Էտման Այվազեան

**Էտման Այվազեան** (, Լոնտոնի St George’s հիւանդանոցին մէջ) սփիւռքահայ մեծատաղանդ գեղանկարիչ: Ծովանկարիչներու թագաւորական միութեան անդամ (2002)։ Լոնտոնի գեղանկարիչներու թագաւորական հիմնարկի անդամ (2006)։։

## Կենսագրութիւն
1939-1948 թուականներուն ուսանած է Թեհրանի Թամատոն միջնակարգ դպրոցը, 1964-1966 թուականներուն՝ Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիա:

Էտման Այվազեանը, սկսած 1948 թուականէն, աւելի քան 70 տարի ստեղծագործած է եւ իր նկարները ցուցադրեր բազմաթիւ հաւաքական եւ անհատական ցուցահանդէսներուն, Իրան, Անգլիա, Միացեալ Նահանգներ, Հայաստան եւ այլուր։

1973 թուականին տեղափոխուած է Լոնտոն: 1980 թուականին գծագրած է Ապտուլազիզ թագաւորի անուան օդանաւակայանի Մեծ մզկիթի ներքնամասը, Ռիատ:

1960-1974 թուականներուն աշխատած է ճարտարապետութեան բնագաւառին մէջ (Կաճերէ հիւրանոց, Թոմասեան դպրոց)։ Ստեղծած է Թեհրանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ տաճարի պատկերները։

Էտման Այվազեանը անդրադարձած է «Սասունցի Դաւիթ վիպերգութեան, նկարազարդած է Յովհաննէս Թումանեանի երկերը, ստեղծած է դիմանկարներ, ծովանկարներ։ Այվազեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին տարբեր եկեղեցիներու, թանգարաններու՝ Լազար պատկերասրահ, Արամ Խաչատրեանի տուն-թանգարան:

Մեծատառով հայ գեղանկարիչ՝ Էտման Այվազեան իր մահկանացուն կնքեց՝ 5 Մարտ 2020-ին,առաւօտ կանուխ, Լոնտոնի St George’s հիւանդանոցին մէջ։ Հանգուցեալը հիւանդանոց ընդունուած էր սրտի հետ առնչուած քննութիւններու համար, ուր ան վարակուած էր մահացու Պսակաձեւ Ժահր ախտով։

## Ցուցահանդէսներ
Դեռ 16 տարեկան պատանի՝ Այվազեանը Թեհրանին մէջ մասնակցած է UNESCO-ի կազմակերպած Երիտասարդ Նկարիչներու Միջազգային Ցուցահանդէսին եւ շահեր՝ մրցանակ։

Այնուհետեւ Էտման Այվազեանը 1949-1957 տարիներուն Թեհրանին մէջ մասնակցած է «Մշակոյթ Միութեան«, «Ս. Միութեան Մշակութային Կեդրոն»ի, «Գարուն Ակումբ»ի, «Մեհրեգան Ակումբ»ի, «Աբիազ Փալաս»ի եւ «Թեհրան Երկամեայ«ի (Teheran Biennial) կազմակերպած հաւաքական ցուցահանդէսներուն։

### Անհատական ցուցահանդէսներ - Թեհրան
Այվազեանը Թեհրանին մէջ տուած է նաեւ երեք անհատական ցուցահանդէսներ, առաջին երկուքը՝ «Իրան-Ամերիկա Ընկերակցութեան» հովանաւորութեամբ 1952ին եւ 1955ին, իսկ երրորդը 2010-ին՝ Արուեստի Կեդրոն (Art Center) ծանօթ պատկերասրահին մէջ, ուր ցուցադրուուած են իր՝ բացի վերացական (abstract) գործերէն, նաեւ Պարսկաստանի գիւղերուն նուիրուած շուրջ երեսուն նկարներ։

### Անհատական ցուցահանդէսներ - Լոնտոն եւ Երեւան
Բացի Իրանէն՝ 1984-2016 տարիներուն, Էտման Այվազեանը անհատական ցուցահանդէսներ տուած է Նիւ Եորքի Կորքի Պատկերասրահին մէջ (Gorky Gallery), Լոնտոնի «Կիւլպէնկեան Սրահ»ի, Լոնտոնի «Ռոշան Պատկերասրահ»ի (Rochan Gallery) եւ Երեւանի Նկարիչներու Տան մէջ։

Նոյեմբեր 2015-ին, իր հայաստանեան երկրորդ անհատական ցուցահանդէսը, “Հայրենի Երկրի Գոյները”, տեղի ունեցած է Երեւանին մէջ, Հայաստանի Ազգային Պետական Պատկերասրահին մէջ, նախաձեռնութեամբ Հայաստանի մօտ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Դեսպանութեան Մշակութային Կեդրոնի։ Նոյն այդ ցուցահանդէսը՝ 2016-ին տեղափոխուած է Իրան եւ ցուցադրուած՝ Թեհրանի «Նիավարան Պալատ»ին մէջ, որմէ ետք նաեւ՝ Թեհրանի «Արարատ Միութեան» սրահին մէջ։

### Հաւաքական ցուցահանդէսներ
1990-էն, Էտման Այվազեանի նկարները ցուցադրուուած են նաեւ հաւաքական ցուցահանդէսներու մէջ՝ Ղրիմ, Միացեալ Նահանգներ, Անգլիա եւ այլուր։

Այվազեանը իբրեւ անդամ` շարունակաբար իր մասնակցութիւնը բերած է՝
* Բրիտանիոյ Արուեստագէտներու Դաշնակցութեան (Federation of British Artists),
* Ծովանկարիչներու Արքայական Ընկերակցութեան (The Royal Society of Marine Artists),
* Իւղանկարիչներու Արքայական Հիմնարկի (Royal Institute of Oil Painters) եւ  Ուափինկ Արուեստագէտներու Խումբի (The Wapping Group of Artists) կազմակերպած հաւաքական ցուցահանդէսներուն։

### Ցուցահանդէս նուրիուած՝ քրիստոնէութեան՝ Հայաստանի պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին
2001-ին, Լոնտոնի Բրիտանական Գրադարանին մէջ  կազմակերպուած էր «Գանձեր Տապանէն» (Treasures From The Ark) հիասքանչ ցուցահանդէսը, նուիրուած՝ քրիստոնէութեան՝ Հայաստանի մէջ պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին։ Ցուցահանդէսի գեղարուեստական ձեւաւորման հետ կապուած բոլոր աշխատանքները կատարած է Էտման Այվազեանը, իրեն յատուկ բծախնդրութեամբ եւ գեղարուեստական բարձր ճաշակով, արժանանալով բոլորի հիացմունքին ու գնահատանքին։

### Ցուցահանդէսներ՝ Ծովանկարներ
իբրեւ ծովանկարիչ (Marine Artists)՝ Այվազեանը Անգլիոյ մէջ մասնակցած է աւելի քան երեսուն ցուցահանդէսներու։ Իր ծովանկարներէն կը գտնուին Cornwall-ի Ծովային Ազգային Թանգարանին մէջ (National Maritime Museum)։

### Սէուտական Արապիա թագաւորներու եւ իշխաններու նկարներ
Սէուտական Արապիա թագաւորական ընտանիքի պատուէրով՝ 1985-ին, Էտման Այվազեանը նկարած է Սէուտական թագաւորներու եւ իշխաններու նկարները, ինչպէս նաեւ՝ «Կեանքը Սէուտական Արապիոյ մէջ 1930-ական թուականներուն» նկարաշարքը։ Դարձեալ թագաւորական ընտանիքի պատուէրով՝ 2001-ին, ան նկարած է Իշխան Ապտուլա Պին Ապտուլ Ազիզ Էլ ՍԷուտ իշխանի դիմանակարը։

## Ցուցահանդէսներու ցանկ
1950-1990 թուականներուն անհատական եւ խմբակային ցուցահանդեսնած է ունեցած է Իրան, Հայաստան, Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ:

«Մշակոյթ միութեան» պարսկահայ նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս, 1949 
* Խմբակային ցուցահանդէս «Գարուն» ակումբ, Թեհրան, 1950
* Մշակութային կապերու համամիութենական ընկերութեան ամենամեայ ցուցահանդէս, Թեհրան, 1950-1951 թ
* Խմբակային ցուցահանդես «Իրան-ԱՄՆ» ընկերություն, Թեհրան, 1952 
* Ժամանակակից արուեստագէտներու խմբակային ցուցահանդէս, Թեհրան, 1954, 1955 
* Անհատական ցուցահանդէս «Իրան-ԱՄՆ» ընկերութիւն, Թեհրան, 1956 
* Կրաֆիքական աշխատանքներու անհատական ցուցահանդէս, Կիլտհոլ, Լոնտոն, 1967 
* Անհատական ցուցահանդէս, Կիւլպէնկեան սրահ, Լոնտոն, 1982 
* Անհատական ցուցահանդէս, Կորկի սրահ, Նիւ Եորք, 1983 
* Հայաստանի նկարիչներու միութիւն, Երեւան, 1987 
* Ցուցահանդէս Արարատ ակումբին մէջ, Թեհրան
* Կոմիտասին նուիրուած խմբակային ցուցահանդէս-փառատօն, Գանատա, 2009
* «Հայրենիքի գոյները», Երեւան, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, 2015 
* «Հանդիպում ընկերոջս՝ Սարգիս Մուրատեանի հետ», Սարգիս Մուրատեան պատկերասրահ, 2016 

## Մրցանակներ եւ շքանշաններ
Էտման Այվազեանը շահած է հետեւեալ մրցանակները.

* Մրցանակ՝ UNESCO-ի Երիտասարդական Միջազգային Ցուցահանդէսին 1948)։
* Ա. Մրցանակ՝ Իրանի Ժամանակակից Նկարիչներու ցուցահանդէսին (1956)
* Ա.Մրցանակ՝ Իրանը Վենետիկի Երկամեայ (Venice Biennial) Միջազգային Ցուցահանդէսին ներկայացնելու համար Իրանի Մշակոյթի Նախարարութեան կազմակերպած մրցոյթին (1958)։
* Մրցանակ՝ “Սթանլի Կրիմ” (Stanley Grimm Award) Մեծն Բրիտանիոյ Իւղանկարիչներու Արքայական Հիմնարկի ցուցահանդէսին (1998)։
* Մրցանակ՝ “Ուինզոր եւ Նիւթըն” (“Windsor and Newton”Award) Մեծն Բրիտանիոյ Իւղանկարիչներու Արքայական Հիմնարկի ցուցահանդէսին (2000)։
* Մրցանակ՝ “The Worshipful Company of Shipwright’s Award”) Մեծն Բրիտանիոյ Ծովանկարիչներու Արքայական Ընկերութեան տարեկան ցուցահանդէսին (2001)։
* 2015-ին, Հրանոյշ Յակոբեանը Էտման Այվազեանին պարգեւատրուած է ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան “Արշիլ Կորքի” շքանշանով։

## Պատկերասրահ

Edman Ayvazyan 1.JPG|Էդման Այվազեան
Adman Ayvazyan 2.JPG|«Արշիլ Կորքի» մետալով պարգեւատրուած պահուն
Edman Ayvazyan Exhibition 1.JPG|«Հայրենիքի գոյները» ցուցահանդէսը ՀԱՊ-ին մէջ
Edman Ayvazyan exhobition 2.JPG|«Հայրենիքի գոյները» ցուցահանդէսը ՀԱՊ-ին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հարցազրոյց Գոյներու Ճարտարապետ` Գեղանկարիչ Էտման Այվազեանի հետ
* Ժահրին Պատճառով Մահացաւ Սփիւռքահայ նկարիչ, Ճարտարապետ Էտման Այվազեան

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Ծովանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ