open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուրբ Յակոբ Եկեղեցի (Արարատ գիւղ)

350px|մինի|աջից|'''Սուրբ Յակոբ Եկեղեցի'''
**Սուրբ Յակոբ եկեղեցի,** Հայ Առաքելական եկեղեցի Արարատի մարզի Արարատ գիւղի մէջ։ Ընդգրկուած է Արարատի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
Կը գտնուի Արարատ գիւղի մեջ։ Կառուցուած է 1866 թուականին Պարսկաստանի Մակու քաղաքէն այստեղ ներգաղթած հայերու նախաձեռնութեամբ։ Բազիլիկ կառոյց է, որ երկու շարք երեքական մոյթերով կը բաժնուի երեք նաւերու։ Կիսաշրջանաձեւ խորանի երկու կողմերուն մէջ ուղղանկիւն աւանդատներ են։ Ձախակողմեան աւանդատան մօտ մկրտութեան աւազանն է։ Խորանի աջ եւ ձախ կողմերուն կամարակապ որմնախորշեր են։ Եկեղեցին ունի երեք մուտք՝ հիւսիսային, արեւմտեան եւ հարաւային։ Կառուցուած է տեղական գորշ տրաուերտին քարով։ Պատերը ներսէն սւաղուած են կրով։

Եկեղեցիին կից զանգակատունը կառուցուած է 1866 թուականին, վերակառուցուած՝ 2008-2010 թթ.՝ հովանավորներ Սամուէլ եւ Ստեփան Վարդանեաններու կողմէն։

Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիվն է Տէր Դաւիթ քահանայ Սահակեանը։
## Պատկերասրահ

Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat.jpg|Սուրբ Յակոբ եկեղեցի
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (1).jpg|Սուրբ Յակոբ եկեղեցի
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (3).jpg|Զանգակատուն
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (6).jpg|Զանգակատուն
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (5).jpg|Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ խորանը
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (8).jpg|Եկեղեցւոյ հիմնադրութեան մասին արձանագրութիւն
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (9).jpg|Զօրաւար Անդրանիկին նուիրուած յուշահամալիր՝ եկեղեցւոյ բակին մէջ
Պատկեր:Vazgen Sargsyan Memorial 11.jpg|Սպարապետ Վազգէն Սարիգսեանին նուիրուած յուշաքար՝ եկեղեցւոյ բակին մէջ
Պատկեր:Saint Hakob church, Ararat (7).jpg

## Գրականություն
* Հակոբյան Ս. Արարատի մարզ. Պատմական ակնարկ, Երեւան, 2010։
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ)

## Հիմնադրման Պատմութիւն
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ) հիմնուած է 1930-ին, Նոր Գիւղ հայաւանին մէջ, նախաձեռնութեամբ` Սահակ Բ. Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Օծումը կատարուած է 26 նոյեմբեր 1933-ին, ձեռամբ` Բաբգէն Ա. Աթոռակից Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Եկեղեցին ունի մէկ Աւագ Սեղան, մկրտութեան աւազան, վերնատուն, զանգակատուն եւ սիւնազարդ կառոյց մը, ճարտարապետ եղած է Խաչէր Արապեան:

## Հիմնական վերանորոգութիւններ եւ բարեզարդումներ

1973-ին, իրականացած են շարք մը նորոգութիւններ: 1984-1987 տարիներուն, իրագործուած են հիմնական վերանորոգութիւններ եւ բարեզարդումներ, բարեկարգուած է վերնատունը եւ օժտուած ձայնային յարմարութիւններով, վերաշինուած է Աւագ Սեղանը (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Գեղամ Խրիկեանի), կառուցուած է Ս. Սարգիս Զօրավարի սրբանկարին նուիրուած խորանը (1986):

1984 թուականին, վերանորոգուած են մկրտութեան աւազանը (բարերարութեամբ` Տէր եւ Տիկ. Զoր. Արամ Գարամանուկեանի) եւ շքամուտքը:

10 Դեկտեմբեր 1989-ին, նախաձեռնութեամբ Բալուի Հայրենակցական Միութեան, շրջափակին մէջ կանգնած է Հայաստանի երկրաշարժի զոհերուն նուիրուած Յուշակոթող-Աղբիւրը (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Անդրանիկ Միհրանեանի):

Շրջափակէն ներս կը գործէր Ազգ. Սահակեան Վարժարանը:

Ամէն տարի, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի «Ելն 7 Վիրապն» տօնին, հանդիսաւորապէս կը նշուի եկեղեցւոյ անուանակոչութեան տօնը:

2004-ին հիմնուած է «Գրիգոր Լուսաւորիչ» եկեղեցւոյ հոգեւոր լսարանի **«Սաղմոս» երգչախումբը**:

2011-ին սկիզբ առած Սուրիոյ պատերազմին պատճառով Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ) յաճախ հրթիռակոծումներու թիրախ դարձաւ եւ պայթումներու պատճառով կառոյցը միշտ ենթարկուեցաւ քանդումի, հրդեհի եւ աւերի:

## Աղբիւրներ
* եկեղեցու շրջակայքն է հրթիռակոծվել Հալեպում
* Հրթիռակոծություն Հալեպի հայաշատ թաղամասում, զոհեր եւ վիրավորներ չկան
* Յաղթանակած Հալէպ

## Ծանոթագրություններ
Սուրբ Յարութիւն Եկեղեցի (Տաքա)

300px|մինի|աջից|Տաքայի Սուրբ Յարութիւն եկեղեցին
**Սուրբ Յարութիւն եկեղեցի** (անգլերէն՝ the Armenian Church of the Holy Resurrection in Dhaka), Հայ առաքելական եկեղեցի Պանկլատէշի Տաքա քաղաքի հին հատուածի Արմանիթոլա շրջանին մէջ։

Ներկայումս եկեղեցին փակ է, ներս մտնելու համար անհրաժեշտ է թույլտվութիւն իշխանութիւններէն։ Պանկլատէշի կառավարութիւնը եկեղեցին ներառել է ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։

## Պատմութիւն

Եկեղեցին կառուցուած է 1781 թուականին Արմանիթոլա շրջանի հայկական փողոցին մէջ, գերեզմանատան կից գտնուող փայտէ ժամատան տեղը։ Ս. Յարութիւն եկեղեցին կառուցուած եւ սկսած է ո՛չ միայն իբրեւ պաշտամունքի վայր ծառայել, այլ նաեւ՝ իբրեւ հաւաքավայր: 1837-ին կը կառուցուի զանգակատունը, որ իր վրան նաեւ ժամացոյց մը ունէր, իսկ 1907-ին՝ երիցատուն մը։ Այն օծած է Եփրեմ եպիսկոպոսը, ով յետագային դարձաւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Եփրեմ Ա. Ձորագեղցի։
մինի|Հայկական եկեղեցի, 1971
Հայերն այստեղ եկած են 17-18 դարերուն եւ հիմնականօրէն զբաղած են առեւտուրով։ Շնորհիւ առեւտուրի ոլորտի մէջ հայերուն ունեցած յաջողութիւններուն, որոնք կը բարելաւէին պետութեան տնտեսական վիճակը, Մեծ Մոնկոլներու կայսրութեան ղեկավար Ագպար Ա. Մեծը հայերուն թոյլ տուած է ազատօրէն դաւանիլ իրենց կրօնին։ Տաճարի կառուցման համար գումար հաւաքած է Պենկալի ամբողջ հայկական համայնքը։ Եկեղեցին կառուցուած է Տաքայի աժխոյժ հայաբնակ շրջաններէն մեկում՝ Արմաթիոլի մէջ։ Տաքայի մէջ հայեր այլեւս չկան, եկեղեցին չունի մշտական վանահայր եւ այդ պատճառով ժամերգութիւններու համար տարին երկու անգամ Աւստրալիայէն այստեղ կու գայ հայոց արքեպիսկոպոսը։ Եկեղեցիին հետեւող միակ հայը՝ Մարտինը, (Մայքըլ Ջոզէֆ Մարտին) Տաքա եկած է 1942 թուականին։ ան հոգ տարած է եկեղեցւոյ եւ անոր հարեւանութեամբ գտնուող գերեզմանատան նկատմամբ, ուր թաղուած են մօտ 400 հայեր։ Ան արդէն բաւական ծեր է եւ կ՛անհանգստանայ, թէ իրմէ ետք ո՞վ պիտի հետեւի եւ խնամէհայկական եկեղեցին։

## Տուեալներ
Եկեղեցին ունի 750 ոտնաչափ (230 մ) երկարութիւն, միջացքն ունի 14 ոնտաչափ լայնութիւն, 4 դուռ, 27 պատուհան։ Եկեղեցւոյ մէջ կայ պարուրաձեւ սանդուղք, ժամացոյցէ աշտարակ, որուն ձայնը լսած է 4 մղոն հեռաւորութեան վրայ եւ մարդիկ իրենց ժամացոյցները կ՛ուղղեն ըստ այդ ժամի։ 1897 թուականին եկեղեցին աւերուած է երկրաշարժէն։

մինի|ձախէն|Եկեղեցւոյ մուտքը

Տաքա այցելութեան ժամանակ Մայր Թերեզան մնացած է այս եկեղեցւոյ մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Արտաշատ)

350px|մինի|աջից|'''Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Արտաշատ''')
**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Արտաշատ քաղաքին մէջ։

## Պատմութիւն
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցւոյ հիմնարկեքը կատարուած է 29 Հոկտեմբեր 2002-ին։ Եկեղեցին կառուցուած է ՀՀ վարչապետ Յովիկ Աբրահամեանի եւ Աբրահամեան ընտանիքի բարերարութեամբ։ Նախագծի հեղինակներն են ՀՀ վաստակաւոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլեանը եւ ճարտարապետ Էմմա Ֆահրադեանը։

Եկեղեցւոյ օծման արարողութիւնը կատարուած է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հանդիսապետութեամբ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի ներկայութեամբ։

Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին կառուցուած է տուֆով, հայկական աւանդական ճարտարապետութեան ոճով եւ լուծումներով։ Եկեղեցւոյ բարձրութիւնը 35 մեթր է։ Ան գրաւած է 500քառակուսի մեթր տարածք, իսկ ընդհանուր եկեղեցական համալիրի համար հատկացուած է 2.5 հեկտար տարածք։

## Պատկերասրահ

Արտաշատի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի.jpg
St Hovhannes Church, Artashat.jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Ս․ Յովհաննէս Եկեղեցի (Բերդ)

**Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի** (ազրպ.՝ Müqəddəs İohann kilsəsi), հայկական եկեղեցի է Գանձակ քաղաքին մէջ, ներկայիս Ապպասզատէի փողոցին մէջ:

## Պատմութիւն
Եկեղեցին, իր ներկայ վիճակով
Ըստ դռան վրայ փորագրած արձանագրութեան՝ եկեղեցին կառուցուած է 1633 թուականին եւ վերականգնուած է 1860-ին։ Մինչեւ 1990 թուականին եկեղեցին եղած է գործող, բայց երբ հայկական ուժերն ազատագրեցին Արցախը, Ազրպէյճանական կառաւարութիւնը որոշեց եկեղեցին վերածել համերգային ակումբի։ Կառոյցի հայկական ծագումը թաքցնելու համար՝ Ազրպէյճանցիները վերացրած են (ներկել կամ տաշել) հայկական մակագրութիւնները ներսէն եւ դուրսէն։

## Ներկայ վիճակ
Եկեղեցիէն հանած են խաչերը, հայկական մակագրութիւնները հեռացուած է, եւ շէնքը գործած է երաժշտական ակումբ։

## Ծանօդագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու պատմության և ներկա իրավիճակի մասին 
* Գանձակ քաղաքի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու լուսանկարներ
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Ճահուկ)

**Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տաճար պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գաւառին մէջ, ներկայիս Ազրպէյճանական Հանրապետութեան Բաբեկի շրջանի Ճահուկ (Ջահրի) գիւղի հիւսիս-արեւելեան թաղամասին մէջ։

Վիճակը 1980-ականներուն կանգուն էր, որմերուն ճաքեր կային։ Սակայն ներկայ պահուն վիճակը անյայտ է։

## Պատմութիւն
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին կառուցուած է 12-13-րդ դարերուն։ Ճարտարապետի եւ պատուիրատուի անունները անյայտ են։

## Ճարտարապետութիւն
Եկեղեցւոյ հորինուածքը՝ քառամոյթ գմբեթակիր բազիլիկա։ Տաճարը կառուցուած է սրբատաշ եւ կիսամշակ քարով, աղիւսով։ 17 եւ 19-րդ դարուն եկեղեզին վերանորոգուած է։ Մուտքը կը գտնուի հարաւային ճակատին։ Եկեղեցւոյ աբսիդը կիսաշրջանաձեւ է, իսկ մոյթերը՝ ուղղանկիւն։ Կայ աւանդատներու մէկ զոյգ։ Գմբէթը աղիւսաշէն է եւ ութանիստ։

Եկեղեցւոյ հարաւային եւ արեւմտեան ճակատին կան արձանագրութիւններ։ Կան նաեւ 18-19-րդ դարերու որմնանկարներ։ Շրջակայքին եկեղեցին ունեցած է շինութիւններ, որոնք այժմ քայքայուած են։
## Ծանօթագրութիւններ
Սուրբ Նշան Եկեղեցի (Պէյրութ)

**Սուրբ Նշան եկեղեցի** առաջնորդանիստ եկեղեցի Պէյրութի մեջ, Լիբանան: Կը պատկանի Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան։

## Պատմութիւն
1823-1828 թուականներուն, Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան Սրբոց Յակոբեանց միաբանութեան անդամներէն՝ Յակոբ եպիսկոպոս Լիւստրացին, Դանիոս եպիսկոպոս Գարթալցին եւ Յակոբոս (կամ Գրիգոր) վարդապետը հաստատուեցան Օսմանեան տիրապետութեան տակ գտնուող Լեռնալիբանանի էմիրութեան Պէյրութ քաղաքին մէջ՝ ամերիկացի միսիոնարներու կողմէ հիմնուած աւետարանական համայնքին կողքին։

1845 Հոկտեմբեր 29-ին վախճանեցաւ Յակոբ եպիսկոպոսը. Երուսաղէմի Յովհաննէս Պատրիարքը գնեց անոր կալուածը՝ ուխտաւորներու կարիքներուն համար, եւ ստորին յարկի երկու սենեակները վերածեց մատուռի։ Ծախսերուն մեծամասնութիւնը ստանձնեց Յովսէփ սարկաւագ Այնթապցին։ Յովհաննէս վարդապետ Իփէքճեանի հրամանով, մանրակրկիտ չափերով նորոգուեցաւ Սուրբ Նշան հոգետունը:

1860 թուականէն ետք, Այնթապցի Յովսէփ սարկաւագը գնեց Յակոբ Լիւստրացիի տունն ու յարակից բաժինները։ Կարճ ժամանակ անց կառուցուեցաւ եկեղեցի։ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին՝ 1916-ին, եկեղեցին օսմանեան կառավարութեան կողմէ գրաւուեցաւ ու քանդուեցաւ՝ ճանապարհը լայնցնելու պատրուակով։ Կարճ ժամանակ ետք, հոս տեղափոխուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, որուն փոխանցուեցան Լեւանտի բոլոր թեմերը (Դամասկոս, Պէյրութ, Կիպրոս), որոնք սկզբնապէս կը պատկանէին Երուսաղէմի Պատրիարքութեան։

## Թեմի եւ Եկեղեցւոյ Հիմնադրութիւն
Պէյրութ հաստատուած Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսի օրով, Երուսաղէմի պատկանող Պէյրութի թեմի հիման վրայ, 1929 թուականին հիմնուեցաւ Լիբանանի Թեմը: Այս որոշումը պայմանաւորուած էր Հայոց Ցեղասպանութենէն եւ Կիլիկիոյ հայկական պետականութեան անկումէն ետք Սուրիոյ ու Լիբանանի մէջ հաստատուած հայ գաղթականներու հոծ բազմութեամբ, մինչդեռ նախքան այդ՝ Պէյրութի հայերուն թիւը ընդամէնը 1500 էր:

Ֆրանսացի հրամանատար Ժորժ Փիքոյի կողմէ տրուեցաւ եկեղեցի կառուցելու արտօնութիւնը: 1937-ին, ճարտարապետ Տիգրան Խուբեսերեանի նախագիծով, եկեղեցին նախկին հիմքերուն վրայ վերանորոգուեցաւ, եւ մէկ տարի անց աւարտեցաւ Մայր Եկեղեցւոյ շինութիւնը: 1962 թուականին եկեղեցին ենթարկուեցաւ ներքին նորոգութիւններու: Այդ շրջանին Լիբանանի թեմի առաջնորդն էր յետագայ կաթողիկոս Խորէն եպիսկոպոս Բարոյեանը:

Եկեղեցին տուժած է Պէյրութի նաւահանգիստի 2020 թուականի պայթումէն, որմէ ետք կատարուած են սրբապատկերներու վերականգնողական աշխատանքներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Պօղոս Մատուռ (Նիկոսիա)

thumb|300px
**Սուրբ Պօղոս Մատուռ** (Նիկոսիա)

## Պատմութիւն
Սուրբ Պօղոս մատուռը կառուցուած է 1892 թուականին: Գործած է Նիկոսիայի հին հայկական գերեզմանատան կից։ Ան նուիրուած է բարերար Պօղոս Օդադջեանի յիշատակին։ 

1963-1964 թ. դէպքերէն ետք մատուռը լքուած է, քանի որ ան յայտնուած է ՄԱԿ-ի արգելական գօտիին մէջ։ 

2005 թուականին անոր մէկ մասը ոչնչացուած է։ 

2008 թուականի Յունիսին գերեզմանատան վերականգնողական աշխատանքները շրջանակուած է:  

2009 թուականին Ապրիլին նաեւ վերականգնուած է Սուրբ Պօղոս մատուռը՝ Վարդգէս Մահտեսեանի ջանքերով։  

2010 թուականէն սկսեալ տարին մէկ անգամ մատուռին մէջ պատարագ մատուցուած է։ 

2010 թուականի Մարտին տեղադրուած է յուշատախտակ, ուր յիշատակուած են այն 419 անձերու անունները, որոնք թաղուած են գերեզմանատան մէջ։

Մատուռի մուտքի ճակատամասին մարմարէ յուշատախտակին վրայ կայ հայերէն արձանագրութիւն. «Կառուցուեցաւ Ս. տաճարս հիմանց յանուն Առաքելոցն Պօղոսի արդեամբ բարեպաշտ Ոտաճեան Պօղոսի Կ. Պոլսեցւոյ. Յամիտեառն 1892:»

## Ծանօթագրութիւններ
 

## Արտաքին յղումներ
* The Armenians of Cyprus (booklet)
* The Armenians of Cyprus
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Մեղրիի վանք)

350px|մինի|աջից|'''Մեղրիի փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ ետեղեցւոյ ընդհանուր տեսքը'''
**Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի (Մեղրիի վանք),** Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետութեան Սիւնիքի մարզի Մեղրի քաղաքին մէջ։ Կ՝ընդգրկէ Մեղրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
XVII դարուն կառուցուած Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին կը դասուի գմբեթաւոր եկեղեցիներու շարքը։ Կը գտնուի Մեղրի քաղաքի հիւսիսային բարձրադիր մասին մէջ։ Քառամոյթ, գմբեթաւոր, բազիլիկ կառոյց է։ Եկեղեցին կառուցուած է տեղական բազալտէ քարէն, իսկ գմբեթը աղիւսաշեն է։ Արեւմուտքէն արեւելք ձգուած ուղղանկիւն դահլիճը երկու զոյգ մոյթերով բաժանուած է երեք նաւերու։ Գնդաձեւ գմբեթը տեղադրուած է աղոթասրահի կեդրոնին մէջ։ Թմբուկը ներսէն գլանաձեւ է, դուրսէն բազմանկիւն՝ 12 նիստով։ Միակ մուտքը արեւմտեան կողմէն է։ Եկեղեցւոյ ներսը մշակուած է աղիւսէ տեգորաթիւ որմնակամարներով։ Խորշերն ու որմնակամարները ունին շեշտուած սլաքաձեւութիւն։ Եկեղեցիին արեւմտեան կողմէն կից է ուղղանկիւն հատակագիծով, կիսաշրջանաձեւ թաղով, եռակամար բաց սրահը (այժմ՝ աւերակ)։
)։

## Գրականութիւն
* Հասրաթեան Մ., Սիւնիքի XVII-XVIII դդ.ճարտարապետական համալիրները, Երեւան, 1973։
* Հասրաթեան Մ., Մեղրիի շրջանի յուշարձանները, Երեւան, 1987։

## Պատկերասրահ

Sights of Meghri (3).jpg|Մեղրիի Փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցի
Surb Hovhannes Church, Meghri 2024 7.jpg
Surb Sargis Church, Meghri 2024 3.jpg
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի.jpg|Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու որմնանկարներից
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի 1.jpg|Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու խորանը
[thumb|Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու խորանի առջեւում առաքյալների որմնանկարները
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի 4.jpg|Մեղրիի Փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ որմնանկարներէն
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի 5.jpg|Մեղրիի Փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ առաստաղը
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի 6.jpg|Մեղրիի Փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ պատի որմնանկարներէն
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի 7.jpg|Մեղրիի Փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ պատի որմնանկարներէն
Մեղրու Փոքր թաղի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի 8.jpg|Մեղրիի Փոքր թաղի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ խորանը
</gallery>

== Ծանօթագրութիւններ ==


[Ստորոգութիւն:Հայաստան
Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ Եկեղեցի (Երեւան)

350px|մինի|աջից
**Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Երեւանի մէջ։

## Ճարտարապետութիւն
Կոնդի բարձունքին՝ մեծ երկրաշարժէ քանդուած միջնադարեան եկեղեցւոյ տեղին մէջ, 1710 թուականին կառուցուած է Սուրբ Յովհաննէս-Մկրտիչ եկեղեցին՝ հին Երեւանի մեծահարուստ Մելիք Աղամալի աջակցութեամբ։ Եկեղեցին ուշ միջնադարեան միւս՝ Զորաւոր եւ Կաթողիկէ եկեղեցիներու նման եռանաւ բազիլիկ է։ Ուղղանկիւն պարագիծ ունեցող հատակագիծին ներգրաւուած են աղոթասրահը ու արեւելեան կողմի աւագ խորանը։

Ճարտարապետ Ռ. Իսրայելեանը 1973 թուականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Առաջինին ներկայացած է եկեղեցւոյ վերակառուցման նախագիծը, որ հաւանութեան արժանացած է։ Սակայն նոյն տարին հեղինակը վախճանած է։ 10 տարի ետք հեղինակի որդին՝ ճարտարապետ Ա. Իսրայելեանը, հոր մտահղացումը իրագործած է։ Աշխատանքային նախագիծը մշակած են հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ Բաղդասար Արզումանեանը եւ ինժեներ-կոնստրուկտոր Աւետիք Թեքնեջեանը։ 1980-ականներուն ինժեներ-շինարար Միքայէլ Յովհաննէսեանի անմիջական ղեկավարութեամբ եկեղեցին վերակառուցվել է։ Գմբեթը, արտաքին պատերը երեսպատվել են տուֆով։ Մեծածաւալ աշխատանք կատարուած է եկեղեցւոյ ներսին մէջ, աւագ խորանի բեմապատը զարդարվուած է գեղաքանդակ հորինուածքներով։ Արեւմտեան կողմէն երգչախումբի համար կառուցուած է վերնատուն, հատակը մարմարապատուած է։ 2000 թուականին եկեղեցիին կից ստեղծուած է «Յովհաննէս Կոզեռն» կրթամշակութային կեդրոնը։
## Արտաքին Յղումներ
* Սբ. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին Երևանի պաշտոնական կայքում
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ)

Արագածոտնի մարզի **Աշտարակ** քաղաքի Ս. Սարգիս եկեղեցին կառուցուած է **Ժթ. դարուն**, հին եկեղեցւոյ տեղը։ Մօտակայքը կը գտնուին 1664 -ի կամուրջի աւերակները։ Այս հովահարաձեւ գմբէթաւոր եկեղեցւոյ թմբուկը զարդարուած է չորս փոքրիկ պատուհաններով։ Եկեղեցւոյ ներքին քարերը փոխուած չեն, սակայն ճակատը վերջերս ենթարկուած է վերանորոգման։ Ս. Սարգիսը նոր տեսք ունի, սակայն հին քարերու արձանագրութիւնները եւ քանդակները կը վկայեն եկեղեցւոյ իրական տարիքը։ Ս. Սարգիս եկեղեցին կը գտնուի ձորի եզրին, ուրկէ գեղեցիկ տեսարան մը կը բացուի դէպի երեք եկեղեցիները՝ Կարմրաւորը, Սպիտակաւորը եւ Ծիրանաւորը։

200px|մինի|ձախից
200px|մինի|կենտրոն

## Արտաքին յղումներ
* Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի, Աշտարակ, Հայաստան

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Երեւան)

**Սուրբ Սարգիս մայր եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Արարատեան Հայրապետական թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցի Երեւանի մէջ։

## Պատմութիւն
Երեւանի երբեմնի բերդի դիմաց, Ձորագիւղի կամ Խնկելաձորի վերը՝ Հրազդան գետի ձախ ափին, քրիստոնէութեան վաղ շրջանէն կը գործէր վանք-անապատ մը։ Ան պարիսպներով շրջապատուած ընդարձակ համալիր մըն էր՝ բաղկացած Սուրբ Սարգիս, Սուրբ Գէւորգ եւ Սուրբ Յակոբ եկեղեցիներէն, առաջնորդարանի ու թեմական դպրոցի շէնքերէն, այգուց եւ այլ կառոյցներէն։ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին առաջնորդանիստ էր, անապատը՝ կաթողիկոսական իջեւանատեղ։

Սբ. Սարգիս եկեղեցին վանք-անապատի հետ միասին աւերուած է 1679 թուականի մեծ երկրաշարժի ժամանակ եւ վերակառուցուած նոյն տեղը՝ եդեսացի Նահապետ կաթողիկոսի գահակալութեան տարիներուն (1691-1705)։

Ներկայիս Սուրբ Սարգիս եկեղեցին կառուցուած է 1835-1842։ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա Ամենայն հայոց կաթողիկոսի օրով ան հիմնովին նորոգուեցաւ ու բարեկարգուեցաւ։

Ճարտարապետ Ռաֆայէլ Իսրայելեանի` 1972 թուականի կազմած նախագիծով սկսաւ Սբ. Սարգիս եկեղեցւոյ նորոգումը։ Եկեղեցւոյ հին շէնքը պահպանուած է, ճակատները երեսպատուած են Անիի նարնջագոյն տուֆով եւ ունին եռանկիւնաձեւ խորշեր։ Ճարտարապետ Ռ. Իսրայէլեանի մահէն ետք հետագայ աշխատանքները շարունակած է ճարտարապետ Ա. Գալիկեանը։ 1971-1976 թուականներուն եկեղեցին հիմնովին բարեկարգուած է, արեւմտեան հատուածին մէջ երգչախումբի համար կառուցուած է վերնատուն։ Հին թմբուկի ու գմբէթի փոխարէն կառուցուած է առաւել բարձրադիր գմբէթ` բազմանիստ թմբուկով եւ պսակուած հովհարաձեւ վեղարով։ 2000 թ. աւարտած է Սբ. Սարգիս եկեղեցւոյ զանգակատան կառուցումը։ Քանդակագործ Արտաշես Յովսէփեանի մտահղացումն է արեւմտեան շքամուտքը, փայտէ դուռը, իսկ շքամուտքէն վեր գտնուող հարթաքանդակները Աղթամարի Սբ. Խաչ տաճարի քանդակներու թեմաներով են։ Քանդակագործներ Ս. Դադոեանի եւ Մ. Յարութիւնեանի ջանքերով եկեղեցւոյ ներսը գմբէթի տակ գտնուող առագաստներու քանդակազարդ աշխատանքները Արենիի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ առագաստներու քանդակներու նմանութեամբ ստեղծուած են։

Սբ. Սարգիս եկեղեցոյւ հիմնական վերակառուցումը կատարուած է լոնդոնաբնակ բարերար Սարգիս Քյուրքճեանի եւ անոր զաւակներու նուիրատուութեամբ։ Եկեղեցւոյ օծման հանդիսաւոր արարողութիւնը կատարուած է 3 Նոյեմբեր 1976 թ.։ Վեհափառ հայրապետ Վազգեն Առաջինը իր քարոզին մէջ նշած է. «Քաղաքամայր Երեւանը օժտուեցաւ նոր զարդով մը, հայկական ճարտարապետութեան նոր կոթողով մը, աղոթքի սքանչելի սրբավայրով»։

## Արտաքին յղումներ
* Սբ. Սարգիս առաջնորդանիստ եկեղեցին Երեւանի պաշտօնական կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:Երեւանի տաճարներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)

մինի
մինի
մինի
**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Երեւանի Նոր Նորք թաղամասի 5-րդ զանգուածին մէջ։

## Պատմութիւն
Եկեղեցւոյ հիմքերը դրուած են 1998 թ.` մայրաքաղաքի Նոր Նորք թաղամասին մէջ։ Կառուցուած է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի նախաձեռնութեամբ եւ նիւեօրքաբնակ Սարգիս Գաբրիէլեանի հովանաւորութեամբ: Ամն-ի Նիւ Ջերսի նահանգէն Տէր Գառնիկ աւագ քահանայ Հալաջեանը նոյնպէս զգալի աւանդ ունեցած է եկեղեցւոյ կառուցման գործին մէջ։ Եկեղեցին կեդրոնագմբէթ է` հայկական աւանդական ճարտարապետութեամբ։ Կառոյցին ներդաշնակ միաձուլուած են Զուարթնոց, Հռիփսիմէ եւ Անի եկեղեցիներու ճարտարապետական տարրերը։ Տուֆով երեսպատուած գեղեցիկ համալիրը բաղկացած է գլխաւոր եկեղեցիէ եւ զանգակատունէ։

Եկեղեցին կառուցուած է ճարտարապետ Բաղդասար Արզումանեանի նախագիծով։ Բացուած է 19 Փետրուար 2000 թ., օծման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 30 Ապրիլին: Եկեղեցւոյ Սբ. սեղանի Աստուածածնի նկարը մեծանուն նկարիչ Գրիգոր Խանջեանի ստեղծագործութիւնն է։ Եռայարկ եկեղեցին կառուցուած է հայկական աւանդական ճարտարապետութեան ոճով։ Եկեղեցւոյ գլխաւոր գմբէթի բարձրութիւնը 23 մեթր է։ Աղօթասրահը բազմանկիւն է եւ լուսաւոր՝ 328 քմ ընդհանուր մակերեսով։ Աղօթասրահի սիւները կ՛աւարտին 12 առաքեալներուն խորհրդանշող բարձրաքանդակներով։ Խորշերը մոմավառութեան համար են։

Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ կից կը գործէ կիրակնօրեայ դպրոց։
Եկեղեցին կը գտնուի Երեւանի ամենաբարձր կէտի հարեւանութեամբ, Վազգէն Սարգսեանի անուան ռազմական հիմնարկի առջեւի բլուրի գագաթին։

## Արտաքին յղումներ
* Նոր Նորքի (5-րդ զանգուած) Սբ. Սարգիս եկեղեցին Երեւանի պաշտօնական կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Թիֆլիս)

**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի էր Թիֆլիսի մէջ, Վրաստան։ Ոչնչացած է Լաւրենտի Բերյայի հրամանով 1930-ական թթ.։

## Անուն

Կը գտնուէր Սուրբ Սարգիս փողոցի վրայ, ուրկէ ալ ստացած է իր անունը։

## Պատմութիւն

Կառուցումը սկսած է 1737 թ-ին Նորաշէնի եկեղեցիի եպիսկոպոսապետի՝ Տեր-Սուքիասի նախաձեռնութեամբ։

1795 թ-ին Աղա Մուհամմէդ խանի զօրքրեը քաղաք կը մտնեն եւ կ՛աւերեն եկեղեցին։

Ռուսական կայսրութեան կազմի մէջ մտնելով կը սկսի Թիֆլիսի բուռն զարգացումը։ 1831 թ-ին Ղրիմիէն ժամանած Մանուէլ Կիւմուշխանեցին Սուրբ Սարգսի եպիսկոպոսապետ կը նշանակուի եւ կը սկսի եկեղեցւոյ վերաշինումը։

Սուրբ Սարգիսը բարձր էր, ներսէն զարդարուած որմնանկարներով։

## Աւերում
Եկեղեցին ոչնչացած է 1937-38 թթ. Լաւրենտի Բերեայի հրամանով այլ 11 հայկական եկեղեցիներու հետ միասին։ Ոչնչացման ժամանակ երկու աշխատող զոհուեցաւ։

## Ծանօթագրութիւններ
*  Թիֆլիսի հայկական եկեղեցիներ - Սուրբ Սարգիս

## Տե՛ս նաեւ
* Վրաստանի Հայերը
* Վրաստանի հայկական տաճարներու ցանկ

Ստորոգութիւն:Թիֆլիսի հայկական եկեղեցիներ
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Լոնտոն)

**Լոնոտնի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի** (), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք Լոնտոնի Քենսինգտոն թաղամասին մէջ։

Եկեղեցիին հասցէն է՝ St. Sarkis Armenian Church Iverna Gardens, Kensington London W8 6TP, UK։

## Պատմութիւն

Եկեղեցւոյ կառուցման աշխատանքները հովանաւորած է հայ գործարար եւ բարերար Գալուստ Կիւլպէնկեանը, տեղի հայ համայնքի «հոգեւոր մխիթարութեան» եւ հաւաքի վայր ապահովելու համար։ Եկեղեցւոյ կառուցման աշխատանքները սկսած էին Փետրուար 1922-ին, իսկ վերջացած են 11 Յունուար 1923-ին, երբ ալ եկեղեցին օծուած է։ Եկեղեցւոյ մօտ գտնուող քահանայի տունը նոյնպէս կառուցուած է եկեղեցւոյ կառուցման ընթացքին։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետները եղած են Արթուր Դեվիսը en () եւ Չարլզ Մյուեսին en (), որ գծած է եկեղեցւոյ գծապատկերը, հիմնուելով Հայաստանի մէջ գտնուող 13-րդ դարու Հաղբատավանքի զանգակատան կառուցուածքին։ Եկեղեցին ներքուստ եւ արտաքուստ կառուցուած է Փորթլենտէն բերուած քարով։

1937 թուականին եկեղեցւոյ հիւսիսային մասին մէջ ապսիդաձեւ մկրտութեան աւազան կառուցուած է, իսկ արեւմտեան կողմէն տաճարը լայնցուած է աւելի շատ մարդ ընդունելու համար։ Աւելի ուշ, 1950 թուականին հարաւ-արեւելեան մասին մէջ խորան աւելցուած է։ Բոլոր այդ աւելացումները կատարած են Հոլոուէյ եղբայրները () Դեվիսի եւ Մյուեսի ղեկավարութեան ներքոյ։

## Ժամանակակից իրավիճակ
Այժմ եկեղեցին դրամական աջակցութիւն կը ստանայ Կիւլպէնկեանի կողմէ հիմնադրուած հիմնադրամին կողմէ։

### Եկեղեցւոյ պահպանութիւն
Եկեղեցւոյ Հոգաբարձական խորհուրդը.
* Հրաչ Չիլինկիրեան (Hratch Tchilingirian, PhD, նախագահ)
* Ճոն Գիւրգճեան (John Kurkjian, MA, տեղակալ)
* Գագիկ Ստեփան-Սարգսեան (Gagik Stepan-Sarkissian, PhD, քարտուղար)
* Յովնան Համբարձումեան (Hovnan Hampartsoumian, FCA, գանձապահ)

### Եկեղեցւոյ հոգաբարձուները
* Քրիստոֆըր Արրաթոն (Christopher Arratoon)
* Լեւոն Չիլինկիրեան (Levon Chilingirian, OBE)
* Փոլ Կիւլպէնկեան (B Paul Gulbenkian, LLB)
* Գրիգոր Քինկ-Անտըրվուտ (Gregory King-Underwood)
* Սթիվ Մուրատեան (Steve Mouradian)
* Ստեփան ՅովհաննԷսօֆ (Stepan Ovanessoff)
* Արմենակ ԹոփալԵան (Armenag Topalian)

## Հետաքրքիր փաստեր
* Լոնտոնի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին Հաղբատի վանքի զանգակատան կրկնօրինակն է։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Լոնտոնի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին «Հայազգ» ռուսալեզու հանրագիտարանին մէջ 
400px|մինի|կենտրոն

Ստորոգութիւն:Լոնտոնի ճարտարապետութիւն
Սուրբ Սարգիս Մայր Տաճար

**Սուրբ Սարգիս մայր տաճար**, (պարս․՝ کلیسای سرکیس مقدس ), հայկական տաճար Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանի մէջ։

Կը պատկանի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Թեհրանի թեմին։ Կը գտնուի Քարիմ Խան Զանդ փողոցին վրայ՝ Նեճաթոլլահի փողոցի սկիզբը։ Կը հանդիսանայ Թեհրանի թեմի առաջնորդանիստը[1]։

## '''Պատմութիւն'''
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1944 թուականին, Թեհրանի հայ բնակչութեան ստուարանալուն հետ մէկտեղ, Ատրպատականի ու Սպահանի թեմերու կողքին կ'առանձնանայ Իրանի երրորդ՝ Թեհրանի թեմը։ Յաջորդ տարի քաղաքին մէջ կը բացուի առաջնորդանիստ հայկական եկեղեցի՝ Սուրբ Աստուածածինը։

Քանի որ Թեհրանի քաղաքապետարանը կը գտնուէր այդ եկեղեցիի տարածքին մէջ, 1960-ական թուականներու սկիզբը որոշուեցաւ փոխել թեմի առաջնորդանիստը։ Թեհրանահայ հոգեւորականները դիմած են հայ բարերար Մարգար Սարգսեանին՝ նոր եկեղեցիի կառուցումը հովանաւորելու համար։ Անոր մահէն յետոյ որդիները՝ Գուրգէնը եւ Վազգէնը, հովանաւորեցին եկեղեցիի կառուցումը՝ ի յիշատակ իրենց ծնողներուն։ Սուրբ Սարգիս եկեղեցիի շինարարութիւնը սկսած է 1964 թուականին եւ աւարտած 1970 թուականին[2]։ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին օծուած է 1973 թուականի Ապրիլ 29-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Խորէն Ա.-ի ձեռամբ։ Անկէ 5 օր առաջ՝ Ապրիլ 24-ին, այստեղ բացուած է Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակը յաւերժացնող յուշարձան[3]։ Եկեղեցին վերանորոգուած է 2000 թուականին[4]։

2006 թուականին Հրայր Յակոբեանը վերանորոգեց մկրտութեան աւազանը եւ եկեղեցին՝ իր սիրելի կնոջ` Վարդուհի Դաւիթեանի յիշատակին[5]։

## '''Ճարտարապետութիւն'''
Սուրբ Սարգիսի տաճարը մեծագոյնն է Թեհրանի մէջ. ունի 36,5 մեթր երկայնք եւ 17,8 մ լայնք։ Մուտքը մէկ կողմէն է, կառուցուած է պեթոնէ, իսկ արտաքին եւ ներքին պատերը, ինչպես նաեւ յատակը, ծածկուած են սպիտակ մարմարով։ Ի սկզբանէ կառուցուած էր առանց ներքին սիւներու, իր պարիսպներով վեցանկիւն գմբէթով, բայց երբ գմբէթի իյնալու վտանգը առաջացաւ, ներսը աւելցուեցան չորս կրող սիւներ։ Գլխաւոր մուտքի վերեւը կառուցուած է պատշգամբ՝ երգչախումբի համար։ Եկեղեցին ունի երկու գմբէթաւոր գագաթներ՝ արեւմտեան կողմի մուտքի դահլիճի աջ ու ձախ կողմերը։ Զանգերը կ'աշխատին ելեկտրականութեամբ։ Երեք գմբէթները զարդարուած են ութանկիւն ձողերով։

Ինչպես աւանդական հայկական եկեղեցիներուն մէջ, կիսաշրջանաձեւ զոհասեղանը կը գտնուի շէնքի արեւելեան կողմը։ Զոհասեղանի երկու կողմերն ալ կողմնակի մուտքերու գօտիներ կան։ Խորանի եւ անոր երկու կողմերէն վեր գտնուող պատերը ծածկուած են Աստուածաշունչի թեմաներու նկարագրութեամբ՝ Մարիամ Աստուածածին, Յիսուս Քրիստոսի Համբարձում, Յովհաննես Մկրտիչ։

Առաջնորդարանի շենքը կը գտնուի բակի հարաւային կողմը։ Առաջնորդարանը կը տնօրինէ հայ համայնքի բոլոր գործերը՝ Թեհրանի թեմական խորհուրդի վերահսկողութեան ներքեւ[6]։

## '''Տես նաեւ'''
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Թավրիզ
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Նոր Ջուղա

## '''Ծանօթագրութիւններ'''
# Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Թեհրանի թեմ
# Janet D. Lazarian. Encyclopedia of Iranian Armenians.     Hirmand Publication, Second Edition: 2009.
# Թեհրանում ոգեկոչել են     Ցեղասպանության զոհերի հիշատակը
# کلیسای سرکیس مقدس، تهران
# *«Սբ     Սարգիս եկեղեցի, իմ Երևան». Արխիվացված է օրիգինալից 2019     թ․ մայիսի     4-ին. Վերցված     է 2019 թ․ մայիսի     4-ին.*

Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իրանի հայկական տաճարներ
Սուրբ Սարգիս Վանք (Ուշի)

**Սուրբ Սարգիս վանք**, վանական համալիր, կը գտնուի Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ուշի գիւղին մէջ։ Միջնադարուն եղած է հոգեւոր կրթութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկը։

Վանական համալիրը հիմնադրուած է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէ՝ 5-7-րդ դարուն բարձունքի վրայ։ Վանքի մասին վկայած են պատմահայրեր Մովսէս Խորենացին եւ Ղեւոնդ Ալիշանը։

Համալիրը կը կազմէր երկու եկեղեցի, գաւիթ, պարսպապատերը եւ օժանդակ շինութիւնները։ Մաշտոց՝ Ս. Սարգիսի աճիւնը բերած է նախ Կարբի, ապա Ուշի փոխադրած և սուրբին մասունքներուն վրայ հիմնուած է եկեղեցին։

1827-ին Ուշիի Ս. Սարգիս վանքը երկրաշարժէն աւերակ դարձած է։

1999-էն, Շահէ Արք. Աճեմեանի նախաձեռնութեամբ սկսած են վանական համալիրի պեղումները։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «ՈՒՇԻԻ ՍՈՒՐԲ ՍԱՐԳԻՍ ՎԱՆՔԸ», Ֆրինա Բաբայան, 2005։

Ստորոգութիւն:Վանական համալիրներ
Սուրբ Ստեփանոս Եկեղեցի (Լառնագա)

մինի|Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Լառնագա)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի**, Լառնագայի Հայ Աառաքելական Եկեղեցին է։

## Պատմութիւն
1909 թուականին Լառնագայի մէջ փոքր մատուռ կը կառուցուի ի յիշատակ Ատանայի կոտորածի զօհերուն։ Մատուռը կը կրէ Ատանայի հովանաւոր Սուրբ Ստեփանոսի անունը։ Շինարարութեան համար 1912-1913 թթ. հանգանակութիւն կատարուած է Եգիպտոսի, Մանչեսթըրի ու Ուոթըրթաունի հայկական համայնքներու աջակցութեամբ 1913 Ապրիլ 1-ին մատուռը վերածուած է ընդարձակ վանքի։ Պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 1914 Մայիս 20-ին։ Սուրբ Ստեփանոսի հանդիսաւոր օծումը կատարուած է 1918 Յունիս 30-ին արքեպիսկոպոս Դանիէլ Արք. Յակոբեանի կողմէն։ 

Եկեղեցւոյ խորանը փայտէ կառուցուած է՝ 1909 թուականին։ Յունուար 1992-էն հոգեւոր հովիւն է Տէր Մաշտոց Աշքարեանը։ Եկեղեցւոյ մուտքին մակագրուած է.

Սուրբ Ստեփանոսի տաճարի հարեւանութեամբ կը գտնուի «Նարեկ» հայկական դպրոցը։

## Տե՛ս նաեւ
* Նարեկ հայկական վարժարան (Լառնագա)
* Նարեկ հայկական վարժարան

## Պատկերասրահ

Giligia martyrs.jpg|**Եկեղեցւոյ մուտքը եւ մուտքի մակագրութիւնը**


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ կայքը 
* The Armenians of Cyprus (booklet)
* The Armenians of Cyprus
Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ Եկեղեցի (Պաթում)

**Պաթումի Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ եկեղեցի** (վրաց.՝ ბათუმის წმინდა ქრისტეს სომხური ეკლესია), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Վրաստանի Հանրապետութեան Պաթում քաղաքին մէջ։ Կը գտնուի Զվիադ Գամսախորւդիա անունով փողոցին մէջ։

## Պատմութիւն
Պաթումահայութեան կեանքը աշխուճացած էր 1880-ական թուականներուն։ Այդ պատճառով համայնքը արդէն կը մտածեր սեփական եկեղեցի ունենալու մասին եւ արդէն 1885-1887 թվակակներուն կը կառուցուէր Պաթումի Սուրբ Քրիստոս Աեմափրկիչ եկեղեցին, որուն կառուցումը բարերարած են քաղաքի եւ շրջակայքի հայերը։ Եկեղեցին կառուցուեցաւ ավստրիացի Ռոպերդ Մարֆելտի նախագիծով։ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք եկեղեցին գոցեցին եւ պահեստի վերածեցին։ 1959 թուականին եկեղցւոյ շէնքին մէջ աստղադիտարան կը տեղադրուի։ Տեղին հայ համայնքին, Հայ Առաքելական եկեղցւոյ եւ Հայաստանի Հանրապետության շնորհիւ արդէն 1992 թուականին եկեղեցին հայերուն կը վերադարձնեն եւ շուտով, 1995 թուականէն, կոթողը կը սկսի գործել։ 1995-2000 թթ. եկեղցին կ՝ ենդարկուի վերանորոգման եւ 2000 թուականէն կը սկսի ամբողջութեամբ կատարել այն, ինչի համար որ նպատակաւորուած է։ Անկէ ետք Սուրբ Քրիստոս եկեղեցին կը դառնայ Պաթումի 8 հազարանոց հայ համայնքի կենդրոնը։

Այժմ եկեղեցւոյ քահանան է Տէր Արարատ Գամբալեանը, որ ամբողջ Աջարիայի մէջ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ միակ ներկայացուցիչն է։ Եկեղեցին ունի կիրակնօրյա դպրոց, երիտասարդական կեդրոն և երկու երգչախումբ։ Եկեղեցւոյ բակը հաճախակի մշակութային միջոցառումներ կ՝ անցնեն։ Այդպէս, օրինակ, Վանաձորի «Տաթեւ» պարի եւ երգի խումբը հանդէս ունեցած է այս եկեղեցւոյ մէջ։
Սուրբ Սարգիս (գիւղ)

**Սուրբ Սարգիս**, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Էրզրումի վիլայէթի Թորթումի գաւառակին մէջ։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճանապարհին։

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի եւ հարակից շրջաններու տեղանուններու բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Սուրէն Ասատրեան

**Սուրէն Ասատրեան** (), գրող։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Զաւակն էր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան նուիրեալ մարտիկներէն խմբապետ Խնկոյի: Ասատրեան ընտանիքը կ'ենթարկուի դժուար պայմաններու։

Սուրէն ուսումը կը շարունակէ Մարաղայի ազգային դպրոցին մէջ. ապա կ'աւարտէ Թաւրիզի թեմական կեդրոնական միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետեւ կը սորվի քիմագիտութիւն եւ իր կաերւոր մասնակցութիւնը կը բերէ Իրանի արդիւնաբերական աշխատանքներուն։

Սկսած է գրել 1932-ին։ Իր առաջին գրութիւնը լոյս տեսած է Թեհրանի «Արմենուհի» ամսագրին մէջ։ Աշխատակցած է «Ալիք» օրաթերթին, պատմուածքներով։ Գործածած է «Ասուր» ծածկանունը։

Հրատարակած են իր պատմուածքներու երկու հատորնհերը. «Մօրս Արցունքները» (1984) եւ «Ապրող Կակաչներ» (1985. արժանացած է Անթիլիասի Գէորգ Մելիտինեցի գրական մրցանակին): Երրորդ հատորը մամուլի տակ է։

Իր պատմուածքներուն կարեւոր մէկ մասը լոյս տեսած է «Մայր Հայրենիք»ի եւ ուրիշ սփիւռքի թերթերուն մէջ:

Սուրէն Ասատրեան ցոյց տուած է նաեւ ազգային բեղուն գործունէութիւն մը, որպէս նախագահ Իրանահայ Գրողներու Միութեան եւ «Ներսէս Շնորհալի» գրական ֆոնտի դատական կազմին։ 1985-ին Թեհրանին մեջ մէծ շուքով տօնուած է իր գրական գործունէութեան իր 40 ամեակը։

Իր մահէն երկու ամիս առաջ կրցաւ իրականացնել իր ամենամէծ երազը, այցելելով ծննդավայրը՝ Գառնին։

1992 Նոյեմբերին Գառնիի մէջ, յետ հոգահանգստեան պաշտոնին, բացումը կատարուեցաւ Սուրէնի յուշարցանին, իր հօր խմբապետ Խնկոյի յուշարձանին կողքին, ներկայութեամբ հոծ բազմութեան, պետական մարդոց, մտաւորականներու եւ գրողներու։

Սուրէն Ասատրեան իր պատմուածքներուն հերոսները կ'ընտրէ իր հարազատներէն եւ շրջապատի մարդոցմէն։ Առ հասարակ անոնք չքաւորութեան մէջ հասակ նետած պարզ եւ բարեմիտ մարդիկ են, որոնք իրենց վեհանձն կեցուածքով մեր համակրանքը կը գրաւեն։ Կարելի չէ Ասատրեանի գործերը կարդալ եւ չյուզուիլ։ Հեղինակը իր նիւթերը կը քաղէ անմիջական շրջանակէն, եւ զանոնք կը համադրէ իր ընդոծին հիւմըրով եւ պարզ ու հաղորդական ոճով, խորապէս տպաւորելով ընթերցողը։

## Ծանօթագրութիւններ
 
*
Սուրէն Ծ.Վրդ.Գալէմեան

**Սուրէն Ծ.Վրդ.Գալէմեան,** (Քուշնա (Արաբկիր))

Աշակերտած է Պորսայի շերամա, ուծական վարժարանի (Արմաշական), 1909-ին Վարդապետ ձեռնադրուեցաւ:

Քարոզիչ Սկիւտարի Ս.Կարապետ եկեղեցւոյ եւ կրօնուսոյց Կեդրոնականի (1910), Առաջնորդ Բաղէշի (1911-1915):
Սուրէն Մանուէլեան

**Սուրէն Մանուէլեան** (1906).- ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Բալահովիտ գաւառի Սղամ գիւղը: Բեկորներէն է որբերու սերունդին, որ խորշակահար ինկաւ յետեղեռնեան հայ կեանքի ամերիկեան ափերուն վրայ, անցնող տասնամեակներուն հետ ինքզինք արժեւորելու համար, իբրեւ վերայայտնութեան կոչուած գրիչի մարդոց փաղանգին օժտուած անդամներէն մին։

Արտասահմանեան իրականութեան 1920-1950-ական թուականներու հանրային-մշակութային հեւքին մէջ, ան եղած է քարտուղար՝ առաջնորդական դիւանատուներու, գրաշար, գործօն դերակատար՝ հայրենակցական կորիզներու կրթանպաստ աշխատանքներուն մէջ։ Անփոխարինելի բարիք էր գոյապայքարի մեր սկզբանական ճիգերուն արդիւնաւորման տեսակէտով։

**Սուրէն Մանուէլեան**ի հանրային, միութենական եւ գրական գործունէութիւնը ամերիկահայ կեանքին մէջ՝ կ'ընգրկէ 1926-1980 թուականներու աւելի քան յիսնամեայ շրջանը։ Իր առաջին պատմուածքը՝ «Անոնք որ վերադարձան», հրատարակուած է «Նոր Գիր» ամսագիրին մէջ՝ 1936-ին։ Առջինեկ իր ակնարկներու հաւաքածոն՝ «Բարակ լարեր» եւ պատմուածքներու երկու հատորները՝ «Արգաւանդ ակօսներ» (1949) եւ «Դգալ մը շաքար» (1965) կ'ամփոփեն պատկերներ, ապրումներ եւ յուշեր՝ գիւղէն, ընտանեկան օճախէն, հայուն թափառական կեանքէն, սփիւռքեան խռովքներէն եւ ազգային մեր ճակատագրէն։

Աշխատակից՝ ամերիկահայ եւ արտասամանեան թերթերու՝ «Պայքար»ի, «Երիտասարդ Հայաստան»ի, Բենիամին Նուրիկեանիեւ Մարտիրոս Սարգիսեանի «Նոր Գիր» գրական եռամսեային:

Թատերական կեանքին հանդէպ գործօն հետաքրքրութեամբ, արեւմտահայերէնի վերածած է Սունդուկեան, Շիրվանզադէի, Դերենիկ Դեմիրճեանի եւ Րաֆֆիի կարգ մը գործերը («Պեպօ», «Խաթաբալա», «Պատուի համար», «Չար Ոգի», «Վարդանանք», «Սամուէլ» եւ ուրիշներ):

Հայ մամուլի մէջ ցրուած են իր ստեղծագործութիւններէն շատեր. անտիպ են եւ հրատարակութեան կը սպասեն «Իրիկուն ժամանց» անունին տակ համադրուած պատմուածքներու հաւաքածոն, «Հինգ հայ թագաւորներ եւ իրենց ժամանակը», «Մարդեր եւ իրենց կեանքը» (նուիրուած գրողներու եւ հանրային մշակներու), թարգմանական եւ թատերագրային փորձեր՝ «Համաշխարհային գրական ընտիր էջեր» եւ «Խորհուրդ Վարդանանց», «Շնորհալի», «Սարդարապատ», եւայլն։
Սուրէն Պարթեւեան

**Սուրէն Պարթեւեան** ( բուն անունով Սիսակ Պարտիզպանեան, ,), հայ գրող, հրապարակախօս։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Գատըգիւղի մէջ (Պոլիս)։ Թաղին նախակրթարանը յաճախելէ ետք, անցած է Պէրպէրեան վարժարան: 1895-ի ջարդերուն արիւնոտ ու խռովալի օրերուն մեկնած է արտասահման։ Փարիզի մէջ, իբրեւ ունկնդիր ուսանող, հետեւած է Սորպոնի գրական դասընթացքներուն։ 1908-ի Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, վերադարձած է Պոլիս, ուր հայ մտաւորական կեանքին բերած է գրական եւ հրապարակագրական գործունէութեան իր բաժինը։ Խմբագրած է «Վաղուան ձայնը» պարբերականը (Մանչեսթըր, Անգլիա), ինչպէս նաեւ «Հոսանք», «Ձայն հայրենեաց», «Ազգ» թերթերը։ Իզմիրի մէջ, Համաշխարհային Ա. Պատերազմէն ետք, նաեւ խմբագրած է «Հորիզոն» թերթը։ Քեմալական ուժերու Իզմիր մուտքի եւ ընդհանուր շփոթութեան օրերուն, ապաստանած է Եգիպտոս, ուր մեռած է։ 

Սուրէն Պարթեւեանի գրական գլխաւոր գործն է «Կիլիկեան արհաւիրքը» (1909)։ Լեւոն Բաշալեանի «Նոր կեանք» հանդէսին մէջ հրատարակուած իր պատմուածքներն ալ, որոնք յետագային համադրաբար լոյս տեսան  «Քայքայում» ընդհանուր խորագիրին տակ (1910), ներշնչուած են մեր ազգային ողբերգութենէն, կոտորածէն, ու անոր թելադրած հոգեկան խռովքներէն։ Պարթեւեան սեւեռած է հայութեան բոլոր արիւնոտ եւ հոգեցունց ապրումներուն, ցնցելու, հոգեշարժ ըլլալու ըմբոստացուցիչ դրուագներ պատկերացնելու փոյթով մը։ 1895-ի եւ 1915-ի մեր եղեռնապատումէն թելադրուած, վիպաշունչ եւ թատերական կարգ մը գործեր ունի, ինչպէս «Հայուհին» եւ «Արիւնի զոհեր» խորագրուած պատմուածքներու եւ պատկերներու հաւաքածոները, «Անմահ բոցը» խորագրուած թատերախաղը եւ «Ձայն մը հնչեց» անունով վիպաշունչ գրքոյկը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սուրէն Սանինեան

**Սուրէն Սանինեան**, ծնած է Երեւանի մէջ եւ Երկրորդ աշխարհամարտէն ետք հաստատուած է Միաց. նահանգներ։ 1940ական թուականներէն ի վեր կ՚աշխատակցի արտասահմանեան մամուլին եւ պարբերականներու՝ որոնց մէջ ցրուած կը մնան իր ստեդծագործութիւններէն շատեր,- հաւանօրէն աւելի՜ն՝ քան ինչ որ կրցած է համադրել իր երկու հատորներուն մէջ. «Տասներկու նորավէպեր եւ պատմուածքներ» (1963) եւ «Հեռաւոր թաց ու լուսաւոր մայթերի վրայ» (1974)։

Կենսագրական այս ամփոփ գիծերուն հետ իր գրականութենէն իբրեւ նմոյշ ստորեւ հրատարակուած քանի մը եջերը արտագրած ենք «Բագին» ամսագրի 1970 Յունուարի թիւէն (թիւ 1, Թ. տարի)՝ «Դէպքերը Ջորջըզ խմիչքարանում» իարագրուած երկարաշունչ փորձէ մը, որ կը միտի բարքերու եւ տիպարներու սեւեոումով մը մերօրեայ կեանքը ուրուագծել՝ իր լաց ու քրքիջով։

## Ծանօթագրութիւններ
Սուրէն Այվազեան

**Սուրէն Այվազեան** (), հայ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գիւղը 9 Յունուար, 1915-ին: Աւարտած է Պաքուի համալսարանի բանասիրական բաժինը:

1942-ին աշխատած է Կապան, ուրկէ բանակ զօրակոչուած է: 1942-45 թուականներուն մասնակցած է Բ. համաշխարհային պատերազմին։
մինի|Սուրէն Այվազեանի գերեզմանը Խնձորեսկի մէջ
Վերադարձած է Կապան, աշխատած Քաջարանի հանքագործական արդիւնաբերութեան գործարանէն ներս, ապա մեկնած է Պաքու, ուր աշխատած է հայերէն լոյս տեսնող «Կոմունիստ» թերթի խմբագրատունէն ներս: 1953-ին տեղափոխուած է Երեւան: 

Այվազեանի պատմուածքներու առաջին ժողովածուն հրատարակուած է 1932-ին:

Մահացած է Երեւան, 20 Մայիս, 1981-ին: Թաղուած է Խնձորեսկ գիւղի մէջ:

## Գործեր
Իր գործերէն են՝
* «Անաւարտ գորգ»,Պաքու,1947, 128 էջ  
* «Զանգեզուրեան պատմուածքներ», 
*«Ճակատագիրն հայոց» ծաւալուն վէպին մէջ Այվազեան կը ներկայացնէ ԺԷ. դարու հայ ազատագրական շարժման մեծ երախտաւոր Իսրայէլ Օրիի գործունէութիւնը:
*«Խորաձորցիք», Պաքու, Ազերնեշր, 1951, 248 էջ։
*«Լեռնեցիներ» (վէպ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1955, 455 էջ։
*«Խիղճը» (պատմուածքներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1957, 268 էջ։
*«Տուր ձեռքդ, կեանք» (վիպակ, պատմվածքներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1959, 282 էջ։
*«Անշէջ կրակների կղզին» (վիպակ, պատմուածքներ, զրոյցներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1960, 163 էջ։
*«Տուր ձեռքդ, կեանք», երկրորդ մաս, Երեւան, Հայպետհրատ, 1961։
*«Տուր ձեռքդ, կեանք» (վէպ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1962, 327 էջ։
*«Հովիւը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1963, 40 էջ։
*«Բարի առաւօտ» (վէպ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1964, 476 էջ։
*«Ջաղացի ճանապարհին» (պատմուածք), Երեւան, Հայպետհրատ, 1964, 48 էջ[4]։
*«Ճակատագիրն հայոց» (վէպ), Երեւան, «Հայաստան», 1966, 800 էջ։
*«Ճակատագիրն հայոց» (վէպ), Երեւան, «Հայաստան», 1967, 800 էջ։
*«Բարձունքի վրայ», Երեւան, «Հայաստան», 1970, 24 էջ։
*«Կայ եւ յետմահու կեանք» (վիպակներ, պատմուածքներ, մանրապատումներ), Երեւան, «Հայաստան», 1971, 376 էջ։
*«Գարունս ձիւների տակ» (գրական մանրապատումներ), Երեւան, «Հայաստան», 1972, 100 էջ։
*«Առաւօտ լուսոյ» (վէպ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1976, 572 էջ։
*«Խնձորեսկ» (վէպ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1982, 492 էջ։
*«Ասուր, հէյ Ասուր» (վիպակ), Երեւան, «Սովետական գրող», 1985, 216 էջ։
*«Ճակատագիրն հայոց» (վէպ), Երեւան, 1989:

Այվազեանի պատմուածքները թարգմանուած են ռուսերէնի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:9 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1981 մահեր
Ստորոգութիւն:1915 ծնունդներ
Կարպիս Սուրէնեան

**Կարպիս Յովհաննէս Սուրէնեան** (Սարկաւագեան, ), հայ արձակագիր, թարգմանիչ:

## Կենսագրութիւն
1945 թուականին աւարտած է Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութիւնը, 1967 թուականին՝ Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան գրականութեան հաստատութիւնը: 1946 թուականին ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան:

## Աշխատութիւններ
Հրատարակուած են Սուրէնեանի «Մաքուր ձեռքեր» (1959), «Բնիկ Որտեղացի՞ Էք» (1969), «Արեւորդիներ» (1979), «Ոգու Ամրոցներ» (1982) վիպակներու, պատմուածքներու, էսսեներու ժողովածուները: «Արեւորդիներ» վիպակ-էսսէին մէջ, որու իւրօրինակ հերոսներն են Մարտիրոս Սարեանն ու Աւետիք Իսահակեանը, շօշափուած է հայրենադարձութեան թեման: Սուրէնեանի էսսեները կը յատկանշուին քնարա-փիլիսոփայական շնչով ու ոճով: Գրած է «Դոստոեւսկիի Մեծ Հոգսը Եւ Մեծ Նորարարութիւնը» էսսե-ուսումնասիրութիւնը: Թարգմանած է Ֆ. Դոստոեւսկիի «Կարամազով Եղբայրներ» վէպը, Ջ․ Գոլսուորդիի «ֆորսայթներու Պատմութիւնը վիպաշարը, Ուիլիըմ Սարոյեանի պատմուածքներէն («Պատերազմ Յայտարարուած Է», 1963):

## Օրագրութիւն
Պատանի հասակէն Սուրէնեան օրագիր պահած է, որ հրատարակուած է նոր կեանքի վերջին տարիներուն երկու հատորով («Սարգիս Խաչենց» հրատարակչութիւն, 2005 եւ 2007 թուականներուն): Օրագրութիւնը կ'արտայայտէ անոր մանկութիւնը Աթէնքի մէջ, պատանեկանութիւնը՝ Կիպրոսի եւ երկրորդ աշխարհամարտէն ետք՝ կեանքը Խորհրդային Հայաստանի մէջ։ Ընդհանուր առմամբ կ'ընդգրկէ գրեթէ 60 տարուան ժամանակահատուած:

## Մրցանակներ
*Եղիշէ Չարենցի անուան մրցանակ, 1982
*«Մովսէս Խորենացիի մետալ, 2002
*«Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշան, 2004

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:21 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Յունաստան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:2011 մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սուրիական անապատ

մինի|Syrian Desert

**Սուրիական անապատ**, (՝ Պատիաթ Ալ-Շամ), անապատ Սուրիոյ, Իրաքի, Յորդանանի եւ Սէուտական Արաբիոյ տարածքներուն մէջ։

Տարածութիւնը մօտ 1 միլիոն ք.մ. է։ Ռելիէֆը հարթ մակերեւոյթով սարաւանդ է, զոր աստիճանաբար կ՛իջնէ (800 - 500 մ.) դէպի հիւսիս-արեւելեան եւ կը սահմանափակուի Եփրատ գետի հովիտով։ Սարաւանդին տեղ-տեղ կը բարձրանայ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bedouin Tent, Syrian Desert (5079932783).jpg
Պատկեր:Valley of the Tombs, Syrian Desert, Rocks, Palmyra, Syria.jpg
Պատկեր:Syrian desert.jpg
Պատկեր:Bedu shepherd family near Palmyra, Syria - 2.jpg
Պատկեր:Bedu, Palmyra, Syria.jpg
Պատկեր:Road sign Homs-Palmyra-Baghdad.jpg
Պատկեր:Bedu shepherd family near Palmyra, Syria - 6.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրաքի անապատներ
Ստորոգութիւն:Սիրիոյ անապատներ
Ստորոգութիւն:Յորդանանի անապատներ
Սուրիոյ Վարչական Բաժանում

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Syria_districts.png|աջից|մինի|261x261փքս|Սիրիայի մարզերի
Սուրիան բաժնուած է 14 մուհաֆազաներու (), որոնց կառաւարիչները կը նշանակուեն արտաքին գործերու նախարարի կողմէն՝ աշխատակազմի յաստատելէն ետք։ Իւրաքանչիւր մուհաֆազ կ'ունենայ իր կառավարման մարմինը։

## Մուհաֆազաներ (մարզեր)

Ստորոգութիւն:Սուրիա
Սուրճ Արապիքա

մինի|189x189փքս|Սուրճի ծաղիկներ
**Սուրճ արապիքա** Սուրճի տեսակ է, նախ ի յայտ եկած է Եթովպիոյ լեռներու հարաւ-արեւմտեան լանջերուն։ Անիկա յայտնի է որպէս "Արապիայի սուրճի թուփ", "լեռնային սուրճ" կամ "Արապիքա սուրճ". *Արապիքա սուրճը* կը համարուի սուրճի առաջին տեսակը, որ մշակուած է Եթովպիոյ հարաւ-արեւմուտքը, աւելի քան 1,000 տարի առաջ։

Մշակովի բոյս ​​է, չափերը կը հասնին մօտ 10 մ.-ի, տերեւները հաւկթաձեւ են՝ ատամնաւոր ծայրերով, իսկ խիտ սպիտակ ծաղիկները՝ տերեւներու վիզին միացուած են ճիւղին։ Պտուղը իր մէջ ունի փոսեր, ուր կը կազմուին սերմերը: Սերմերը կը պարունակեն իւղ, որ պատասխանատու է սուրճի իւրայատուկ բոյրին, ինչպէս նաեւ քոֆէինին։

Արապիքա սուրճէն պատրաստուած սուրճը ամէնաքիչ քոֆէին պարունակող սուրճի տեսակն է: Անոր հատիկի երկարութիւնը 9-էն 12 մմ է: Արապիքա սուրճը կը կազմէ համաշխարհային սուրճի արտադրութեան 80%-ը։

## Պատմութիւն
Բոված սուրճի հատիկներէն պատրաստուած սուրճի մասին առաջին յիշատակումը եղած է արաբ գիտնականներէն, որոնք գրած են, որ անիկա օգտակար է իրենց աշխատանքային ժամերը երկարելու համար: Արաբական թերակղզիի հարաւը գտնուող Եմէնի մէջ արաբական նորարարութիւնը՝ տապկուած հացահատիկէն ըմպելիք պատրաստելու մասին, նախ տարածուեցաւ եգիպտացիներու եւ թուրքերու շրջանին մէջ, այնուհետեւ գտաւ իր ճանապարհը աշխարհով մէկ: Այլ գիտնականներ կը կարծեն, որ սուրճի բոյսը եկած է Եմէնէն՝ հիմնուելով նախիսլամական դարաշրջանին Եմէնի Ալ-Ուտայնայի մէջ սուրճի եւ խաթի հետ միասին աճեցնելու եմէնական աւանդոյթի վրայ:

## Կենսաբանութիւն
Վայրի բոյսերը կ'աճին 9-էնց 12 մեթր բարձրութեան վրայ եւ ունին բաց ճիւղեր՝ միմիանց հակառակ, ձուաձեւէն երկարաւուն, 6-12 սմ երկարութեամբ եւ 4-8 սմ լայնութեամբ, մուգ կանաչ փայլուն: Անոր ծաղիկները սպիտակ են, 10-15 մմ տրամագիծով, կ'աճին առանցքային ողկոյզներով։ Սերմերը ունին 10-15 մմ տրամագիծ, կը հասունանան վառ կարմիրէն մինչեւ մանուշակագոյնի եւ սովորաբար կը պարունակեն երկու սերմեր, որոնք յաճախ կը կոչուին սուրճի հատիկներ:

## Դասակարգում
Արապիքա սուրճն առաջին անգամ գիտականօրէն դասակարգուած է Անթուան ​​տէ Ժիւսիէի կողմէ, որ զայն անուանած է Jasminum arabicum՝ Ամստերդամի Բուսաբանական այգիէն նմոյշ մը ուսումնասիրելէն յետոյ: Linnaeus-ըզ այն դրաւ իր տեսակի Coffee-ի մէջ 1737 թվականին:

## Տարբերութիւնը արապիքա սուրճի եւ Ռոպուսթայի միջեւ
Համային առումով Robusta-ն աւելի դառն համ ունի, քան արապիքան: Պատճառն այն է, որ Robusta-ն կը պարունակէ 2,7% աւելի շատ քոֆէին, քան Արապիքան, որ կը պարունակէ մօտավորապօս 1,5% քոֆէին, ապա արապիքան կը պարունակէ 60% աւելի շատ ճարպ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վտանգուած տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Սուրճի Միջազգային Օր

200px|մինի|աջից|'''Գաւաթ մը սուրճ'''
**Սուրճի Միջազգային Օր**, սուրճի սիրահարներու համար 1 Հոկտեմբերը սուրճի տօն է, որ սահմանելու որոշումը ընդունուած է Մարտ 2014-ին, իսկ տօնին առաջին պաշտօնական նշման ամսաթիւը եղած է 1 Հոկտեմբեր 2015-ը, որ գործարկուած է Միլանոյի մէջ, միջազգային Սուրճի կազմակերպութեան համաձայնութեամբ:

## Սուրճի Միջազգային Օրեր
thumb|160px|Աղացած սուրճի հատիկներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ
Սուրեան (բժիշկ)

**Գ. Սուրեան** (անյայտ – 30 Հոկտեմբեր 1920) , հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ատացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1912-1915 թթ. բնակած է Կոստանդնուպոլիս եւ զբաղած՝ բժշկութեամբ։

1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։

Կարսի ռազմաճակատին փախած է բանակէն, անցած՝ ռուսական կողմը եւ գացած է Կարս։ 1919 թուականին Կարսի ձորի 3-րդ հայկական որբանոցին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։

1920 թուականի Հոկտեմբեր 30-ին, թուրք ասկեարները մտած են ձոր ու կրակ բացած որբանոցին վրայ։ Այդ ժամանակ բժիշկը երեխաները հանգստացնելու նպատակով մտած է սենեակ։ Թուրքին գնդակը ջարդելով լուսամուտի ապակին, մխրճուած է բժշկի սիրտին մէջ։ Այնուհետեւ թուրքերը մտած են որբանոց, երեխաներուն ու մեծերուն վրայ, ու կրակ բացած են։ Այստեղ քեմալականները անմարդկային ու սարսափելի շատ արարքներ կատարած են։ Որբանոցի միւս բժիշկին՝ Օսմանեան բանակէն նոյնպէս փախած՝ Ղարաքէշիշեանին, թուրքերը որբանոցէն տարած են իրենց հետ։ Որոնք, երկուքն ալ, եղած են հրաշալի մարդիկ եւ փայլուն մասնագէտներ։

## Գրականութիւն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
* Ալեքսանդրեան Արտաշէս, Կարս. 1920-1921, Երեւան, 1986։
* Ալեքսանդրյան Արտաշէս, Մղձաւանջ, Երեւան, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1920 մահեր
Ստորոգութիւն:30 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սոֆիա

**Սոֆիա** (պուլկարերէն՝ Со́фия , ծագած է յունարէն σοφία-էն՝ «վարպետութիւն», «իմաստութիւն»), Պուլկարիոյ մայրաքաղաքը, Սոֆիայի քաղաքային մարզի եւ իրեն միակ Սթոլիչնա համայնքի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Սոֆիայի գոգաւորութեան հարաւը, Վիթոշա լեռնազանգուածի ստորոտը։ Քաղաքի արեւելեան ծայրամասէն կը հոսի Իսքիր գետը։

## Անուան ծագումնաբանութիւնը
Այդպէս կոչուեցաւ Սուրբ Սոֆիային նուիրուած տաճարի անունով։ Իսկ Սոֆիա բառը Բիւզանդիոյ շրջանին կը նշանակէր «իմաստութիւն» եւ դարձած էր կրօնական եզր։

## Պատմութիւն

## Քոյր քաղաքներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ