Շաբթուան Օրերը

**Շաբթուան օրերը**, Է. դարու հայ մաթեմատիկա եւ աստղաբաշխ Անանիա Շիրակացիի աստղաբաշխութեան մէջ յիշուած են շաբթուան օրերուն հայերէն դասական անունները։ Այդ անուններուն եւ օտար անուններուն միջեւ որոշ նմանութիւններ կան։ Այսպէս,

### Կիրակի
Արեւ, որուն հոմանիշ գերմաներէն *Sonntag* եւ *անգլերէն* *Sunday* թարգմանութիւններն են լատիներէն Solis dies-ի (Արեւու օր). իսկ շուէտերէն եւ դանիերէն *Sondag*-ը (Զէօն տակ) կազմուած է *Son* (որդի) եւ *dag* (օր) բառերէն եւ կը նշանակէ Որդւոյն (Քրիստոսի) օրը։ Ֆրանսերէն *Dimance* եւ սպաներէն *Domingo* կու գան հռոմէական *dies Dominica* (Տիրոջ օր) անուններէն։

### Երկուշաբթի
Լուսին, որուն հոմանիշ գերմաներէն *Montag*-ը եւ անգլերէն *Monday*-ը թարգմանութիւններն են յունարէն *Սելինիս իմերա* (Լուսնի օր) բառերուն։ Ֆրանսերէն *Lundi*-ն (Երկուշաբթի) կազմուած է լատիներէն *Luna* (լուսին) եւ *dies* (օր) բառերէն։

### Երեքշաբթի
ֆրանսերէն *Mardi* (Հրատ) կը ծագի լատիներէն *Martis* եւ *dies* բառերէն։ Նոյնը նաեւ սպաներէն *Martes* (Երեքշաբթի)։ Անգլերէն *Tuesday*-ը եւ գերմաներէն *Dienstage*-ը կը զարտուղին ու կը հեռանան. առաջինը կու գայ *Diovis* (Լուսնթագ =*Jupiter*) եւ *dies* բառերու բարդումէն։

### Չորեքշաբթի
Փայլածու, որուն ֆրանսերէնը *Mercredi* (Չորեքշաբթի) կազմուած է լատիներէն *mercurii dies* (Փայլածուի օր) բառերէն։ Իսկ անգլերէն *Wednesday* կը ծագի անկլօ-սաքսոն *Woden* (կատաղի, հզօր ռազմիկ) բառէն, որ իր կարգին կու գայ նորվեկեան *Odin* աստուածին անունէն։ Շուէտերէն *Odinsdag* (Օդինի օր = Չորեքշաբթի) եւ դանիերէն *Woedensdag* (*Woden = Odin-*ի օր) կը նշանակեն Չորեքշաբթի։

### Հինգշաբթի
Լուսնթագ, որուն Ֆրանսերէնն ու անգլերէնն է Jupiter, որ կազմուած է *Diu* (լոյս) եւ *Pater* (հայր) բառերէն, իբրեւ լուսաւոր մոլորակ։ Այս բառէն ծագած է ֆրանսերէն *Jeudi* (Հինգշաբթի) բառը, որ բարդուած է լատիներէն *Jovis dies* (Լուսնաթագի օր, *Jovis*, սեռականը՝ *Jupiter*-ի եւ *dies*, օր)։ Իսկ անգլերէն *Thursday*-ը կու գայ Սկանտինաւեան երկրորդ գլխաւոր *Thor* (Փոթորիկ աստուած) աստծոյն անունէն։ Նոյն ծագումը ունի դանիերէն *Thorsdag* (Թորի օր = Հինգշաբթի). գերմաներէն *Donnerstag* (Հինգշաբթի) կազմուած է *Donncr* (փոթորի) եւ *tag* (օր) բառերէն։

### Ուրբաթ
Լուսաբեր, Ֆրանսերէն *Vendredi* (Ուրբաթ) կու գայ լատիներէն *Venus* (Լուսաբեր, Արուսեակ) բառին սեռական հոլովը՝ *Veneris* եւ *dies* (Արուսեակի կամ Լուսաբերի օր) բառերու բարդումէն։ Անգլերէն *Friday*-ը աղերս ունի անկլօ-սաքսոն *Frige does*-ի հետ, որ հռոմէական այդ օրուան անունին՝ *Veneris dies*-ի (Լուսաբերի օր) թարգմանութիւնն է եւ թերեւս ծագած է տեւտոնեան դիցուհի *Frigga*-ի անունէն, որ լատինականացած ձեւն է այդ դիցուհիին եւ որ իսլանտերէնի մէջ միայն կ՛երեւի *Frigg* ձեւով, եւ կինը՝ Սկանտինաւեան *Odin* աստուածին։

### Շաբաթ
Երեւան. Անգլերէն *Saturday*-ը հին անուանումին, այսինքն, Շաբաթի դասական անուն՝ «Երեւակ»ի հոմանիշ է, որովհետեւ ան կազմուած է *Saturnus* (Երեւակ) եւ *dies* (օր) բառերէն։ Ֆրանսերէն *Samedi*-ն կազմուած է եբրայերէն սապպաթ (Շաբաթ) եւ լատիներէն *dies* (օր) բառերէն, ինչպէս՝ հայերէն (շաբաթ) եւ յունարէն սավվաթոն (շաբաթ) կը ծագին երբայերէն սապաթ (շաբաթ՝ հանգիստ) բառէն։

Կայ կարծիք, որ Երկուշաբթի, Երեքշաբթի, Չորեքշաբթի, Հինգշաբթի՝ թուական ածականներւվ բարդուած օրերու անունները հետեւանքն են Քրիստոնէութեան հետ ծագած միաշաբաթին (Կիրակի)։

## Աղբիւր
* Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 357-359։