open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օգոստինոս Սեքուլեան

**Օգոստինոս Սեքուլեան** (19 Սեպտեմբեր, 1921, Կէորկենի, Ռումանիա (Թրանսիլվանիա)  - 19 Յուլիս, 2014, Լոս Անճելէս, Ա․Մ․Ն․), հոգեւորական, աստուածաբան, գրագէտ, տոմարաբան։

## Կենսագրական գիծեր
Օգոստինոս Սեքուլեան ծնած է 19 Սեպտեմբեր 1921-ին Աւստրոհունգարիոյ (այժմ Ռումանիա) Կէորկենի քաղաքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղական դպրոցին մէջ։ 1931-ին, Վիեննա մեկնած է եւ յաճախած է Մխիթարեան միաբանութեան Կղերանոցը: Կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած է 1944-ին։ Ուսումը շարունակած է Վիենայի պետական համալսարանը, ուր աստուածաբանութիւն եւ մանկավարժութիւն ուսանած է։ Ան տիրապետած է հին յունարէնի, լատիներէնի, եբրայերէնի, ասորերէնի եւ գրաբարին, ինչպէս նաեւ գերմաներէնի, հայերէնի, հուգարերէնի եւ ֆրանսերէնի։

### Վարած պաշտօններ
Վիեննայի վանքի Գրադարանին, Մատենադարանին, Թանգարանին եւ Դիւանատան պատասխանատու՝ 1946-1957, 1968-1982 եւ 1986-1992։

Հազմիէի (Լիբանան) Մխիթարեան վարժարանի փոխ տնօրէն՝ 1957-1961 եւ տնօրէն՝ 1961-1968։ Իսկ 1972-1978 ան պատասխանատու է Հազմիէի Մխիթարեան Ժառանգաւորներուն։

1968-1992 Մխիթարեան Միաբանութեան ընդհանուր վարչութեան անդամ է։ Որպէս ընդհանուր գործակալ՝ 1968-1982 եւ 1988-1992 ան ստանցնած է վանքի գլխաւոր եկամուտին՝ «Mechitharine Liqueur»-ի արտադրութեան վերակացութիւնը։

1977-1983 եւ 1988-1993 վանքին տպարանին տնօրէնն է եւ «Հանդէս Ամսօրեայ»ի խմբագիրը։

1984-1988 եղած է փոխ-տնօրէն Մխիթարեան հայրերու վարժարանին, Լա Քրեսենթա-Թահանկա (Քալիֆորնիա, ԱՄՆ):

1989-1992 եղած է վերակացու Վիեննայի Մխիթարեան Ժառանգաւորացի։

1990-1992, եղած է Պուտափեշտի հայերուն հոգեւոր հովիւը։

1992-2009 եղած է տնօրէն Մխիթարեան հայրերու վարժարանին, Լա Քրեսենթա-Թահանկա (Քալիֆորնիա, ԱՄՆ):

## Հրատարակութիւններ

* 1949 Նոր կտակարանի գիրքերուն կարգը հայոց քով,
* 1971 Վիեննայի Մխիթարեան Թանգարանի՝ Կոստանդին Գ.էն մինչեւ Լեւոն Ը.ի դրամները,
* 1982 Վիեննայի Մխիթարեան Թանգարանի՝ Հեթում Բ., Լեւոն Գ. եւ Աւշինի դրամները,
* 1983 Վիեննայի Մխիթարեան Մատենադարանի հայերէն ձեռագիրներու ցուցակ, Գ. հատոր,
* 1987 Աշխարհաբար Սաղմոսարան,
* 1987 Հանդէս Ամսօրեայի 100 տարուան մատենագիտական ցուցակ։

Նաեւ հեղինակն է բազմաթիւ բանասիրական, դրամաբանական, ծիսաբանական եւ տոմարաբանական յօդուածներու, որոնց մեծ մասը «Հանդէս Ամսօրեայ»ին մէջ հրատարակուած է: Եղած է առաջինը որ ապացուցած է, թէ հայ Կիլիկիան դրամահատութեան արքայական փողերանոց ունեցած է ոչ միայն Սիս ու Տարսոն քաղաքները, այլ նաեւ վաճառաշահ Այաս նաւահանգիստ քաղաքը:

## Վախճան
Սրբոց Առաքելոց տօնին՝ 19 Յուլիս 2014ին, Լոս Անճելէսի մէջ, 92 տարեկան հասակին իր աչքերը կը փակէ։ Թաղման կարգը տեղի կ՛ունենայ Շաբաթ 26 Յուլիս 2014-ին Կլէնտէյլի Լոս Անճըլես Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:19 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր
Ստորոգութիւն:20 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Սուրբ Երրորդութիւն

աջից|մինի|186x186փքս|Անտրէյ Ռուպլիով, Սուրբ Երրորդութիւն
**Սուրբ երրորդութիւն**, Աստուծոյ եռամիասնութիւն, Քրիստոնէական եկեղեցւոյ ամէնահիմնական դաւանանքներէն, ըստ որուն, միակ Աստուածը գոյութիւն ունի երէք անձերով՝ Հայր Աստուած, Որդի Աստուած եւ Սուրբ Հոգի Աստուած, մէկ բնութեամբ։

«Սուրբ երրորդութիւն» եզրոյթը առաջադրուած է Բ (2-րդ) դարու ուշ Աստուածաբաններուն կողմէ։ Սուրբ երրորդութեան դաւանանքը սահմանուած է Նիկիոյ Ա՝ ՅԻԷ (325) թուականի Տիեզերական ժողովին, հաստատուած է Կոստանդնուպոլսոյ Ա՝ ՅՁԱ (381) տիեզերական ժողովին եւ դրոշմուած է Քրիստոնէութեան «Հաւատոյ հանգանակ»-ին մէջ։ Քրիստոնէական եկեղեցիները միակարծիք չեն Սուրբ հոգիի մեկնաբանութեան հարցին մէջ։

ԺԱ (11-րդ) դարուն Կաթողիկէ եկեղեցին մտցուց Սուրբ հոգիի բղխումը «եւ որդիէն» ձեւակերպումը, զոր արեւելեան եկեղեցիները (դեռ Կաթողիկէ միսիոնարները արեւելք չէին գործուղուած), որոնցմէ էր Հայաստանեաց Առաքելական Ուղղափառ Եկեղեցին, չընդունեցին։ Սսոյ Գ (3-րդ) եկեղեցական ժողովը՝ ՌՄԾԱ (1251 թուական), քննելով Սուրբ Հոգիին վերաբերեալ Հռոմի Իննովկենտիոս Դ (4-րդ) պապին առաջադրած դաւանաբանական խնդիրները, ընդունած է «հոգին հօրմէ բղխած է, եւ որդիին միջոցաւ երեւցած» (Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմութիւն, 1982, էջ 238) ձեւակերպումը, այսպէս մերժած է Որդի Աստուծմէ Սուրբ հոգիին բղխիլը եւ պահպանած է դաւանաբանական հարցերուն մէջ Հայաստանեաց եկեղեցւոյ ինքնուրոյնութիւնը։ ՀԱՅՐԸ, ՈՐԴԻՆ ԵՒ ՍՈՒՐԲ ՀՈԳԻՆ ԵՂԱԾ ԵՆ ՄԻԱՍԻՆ, ԱՆՈՆՔ ՆՈՅՆ ԱՍՏՈՒԱԾՆ ԵՆ ԵՒ ԻՐԱՐ ՀԵՏ ԱՐԱՐԱԾ ԵՆ ԵՐԿԻՆՔՆ ՈՒ ԵՐԿԻՐԸ։ Սուրբ երրորդութեան խիստ անբանաւոր ըմբռնումը սուր վէճեր յարուցած է Քրիստոնէութեան մէջ։ Անիկա բանական դիրքերէն ժխտած են «հակաերրորդութիւն»ականները (Լատիներէն՝ Trinitas - Երրորդութիւն), որոնց վարդապետութիւնը բարեկարգութեան շրջանին վերածնած են «հակաերրորդութիւն»ական բողոքականները (Լատիներէն՝ Unitas - Միասնութիւն)։

Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Ճուզէփփէ Ամպրոզոլի

**Ճուզէփփէ Ամպրոզոլի** (, ), իտալացի միսիոնար բժիշկ, Ուկանտայի մէջ երանելի հռչակուած է

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իտալիոյ Քոմօ քաղաքը։ Ան եղած է ընտանիքին եօթներորդ զաւակը․ մեծ հայրը աշխատած է իբրեիւ գրադարանավար։ 

Ճուզէփփէ մանագիտացած է իբրեւ բժիշկ։ Ափրիկէ երթալով, մինչեւ մահ, բժշկական եւ հոգեւոր ծառայութիւն մատուցած է։

## Ապստամբութեան Պատճառով Տեղափոխումը
1987 թուականի Փետրուար 13-ին, երբ ապստամբութիւն մը կը մղուէր Աչոլի ենթաշրջանին (Acholi sub-region) եւ հարեւան Լանգոյի ու Թեսոյի ենթաշրջաններուն մէջ, Ուկանտայի Ժողովրդական Պաշտպանութեան Ուժերը (*Uganda People's Defense Force*) բռնի ուժով տարհանեցին Քալոնկոյի Հիւանդանոցի աշխատակազմը եւ հիւանդները: Անոնք հրդեհեցին թողուած դեղօրայքն ու հիւանդանոցային պարագաները՝ թոյլ չտալու համար, որ  իյնան Տէրոյ Դիմադրութեան Բանակի (LRA) ձեռքը։ Ամպրոզոլիին տրուած էր 24 ժամ՝ հիւանդանոցը տարհանելու համար։ Բուժքոյրական դպրոցը կարճ ժամանակով տեղափոխուեցաւ Անկալի Հիւանդանոց: 

Դոկտոր Ամպրոզոլիի Յուշահամալիր Հիւանդանոցը վերահաստատուեցաւ 1989 թուականին, իսկ բուժքոյրական դպրոցը ետ բերուեցաւ Քալոնկօ 1990 թուականին։

## Մահ
Հայր Ամպրոզոլին իր մահկանացուն կնքած է 27 Մարտ 1987-ին, ձգելով հիւանդանոց մը նուիրուած աղքատներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Պոնիֆաչօ նեղուց

մինի|Պոնիֆաչօ նեղուց․ նկարուած հարաւէն՝ Սարտինիոյ հիւսիսային ծայրամասէն
**Պոնիֆաչօ նեղուց** (ֆր.՝ Bouches de Bonifacio, իտալերեն՝ Bocche di Bonifacio,  քորսիքերէն՝ *Bucchi di Bunifaziu,* սարտիներէն*՝ Buccas de Bonifatziu*)․ Միջերկրական ծովուն կեդրոնը կը գտնուի, Քորսիքա (հիւսիսը) եւ Սարտինիա (հարաւը) կղզիներուն միջեւ եւ արեւելքէն Թիրենեան ծովը կը միացնէ Միջերկրական ծովուն արեւմտեան մասին։ Տխրահռչակ նեղուց մըն է նաւաստիներուն համար իր օդին, ջուրի հոսանքին, խրուտներուն եւ ուրիշ արգելքներուն համար։

## Հակրիճ տեղեկութիւններ
մինի|Պոնիֆաչօ նեղուցին դիրքը
ձախից|մինի|Լա մատալենա կղզեխումբը․ կը գտնուի նեղուցին մէջ, Սարտինիոյ հիւսիսը
Երկարութիւնը մօտաւորապէս 19 քմ է, լայնութիւնը կը տարբերի ՝11–16 քմ, իսկ խորութիւնը իր ամենանեղ մասին 100 մեթր չանցնիր։ 

Անունը առած է Քորսիքայի հարաւի ծայրամասին գտնուող Պոնիֆաչօ քաղաքէն։

## Նաւաբեկում
Պատմութեան մէջ ամենածանօթ նաւաբեկումը որ նեղուցին մէջ տեղի ունեցած է ֆրանսական Սեմիլանթ զինուորական նաւունն է, որ պատահեցաւ 15 Փետրուար 1855-ին։ Նաւը Խրիմի պատերազմին համար զինուորներ կը փոխադրէր։ Ֆրասանի Թուլոն նաւահանգիստէն ճամբայ ելած էր եւ կ՛ ուղղուէր դէպի Սեւ ծով։ Սոսկալի փոթորիկ մը զայն նեղուցին մէջ Լավեծի կղզիակներուն խարակներուն կը զարնէ։ Նաւը վայրկեաններու մէջ կ՛ընկղմի․ 750 զինուորներէն ոեւէ մէկը չի փրկուիր։ 

Յաջորդող նաւաբեկումները եւ մանաւանդ 1993-ին հսկայ հեղուկանաւի մը կործանումին հետեւանքով, «վտանգաւոր ապրանքներ» փոխադրող ֆրանսական եւ իտալական դրօշակ կրող նաւերուն համար արգիլուեցաւ նեղուցէն անցնիլը։ Սակայն, ուրիշ դրօշակներ կրող եւ «վտանգաւոր ապրանքներ» փոխադրող նաւեր այլեւս կը խուսափին նեղուցէն անցիլ։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Santa Teresa Gallura - Bocche di Bonifacio (04).JPG|Պոնիֆաչօ նեղուցը․ նկարուած Սարտինիա կղզիէն
Պատկեր:Scogliere bocche di bonifacio.JPG|Պոնիֆաչօ նեղուցը նկարուած Քորսիքայիէն
Պատկեր:Strasse von Bonifacio.jpg|Նեղուցը վերէն դիտուած
Պատկեր:La Maddalena - Isola di Razzoli (01).JPG|Լա Մատալենա փարոսը․ կը գտնուի Ռածոլի կղզիակին վրայ, Սարտինիոյ հիւսիսը
Պատկեր:Isola di Spargi 3.JPG|Սփարկի կղզիակը, Սարտինիոյ հիւսիսը

   

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Ֆրանսաիտալական նաւային սահմնաններու համաձայնութիւն

Ստորոգութիւն:Եւրոպայի նեղուցներ
Ստորոգութիւն:Նեղուցներ
Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարի

**Փարվիզ Նաթէլ-Խանլարի** (, ) Իրանցի գրագէտ, Լեզուաբան, հետազօտող, քաղաքական գործիչ եւ Թէհրանի համալսարանի մէջ դասախօս (փրոֆէսօր)։

## Կենսագրական
Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարին 1943-ին աւարտած է Թէհրանի Համալսարանի Պարսկական գրականութեան մասնագիտութիւնը վարդապետութեան (տօքթօր) աստիճանով։ Ան իր կաճառական (աքատեմական) երթն ու գործունէութիւնը սկսաւ արուեստի ու գրականութեան բաժանմունքին մէջ։ Ան եւս 2 տարի լեզուաբանութիւն ուսանեցաւ Փարիզի համալսարանին մէջ։ Այդուհետ, Խանլարին Թեհրանի համալսարանին մէջ նոր դասընթացք մը հիմնեց «Պարսիս լեզուի պատմութիւնը» անունով։

Բացի իր կաճառական գործունէութենէն զոր շարունակեց մինչեւ 1979-ի Իսլամական յեղափոխութիւնը, Խանլարին Իրանի մէջ գրաւեց բազմաթիւ վարչական պաշտօններ 1960-ականներուն մինչեւ ուշ 1970-ականներ։

Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարին առաջատար գրական պարբերաթերթ՝ *Սօխան* հանդէսին հիմնադիրն ու խմբագիրն էր, զոր 1940-ականներուն սկիզզբէն մինչեւ 1978 թուականը Իրանցի մտաւորականներու եւ գրականագէտներու շրջանակէն ներս լայն տարածում գտաւ։

Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ
Գաղտնուսականներ (Պաթինիյյա)

**Գաղտնուսականներ** (Արաբերէն՝ الباطنيّة, *Ալ*-*Պաթինիյյահ*) այն խումբերն են որոնք կը զանազանեն Իսլամական Սուրբ Գիրքին արտաքին (Արաբերէն՝ ظاهري, *Զահիրի`* լայն հանրութեան համար դիւրահասկանալի) եւ ներքին (Արաբերէն՝ باطني, *Պաթինի*՝ Գաղտնի վարդապետութիւն, միայն մասնագիտացած կամ փոքր թիւով մարդոց համար հասկանալի)։ Այս եզրոյթը մասնաւորապէս գործածուած է Սուրբ Գրութեանց մեկնաբանութեան այլաբանական տիպին համար, զոր զարգացուած է կարգ մը Շիյա խումբերու մէջ, շեշտելով գրութեանց ներքին եւ քօղարկուած իմաստը։ Այս եղանակը որդեգրուած է *Իսմայիլ*ականութեան բոլոր ճիւղաւորումներուն, ինչպէս նաեւ *Տուրզի*ներուն կողմէն։ Ալաուիները (երբեմն Ալեւիներ) կը կիրառեն սուրբ գրոց մեկնաբանութեան նմանատիպ եղանակ մը։ Ալ-Պաթինիյյա-ն տարածուած վերադիր է, որ կը գործածուի Մահմետականութեան *Իսմայիլ*ական վարդապետութիւնը սահմանելու համար, ինչը ընդունուած է *Իսմայիլ*ականներուն կողմէն:  

*Սուննի* դաւանանքին պատկանող գրողները *Ալ*-*Պաթինիյյա* եզրոյթը կը գործածէին հակամարտօրէն, նկատի ունենալով իր մերժումը սուրբ գրոց ակնյայտ իմաստին յօգուտ սքօղուած (*Պաթինի*) իմաստին։ Միջնադարեան *Սուննի* Աստուածաբան՝ «*Ալ-Ղազզալի»*-ն (Արաբերէն՝ الغزّالي) այս եզրյթը արժաբեկօրէն գործածած է *Իսմայիլ*ականութեան յետեւորդներուն մասին խօսած ատեն։ Կարգ մը *Շիիյի* գրողներ եւս այս եզրոյթը գործածած են հակամարտօրէն։

## Ծանօթագրութիւններ
Պերճուհի Աւետեան

## Կենսագրութիւն
Պերճուհի Աւետեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Աւարտած է Հալէպի Հայկազեան վարժարանն ու Քարէն Եփփէ Ազգային Ճեմարանը: Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Հալէպի Երկրաչափական համալսարանէն աւարտելով շինարարական բաժինը: 2015-ին տեղափոխուած է հայրենիք:

## Մամուլի աշխատակից
Աշխատակցած է «Օշական պարբերաթերթ»ին, «Գանձասար շաբաթերթ»ին, «Երթ» տարեգիրքին (Հալէպ), «Շիրակ« եւ «Կամար» պարբերաթերթերուն (Լիբանան), կարճ շրջան մը «Կամք»ի (Ֆրանսա), «Գրական Թերթ» Հայաստան, ստորագրելով արձակ էջեր ու պատմուածքներ:

## Գրական գործեր
Հայերէն լեզուի եւ գրականութեան հանդէպ տածած է մեծ սէր. գրական առաջին փորձերը լոյս տեսած են ճեմարանի «Ծիլեր» աշակերտական պարբերաթերթին մէջ:

Հրատարակածէ.-
*	«Կտակը»  (1994)
*   «Բեմահարթակ» (Գէորգ Մելիտինեցի մրցանակով Անթիլիասի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի տպարանէն լոյս տեսած (2011)
*	«Միս Եփփէ Մայրիկը (2021):
*   "Մատնահետքեր" (Գէորգ Մելիտինեցի մրցանակով Անթիլիասի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի տպարանէն լոյս տեսած (2021), Խմբ. Կարօ Յովհաննէսեանի: Գիրքին մէջ յուշագրութեան բաժին մը կայ Սուրիական պատերազմի մասին:

Մանկական շարք. «Սփայտիկ», «Սփայտիկ եւ Արա», «Սոխակն ու Ծիածանը» եւ «Սփայտիկ Նոր Հանգրուանի Մէջ»: վերջին երկու գրքոյկներուն  մէջ Սուրիոյ պատերազմի անդրադարձը կայ։

## Անդամակցութիւն
Անդամ է Հայաստանի Գրողներու Միութեան:

## Աղբիւրներ
* ՄԻԱՍԻՆ, Հորիզոն շաբաթաթերթի գրական յաւելուածը 
* Թաղը, Որ Ամայի Դարձաւ 
* Սփայտիկ
*Դաջուած Պիտակը «Գրական կայարան»
 
## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափ
Ստորոգութիւն:Գրողներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիր
«Քատիլաք»ի Առաջին Ելեկտրոնային Ինքնաշարժը

մինի|300x300փքս
**Ամերիկեան «Քատիլաք»** ինքնաշարժի ընկերութիւնը հրապարակած է իր առաջին ելեկտրոնային ինքնաշարժին լուսանկարը:

Նոր ինքնաշարժը  ստեղծուած է Tesla Model X-ի եւ Audi e-tron-ի հետ մրցակցութիւն ապահովելու համար:

Ինքնաշարժը ապագայապաշտական տեսքով մեծ քրոսովըր մըն է, որ ունի նստարաններու երեք շարք:

«Քատիլաք» ընկերութեան  նոր նախագահ Սթիվըն Քարլայլը կը մտադրէ բարձրացնել մակնիշին վարկը աշխարհի մէջ, եւ նոր ելեկտրոնային ինքնաշարժը կրնայ կարեւոր դեր խաղալ այս հարցին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Մարդկային Ծիները

մինի|Քրոմոզոմի հատուածի պատճէնում
**Մարդկային ծիներու բնաշրջումը** (evolution) հետազօտողները ուսումնասիրած են: Անոնք կ'ըսեն, թէ յայտնաբերած են, որ մարդկային ծիները կը շարունակեն փոխել իրենց նախնական ձեւը:Անոնք կընդունին, որ ծինական հետազօտութիւնը բարդ է, եւ աւելի շատ ուսումնասիրութիւններ անհրաժեշտ են: 
## Նոր Հետազօտութիւններ
Նոր հետազօտութիւնները նոր լոյս կը սփռեն ժամանակակից մարդոց բնաշրջումին վրայ. գործընթաց մը, որ կը շարունակուի մեր նախնիներէն` անոնցմէ բաժանումէն միլիոնաւոր տարիներ ետք:

Հետազօտողները այժմ աւելցուցած են գոյութիւն ունեցող գիտելիքները` ստեղծելու համար ծինական քարտէս մը, որ կը համեմատէ մարդը այլ ողնաշարաւորներու հետ` պարզելով, որ նոր յայտնաբերուած ծիներուն մէկ մասը բացարձակապէս իւրայատուկ է մարդոց:

Բացի անկէ` գիտնականները կ'ըսեն, որ այս բացայայտումները կրնան օգնել իրենց աւելի լաւ հասկնալու ծիներուն դերը որոշ հիւանդութիւններու պարագային:

Անոնց ուսումնասիրութիւնը հրապարակուած է Cell Reports կենսաբանական ամսագիրին մէջ:

Թէեւ ծիներու ճշգրիտ ձեւով ուսումնասիրութիւնը կրնայ դժուար ըլլալ, գիտնականները կ'ըսեն, որ այս նոր տուեալներու հաւաքածոն կ'օգնէ ճանապարհ հարթելու դէպի մարդու ծիներու աւելի մեծ նրբութիւններու ընկալում:

### Ծիները Կեանքի ուղեցոյցներուն գիրքերը
Ըստ Սան Տիեկոյի Juno Diagnostics-ի ծինական խորհրդատուութեան տնօրէն Քէյթի Սակասերի, կարելի է ծիներու մասին մտածել իբրեւ իւրաքանչիւր բջիջի միջուկին մէջ տեղակայուած հրահանգներու շարք մը:
Թէեւ իւրաքանչիւր ծնող կը տրամադրէ 23 «դասագիրքերու» մէկ հաւաքածոյ, սակայն հրահանգները կրնան զգալիօրէն տարբերիլ:

Երբ հետազօտողները խորանան քրոմոսոմներու մէջ գոյացած DNA քոտի փաթեթներուն մէջ, անոնք այնտեղ կրնան բացայայտել այդ տարբերութիւնները եւ սկսիլ հասկնալ, թէ ինչպէ՛ս այդ բոլորը տեղի կ'ունենան մարդու մարմինին մէջ:

###### Ծիները լիովին կանխատեսելի չեն
Իրավիճակը կը բարդացնէ այն փաստը, որ ծինափոխութիւնները` ըստ էութեան, տատանումները կամ խափանումները DNA-ի յաջորդականութեան մէջ լիովին կարելի են:

«Սա այն պարագան է, երբ երեխան կը ծնի de novo գերիշխող ծինափոխումով, այսինքն DNA քոտի մէկ տառը պատահականօրէն կը փոխուի այնպէս, որ կը յանգի անհատին եզակի ախտորոշման մը, որ չէր ժառանգած իր ծինական ծնողներէն ոեւէ մէկէն», բացատրեց Սակասեր:

Մէկ այլ փոփոխութիւն, որ կրնայ դժուարացնել ծիներու կանխատեսումը, այն փաստն է, որ մարդու DNA-ի քոտի տատանումները կրնան յառաջանալ անոր կեանքի ընթացքին, օրինակ` քաղցկեղի որոշ տեսակներու պատճառով:

### Մարդու բնաշրջումը
Զոյգ գիտնականներ` Նիկոլաոս Վաքիրլիսը, նոր հետազօտութեան գլխաւոր հեղինակը եւ Յունաստանի Ալեքսանտր Ֆլեմինկ կենսաբժշկական գիտութիւններու հետազօտական կեդրոնի կրտսեր գիտաշխատողը, ինչպէս նաեւ Իրլանտայի Տուպլինի Թրինիթի քոլէճի աւագ հեղինակ Իֆա ՄաքԼայսա  ուսումնասիրած են այս «որբ» de novo ծիները տարիներ շարունակ:

Հոնկէ Վաքիրլիս եւ ՄաքԼայզա կը փորձեն յստակացնել, թէ ե՛րբ այս յաջորդականութիւնները առաջին անգամ զարգացած են մարդկային «տոհմ»ի երկայնքին, ինչպէս նաեւ պարզեցին մեքանիզմներ, որոնք թոյլ տուած են անոնց յառաջացման:

Անոնք կրցած են գտնել ընդհանուր առմամբ 155 ծագման միքրոփրոթէիններ:

Վաքիրլիս կը յայտնէ, որ այս 155 de novo ծագում ունեցող միքրոփրոթէիններու մօտ մէկ երրորդը արդէն գործուն է` շեշտելով, որ անոնցմէ երկուքը բոլորովին յատուկ էին մարդոց:

## Ծանօթագրութիւններ
Ուրուկույէյի արօտադաշտ

**Ուրուկույէյի արօտադաշտ**. ենթարեւադարձային արօտավայր եւ կենսաշրջան որ տարածուած է Բարանա գետին արեւելքը, Ուրուկուէյի մեծ մասին մէջ, Արժանթինի Էնթրէ Ռիոս եւ Քորիենթես նահանգներուն մէջ եւ Պրազիլի հարաւը գտնուող Ռիօ Կրանտէ տօ Սուլ նահանգին մէջ։ Կը կոչուի նաեւ Պրազիլեան-Ուրուկուէյեան արօտադաշտ։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Ուրուկույէյի արօտադաշտ
Ուրուկույէյի արօտադաշտին տարածութիւնն է 353․573 քլ²։ Անոր մակարդակը ծովի բարձրութենէն կը հասնի մինչեւ 500 մեթր։ Կենսաշրջանին արեւմտեան մասը կը ջրեն Ուրուկուէյ գետին հարկատուները՝ Իպիքուիմ Նեկրօ, Թաքուարեմպօ, Իի եւ Քուեկէյ։ Ուրուկույէի արօտադաշտին մէջ կը գտնուին երկրին մայրաքաղաքը՝ Մոնթեվիտէօ եւ Պրազիլի Փորթօ Ալեկրէ քաղաքը։

## Կլիմա
Կենսաշրջանին հարաւը տարեկան կ՛ընդունի 1000մմ․ անձրեւ, իսկ հիւսիսը 1300մմ․։ Հարաւային շրջանին միջին ջերմութիւնը մօտաւորապէս 16°C է, իսկ հիւսիսային շրջանին մօտաւորապէս 19°C։

## Բուսականութիւն
Կենսաշրջանը կ՛ընդգրկէ ոչ շատ բարձր արօտավայրեր, որոնք կը պատսպարեն ագուռիի արօտադաշտը եւ գետեզերքներու երկայնքին բարձրադիր անտառները։  

## Կենդանական աշխարհ
Կենսաշրջանը կը պատսպարէ բազմաթիւ չորքոտանիներ եւ 80-է աւելի թռչուններուն տեսակներ։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:O. bezoarticus buck.jpg|Բամբայի եղնիկ
Պատկեր:Pampas deer nursing fwan.jpg|Բամբայի իգական եղնիկ ձագուկին հետ
Պատկեր:Brocket deer Mazama gouazoubira Santa fe do Sul 1.jpg|Բամբայի այծեմնիկ (Mazama gouazoubira)
Պատկեր:Capybara (Hydrochoerus hydrochaeris).JPG|Կապիբարա․ աշխարհի երկարակեաց տեսակը
Պատկեր:Nandu Rhea americana Tierpark Hellabrunn-1.jpg|Նանտու ջայլամ
Պատկեր:Anthus nattereri - Ochre-breasted Pipit.JPG|Լանջոտ արտուտիկ
Պատկեր:Gubernatrix cristata - Yellow cardinal (male); Iberá marshes, Corrientes, Argentina.jpg|Ծիրանաւոր կարտինալ
Պատկեր:Sturnella defilippii, Lihué Calel NP, La Pampa, Argentina.jpg|Բամբայի տարմիկ
Պատկեր:Xanthopsar flavus en Bañado Los Indios, Rocha, Uruguay.jpg|Քրքմագոյն վեղարաւոր սեւ-թռչուն


## Բնապահպանում
Ուրուկույէյի արօտադաշտին 3.43% բնապահպանման շրջան յայտարարուած է։ Կ՛ընդգրկէ Էլ Բալմար Ազգային Պուրակը Արժանթին, եւ Ուրուկույէյի Սան Միկէլ Ազգային Պուրակը, Էսթերոս տէ Ֆարաբաս ու Ուրուկուէյ գետի Ազգային Պուրակը, Քապօ Բոլոնիօ Ազգային Պուրակը, Բորթերօ տէ Սան Լորենցօ Ազգային Պահեստը եւ «Quebrada de los Cuervos del Yerbal» պահպանուած բնավայրը։

  

## Տե՛ս նաեւ
Բամբա

Ամազոն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուրուկույէի արօտավայրեր
Ստորոգութիւն:Արօտավայրեր
Ստորոգութիւն:Դաշտեր
Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի արօտավայրեր
Քարել Հանսա

**Քարել Հանսա** (,), չեխ գրող, ճանապարհորդ, հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամ:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վիեննա։ Հայրնը ունեցած է աւստրիական կամ գերմանական ծագում, մայրը` չեխական:

Չեխական պաշտօնական արխիւային փաստաթղթերէն յայտնի դարձած է, որ Հանսան մայրենի լեզուն նկատած է չեխերէնը: Անոնց ընտանիքը Աւստրիայէն Չեխիա տեղափոխուախ է մինչեւ 1919 թուական: Իսկ 1932 թուականին Հանսան արդէն ստացած է Չեխիոյ քաղաքացիութիւն:

## «Արեւելքի Սարսափները» աշխատութիւնը
1923 թուականին հրատարակած է «Արեւելքի Սարսափները» խորագիրը կրող գիրքը, անիկա Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերող չեխերէն գրուած առաջին գիրքն է: Հանսա «Արեւելքի արհաւիրքները» գիրքին մէջ վաւերագրած է իր տեսածը։

1922 թուականին, Հանսա Զմիւռնիա երթալու ճանապարհին, առաջին անգամ նաւուն վրայ տեսած է յոյն փախստականներ, իսկ երբ հասած է Պէյրութ եւ Սուրիա, հանդիպած է Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրածներու: Ան աշխատանքի անցած է Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց կազմակերպութեան մէջ եւ սկսած է արձանագրել հայ որբերը, իսկ որոշ ժամանակ ետք նաեւ մասնակցած է որբերուն Ուրֆայէն եւ Խարբերդէն դէպի Հալէպ եւ Պէյրութ տեղափոխման աշխատանքին:

2022-ի աշնան, լոյս տեսած է Հանսայի «Արեւելքի արհաւիրքները» գիրքին հայերէն քննական թարգմանութիւնը` «ՕՐԵՐ» եւրոպական ամսագիրի կայքէջի գլխաւոր խմբագիր, Քարլի համալսարանի դոկտ. Աննա Կարապետեանի աշխատասիրութեամբ եւ մեկենասութեամբ «Մարլենքա ինթըրնէշընըլ» ընկերութեան նախագահ Գէորգ Աւետիսեանի:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* ՉԵԽԻՈՅ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԸ ՃԱՆՉՑԱՒ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ։
* «Ցեղասպանութեան յաւերժ վիշտը» վաւերագրական ֆիլմին անդրանիկ ցուցադրութիւնը տեղի ունեցաւ Պրահայի մէջ ։

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գրողներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Չեխ գրողներ
Տարօն-Տուրուբերանի Հայրենակցական Միութիւն

**Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութիւն**, հիմնուած է 1917-ին, միութեան երդիքին տակ համախմբուած են գլխաւորաբար սասունցիներու շառաւիղները, բայց նաեւ` մշեցիներ, պիթլիսցիներ, խնուսցիներ, ախլաթցիներ, մանազկերտցիներ, սղերդցիներ, պշերիկցիներ:

## Պատմութիւն
Միութիւնը հիմնուած է 1917-ին, Միացեալ Նահանգներու Կրանիթ Սիթի քաղաքին մէջ (Իլինոյ նահանգ): Հիմնադիրներ` Արիս Տէր Իսրայէլեան (Էջմիածնայ Գէորգեան ճեմարանի երբեմնի ուսանողներէն), Հայկ Մալոյեան եւ Հրանդ Փարիզեան, երեքն ալ` Եղեռնէն առաջ Ամերիկա գաղթած տարօնցիներ, նախաձեռնողներն ու բուն հիմնադիրները կը նկատուին այս միութեան:

Երկու տարի ետք, 1919-ին, Էքրըն քաղաքին մէջ (Օհայօ նահանգ) գումարուած է նորակազմ միութեան Ա. Պատգամաւորական ժողովը, եւ որ մշակած ու վաւերացուցած է հայրենակցական այս մարմինին ծրագիր-կանոնագիրը, ընտրած է կեդրոնական վարչութիւն` Ֆրեզնոն նստավայր յայտարարելով:

Հետզհետէ մասնաճիւղեր սկսած են կազմուիլ Ամերիկայի հայաշատ նահանգներուն մէջ ու Քանատա, նաեւ` Լիբանան, Սուրիա, Իրան, Պուլկարիա, Յունաստան ու Ֆրանսա:

## Միութեան զինանշանը
Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութեան զինանշանը մտայղացուած է 30-ական թուականներուն:

Հոն կը տեսնենք Տարօնի թեւաբաց արծիւը` ժայռէ բարձրադիր պատուանդանի մը վրայ կանգնած: Մագիլներուն մէջ ունի ուղղահայեաց մերկ սուր մը, որուն բռնակոթին տակ ամրօրէն սեղմած է օձի մը մարմինը` զայն երկուքի բաժնելէ ետք:

Իսկ պատուանդանին վրայ գրաբարով արձանագրուած է դարերու խորքէն եկող **«Մամիկոնէից ուխտ»**-ը. **«Քաջութեամբ մեռցուք ի վերայ աշխարհիս մեր եւ ի վերայ ազգիս մեր, եւ մի տեսցեն աչք մեր կոխան ոտից պղծալից լեալ զսրբարանս մեր»** (թարգմանութիւնը` քաջութեամբ մեռնինք մեր աշխարհին ու մեր ազգին համար, եւ թող մեր աչքերը չտեսնեն մեր սրբարաններուն ոտնակոխ ըլլալն ու պղծուիլը):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայրենակցական միւթիւններ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Սնեփչեթ

«**Սնեփչեթ**»ը () 2011-ին ի յայտ եկած է եւ տարածուած՝ դեռահասներու շրջանակին մէջ: Անոնք կը գնահատէին այդ յաւելուածին խորհրդապահութիւնը: Ատոր մէջ գրութիւնները կ'անհետանան կարդալէ անմիջապէս ետք, իսկ արձանագրութիւնները` հրապարակելէ օր մը ետք: Այն նաեւ թոյլ կու տայ օգտագործողներուն նկարներ պահել գաղտնաբառով պաշտպանուած տեղամասի մը մէջ, որ կը կոչուի «**Միայն Իմ Աչքերուս Համար**» (“My Eyes Only”)։ Կը հաղորդուի նաեւ, որ ան ներառած է ծայրէ-ծայր կոդաւորման (end-to-end encryption) սահմանափակ գործածութիւն մը, ապագային իր գործածութիւնը ընդարձակելու մտադրութեամբ։

«Սնեփչեթը» (Snapchat) ստեղծուած է **Էւըն Սփիքըլի**, **Փոպի Մըրֆիի** եւ **Ռէճի Պրաունի** կողմէ, որոնք Սթանֆորտի Համալսարանի նախկին ուսանողներ էին։ Ան յայտնի է սոցիալական մեդիայի համար շարժական (mobile-first) ուղղութիւն ներկայացնելով, եւ կարեւոր շեշտ դնելով օգտագործողներուն՝ վիրթուալ կպչուկներով (virtual stickers) եւ **ընդլայնուած իրականութեան** (augmented reality) առարկաներով փոխազդեցութեան վրայ։ 2023 թուականին «Սնեփչեթը» ունէր աւելի քան 300 միլիոն ամսական գործունէութիւն ունեցող օգտագործողներ։ Միջին հաշուով, 2020 թուականին ամէն օր չորս միլիարդէ աւելի «Սնափ» (Snaps) կը ղրկուէր։ «Սնեփչեթը» յայտնի է աւելի երիտասարդ սերունդներուն մէջ, ընդ որում օգտագործողներուն մեծամասնութիւնը 18-էն 24 տարեկան է։ «Սնեփչեթը» սոցիալական ցանցային ծառայութիւններու հետ կապուած **գաղտնիութեան մտահոգութիւններու** առարկայ է։

Ասիկա վերջին համազարկն է Դիմատետրին («Ֆէյսպուք»ին), որ 2012-ին «Ինսթակրամ»ը գնած է 1 միլիառ տոլարով եւ «Սնեփչեթ»ի միջեւ պատերազմին, որ կը մերժէ Դիմատետրին առաջարկը` միայն երեք տարի առաջ 3 միլիառ տոլարով գնելու մասին:

«Սնեփչեթ»ը հանրաճանաչ է երիտասարդներու շրջանակին մէջ: Անոնք չեն ուզեր, որ իրենց գրութիւնները կարդան ծնողները, որոնք ալ իրենց կարգին կը նախընտրեն «Ֆէյսպուք» ընկերային ցանցը, որ 1,7 միլիառ օգտագործող ունի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բջիջային ծրագիրներ
Ս. Սարգիս Մատուռ (Պալըքլը)

մինի|183x183փքս|Պոլսոյ Ս․ Սարգիս Մատուռը։
**Ս. Սարգիս Մատուռ**, Պոլսոյ հնագոյն հայկական գերեզմանատուներէն Պալըքլըի մուտքի աջին տեղ կը գրաւէ Ս․ Սարգիս Մատուռը, որուն շինութիւնը աւարտած է 1985-ին բարերարութեամբ Սարգիս Կէօվտէրէլիօղլուի։

Արդիական ոճով կառուցուած մատրան ճարտարապետն է Եդուարդ Շահպազ։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ ըստ երկիրի
Հիպոկրատ

**Հիպոկրատը** կամ **Հիպոկրատեսը** (յունարէն՝ Ιπποκράτης, *Hippokrates*), հին յոյն բժիշկ, փիլիսոփայ, հին բժշկութեան բարենորոգիչ, կը համարուի բժշկութեան հայրը։ Ան բժշկութիւնը ձերբազատած է քրմական ազդեցութենէն եւ որոշած անոր ինքնուրույն զարգացման ուղին։ Անոր նշանաբանն է՝ բուժել մարմինը ամբողջութեամբ, ոչ թէ՝ մասամբ։ Հիպոկրատին երդումը տարածուած է աշխարհով մէկ, եւ կ'արտասանուի աշխարհի գրեթէ բոլոր բժշկական համալսարաններու աւարտական հանդէսներուն ընթացքին։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոս կղզիին մէջ, բժիշկի ընտանեկան յարկին տակ։ Կ'ենթադրեն, որ ան կը պատկանէր բժիշկներու ժառանգական ընտանիքի 17-րդ սերունդին։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է հօր մօտ, ծնողքին մահէն ետք՝ շարունակած Աթէնքի մէջ։ Հետագային շրջած է Յունաստան, Եգիպտոս, Փոքր Ասիա, Լիբանան, Սեւ ծովու ափերուն, սկիւթացիներուն քով եւ ծանօթացած Մերձաւոր Արեւելքի ու Եգիպտոսի ժողովուրդներու բժշկութեան։ Մեզի հասած են Հիպոկրատի շարք մը գործեր, որոնք հին Յունաստանի այլ բժիշկներու գործերուն հետ միատեղ մտած են Հիպոկրատի ժողովածուին մէջ։ Հիպոկրատ կը սորվեցնէր, որ բժիշկը պէտք է բուժէ ոչ թէ հիւանդութիւնը, այլ՝ հիւանդը, ուշադրութիւն դարձնելով կառուցուածքին անհատական առանձնայատկութիւններուն եւ արտաքին միջավայրին վրայ։ Հիպոկրատ կը համարուի բժշկական աշխարհագրութեան նախահայրը։ Հիպոկրատ ըստ սահմանադրութեան մարդիկը բաժնած է 4 խումբի՝  նշելով, որ իւրաքանչիւր խումբ որոշակի հիւանդութիւններու նկատմամբ ունի նախատրամադրուածութիւն։ Հիպոկրատ մշակած է ախտորոշագիտութեան կարեւոր հարցերը, հաստատած հիւանդութեան զարգացման հիմնական շրջանները, ստեղծած ուսմունք կանխագուշակման մասին եւ սկիզբ դրած հիւանդութեան ընթացքի նկարագրման (հիւանդութեան պատմութիւն)։ Հիպոկրատի հիւանդներու հետազօտման ատեն օգտուած է զննման, շօշափման, ընդբախման եւ լսելու ձեւերէ։ Նկարագրած է բազմաթիւ ախտանշաններ։ Հիւանդութեան պատճառները բաժնած է երկու խումբի՝ ընդհանուր, գերազանցապէս արտաքին (կլիմայի, օդի, ջուրի, սնունդի ազդեցութիւն) եւ անհատական (տարիք, սեռ, սովորություններ, ժառանգականութիւն)։ Յառաջ տարած է բուժման սկզբունքներ՝ օգուտ տալ եւ չվնասել, հակադիրը բուժել հակադիրով, օգնել բնութեան եւ, պահպանելով զգուշութիւն, խնայել հիւանդին։ Հիպոկրատ ծանօթ է նաեւ իբրեւ նշանաւոր վիրաբուժ։ Մշակած է վիրակապերու կիրարկման, կոտրուածքներու եւ յօդացաւերու, վէրքերու, թութքի, բուժման եղանակներ։ Հիպոկրատի անուան հետ կը կապեն բժիշկի երդումը։ ժամանակակից բժշկութեան մէջ պահպանուած են շարք եզրեր՝ Հիպոկրատի երդում, Հիպոկրատի ժողովածու, Հիպոկրատի դէմք, Հիպոկրատի եղունգ, Հիպոկրատի աթոռ, եւ այլն։ Նկատի առնելով բացառիկ ծառայութիւնները համաշխարհային բժշկագիտութեան համար՝ Հիպոկրատը կ'անուանեն բժշկութեան հայր։ Հիպոկրատի գործերը նպաստած են նաեւ միջնադարեան Հայաստանի բժշկագիտութեան զարգացման։

## Ծանօթագրութիւններ
Մասիս Արարատեան

**Մասիս Արարատեան**, (29 Դեկտեմբեր 1929, Հալէպ - Սուրիա, 18 Յունուար 2023, Լոս Անճելըս - ԱՄՆ), հայ երգիծանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Մասիս Արարատեան` բուն անունով Մկրտիչ, ծնած է 29 Դեկտեմբեր 1929-ին, Հալէպ: Յաճախած է Ազգային Հայկազեան մանկապարտէզը, ապա նախակրթարանի բաժինը շարունակած է նորակառոյց Զաւարեան դպրոցին մէջ:

Մանկութենէն գծելը կը դառնայ անոր զբաղումը եւ հաճոյքը: Նախ կը սկսի գծել իր ընկերներուն, ուսուցիչներուն, ընտանիքին անդամներուն եւ ազգականներուն դիմագիծերը, ապա կ'աշխատի երկրաչափ Արշակ Գալէմքէրեանի գրասենեակին մէջ, ուր կը մաքրագծէ երկրաչափական նախագիծեր: Ապա նոյն գործով կ'աշխատի Հալէպի ջուրի ու ելեկտրականութեան ընկերութեան եւ քաղաքապետարանին մէջ` նոյն ժամանակ կատարելով անհատ երկրաչափերու պատուիրած գործերը եւ կը զբաղի երգիծանկարչութեամբ:

Կը մահանայ Լոս Անճելըսի մէջ, 18 Յունուար 2023-ին:

## Արաբական «Սենեպէլ» թերթի երգիծանկարիչ
Կը դառնայ արաբական «Սենեպէլ» թերթին երգիծանկարիչը, ապա կը փոխադրուի Դամասկոս, մէկ տարի ետք` Հոմս, յետոյ` Համա, Լաթաքիա, ի վերջոյ` Հալէպ: 1951-ին Հալէպի մէջ կը դառնայ հեռաձայնի ընկերութեան հիմնական պաշտօնեան: Կը կանչուի զինուորական ծառայութեան մէկ տարուան համար. զայն լրացնելէ ետք կը փոխադրուի Լիբանան` Պէյրութ, 1954-ին:

Մասիսը կը դառնայ Պէյրութի մէջ գործող Միացեալ Նահանգներու Տեղեկատուական ծառայութեան-USIA (United States Information Service) պաշտօնեայ: Այնտեղ աշխատելու շրջանին, 1965-ին, Մասիս կը կազմէ ընտանիք Մարօ Տէր Ղուկասեանի հետ: Կ'ունենան 2 զաւակներ` Արազ եւ Սեւակ:

## Հայկական միջավայրի մէջ երգիծանկարչութիւն
Հայկական միջավայրի մէջ երգիծանկարչութեան կը սկսի Անդրանիկ Ծառուկեանի «Նայիրի» շաբաթաթերթէն, ապա` 1970-ականներէն սկսեալ, իր երգիծանկարներով մնայուն աշխատակիցը կը դառնայ «Ազդակ»-ին, երբ թերթը 4 էջէն կը վերածուի 8 էջի: Ասոր կողքին ան կը ստեղծէ հայկական տպագրական տառատեսակներ, յատկապէս` գլխագիրներ, որոնք երկար ատեն կ'օգտագործուին թերթին մէջ:
## Herald Examiner թերթի խմբագրութեան ծաղրանկարիչը
Լիբանանեան պատերազմի բռնկումին պատճառով` 1975-ին, Մասիսը իր ընտանիքով կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս: Իր մասնագիտութեամբ անմիջապէս աշխատանքի կ'անցնի ամերիկեան Herald Examiner թերթի խմբագրութեան մէջ, դառնալով թերթին ծաղրանկարիչը: 1990-ին կը գոցուի թերթը եւ Մասիսը կը հիմնէ իր անձնական գրասենեակը: 

Միացեալ Նահանգներու մէջ մնայուն աշխատակիցը կը դառնայ «Ասպարէզ» օրաթերթին:

1947-էն սկսեալ Մասիսին ծաղրանկարները տեղ կը գտնեն հայկական, միաժամանակ օտար` արաբական, ֆրանսական, գերմանական եւ ամերիկեան թերթերու մէջ:
Մասիսի նշանաւոր խօսքն էր` 
## Հրատարակութիւն
Ան 1965-ին կը հրատարակէ գրքոյկ մը` «Կեանքի սեմֆոնին» եւ մեծածաւալ գիրքեր` «Ժպիտը լոյս է», որուն Ա. հատորը` 1947-1997-ի, իսկ Բ. հատորը` 1997- 2012-ի միջեւ գծուած երգիծանկարները կը բովանդակեն: Կը զբաղի նաեւ քանդակներով, որոնցմէ են` «Ցեղասպանութեան յուշարձան»-ը եւ «ՀՅԴ-ի երրորդութիւնը»: Իր ստեղծած շուրջ 15 տեսակ տառատեսակներ կը զարդարեն բազմաթիւ հայ եւ օտար գիրքերու եւ հանդէսներու կողքերը:

Անոր շատ փոքրածաւալ գրքոյկին խորագիրն էր «Ազգային դէմքեր», որուն մէջ կը հանդիպինք 100 ազգային դէմքերու դիմանկարներու:

## Աղբիւրներ

*Փունջ Մը Լուսաւորող Ժպիտ Մասիս Արարատեանի Յիշատակին
*Մահացեր է երգիծանկարիչ Մասիս Արարատեանը

## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներԵրկրաչափ
Ստորոգութիւն:Երգիծանկարիչ
Յովհաննէս Փիլիկեան

**Յովհաննէս Փիլիկեան** (),  լիբանանահայ գրող, փիլիսոփայ, բանաստեղծ, թատերագէտ, բեմադրիչ եւ թարգմանիչ:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մուսուլ։ 16 տարեկանին մտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանը, ուր անգլիական գրականութեան վկայականը ստանալով, շատ չանցած՝ երեք տարի առաջ, հրատարակած է «Մայ Համլեթ» անունով գործը: Հետեւած է Միւնիխի համալսարանի, Լոնտոնի տրամաթիքական արուեստի թագաւորական ակադեմիայի դասընթացներուն։

## Գործունէութիւն
Ան ստանձնած է «Հանանօ» թատրոնին ղեկավարութիւնը, ուր ներկայացուցած է բազմափփիւ գործեր․ անգլերէնով ներկայացուցած է Թումանեանի «Գիքորը» աշխատութիւնը։ 

1967-էն սկսեալ, իրարու ետեւէն սկսած է բերմադրել յունական եւ արդի դասական նոր գործեր։ 

## Բեմադրութիւններ
Բեմադրած է․

* Ֆրանսացի թատերագիր Ռասինի «Ֆէտր»ը, 
* Սոփսկլէսի «Իդիպոս թագաւորը» գործը,
* Կէօթէի «Ֆաուսթ»ը,
* Շէյքսփիրի «Լիր արքայ»ն եւ այլն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

### Պատմութիւն
Հաճընի Ս. Գէորգ Զօրավարին անունը կրող Ս․ Գէորգ Եկեղեցին իր գործունէութեան սկսած է 1922-ին՝ վրանածածկ վիճակի մէջ։ Սարգիս Պաքալեանի եւ ժողովրդային նուիրատուութիւններով ապահովուեցաւ եկեղեցւոյ հողատարածքը եւ սկսան շինարարական աշխատանքները։

1930-ին տեղի ունեցաւ նորակառոյց տախտակաշէն եկեղեցւոյ օծումը։ Յետագային, 1938-ին կառուցուեցաւ եկեղեցւոյ քարաշէն տարբերակը, Տէր Սահակ Խապայեան Կաթողիկիոսի եւ Տէր Եղիշէ Արք․ Կարոյեանի առաջնորդութեան օրով։

1964-ին Տ․ Գնէլ Արք․ Ճերեճեանի ջանքերով ամբողջովին վերանորոգուեցաւ եկեղեցին։

Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝

Տ․ Ռուբէն Ա․ Քհնյ․ Սահակեան

Տ․ Զաւէն Քհնյ․ Հովիւեան

Տ․ Նարեկ Ա. Քհնյ․ Հեճինեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

Ս․ Գէորգ Եկեղեցւոյ այժմու Թաղական խորհուրդի անդամներն են՝ Հայկ Օղլուգեան (ատենապետ), Աւագ Պարախեան, Վարդան Երեմեան, Յակոբ Կէօտէլէքեան, Յարութիւն Գույումճեան, Խաչիկ Շահինեան, Վաչէ Պարախեան, Յարութիւն Շիշմանեան եւ Անդրանիկ Չավուշեան։
## Աղբիւրներ
Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)
Մէշիր

**Մէշիր** (Եգիպտերէն կամ Ղպտերէն՝ Ⲙⲉϣⲓⲣ), **Մէքիր** (Յունարէն՝ Μεχίρ, Մէխիր) կամ **Ամշիր** (Արաբերէն՝ أمشير), Վաղ Եգիպտական ու Աղեքսանդրական (Ղպտիական) տոմարներուն վեցերորդ ամիսը։ Անիկա կը սկսի Գրիգորեան տոմարի Փետրուարի 8-ին ու կ՛աւարտի Մարտի 9-ին։ Մէշիր ամիսը Վաղ Եգիպտոսի «Աճի եւ Արտածագումի» եղանակին երկրորդ ամիսն էր, երբ Նեղոս գետը կը յորդէր ու կը հեղեղէր, եւ բերքն ու հունձքը կ՛աճէր Եգիպտոսի ողջ տարածքին մէջ։

## Անուանում
Մէշիր ամսուայ անուանումը սերած է Վաղ Եգիպտոսի Հովի (Քամիի) Աստուծոյ՝ «Մէքիր»-ի անունէն։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
Synaxarium of the month of Amshir
Փաֆնութիոս Խստակեաց

**Փաֆնութիոս Խստակեաց** (եգիպտերէն / Ղպտերէն՝ Ⲁⲃⲃⲁ Ⲡⲁⲫⲛⲟⲩϯ, Աբբա Փաֆնօութ, ), կամ **Սբ․** **Փաֆնութիոս Ճգնաւոր**, Դ դարու (4-րդ) Եգիպտացի առանձնակեաց։ Ան կը ճանչցուի որպէս Եգիպտոսի անապատի բազմաթիւ ճգնաւորներու կեանքերուն պատմութիւնները գրողը, որոնցմէ է Սբ․ Ոնոփրիոսը (Նօֆէր)։

Սբ․ Փաֆնութիոսը «Մեծն Մակար» Սուրբին աշակերտներէն մէկն էր ով Եգիպտոսի անապատի ճգնաւորներէն էր, եւ կը յիշատակուի Հայաստանեաց Առաքելական Եկեղեցւոյ Պատարագի հետեւեալ հատուածին մէջ․ «Միանձնացելոց սրբոց ․․․ Պօղոսի․․․ Մակարայ, Ոնոփրիոսի․․․»։

Անոր տօնը կը նշուի 15 Փետրուարին եւ 25 Սեպտեմբերին Ամէրիկայի Ուղափառ Եկեղեցւոյ կողմէն, իսկ Եգիպտոսի Ղպտի Առաքելական Ուղափառ եկեղեցւոյ կողմէն 15 Մէշիրին։

395 Թուականին անոր այցելած է Սուրբ Յովհաննէս Կասանիոս Հռոմայեցին, երբ ան ինիսուն տարեկան էր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ
Իսամ Մահֆուզ

**Իսամ Մահֆուզ** (, ), լիբանանցի բանաստեղծ, թատերագիր, թարգմանիչ, գրականագէտ, գրականութեան ու արուեստի քննադատ եւ մտաւորական։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հարաւային Լիբանանի Ճտէյտէթ Մարժա՛յուն գիւղաքաղաքը: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, քսան տարեկան հասակին մամլոյ ասպարէզ նետուելէ ետք՝ շուրջ երեք տասնամեակ, պաշտօնավարած է «Ան-Նահար» օրաթերթին մէջ` իբրեւ գրականութեան ու մշակութային առօրեայ էջի եւ «Յաւելուած»ի խմբագիր: Միաժամանակ մաս կազմած է լիբանանցի  յառաջապահ բանաստեղծ Եուսէֆ էլ-Խալի 1957-ին հիմնած «Շը՛ըր»` (Բանաստեղծութիւն) անուն զուտ բանաստեղծական հանդէսին, որ մեծ յեղափոխութիւն առաջացուցած է ո՛չ միայն լիբանանեան, այլեւ` արաբական բանաստեղծութեան մէջ։

1970-էն մինչեւ իր մահը աւանդած է թատերական ստեղծագործութեան նիւթը` Լիբանանեան Պետական Համալսարանի մէջ:

## Աշխատութիւններ

* 1959-ին լոյս կը տեսնէ  «Մեռած բաներ» քերթողագիրքը,
* «Ամրան խոտեր» (1961),
* «Սուրը եւ կոյսի աստղը» (1963),
* «Առաջին մահը» բանաստեղծական ժողովածուները:

Տակաւին Պէյրութ չտեղափոխուած` ծննդավայրի թատերասէրներու բեմական փորձերուն իր գործօն մասնակցութիւնը բերած Իսամ Մահֆուզ 1963-ին գրած է իր անդրանիկ թատերախաղը` «Զանզալախդ»ը, որուն բեմադրութիւնը մէկէ աւելի անգամ յետաձգուած է` բախելով գործնական եւ վարչական արգելքներու: Այս թատերգութիւնը կը բեմադրուի միայն հինգ տարի ետք` 1968-ին, գլխաւորութեամբ բեմադրիչ Պերճ Ֆազլեանի: «Զանզալախդ»ի մէջ հանդէս կու գան լիբանանեան թատրոնի երիտասարդ գլխաւորագոյն ուժերը, ինչպէս ապագայի նշանաւոր հեղինակ ու բեմադրիչ Ռեմոն Ժպարա, դերասանուհի Մատոնա Ղազի եւ ուրիշներ:

Այնուհետեւ Իսամ Մահֆուզ կը յօրինած է նոր թատերախաղեր` 

* «Սպանութիւնը» (1968),
* «Քարթ պլանշ» (1970),
* «Տիքտաթորը» (1972),
* «Ինչո՞ւ Սարհան Սարհան մերժեց ինչ որ Զա՛իմը ըսաւ իրեն Ֆարաժալայի մասին, թիւ 71 սթե-  րիոյին մէջ» (1972),
* «Ժպրան. անձնական պատկեր» (1983),
* «Մերկացումը» (2003) եւ շարք մը միարար թատերախաղեր:

Հեղինակ է նաեւ չորս երկխօսութիւններու` արաբ դասական դէմքերու եւ մանաւանդ ըմբոստ ու յառաջապահ գրողներու եւ փիլիսոփաներու հետ:

Բանաստեղծական եւ թատերական հատորներուն զուգահեռ` յառաջապահ մտաւորական Իսամ Մահֆուզի ստորագրութիւնը կը վայելեն գրաքննադատական, գրականագիտական, քաղաքական, թարգմանական եւ պատմուածքներու բազմաթիւ հատորներ, որոնք հեղինակին հրատարակուած մեծածաւալ, միջակ տարողութեամբ եւ փոքրածաւալ  գիրքերուն թիւը կը բարձրացնեն 48-ի: 

Բանաստեղծ եւ թատերագիր Իսամ Մահֆուզի բնորոշ գործերէն բազմաթիւ նմուշներ թարգմանուած են զանազան լեզուներու, ինչպէս  ֆրանսերէնի, անգլերէնի, գերմաներէնի, հայերէնի եւ այլ լեզուներու:

Իր հեղինակած կարգ մը թատերախաղերուն բեմականացումները արժանացած են մրցանակներու: Ան նաեւ իր գործօն մասնակցութիւնը բերած է արաբական եւ միջազգային թատերական փառատօներու: 

Կը մահանայ յետ կարճատեւ հիւանդութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Տրոր Զէէւի

**Տրոր Զէէւի** (Եբրայերէն՝ דרור זאבי, Անգլերէն՝ Dror Ze'evi, ) Իսրայէլցի պատմաբան մը ով կ՛ուսումնասիրէ օսմանեան կայսրութեան, թուրքիոյ եւ միջերկրականի արեւելքին գտնուող տարածանաշրջանին (Սուրիա, Լիբանան, Պաղեստին, Յորդանան) քաղաքական, ընկերային, եւ մշակոյթային պատմութիւնը։

Զէէւիի հայրը՝ «Բենիամին (Պէննի) Զէէւի»-ն, «Մոսսատ»-ի (արտաքին հետախուզական ծառայութիւն) ղեկավարին տեղակալն էր: Իսկ անոր մայրը՝ Գալիլիան ներքին ուրուագծող էր։ Զէէւին իր մատաղահաս տարիները Պաղեստինի եւ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ անցուցած է․ ներառեալ Ֆրանսան ու Միացեալ Թագաւորութիւնը։ Մինչեւ 1983 թուականը ան ծառայած է Իսրայէլի պաշտպանութեան ոյժերուն մէջ որպէս հետախոյզ, եւ պահեստազօրին մէջ իր ծառայութեան ընթացքին շնորհուած է փոխգնդապետի կոչում ստանալով։

Իր վարդապետութեան (Ph.D., տոքթորականի) քննախօսութիւնը գրած է երբեմնի «Եաֆա» (Արաբերէն՝ يَافَا), (Եբրայերէն՝ יָפוֹ), այժմու՝ «Թէլ-Աւիւ» (Արաբերէն՝ تَلّ أَبِيب –) (Եբրայերէն՝ תֵּל־אָבִיב) մայրաքաղաքի համալսարանին մէջ․ «օսմանեան կայսրութեան Երուսաղէմի գաւառը ԺԷ (17-րդ) դարուն» խորագիրով։ Յետ-տոքթորական տարի մը կ՛անցնէ Փրինսթօն համալսարանին մէջ, Ռոթչիլտ ուսանողաց օգնելու հիմնադրամի նպաստոsվ։

1992 թուվականին, ան կը վերադառնայ Իսրայէլ, եւ ուսուցչապետ (փրոֆէսօր) «Մէիր Զամիր»-ի (Եբրայերէն՝ מאיר זמיר) հետ միասին կը հիմնէ «Նէկէւ»-ի (Արաբերէն՝ ٱلنَّقَب, Ալ-Նաքապ) (Եբրայերէն՝ הַנֶּגֶב) «Պէն-Կօրիոն»-ի համալսարանի «Մերձաւոր Արեւելքի ուսումնասիրութիւններու բաժանմունք»-ը։ 1995-էն մինչեւ 1998 թուականը, եւ դարձեալ 2002-էն մինչեւ 2004 ան ծառայած է որպէս բաժանմունքի նախագահ։ Ան նաեւ մասնակցած է «միջին արեւելեան ոսումնասիրութիւններու եւ դիւանագիտութեան Խաիմ Հէրցոկ (Եբրայերէն՝  חיים הרצוג) կեդրոն»-ին հիմնադրումին, եւ 1997 թուականէն մինչեւ 2002 ծառայած է որպէս անոր առաջին նախագահը։

Տրոր Զէէւին Իսրայէլցի գիտնականներու խումբէն մէկն էր որոնք վերաստեղծեցին Իսրայէլի վաղեմի «Արեւելեան Ընկերութիւն»-ը զանիկա «Իսրայէլի Միջին-արեւելեան եւ Իսլամական (Մահմետական) Ուսումնասիրութիւններու Ընկերակցութիւն» (Անգլերէն՝ MEISAI, Middle East and Islamic Studies Association of Israel )։ Կրկին, ան կը դառնայ այս ընկերակցութեան առաջին նախագահը 2006-էն մինչեւ 2009 թուականը։ Ան նաեւ «Իսրայէլի Տարածաշրջանային Մտածողութեան Ատեան»-ի (Անգլերէն՝ Israeli Forum for Regional Thinking) հիմնադիրներէն մէկն էր։

## Ստեղծագործութիւններ

* «Երեսուն Տարուայ Ցեղասպանութիւնը․ թուրքիոյ բնաջնջումը իր քրիստոնեայ փոքրամասնութեանց 1894 –1924», (Անգլերէն՝ *The Thirty-Year Genocide: Turkey's Destruction of Its Christian Minorities, 1894–1924* )։ Հարւըրտի Համալսարանի Հրատարակչութիւն, 2019։
* «Ցանկութեան Յարուցում, փոխելով սեռական խօսոյթը Օսմանեան կայսրութեան Մերձաւոր Արեւելքի շրջաններուն մէջ, 1500-էն 1900թ․»։ (Անգլերէն՝ Producing Desire: Changing Sexual Discourse in the Ottoman Middle East, 1500-1900թ)։ Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Հրատարակչութիւն, 2006։s

* «Օսմանեան Դար Մը՝ Երուսաղէմի Գաւառը 1600-ականներուն» (Անգլերէն՝ An Ottoman Century: The District of Jerusalem in the 1600s)։ Համահեղինակութեամբ «Պէննի Մօրիս»-ի (Եբրայերէն՝ בני מוריס)։ SUNY Հրատարակչութիւն, 1996։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Սուրբ Ոսկեանք Քահանաներ

**Սուրբ Ոսկեանք** (նահ. Ք.Ե. 100 կամ 107, Եփրատի վտակ Արածանիի ակունքներուն մօտ), Ա. դարու տօնելի վկաներ, ճգնաւորներ (5 հոգի, հռոմէացիներ), Թադէոս առաքեալին աշակերտները: Հայոց Տօնացոյցին մէջ կը յիշատակուին Քահանայք անունով:

## Պատմութիւն
Ըստ հայոց վկայաբանութեան (գրի առնուած է Ե. դարուն, Է.- Ը. դարերուն թարգմանուած է վրացերէնի), հռոմի կայսրը զիրենք, իբրեւ արքունի պատգամաւորներ, ուղարկած է Հայոց Սանատրուկ թագաւորին քով, բայց Ոսկեանք, Հայաստանի մէջ հանդիպելով Թադէոս առաքեալին, մկրտուած են անոր ձեռքով, հրաժարած իրենց աշխարհիկ առաքելութենէն ու հաստատուած քրիստոնէական հաւատքի եւ քարոզչութեան մէջ: Թադէոս առաքեալ անոնց գլխաւորը, որ կոչուած է Խրյուսոս (հայերէն՝ Ոսկի), ձեռնադրած է քահանայ: Անոր անունով ալ խումբը կոչուած է Ոսկեանք:

Թադէոս առաքեալին նահատակութենէն ետք, անոնք հաստատուած են Եփրատ գետի հարաւ-արեւելեան ակունքներուն մօտ, Ծաղկոտն գաւառի Ծաղկաւէտ կամ Ծաղկոտն լեռներուն մէջ: Աւելի քան 40 տարի, ինչպէս կը պատմէ վկայաբանութիւնը «հրեշտակային վարքով» ճգնելէ ետք, աստուածային ազդումով, իջած է լեռներէն եւ գացած Արտաշատ՝ Հայոց արքունիք՝ Աւետարանը քարոզելու Հայոց Արտաշէս թագաւորին, Սաթենիկ թագուհիին եւ ողջ պալատին: Անոնց քարոզչութեամբ քրիստոնեայ դարձած են թագուհիին ազգականները՝ ալանաց իշխաններ Սուքիասեանները (Սուքիասեանք): Հայոց արքայորդիները, գտնելով արքունիքը լքած Սուքիասեանքը եւ չկարենալով զանոնք համոզել՝ վերադառնալու արքունական կեանքին, իրենց զայրոյթը թափած են Ոսկեանց վրայ, իբրեւ իրենց մօր ազգականները մոլորեցնողներ, եւ սպաննած զանոնք:

Հայաստանեայց եկեղեցին Ս. Ոսկեանց յիշատակը կը նշէ Առաջաւորաց պահքին յաջորդող Հինգշաբթի կամ Տեառնընդառաջի նախընթաց երեքշաբթի օրը՝ Ս. Սուքիասեանց յիշատակին հետ: Ս. Ոսկեանց  ձօնուած է «Որք արժանաւորեցաք կոչիլ յաշակերտութիւն առաքելոյն Թադէոսի, Եւ աստուածային հրով մաքրութեան Ոսկի փորձեալ գըտայք ի բնակարանս հրեշտակաց» շարականը: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Սոփերք հայկականք», հ. 19, 1854, էջ 59-66, Աւգերեան Մ., «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն…», հ.2, 1811, էջ 127):
Ատրինէ Տատրեան

**Ատրինէ Տատրեան** (), արձակագիր, թատերագիր եւ բանաստեղծ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Չօրում «Թուրքիա»: Իր նախակրդութիւնը ստացած է Տատեան եւ Արամեան-Ունճեան վարժարաններուն մէջ: Ապա յաճախած է Գատըգիւղի՝ Նոթր Տամ Տը Սիոն ֆրանսական քոյրերու վարժարանը: Աշակերտած է նաեւ Սիպիլի:

Հետեւած է Վիեննայի եւ Պերլինի համալսարաներու դասընթացքներուն: Տարի մը ուսուցչագործած է Արամեան-Ունճեանի մէջ:

## Աշխատութիւններ
1945-էն մինչեւ 1968, հրատարակած է «Պարտէզ» մանկապատանեկան հանդէսը Բագարատ Թեւեանի հետ. օգնութեամբը Արմենուհի Էօզէրի:

Մշակած է՝  պատմուածք, քերթուած, հէքեաթ, վէպ, թատերգութիւն, մանկավարժական եւ ընկերային յօդուածագրութեան սեռերը:

Գրած է նաեւ մանկական թատերախաղեր եւ դասագիրքեր:

### Վէպեր
Իր «Հայրը» վէպը իբր թերթօն հրատարակուած է՝ «Նոր Լուր» օրաթերթին մէջ: Իր վէպերէն հրատարակուած են՝

* «Մայթերու վրայ», 
* «Գեհենի ճամբուն վրայ», 
* «Չորրորդ մը կը փնտռուի»,
* «Հեղինակ կեցիր»:

#### Թատերգութիւններ
Լոյս ընծայած է նաեւ շատ մը մանկական թատերգութիւններ. որոնք ներկայացուած են Պոլսոյ մէջ եւ հրատարակուած երեք հատորներու մէջ՝ «Մանկապատենական Թատրախաղեր» խորագրով:

Իր «Յարդի Շիւղեր Հոսանքի Վրայ» թատերախաղը 1955-ին շահած է Եգիպտոսի գրական, թատերական մրցման առաջնութիւնը:

«Մարդը Մարդ Ընելու Համար» եւ «Պանդոկին Սենեակները» թատերգութիւններէն զատ Էսայեան Սանուց Միութեան մէջ ներկայացուած «Վանօ Եւ Մարօ» երգախառն քերթուած-թատերգութիւնն ալ արժանացած է գնահատանքներու:

### Բանաստեղծութիւններ
Ա. Տատրեանի բանաստեղծական հատորներէն են՝ 

* «Հրդեհ կայ մարեցէ՛ք»,
* «Մարդ մը եւ աշխարհ մը»:

### Յուշագրութիւն
Իր յուշերը հրատարակուած են՝ «Կեանքի մէջէն. Իմ եւ ուրիշներու կեանքը» անուն հատորով մը:

Հեղինակը իր կեանքի վերջին տարիներուն հաստատուած էր Ֆրանսայի՝ Նիս քաղաքին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Հանրապետական Շրջանի Իսթանպուլահայ Գրականութեան Արդի Գրողներ»։

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար

**Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար** (),  ասորի կաթոլիկներու Մէրտինի առաջնրդ։ 

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մէրտին: Ծանօթ եղած է ասորերէն, թրքերէն, պարսկերէն, արաբերէն ու իտալերէն լեզուներուն: Շրջան մը գտնուած է Թիֆլիս:

Ընտրուած է ասորի կաթոլիկներու Մէրտինի առաջնրդ: Հանգանակութիւն կատարելու համար՝ 1691-ին մեկնած է Հնդկաստան, ուր մնացած է հինգ տարի եւ հաւաքած գումարով վանք մը հիմնած է Հռոմի մէջ:

1721-ին նշանակուած է ասորի կաթոլիկ համայնքի մօտ առաքելական նուիրակ ու մնացած է այդ պաշտօնին վրայ եօթը տարի:

Վախճանած է Հռոմ, 1728-ին եւ թաղուած՝ իր կառուցած վանքին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրնիւններ

* Հ. Իսհաք Վրդ. Արմալէի յօդուածը, "المشرق» -"Ալ Մաշրէք», Պէյրութ, ԺԱ., թիւ 8, Օգոստոս 1908, էջ 563-570:
Տէյվիտ Կանթ

**Տէյւիտ Կանթ** (Անգլերէն՝ David Gaunt) () (ծնած Լոնտոնի մէջ, 1944-ին) Անգլիացի պատմաբան, Շուէտի «Սօտըրթօն» համալսարանի «Պպալթեան եւ Արեւելեան Եւրոպայի հետազզօտութիւններու կեդրոն»-ին մէջ ուսուցչապետ (փրոֆէսօր), եւ «Եւորպայի Կաճառ»-ի (Academia Europaea) անդամ։ Ասորիներու Ցեղասպանութեան մասին իր գիրքը՝ «Կոտորածներ, Դիմագրաւում, Պաշտպաններ» (Անգլերէն՝ Massacres, Resistance, Protectors) կը նկարագրուի որպէս «վերջին տարիներուն հրատարակուած գիրքերէն ամէնակարեւորը»։

## Ծանօթագրութիւններ
Սաֆրան

մինի
**Սաֆրանը**, որ կը կոչուի նաեւ`«Կարմիր ոսկի», որովհետեւ ամէնէն սուղ համեմն է: Կը ստացուի քրքումի ծաղիկի առէջներէն (Crocus sativus):

Մէկ կրամ սաֆրան ստանալու համար պէտք է հաւաքել 150 ծաղիկ, եւ այդ մէկ կրամ համեմը կ'արժէ մօտաւորապէս 12 տոլար   (2014-ին իրանական Սաֆրանի մէկ քիլոկրամը միջազգային շուկային մէջ կ'արժէր երկու հազար ամերիկեան տոլար)։ Պատճառը համեմունքի արդիւնահանման ժամանակ աշխատանքի դժուարութիւնն է։ 
ձախից|մինի
Անիկա առաջին անգամ մշակուած է Միջին Արեւելքի մէջ, 35 դար առաջ: Այս համեմը կը գործածուի համ կամ դեղին գոյն տալու ուտելիքներուն: 
մինի|ձախից
Սաֆրանի ամէնէն մեծ արդիւնահանողը կը համարուի Իրանը: Հոն կ'արտադրուի սաֆրանի 90 տոկոսը։ Իրանի մէջ կ'աճի լաւագոյն քրքումը։ Այս բոյսը շատ քիչ ջուրի կարիք ունի։ Այսօր քրքում կ'աճի գլխաւորաբար Իրանի արեւելեան եւ հիւսիս արեւելեան շրջաններուն մէջ։ Իսկ երկիրին հարաւային Խորասան նահանգը կը համարուի քրքումի աճեցման բնօրրանը։
մինի
Տարածուած կարծիք կայ, որ սաֆրանի բոյսը յայտնաբերած ու սկսած են աճեցնել իրանցիները։ Ք.Ա. 549-728 թուականներուն, Մարերու ժամանակաշրջանին, սաֆրանը աճած է Իրանի Համատան նահանգի Ալվանտ լերան ստորոտին եւ Քերմանշահի մէջ։ Սակայն հետագային անիկա սկսած են աճեցնել նաեւ Իրանի այլ քաղաքներու մէջ։ Իսկ աւելի ուշ սաֆրանը սկսած է արտահանուիլ այլ երկիրներու մէջ եւ մեծ համբաւ ձեռք բերած։ Պատմաբաններու կարծիքով, Իրանի դէմ Ալեքսանդր Մակեդոնացիի յարձակման ատեն սաֆրանին ծանօթացած են յոյներն ու հռոմէացիները։ Արդէն աւելի ուշ, հին յոյներն ու հին հռոմէացիները կը պատրաստէին սաֆրանի ջուր, որմով կը սրսկէին սենեակները, սրահները եւ իրենց հագուստները։ Սաֆրանի առէջները կը ցանէին անկողինին վրայ, եւ կ'աւելցնէին լոգանքի ջուրի մէջ։ Նման լոգանքներ կը սիրէր ընդունիլ Քլէոփաթրան։
մինի
Սաֆրանը Չինաստան կը հասնի Մետաքսի ճամբով։ Հնագոյն չինական բուսական գիրքերէն մէկուն մէջ կ'ըսուի. «Սաֆրանի աճեցման ամէնէն նշանաւոր վայրը Քաշմիրն է, ուր զայն կ'աճեցնեն իբրեւ նուիրաբերութիւն Պուտտային»։ 
մինի
մինի
## Կիրարկութիւն
*Սաֆրանը ունի հակաքաղցկեղային ազդեցութիւն։
*Կը կանխէ Ալզհայմըրի եւ Փարքինսընի հիւանդութիւնները։
*Կ'օգտագործուի ստամոքսի խանգարման եւ դեղնախտի բուժման ատեն:
*Ունի հանգստացնող ու քնաբեր յատկութիւն:
*Հարուստ է B1, B2, B6 եւ C կենսանիւթերով:
*Ամիսը 5 կրամէն աւելի սաֆրանի օգտագործումը կրնայ վնասակար ազդեցութիւն ունենալ:
*Իրանի մէջ սաֆրանը կ'օգտագործեն բոլոր ճաշատեսակներու մէջ։ Իրանի մէջ կարելի է հանդիպիլ սաֆրանով պաղպաղակի, սաֆրանով անուշեղէններու եւ այլն։
*Սաֆրանին բնական ներկանիւթ ըլլալու յատկութիւնը օգտագործուած է գեղագրութեան, գորգագործութեան, գիրքերու դասաւորման, ինչպէս նաեւ Քուրանի ու տարբեր աղօթագիրքերու նկարազարդման մէջ։
*Միջին Արեւելքի, ԱՄՆ-ի եւ հարաւային Եւրոպայի մէջ սաֆրանը լայնօրէն կ'օգտագործուի բրինձէ պատրաստուած ճաշատեսակներու մէջ։
*Սաֆրանը իբրեւ համեմունք կ'աւելնայ ապուրներու մէջ:
*Սաֆրանով կը համեմեն միսը, ձուկը եւ ծաղկակաղամբը:
*Սաֆրանի երկու հատիկը կրնայ նարնջագոյն ներկել 3 լիթր ջուրը։
ձախից|մինի

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*What is Saffron? 

Ստորոգութիւն:Համեմունքներ
Ստորոգութիւն:Ներկանիւթեր