open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայաստանի Երկաթուղիի Թանգարան

**Հայաստանի երկաթուղիի թանգարան**, բացուած է 2 Օգոստոս 2009-ին՝ Երկաթուղայինի միջազգային օրը։

## Պատմութիւն
«Հարաւկովկասեան երկաթուղի» (ՀԿԵՈՒ) ընկերութիւնը 31 Յուլիս 2009-ին Երեւանի երկաթագիծի կեդրոնական կայարանին մէջ բացուած է Հայաստանի երկաթուղային թանգարան։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ ներկայացուած է հայկական երկաթուղիի պատմութիւնը՝ սկսած 1896-էն մինչեւ մեր օրերը։ Թանգարանին մէջ տեղադրուած են 10 վահանակներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը ներկայացնէ երկաթուղիի պատմութեան որոշակի ժամանակահատուած։ Ցուցանմուշներուն կէսը թանգարանին նուիրած Ռուսաստանի երկաթուղին։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի երկաթգծի կեդրոնական կայարանին մէջ՝ Տիգրան Մեծի 86 հասցէին վրայ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:David of Sasun Yerevan.jpg|Երեւանի երկաթուղային կայարանի շէնքը
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան.jpg|Երեւանի երկաթուղային կայարանի սրահներէն
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (17).jpg|Թանգարանի մուտքը երկաթուղային կայարանի շէնքին մէջ
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (16).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (3).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (2).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (1).jpg|«Վարդան Զօրավար» զրահագնացքի մաքէթը, 1918
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (15).jpg|Երկաթուղային կայարաններու մաքէթները
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (14).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (13).jpg|Արմաւիր կայարանի մաքէթը
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (12).jpg|Երկաթուղային կայարաններու մաքէթները
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (11).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (10).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (9).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (8).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան(7).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (6).jpg
Պատկեր:Հայաստանի երկաթուղու թանգարան (4).jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Երեւանի Թատերական Թանգարան

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:3305_-_Athens_-_Sto%C3%A0_of_Attalus_Museum_-_Theatre_mask_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_Nov_9_2009.jpg|աջից|մինի|319x319փքս|Թատերական թանգարան
**Երեւանի թատերական թանգարան**, առաջին պետական թատերական թանգարանը Հայաստանի մէջ։ Կազմակերպուած է 1935-ին։ 

Թանգարանին մէջ հաւաքուած են 19-20-րդ դարերու թատերական գործիչներու՝ Չմշկեանի, Ադամեանի, Սիրանոյշի, Աբէլեանի, Մանդինեանի եւ ուրիշներու, հայ սովետական թատրոնին վերաբերող արխիւային փաստաթուղթեր, բեմական իրեր, զգեստներ, թատերական գրականութիւն, որոնք ցուցադրուած են բներգական ցուցահանդէսներուն մէջ։ 

Թանգարանը հարստացած է Հայաստանի քաղաքներէն, Պաքուէն, Թիֆլիսէն եւ հայաբնակ այլ կեդրոններէ ստացուած նիւթերով։ 1953-ին Երեւանի թատերական թանգարանի, գրական թանգարանի եւ Մելիքեանի անուան երաժշտական առանձնարանի միաւորումով հիմնուած է Հայաստանի գրականութեան արուեստի թանգարանը։

## Տես նաեւ

* Եղիշէ Չարէնցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Հայաստանի Փայտարուեստի Թանգարան

**Հայաստանի փայտարուեստի թանգարան**, հիմնադրուած է 1977-ին՝ փայտարդիւնաբերութեան նախարար Ալպերթ Ստեփանեանի նախաձեռնութեամբ, ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Գրիգոր Խանջեանի եւ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Յովհաննէս Շարամբէեանի աջակցութեամբ։

## Ցուցադրութիւն
Ներսի մասը ձեւաւորուած է Գրիգոր Խանջեանի նախագիծերով, իսկ մետաղեայ ձեւաւորումը՝ նկարիչ-դարբին Վարդան Օհանեանի։

Թանգարանի հաւաքածոն կազմաւորուած է հաւաքիչներու եւ հեղինակներու նուիրատուութիւններէ, յետագային՝ գիտարշաւային նիւթերու ու ձեռքբերումներու շնորհիւ։ Թանգարանի հիմնական խնդիրներէ է հաւաքագրել, պահպանել, ցուցադրել փայտարուեստի նմուշներ եւ նպաստել ազգային փորագրութեան աւանդոյթներու զարգացման, ինչպէս նաեւ նպաստել արհեստներու մշակոյթի, մասնաւորապէս, փայտարուեստի վերականգնման։

Փայտարուեստի թանգարանը, միեւնոյն ժամանակ, իւրօրինակ դպրոց է, ուր մասնագիտական կրթութիւն ստացած են ցուցադրուող հեղինակներէն շատերը։ Անոնց աշխատանքներէն ձեռք բերած են ինչպէս Հայաստանի, այդպէս ալ Մոսկուայի եւ Սեն Փեթերսպուրկի որոշ թանգարաններ։

Ցուցադրութիւնը պայմանականօրէն կը բաժնուի երեք մասի՝

* հնագոյն մշակոյթի բաժին
* կիրառական արուեստի բաժին
* քանդակի բաժին

Վերջին երկուքին մէջ ներկայացուած են մասնագիտական քանդակագործներու, նկարիչներու եւ փայտի փորագրութեան վարպետներու ժամանակակից ստեղծագործութիւններ։ Իսկ հնագոյն մշակոյթի բաժնին մէջ, արհեստներու զարգացման պատմութեան եւ անոնց փոխներգործութեան լիարժէք պատկերման նպատակով փայտէ առարկաներու հետ մէկտեղ կը ցուցադրուին նաեւ հարակից արհեստներու նմուշներ։ Ցուցադրութեան մէջ ներկայացուած են ինչպէս հին փայտէ առարկաներ, այդպէս ալ ժամանակակից փորագրութեան եւ քանդակի նմուշներ։

## Միջոցառումներ
Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին թեմատիկ եւ հեղինակային ցուցահանդէսներ, մշակութային միջոցառումներ, դասախօսութիւններ։

Կրթական-ուսուցողական ծրագիրներ կ՚իրագործուին ՀՀ մարզերուն եւ Արցախի մէջ։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Պարոնեան 2 եւ 4 հասցէի վրայ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Armenian Museum of Woodworking (2).jpg
Պատկեր:Armenian Museum of Woodworking (3).jpg
Պատկեր:Armenian Museum of Woodworking (1).jpg

Gata stamp 01.jpg|Գաթանախշիչ
Gata stamp 02.jpg|Գաթանախշիչ-գրտնակ
Gata stamp 03.jpg|Գաթանախշիչ
Gata stamp 04.jpg|Գաթանախշիչ


## Արտաքին յղումներ

* Հայաստանի փայտարուեստի թանգարան 

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Հայաստանի Բժշկութեան Պատմութեան Թանգարան

**Երեւանի Մխիթար Հերացիի անուան պետական բժշկական համալսարանի Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան թանգարան**, բժշկութեան պատմութեան թանգարան Հայաստանի մէջ, հիմնադրուած է 1978-ին։

## Պատմութիւն
Երեւանի Մխիթար Հերացիի անուան պետական բժշկական համալսարանի Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան թանգարանը հիմնադրուած է ակադեմիկոս Լեւոն Յովհաննիսեանի հաւաքածոյի մէկ մասի եւ թանգարանի հիմնադիր, երկարամեայ տնօրէն, բժշկապատմաբան Վլադիմիր Մարտիրոսեանի անձնական հաւաքածոյի հիման վրայ։

1985-ին Հայաստանի առողջապահութեան նախարարութեան նախաձեռնութեամբ թանգարանի նիւթերը յանձնուած են Սարդարապատի ազգագրութեան թանգարանին՝ բժշկութեան պատմութեան ենթաբաժին ստեղծելու համար։ Մտայղացումը չիրականանալու պատճառով՝ ՀՀ առողջապահութեան նախարարի 1990-ի թիւ 2147 հրամանի համաձայն, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի թանգարանը վերաբացուած է։ 1998-ին՝ համաձայն ՀՀ առողջապահութեան նախարարի 24 Սեպտեմբերի  թիւ 550 հրամանի, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի թանգարանի հիման վրայ ստեղծուած է Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան հանրապետական թանգարանը։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանը ունի 8000 ցուցանմուշ, որոնք կը ներկայացնեն բժշկութեան զարգացման փուլերը Հայաստանի մէջ՝ հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերը։ Այստեղ կան անուանի գիտնականներու ձեռագիրներ, փաստաթուղթեր, անձնական իրեր, շքանշաններ, տպագրուած աշխատութիւններ, բժշկական գործիքներ, ժողովրդական բժշկութեան մէջ օգտագործուող նիւթեր եւ իրեր, ինչպէս նաեւ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ՝ քանդակներ, իւղաներկ դիմանկարներ, յուշանուէրներ, ներկայացուած են Հայաստանի գիտաբժշկական կեդրոնները՝ իրենց գործունէութիւնը արտացոլող ցուցանմուշներով, Հայրենական մեծ պատերազմին հայ բժիշկներու մասնակցութեան, 1988-ի աղիտալի երկրաշարժի հետեւանքներու վերացման, արցախեան ազատամարտի տարիներուն մեր բժիշկներու անձնուէր գործունէութեան մասին նիւթեր, ինչպէս նաեւ բժշկական համալսարանի ստեղծման, անցած ճանապարհի, նշանակալի իրադարձութիւններու մասին հաւաստող բազմաթիւ նիւթեր ու փաստաթուղթեր։

Ցուցանմուշները ներկայացուած են ըստ ժամանակաշրջաններու՝

* հնագոյն
* հեթանոսական
* հին
* միջնադարեան
* 19-րդ դար
* 20-րդ դար

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի Պետական Բժշկական համալսարանի շէնքին մէջ, Կորիւնի 2 հասցէի վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Բժշկութեան թանգարաններ
Լեւոն Կոջոյեան

**Լեւոն Կոջոյեան** (), Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ, գեղանկարիչ:

## Կենսագրութիւն
Լեւոն Կոջոյեան ծնած է 1924 թուականին, Ռուսիա:  1947 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը։ Աշակերտած է Յակոբ Կոջոյեանին: 1952 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի հիմնարկը, 1968 թուականին սկսկած է դասաւանդել Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին մէը։

Մահացած է 10 Մարտ 2015-ին, անոր հոգեհանգիստը տեղի ունեցած է 12 Մարտին, Կոնդի Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ․ իսկ վերջին հրաժեշտը՝ 13 Մարտին, Նկարիչներու միութեան կեդրոնին մէջ։

## Ստեղծագործական գործութնէութիւն
Ստեղծագործած  հիմնականին մէջ բնանկարի եւ թեմաթիք պատկերի բնագաւառին մէջ: Գործերը յագեցած են կենսական մեծ լաւատեսութեամբ:

* «Գարուն», 1958
* «Արայի լեռը», 1961
* «Աշտարակցի ծերունիները», 1980
* «Կէսօր, խոտհունձ», 1986
* «Հեծեալը», 2003

Գարնանային բնանկարներու շարք՝

* «Ծաղկած ծիրանենին», 2000
* «Փոթորկից յետոյ», 2001

## Պարգեւներ եւ կոչումներ

* Մովսէս Խորենացիի մետալ (2012)։
* ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1980)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Գէորգ Աբէլեան

**Գէորգ (Ճորճ) Աբէլեան** (1941, Քեսապ - 2011), արձակագիր, հրապարակախօս եւ հասարակական գործիչ։

## Կենսագրութիւն

### Անձնական կեանք եւ ուսում
Աբէլեան ծնած է Քեսապի Քէօրքիւնա գիւղը: Նախնական ուսումը ստացած է գիւղի` Քեսապի եւ Այնճարի Հայ աւետարանական վարժարաններուն մէջ, իսկ համալսարանական ուսումը՝ Հայկազեան համալսարանէն, որուն առաջին շրջանաւարտներէն եղած է: 

Ամուսնացած է Անժէլ Գալինճեանին հետ, ունեցած է երեք զաւակներ։ Մահացած է 3 Դեկտեմբեր 2011-ին, Այնճար-Լիբանան։ 

### Գործունէութիւն
Շուրջ 25 տարի ծառայած է կրթական ասպարէզին մէջ, յատկապէս Այնճարի Հայ Աւետարանական եւ Ազգային Յառաջ վարժարաններուն մէջ։ Շթորայի մէջ կերտած է արհեստից եւ արուեստից վարժարան մը, ապա Անճարի մէջ հիմնած է իր հաստատութիւնը` «ՍԱՎԱ» եւ զբաղած գրենական պիտոյքներու առեւտուրով: 

Մասնակցութիւն բերած է կուսակցական, եկեղեցական եւ յատկապէս մշակութային մարզերուն: Տարբեր պաշտօններ ստանձնած է ՀՅԴ «Կարմիր լեռ» կոմիտէութեան մէջ, անդամակցած է Համազգային մշակութային միութեան, նաեւ` Ազունիէի Հայ ազգային բուժարանի խնամակալութեան: 

22 Նոյեմբեր 2015-ին, Աբէլեանի յիշատակը անմահացնելու համար, Այնճարի մէջ տեղի ունեցած է իր անունով գրադարանի բացումը։

## Ստեղծագործական գործունէութիւն
Աշակերտական տարիքէն գրելու հակումներ ցուցաբերած է: Աշխատակցած է Ս. Սիմոնեանի «Սփիւռք»-ին, «Բագին» գրական ամսագիրին, «Ազդակ» օրաթերթին, «Պատանեկան Արձագանգ»-ին եւ այլն:

Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրողներու, օտարացած, ապա իրենց ինքնութիւնը վերագտածներու, իսլամացածներու մասին պատմութիւններ ու վկայութիւններ հաւաքելու հետեւողական աշխատանք տարած է` այս բոլորը ամփոփելով զոյգ հատորներու մէջ: 

Իր գործերէն են. 

* «Հելէ, Հելէ, Հելէ Քեսապ» 1968,
* «Աննա հարսը» (վէպ) 1994 (Ա․ հրատրարակութիւն) 2020 (Բ ․ հրատրարակութիւն), 
նոյն գիրքը նաեւ լոյս տեսած է թարգմանաբար․ 

- արաբերէնի՝ جدّتي الكنّة آنا المغامرة (*Ճատտաթի* *Ալ*-*քիննա* *Աննա* *Ալ* *մուղամիրա*), թարգմանութիւն՝ Նիզար Խալիլիի (արաբերէն՝ نزار خليلي), 20212։

- անգլերէնի՝ Anna the bride (Աննա տը պրայտ), թարգմանութիւն՝ Անի Չէլէպեանի։

-  իտալերէնի՝ La Nuora (*Լա* *Նուօրա*) թարգմանութիւն ուսուցչապետ (անգլերէն՝ professor) Գեղամ Պոլոյեանի եւ թագրմանիչ Տանիելլա Մուսարտոյի։
* «Ցկեանս նահատակութիւն», որ նաեւ լոյս տեսած է արաբերէնով եւ սպաներէնով «Պէյրութ»,
* «Նետենք-բռնենք…» (մանկապատանեկան),
* «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջուր…» («Ցկեանս նահատակութիւն» շարքին երկրորդ հատորը),
* «Մաքարոնի թիլէկ-թիլէկ»,
* «Քոյրիկս մի՛ ծախեր, մա՜մ» պատանեկան հատորը («Ցկեանս նահատակութիւն» գիրքին շարքէն):

Ան ծանօթ է իր հրապարակագրական-երգիծական յօդուածներով՝ «Ձիւնական» գրչանունով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Դալան պատկերասրահ

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B4%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BD%D6%80%D5%A1%D5%B0.jpg|աջից|մինի|255x255փքս|'''«Դալան» պատկերասրահ''', Երեւան, Աբովեան 12, 2-րդ յարկ
**«Դալան» պատկերասրահ,** բացուած է 1 Յուլիս 2011-ին, հիմնադիր Արա Մելքոնեանի, Դաւիթ Մելքոնեանի եւ խումբ մը նկարիչներու ու քանդակագործներու ջանքերով։

Ցուցասրահի նպատակն է Հայաստանի մէջ ապրող յետխորհրդային եւ յետանկախութեան սերունդի 25՝ հիմնականին փորձառաական ոճով աշխատող արուեստագէտներուն ներկայացնել աշխարհի հաւաքիչներուն, ցուցասրահներուն եւ թանգարաններուն։

Պատկերասրահին մէջ կը կազմակերպուին անհատական ցուցահանդէսներ։

## Հասցէ
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Աբովեան փողոցի 12 հասցէի 2-րդ յարկին վրայ։

## Տես նաեւ

* Գրիգոր Ամիրեանի բնակելի տուն

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
* «Դալան» գալերեան ունենալու է համաշխարհային անուն»,- կը յայտարարէ գալերեայի համադրող Արթուր Սարգսաանը
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատկերասրահներ
Շքանշան

[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Arzhakh_Martakan_khach_2.jpg|մինի|275x275փքս|[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ Աստիճանի Շքանշան|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան]]
**Շքանշան**, պետական պատուաւոր պարգեւ ծառայութիւններու համար։ Կը պատրաստուի տարբեր նիւթերէ (հիմնականին՝ մետաղներէ կամ համաձուլուածքներէ), խաչի, հնգաթեւ կամ բազմաթեւ աստղի, շրջանակի եւ այլնի ձեւերով։ Շքանշանները կը կրեն ժապաւէնով կամ շղթայով, բարձրագոյն շքանշանները՝ որոշակի գոյնի լայն ուսաժապաւէնով։ Շքանշանը կրնայ ունենալ մէկ կամ քանի մը աստիճան։ Որոշակի աւագութիւն սահմանուած է պետութեան բոլոր շքանշաններու միջեւ։ Շքանշաններու մասին կանոնադրութիւնով կը սահմանուի շքանշանի յանձնման ծիսակատարութիւն կամ հանդիսութիւն։ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ շքանշանի ծագումը կը կապուի կաթոլիկական միջնադարեան կանոններու հետ [այստեղէն ալ՝ օրտէն ( լատինատառ ordo — շարք, կարգ) եզրը եւրոպական լեզուներուն մէջ]։ 

18-19-րդ դարերուն շքանշանը կը կիրառուէր գրեթէ բոլոր երկիրներուն մէջ։ Առանձին պարագաներու շքանշան ստացողը ձեռք կը բերէր ազնուականի տիտղոս կամ այլ արտօնութիւն։ Ռուսաստանի մէջ առաջին շքանշանները հիմնադրած է Պետրոս Ա.ը։ Հոկտեմբերեան մեծ յեղափոխութենէն ետք ՀԿԳԿ-ի եւ ԺԿԻ-ի հրամանագիրով դասային արտօնութիւններու հետ վերացուեցան ցարական բոլոր շքանշանները։ Խորհրդային առաջին շքանշանը սահմանուած է 1918-ին։ Պատմական Հայաստանի մէջ, ինչպէս ամէնուրէք, ընդունուած եղած է պարգեւատրումը կալուածքներով, թանկարժէք իրերով ու մետաղադրամներով։

Ստորոգութիւն:Շքանշաններ
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ Աստիճանի Շքանշան

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Arzhakh_Martakan_khach_2.jpg|alt=|մինի|Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշան
**Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշան**, Արցախի Հանրապետութեան պետական պարգեւ, որմով կը պարգեւատրուին ԻՊՈՒ մարտիկներն ու ՊԲ–ի զինծառայողները հայրենիքի պաշտպանութեան գործին մէջ ցուցաբերած ակնառու խիզախութեան եւ արիութեան համար:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան պետական պարգեւներ
Ս. Կոյս Մարիամ Աստուածամայր

**Ս. Կոյս Մարիամ Աստուածամայր, Մարիամ Աստուածածին** (նաեւ՝ **Աստուածամայր, Տիրամայր, Աստուածածին**, , *Maryām*/*Մարիամ*, սովորաբար կը թարգմանուի իբրեւ *տիկին*, քրիստոնէութեան մէջ՝ Յիսուս Քրիստոսի մայրը։ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ, կաթոլիկ եւ ուղղափառ եկեղեցիներու կողմէն կը յարգուի իբրեւ Աստուածածին կամ Աստուածամայր։

Աւետարանիչները Մարիամը կ'անուանեն Յովակիմի եւ Աննայի դուստրը, Յովսէփի կինը։
մինի|ձախից|Ս. Կոյս Մարիամ
Մարիամի ծնողները՝ Յովակիմն ու Աննան, զաւակ չէին ունենար եւ ուխտած էին ունենալու պարագային մանուկը Աստուծոյ ընծայել։ Աստուծոյ բարեգթութեամբ Գաբրիէլ հրեշտակապետը կը յայտնուի Յովակիմին ու Աննային եւ կը յայտնէ, թէ անոնք դուստր մը պիտի ունենան եւ պիտի անուանեն Մարիամ, որ կը մեկնաբանուի լուսաւորեալ կամ Աստուծոյ սիրելի, իսկ ժողովուրդները  պիտի ցնծան այդ ծնունդով, քանի որ անոր միջոցով ողջ աշխարհին փրկութիւն պիտի շնորհուի:

Իրենց ուխտին հաւատարիմ՝ Յովակիմն ու Աննան, Մարիամը երեք տարի պահելէ ետք, կը տանին Երուսաղէմի տաճար՝ Տիրոջ ընծայելու: Մինչեւ եօթ տարեկան, ամէն տարի ծնողները Մարիամը կը տանին տաճար: Մարիամ իր առաքինի վարքով կը մնայ տաճարին մէջ եօթ տարի: Եօթ տարի սրբութեամբ եւ աղօթքով Երուսաղէմի տաճարին մէջ մնալէ ետք Մարիամ կը դառնայ Յովսէփին նշանածը եւ այդ օրերուն կը ստանայ Գաբրիէլ հրեշտակապետին աւետիսը:

մինի|ձախից
Ան էր այն ընտրեալը երկրի վրայ, զոր Աստուած իր առաքինութիւններուն ու արժանիքներուն շնորհիւ պատուած է ըլլալու Աստուծոյ մայրը: Ան տառապած է իր Որդւոյն համար, սակայն երբեք  չէ ընդդիմացած Աստուծոյ` քաջ գիտակցելով Բարձրեալէն իրեն վստահուած առաքելութեան կարեւորութիւնը: Ան առաքինի, հաւատաւոր մօր, ընտանեկան սրբութեան պահապանի մարմնացումն է:

Հայ Առաքելական եկեղեցին Աստուածամօր ծննդեան օրը անփոփոխ կերպով կը տօնէ 8 Սեպտեմբերին:

## Ծանօթագրութիւններ
Արճէշի «Խորտակուած Քաղաք»ը

մինի|Արճէշ ''Erciş'' գաւառը․ Վանայ լիճին հիւսիս արեւելքը
Հին Արճէշ․  անոր մէկ մասը այժմ Չելեբիբաղ (Chelebibagh) կը կոչուի։ Հայկական հնագոյն քաղաքներէն։  Հին անունով՝ Արզաշկու․ Վանի թագաւորութեան առաջին մայրաքաղաք (Ք․ա․ 860-845)։  Կը գտնուի Մեծ Հայքի Տարօն (Տուրուբերան) նահանգին, Արճէշ գաւառին մէջ, Վանայ լիճին հիւսիսային ափին։  Կը պատկանէր Գնունի նախարարական տան, իսկ 1000 թուականէն ետք՝ Արծրունիներուն։

## Պատմական ակնարկ
Հին Արճէշը կը կառուցուի Վանի թագաւորութեան ժամանակ եւ անոր առաջին մայրաքաղաքը (Արզաշկու անունով) կը դառնայ (Ք․ա․ 860-845)։  

1655 թո­­ւականին Ար­­ճէշ կ՛այ­­ցե­­­լէ Էվ­­լի­­­յա Չե­­լեպի *Evliya Çelebi*։  Ան իր յու­­շագրու­­թիւննե­­րուն մէջ Ար­­ճէ­­­շի բեր­­դը կը նկա­­րագ­­րէ հետեւեալ տողերով․- «Վա­­նայ Լճի ափունքին տա­­փարակ ժայ­­ռոտ բլու­­րի մը վրայ քա­­ռան­­կիւն ամուր բերդ մըն է։ Իւ­­րա­­­քան­­չիւր քա­­րը փի­­ղի մը հսկա­­յու­­թիւնը ու­­նի։ Այնքան ըն­­դարձակ է որ կա­­րելի է ձի վազցնել։ Ամ­­րո­­­ցը ու­­նի եր­­կու դար­­պաս, որոնցմէ աւե­­լի մեծ է Ատիլ­­ճե­­­վազի մուտքը։ Բեր­­դին մէջ հո­­ղածածկ 1000 տուն եւ 200 խա­­նութ կայ։ Քա­­ղաքի բնա­­կիչ­­նե­­­րուն մէկ մա­­սը քրիս­­տո­­­նեաներն են»։

### Քաղաքին «խորտակման» հակիրճ անդրադարձ
18-րդ դարասկիզբին, Վանալ լիճին ջուրի մակարդակը աստիճանաբար կը սկսի բարձրանալ եւ այս պատճառով Արճէշ քաղաքին բնակիչները հետզհետէ զայն կը լքեն։  1841 քաղաքը ջուրերուն տակ կը թաղուի։  Քաղաքին բոլոր կառոյցները՝ շէնքեր, եկեղիցիներ, բնակարաններ եւայլն, ջուրին տակ կը մնան։  Միայն զօրաւոր ու խիտ ալեկոծութիւններուն ընթացքին պատահաբար կը նշմարուին քաղաքը պաշտպանող պարիսպներուն եւ աշտարակներուն ծայրամասերը։

Քաղաքը ջուրին տակ թաղուելէն ետք, անոր հիւսիսը եւ աւելի բարձր վայրի մը մէջ կը կառուցուի Ականց կամ Նոր Արճէշ (՝ Erciş *Էրջիշ*) քաղաքը։

Տարիներ ետք, երկարատեւ երաշտի պատճառով Վանայ լիճին ջուրի մակարդակը կը նուազի եւ այդ շրջանի ջուրերը կը ցամքին։  Յաջորդաբար «թաղուած» քաղաքը երեւան կ՛ելլէ։  Այժմ տեսանելի են միջնաբերդեան շէնքերը եւ հայկական եկեղեցին։   2011-ին Վանի զօրաւոր երկրաշարժէն սուզուած քաղաքին շինութիւնները զգալիօրէն վնասուած են:

#### Արճէշի «Խորտակուած Բերդ»ը
Երեւան եկած Արճէշի հայկական բերդը կառուցուած է Վանի թագաւորութեան տարիներուն (Ք․ա․ 9-րդ դար):

#### Արճէշի «Խորտակուած եկեղեցի»ն
Պատմական աղբիւրները կը յայտնեն, որ երեւան եկած Արճէշի եկեղեցին կառուցուած է հայկական հնագոյն Թարհաններու տոհմին հոգեւորականներուն կողմէն:  Սակայն Վանայ լիճին ջուրե­­րու ցամ­­քե­­­լով յայտնուած եկեղեցին գան­­ձա­­­խոյզնե­­րու թի­­րախը դար­­ձած է։

## Զրոյցներ
Ըստ հետախուզող եւ պատմաբան Սետաթ Ուլուկանայի,  Ատիլ­­ճե­­­վազի եւ Ար­­ճէ­­­շի շրջա­­կայ­­քին գո­­յու­­թիւն ու­­նե­­­ցած է հայ­­կա­­­կան Թար­­խան (կամ Թարհան) գեր­­դաստա­­նը, որ Հա­­լիֆէ Ալիի օրէն ի վեր իս­­լա­­­մական պե­­տու­­թիւննե­­րու կող­­մէ սրբա­­զան կը հա­­մարո­­ւի (7-րդ դար)։   Աւան­­դազրոյցնե­­րու հա­­մաձայն Ար­­ճէ­­­շի եկե­­ղեցին կա­­ռու­­ցողները նոյն գեր­­դաստա­­նէն վա­­նական­­ներ եղած են։   

    
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
# ՍԵՏԱԹ ՈՒԼՈՒԿԱՆԱ
# Արճէշ
# Ականց
# Ալի
#Արզաշկու

Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հնագոյն քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Մեծ Հայքի բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Տարօնի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Խորտակուած քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ
Մելինէ Ենիեորկան

**Մելինէ Ենիեորկան**  Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարանէ ներս ուսուցչագործած էր՝ ձեռք բերելով նուիրեալ կրթական մշակի համբաւ։ Եղած էր նաեւ նոյն վարժարանի նախակրթարանի բաժնի տնօրէնուհին։

## Կենսագրութիւն
**Մելինէ Ենիեորկան** ծնած էր Ենիգիւղի մէջ։ Նախակրթարանի տարիներուն յաճախած էր Օրթագիւղի Թարգմանչաց վարժարանը։ Աւելի վերջ աւարտած էր Էսաեան վարժարանը, որու որպէս հպարտ սանը մնացած էր կեանքի մինչեւ վերջը։ Ուսումը աւարտելէ վերջ նուիրուած էր կրթական ասպարէզի։ Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարանէ ներս ուսուցչագործած էր՝ ձեռք բերելով նուիրեալ կրթական մշակի համբաւ։ Եղած էր նաեւ նոյն վարժարանի նախակրթարանի բաժնի տնօրէնուհին։ Իր կուտակած փորձառութեամբ մաս կազմած էր նաեւ Թրքահայ ուսուցչաց միութեան վարչութեան, ուր եւս անսակարկ ձեւով բերած էր իր նպաստը։

Ան ամուսնացած էր Սուրբ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի նախկին բժշկապետներէն եւ նախկին հոգաբարձուներէն տքթ. Մարտիրոս Ենիեորկանին հետ:

### Գործունէութիւնը Պոլսահայ ընկերամշակութային կեանքէն ներս
Կրթական կեանքէ ներս իր ունեցած յանձնառութիւններուն առընթեր՝ Մելինէ Ենիեորկեան տասնամեակներ շարունակ վառ ներկայութիւն ունեցած էր պոլսահայ ընկերամշակութային  կեանքէն ներս։ Գեղարուեստական ձեռնարկներու նկատմամբ միշտ ցուցաբերած էր վառ հետաքրքրութիւն։ Դեր ստանձնած էր երբեմնի «Շան» թատերասրահէն ներս բեմադրուած «Լէպլէպիճի»ի ներկայացման մէջ։

Երկար տարիներ մաս կազմած էր նաեւ Պատրիարքական Աթոռի տիկնանց կազմին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
ՈՉ ԵՒՍ Է ՄԵԼԻՆԷ ԵՆԻԵՈՐԿԱՆ

Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կրթական մշակ
Ստորոգութիւն:Վարժարանի տնօրէնուհի
Ստորոգութիւն:Պոլիս մահեր
Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբեր 2020 մահեր
Ասթրիտ Փանոսեան

**Ասթրիտ Փանոսեան** ծնած է 13 Օգոստոս 1971-ին, Փարիզ, Ֆրանսա: Ան En Marche » կուսակցութեան համահիմնադիրն է: Ան պարգեւատրուած է **Արժանիքի** ազգային շքանշանով Ֆրանսայի Նախագահ Մաքրոնի կողմէ:

## Կենսագրութիւն

Ասթրիտ Փանոսեան՝ 2016-ին նախագահ Մաքրոնի հիմնած եւ աւելի ուշ «LREM » անուանումը ստացած «En Marche » կուսակցութեան համահիմնադիրն է : 2015-էն ի վեր ան գլխաւոր ղեկավարներէն է առեւտրական անշարժ գոյքերու առքուվաճառքով զբաղող համաշխարհային հսկաներէն` Unibail Rodamco-Westfield-ի:

Փանոսեանը աւարտած է Փարիզի Քաղաքական հետազօտութիւններու հիմնարկը (IEP) եւ ունի պետական կառավարման մագիստրոսի կոչում: 1998-ին, ան նաեւ ծառայած է որպէս AT Kearney խորհրդատուական ընկերութեան խորհրդական եւ 20002-ին, Groupama ընկերութեան, իսկ 2011-էն ի վեր Groupama ընկերութեան գլխաւոր ղեկավարն է :

Ասթրիտ Փանոսեան միւենոյն ժամանակ նախագահն է ընկերակցութեան մը, որու առաքելութիւնն է նպաստել դժուար թաղերու երիտասարդներու կրթական յաջողութիւններուն, ինչպէս նաեւ աշխատանքի աշխարհին մէջ անոնց ընդգրկուելուն:

### Պարգեւատրում
Նախագահ Մաքրոն 7 Սեպտեմբեր 2020-ին, Էլիզէի մէջ կազմակերպուած պաշտօնական արարողութեան մը ընթացքին Ասթրիտ Փանոսեանը պարգեւատրած է Արժանիքի ազգային շքանշանով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*France President awards Astrid Panossian National Order of Merit
*Group Chief Resources Officer
*French Armenian Astrid Panosyan named Knight of the French National Order of Merit

Ստորոգութիւն:«En Marche » կուսակցութեան համահիմնադիր
Ստորոգութիւն:Unibail Rodamco-Westfield գլխաւոր ղեկավար
Վալմար Արուեստի Սրահ

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%C2%AB%D5%8E%D5%A1%D5%AC%D5%B4%D5%A1%D6%80_%D5%A1%D6%80%D5%BE%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%AB_%D5%BD%D6%80%D5%A1%D5%B0%C2%BB.jpg|աջից|մինի|250x250փքս|'''Վալմար արուեստի սրահ''', Երեւան, Փաւստոս Բուզանդի 53-55
**Վալմար արուեստի սրահը** հիմնադրուած է Ապրիլ 2004-ին։

Ցուցասրահը կը ներկայացնէ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Վալմարի եւ անոր դուստր՝ Հռիփսիմէ Մարգարեանի գեղանկարչական եւ կրաֆիկական աշխատանքները։

Ամէն տարի այստեղ կը կազմակերպուի թեմատիկ նոր ցուցադրութիւն, որ հայ եւ օտարազգի հանդիսատեսին հնարաւորութիւն կ՚ընձեռէ ծանօթանալու Վալմար գեղանկարիչի ստեղծագործական ուղիին։

Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Փաւստոս Բուզանդի փողոցի վրայ։

## Պատկերասրահ

|«Վալմար արվեստի սրահի» հիմնադիները՝ Վալմարը, կինը՝ Եվգինե Մինասյանը, դուստրը՝ Հռիփսիմե Մարգարյանը
Valmar art gallery.jpg
Վալմար արվեստի սրահ 1 (1).jpg
Վալմար արվեստի սրահ 1 (3).jpg
Վալմար արվեստի սրահ 1 (2).jpg


## Աղբիւրներ


## Արտաքին յղումներ

* ՎԱԼՄԱՐ Արուեստի սրահ 
* Վալմար պատկերասրահ 

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատկերասրահներ
Վահէ Տէմիրճեան

**Վահէ Տէմիրճեան** Երաժշտահան եւ ֆիլմերաժշտութեան հեղինակ, Մարտ 1967-ին դասական երաժշտութեան մրցանակի արժանացած  Վահէ Տէմիրճեան: 1968ին, ան հիմնած է ժամանակակից երաժշտութեան հռչակաւոր «Թայկըրզ» («Tigers») խումբը:

### Կենսագրութիւն

Վահէ Տէմիրճեան ծնած է Դամասկոս, Սուրիա, 1 Սեպտեմբեր 1948-ին, երբ  տասը տարեկան էր, ան արդէն կը նուագէր դաշնամուր ու թաւջութակ: Ան իր երաժշտական կրթութիւնը կը սկսի Դամասկոսի «Բարձրագոյն Երաժշտական Հիմնարկին» մէջ, որ դռները բացած էր 1960-ին: Ան կը նուագէ  Chamber Orchestra  of Arabic Music institute դասական երաժշտական նուագախումբին հետ, ղեկավարութեամբ՝ յայտնի մայէսթրօ  Սուլհի Ալ Ուատի, եւ որուն հետ 1964-ին կը սկսի դասական երաժշտութեան ձայնագրութիւններ պատրաստել «Սուրիական Արաբական Պատկերասփիւռին» համար: 1967-ին, Վահէ Տէմիրճեան կը նուաճէ իր դասական երաժշտութեան առաջին մրցանակը Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան մակարդակին վրայ՝ իր թաւջութակի նուագակցութեան  համար: Ան կը շարունակէ իր երաժշտական կրթութիւնը եւ 1967-ին, Լոնտոնի մէջ կը հետեւի խտացուած երաժշտական  դասընթացքին եւ զայն կ’աւարտէ «Բարձրագոյն» կոչումով:

Դասական երաժշտութիւնը Վահէ Տեմիրճեանի հիմնական դպրոցն է, եւ իբրեւ այդպիսին տարիներ ծառայած է որպէս ժիւրիի անդամ «Սուրիական Երաժշտական Փառատօներուն»: Այդուհանդերձ, Վահէն կ’որդեգրէ փոփ եւ թեթեւ երաժշտութիւնը՝ հիմնելով իր անձնական նուագախումբը 1968-ին զայն անուանելով «Թայկրզ» «Tigers» Band, որ բացարձակ կապ չունէր դասական երաժշտութեան հետ:  ժամանակակից երաժշտութեան հռչակաւոր «Թայկըրզ» («Tigers»)  խումբը կը վայելէ աննախընթաց ժողովրդականութիւն եւ հռչակ Սուրիոյ մէջ եւ Սուրիայէն դուրս, եւ գրեթէ աշխարհահռչակ կը դառնայ:

Վահէ Տէմիրճեան երաժշտութիւն կը սկսի գրել Սուրիոյ Արաբական պատկերասփիւռին եւ Արաբական պատկերասփիւռներու պատրաստած շարք մը հաղորդաշարներուն (مسلسلات) համար, եւ այդ ճամբով անոր արուետը կը տարածուի ամէնուրեք: Վահէն գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ աշխարհահռչակ մեծ դերասաններու եւ բեմադրիչներու հետ, ինչպէս՝ كلأستاذ هاني الروماني والاستاذ هيثم حقي والاستاذ مأمون البني والاستاذ أيمن شيخاني  (Professor Hani Al-Romani, Professor Haitham Haqqi, Professor Mamoun Al-Bunni, Professor Ayman Sheikhani)  եւ շատ ուրիշներ:

1990 թողարկուած "هجرة القلوب إلى القلوب" Hijret al Qoloob  պատկերասփիւռ-հաղորդաշարի երաժշտութեան հեղինակն է երաժշտահան Վահէ Տեմիրճեան ։

Իր յօրինած երգերու շարքը երկար է, նշենք մանկական արաբական երգ Qamar amaraya ( قمرعمرايا )անունով, որ կարելի է դիտել յու դուպի վրայ:

Երաժշտահան Վահէ Տէմիրճեան Vahe Demirjian ամուսնացած է  Nedaa Alhakim-ի հետ եւ ունին երկու որդիներ՝ Serge Demirjian եւ Jack Demirjian, եւ հաստատուած են Arlington, Texas։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*مشاهدة وتحميل أعمال فاهيه دمرجيان  
*  مسلسل "هجرة القلوب إلى القلوب" (1990)  جاءت المقدّمة التي لحّنها الموسيقار السوري فاهيه دمرجيان  
*فاهيه دمرجيان
*Vahé Demirjian* ‎– منوعات شرقية = Oriental Potpourri: Vahé Demirjian Plays The Latest Of The Armenian And Arabic Hits On Electronic Organ & Rythm
*composer profile Vahe Demirjian

Ստորոգութիւն:Դամասկոս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արլինկթըն, Թեքսաս հաստատուածներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտահան
Ստորոգութիւն:Ֆիլմերաժշտութեան հեղինակ
Ստորոգութիւն:Դաշնամուրի եւ թաւջութակի ուսուցիչ
Եդուարդ Յակոբեան

**Եդուարդ Ստեփան Յակոբեան** (7 Մարտ, 1920, Ֆայում, Եգիպտոս), խմբավար, երաժշտահան, երաժշտա-հասարակական գործիչ։

Աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան Ազգային, ապա՝ ֆրանսական վարժարանները, Փարիզի «Ցեզար Ֆրանք» երաժշտանոցը (1954)։ 1955 թուականէն երգեցողութեան ուսուցիչ է Գահիրէի Գալուստեան եւ Նուպարեան ազգային վարժարաններուն, կը ղեկավարէ «Շնորհալի», «Թաթուլ Ալթունեան», «Ազատ Մանուկեան» երգչախումբերը, հանդէս կու գայ համերգներով, դասախօսութիւններով։ Գրած է լարային թրիօ, սիմֆոնիք պարեր, սիմֆոնիք սուիթ, «Անտիք պոեմ»: Արժեքաւոր են «Քնարական երգեր», «Քուչակեան տաղեր», «Սրբազան տաղեր»  երգաշարերը, «Հայաստան, ապրիր յաւիտեան», «Հարազատ դպրոց» դպրոցական երգերու պրակները։Հայաստանի մէջ հանդէս եկած է (1969, 1983) հեղինակային համերգներով։

### Աշխատասիրութիւն, հրատարակութիւն
*Եդուարդ Յակոբեան Աշխատասիրած է՝ «Արուեստաբան-գրող հրապարակագիր Լիպարիտ Նազարեանց 1877-1947»,  երկերու հատընտիր ժողովածուն կազմած են՝ Եդուարդ եւ Մարկրիթ Յակոբեաններ / 
*«Ժամանակիցները Կոմիտասի Հմայքին տակ» Երաժշտական ուսումնասիրություններու եւ քննախոսականներու ժողովածու 1989թ.

### Երգաշարերու Ձայնագրութիւններ եւ դաշնաւորումներ
Եդուարդ Յակոբեան ձայնագրած եւ դաշնաւորած է .-
*Մանկա-Պատանեկան Երգափունջ 1997 Գահիրէ 
*Փառք Քեզ, Տէր... Մաղթանք 1995 Գահիրէ 
*Սրբազան Երգեր 1991 
*Ազգային*Հայրենասիրական եւ Ազատագրական Պայքարի Երգեր 1991 

## Աղբիւրներ
*ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑՆԵՐԸ ԿՈՄԻՏԱՍԻ ՀՄԱՅՔԻՆ ՏԱԿ Հեղինակ - Յակոբեան Եդուարդ 1979
*Սրբազան երգեր / հեղինակ : Եդուարդ Յակոբեան - 1991
*Եդուարդ Յակոբեան
* ՄԱՅՐ ԱԹՈՌ ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾԻՆ «ՎԱՉԵ ԵՎ ԹԱՄԱՐ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ» ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ֆայում, Եգիպտոս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Խմբավար
Ստորոգութիւն:Երաժշտահան
Ստորոգութիւն:Երաժշտա-հասարակական գործիչ
Պորիս Աճէմեան

**Պորիս Աճէմեան** պատմաբան, ՀԲԸՄ-ի «Նուպար» գրադարանի աւանդապահ տնօրէնը: Պատասխանատու խմբագիրն է «Études Arméniennes Contemporaines»-ին եւ խմբագրակազմի անդամ է «Vingtième Siècle: Revue d’histoire»-ի:

Դոկտոր Պորիս Աճէմեան «École des Hautes Études en Sciences Sociales» ուսումէն ետք, պատմութԵան դոկտորականը պաշտպանած է 2011-ին՝ Նափոլիի «L’Orientale»  համալսարանին մէջ:  ներկայիս իր հետազօտութիւնները կեդրոնացած են սփիւռքի, ներգաղթի եւ զանգուածային բռնութեան պատմութեան եւ յիշողութիւններու վրայ:

### Հրատարակութիւններ
Դոկտոր Պորիս Աճէմեան գլխաւոր խմբագիրն է ակադեմիական երկլեզու «Etudes Armռniennes Contemporaines» հանդէսի: Ան Եթովպիայի հայերու վերաբերեալ իր ուսումնասիրութիւնները կը սկսի 1997 թ.-ին եւ կ'արտէ 2013 թուականին՝ «La Fanfare du Négus: Լes Arme՛niens en Ethiopie (19e-20e sieՙcles» (Հայերը Եթովպիոյ մէջ 19-20-րդ դարերուն) հատորինՙ հրատարակուած 2013-ին: Հեղինակն է շարք մը այլ գիտական յօդուածներու:

« Lieux Dits » հրատարակչատունը լոյս ընծայեց ՀԲԸՄի Փարիզի «Նուպարեան» մատենադարանի տնօրէն Պորիս Աճէմեանի «Ռոն Հովիտի Փոքրիկ Հայաստանները» («Les Petites Arménies de la vallée du Rhône») հատորը։  Անոր գիրքը կը պատմէ գաղթերու յաջորդական ալիքներուն մասին՝ Ցեղասպանութենէն վերապրածներու ժամանումը, ապա՝ երգելով Հայաստան մեկնողներունը եւ անոնցմէ ոմանց դառն վերադարձը, աւելի ուշ՝ 1950ականներէն 80ականներ՝ Թուրքիայէն, Սուրիայէն եւ Լիբանանէն հասնողներունը, հուսկ՝ անկախութենէն ետք՝ հայաստանցի գաղթականներունը։ Հատորին առաւել մանրամասնօրէն ծանօթանալու կամ ապսպրելու համար այցելել www.lieuxdits.fr/les-livres/les-petites-armenies-de-la-vallee-du-rhone կայքէջը ։

### Համախմբագրութիւններ
Համախմբագիրն է «Le Témoignage des Victimes dans la Connaissance des Violences de Masse/Victim Testimony» եւ «Understanding Mass Violence» («Études Arméniennes Contemporaines», no. 5, June 2015 բացառիկ), ինչպէս նաեւ «Jerusalem in the Making: Spaces and Communities»  («Études Arméniennes Contemporaines», no. 9, September 2017 բացառիկ) բացառիկներուն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Boris Adjemian Lecture Summary
*Boris Adjemian Biographie
*Tafari in the memory of Armenian immigration to Ethiopia 
*Adjemian to Present Talk at NAASR on Armenians in Ethiopia
*http://www.crfj.org/wp-content/uploads/2014/07/Conference-Programme-The-Making-of-Jerusalem-Constructed-Spaces-and-Historic-Communities.pdf
*Lieuxdits Edition Les Petites Arménies de la vallée du Rhône

Ստորոգութիւն:ՀԲԸՄ-ի «Նուպար» գրադարանի աւանդապահ տնօրէնը
Ստորոգութիւն:պատմաբան
Սալլում Հատտատ

**Սալլում Հատտատ** (29 Յունիս, 1953 -), հայկական ծագում ունեցող Սուրիացի դերասան է։ Ծնած է Հալէպ։ 1980 թուականի 11 Օգոստոս-ին դարձեր է արուեստագէտներու ընկերակցութեան անդամ։ Այժմ կը բնակի Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնների Ֆուճեյրա քաղաք, Սուրիայի իրադարձութիւններու պատճառով։

## Գործերը
### Ֆիլմեր՝
* Մրջիւնի ճիչը
* Ըլլալ, թէ չըլլալ
* Մարդասպանը 2
* Մարդասպանը 3

### Թատրոններ՝
* Կէս մեթրի միջադէպը
* Մեր ճանապարհները

### հեռուստաշարք Սերիալներ
* Կէս գիշերուայ երազները (1979)
* Թեւերը (1986)
* Ապու Քամել (1990)
* Ապու Քամել 2 (1993)
* Մարդու Անհետացումը (1992)
* Յիշողութեան մէջ յանցագործութիւն (1992)
* Հրաբուխը (1993)
* Որդիներ եւ մայրեր (1993)
* Քամիի բնակիչները (1992)
* Քամիի զինուորները (1997)
* Ուղտը (1998)
* Ֆանթազիայի սիրահարները (2000)
* Ընտանեկան յուշեր (2000)
* Փոքր ծրագիրներ (2006)
* Մեղուներու ճանապարհը (2009)
* Նարկիզ ծաղիկը (2008)
* Փոքրի սիրտեր (2009)
* Կեանքի աղը (2011)
* Եղբայրները (2014)
* Թուղթի շուկան (2011)
* Դիմակներու բացայայտումը (2011)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
نبذة عن سلوم حداد

Ստորոգութիւն:Սուրիացի դերասաններ
Սեդա Յակոբեան

**Սեդա Յակոբեան** (,  հայկական ծագումով իրաքցի երգչուհի: Երաժշտական ասպարէզը կը սկսի 1968 թուականին, ունեցեր է մեծ յաջողութիւն: Յայտնի է որպէս «Իրաքի ջերմ ձայն» եւ կը համարուի Իրաքի Ֆէյրուզը:

## Կենսագրութիւն
Սեդա Յակոբեան ծնած է 1950 թուականին Իրաքի Պասրա քաղաքին մէջ, քրիստոնեայ իրաքահայերու ընտանիքի մէջ: Հայրը թենիս կը խաղար եւ որպէս Իրաքի ներկայացուցիչ հանդէս եկած է տարբեր մրցաշարքերուն: Երաժշտական ասպարէզ մուտք գործելէն յետոյ Սեդան կ'աշխատի այնպիսի յայտնի երաժշտահաններու հետ, ինչպէս՝ Թարիք ալ-Շիպլին, Ֆարուք Հիլալ Խամաշը, Իլիաս Ռահպանին եւ Ահմետ Քասիմը:

Սեդա Յակոբեանի երաժշտական ոճը առաջիններէն էր, որ բարեփոխեց նորոգելով իրաքեան երգերը` արեւմտեան գործիքներու ներդրումով եւ ժամանակակից փոփ երաժշտութեան միջոցով: Սեդա Յակոբեանը համերգներով հանդէս եկած է ամբողջ արաբական աշխարհի մէջ, այդ թուով` Իրաքի, Եգիպտոսի, Ալճերիոյ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու, Քաթարի, ինչպէս նաեւ Եւրոպայի` Ուզպեկստանի, Ռուսաստանի, Գերմանիոյ, Պուլկարիոյ եւ Սպանիոյ մէջ:

1997 թուականին Սեդա Յակոբեանը հեռացեր է Իրաքէն եւ հաստատուեր Քաթարի մէջ: Այժմ կը բնակի  Թորոնթոյի մէջ:

30 տարի դադարէն ետք, Սեդա Յակոբեանը կը մեծարուի «Քամրայի Շարժապատկերի փառատօն»ին  Պասրայի մէջ 15 ապրիլի, 2018 թ.: Կարելի է դիտել այս վերնագիրով՝ كلمة الفنانة سيتا هاكوبيان بعد تكريمها في مهرجان القمرة السينمائي بدورته الثالثة في البصرة ١٥ أبريل ٢٠١٨ - وفيها تغني لجمهورها بعد انقطاعها عن الغناء لاكثر من ٣٠ عاما եուդուպ հարթակի վրայ: كلمة الفنانة سيتا هاكوبيان بعد تكريمها

## Անձնական կեանք
Սեդան ամուսնացած է բեմադրիչ عماد بهجت Իմատ Պահճաթի հետ: Ունին երկու դուստր` Նովան  եւ Նէիրը: Նովա Իմատը նոյնպէս երգչուհի է, կ'ապրի Քանատա եւ կը հետեւի մօր հետքերուն` բարեփոխելով դասական իրաքեան երաժշտութիւնը` ներմուծելով նոր ժանրեր, օրինակ`  հիփ-հոփ / Trance եւ Bossa-Nova: Նայիրին نايري  խմբագիր, բեմադրիչ եւ լուսանկարիչ է:
Կարելի դիտել երկու դուստրերու երգը եուդուպ հարթակի վրայ այս վերնագիրով՝ نوفا ونايري ابنتا الفنانة سيتا هاكوبيان وصغيرة جنت وانت صغيرون

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*ذكرى ميلاد: سيتا هاكوبيان.. المطربة المنسية منذ “الوهم”
*Պաշտօնական կայքէջ  
*Seta Hagopian at Facebook
*http://soundcloud.com/seta-hagopian Soundcloud
*https://www.instagram.com/seta.hagopian at Ինսթակրամ

Ստորոգութիւն:Հայ Սոփրանօ Երգչուհի
Ստորոգութիւն:Իրաքահայ
Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պասրա, Իրաք ծնունդներ
Ամերիկեան Ձիթենի

մինի|Ամերիկեան Ձիթենի
**Ամերիկեան Օսմանթուս**, որ յաճախ *Ամերիկեան ձիթենի*  , կամ *վայրի ձիթենի* կ'անուանուի  ՝ մշտադալար թուփ մըն է կամ փոքրահասակ ծառ մը, Հիւսիսային Ամերիկայի հարաւ-արեւելեան կողմը: Անգլերենով յայտնի է *devilwood* անունով: Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ տարածուած է Վըրճինիա նահանգէն մինչեւ Թեքսաս նահանգը, եւ Մեքսիքոյի՝ Նուեվօ Լիոնի մէջ (*Nuevo Leon*), հարաւը՝ Օախաքա (*Oaxaca*) եւ Վերաքրուզ (*Veracruz*) քաղաքներուն մէջ:

Ամերիկեան Օսմանթուսը կ'աճի  4-7 մ. բարձրութեամբ, հազուադէպօրէն կրնայ հասնիլ մինչեւ 11 մ.: Տերեւներուն երկայնքը՝ 5-14 սմ. է, իսկ լայնքը՝ 2-4 սմ.: Ծաղիկները կը բացուին գարնան սկիզբը, փոքր են (1 սմ. երկայնքով), ճերմակ եւ անուշ բոյր մը ունին: Պտուղը գնդաձեւ է, ունի գոց կապոյտ 6-15 մմ. տրամագիծով կորիզ մը, որ մէկ սերմ կը պարունակէ:
## Համակարգումը
* 1767-ին Քարլ Լիննէյն (*Carl Linney*)*Ամերիկեան ձիթենին* *Olea americana* կ'անուանէ՝, Mantissa plantarum գիրքին մէջ:
* **Ճորճ Պենթ** (*George Bent*) եւ **Ժոզեֆ Տալթըն Հուքըր** (*Joseph Dalton Hooker*) , *Synoptical Flora of North America* գիրքին մէջ, որ հրատարակուած է 1878-ին կ'անուանէին *Osmanthus americanus* :
Այլ հոմանիշներ.
* Amarolea americana (L.) փոքր,
* Osmanthus americanus (L.) A. Gray,
* Osmanthus americanus,
* Osmanthus americanus var. P. S. microphyllus կանաչ,
* Osmanthus mexicanus Lundell,
* Osmanthus floridanus:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ծառեր
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Գետնամուշկ

մինի|աջից|Գետնամուշկ
**Գետնամուշկ**, գետնամուշկազգիներու ընտանիքին պատկանող գետնամուշկ բոյս մը։ Գրանցուած է Հայաստանի Կարմիր գիրքին մէջ։

## Նկարագրութիւն
Բազմամեայ, մշտադալար խոտաբոյս մըն է, որ ունի 5-10 սմ. բարձրութիւն: Ցօղունները ուղիղ են, բարձրացող: Տերեւները փշաձեւ են, խիտ դասաւորումով:

## Միջավայր
մինի|ձախից
Կը գտնուի միայն Իջեւանի ծաղկաբուծական շրջանին մէջ (Մրղուզի լեռնաշղթայ): Հայաստանէն բացի կը գտնուի նաեւ Արեւելեան Ասիոյ, Ճափոնի, Եւրոպայի եւ Հիւսիսային Ամերիկայի, Ալթայի երկրամասին եւ այլ երկրամասերու մէջ։ Ռուսաստանի մէջ տարածուած է Նոր Երկիրէն մինչեւ Կովկաս ներառեալ։
Կ'աճի ծովու մակարդակէն 1000-2300 մ. բարձրութիւններու վրայ, անտառներուն մէջ, խոնաւ ժայռերու վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  ''Huperzia selago'' at Plant-identification.co.uk 
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն

**Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն** (Յուլիս 31, 1875 – Մայիս 10, 1966), դաստիարակ էր եւ դիւանագէտ: Ամերիկացի , ծնած էր Համփթըն, Մէյն եւ կրթութիւնը ստացած՝ Ուիլիէմզ Գոլէճին մէջ: 
Պատկեր:Peace Society spokesman says 'short of war' plans unjustified unless war is seen. Washington, D.C., May 1. Philip Marshall Brown of the American Peace Society today told the Senate Foreign LCCN2016875541.jpg|Խաղաղութեան հասարակութեան խօսնակը՝ Ամերիկեան խաղաղութեան միութեան անդամ Ֆիլիփ Մարշալ Պրաունը Սենատի օտարերկրեայ LCCN-ին ըսած է, որ «կարճ պատերազմի» ծրագիրները արդարացուած չեն, եթե պատերազմ չտեսնեն: Ուաշինկթըն, Մայիս 1, 1939: 
1900–1901-ին ան ծառայած է իբրեւ քարտուղար Լոյտ Ք. Կրիսքոմին եւ  1901-էն 1903 երկրորդ քարտուղարն էր Ամերիկեան դեսպանատան, Կոստանդնուպոլիս: Ան Ծառայած է իբրեւ դեսպանատան քարտուղար Կուաթեմալա եւ Հոնտուրաս, 1903–1907, եւ իբրեւ քարտուղար Կոստանդնուպոլսոյ Ամերիկեան դեսպանատան, 1907–1908: Վերջինէս մինչեւ 1910 պատուիրակ էր Հոնտուրասի: 

Հրաժարելով դիւանագիտական ծառայութենէն, ան միջազգային օրէնքի ուսուցիչ նշանակուեցաւ Հարվըրտ Համալսարանին մէջ 1912-ին եւ յաջորդ տարին օգնական փրոֆէսոր միջազգային օրէնքի եւ դիւանագիտութեան Փրինսթըն, ուր յետագային նշանակուեցաւ փրոֆէսոր միջազգային օրէնքի (1915): 

Ան գործակից խմբագիրն էր *[[Ամերիկեան միջազգային օրէնսդրութեան հանդէս]]* եւ գործակից անդամ էր Միջազգային Օրէնքի Հիմնարկին, Պրուքսէլ: 

Ան հեղինակն է *Foreigners in Turkey* (1914), *International Realities* (1917), *International Society* (1923), եւն.

Պրաուն նաեւ ծառայած է իբրեւ նախագահը Ամերիկեան Խաղաղութիւն Ընկերակցութեան, որ կը հրատարակէ World Affairs, միջազգային յարաբերութեան վերաբերող ամէնահին ամերիկեան հանդէսը:

## Ծանօթագրութիւններ
Լուսիոս Տոմիթէոս Աւրելիանոս

**Լուսիոս Տոմիթէոս Աւրելիանոս** (), Հռոմի կայսր 270 - 275։ 

Գլաուտիոս Կոթացի կայսրին օրով զօրահրամանատար էր, Գլաուտիոսի մահէն ետք 270 բանակի կողմէն կը հռչակուի կայսր։ Ծերակոյտինը անմիջապէս կը ճանչնայ Աւրելիանոսի լիազօրութիւնները։ 

Աւրելիանոսի կառավարումը նշանաւոր եղած է շարք մը փայլուն յաղթանակներով: Ան ետ մղած է կայսրութեան Տանիւպեան սահմանի վրայ բարբարոսներու յարձակումները, ճնշած է Եգիպտոսի մէջ բռնկած ապստամբութիւնը եւ նորէն միացուցած է Կալլիան Հռոմէական կայսրութեանը։ Արեւելքի մէջ Աւրելիանոսը երկու կայծակնային ռազմարշաւներու, իբրեւ արդիւնք ջախջախած է Փալմիրայի տէրութիւնը՝ գերի վերցնելով անոր նշանաւոր թագուհին՝ Զենոբիան։ Բացի այս իրագործումներէն Հռոմ քաղաքը արտաքին թշնամիներու յարձակումներէն պաշտպանելու նպատակով Աւրելիանոսը շրջապատած է զայն 19.3 քմ. երկարութիւն ունեցող հզօր պարիսպներով։ 

Բարեփոխած է ֆինանսական համակարգը՝ վերականգնելով հռոմէական դրամի արժէքը։ Պետական կրօն հռչակած է Արեւի պաշտամունքը՝ հալածանքներ ծաւալելով քրիստոնեաներու դէմ։ 

Սպաննուած է՝ պալատական դաւադրութեան իբրեւ արդիւնք։

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդգէս Համազասպեան

**Վարդգէս Համազասպեան** (ծն. 1 Մայիս 1911, Էջմիածին - 9 Փետրուար 1992, Երեւան), պետական, կուսակցական, կրթական գործիչ:  

## Կենսագրութիւն

1930-ին աւարտած է Էջմիածնի միջնակարգ դպրոցը, 1940-ին` Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան ճիւղը: 1933-1935-ին ծառայած է Կարմիր Բանակին մէջ: 1930-1948  կոմերիտական - կուսակցական աշխատանք  կատարած է: Պատմական գիտութիւններու թեկնածու 1948-ին: 1948-1951-ին  եղած  է Հայաստանի Գրողներու Միութեան պատասխանատու քարտուղար, 1951-1964 թուականներուն` Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական հիմնարկի տեսուչ, 1964-1985 տարիներուն` ՀԽՍՀ կառավարութեան առընթեր Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ: 1943 թուականէն դասաւանդած է Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ: 

Հրատարակած է «Սովետական Հայաստանը եւ Սփիւռքը» (1980) , «Հայրենիքի պարգեւները սփիւռքահայ գործիչներին»- (1984): «Սփիւռքահայ նոր դափնեկիրները» (1985), «Ալեք Մանուկեան» (1994) գիրքերը: Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի, Պատուոյ նշան շքանշաններով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Հայկական Բարեգործական Ընդ Միութիւնը Հայաստանը ARMENIAN General Benevolent Union

Ստորոգութիւն: Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ
Ստորոգութիւն:կրթական գործիչ
Ֆրիտա Քալօ

**Ֆրիտա Քալօ** (), մեքսիքացի գեղանկարչուհի։ Ան նկարչութեան մէջ  իւրայատուկ տեղ գրաւած է թէ՛ իր  ոճով, թէ միտքերով։

## Կենսագրական գիծեր
Մեքսիքացի գեղանկարչուհին ծնած է 6 Յուլիս 1907-ին: Հայրը գերմանացի էր, իսկ մայրը՝ խառնածին։ Ան նկարած է իր կենսագրութիւնը, իր կեանքը բացառիկ անկեղծութեամբ։

22 տարեկանին ամուսնացած է յայտնի մեքսիքացի նկարիչ Տիէկօ Ռիվերային հետ եւ իր կեանքը դարձած է անհաւասար պայմաննեու մէջ մղուող իսկական պատերազմի մը։ Հաւակնոտ ու հանրայայտ ամուսինին կողքին ան ստիպուած  է ուժերու գերլարումով պայքարիլ իր՝ ստեղծագործելու եւ ներկայանալու իրաւունքներուն համար։ Ֆրիտայի ամենամեծ վիշտը եղած է զաւակ չունենալը։ 

Ան յայտնի եղած է իր ֆեմինիստական հայեացքներով, համարձակ, անկախ, ազատ բնաւորութեամբ ու արտայայտուելու իր բացառիկ անկեղծութեամբ:

Ֆրիտա մահացած է 13 Յուլիս 1954-ին։ Ան իր մահէն առաջ յայտնած է իր փափաքը՝ յետ մահու այրել իր դին։

## Ծանօթագրութիւն
Ֆրիտիոֆ Նանսենի Թանգարան (Երեւան)

**Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարան**, թանգարան Երեւանի Նոր Նորք համայնքի առաջին զանգուածին մէջ՝ Նանսենի անուան այգիի Ֆրիտիոֆ Նանսենի անուան փողոցին վրայ։ Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի քաղաքապետարանի ենթակայութեան ներքոյ։

## Պատմութիւն
Նորուեգացի բեւեռախոյզ, գիտնական, դիւանագէտ եւ ականաւոր հումանիստ, Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակակիր, փախստականներու գիծով Ազգերու լիգայի գերագոյն յանձնակատար Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարանի կառուցման ու նախագծման հեղինակներն են բարերարներ, ՀՀ վաստակաւոր բժիշկներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեանները, ճարտարապետը՝ Ալպերդ Սոխիկեանը։

Թանգարանի մուտքի մօտ տեղադրուած է Ֆրիտիոֆ Նանսենի արձանը։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նորուեգացի բեւեռախոյզ, Խաղաղութեան նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտիոֆ Նանսենի կեանքին եւ գիտական ու մարդասիրական գործունէութեան առնչուող գիրքեր, ֆիլմեր, ցուցապաստառներ, յոբելեանական նիւթերու միջոցով թողարկուած քանդակներ։

Թանգարանին մէջ առանձին բաժին յատկացուած է հովանաւորներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեաններու կեանքին եւ հայրենասիրական գործունէութեան։

## Միջոցառումներ
2015-ին Երեւանի Չեխովի անուան թիւ 55 դպրոցի կողմէ Նանսենի անուան թանգարանին մէջ բացուած է «Ֆրիտիոֆ Նանսեն. Աշխարհի խիղճը» խորագիրը կրող վահանակ։

## Պատկերասրահ

Նանսենի թանգարան (1).jpg
Նանսենի թանգարան (2).jpg
Nansen Museum, Yerevan 1 (5).jpg
Նանսենի թանգարան.jpg|Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին թանգարանի հարեւանութեամբ
Nansen Museum, Yerevan 1 (1).jpg
Nansen Museum, Yerevan 1 (4).jpg|«Նանսենեան անձնագրի» քանդակը թանգարանի բակին մէջ
Nansen Museum, Yerevan 1 (6).jpg|Կառլէն եւ Սառա Եսայեաններու կեանքին եւ գործունէութեան յատկացուած հատուած թանգարանին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Թանգարանի բացման տեսանիւթը
* Երեւանի մէջ բացուած է Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարան
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ֆրիտիոֆ Նանսենի Կիսանդրի (Երեւան)

**Ֆրիտիոֆ Նանսենի կիսանդրի**, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Աբովեան-Մոսկովեան փողոցներուն հարող տարածքին մէջ։ Տեղադրուած է 9 Նոյեմբեր 2011-ին։

## Պատմութիւն
Նորվեկացի նշանաւոր բեւեռախոյզ, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտիոֆ Նանսենը առաջիններէն էր, որ անձնուիրաբար օգնութեան հասաւ Ցեղասպանութենէն մազապուրծ հայերուն։ Հազարաւոր հայ գաղթականներ ստացան անձը հաստատող այն վկայականը, որ յետոյ պէտք է կոչուէր «Նանսենեան անձնագիր»։

Հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամի կիսանդրին Երեւանի մէջ տեղադրուած է անոր ծննդեան 150-ամեակի տօնակատարութիւններու շրջանակներուն։

Կիսանդրիի բացման արարողութեան մասնակցած են ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանը, ՀՀ արտաքին գործերու նախարար Էդուարդ Նալբանդեանը, Նորուեկիայի Թագաւորութեան արտաքին գործերու նախարար Եոնաս Գահր Շտիորէն, Նանսենի թոռնուհին՝ Մարիտ Գրեւը, փոխուարչապետ Արմէն Գէորգեանը, Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանը, Հայաստանի հաւատարմագրուած դեսպաններ եւ քաղաքացիներ։

Քանդակագործը կիսանդրին կերտած է ստեղծագործական նորոյթներով՝ թեք տեղադրուած կիսանդրի ձեռքերով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Նանսենի Անուան Այգի (Երեւան)

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%86%D5%A1%D5%B6%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%AB_%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(1).jpg|մինի|Նանսենի յուշարձանը համանուն թանգարանի առջեւ
**Նանսենի անուան այգի**, կը գտնուի Երեւանի Նոր Նորք համայնքի առաջին զանգուածին մէջ՝ Ֆրիտիոֆ Նանսենի փողոցին մէջ։

Նանսենի այգիին մէջ կը գտնուի Նանսենի թանգարանը (ճարտարապետ՝ Ալպերթ Սոխիկեան)։

Նաեւ Նանսենի այգիին մէջ կը գտնուի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (թանգարանը եւ եկեղեցին կառուցուած են ՀՀ վաստակաւոր բժիշկներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեաններու հովանաւորութեամբ).

Այգիին մէջ կը գտնուին քանդակներ`

* «Բայրոն» (քանդակագործ՝ Հայկ Թոքմաճեան),
* «Իմ սիրտը լեռներում է» (քանդակագործ՝ Բ. Յարութիւնեան),
* «Հրեշտակներ» (քանդակագործ՝ Ալեքսան Բաբայեան),
* «Արարատ» (քանդակագործ՝ Լեւոն Թոքմաճեան),
* «Նիկոլա Ռիժկով» (քանդակագործ՝ Լեւոն Թոքմաճեան),
* «Ֆրանց Վերֆել» (քանդակագործ՝ Ա. Աւետիսեան),
* «Ջհանգիր աղա» (քանդակագործներ՝ Արտիկ եւ Անդրանիկ Քոչարեաններ),
* «Սատարում» (քանդակագործ՝ Ալեքսան Բաբայեան)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Նանսենի թանգարան.jpg|Նանսենի թանգարան ևեւ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի
Պատկեր:Նանսենի թանգարան (2).jpg|Նանսենի թանգարան
Պատկեր:Karlos Yesayan Memorial in Nansen park.jpg|Կառլեն Եսայեանին նուիրուած յուշարձան Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ տարածքին
Պատկեր:Բայրոն, Նանսենի այգի.jpg|«Բայրոն»
Պատկեր:Իմ սիրտը լեռներում է, Նանսենի այգի.jpg|«Իմ սիրտը լեռներում է»
Պատկեր:Հրեշտակներ.jpg|«Հրեշտակներ»
Պատկեր:Արարտ, Նանսենի այգի.jpg|«Արարատ»
Պատկեր:Նիկոլայ Ռիժկով.JPG|«Նիկոլա Ռիժկով»
Պատկեր:Ֆրանց Վերֆել.JPG|«Ֆրանց Վերֆել»
Պատկեր:Ջհանգիր աղա, Նանսենի այգի.jpg|«Ջհանգիր աղա»
Պատկեր:Satarun.jpg|«Սատարում»


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի զբօսայգիներ
Երեւանի Քաղաքապետարան

**Երեւանի քաղաքապետարան**, համայնքային ծառայութիւն իրականացնող պետական մարմին, որու նպատակն ու խնդիրը աւագանիի եւ քաղաքապետի՝ Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնքներով, այլ իրաւական գործերով վերապահուած լիազօրութիւններու լիարժէք եւ արդիւնաւէտ իրականացման, ինչպէս նաեւ քաղաքացիական իրաւայարաբերութիւններուն աւագանիի եւ քաղաքապետի մասնակցութեան ապահովումն է։

## Կանոնադրութիւն
Երեւանի քաղաքապետը եւ աւագանին քաղաքապետարանի միջոցով Երեւանի մէջ կ՚իրականացնեն օրէնքով տեղական ինքնակառավարման մարմիններուն վերապահուած սեփական եւ պետութեան կողմէ պատուիրակուած լիազօրութիւնները, համակարգին մէջ Երեւանի ենթակայութեան հիմնարկներու, առեւտրային եւ ոչ առեւտրային կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը, կազմակերպում հանրապետական գործադիր մարմիններու եւ անոնց՝ Երեւանի տարածքային ծառայութիւններու հետ յարաբերութիւնները։ Քաղաքապետարանը կը ստեղծուի, կը վերակազմակերպուի եւ անոր գործունէութիւնը կը դադարեցուի աւագանիի որոշմամբ։։

## Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքը
Հիմնական յօդուած՝ Երեւանի Քաղաքապետարանի Շէնք

Երեւանի քաղաքապետարանի ներկայիս շէնքը գործարկուել է 2004 թուականից։ Շենքն ունի 5 հարկ, ընդհանուր մակերեսը կազմում է 13,5 հազար քառակուսի մէտր։ Այն զարդարում է 47 մէտր բարձրութիւն ունեցող աշտարակը։ Շենքը կառուցուած է երեւանեան ճարտարապետութեան աւանդոյթներով՝ հաշուի առնելով նորը։ Հիմքում՝ ճարտարապետ Ջիմ Թորոսեանի նախագիծն է։ Քաղաքապետարանի նոր շէնքում է տեղակայուած Երեւան քաղաքի պատմութեան թանգարանը։ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքի ճակատը զարդարուած է բազմաթիւ ռելիեֆային զարդանախշերով, Կենաց Ծառի պատկերով։ Շենքի խոյակներու վրայ փորագրուած են Հայաստանի մայրաքաղաքներու անունները։

## Պատկերասրահ

Yerevan City Hall 1 (15).jpg
Armenian Flag 2.jpg
Yerevan City Hall 1 (8).jpg
Erevan-mairie.jpg


## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայքը

Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ