կարգերուն ու իրականութեան արձակման, զոր ամենուրէք դժուարութիւններ կը դնէ անոնց ճանապարհին»։

Ըստ Պելինսքիի՝ «մեր ժամանակի էպոսը վէպն է», որ իր մէջ  կը կրէ էպոսի բոլոր յատկանիշները, միայն այն տարբերութեամբ, որ վէպին մէջ չկան աստուածներ ու կեանքի առասպելական չափեր, այլ սովորական կեանքն է, քանզի նորագոյն արուեստի համար մասնաւոր մարդու ճակատագիրը էական է։ «Վէպը,-կը գրէ Պելինսքին,- ծագած է քրիստոնէական ժողովուրդներու նորագոյն քաղաքակրթութենէն՝ մարդկութեան պատմութեան այն դարաշրջանին, երբ բոլոր քաղաքացիական, հասարակական, ընտանեկան եւ առհասարակ մարդկային յարաբերութիւնները դարձած էին բազմաբարդ ու տրամաթիքական, կեանքը տարածուած էր անսահման տարրերի խորութեամբ ու լայնքով։ Բացի հետաքրքրաշարժութենէն եւ բովանդակային հարստութենէն, վէպը ոչինչով նուազ է էպիքական բանաստեղծութիւններէն՝ նաեւ որպէս գեղարուեստական ստեղծագործութիւն»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Ստորոգութիւն:Էպիքական սեռի ժանրեր
Թոմաս Վերմայլըն

**Թոմաս Վերմայլըն,** () - Պէլճիքացի ֆուտպոլիստ , անգլիական Պարշելոնայի եւ Պէլճիքայի ֆուտպոլի ազգային հաւաքականի պաշտպան:

## Խումբի Ասպարէզ
### Այաքս
1 Յուլիս 2003 թուականին Վերմայլընը հինգ տարուան պայմանագիր կնքեց նիտեռլանտական Այաքսի հետ։ Վերմայլընի տեպիւտը կայացաւ նիտեռլանտներու առաջնութեան մէջ 15 Փետրուար 2004 թուականին Վոլենտամի հետ խաղին, ուր Այաքսը յաղթեց 0:2 հաշուով։ Այդ Վերմայլընի միակ հանդիպումն էր Այաքսի կազմին մէջ 2003/04 մրցաշրջանին, որով Այաքսը դարձաւ Նիտեռլանտներու ախոյեան։

### Արսենալ
2009 թուականի Յունիսի սկիզբները Վերմայլընով կը հետաքրքրուին Լոնտոնի Արսենալը, որուն պէտք էր պաշտպանութեան ամրապնդումը։ Յետոյ Արսենալը կատարեց պաշտօնական առաջարկ 10-12 միլիոն ֆունտ-ստերլինկի դիմաց գնելով 23-ամեայ Վերմայլընը տրանսֆըրի իրաւունքը։

Խումբէն վան Պերսիի հեռանալէն յետոյ Վերմայլընը դարձաւ խումբին աւագը։

### Պարշելոնա
Վերմայլըն միացաւ Պարշելոնայի կազմին 2014 թուականին։ Եւ Պարշելոնայի հետ շահէցաւ 5 գաւաթներ 2014-2015 թուին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Արսենալի պաշտօնական կայք
*Փրեմիեր Լիկայի պաշտօնական կայք 

Ստորոգութիւն:14 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արսենալի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Պելճիքացի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի ֆութպոլիստներ
Վիգէն (անձնանուն)

**Վիգէն**, հայկական արական տարածուած անուն։ 

* Լատինագիր ձեւը՝ 

## Անունը Կրողներ
* Վիգէն (երգիչ) կամ Վիգէն Տէրտէրեան (1929-2003) պարսկահայ փոփ երգիչ եւ դերասան
* Վիգէն Աւետիս (ծն.1968 Երեւան) քանդակագործ
* Վիգէն Գլակ (1889 Սասուն-1977 Պէյրութ) բանասէր
* Վիգէն Զաքարեան (1969 Պէյրութ-զ.1992 Լիսագոր) Արցախեան Ազատամարտ մասնակից
* Վիգէն Շարոյեան (ծն.1959 Հալէպ) նկարիչ
* Վիգէն Սարգսեան (ծն.1975 Երեւան) 2016-էն պաշտպանութեան նախարար

## Ծանօթագրութիւններ
Վիգէն Ադդարեան

**Վիգէն Ադդարեան**, որդին գրագէտ Արմէն Դարեանի եւ Արսինէ Փիլիկեանի, օժտուած է բանաստեղծի ձիրքերով. կու տայ զգայուն տաղեր Հայաստանի աղէտեալներուն եւ իր որդիին մասին, ինքնատիպ ու կենսունակ գրիչովը։

Ծնած է Պէյրութ, աւարտած է Հ.Բ.Ը.Մ. Երուանդ Տէմիրճեան եւ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանները։ Յաճախած է նաեւ Երուանդ Հիւսիսեան Հայագիտական Հիմնարկը։

Մասնագիտական ուսումը ստացած է Չեխոսլոխաքիոյ Պոնօ քաղաքի (այժմ Չեխական Հանրապետութեան երկրորդ մեծագոյն քաղաքը) բարձրագոյն փոլիթէքնիք համալսարանին մէջ։ Ապա մասնագիտութիւնը կատարելագործած Է Ֆրանսայի Կռընոպլ քաղաքի փոլիթէքնիքի կիրառական թուագիտութեան եւ համակարգիչներու բաժանմունքին մէջ, ուր կատարած է նաեւ գիտահետազօտական աշխատանք։ Տիրացած է ելեկտրական ճարտարագիտութեան մագիստրոսի տիտղոսին։

Հաստատուած է Մոնթրէալ եւ այժմ կը շարունակէ ուսումը, տիրանալու համար առեւտրական վարչագիտական ճիւղի մագիստրոսի աստիճանին։

Շնորհիւ չեխերէն լեզուի մէջ ունեցած հմտութեան, ծանօթացած է այդ ժողովուրդին դրական գլուխ-գործոցներուն, իրենց բնագրին ընդմէջէն։

Իր բանաստեղծութիւններէն ոմանք լոյս տեսած են Մոնթրէալ հրատարակւող «Ապագայ» շաբաթաթերթին մէջ եւ արտատպուած՝ սփիւրքահայ այլ պարբերականներու մէջ։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Վիգէն Զաքարեան

**Վիգէն Զաքարեան** (15 Մարտ 1969, Պէյրութ, Լիբանան - 8 Մայիս 1992, Շուշի, Արցախ) հայ ազատամարտիկ, Հայ յեղախոխական դաշնակցութեան Լիբանանի երիտասարդական միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պէյրութ 1969 Մարտ 15-ին։ Աւարտած է Համազգայինի «Մելանքթոն եւ Հայկ Արսլանեան» ճեմարանը 1988 տարեշրջանին։ Հետեւած է Հայկազեան համալսարանի առեւտրական ճիւղի կարգ մը դասընթացքներուն։ Անդամակցած է Հ.Մ.Ը.Միութեան հեծելարշաւի խումբին։ Անդամակցած է Հ.Յ.Դաշնակցութեան Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան (Լ.Ե.Մ.), որուն շարքերէն ներս վարած է պատասխանատու բազմաթիւ պաշտօններ։

Իբրեւ մշակութասէր, մաս կազմած է նաեւ Համազգայինի պարախումբի միաւորին։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին, մասնակցած է հայկական թաղամասերու պաշտպանութեան։ 17 Ապրիլ 1992-ին իբրեւ կամաւոր կը մեկնի Արցախ։ Կը մասնակցի Շուշիի ազատագրման կռիւներուն։ Կը նահատակուի Լիսագորի բարձունքներուն դիմաց 1992 Մայիս 8-ին։ Կը թաղուի Եռաբլուրի նահատակաց պանթէոնը, Երեւան։

## Պարգեւներ Եւ Մրցանակներ
Յետ մահու կը պարգեւատրուի Լ.Ղ.Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով եւ «Արիութեան համար» մետալով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Հայ Պատանիին Գիրքը, Ա. Հատոր։

## Արտաքին յղումներ
* Ճեմարանի Մէջ Ծառատնկում Վիգէն Զաքարեանի Յիշատակին։

Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1992 մահեր
Ստորոգութիւն:8 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Վիգէն Կիւլվարդեան

Տոքթ. **Վիգէն Կիւլվարդեան**, ծնած Յունիս 1956-ին, Պէյրութ, Լիբանան, Ասատուր եւ Սոնիա Կիւլվարդեաններու զաւակն էր, ծնած Հաճընցի տան մէջ: Փոքր տարիքէն ան իր յախուռն ներկայութիւնը կը ցուցաբերէ Էշրէֆիէի Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանէն ներս, ապա երկրորդական ուսումը կը շարունակէ Պէյրութի Հայ Աւետարանական Քոլէճին մէջ, զոր կ'աւարտէ 1975-ին՝ Լիբանանի պատերազմի սկզբնական օրերուն: Ան քաղաքի Հայ Սքուլին մէջ կ'աշակերտէ ուսումնական եւ ազգային դաստիարակութեան տիտաններ Զաւէն Մսրլեանին, Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանին, Ասպետ Տօնապետեանին եւ այլոց, անձիք՝ որոնց հանդէպ իր ակնածանքն ու խոր յարգանքը պահեց Վիգէն մինչեւ իր մահը:

Ապա մէկ տարի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանը յաճախելէ ետք, իր ծնողքին թելադրանքով, քրոջ՝ Մանիայի հետ կը տեղափոխուի Ֆիլատելֆիա, ԱՄՆ, հօր անմիջական պարագաներուն մօտ: Մէկ տարի Community College յաճախելէ ետք, ան կ'ընդունուի Ֆիլտաելֆիոյ PCPS համալսարանը, զոր Pharm D տիտղոսով կ'աւարտէ 1982-ին: Վիգէնի համար դեղագործութեան դասընթացքներու կողքին, կարեւոր էր նաեւ ստանալ ազգային ու հոգեկան սնունդ: PCPS-ի զուգահեռ, ան կ'արձանագրուի Thomas Jefferson University, Վահէ Օշականի հայագիտականի դասընթացքներուն: Բան մը, որ Վիգէնը առաջնորդեց մինչեւ վերջ մեծ երկիւղածութեամբ յիշելու հայ գրականութեան սփիւռքեան աստղ Վահէ Օշականը:

Լիբանանի պատերազմի այդ տաք օրերուն՝ 1982-ին, Վիգէնի ծնողքը կը փոխադրուի Լոս Անճելըս: Վիգէն վկայեալ հօրն իսկ ունեցած դեղագործի վկայականով կը միանայ ծնողքին Քալիֆորնիոյ մէջ, ուր երեք տարիներ Rite Aid հաստատութեան մէջ ծառայելէ ետք, կը հիմնէ Ideal Pharmacy-ն Հոլիվուտի մէջ, 1985-ին, իբրեւ գործակից ունենալով իր հայրը՝ Ասատուր: Գործի մարզ մը, զոր ապա Վիգէն ընդլայնեց դեղարանի մը յաւելումովը Կլենտէյլի մէջ:

Վիգէն շաղուածքով եւ համոզումով ընկերվարական էր: Բան մը, որ զինք առաջնորդեց ծառայելու հօր պատկանած ազգային կուսակցութեան:

Ապա Վիգէն, տոքթ. Բերկրուհի Նաճարեանի թելադրանքով կը նուիրուի ՀԲԸՄի Մարի Մանուկեան վարժարանի հոգաբարձութեան աշխատանքին՝ բան մը, զոր ան կը կատարէ համակ 20 տարիներու ընթացքին, նախաձեռնելով ամառնային փառատօնը, իր դրոշմը դնելով անոր վրայ, եւ գործակցելով աշակերտներու, ուսուցչական կազմին եւ ծնողներու հետ: Փառատօնը կ'ունենայ աննախընթաց յաջողութիւն եւ կը դրոշմուի հազարաւորներու միտքերուն մէջ իբրեւ դպրոցական իւրայատուկ կերպով բարգաւաճ նախաձեռնութիւն:

Այս աշխատանքներուն կողքին, Վիգէն զարկ կու տայ յօդուածագրութեան, զարգացնելով իր ինքուրոյն One Man's Opinion վերնագրուած սիւնակը, «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթին մէջ: Տեսակէտներու արտայայտութեան իր այս ձեւը մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ եւ լաւապէս կը գնահատուի գաղութէս ներս:

Վիգէն Սեպտեմբեր 1989-ին կ'ամուսնանայ լիբանանահայ Լիւսի Սարգիսեանի հետ: Անոնք կը բախտաւորուին Նարով եւ Լարով:

Ան իր աչքերը փակեց 10 Փետրուար, 2016-ի վաղ առաւօտուն, իր տան խաղաղութեան մէջ, յետ անակնկալ սիրտի կաթուածի:
Ալէյշ Վիտալ

**Ալէյշ Վիտալ Փարէու** (, ծն.21 Օգոստոս 1989), սպանացի ֆութպոլիստ է, որ կը խաղայ Պարշելոնայի կազմին մէջ։ Անոր հիմնական խաղային դիրքը աջ ուինկն է, սակայն կրնայ խաղալ նաեւ որպէս կիսապաշտպանի դիրք։Ալէյշ Վիտալը 2015 թ. Սեւիլեայի հետ հաղթեց Եւրոպա Լիկան, որմէ ետք 18 միլիոնի դիմաց տեղափոխուեցաւ Պարշելոնա.

## Ակումբային Ասպարէզ

### Վաղ տարիներ
Ծնած է Կատալոնիա: 2007 թուականին պայմանագիր ստորագրած է Էսպանյոլի հետ, բայց ոչ մէկ անգամ առաջին խումբին խաղերուն մասնակցութիւնէ բերած, աւարտելով մրցաշարգը յունական Պանտրիակոսի կազմին մէջ, որտեղ կը խաղար վարձավճարով։2010 թուականի ամռան Վիտալը միացավ Մալլորկային, որը հանդէս կուգար երկրորդ դասակարգին մէջ։ 

### Ալմերիա
250px

2011 թուականի Յունիսի կեսերուն, Վիտալը միացավ Ալմերիա Բ-ին, որտէղ իր փոխանցումը որոշեց 2011 Օգոստոս 27-ին՝ մրցելով Քորտոպայի դէմ։ Կարճ ժամանակի մէջ ան միացավ առաջին խումբին, որտեղ ստացավ 8 համարով մարզաշապիկ։ Իր երկրորդ մրցաշարքներուն Վիտալը խփեց 4 կոլ 37 խաղերու մէջ, որմէ 30-ը դուրս եկած էր խաղցողի կարգավիճակով։ Ան խաղցաւ 2600 վայրկեան խաղադաշտին մէջ եւ պատճառ եղաւ որ Ալմերիա վերադարնայ Լա լիկա։

### Սեւիլեա
2014 թուականի Յունիս 16-ին, Վիտալը պայմանագիր ստորագրեց Սեւիլեայի հետ 3 միլիոն աշխատավարձքով։ Անոր Փոխանցումը եղավ օգոստոս 12-ին ՈՒԵՖԱ սիւփըրգաւաթի շրջանակներուն մէջ, որտէղ խումբը 2-0 հաշիւով պարտուէցաւ Ռէալ Մատրիտին դէմ, իսկ Վիտալը խաղալով 66 վայրկեան փոխարինուեցաւ ուրիշ մարզիկով։ Առաջին կոլը խփէց 11 օր ետք՝ Վիլեառեալի դէմ խաղին, որը աուարտեցաւ 1-1 հաշիւով, իսկ Վիտալը բացաւ խաղին հաշիվը։

### Պարշելոնա
2015 թուականի Յունիս 7-ին, Վիտալը հինգ տարուայ պայմանագիր ստորագրէց կատալոնական գրանդի հետ։ Փոխանցման արժեքը եղաւ 18 մլն փաունտ։ Ան յաջող անցաւ բժշկական քննութիւնը եւ պաշտօնապէս ներկայեացուեցաւ։

Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:21 Օգոստոսի ծնունդներ
Վիեննայի Միջազգային Օդակայան

**Վիեննայի միջազգային օդակայան** (, ԻԱԹԱ՝ VIE, ԻՍԱՕ՝ LOWW) կամ **Վիեննա-Շուեխաթ** (), Վիեննայէն 18 քմ. դէպի հարաւ-արեւելք եւ Պրաթիսլաւայէն 57 քմ. արեւմուտք Շուեխաթ քաղաքին մօտ տեղակայուած, Աւստրիոյ ամենածանրաբեռնուած օդակայանն է։ Օժտուած է լայնամարմին՝ միչեւ Airbus A380 օդանաւեր ընդունելու հնարաւորութեամբ: Օդակայանը ունի իրականացուող թռիչքներու եւրոպական, ինչպէս նաեւ դէպի Ասիա, Հիւսիսային Ամերիկա եւ Ափրիկէ հեռաւոր ուղղութիւններու խիտ ցանց մը: 2017-ին օդակայանը սպասարկած է 24.4 միլիոն ճամբորդներու՝ 2016-ի համեմատ 4.5% աճով:

Օդակայանը գործունէութեան հանգոյց մըն է Austrian Airlines-ին հաար: 2008-ին  World Airport Awards արարողութեան ատեն Վիեննա-Շուեխաթ կը ճանչցուի Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպայի լաւագոյնը։

## Պատմութիւն
1938-ին անիկա կառուցուած է իբրեւ ռազմական օդակայան, 1945-ին Մեծն Բրիտանիան առած է իր հսկողութեան ներքեւ: 1954-ին  Betriebsgesellschaft-ը կը հիմնուի եւ, իբրեւ երկրին հիմնական օդակայանը, Շուեխարթ կը փոխարինուի Ասփերնով։ Այդ օրերուն օդակայանը ունէր մէկ վազքուղի, որու երկայնքը  1959-ին հասաւ մինչեւ 3.000 մ.։ Օդակայանին նոր մասնաշէնքին կառուցումը կը սկսի 1960-ին, 1972-ին կը կառուցուի երկրորդ վայրէջքին-վերելքին երթուղին։
## Ծանօթագրութիւններ
Վիժում

300px|մինի|աջից|Վիժում Abortion

**Վիժում** յղիութեան ընդհատում, ժամանակին բժշկութեան մէջ տարբեր դեղամիջոցներ օրինակ (միֆեպրիսթօն, բրոսթակլանտին) եւ վիրաբուժական ձեւեր։ Սակայն այս դեղերը ոչ մէկ ազդեցութիւն ունին առաջին եռամսեային։

## Տեսակները

Վիժումը արգանդի եւ պտուղի կապի խախտումն է։ Պատճառներէն մէկ քանին (արեան հիւանդութիւններ, վիթամիններու պակաս, սրտի հիւանդութիւններ եւ այլն), սննդական եւ .... թունաւորում, ճառագայթային հիւանդութիւն, սեռական գործարաններու հիւանդութիւներ (արգանդի բորբոքում...), ինչպէս նաեւ ֆիզիքական հարցեր (ծանրութիւն բարձրացնել, որովայնի վնասուածք) ու հոգեկան ապրումները (վախ, յուզմունք)։

Ըստ դարմանատան ընթացքին՝ ինքնաբեր վիժումը կ'ըլլայ սպառնացող (արգանդի թեթեւ կծկումներ, կոնքի ցաւեր, չնչին արիւնային արտադրութիւն), սկսուող (արգանդի ցաւեր եւ կոնքի, անընդմէջ արիւնային արտադրութիւն արգանդի պարանը պահպանուած է, անցքը փակ է), «Ընթացքի մէջ» (արգանդի կծկումներ եւ ուժեղ ցաւեր, անընդհատ առատ արիւնային արտադրութիւն՝ արգանդի կարճցած պարանը)։ Սպառնացող եւ սկսւող վիժումի պարագային յղիութեան պահպանումը հնարաւոր է (անկողնային ռեժիմ, արգանդի կծկումը դանդաղեցնող, ջղային համակարգը հանգստացող դեղանիւթեր, վիթամիններ), միւս անհնար ձեւերու պարագային, օրինակ՝ ուժեղ արիւնահոսութիւններու ժամանակ կը մաքրուի արգանդի խոռոչը։

**Արհեստական վիժումը** պտուղի հեռացումն է կամ յղի կնոջ մարմնին վրայ անմիջաբար ներգործելու միջոցով։ Կը տարբերին օրինական (բժշկական) եւ ապօրինի արհեստական վիժումները։ Օրինական արհեստական վիժումը կը կատարուի հիւանդանոցային պայմաններու մէջ վիրահատական միջամտութեամբ։ Վիժումը կը թոյլատրուի ժառանգաբար փոխանցուող ծանր հիւանդութիւններ, առողջական վիճակի համար վտանգաւոր յղութեան, ինչպէս նաեւ անցանկալի ծննդաբերութեան պարագային։ Վիժումը կը կատարուի բժշկական մանրակրկիտ հետազօտութիւններէն յետոյ՝ յղութեան առաջին 12 շաբթուան ընթացքին։ Ապօրինի կը համարուի արտահիւանդանոցային պայմաններու (նոյնիսկ բժիշկի կողմէ) կատարուող ամէն տեսակի վիժում։ Ապօրինի վիժումը վտանգաւոր է կեանքի համար, ան կրնայ արգանդի պատռուածքի եւ ներքին գործարաններու վնասուածքներու պատճառ դառնալ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Վիլեամաեօր տէ Կալեկօ

**Վիլեամաեօր տէ Կալեկօ** ար․ **Վիլեամաեօր դէ Գալյէգօ** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ,կը մտնէ Սարագոսա նահանգի կազմէն ներս, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Սարագոսա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 93 *քկմ*։ Բնակչութիւնը 2888 *մարդ* (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։  Նահանգի կեդրէն ունի 4 *կմ* հեռաւորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Պատկէրասրահ

Ermina Villamayor 01.JPG|
Villamayor 02.JPG|
Villamayor 04.JPG|
Villamayor 03.JPG|


## Աղբիւրներ

## Արտաքին հղումնէր
* Պաշտօնական էջ 
* Web del municipio de Villamayor de Gállego 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Վիլյար տէ Լոս Նաւարոս

**Վիլյար տէ Լոս Նաւարոս** ար․ *Վիլար տե լոս Նավառոս* (), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Սարագոսա պրովինցիայի կազմին մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Կամպո-դե-Դարոկա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 93 *քկմ*։ Բնակչութիւնը 2888 *մարդ* (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 4 *կմ* հեռաւորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

IglesiaVillar1.jpg|Եկեղեցին
IglesiaVillar2.jpg|Եկեղեցու խորանը
SantanaVillar.jpg|
PuenteVillar.jpg|


## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Web del municipio de Villamayor de Gállego 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Վիթորիա Աղանուր

**Աղանուր Վիթորիա** Բոմբիլի «Vittoria Aganoor», () բանաստեղծուհի**,**

Ծնած է Բատուա, իտալահայ Աղանուրեան վաղեմի ազգատոհմէն, որուն նախնիք Պարսկաստանի Նոր Ջուղա քաղաքէն գաղթած են Հնդկաստան եւ անկից Վենետիկ (Տե՛ս Ալիշանի «Հայ-Վենետ»ի Յառաջաբանը էջ Ժ ծանօթութիւնը), Վիթորիա ծնած է իտալիա, կրթուած հոն անտեղեակ մայրենի լեզուին, սկսաւ  գրել իտալերէն լեզուով, իր հայրը Եդուարդ Աղանուր Իտալիա գաղթելով ամուսնացած է ճոզէֆինա իտալուհւոյն հետ: Ուսուցիչները եղած են երկու նշանաւոր իտալացի քերթողներ: 1875-ին երբ իր անդրանիկ քերթուածով երեւցաւ Աղանուր, յայտնութիւն մը դարձաւ: Հեղինակած է «Legenda Etcrna» քերթուածներու գոհար հատորը, զոր Հ. Արսէն Ղազիկեան Հաւիտենական գրոյց վերնագրով աշխարհաբարի թարգմանեց եւ հրատարակեց 1905-ին: 1896-ին գրաբար լեզուով թարգմանած էր արդէն «Լռութիւնը» քերթուածը. Հ. Ղազիկեանի կը պարտինք Աղանուրի բազմաթիւ քերթուածներու հայերէն թարգմանութիւնը, հրատարակուած Տարեցոյցներու եւ թերթերու մէջ:

Աղանուր իր քերթուածներուն մէջ կը յայտնէ հայուհի մը ըլլալը. Կը զգար նաեւ ճակատագրին դառնութիւնը: Ատանայի որբերուն ի նպաստ հրատարակելի Գեղունիին մէջ գործուած վայրագութեան դէմ պիտի պոռթկար, բայց վաղահաս մահը հազիւ ժամանակ տուաւ բաց քարդով մը մասնակից ըլլալու իր ազգին մեծ սուգին (Տե'ս 1910-ին հրատարակուած «Գեղունի»ն:) Աղանուրի մահը (1910) ողբաց իտալական մամուլը, իսկ ամուսինը Բոմբիլի, անձնասպան եղաւ չդիմանալով իր սիրելի կնոջ մահուան առթած ցաւին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վինս Վոն

**Վինսընթ Անթընի** «**Վինս**» **Վոն** (, ծնած 28 Մարտ, 1970, Մինեափոլիս, Մինեսոթա, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան, ֆիլմի արտադրիչ, թատերագիր եւ կատակերգակ մըն է:

Վոն սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը ուշ 1980ական թուականներուն տարբեր հեռուստաշարներու մէջ փոքր դերեր ստանցնելով. ան կը շահի հռչակ երբ 1996-ին կը ստանցնէ դեր մը կատակերկագական եւ տրամա *[[Swingers (1996 ֆիլմ)|Swingers]]* ֆիլմին մէջ։ Ան բազմաթիւ 1990ական ֆիլմերու մէջ դերեր ստանցնած է, որոնցմէ են հետեւեալը՝ *[[Rudy (ֆիլմ)|Rudy]]* (1993), շատ հռչակաւոր *[[The Lost World: Jurassic Park]]* (1997), եւ տրամա ու զգայացունց *[[Return to Paradise (1998 ֆիլմ)|Return to Paradise]]* (1998) ֆիլմերը:

2000ական թուականներուն, ան ստացաւ հռչակ բազմաթիւ ֆիլմերու դերեր ստանցնելով, ինչպէս *[[Old School (ֆիլմ)|Old School]]* (2003), ** (2004), *[[Wedding Crashers]]* (2005), *[[The Break-Up]]* (2006), եւ *[[Fred Claus]]* (2007): Ան շարունակեց իր կատակերգական դերերը 2010ական թուականներուն *[[The Dilemma]]* (2011), *[[The Watch (2012 ֆիլմ)|The Watch]]* (2012), եւ *[[The Internship]]* (2013) ֆիլմերով: 2015-ին, ան գլխաւոր դեր մը ստանցնեց իբրեւ Ֆրենք Սեմիըն HBO ընկեութեան ոճրագործական-զգայացունց *[[True Detective]]* հեռուստաշարի երկրորդ եղանակին մէջ, Քոլին Ֆարելի եւ Ռէյչըլ Մքատամզի հետ:

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշար

### Երգի Տեսահոլովակ

### Ելեկդրոնային Խաղեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մինեաբոլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Գէորգ Վիշապեան

**Գէորգ Վիշապեան** (բուն անուն՝ *Սարգիս Քէչեան*, , Մեծ Եղեռնի զոհ), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Նախնական ուսումը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ։ Առեւտրական գործով կը մեկնի Իզմիր եւ կը մտնէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերուն մէջ։ 1906-ին ռումբի պայթումի մը հետեւանքով փախուստ կու տայ եւ կ’ապաստանի Եգիպտոս։ Իր բացակայութեան ընթացքին, կը դատապարտուի ցկեանս բանտարկութեան եւ տաժանակիր աշխատանքներու։ Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, Եգիպտոսէն կը վերադառնայ Կեսարիա, ուր կը շարունակէ յեղափոխական գործը, իբրեւեւ հասարակական գործիչ։ Իր ընկերները փրկելու համար, կը վերցնէ անոնց դէմ բանաձեւուած բոլոր մեղադրանքները եւ կը դատապարտուի մահուան։ 2 Յունիս 1915-ին բանտին մէջ կ’ենթարկուի բազմատեսակ դժուարութիւններու ու ապա կախաղան կը բարձրանայ։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն 

## Արտաքին յղումներ
* Ազատ օր, Հ․Յ․Դ․ Յունաստանի պաշտօնական կայքէջ

Ստորոգութիւն:2 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Վիպապաշտ արձակ

**Վիպապաշտ արձակ՝ մինչեւ 1880-ական տարիները**, Նոյն ժամանակաշրջանի արձակը նուազ յստակ դիմագիծով կը ներկայանայ։ Այսպէս« 1850-1880 երեսնամեակի արձակագիրներէն քիչեր ուղղակի վիպապաշտ կրնանք նկատել։

Ոմանք այդ ուղղութեան մօտ են խառնուածքով, եւ ոչ այնքան՝ գործի առարկայական յատկանիշներով (Խաչատուր Աբովեան)։ Ուրիշներ՝ գաւառական որոշ պարզութեամբ, զգացականութեամբ՝ մինչ միւս կողմէ կը մնան կապուած հողին, իրականին (Մկրտիչ Խրիմեան, Գարեգին Սրուանձտեանց, Պերճ Պռօշեան)։

Նոյնիսկ Րաֆֆիի կամ Ծերենցի նման վիպագիրներ, բացայայտօրէն վիպապաշտական ըմբռնումներու տէր, իրենց գործի մի քանի կորմերով կը հակին իրապաշտութեան։

## Այդ տասնամեակներու արձակ սեռերը
### Վէպ
Ի հարկէ՝ Րաֆֆի, Ծերենց, բայց կանխապէս՝ Աբովեան. աւելի ուշ՝ Սրբուհի Տիւսաբ։
### Պատմուածք
Պատումի այլ ձեւեր (Ղազարոս Աղայեան, Պերճ Պռոշեան, Մինաս Չերազ):
### Թաաերգութիւն
Պ. Դուրեան, Մ. Պէշիկթաշլեան, Թովմաս Թէրզեան։

### Արձակի այլ տեսակներ
Քրոնիկ, յուշագրութիւն, ուղեգրութիւն (Գր. Օտեան, Մատթէոս Մամուրեան, Եղիա, Խրիմեան, Գ. Սրուանձտեանց, Խ. Աբովեան, Ղ. Աղայեան...)։

Գալով այս գրագէտներու մշակած ընդհանրական թեմաներուն, անոնք մասով մը անձնական-քնարական են, բայց աւելի յաճախ՝ ունին շեշտուած հայրենական-գաւառական բովանդակութիւն։ Երբեմն անոնք ուղղակի հայրենասիրական են, գաղափարագրական ուժեղ լիցքով՝ հասնելով մինչեւ քարոզչականի։

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Բ.-Գ. տարիներ, էջ 36:

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր