Անանուխ

**Անանուխը** (լատիներէն՝ Mentha×Piperita), շրթնազգիներու ընտանիքին պատկանող կոճղարմատաւոր, տեւական խոտաբոյս է։ Մշակովի անանուխը ունի հակադիր, սուր ատամնաւոր եզրերով, ձուաձեւ կամ նշտարաձեւ տերեւներ, կարմրաւուն մանր ձողիկներ։ Բոյսի ցեղի «Մենթա» անուանումը առաջ եկած է հին յունական դիցաբանութեան յաւերժահարս Մինթայի անունէն։
* Հայերէն անուան ծագումը տե՛ս՝ Հրաչեայ Աճառեան, Հայերէնի Արմատական Բառարան, Ե.1926 http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionary
## Նկարագրութիւն
200px|մինի|ձախից|<small>1887 թուականի պատկերազարդում մը՝ «Քէօհլէրին դեղաբոյսեր» աթլասէն</small>

Անանուխն առաջին անգամ նկարագրած է Քարլ Լինեուսը (Carl Linnaeus) 1753 թուականին եւ ներկայացուցած է զայն որպէս տեսակ մը, սակայն ներկայիս ան կը համարուի հիպրիտ:

Ան բազմամեայ բոյս մըն է, ձողունն ուղիղ կը ձգուի 30-90 սմ. բարձրութեան հասնելով, հոծ է, կտրուածքը՝ քառանկիւնի: Տերեւները երկարոտ են, 4-9 սմ. երկարութեան եւ 1.5-4 սմ. լայնութեան, մութ կանաչ, կարմրաւուն ջիղերով, նշտարաձեւ կամ ձուաձեւ, եզրերը՝ մանր ատամնաւոր, դասաւորուած են խաչաձեւ-հակադիր կարգով: Ծաղիկները մանիշակագոյն են՝ 6-8 մմ. երկարութեամբ հաւաքուած են գագաթին մօտ: Կը ծաղկի ամառուան կէսերէն մինչեւ ուշ ամառ: Քրոմոսոմներու քանակը զոյգ է՝ 66, 72, 84, ամէնէն շատը՝ 120 հատ:

Անանուխը արագ աճող բոյս մըն է, տեղ մը բուսնելէն ետք արագ կը տարածուի:
## Բաղադրութիւն

Բոյսի գետնէն վեր գտնուող մասը կը պարունակէ եթերաիւղ, որուն պարունակութիւնը ծաղիկներուն մէջ կը կազմեն 4-6, տերեւներուն մէջ՝ 2.4 - 2.75, իսկ ձողուններուն մէջ՝ մինչեւ 0.3 տոկոս։ Ան կը ստացուի ջրային գոլորշիներու միջոցով թորման եղանակով։ Անոր հիմնական մասը (41 - 65%) երկրորդային ալքոլ մենթոլն է։ Բոյսին մէջ կան նաեւ մենթոն, պինեն, լիմոնեն, դիպենտեն, ցինէոլ եւ այլ արժէքաւոր նիւթեր։
## Յատկութիւններ
Հնագոյն ժամանակներէն մարդիկ կ'օգտագործէին անանուխի յատկութիւնները: Հին հռոմէացիները անանուխի տեւներով կը փաթթէին ճաշի սեղանին երեսը՝ ախորժակ բանալու համար: 

Անանուխը մեղրատու բոյս է, անկէ ստացուած մեղրը ունի սաթի գոյն եւ անանուխին հաճելի բոյրը:

Անանուխը կ'օգտագործուի որպէս յաւելանիւթ հաճելի բոյր եւ համ տալու համար կարգ մը սննդամթերքներուն՝ պաղպաղակներուն, ծամոններուն, ատամի մածուկներուն, նաեւ կ'օգտագործուի հրուշակի արտադրութեան մէջ:
## Պատկերասրահ

Mentha-piperita.JPG|Ծաղիկները
Peppermint and Corsican mint plant shorter.jpg|Տերեւները
Peppermint-tea hg.jpg|Անանուխի թէյ

## Օգտագործում
Բուժման նպատակով կ'օգտագործեն բոյսի տերեւները։ Բժշկութեան մեջ կը կիրառուի ոչ միայն բուսահումքի, այլեւ անոնցմէ ստացուող եթերաիւղի ձեւով։ Անանուխը անյիշելի ժամանակներէն յայտնի եղած է մարդկութեան։ Միջնադարուն կը գտնէին, որ անանուխի հոտը կ'աշխուժացնէ ուղեղի աշխատանքը։ Ավիսեննան (Իպն Սիննա) դեղաբոյսը լայնօրէն օգտագործած է գլխացաւերու, մելամաղձոտութեան, տեսողութեան թուլութեան, ականջներու խշշոցի, քիթի արիւնահոսութեան, վատ հոտի, խոցերու, բերանի լորձաթաղանթի բորբոքումներու, ատամնացաւի, ատամի փտախտի, նշիկաբորբի, շնչարգելութեան, հազի, ստամոքսի բորբոքումներու պարագաներուն։

Մխիթար Հերացին բոյսը օգտագործած է որպէս ցաւազրկող եւ թարմացնող միջոց, նողկանքի, փսխման եւ լոյծերու պարագաներուն։

2-4 կաթիլ անանուխի իւղը կտոր մը շաքարի վրայ կ'օգնէ անցընելու փորացաւը։
## Քաղը
Հասունացած տերեւները կը քաղեն Յուլիս-Օգոստոս ամիսներուն, որոնցմէ յետոյ Սեպտեմբեր ամսուն հնարաւոր է երկրորդ քաղը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր