open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ֆելիքս Վալոթոն

**Ֆելիքս Էտուար Վալոթոն** ()՝ ֆրանսացի արուեստագէտ, նկարիչ, փորագրիչ, քանդակագործ, արուեստի քննադատ եւ վիպագիր։

## Կենսագրութիւն
Ֆելիքս Վալոթոնը ծնաւ 28 Դեկտեմբեր, 1865 թուականին, Լոզան, Զուիցերիա, միջին դասակարգi բողոքական ընտանիքի մը մէջ։ 1882 թուականի Յունուարին ան բնակութիւն հաստատեց Ճագոպ փողոցի՝ Սեն-Ժերմեն-տէ-Բրէի հարեւանութեամբ եւ ընդունուեցաւ Julian Académie, ուր ուսանեցաւ դիմանկարիչ Ժիւլ Ժոզէֆ Լեֆեւրի եւ պատմաբան Կուստաւ Պուլանժերի մօտ, եւ ուր ան կատարելագործեց իր թեքնիքական հմտութիւնները: Ան երկար ժամեր անցուց Լուվրի մէջ եւ մեծապէս հիացած էր Լէոնարտօ տա Վինչիի, Հոլպայնի, Տիւրերի եւ աւելի ժամանակակից նկարիչներու, այդ կարգին՝ Գոյայի եւ Մանէի եւ յատկապէս Էնկրէսի գործերով, որու գործերը Վալոթոնի համար օրինակ էին ողջ կեանքի ընթացքին։

Տասը տարուայ մէջ, երիտասարդ զուիցերիացին կը յաջողի յայտնի դառնալ Փարիզի յառաջապահ արուեստագէտներու միջավայրին մէջ։ Իր հռչակը միջազգային կը դառնայ իր փորագրութիւններուն ու գծագրութիւններուն շնորհիւ։ Բազմաթիւ ցուցահանդէսներու կը մասնակցի։
մինի|160px|Գծագրութիւն մը «Լա Բէբինիէր» պարբերաթերթին համար
1891-էն սկսեալ, բոլորովին կը նորոգէ փորագրութեան աւանդութիւնը։ Իր գործը կը սկսի շատ աւելի ցցուիլ։ Իր գծագրութիւնները շատ արժէքաւոր կը դառնան ու կը սկսին օրաթերթներու ու պարբերաթերթներու մէջ տպուիլ։ 1899-ին կ'ամուսնանայ Կապրիէլ Պերնհայմին հետ։

1900-էն վերջ հետզհետէ կը ձգէ փորագրութիւնը, ինքզինքը աւելի նկարչութեան նուիրելու։ Կը նկարէ ընտանեկան պատկերներ ու կը հետաքրքրուի դասական նիւթերով, տեսանկարներ, մերկ մարմիններ, կենդանագիրներ եւ նաթիւր-մորդեր, որ կը նկարագրէ անձնական ձեւով, իր ժամանակակից արուեստի հոսանքներէն դուրս։
մինի|260px|«Լասիէթ ո պըղ» պարբերաթերթը, Վալոթոնի փորանկարներով
1902-ի Մարտին կը ստեղծէ «Լասիէթ օ Պէղ»  պարբերաթերթին ամէնէն ինքնատիպ հրատարակութիւններէն մէկը, որ կը պարունակէ 23 քակուող փորագրութիւններ։

Իր առաջին անձնական ցուցադրութիւնը տեղի կ'ունենայ 1909-ին, Զիւրիխ։ Իր գործը յաճախ կը ցցուի Փարիզ, մանաւանդ 1910, Յունուարին, Տրիւէ ցոյցասրահը։ Նաեւ կը մասնակցի միջազգային ցուցահանդէսներու, Եւրոպա եւ Ամերիկա։ Իր եղբայրը՝ Փոլ Վալոթոնը կ'օգնէ իր աշխատանքը Զուիցերիոյ մէջ տարածելու։

Ֆելիքս Վալոթոնը աշխատասէր անձ էր, որ միշտ նոր ներշնչող նիւթեր կը փնտռէր ու արտայայտուելու նոր ձեւեր։ Կը ներշնչուի Համաշխարհային Առաջին Պատերազմին վայրագութեամբ ու պատերազմի վերջաւորութեան նոր յաջողութեան ժամանակաշրջան մը կ'ապրի։ 

Կը մահանայ 1925-ին ու կը թաղուի Փարիզի Մոնփարնաս գերեզմանատունը։

## Նկարներ

Պատկեր:Vallotton Mon portrait 1885.jpg|*Նկարս* (1885), musée Cantonal des Beaux-Arts de Lausanne.
Պատկեր:Félix Vallotton - The Ball - Google Art Project.jpg|*Գնդակը* (1899), Paris, Musée d'Orsay.
Պատկեր:Vallotton, Femme nue dormant au bord de l'eau ( Musée d'art moderne et contemporain de Strasbourg ).JPG|*Ջուրին եզերքը քնացած մերկ կին* (1921), Musée d'art Moderne et Contemporain de Strasbourg.
Պատկեր:1921 Vallotton Blonder Akt anagoria.JPG|Մերկ խարտեաշ կին, 1921, Städel


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:28 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի արուեստագէտներ
Ֆերա Ֆաոսեթ

**Ֆերա Լենի Ֆաոսեթ** (, ) Ամերիկացի դերասանուհի։

Ֆերա Ֆաոսեթ ծնած է Քորփըս Քրիսթի, Թեքսասի մէջ: Ունէր երկու քոյր։ Մայրը՝ Փոլին Ալիս Էվընզ զինք «Ֆերա» կոչած էր, որովհետեւ իր ազգանունին հետ կը յարմարէր։ Հայրը՝ Ճէյմզ Ուիլիըմ Ֆաոսեթ քարիւղի դաշտերու պայմանագրող էր։ Ֆերա Իրլանտացի, Ֆրանսացի, Անգլիացի եւ Բնիկ Ամերիկեան «Չոքթաու» ծագում ունի։

## Ֆիլմագրութիւն - Ֆիլմեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Ֆայզա Ռաուֆ

**Ֆայզա Ֆուատ Ռաուֆ** (արաբ․՝ الأميرة فايزة بنت فؤاد الأول‎‎) (8 Նոյեմբեր 1923, Պալատ Ապտին, Գահիրէ, Եգիպտոս - 9 Յունիս 1994, Westwood, Լոս Անճելըս, Գալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ)՝ Եգիպտացի արքայադուստր, Եգիպտոսի ալպանական գահատոհմի ներկայացուցիչ։

## Վաղ կեանք
Ֆայզա արքայադուստրը ծնած է 8 Նոյեմբեր 1923-ին Գահիրէի Ապտին ապարանքին մէջ: Ան Ֆուատ թագաւորի եւ Նազլի Սապրիի երրորդ երեխան էր։ Ֆայզա արքայադուսրը Ֆարուք թագաւորի, Ֆաուզիա արքայադստեր, Ֆայքա արքայադստեր եւ Ֆատիա արքայազնի քոյրն է: Անոր մօր պապին եղած է գեներալ-մայոր Մուհամէտ Շարիֆ Փաշան, վարչապետ եւ արտաքին գործերու նախագահ, որ ունեցած է թրքական ծագում։

## Ամուսնութիւն եւ գործունէութիւն
Ֆայզա արքայադուստրը չէ ցանակցած ամուսնանալ Մերձաւոր Արեւելքի թագաւորական ընտանիքի անդամի հետ: Փոխարէնը, ան 17 Մայիս 1945-ին Գահիրէի մէջ կ՛ամուսնանայ իր թուրք զարմիկ Մուհամէտ Ալի Րուլենտ Ռաուֆի հետ, որ 34 տարեկան էր: Անոնց ամուսնութիւնը կազմակերպուած էր ընտանեկան յարաբերութիւններու միջոցով: Ան ուսանած է Արեւմուտքի մէջ, որ Իսմաիլ Փաշայի թոռն էր: Ֆարուք թագաւորը չէր աջակցեր անոնց ամուսնութիւնը, բայց դիմադրութիւնը յաղթեց: Ֆայզա թագուհին եւ իր ամուսինը ասունութիւնէն ետք ապրեցան Գեզիրա կղզիին մէջ գտնուող Զոհրիա պալատը:

Արքայադուստր Ֆայզզան նպաստած է արքայադուստր Ֆաուզիայի ապաքինման Եգիպտոսի մէջ Իրանի շահի 1948-ի բաժանումէն ետք: Ֆաուզիան Կարմիր մահիկի միութեան առաջատար դէմքերէն մէկն էր Եգիպտոսի մէջ Ֆարուք թագաւորի օրօք: Ֆարուք թագաւորը իրեն եւ ամուսնուն հետ իր տնային կալանքի ենթարկեց իր կասկածի պատճառով: Ան եւ իր ամուսինը 1952-ի դէպքերէն 6 շաբաթ առաջ նկարահանած են ֆիլմ ռազմական յեղափոխութեան մասին: Անոնք ունեցան տարաձայնութիւն եւ բաժանուեցան 1962-ին:

## Ուշ կեանք
1952-ին Եգիպտոսի մէջ տեղի ունացած յեղափոխութեան արդիւնքով Ֆարուք թագաւորը հրաժարական տուաւ, իսկ 1954-ին Ֆայզա արքայադուստրը տեղափոխուեցաւ Ստամպուլ: Այնուհետեւ ան եւ իր ամուսինը գացին Սպանիա եւ Ֆրանսա: Յաջորդիւ, ան գնաց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ եւ բնակութիւն հաստատեց Պեւերլի Հիլսի մէջ, իր ամունուն թողնելով Փարիզ: Այնտեղ ան ապրեցաւ մինչեւ իր մահը:

## Մահ
Արքայադուստր Ֆայզան մահացած է 9 Յունիս 1994-ին Լոս Անճելըսի մէջ, 70 տարեկանին։

## Տոհմաբանութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Ֆետայի

**Ֆետայի** (արաբ․՝ *الفِدَائِىٌّ*‎‎ *fidāʼīyūn*, թարգ.՝ «զոհաբերող» կամ «փրկիչ» ,  *fada'iun*), պատմութեան տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին Արեւմտեան Ասիայի մէջ շարք մը յեղափոխական ռազմական կուսակցութիւններու, ազգային ազատագրական շարժումներու, ահաբեկչական եւ այլ կազմակերպութիւններու մասնակիցներուն վերաբերեալ օգտագործուող հասկացողութիւն։ Առաջին անգամ սկզբնական ձեւով տուեալ հասկացողութիւնը օգտագործած են հաշաշինները։ ֆետայական շարժումները տարբեր ժամանակաշրջաններուն եղած են կամ դեռ կան Պաղեստինի, Եգիպտոսի, Հայաստանի (տես՝ Հայ ֆետայիներ), Իրաքի, Իրանի եւ Էրիթրիոյ մէջ։

Հայ յայտնի Ֆետայիններէն են Արաբոն, Հրայր Դժոխքը, Սերոբ Աղբիւրը, Գէորգ Չաւուշը, Անդրանիկ Օզանեանը, Նիկոլ Դումանը, Դրօն եւ այլք։

## Տե՛ս նաեւ
* Հայ ֆետայիներ
* Մոջահեդ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ազգային ազատագրական շարժումներ
Ֆետերիքօ Կարսիա Լորգա

**Ֆետերիքօ տէլ Սակրատօ Գորազոն տէ Խեզուս Կարսիա Լորգա** () որ կը գիտնուի իբր Ֆետերիքօ Կարսիա Լորգա, (), սպանացի բանաստեղծ, թատերագիր եւ բեմադրիչ մըն է:

Այս անունը սպաներէն անուանման օրէնքներով կազմուած է: Առաջին մականունը *Կարսիա* է՝ որ հայրենի մականունն է, իսկ երկրորդ մականունը *Լորգա* է՝ որ մայրենի մականունն է:

Լորգան՝ որ '27-նի սերունդին խորհրդաւոր անդամ մըն է, ճանչցուած է միջազգայնօրէն: Իբր '27-նի սերունդի անդամը, Եւրոպայի ամէնայ ազդեցիկ շարժումները (զորօրինակ Խորհրդապաշտութիւն, ապագայապաշտութիւն ու գերիրապաշտութիւն) Սպանական գրականութիւնը ներկայացնող այս խոումբին բազմաթիւ արուեստագէտ ու բանաստեղծներէն մէկն է:

Սպանիայի քաղաքային պատերազմի () սկիզբին Ազգայնականներու կողմէ սպաննուած է: Իր դիակը կորսուած է եւ չէ գտնուած: 2008-ին, սպանական դատաւոր մը Լորգային մահուան գծով խուզարկութիւններու կը սկսի: Կարսիա Լորգա ընտանիքը երկար ատեն, մեծ հաւանականութեամբ Լորգային գերեզմանը եղող Ալֆակարի շուրջը փորելու արտօնութիւն չէ տուած: Սակայն արտօնութիւնը ստանալէ վերջ մարդկեղէն մնացորդ մը չէ գտնուած:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մովսէս Ֆէրհաթեան

**Մովսէս Ֆէրհաթեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար 1885-ին Սեբաստիոյ նահանգի, Եւդոկիոյ գաւառի կեդրոն՝ Եւդոկիա քաղաքին մէջ։ 1910-ին աւարտած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Եւդոկիոյ մէջ իբրեւ բժիշկ աշխատած է։

1914-ին՝ Ա. համաշխարհային պատերազմի ատեն, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ եղած է պահեստներու զինուորական բժիշկ, այնուհետեւ 10-րդ զօրաբաժինի 32-րդ դաշտային շարժուն հիւանդանոցի զինուորական բժիշկ։ 7 (20) Ապրիլ 1915-ին, նոյն հիւանդանոցին մէջ, մահացած է ժանտախտէ՝ մօտաւորապէս 30 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալով՝ սպանուած է։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։ 
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։ 
*Ալպոյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
*Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն Ս.Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
*Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923), գիրք 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւր
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Շահին Ֆերմանեան

**Շահին Ֆերմանեան Կարապետի** (), հայ ատամնաբոյժ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1884 թուականին Ատանայի նահանգի, Գոզանի գաւառի Սիս քաղաքին մէջ՝ Կարապետ էֆենտի Ֆերմանեանի ընտանիքին մէջ։ Ատամնաբուժութիւնը սովորած է էւերեկցի ատամնաբոյժի մը քով։ 1912 թուականին ամուսնացած է եւ 1913 թուականին ունեցած որդին՝ Բիւզանդը։

1915 թուականի ընդհանուր տեղահանութեան ժամանակ աքսորուած է Հալէպ։ Յետագային որոշ ժամանակ մնացած է Գասթոնի, ապա՝ Համայի մէջ։ Ողջ մնացած է իր մասնագիտութեան շնորհիւ։ 1918 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին աւարտէն ետք, վերադարձած է Սիս։ Սիսի տեղահանութենէն ետք գաղթած է Ատանա, այստեղէն անցած է Պէյ­րութ, յետոյ՝ Պէյրութէն 20 ք․մ․ հիւսիս գտնուող Ճիւնի ծովափնեայ աւանը, ապա՝ Լիբանանի Պեքաայի հովիտի Թաալապաիա գիւղը։

Մահացած է 1937 թուականին՝ 53 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Լիբանանի Պեքաայի նահանգի կեդրոն Զահլէ քաղաքին մէջ։ 1948 թուականի դրութեամբ որդին՝ Բիւ­զանդ Ֆեր­մա­նեա­ն, անուանի ատամնաբոյժ էր։

## Գրականութիւն
* Քէլէշեան Միսաք, Սիս Մատեան, Պէյրութ, 1949։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբոյժներ
Ռիչըրտ Ֆէյնմըն

**Ռիչըրտ Ֆիլիփս Ֆէյնմըն** (, ), Ամերիկացի ֆիզիքոս, արդի քուանտային ելեկտրատինամիզմի հիմնադիրներէն, ԱՄՆ-ի ազգային գիտութիւններու ակադեմիոյ անդամ 1954-էն մինչեւ 1969-ը երբ ինք հրաժարեցաւ իր անդամակցութենէն։

## Կենսագրութիւն
Աւարտած է Մասաչուսէթսի թեքնոլոգիական ինստիտուտը (1939)։ Փիլիսոփայութեան տոքթորի աստիճանը ստացած է Փրինսթընի համալսարանին մէջ (1942), ապա աշխատած է Լոս Ալամոսի լապորաթորիի մէջ եւ Քոռնէլի համալսարանին մէջ։ 1950 թուականէն Քալիֆորնիոյ թեքնոլոգիական ինստիտուտի փրոֆեսոր։ Աշխատանքները կը վերաբերին քուանտային ելեկտրատինամիկային, քուանտային մեխանիկային եւ վիճակագրական ֆիզիկային։ Մշակած է թուաբանական այն տեսակի գործիք (Ֆէյնմընի տիակրամներ), որ կարեւոր նշանակութիւն ունեցած է դաշտի քուանտային տեսութեան զարգացումին համար։ Մարի Կէլ-Մանի հետ միասին 1958 թ. ստեղծած է թոյլ փոխազդեցութիւններու քանակական տեսութիւնը։ Վիճակագրական ֆիզիկայի մէջ զարգացուցած է փոլեարոնի տեսութիւնը միջանկեալ կապի դէպքին համար, բացատրած է մրրիկներուն յառաջսցումը գերհոսուն հելիումի մէջ (Ֆէյնմընի մրրիկներ)։ 1969 թ. Առաջարկած է նուկլոններու փարթոնային մոտէլը։ Քուանտային մեխանիկայի մէջ մշակած է ըստ հետագիծերու ինտեգրումի մեթոդը։ «Ֆիզիկայի ֆէյնմընեան դասախօսութիւններ» յայտնի դասընթացի հեղինակն է (Ռ․ Լէյթընի եւ Մ․ Սէնտսի հետ համատեղ)։ 1965 թ. Նոպէլեան մրցանակ ստացած է Եու. Շուինկէրի եւ Ս․ Թոմոնակայի հետ)։ Մահացած է քաղցկեղէն։

## Արտաքին յղումներ
* Ֆիզիքայի ֆեյնմանեան դասախօսութիւններ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1918 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1988 մահեր
Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս մահեր
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ֆիզիքոսներ
Գրիգոր Ֆըչըճեան

**Գրիգոր Ֆըչըճեան**, հայ գրագէտ եւ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Գրիգոր Ֆըչըճեան ծնած է Պոլիս։ Իր նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, ուրկէ անցած է Կեդրոնական վարժարան, զոր աւարտած է 1947-ին։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած է Պոլսոյ բժշկական համալսարանին մէջ, եւ վկայուած՝ 1955-ին, որպէս բժիշկ։ Զինուորական պարտականութիւնը լրացնելէ եւ տարի մը Ս. Փրկիչ Ազգ. Հիւանդանոցին մէջ պաշտօնավարելէ ետք գաղթած է Ամերիկա:

1958-էն սկսեալ իր բժշկական ասպարէզը ի գործ կը դնէ Նիւ Եորքի, Քենսասի, Տիթրոյթի եւ Թորոնթոյի հիւանդանոցներուն մէջ, միեւնոյն ատեն հետեւելով մասնագիտութեան։1968-ին Բիթսպուրկ-Բենսիլվանյայէն կը վկայուի որպէս մանկանց հիւանդութեանց մասնագէտ, եւ ապա կը հաստատուի Միշիկըն, ուր կը հիմնէ իր սեփական դարմանատունը։

Ամուսնացած է Սիլվա Փանոսեանի հետ, որ նոյնպէս մասնագէտ բժիշկ է մանկնաց հիւանդութեանց։ Իրենց որդին՝ Սեւան մագիստրոսի վկայական ստացած է Գլիվըլէնտ եւ Իսթմըն երաժշտական համալսարաններէն։

Գ.Ֆըչըճեան գրել սկսած է փոքր տարիքէն, Կեդրոնական վարժարանի գրասեղաններու վրայ։ Մնայուն աշխատակիցը եշած է Տիթրոյթի Պոլսահայ Մշակութային Միութեան «*Միութիւն*» հանդէսին, ուր ստորագրած է քերթուածներ, պատմուածքներ եւ երգիծական գրութիւններ։

## Գործեր
Ցարդ հրատարակած է բանաստեղծութեանց հինգ գրքոյկներ. «*Թուղթէ Գնդակը*» (1977), «*Ռատիոաքթիվ*» (1980), «*Չաստուածները կը Ննջեն*» (1986), «*21-րդ Դար*» (1989), եւ «*Արկածախնդրութիւն*» (1994):

Տօքթ.Ֆըչըճեան կը մշակէ արդի բանաստեղծութիւնը՝ պարզ, գունագեղ իւրայատուկ ոճով եւ հիւմըրով։ Կու տայ իրական կեանքէ պատկերներ եւ Մայր Հայրենիքէն ներշնչուած գողտրիկ ու թախծալից տաղեր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ֆինլանտա

**Ֆինլանտա** (ֆին.` *Suomi*, շուէտ.` *Finland*, պաշտօնապէս **Ֆինլանտայի Հանրապետութիւն**, ֆինլ.` *Suomen tasavalta*, շուէտ.` *Republiken Finland*) պետութիւն Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ։ Սկսած 1956 թուականէն Հիւսիսային Խորհուրդի, 1995 թուականէն` Եւրոպական Միութեան եւ 1996 թուականէն Շէնկենեան համաձայնութեան անդամ է:

Արեւելքէն սահմանակից է Ռուսաստանի Դաշնութեան, հիւսիս-արեւմուքէն` Շուէտիոյ Թագաւորութեան, հիւսիսէն` Նորվեկիոյ Թագաւորութեան: Ֆինլանտայի կազմի մէջ կը մտնեն նաեւ Ատլանտեան Կղզիները: Տարածութիւնը 338,000 քմ² է (առանց ներքին ջուրերու` 305,500 քմ²), բնակչութիւնը` 5,5 մլն. (2015), մայրաքաղաքը` Հելսինքի: Վարչականօրէն բաժնուած է 12 լեանի (նահանգի):

Անկախ հանրապետութիւն է 1917 թուականէն ի վեր:

2010 թուականին Ֆինլանտան Newsweek ամսագրին կողմէ գրաւած է առաջին տեղը «Աշխարհի Լաւագոյն Պետութիւններ» ցանկին մէջ (անգլ.` The World's Best Countries), իսկ 2012 թուականին դարձաւ «Ամէնակայուն Երկիրը Աշխարհի Մէջ» ամերիկեան «Fund for Peace» ֆոնտի գնահատմամբ:

## Անուանում
Երկիրը Ֆինլանտա անուանած են շուէտները, որոնք երկար դարեր կը տիրէին անոր: Ֆինները իրենց երկիրը կ'անուանեն Սուոմի, որ կը նշանակէ ճահիճներու ու լիճերու երկիր: Իսկապէս, անոր տարածքի 1/3-ը ճահճապատ է, իսկ լիճերու թիւը շուրջ 6 հազար է (տարածքին 10 %-ը):

## Ստուգաբանութիւն
«Suomi» (ֆինլանտերէն՝ «Ֆինլանտա») անուան ծագումը անորոշ է, սակայն առաջարկուած է «saame»-ի (Սամի ժողովուրդը) հետ ընդհանուր ստուգաբանութիւն մը։ 12-րդ եւ 13-րդ դարերու վաղ պատմական աղբիւրներուն մէջ «Ֆինլանտա» (Finland) եզրը կը վերաբերի ներկայիս Ֆինլանտայի հարաւ-արեւմուտքը գտնուող Թուրքու քաղաքին շրջակայ ափամերձ տարածքին. այս շրջանը յետագային ծանօթ դարձաւ որպէս «Բուն Ֆինլանտա» (Finland Proper)՝ զանազանուելու համար երկրի ընդհանուր անունէն։

14-րդ եւ 15-րդ դարերուն, ներկայիս Ֆինլանտայի հարաւ-արեւմուտքը (Էյուրա եւ Թուրքու), ներքին շրջանները (Փայեաննէ լիճին շուրջ) եւ հարաւ-արեւելքը (մինչեւ Լատոկա լիճ) ներառուեցան շուէտական թագաւորութեան մէջ։ Սկանտինաւցիները ամբողջ տարածքը կը կոչէին *Finlandia et partes orientales* կամ *Österland* («Արեւելեան երկիր»)։ *Österland* եզրը օգտագործուեցաւ մինչեւ 16-րդ դարը։ Ներքին շրջանները ծանօթ էին որպէս *Tavastia*։ Միջնադարու աւարտին «Ֆինլանտա» անունը տարածուեցաւ նաեւ դէպի արեւելք։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Ֆրանց Ֆինք

**Ֆրանց Նիքոլաուս Ֆինք** (, 26 Յունիս 1867, Քրեֆըլտ, Գերմանիա - 4 Մայիս 1910, Պերլին, Գերմանիա), ան գերմանացի լեզուաբան, հայագէտ եւ բանասիրական գիտութիւններու ուսուցիչ է (1895)։

1909 թուականին Ֆրանց տեղափոխուած է Կովկաս, լեզուաբանութիւն ուսանելու համար։

Ֆինքը տիրապետած է հայերէն լեզուին (գրաբարին եւ աշխարհաբարին)։ Ան հիմնադրած է (Zeit- schrift fiir armenische Philologiei, 1901-1904) պարբերականը, եւ հայերէնէն թարգմանած է հայ գրողներու տարբեր գործերը գերմաներէնի։ Անոր «Հայերէնի նոր գրական լեզուի դասագիրքը» (1902, համահեղինակ՝ Ստեփան Կանայեան) եւրոպական լեզուներով գրուած արեւելահայերէնի առաջին ձեռնարկն է։

Ֆրանց Ֆինքը մանրամասնօրէն նկարագրած եւ հրատարակած է 15 ձեռագիրներ (Աբգար Յարութիւն Յովհաննիսեանի հետ) եւ շարականներու երկու ժողովածուներ (Յակոբ Մանանդեանի եւ Ե․ Լ․ Տէանճեցեանի հետ) եւ կազմած է համալսարանի գրադարանին հայերէն բաժնին 104 ձեռագիրներու ցուցակը։ 1907 թուականին լոյս տեսած է անոր «Ուսումնասիրութիւն հայկական գնչուերէնի մասին» աշխատութիւնը, ուր ցոյց տուած է հայերէնի հնչիւնական, բառային եւ քերականական ազդեցութիւնները։

Ֆինքը զբաղած է նաեւ հայ հին թարգմանական գրականութեամբ, հնագոյն թեքսթերու համեմատական քննութեամբ, հին հայերէնի ձեւաբանութեան եւ ստուգաբանութեան հարցերով։

## Գրականութիւն
* Ակինեան Ն. Հայերէնագէտ Ֆրանց Նիքոլաուս Ֆինք, «ՀԱ», 1910, № 9։ 
* Աղայեան Է․ Բ․, Հայ լեզուաբանութեան պատմութիւն, հ․ 1, Ե․, 1958։

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Գերմանացի լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի հայագէտներ
Ստորոգութիւն:Բանասիրական գիտութիւնների ուսուցիչ
Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Մայիսի մահեր
Ֆիպոնաչչիի թիւ

**Ֆիպոնաչչիի թիւեր** կամ *Ֆիպոնաչչիի յաջորդականութիւն*, թիւերու յաջորդականութիւն մըն է, որուն մէջ առաջին երկու թիւերն են 0-ն եւ 1-ը, իսկ իւրաքանչիւր յաջորդ թիւը հաւասար է նախորդ երկուքի գումարին։ Յաջորդականութիւնը կոչուած է միջնադարեան իտալացի թուաբանագէտ Լէօնարտօ Պիզայեցիի պատուին, ով յայտնի էր  որպէս Ֆիպոնաչչի։

Ֆիպոնաչչիի թիւերու յաջորդականութիւնը կը ներկայացուի գիծային \left\{F_n\right\} եղանակով:
: F_0 = 0,\qquad F_1 = 1,\qquad F_{n} = F_{n-1} + F_{n-2}, \quad n\geqslant 2, \quad n\in \Z.

## Սահմանում
Ֆիպոնաչչիի թիւերու հերթականութիւնը կ'որոշուի հետեւեալ կերպ՝
* F0 =0
* F1=1
* Fn =Fn-1+ Fn-2
Յաջորդականութեան առաջին անդամներն են՝  0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89 …

Ֆիպոնաչչիի յաջորդականութեան աւելի պատկերաւոր տեսքը հետեւեալն է՝

 1՝ 1 + 1 = 2
 2՝       1 + 2 = 3
 3՝             2 + 3 = 5
 4՝                   3 + 5 = 8
 5՝                         5 + 8 = 13
 6՝                               8 + 13 = 21
 7՝                                     13 + 21 = 34
 8՝                                             21 + 34 = 55
 9՝                                                     34 + 55 = 89
 ...                                   
 n՝                                    Fn-2 + Fn-1 = Fn    
                           
## Պատմութիւն
Այս թիւերը ներկայացուց 1202 թուականին Լէօնարտօ Ֆիպոնաչչին, ով յայտնի է նաեւ որպէս «Լէօնարտօ Պիզայեցի»։ Սակայն, հենց շնորհիւ 19րդ դարու թուաբանագէտ Լուկասի «Ֆիպոնաչչիի թիւերը» դարձան համընդհանուր օգտագործելի։ Այնուամենայնիւ այդ թիւերը յիշատակուած են աւելի վաղ՝ 1135 թուականին Կոփալան եւ Խեմաչանտրան `1150 թուականին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր
Քերրի Ֆիշըր

**Քերրի Ֆրանսիս Ֆիշըր**, (), Ամերիկացի դերասանուհի, արտադրիչ, բեմադրիչ եւ խօսնակ մըն է, յայտնի է իր *Princess Leia* կերպարով *[[Star Wars]]* ֆիլմերուն մէջ:

Քերրին մասնակցութիւնը ունեցած է նաեւ հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ *Shampoo* (1975), *The Blues Brothers* (1980), *Hannah and Her Sisters* (1986), *The 'Burbs* (1989), *When Harry Met Sally* (1989), եւ այլն: Ֆիշըր նաեւ ծանօթ է իր ինքնակենսագրական վէպերով, օրինակ՝ *Postcards*, *Surrender the Pink*, *Delusions of Grandma*, *Hollywood Moms*, *The Best Awful There Is*, *Wishful Drinking*, *Shockaholic* եւ *The Princess Diarist*:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք  
*Ֆիշեր

Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Ռոպերթօ Ֆիրմինիօ

**Ռոպերթօ Ֆիրմինիօ Բարբոսայ դէ Օլիւեյրա** (, ծնած է 1991 թուականի հոկտեմբեր 2-ին, Մասեյոյ, Պրազիլ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, լիւերպուլի յարձակողական կիսապաշտպան:

## Ասպարէզ

Ֆիրմինիոն սկսած է ֆուտբոլ խաղալ Տոմբենսէի մէջ, ուրտեղէն 2010 թուականին տեղափոխուած է Ֆիգերենսէ: 2010 թուականին խաղացած է 36 խաղ եւ խփած է 8 կոլ: Իր լաւ խաղալուն շնորհիւ ան կարողացաւ գրաւել Հոֆֆենհայմի ուշադրութիւնը:

### Հոֆֆենհայմ

2011 թուականի յունուարին Ֆիրմինիոն պայմանագիր կնքեց Հոֆֆենհայմի հետ մինչեւ 2015 թուական, տրանսֆերը կազմեց 4 մլն եւրոյ: Գերմանական խումբին մէջ Ֆիրմինիոյի դեբիւտը տեղի ունեցաւ 2011 թուականի փետրուար 26-ին` Մայնցի դէմ 24-րդ դուրի հանդիպման ժամանակ: Այդ խաղն աւարտուեց 2-1 օգուտ Մայնցի, իսկ Ֆիրմինոն խաղադաշտ եկաւ փոխարինման 75-րդ րոպէին, Սեբաստիան Ռուդի փոխարէն: Իսկ իր առաջին գնդակը ան խփած է 30 դուրին` այնտրախտի դարպասին: Այդ կոլը միակն էր, ինչպէս նաեւ յաղթական էր Հոֆֆենհայմի համար: 2010/2011 մրցաշշրջանում Ֆիրմինիոն խաղաց 11 խաղ, որոնցմէ աչքի եկաւ 3 անգամ: 2011/2012 մրցաշրջանը Ֆիրմինիոյի համար յաջող էր: Սեպտեմբեր 17-ին Բունտէսլիկայի 6-րդ տուրի խաղին Ֆիրմինիոն ձեւակերպեց դուբլ Վոլֆսբուրգի դէմ: Հետաքրքիրն այն է որ վերջին 4 խաղին ան խբած է 3 կոլ:

### [[Լիւերպուլ Ֆա|լիւերպուլ]]

2015 թուականի յունիս Լիւերպուլը յայտարարեց Ֆիրմինոյի տեղափոխութեան մասին: Բրիտանական լրատուամիջոց BBC-ին իր թերթերուն մէջ գրեց, որ տրանսֆերը կազմած է 28 մլն ֆունտ:

## Վիճակագրութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Կ'ատեգորիայ:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կ'ատեգորիայ:Հոֆֆենհայմի խաղացողներ
Կ'ատեգորիայ:Ֆիգեյրենսեյի խաղացողներ
Կ'ատեգորիայ:Լիւերպուլի ֆուտբոլիստներ
Կ'ատեգորիայ:Բրազիլիայի հաւաքականի ֆուտբոլիստներ
Ֆութպոլի Աշխարհի Ախոյեանութիւնը

`

Եթէ կ'ուզեք նոր տեղեկութիններ աւելցնել սեղմեցէք մկնիկով այս տեղ որպեսզի խմբագրեք
Ռենէ Ֆլեմինկ

մինի|2023.
**Ռենէ Ֆլեմինկ** (, 14 Փետրուար 1959, Ինտիանա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի օպերային երգչուհի, քնարերգական (լիրիկական) սուփրանօ։ Հանդէս եկած է աշխարհի յայտնի Օփերային թատրոններուն մէջ (Լա Սկալա, Քովենտ Գարդեն, Գլայնդբորն, Մետրոպոլիտեն Օփերա եւ այլն)։ Առաւել յայտնի է Մոցարտի, Ռիխարդ Շտրաուսի եւ Վերդիի Օփերաների գլխաւոր դերերգերու կատարմամբ։

2008–ին արժանացած է «Մուզա» մրցանակի:

## Կենսագրութիւն
Ռենէ Ֆլեմինկը ծնած է 14 Փետրուար 1959-ին ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Ինտիանաքաղաքին մէջ, երաժիշտներու ընտանիքին մէջ։ Սորված է Իսթմէնեան երաժշտական դպրոցին մէջ։

Դեբիւտը կայացած է 1986–ին («Առեւանգում հարեմից», Մոցարտ): Ռենէ Ֆլեմինկի միջազգային արշաւին սկիզբը դրուած է 1996–ին՝ սկավառակի ձայնագրմամբ: Մասնակցութիւն ունեցած է տարբեր մրցանակաբաշխութիւններու մէջ:

## Հետաքրքիր փաստեր
* Բացի Ռենէ Ֆլեմինկէն Պոկիարեան երաժշտական մրցանակ ստացած է նաեւ Pink Floyd ռոք-խումբը (2008): Ռենէ Ֆլեմինկը իր հերթին, շատ լաւ ծանօթ է Pink Floyd-ի երաժշտութեանը:
* Ի պատիւ Ռենէ Ֆլեմինկին անուանուած են ֆրանսական «La Voce» օծանելիքը եւ ամերիկեան «La Diva Renee» աղանդերը։ 
* Ռենէ Ֆլեմինկը 2003–ին մասնակցութիւն ունեցած է «Մատանիներու տիրակալը. Արքայի վերադարձը» ֆիլմի սաունդթրեքի ձայնագրման աշխատանքին մէջ։
* Ռենէ Ֆլեմինկը շատ երգեր կատարած է «Մատանիներու տիրակալ» եւ «Հոբիթ» ֆիլմերի երաժշտական մասերը ապահովելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի սոփրանոներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի օփերայի երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Փենսիլվանիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ֆրակա

**Ֆրակա** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուէսքա նահանգին մէջ, որ իր կարքին կը մտնէ Արակոն ինքնավար համայնքին մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Պախօ-Սինքա շրջանի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 435 քմ2։ Բնակչութեան թիւը կը կազմէ՝ 14539 մարդ (2010 թուականին)։ Նահանգի վարչական կեդրոնէն՝ 105 քմ հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Սբորդ
Քաղաքը ունի համանուն ֆութպոլային ակումբ։

## Նկարներ

Fraga - Vista general con iglesia de San Pedro.JPG|Եկեղեցի
Fraga - Antigua puerta de entrada a las murallas .JPG|Քաղաքային պատ
Fraga - Monumento a la dona de faldetes con ayuntamiento al fondo.JPG|Յուշարձան
Fraga - Capitel de la portada de la iglesia de san Pedro.JPG|եկեղեցի


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք
* CAI Aragón-Fraga
* Página del Ayuntamiento de Fraga
* Fraga
* Gran Enciclopedia Aragonesa
* Centro de profesores y recursos del Bajo Cinca, Fraga - Huesca 
* Ruta del rey de España desde Fraga a Barcelona en el siglo XVII
* Biblioteca Nacional de Francia
* Casa Museo Salvador Sabaté 
*  Galería-Taller de Arte de la Artista Fragatina Divina Sabaté 
*  Web Oficial Peña Fragatina 
*  Web Oficial de la Rondalla Peña Fragatina 
*  Web Oficial Festival Internacional de Folklore Julian Arellano Mesalles - JAMINFEST 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ֆրանսախօս Մամուլի Միջազգային Միութիւն

**Ֆրանքոֆոն Մամուլի Միջազգային Միութիւն** (ֆր.՝ Union Internationale de la Presse Francophone, UPF), ֆրանսերէն ստեղծագործող լրագրողներու ընկերակցութիւն: Ստեղծուած է 1950-ին եւ կը նկատուի աշխարհի ամէնահին ֆրանքոֆոն կազմակերպութիւնը։ Ունի աւելի քան երեք հազար անդամ աշխարհի 110 երկիրներու մէջ:

## Պատմութիւն
Ընկերակցութիւնը հիմնադրուած է 1950-ին, Լիմոժի մէջ (Ֆրանսա), նախաձեռնութեամբ քանատացի լրագրող Էմիլ-Տոսթալէ Օ'Լերիի նախաձեռնութեամբ, որ դարձած է կազմակերպութեան առաջին նախագահը: Կազմակերպութիւնը 24 Հոկտեմբեր 2001-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի մէջ կազմակերպուած իր 33-րդ ժողովի ընթացքին իր անուանումը՝ Union Internationale des Journalistes et de la Presse de Langue Français-էն փոխած է Union Internationale de la Francophone-ի:

## Գործունէութիւնը
UPF-ի հիմնական նպատակն է զարգացնել համագործակցութիւնը ֆրանքոֆոն զանգուածային լրատուական միջոցներու միջեւ: Իր սկզբնական շրջանին ծառայելով իբրեւ ֆրանսախօս լրագրողներու հանդիսավայր, այժմէական խնդիրները քննարկելու եւ լուծումներ փնտռել-գտնելու հաւաքատեղի, ժամանակի ընթացքին UPF-ը դարձած է մասնագիտական միութիւն: Անիկա ոչ կառավարական միջազգային կազմակերպութիւն է, որ ճանչցուած է Եւրոպական խորհրդարանի, Ֆրանքոֆոնիայի Միջազգային Կազմակերպութեան, Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան եւ միջազգային բազմաթիւ այլ կազմակերպութիւններու կողմէ:

### Ազատ խօսքի մրցանակ
1991-ին ընկերակցութիւնը, La Francophonie կազմակերպութեան հետ համատեղ, սահմանած է Prix de la Libre Expression (Խօսքի Ազատութեան Մրցանակ): Մրցանակը կը շնորհուի իւրաքանչիւր տարի: Անով կը պարգեւատրուին այն լրագրողները, որոնք, հակառակ հետապնդումներու, հալածանքներու եւ վտանգներու, իրենց ստեղծագործութիւններուն ու գործելակերպին մէջ կը շարունակեն մնալ աշխոյժ, ճշմարիտ ու արդարամիտ: 2000-ականներուն այդ մրցանակին արժանացածներուն շարքին են Միշէլ Օժէն (Michel Augen, 2000 թ.), Le Rénovateur-ը (2003 թ.) եւ Մէյ Շիտեաքը (May Chidiac, 2005 թ.):

## Առաջնորդը
Օգոստոս 2008-ի ամսուան տուեալներով, UPF-ի ղեկավարը Ալֆրէտ Տան Մուսան (Alfred Dan Moussa) է: Ան իր այդ պաշտօնին ընտրուած է 2007-ին՝ յաջորդելով Ռատիօ Ֆրանս Ինթէրնասիոնալի նախկին նախագահ Էրուէ Պուրժէին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայքէջ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսա
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Ֆրանսախօսութեան հինգ ցամաքամասերու մրցանակ

300px|մինի|Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան դրօշը
**Ֆրանսախօսութեան հինգ ցամաքամասերու մրցանակ** (ֆր.՝ The Prix des Cinq Continents de la Francophonie, գրական՝ «Ֆրանսախօսութեան հինգ ցամաքամասերու մրցանակ»), 2001-ին Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան կողմէ ստեղծուած գրական մրցանակ:

## Մրցանակակիրներ
*2001 թ. Եասմին Խլաթ Le Désespoir est un Péché-ի համար, Seuil հրատարակչատուն
**Յատուկ յիշատակում՝ Ահմէտ Ապտոտէման, La Ceinture, Գալլիմար հրատարակչատուն
*2003 թ. Մարք Տուրան Վալուա, Chamelle, JC Lattès հրատարակչութիւն
**Յատուկ յիշատակում՝ Ֆաւզիա Զուարի, La Retournée, Ռամսէ հրատարակչատուն
*2004 թ. Մատիաս Էնարտ, La Perfection du Tir, Actes Sud հրատարակչութիւն
**Յատուկ յիշատակում՝ Սեյմու Տագթեկին, À la Source, La Nuit, Ռոպեր Լաֆոն հրատարակչատուն
*2005 թ. Ալէն Մապանքու, Verre Cassé, Seuil հրատարակչութիւն
*2006 թ. Անանտա Տեվիլ, Eve de Ses Décombres, Գալլիմար հրատարակչատուն
**Յատուկ յիշատակում՝ Փիեր Երժօ, La Cité des Vents, 400 Coups հրատարակչատուն
*2007 թ. Ուիլֆրէտ Ն՛Սոնտէ, Le Cœur des Enfants Léopards, Actes Sud հրատարակչատուն
*2008 թ. Ուպէր Ատատ, Palestine, Zulma հրատարակչատուն
*2009 թ. Քոսի Էֆոի, Solo d'Un Revenant, Seuil հրատարակչատուն
*2010 թ. Լիլիանա Լազար, Terre des Affranchis, Gaïa հրատարակչատուն
*2011 թ. Ժոսօլին Սոսյէ, Il Pleuvait des Oiseaux, XYZ հրատարակչատուն
**Յատուկ յիշատակում՝ Փաթրիս Նկանանկ, Mont Plaisant, Philippe Rey հրատարակչատուն
*2012 թ. Ժենրիու Տամաս, Si Tu Passes la Rivière, Luce Wilquin հրատարակչութիւն
**Յատուկ յիշատակում՝ Նաոմի Ֆոնտէն, Kuessipan, Mémoire d'Encrier հրատարակչատուն
*2013 թ. Ամալ Սիւտոհուլ, Made in Mauritius, Գալլիմար հրատարակչատուն
**Յատուկ յիշատակում՝ Քլոտ Ռենօ, Dans l'Ombre de la Lumière, Actes Sud հրատարակչատուն
*2014 թ. Քամէլ Տաուտ, Meursault, Contre-Enquête, Barzakh / Actes Sud հրատարակչատուն
*2015 թ. Ին Քոլի Ժան Պոֆան, Congo Inc. le Testament de Bismarck, Actes Sud հրատարակչատուն
**Յատուկ յիշատակում՝ Միգէլ Պոննեֆօ, Le voyage d'Octavio, Rivages հրատարակչատուն
*2016 թ. Ֆավզիա Զուարի, Le Corps de Ma mère, Joëlle Losfeld/Demeter հրատարակչատուն
*2017 թ. Եամէն Մանա, L'Amas ardent, Elyzad հրատարակչատուն

## Ծանօթագրութիններ

## Արտաքին յղումներ
* Prix des cinq continents de la francophonie 

Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Ֆրանսախօսութիւն

thumb|upright=2|աջից|Քարտէսը ցոյց կու տայ Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան անդամ երկիրները (կապոյտ եւ կանաչ)
**Ֆրանսախօսութիւն** (ֆր.՝ La Francophonie), միջազգային կազմակերպութիւն, ֆրանսախօս երկիրներու համագործակցութիւն։ Կը միաւորէ 58 անդամներ՝ երկիրներ կամ երկիրներու մասեր։ Կազմակերպութեան մաս կը կազմեն նաեւ 26 դիտորդ անդամներ։ Երկրին մէջ ֆրանսերէն լեզուին տիրապետելու մակարդակը եւ Ֆրանսայի հետ ձեւաւորուած մշակութային կապերը կազմակերպութեան անդամագրուելու նախապայման չեն հանդիսանար: Ներկայի իր կարգավիճակով Ֆրանսախօսութեան կազմակերպութիւնը կը գործէ 1970-էն սկսեալ։ Կազմակերպութեան կարգախօսն է «Հաւասարութիւն, փոխլրացում, համերաշխութիւն» (ֆր.՝ «égalité, complémentarité, solidarité»):

## Անուն
Ֆրանսախօսութիւն, Ֆրանսախօս եւ Ֆրանսախօս տարածք, շարութային արտայայտութիւններ են, որոնք երբեմն սխալ կը հասկցուին: Անոնք կրնան հոմանիշներ ըլլալ, սակայն շատ պարագաներու կը լրացնեն զիրար:

* "francophonie" (ֆրանսախօսութիւն), փոքրատառ "f", կը վերաբերի բնակչութեան եւ մարդոց, որոնք ֆրանսերէն կը խօսին իրենց առօրեայ կեանքին մէջ։
* "Francophonie" (Ֆրանսախօս), մեծատառ "F", կը վերաբերի կառավարութիւններու, կառավարական եւ հասարակական կազմակերպութիւններու կամ ղեկավար պաշտօնեաներու, որոնք իրենց աշխատանքին մէջ կ՛օգտագործեն ֆրանսերէն։
* "Francophone space", "Francosphere" (Ֆրանսախօս տարածք), կը ներկայացնէ ոչ միայն լեզուական կամ աշխարհագրական իրականութիւն, այլեւ մշակութային ամբողջութիւն, օրինակ`կը նկարագրէ անհատ, որ կը նոյնականացուի ֆրանսախօս մշակոյթներէն մէկու հետ՝ սլաւոններ, լատիներէն, գաղթողներ, Հիւսիսային Ամերիկա կամ Ովկիանիա:

## Տես նաեւ
* Ֆրանսական Ուսումնարան
* Ափրիկեան ֆրանսերէն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Ֆրանսական Ֆլանտրիա

288px|մինի|աջից|Ֆրանսական Ֆլանտրիան քարտէզի վրա

**Ֆրանսական Ֆլանտրիա** (ֆր.՝ *Flandre française*, արեւմտ․ ֆլամանտ․՝ *Frans-Vloandern*, հոլ.՝ *Frans-Vlaanderen*), նաեւ կը կոչուի Հարաւային Ֆլանտրիա, պատմական (ոչ վարչական) տարածաշրջան Ֆրանսայի Հիւսիսը։ Կը ներկայացնէ 1678-ին Նէյմէյխէնեան հաշտութեան պայմանագրով Ֆրանսային անցած նախկին Ֆրանտրիա (Ֆլանտերս) դքսութեան մէկ մասը։

Ներկայիս կը կազմէ Օ-տէ-Ֆրանս (Նոր  եւ Պա տը Կալէ) տարածաշրջանին մէկ մասը։ Կը բաժնուի 3 ենթաշրջանի՝ Վեստհուք կամ Ծովափնեայ Ֆլանտրիա, ռոմանական Ֆլանտրիաեւ Ֆլամանտական Արտուա։

Գլխաւոր քաղաքներն են Լիլ, Տուէ, Տիւնքերք, Ազպրուկ, Պայէօլ, Արրաս, Պետիւն, Սենտ Աման լեզ Օ, Լանս, Սան Օմեր, Պուլոն սիւր Մեր։

## Խոսուող լեզուներ
Պատմականօրէն այս տարածաշրջանը երկլեզու է․ այստեղ կը խօսէին ֆրանսերէն (պիկարտական բարբառ) եւ հոլանտերէն (արեւմտաֆլամանտական բարբառ), թէեւ 21-րդ դարուն սկիզբը ֆլամանտական բարբառը փաստացիօրէն դադրած է օգտագործուելէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսա
Ֆրանսական-վրացական Յարաբերութիւններ

**Ֆրանս-վրացական յարաբերութիւններ**, դիւանագիտական յարաբերութիւններ Ֆրանսայի եւ Վրաստանի
միջեւ։ Երկրներուն միջեւ յարաբերութիւնները հաստատուած են 21 Օգոստոս 1992-ին։ Ֆրանսա դեսպանատուն բացած է Թիֆլիսի մէջ 18 Մարտ 1993-ին , առաջին դեսպանը Պերնար Ֆասիէն եղած է: Նոյն տարուան Նոյեմբեր 20-ին Կոչա Չոկովաձէն Ֆրանսային մէջ Վրաստանի առաջին դեսպանը դառած է

## Տե՛ս նաեւ
*Սալոմէ Զուրապիշվիլի

## Արտաքին քաղաքականութիւն
*Ֆրանսիայի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Վաստանի հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
*[Ֆրանսիայի դեսպանատունը Թիֆլիսի մէջ (միայն [ֆրանսերէն] եւ վրացերէն)] 
*Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Ֆրանսիոյ հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսա
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ֆրանսայի Բնակչութիւն

**Ֆրանսայի բնակչութիւնը** 1 Յունուար 2017-ի դրութեամբ երկրին սահմաններէն ներս կազմած է 64 859 773 անձ եւ 66 991 000 անձ՝ օտարերկրեայ տարածքներու մէջ։ Իր բնակչութեան թիւով 2014-ին Ֆրանսան գրաւած է աշխարհի ամենաբազմամարդ երկիրներու 21֊րդ հորիզոնականը։

Ֆրանսայի բնակչութեան խտութիւնը կը կազմէ 103 մարդ՝ 1 քառակուսի մեթր տարածքի վրայ։

2011-ին Ֆրանսասայի մէջ կը հաշուառուած է 5․5 միլիոն ներգաղթած, այսինքն՝ INSEE֊ի սահմանմամբ, Ֆրանսայի տարածքին ապրող օտարերկրացիները, որոնք ծնած են Ֆրանսայի տարածքէն դուրս։

2004-ի մարդահամարին արդիւնքով պետութեան բնակչութեան 64,3%֊ը կը դաւանի կաթողիկէ եկեղեցիին, 27%֊ը ոչ մէկ կրօնքի հետեւորդ է, 4,3%՝ մահմետական, 1,9%՝ աւետարանական, 1%՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցի, 0,6%՝ յուդայական։ Ֆրանսայի ԱԳՆ֊ի համաձայն, երկրին մէջ կ՛ապրին մօտ 5 միլիոն մահմետտականներ:

Ֆրանսայի մէջ ծնելիութեան մակարդակը Եւրոպայի տարածքին ամենաբարձրներէն է՝ 2,01 երեխայ մէկ կնոջ համար։ Ֆրանսայի մէջ ծնելիութեան 13%֊ը կը սեռի այնպիսի ընտանիքներէ, ուր երկու ծնողները ներգաղթածներ են, եւ 15%-ը այնպիսի ընտանիքներէ, ուր ծնողներէն մէկը ներգաղթածլ է.

## Բնակչութեան սեռատարիքային կազմը
250px|մինի|Սեռատարիքային բուրգը, 1938
0 - 14 տարեկան - 18,6% (արական՝ 6 125 629 մարդ, իգական՝ 5 838 925 մարդ, 15 - 64 տարեկան - 65% (արական՝ 20 963 124 մարդ, իգական՝ 20 929 280 մարդ), 65 տարեկան եւ բարձր՝ 16,4% (արական՝ 4 403 248 մարդ, իգական՝ 6 155 767 մարդ) (2009-ի տուեալներով)։

## Բնակչութեան շարժընթաց
* Ծնելիութիւն - 12,3 ծնած/1000 մարդ (2013), որ աւելի բարձր է միջին եւրոպականէն՝ 10 ծնունդ/1000 մարդ,
* Մահածութիւն - 8,48 մահացութիւն/1000 մարդ (2008-ի տուեալներով),
* Բնական աճ - 0,674%, 346 հազար մարդ (2010-ի տուեալներով)
 
## Քաղաքային եւ գիւղական բնակչութիւն
Քաղաք կը համարուի այն բնակավայրը, ուր կ՛ապրի աւելի քան 1000 մարդ։

* Գիւղական բնակչութիւն՝ 23%,
* Քաղաքային բնակչութիւն՝ 77%։

Մեծ քաղաքներու բնակչութեան թիւը՝
* Քաղաքներ 1-էն 3 միլիոն բնակիչ՝
**Փարիզ՝ 2,2 մլն. (2009-ի տուեալներով)
**Մարսէյլ՝ 1,6 մլն. (2007-ի տուեալներով)
** Լիոն՝ 1,4 մլն. (2007-ի տուեալներով)
** Լիլ՝ 1,3 մլն. (2007-ի տուեալներով)
** Թուլուզ՝ 1,1 մլն. (2007-ի տուեալներով)

## Կեանքի տեւողութիւն

## Կրօնական կազմ
Կրօնական խումբերու հետեւորդներու յարաբերակցութիւնը:

*կաթողիկէներ - 83% - 88%,
*մահմետականներ - 6% - 8%,
*աւետարանականներ - 2%,
*յուդայականներ - 1%.

Financial Times-ի տուեալներով, Ֆրանսայի մէջ հարցուածներուն 32% իրենք իրենց կը նկատեն անաստուածներ կամ անգիտականներ (agnostics)։

## Ծանօթագրութիւններ


## Գրականութիւն
*  (ֆրանսերէն)
*  (ֆրանսերէն)
*  (ռուսերէն)

Ստորոգութիւն:Ֆրանսա
Ֆրանսական Հիմնարկ

250px|մինի
**Ֆրանսական Հիմնարկ** (ֆր՝. Institut français), ֆրանսական արդիւնաբերական եւ առեւտրային հասարակական կազմակերպութիւն (ֆր՝. Établissements Publics à Caractère Industriel et Commercial|Public Industrial and Commercial organization - EPIC): Հիմնադրուած է 1907-ին, Ֆրանսայի արտաքին գործերու նախարարութեան կողմէ՝  ամբողջ աշխարհի մէջ ֆրանսերէնի, ֆրանսախօսութեան, ֆրանսական մշակոյթի տարածման նպաստելու նպատակով: 2011-էն սկսեալ փոխարինած է Cultures France նախագիծին՝ իր հովանիին տակ առնելով Ֆրանսայի սահմաններէն դուրս ֆրանսական բոլոր նախագիծերու իրականացման աշխատանքները։ Այսպիսով, կազմակերպութիւնը ձեռք բերած է աշխատանքի ընդլայնուած դաշտ՝ համաձայն 30 Դեկտեմբեր 2010-ի թիւ 2010-1695 որոշման եւ 12 Յուլիս 2010-ին հաւանութեան արժանացած օրէնքին:
Ֆրանսերէնը Քանատայի Մէջ

մինի|210x210փքս|A Quebec French stop sign
մինի
**Ֆրանսերէնը Քանատայի մէջ**. Քանատայի երկու պետական լեզուներէն մէկը, որ համազօր է անգլերէնին: Ամբողջ Քանատայի մէջ ֆրանսերէն խօսող քանատացիներու թիւը կը հասնի 7.2 միլիոնի (20.6%, 2016-ի տուեալներով)։ Քանատայի ֆրանսախօս քաղաքացիները ֆրանսերէն լեզուն կը սորվին այլ երկիրներու ֆրանսախօսներու նման։ Քանատայի ֆրանսախօսներու աւելի քան 90%-ը կ՛ապրի Քէպէք, Օնթարիօ եւ Նիւ Պրանսուիկ (Ակատիա) մարզերուն մէջ։

## Պատմութիւն
Առաջին քանատացիները յայտնուած են ժամանակակից Քանատայի մէջ 1534-ի արշաւներու հետեւանքով։ Ֆրանսացիները Քանատայի մէջ սկսած են բնակիլ 1642-էն սկսեալ։ 1759-ին, երբ Մեծն Բրիտանիա գրաւած էր Նոր Ֆրանսան, Քանատայի մէջ կ՛ապրէին մօտաւորապէս 60000 ֆրանսախօսներ։ Նոր Ֆրանսայի վրայ յարձակման ժամանակաշրջանին ֆրանսերէնը շատ հալածանքներու ենթարկուած է բրիտանական իշխանութիւններու կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Ստորոգութիւն:Քանատա
Պրու­­նօ Ֆրանք

**Պրու­­նօ Ֆրանք** (), գերմանացի գրող, բանաստեղծ, թատերագիր եւ մարդաբան:

## Կենսագրութիւն
Պրունօ, Միւնիխի մէջ, կը հետեւի իրաւաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերուն, ուր ան հետագային կ՛աշխատի որպէս թատերագիր եւ վիպասան, մինչեւ 1933-ին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած գերմանական խորհրդարանի հրկիզումը: Կարավարութեան կողմէ կը հետապնդուի՝ հրէական ծա­­գու­­մին պատճա­­­ռով: Կնոջ հետ միասին կը հեռանան Նացիական Գերմանիայէն: Գեր­մա­նիայէն հե­ռանա­լէ ետք բնա­կու­թիւն կը հաս­տա­տածեն նախ Զո­ւիցե­րիոյ, Աւստրիոյ, հա­րաւա­յին Ֆրան­սա­յի՝ ուր ար­դէն գո­յացած էր փախստա­կան գեր­մա­նացի­ներու կեդ­րոն մը, ապա Անգլիոյ մէջ։

Ան կը պատ­­կա­­­նի այն հե­­ղինակ­­նե­­­րու շար­­քին, ինչպէս՝ Շթե­­ֆըն Ցվայք, Թո­­մաս Ման, Վլա­­տիմիր Նա­պոքով եւ ուրիշներ, որոնք իրենց հրէական ծա­­գու­­մին կամ քա­­ղաքա­­կան հա­­մոզումնե­­րուն պատ­­ճա­­­ռով նա­­ցինե­­րու օրօք հար­­կադրա­­բար հե­­ռացած էին Գեր­­մա­­­նիայէն, դար­­ձած էին աք­­սո­­­րական եւ մա­­հացած՝ առանց վեր­­ջին ան­­գամ մը եւս տես­­նե­­­լու իրենց ծննդա­­վայ­­րը։

1937-ին, վերջնականպէս, կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Այնտեղ ան կը վերամիանայ իր ընկերներուն՝ հենրիխ Մանի եւ Թո­­մաս Մանի հետ:

Ֆրան­­քի աք­­սո­­­րական տա­­րինե­­րու ամե­­նէն խորհրդան­­շա­­­կան հե­­ղինա­­կու­­թիւնը կը նկա­­տուի «Սէր­­վանդէս»ը, ուր ան կը պատ­­մէ ո՛չ միայն սպա­­նացի հան­­ճա­­­րին մա­­սին, այլ կու տայ նաեւ հա­­մաշ­­խարհա­­յին գրա­­կանու­­թեան մե­­ծագոյն գիր­­քե­­­րէն մէ­­կուն՝ «Տոն Քի­­շոթ»ի ստեղծման նա­­խապատ­­մութիւ­­նը։

## Երկեր
* «Թագաւորին Օրերը», վէպ (1924)
* «Թրենք», գե­րիի մը վէ­պը (1924)
* «Տասներկու Հազար », ներկայացում (1927)
* «Սէր­­վանդէս», պատմավէպ (1934)
* « Նոթր-Տամի Կուզիկը» (1939 ժապաւէն)
* «ԿախարդըԵւ Այլ Պատմուածքներ», պատմուածքներու Ժողովածոյ (1947)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  Bruno Frank (1887–1945):
*   Bruno (1887-1945) and Liesl Frank (1903-1979):

Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Մարդաբաններ
Ֆրանսերէնը Զուիցերիոյ Մէջ

400px|մինի|Զուիցերիոյ լեզուներու քարտէզ

**Ֆրանսերէնը Զուիցերիոյ մէջ** տարածուած է տեղական պատուա բարբառի եւ գրական ֆրանսերէնի տեսքով: Օյլ բարբառախումբին պատկանող բարբառները եւ պրովանսաֆրանսերէնը Զուիցերիոյ մէջ արդէն սահմանափակ կիրառութիւն ունին, թէեւ Ռոմանտիայի (ֆրանսական Զուիցերիա) տարեց բնակիչները կը շարունակեն պահպանել տեղական բարբառները, իսկ նոր սերունդը հետաքրքրութիւն ունի պատուայի նկատմամբ: Պատուան կը կիրառուի եկեղեցական արարողութիւններուն մէջ եւ կը շարունակէ մնալ հեռաւոր գիւղերու ու փոքր քաղաքներու տարեց բնակիչներու խօսակցական լեզուն:

## Պատմութիւն
Ժամանակակից Զուիցերիոյ մէջ Ռոմանտիական շատ շրջաններ, բացառութեամբ Ֆրիպուրի (1481),  ընդգրկուած են բաւական ուշ (մօտաւորապէս 19-րդ դարու սկիզբ)։ Այդ պատճառով ալ այս տարածքները կրած են տարբեր ժամանակաշրջաններու քաղաքական եւ մշակութային տարաբնոյթ ազդեցութիւնները, ինչպէս` ռեֆորմացիա, Պեռնի ընդարձակում, ֆրանսական յեղափոխութիւն: Ֆրանսախօս սահմանակից տարածքները (յատկապէս օք եւ օյլ բարբառները օգտագործողները) մեծ ազդեցութիւն թողած են տարածքին կեանքին վրայ։ Սակայն, 19-րդ դարէն սկսեալ իրավիճակը փոխուած է. Ռոմանտիոյ մէջ արգիլուած էին ֆրանկոպրովանսերէնի քարոզումն ու ուսուցումը եւ աւելի նորաձեւ դարձած՝ գրական ֆրանսերէնի կիրառումը: Այդպիսով, 1990-ին ֆրանսախօս զուիցերացիներու միայն 2%-ը կրնար խօսիլ պատուա լեզուով:

## Ժամանակակից կարգավիճակ
Ընդհանուր առմամբ, ֆրանսերէնը եւ գրական ֆրանսերէնը կը համընկնին` ի տարբերութիւն գերմանական գրական լեզուին եւ անոր զուիցերական տարբերակին, որ կը  կիրառէ Զուիցերիոյ գերմանախօս հատուածը: Ֆրանսացիներու ու Զուիցերացիներու ֆրանսախօս շրջաններու Զուիցերացիներու մէջ գրեթէ լիարժէք փոխհասկացուածութիւն առկայ է, սակայն վերջիններուս լեզուին մէջ կը նկատուին պատուայէն ու գերմաներէնէն եկող հնաբանութիւններ: Օրինակ՝ աւելի շատ կ՛օգտագործուին vattre et mouttre`père et mère-ի փոխարէն, poutzer՝ nettoyer-ի փոխարէն, speck՝ lard-ի փոխարէն, witz` blague-ի փոխարէն եւ այլն:

Այսպիսով, ներկայիս կ՛առանձնանան ֆրանսախօս զուիցերացիներու երեք շերտ` պատուա լեզուն օգտագործողներ, ֆրանսերէնի զուիցերական տարբերակը օգտագործողներ եւ ֆրանսերէն օգտագործողներ: Վերջինը կը կոչուի français fédéral եւ կը կիրառուի պաշտօնական փաստաթուղթերուն մէջ` օգտագործելով գրական ֆրանսերէնի քերականութիւնը, բառապաշարը եւ շարահիւսութիւնը: Dictionnaire suisse romand-ը կը բնորոշէ français fédéral լեզուն իբրեւ վարչական լեզու, որով միայն կը գրեն եւ որ ապրող-խօսուող չէ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* 

Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Ստորոգութիւն:Զուիցերիա
Ֆրիկ (բանաստեղծ)

**Ֆրիկ**, (մօտ 1230-ական - մօտ 1310-ական) միջնադարեան հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Կենսագրական տեղեկութիւններ չեն պահպանուած. յայտնի են միայն հօր եւ հօրեղբօր անունները՝ Թագւոշ եւ Դոդանա։ Ֆրիկի քերթուածներուն մէջ եղած որոշ անուղղակի տուեալներէն կ'ենթադրուի, որ ծնած է մոնկոլներու Հայաստան կատարած արշաւանքներու սկիզբը։ Հաւանաբար գերի ինկած է մոնկոլներուն ձեռքը, ապա փրկագինով ազատ արձակուած է։ Եղած է հարուստ, սակայն յետագային մասաչիներէն (մոնկոլներէն՝ բանակին հանդերձանք, ձի, զէնք մատակարարողներ) մէկուն ընկերակիցը դառնալով՝ սնանկացած է, ինկած է ծանր պարտքերու տակ։ Անոր համար զինք խփած է իր ընտանիքը։ Ծերութեան  թշուառ ու առանձին եղած է։ Ցանկացած է վանական դառնալ, սակայն պարզ չէ թէ առա՞ծ է այդ քայլը, թէ ոչ։

## Բանաստեղծութիւնները
Ֆրիկէն պահպանուած է մօտ հինգ տասնեակ բանաստեղծութիւններ, որոնց մէծ մասը յայտնաբերած է, հաւաքած եւ հրատարակութեան պատրաստած է Տիրայր Վարդապետը: Ֆրիկը գրած է ժողովուրդին հասկնալի պարզ ու յստակ լեզուով։ Ահա թէ ինչ գրած է Ֆրիկ ինքն իր մասին.

Ան իր տաղերուն մէջ առատօրէն օգտագործած է ժողովրդական բանահիւսութեան պատկերով արտայայտութիւններ, համեմատութիւններ, առածներ ու ասացուածքներ, ինչպէս նաեւ հայրէն տեսակը:

### Թեմաները
Հասունութեան տարիներուն Ֆրիկի ստեղծագործութեան կարեւոր թեմաները դարձած են ազգային ու ընկերային խնդիրները: Մոնկոլական տիրապետութեան շրջանի գեղարուեստական արձագանգն են Ֆրիկէն մեզի հասած չորս բանքերը՝ «Ընդդէմ ֆալաքին եւ վասն բախտի», «Վասն Արղուն ղանին եւ Բուղային», «Բան ի Ֆրիկ գրքոյն» («Գանգատ»), «Վասն դալեհի եւ բրջի», «Ընդդէմ ֆալաքին...» քերթուածին մէջ Ֆրիկ գրած է։ 	

Ազգային քաղաքական խնդիրն աւելի սուր արծարծուած է «Վասն Արղուն ղանին եւ Բուղային» եւ «Գանգատ» բանաստեղծութիւններուն մէջ, ուր ան հանդէս եկած է ընկերային խնդրի հետ զուզգորդուած։ Առաջին բանաստեղծութեան մէջ Ֆրիկը վրէժխնդիր սրտով կ'երազէ թաթար-մոնկոլներու դաժան բռնատիրութեան վերջնական անկումը։ «Գանգատի»ն մէջ հայրենասէր հեղինակը կ'ողբայ ժողովուրդի ծանր վիճակը։ Դեռ եւս «Ընդդէմ ֆալաքին» բանքին մէջ Ֆրիկը ֆալաքին (ճակատագիրը) կը համարէ անարդար դատաւոր, որ տգէտ, վատ, յիմար մարդոց մեծ հարստութեան տէր կը դարձնէ: Իսկ արժանաւորներուն՝ «ուղղորդ», իմաստուն մարդոց կը ձգէ դժբախտ։ Բայց ըստ Ֆալաքին՝ այդ անհաւասարութեան պատճառը ո՛չ չէ ինքն է, այլ Աստուած. «Արարչէն լինին»,- կը պատասխանէ ճակատագիրը։ «Գանգատ» բանաստեղծութեան մէջ Ֆրիկը կը վիճի ուղղակի Աստուծոյ հետ:  Խորհելով կեանքի ու մահուան, տնտեսութեան ու ընկերային անհաւասարութեան մասին՝  ան լայն ընդհանրացումներ կը կատարէ։ Ֆեոտալական հասարակարգին մէջ եղած խոր հակասությունները, հասարակական դասերու վիճակներու մեծ տարբերութիւնը կը բացատրէ բախտով կամ Աստուծոյ կամքով («Եւ ա՞յս էր բան քոյ հրամանի, Արդար, իրաւ դատաւորի, Մէկն ի պապանց պարոնորդի, Մէկն ի հարանց մուրող լինի…»)։ Շարունակելով հակադրութիւններու շարքը՝ միջնադարեան հեղինակը աստիճանաբար կը բացայայտէ ընկերային անհաւասարութիւններու ամբողջական շղթան: Այս չորս բանքերով Ֆրիկը կը համարուի ո՛չ միայն միջնադարեան հայ ընկերային քնարերգութեան սկզնաւորողն ու ներկայացուցիչը, այլեւ համաշխարհային գրականութեան նշանաւոր դէմքերէն մէկը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրական կեղծանուններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ֆրիկի Յուշարձան (Երեւան)

**Ֆրիկի յուշարձան**, կը գենուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաղկոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարապարակին, տեղադրուած է 1967-ին։ Կ՝ընդգրկէ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին վրայ։

## Հեղինակներ
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Սուրեն Նազարեան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտէն, բարձրութիւնը 3,4 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի աջ երրերդ արձանն է։

## Պատմութիւն
Հայ միջնադարեան բանաստեղծ Ֆրիկի յուշարձանը տեղադրուած է 1967 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Matenadaran (9).JPG|Ֆրիկի յուշարձանը Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դեպի աջ երրորդ է
Պատկեր:Frik (1).jpg|Ֆրիկի յուշարձան. տեսք ներքեւէն
Պատկեր:Frik (2).jpg|Ֆրիկի յուշարձան. պատվանդանի գրութիւնը

## Արտաքին Յղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի Յուշարձաններ
Ֆրիթաթա

**Ֆրիթաթա** (), իտալական ձուածեղ, որ կը պատրաստեն պանիրով, բանջարեղէնով, երշիկով կամ միսով։ Սովորաբար ֆրիթաթան նախ պէտք է կիս-եփել փուռին մէջ, այնուհետեւ կը պատրաստեն ջեռոցին մէջ։ Նեափոլիթանական ֆրիթաթան յաճախ կը պատրաստեն օգտագործելով խմորեղէն։ Աւանդական գիւղացիական ֆրիթաթան կը պարունակէ սոխ ու բարմեզան պանիր։ 

## Պատմութիւն
Իտալերէն *frittata* (ֆրիթաթա) բառը յառաջացած է *friggere* բայէն եւ մօտաւորապէս կը նշանակէ «տապկուած»։ Այս եզրը սկզբնապէս ընդհանուր անուանում մըն էր տապակի մէջ հաւկիթ եփելու եղանակին համար։ Իտալիայէն դուրս, առնուազն մինչեւ 1950-ական թուականներու կէսերը, *frittata*-ն կը նկատուէր «օմլեթ»-ի (ձուածեղ) համարժէքը։

Նափոլիի մէջ կը պնդեն, թէ այս ուտեստը տեղական գիւտ է։ Այնտեղ յատկապէս տարածուած է մակարոնով պատրաստուած տեսակը, որ տեղացիներուն համար հպարտութեան աղբիւր է։ Անոր ստեղծումը կը նկատուի «նափոլիտանեան հանճարի փայլատակում», ի հեճուկս այդ տարածաշրջանէն դուրս տիրող այն կարծիքին, թէ այս տեսակի ստեղծումն ու ժողովրդականութիւնը աղքատութեան եւ նափոլիտանեան խոհանոցի միօրինակութեան նշան են։ Նափոլիի շրջանին մէջ ֆրիթաթաները միշտ բարակ կ'ըլլան։ Առանց սփակեթիի պատրաստուած տեսակները նոյնպէս սովորական են. անոնք կը մատուցուին փոքր բաժիններով՝ որպէս նախուտեստ (*antipasto*), կամ աւելի մեծ կտորներով՝ որպէս հիմնական ճաշ։մինի|ձախից
## Բաղադրութիւնը
Այս ֆրիթաթային չեն աւելացնէր մեծ քանակութեամբ հեղուկ պարունակող մթերքներ։ Օրինակ, եթէ կ’ուզեն աւելցնել լոլիկ, անոնք առաջին հերթին կը կտրտեն, կը հանեն սերմերը, չոր տեղ կը ձգեն 15-30 վարկեան, եւ միայն ատկէ ետք կ’օգտագործեն ուտեստի պատրաստման համար։ Այսօր իտալական ֆրիթաթան կը պատրաստեն երկու բռնակ ունեցող տապակով, որ նախատեսուած է յատկապէս այս ուտեստին համար։

Ֆրիթաթան կը պատրաստեն թեթեւ կրակի վրայ։ Նախ հաւկիթը կը կտրեն իւղապատ տապակին մէջ, ապա կը լեցնեն միջուկը։ Երբ ներքին շերտը կը սկսի եռալ, կարելի է տապակը ծածկել ու ձգել մինչ եփիլը կամ զայն տեղաւորել ջեռոցին մէջ։

## Արտաքին յղումներ
* Ֆրիտատա

## Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Իտալական խոհանոց
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ հավի ձվից
Ֆրիտրիխ Փարոթ

**Եոհան Եաքոպ Ֆրիտրիխ Վիլհելմ ֆոն Փարրոթ**, (, ծնած 14 Հոկտեմբեր, 1791, Քարլսրուէ (), Գերմանիա - 15 Յունուար, 1841, Տորփաթ, Ռուսիոյ Կայսրութիւն, ներկայիս՝ Թարթու, Էսթոնիա): Եոհան մասնագիտացած է բնագիտութեան եւ բժշկութեան մէջ, ինչպէս նաեւ եղած է առաջին անձը որ բարձրացած է Արարատին գագաթը (1829 թուականին)։

## Կենսագրութիւն
Ֆրիտրիխ ծնած է 14 Հոկտեմբեր, 1791 թուականին, Գերմանիոյ Քարլսրուէ քաղաքին մէջ։ Ուսանած է Տորփաթի համալսարանի բնագիտական բաժնին մէջ, ու այդ մէկը աւարտած է ոսկի մետալով։ 1811 թուականէն սկսեալ, ուսանող ըլլալով կ'ուղղուի բազմաթիւ ճանապարհորդութիւններու։

Աւարտելով իր աշխատանքը, Ֆրիտրիխ կրկին կը սկսի յաճախել համալսարան, այս անգամ բժշկութեան բաժնինը։ 1814 թուականին կը ստանայ բժկութեան համալսարանի աստիճանը ու կը ճամբորդէ Գերմանիա բժշկութիւնը ուսումնասիրելու եւ հետազօտելու նպատակով։ 1815 թուականէն սկսեալ աշխատած է ռուսական բանակին մէջ որպէս բժիշկ: Իսկ երբ զորքերը Ֆրանսայէն վերադարձան, Ֆրիտրիխ կրկին շարունակեց զբաղուիլ գիտական աշխատանքներով տարբեր քաղաքներու մէջ, օրինակ՝ Պերլինի, Փարիզի, Վիեննայի եւ Միլանի մէջ:

## Ուղեւորութիւն Դէպի Արարատ Լեռը
1829-ին եւս չորս ուսանողներուն հետ, որոնցմէ մին Խաչատուր Աբովեանն էր, Ֆրիտրիխ Փարոթը բարձրացաւ Արարատ լեռը, Սեպտեմբեր 27-ին անոնք հասան Մեծ Մասիս գագաթը, որտեղ կատարեցին մի շարք օդերեւութաբանական եւ մագնիսաբանական դիտարկումներ

## Յիշատակ
*Ֆրիտրիխ Փարոթը նկարագրած է որոշ բուսաբանական թաքսոններ: Անոր անունով կը կոչուի համամելազգիներուն ընտանիքի  Փարոթիա ցեղին բոյսերը ՙՙ որոնց պատկանող պարսկական երկաթածառի լատիներէն անունն է ՝ Parotia persica :
* 1935-ն Միջազգային աստղագիտական ընկերութիւնը Լուսինի տեսանելի մասի խառնարաններէն մեկուն կը շնորհէ Փարրոթին անունը:

## Ծանօթագրութիւններ