open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ծաղիկէ Գորգ (Պրիւքսէլ)

մինի|300x300փքս|Կամաւորները կը հիւսեն կապերտանկարը։
**Ծաղիկէ Գորգ**ը ամէն երկու տարին անգամ մը աւանֆական դարձած միջոցառում մըն է։ Միջոցառման ընթացքին ծաղիկներով պատրաստուած իսկական «Ծաղիկէ Գորգ» մը կը զարդարէ Պելճիքայի Պրիւքսէլ մայրաքաղաքին հրապարակը: Այս իրադարձութիւնը միշտ տեղի կ'ունենայ Վերափոխման շաբաթավերջին: 

## Պատմութիւն
Պրիսքսէլի հրապարակի ծաղիկներու գորգը իր ներկայ ձեւին տակ պաշտօնապէս տեղի ունեցած է 1971 թուականին: Ան գործն է յարդարման մասնագէտ, ճարտարապետ Էթիէն Սթոթմասի:

Հակառակ, որ գորգին հրապարակին վրայ զետեղումը կը կատարուի մէկ օրէն, սակայն անոր աշխատանքները կը սկսին արդէն մէկ տարի առաջ: Կ'ընտրուի նիւթ մը՝ մեծ դէպքերու ոգեկոչում, երկիր մը, ցամաքամաս մը, եւ այլ դէպքեր: Կը յօրինուի նոյնիսկ այդ դէպքին յատուկ երաժշտութիւն մը. ապա աշխատանքը կը յառաջանայ փուլերով։

Գորգին օրինակին մանրակերտը, ապա իսկական չափերով (77 մեթրով 24 մեթր) օրինակը, կ'որոշուին ծաղիկներուն թիւը եւ անոնց գոյները:

Աւելի քան 120 կամաւորներ պիտի սկսին կազմելու այս գորգը` գործածելով մօտաւորապէս 1 միլիոն պեկոնիա ծաղիկ` ծածկելու համար 1800 քառ. մեթր, 4 ժամէն:

Պեկոնիա ծաղիկին ընտրութիւնը պատահական չէ: Այս տոկուն ծաղիկը գեղեցկութիւն եւ վառ գոյներ կը հայթայթէ գորգին: Ան ծագած է Անթիլիա կղզիներուն մէջ եւ կրնայ տոկալ օդերեւութաբանական տարբեր պայմաններու, զօրաւոր արեւ, հով, անձրեւ, ցուրտ: Պելճիքան պեկոնիա արտադրող աշխարհի առաջին երկիրներէն է:

## Պատեկրասրահ
**2004**

File:Grand-place07.jpg|
File:Floral Carpet Brussels.jpg

**2008**

File:Brussels floral carpet B.jpg
File:Brussels floral carpet C.jpg
File:Brussels floral carpet E.jpg

**2010**

File:Bruxelles-tapis-fleurs-2010-1.JPG
File:Bruxelles-tapis-fleurs-2010-3.JPG
File:Grand Place Bruselas 2.jpg
File:Brussel Broodhuis met bloementapijt.jpg
File:GroteMarktBxlBloemenTapijt.jpg

**2012**

File:Flower Carpet on the GrandPlace (August 14-19) (7794456006).jpg
File:Stadhuis van Brussel.jpg
File:Grand' Place (with flower carpet).jpg
File:Flower Carpet on the GrandPlace (August 14-19) (7794453938).jpg

**2014**

File:Flower Carpet, Brussels, August 2014.jpg
File:Flower Carpet, Brussels, August 2014 2.jpg
File:Flower Carpet, Brussels, August 2014 3.jpg
File:Flower Carpet, Brussels, August 2014 4.jpg
File:Le tapis de fleurs.jpg
File:2014_Flower_Carpet_Brussels_Infiorate_on_Grand_Place_01.jpg

**2016**
կենտրոն|500x500փքս
**2018**
կենտրոն|մինի|986x986փքս

## Ծանօթագրութիւններ
Նաժաֆ

**Նաժաֆ** (), Իրաքի հարաւային շրջանի մէջ գտնուող քաղաք, որ կը գտնուի  Պաղտատէն 160 քմ հեռաւորութեան վրայ եւ Պիպլիական Ուր քաղաքի հիւսիսային շրջանի 400 քմ հեռաւորութեան վրայ։

Քաղաքը հիմնադրուած է 791 թուականին Հարուն Էլ Ռաշիտ խալիֆայի կողմէ։ Ան Իրաքի Շիիթ համայնքի կրօնական կեդրոնն է։ Այդտեղ կը տպահանուի Մոհամմատ մարգարէին զարմիկ եւ Իսլամ կրօնի դարձի եկող առաջին անձ Ալի Իմամին դամբանը, որ է նաեւ Շիիթ Իսլամներու առաջին Իմամը։

Շիիթներուն համար Նաժաֆ քաղաքը նկատուած է սուրբ քաղաք, Նաժաֆ քաղաքի մէջ թաղուիլը կ'ապահովէ երկինք մուտքը։

## Պատկերասրահ

Kufa Mosque.jpg
Imam Ali shrine, Najaf - 1980.jpg
Imam Ali Mosque by tasnimnews.com06.jpg

## Ծանօթագրութիւններ
Ալպեան լեռներ

**Ալպեր** կամ **Ալպեան լեռներ** (, , , ), կելտական *alp* բառէն, որը կը նշանակէ *«բարձր լեռ»*, Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնաշղթան է։

Ալպերը ուռուցիկ աղեղի նման կ'երկարին դեպի հիւսիս-արեւմուտք 1200 քմ.։ Լեռները ունին սուր, ատամնաձեւ գագաթներ, որոնք ծածկուած են յավերժական ձիւնով։ 

Ատլանտեան ովկիանոսէն փչող քամիները առատ տեղումներ կը բերեն, ձմրան լեռներուն վրայ կը ձիւնէ։ Լեռներէն, վիթխարի սառցային գետերու նման, դանդաղօրէն դէպի վար կը սահին սառցադաշտերը։ Անոնցմէ սկիզբ կ'առնեն շարք մը վտակներ, որոնք աստիճանաբար կը դառնան ջրառատ եւ արագահոս  գետեր (Վերին Հռենոս, Ռոն եւ այլն)։ Լեռնային գետերը կ'օգտագործուին ջրելեկտրակայաններ կառուցելու համար։

Ալպեաններու արեւմտեան մասին մէջ կը գտնուի Մոն Պլանը («Սպիտակ լեռ», 4810 մ.)` Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնագագաթը:

Հակառակ բարձրութեան` Ալպեանները դժուարանցանելի չեն։ Կտրտուած են խոր հովիտներով` ինչպէս լայնքով, այնպէս ալ երկայնքով։ Լեռներուն մէջէն փորուած փապուղիներէն երկաթուղիներ կ'անցնին։ Ալպեան լեռներու շրջակայ բնակչութիւնը բաւական խիտ է։ Վաղ ժամանակներէն ի վեր ալպեան լեռնանցքներով կ'անցնումին առեւտրական ճամբաները Միջերկրական ծովէն դէպի Կեդրոնական Եւրոպա։ Այդ ճամբաներուն, գետահովիտներուն եւ լիճերուն մօտերը, յառաջացած են հնադարեան քաղաքներ։ Լեռնային փարթամ մարգագետիններուն մէջ զարգացած է կաթնատու անասնապահութիւնը։ Ալպեան լեռները հարուստ չեն օգտակար հանածոներով (արեւելքը կան քանի նը մետաղներու հանքեր)։ Ալպեանները կը մտնեն 8 երկիրներու կազմին մէջ. փակագիծերուն մէջ ներկայացուած են Ալպեաններու տոկոսը տուեալ պետութեան ընդհանուր տարածքէն. Լիխտենշտայն (100%), Մոնաքօ (100%), Աւստրիա (65%), Շուէտ (60%), Սլովենիա (40%), Իտալիա (17%), Ֆրանսա (7%), Գերմանիա (3%)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Plochacz 3001xx.jpg|Ալպեական նրբագեղիկ
Պատկեր:Rupicapra rupicapra 0.jpg|Քարայծ
Պատկեր:Alpenkauw2.jpg|Ալպեական արջնագռաւ
Պատկեր:Aquila chrysaetos large drawing.jpg|Քարարծիւ
Պատկեր:Alpine ibex.jpg|Ալպեական լեռնային այծ
Պատկեր:Corvus monedula2.jpg|Արջնագռաւ
Պատկեր:Marmota marmota Alpes2.jpg|Արջամուկ
Պատկեր:Arctic Hare.jpg|Սպիտակ ճագար
Պատկեր:Ptarmigan9.jpg|Տունդրայի կաքաւ
Պատկեր:Rothirsch.jpg|Ազնւացեղ եղջերու
Պատկեր:Aegolius-funereus-001.jpg|Թաւոտն բվէճ
Պատկեր:Salamandra atra.jpg|Ալպեական սալամանտր

## Ծանօթագրութիւններ
Հարպին

**Հարպին**, Չինաստանի հիւսիսը, Ռուսիոյ սահմանին մօտ գտնուող եւ մօտաւորապէս մէկ միլիոն բնակչութիւն ունեցող քաղաք մը։ Անիկա ճանչցուած է իբրեւ Չինաստանի «Սառոյցի քաղաքը»:

Քաղաքը հիմնադրուած է 1898-ին, Ռուսաստանի կողմէն Արեւելա-Չինական երկաթուղիի կառուցման ժամանակ։ Իսկ 1880-1950-ական թուականներուն, չինական Հարպին եւ Շանկհայ քաղաքները հայ համայնքներու կեդրոն եղած են։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Պաթում

**Պաթում** կամ **Պաթումի** (), մեծութեամբ երկրորդ մեծագոյն քաղաքը Վրաստանի մէջ։ Կը համարուի Աճարիոյ Ինքնավար Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։

Տեղակայուած է Սեւ ծովու ափին եւ կը համարուի ժամանակակից Վրաստանի գլխաւոր զբօսաշրջային, ինչպէս նաեւ տնտեսական եւ մշակութային կեդրոններէն մէկը։ Տեղակայուած է Մեծ Կովկասեան լեռնաշղթային մէջ՝ ծովու մակարդակէն 3 մեթր բարձրութեան վրայ։

Պաթումի մէջ կը գտնուի Վրաստանի սահմանադրական դատարանի նախագահին, ինչպէս նաեւ Աճարիոյ կառավարութեան ղեկավարին նստավայրը։

Պաթումի մէջ կը գործէ նաեւ Վրաստանի մէջ Հայաստանի գլխաւոր հիւպատոսութիւնը։

## Անուան ստուգաբանութիւնը
Պաթում քաղաքին անուանումը առնուած է քարթվելական լեզուաընտանիքին պատկանող սվաներէն լեզուէն եւ թարգմանաբար կը նշանակէ *«քար»*։

Քաղաքին մասին առաջին յիշատակումը եղած է Ք.Ա. 4-րդ դարուն՝ յոյն փիլիսոփայ Արիստոտէլի կողմէ։ Ք.Ա. 1-ին դարուն հռոմէացի գրող եւ գիտակ Պլինիոս Աւագը քաղաքը յիշատակած է *«Բատուս»* անուանումով, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «խոր» ():

Միջնադարուն քաղաքը ծանօթ է *Պատոմի* անուանումով, 1878-էն՝ Պատում։ Քաղաքին ժամանակակից վրացերէն անուանումը ընդունուած է 1936-ին։ Բոլոր լեզուներով ընդունուած է քաղաքը անուանել Պաթումի, իսկ հայերէն լեզուով՝ Պաթում (առանց վրացերէն լեզուի մէջ լայն կիրարկութիւն ունեցող «ի» տառին):

## Ծանօթագրութիւններ
Թրակիա

[մինի|335x335փքս|Թրակիոյ կիսումը [Թուրքիա|Թուրքիոյ, Պուլկարիոյ եւ Յունաստանի միջեւ 1923-ին։]]
**Թրակիա** (, , , ), պատմա-աշխարհագրական շրջան Պալքաններու արեւելքը։ Լոզանի պայմանագիրին համաձայն Թրակիա կը բաժնուի երեք պետութիւններու միջեւ՝ Պուլկարիա (հիւսիսային Թրակիա), Յունաստան (Արեւմտեան Թրակիա) եւ Թուրքիա, որուն կ'անցնի Արեւելեան Թրակիոյ տարածաշրջանին ամէնէն մեծ քաղաքին՝ Կոստանդնուպոլսոյ հետ միասին։

Թրակիոյ կեդրոնը կը գտնուի աշխարհագրապէս շատ կարեւոր դիրք ունեցող Ատրիանապոլիս քաղաքը։ Հակառակ անոր, որ մինչեւ Ա. համաշխարհային պատերազմը Թրակիոյ մէջ կը գերակշռէին պուլկարացիները, ներկայիս տարածաշրջանին մէջ 13 միլիոն բնակիչներուն 10 միլիոնը թուրք է, 1 միլիոնը պուլկարացի եւ 0,2 միլիոնը յոյն։

## Անուանում
Անուանումը ստացած է նախապէս հոն բնակուած հնդեւրոպական տարբեր ցեղերու թրակացիներ ընդհանուր անունէն։ Հին անունը՝ Արեիա։:

## Աղբիւրներ
Գալուստ Արխանեան

**Գալուստ Արխանեան** (Հաճի Բէկ, Մնձուրի Առիւծ, ),  ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆետայի։

## Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Մնձուրի ծնած է Արմտան գիւղը։ Յաճախած է ծննդավայրի դպրոցը։ Պատանի տարիքէն կորսնցուցած է հայրը եւ պանդուխտ գացած է Պոլիս, ուր երզնկացիները հռչակ հանած էին իբրեւ լաւ փռապաններ։ Ան միացած է Պոլսոյ մէջ պանդուխտ երիտասարդներու կազմած ինքնազարգացման խումբերուն։

Պոլսոյ մէջ ան ծանօթացած է հնչակեան գործիչներու հետ եւ ընդգրկուած է յեղափոխական շարժման մէջ։ 1891-ին կազմակերպածլ է ֆետայիներու խումբ, որ հիմնականօրէն գործած է Արմտանի շրջանին մէջ։ 1892-ին Տերսիմի Քեռիին (Ռուբէն Շիշմանեան) հետ կազմած են Երզնկայի, Ակնի եւ Տիւրիկի հայ ըմբոստ երիտասարդները համախմբող ֆետայական խումբեր։

1890-ին, Գալուստ Արխանեան իր մասնակցութիւնը բերած է Յուլիսին բռնկած Գում Գափուի մեծ ցոյցերուն։

1893-ի Սեպտեմբերին Արխանեանին խումբը պաշարուած է Փոքր Արմտանի մէջ։ Թրքական կանոնաւոր զօրքին հետ մարտը տեւած է երեք օր, հայդուկներուն մեծ մասը նահատակուած եւ կամ վիրաւորուած է, զինամաթերքն ու սննդեղէնը վերջանալու պատճառով, Արխանեան ստիպուած յանձնուած է։ Զինք եղափոխած են Երզնկայի բանտ․ իսկ ատավարութիւնը տեւած է մէկ տարի։

Գալուստ Արխանեան դատապարտուած է մահապատիժի, որ ետքը փոխուած է ցկեանս բանտարկութեան։ 12 տարի ան տաժանակիր բանտարկութիւն կրելէ ետք, բանտին մէջ մահացած է ժանտատենդէ։

## Ծանօթագրութիւններ
Մոն Պլան

**Մոն Պլան** (, , «Սպիտակ լեռ»), Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնագագաթը, որ Ալպեաններու արեւմտեան մասն է Ֆրանսայի մէջ։

«Մոն Պլան»ի գագաթը ունի 4807 մեթր բարձրութիւն, սահմանագլուխ է Ֆրանսայի եւ Զուիցերիոյ միջեւ: Ստորոտը հաստատուած են փոքր գիւղեր, ուր գիւղացիներ կը զբաղին անասնաբուծութեամբ։

## Աշխարհագրութիւն եւ Զբօսաշրջութիւն
Լեռը իր անունը կու տայ լեռնազանգուածին՝ Մոն Պլան (Mont Blanc), որ կը տարածուի Ֆրանսայի, Իտալիոյ եւ Զուիցերիոյ որոշ մասերուն վրայ։ Մոն Պլանի գագաթը կը գտնուի ջրբաժան գիծին վրայ՝ Իտալիոյ Ֆերէ (Ferret) ու Վենի (Veny) հովիտներուն եւ Ֆրանսայի Մոնժուա (Montjoie) ու Արվ (Arve) հովիտներուն միջեւ։ Գագաթի տարածքի սեփականութեան հարցը երկար ժամանակ վէճի առարկայ է Ֆրանսայի եւ Իտալիոյ միջեւ։

Մոն Պլանի լեռնազանգուածը շատ տարածուած է արտաքին մարզաձեւերու համար, ինչպէս են՝ արշաւները (hiking), լեռնագնացութիւնը եւ վազքը, ինչպէս նաեւ ձմեռնային մարզաձեւերը՝ դահուկարշաւն (skiing) ու սահնակը (snowboarding)։ Մոն Պլանի գագաթը բարձրանալու ամենայայտնի ուղին Կութէն (Goûter Route) է, որ սովորաբար կը տեւէ երկու օր։

Մոն Պլանը շրջապատող երեք քաղաքներն ու համայնքներն են՝ Քուրմայէօրը (Courmayeur) Իտալիոյ Աոսթա հովիտին մէջ, ինչպէս նաեւ Սան-Ժերվէ-լէ-Պէնը (Saint-Gervais-les-Bains) եւ Շամոնին (Chamonix) Ֆրանսայի Օթ-Սաւուա (Haute-Savoie) շրջանին մէջ։ Վերջինս եղած է առաջին Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու վայրը։ Ճոպանուղին կը բարձրանայ եւ կը հատէ լեռնաշղթան Քուրմայէօրէն մինչեւ Շամոնի՝ Քոլ տիւ Ժէան (Col du Géant) լեռնանցքով։ 11,6 քմ երկարութեամբ Մոն Պլանի թունելը, որ կառուցուած է 1957-էն 1965 թուականներուն, կ'անցնի լերան տակով եւ անդրալպեան փոխադրութեան հիմնական երթուղի մըն է։

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Փիեռ Չամիչեան

**Փիեռ Չամիչեան** (),  լիբանանահայ դերասան։

Փիեռ Չամիչեան ծնած է Պուրճ Համուտ։ Իր արուեստի կեանքը սկսած է 70ականներու սկիզբը՝ Ռահպանիներուն հետ եւ ներկայացուցած է յատուկ «գործեր», որոնք մեծ յաջողութեամբ պսակուած են, յատկապէս` «Փիեռօ»-ի դերով:

Չամիչեան աշխատած է թատրոնի, պատկերասփիւռի եւ շարժապատկերու առնչուող արտադրութիւններու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Սաատի

**Սաատի** (պարսկերէն՝ ابو محمد مُصلِح‌ الدین بن عَبدُ الله سعد شیرازی, ), ամբողջական անունը Ապու Ապտալլահ Մօսլէհ Ուտ Տին Սաատի, երբեմն ալ Սաատի Շիրազեցի (Պարսկերէն՝ سعدي شيرازي, Սաատի Շիրազի) պարսիկ բանաստեղծ եւ արձակագիր։

## Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Ծնած է 13-րդ դարուն, Շիրազի մէջ (Պարսկաստան): Իր ուսման ընթացքը աւարտած է 30 տարեկանին: Ուսման համար ճամբորդած է Պաղտատ, որ այն ատեն մտաւորական զարգացման համբաւին գագաթնակէտին հասած էր: Հոն հարուստ ազնուականի մը առատաձեռնութեան շնորհիւ յաջողած է «Նիզամիյյէ» հանրայայտ անձնական վարժարանը մտնել: Պաղտատի ժամանակակից Նիզամիյյէ ճեմարանին ուսուցիչներէն Շեմսէտտինին ձօնած է իր բանաստեղծութիւններէն քանի մը հատը, որոնցմէ այնքան շատ գոհ մնացած ուսուցիչը, որ Սաատիին ամսաթոշակ յատկացուցած է իր քսակէն:

Սաատի շատ աստուածավախ եւ բարեպաշտ եղած է։ Իր գործերը իմաստալից բարոյական խրատներով լեցուն են: Ճամբորդած է Թուրքիա եւ Սուրիա, իր ճամբորդութեան միջոցին ունեցած տպաւորութիւնները գրած է իր գիրքերուն մէջ:

## Երկեր
Ան 22 գիրք գրած է պարսկերէն լեզուով, նաեւ գրած է Արաբերէնով (ոտանաւորներ), երբեմն Պարսկերէնին հետ խառնելով, երբեմն ալ զուտ Արաբերէն: Սաատիին հռչակաւոր գործերն են`

* «Վարդենիք» (Կիւլիստան), հանքաւորուած արձակի առաջին նմոյշը։
* «Բուրաստան» (Պուսթան) եւ այլն։ Զոր կը համարուի Սաատիի ժամանակներուն ընկերային յարաբերութեանց հայելին։
Քնարական բանաստեղծութեանց մէջ, *Սաատի*ն փայլած է իր հանճարի ողջ հմայքով, կատարելութեան հասցուցած է *Ղազալ*ը (Պարսկերէն՝ غزل, սիրային ոտանաւորներ)։ Անոնց թիւը 184 է, ունին սիրային երբեմն նաեւ բարոյախրատական եւ իմաստասիրական (փիլիսոփայական) բնոյթ։

Իր բանաստեղծութիւնները օտար լեզուներու թարգմանուած են:

Սաատիի երկերու լիակատար ժողովածոյի՝ Քոլլիյյաթ (Պարսկերէն՝ كلّيات) քննական բնագիրը ՌՋԽԹ (1949) թուականին լոյս տեսած է Թէհրանի մէջ։ Անուանի գրականագէտ Մոհամմատ Ալի Ֆորուղիի աշխատասիրութեամբ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վերսայի Պալատը

**Վերսայի պալատը** (), անցեալին՝ ֆրանսական թագաւորներուն նստավայրը Վերսայ քաղաքին մէջ, ներկայիս՝ Փարիզի արուարձաններէն։ 

Հիմնուած է Լուդովիկոս ԺԴ.-ի նախաձեռնութեամբ 1661-ին՝ դառնալով այդ դարաշրջանին իւրայատուկ յուշարձանը։ Ճարտարապետներն են՝ Լուի Լէօ եւ Ժիւլ Արտուէն-Մանսար։ Այգին ստեղծած է Անտրէ Լենոտրը։ Վերսայի պալատական համալիրը Եւրոպայի մեծագոյնն է։ 

Մինչեւ Ֆրանսական մեծ յեղափոխութիւն՝ 1682-1789, Վերսայ արքաներու պաշտօնական նստավայրն էր։

1801-ին, թանգարանի վերածուելով, կը բացուի հանրութեան դիմաց։

1830-ին թանգարան կը հռչակուի Վերսայի պալատական ամբողջ համալիրը։

1837-ին պալատին մէջ կը բացուի Ֆրանսայի պատմութեան թանգարանը։

1979-ին Վերսայի պալատը եւ այգին կ'ընդգրկուին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։

Վերսայի հետ կապուած են ֆրանսական եւ համաշխարհային պատմութեան շարք մը նշանակալի իրադարձութիւններ։ Այսպէս՝ 

* ԺԸ. դարուն արքայական նստավայրը կը դառնայ միջազգային շարք մը կարեւոր փաստաթուղթերու ստորագրման վայր, ինչպէս՝ ԱՄՆ անկախութեան պատերազմին (1783) փաստաթուղթը։
* 1789-ին Վերսայի մէջ կ'ընդունուի Մարդու եւ քաղաքացիի իրաւունքներու յայտարարութիւնը։
* 1871-ին՝ Ֆրանս-պրուսական պատերազմին Ֆրանսայի պարտութենէն ետք, գերմանական զօրքերով պաշարուած Վերսայի մէջ կը հռչակուի Գերմանական կայսրութեան ստեղծումը։
* 1919-ին կը կնքուի հաշտութեան պայմանագիր մը, որմով կ'աւարտի Ա. համաշխարհային պատերազմը՝ սկիզբ դնելով միջազգային յարաբերութիւններու Վերսայեան համակարգին։

## Կառուցում

### Որսորդական ամրոց
մինի|308x308px|Վերսայի մատուռը
Վերսայեան պալատին պատմութիւնը կը սկսի 1623-ին, երբ Լուդովիկոս ԺԳ.-ի փափաքով, Ժան տը Սուազիէն *(Jean de Soisy)* գնուած տարածքին վրայ աղիւսէ  որսորդական սովորական ամրոց մը կը կառուցուի։ Ամրոցը ներկայիս մարամարեայ պալատին տեղը կը գտնուէր (24×6 մ չափերով)։ 1632-ին տարածքը կ'ընդարձակուի Փարիզցի Գոնդի Արքեպիսկոպոսէն գնուած տարածքներուն շնորհիւ։ Այսպիսով կը սկսի ամրոցին երկամեայ վերակառուցումը։

### Լուդովիկոս ԺԴ.
1661-ին Լուդովիկոս Արեւ արքան կը սկսի ընդարձակել պալատը, որպէսզի զայն դարձնէ իր մշտական նստավայրը։ Ճարտարապետներ Անտրէ Լենոտր եւ Շառլ Լեպրեն կ'ընդարձակեն ու կը վերակառուցեն ամրոցը դասական ոճով։ Այգիին կողմէ շէնքին դիմացի ճակատը կը գտնուի սիւնազարդ սրահը (Հայելային սրահ), որ իր նկարներով, հայելիներով եւ սիւներով ազդեցիկ տպաւորութիւն մը կը ձգէ։ Ուշագրաւ են նաեւ Վերսայի պալատական մատուռը եւ արքայական օփերան։

## Արքայական Օփերան

Պատկեր:Opera royal versailles 0007.jpg|Արքայական առանձնասենեակը
Պատկեր:Opéra du château de Versailles - foyer (2) - DSC 0921.jpg|Արքայական օփերան
Պատկեր:Opéra-vue de l'Opéra 1770.jpg|Արքայական օփերան Լուդովիկոս ԺԴ.-ի եւ Մարի Անթուանեթի պսակադրութեան ատեն (1770)
Պատկեր:Opera royal versailles 0004.jpg|Արքայական օփերային բեմը
Պատկեր:Durameau Opéra Versailles II.jpg|Արքայական օփերային առաստաղը, գծանկար՝ Լուդովիկոս Ժան Ժագ Տիւրմօ


## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն

* Verlet, Pierre (1985). Le château de Versailles. Paris: Librairie Arthème Fayard
Փոլ Սեզան

**Փոլ** **Սեզան** (), ֆրանսացի նկարիչ, ապագայապաշտութեան ականաւոր ներկայացուցիչ։

## Կենսագրութիւն եւ ստեղծագործական կեանք
Փոլ Սեզան ծնած է 19 Յունուար, 1839-ին Ֆրանսայի Էքս ան Փրովենս քաղաքին մէջ։

1858-1862  յաճախած է Էքսի նկարչական դպրոցը, իսկ 1861-1865՝ Փարիզի Սուիս կաճառը։ Մանկութեան ընկերը եղած է Էմիլ Զոլան եւ դասընկերոջ՝ Քամիյյ Պիսսառոյի միջոցով, մտերմացած է Էտուարտ Մանէի, Քլոտ Մոնէի, Օկիւսթ Ռենուարի եւ ապագայ միւս տպաւորապաշտներուն հետ։ 1874-էն մասնակցած է անոնց կարգ մը ցուցահանդէսներուն, բացի 1882-էն երբ ցուցասրահին դատակազմը մերժած է զինք:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Արտաշատի թատրոնը

**Արտաշատի թատրոնը** հիմնադրուած է Արտաշատի մէջ, Քրիստոսէ առաջ։ Ք.Ա. 53 թուականին մայրաքաղաք Արտաշատի մէջ կառուցուած է հելլենական ոճով թատրոն, ուր ներկայացուած է Եվրիպիդեսի «Բագոսուհիները» ողբերգութիւնը: Ծաղկում ապրած է հայոց թագաւոր Արտաւազդ Բ․ի օրօք։

## Պատմական ակնարկ
Առաջին թատրոնի շէնքը եղած է մայրաքաղաք Տիգրանակերտի մէջ, Քրիստոսէ առաջ 69 թուականին, Մեծն Տիգրան թագաւորի օրօք: Մեծն Տիգրանի որդին՝ Արտաւազդ Բ․ թագաւորը, իր հերթին, իր աթոռանիստ մայրաքաղաք Արտաշատի մէջ կառուցած է «Թատրոն», ուր պարբերաբար ներկայացումներ տուեած են յոյն դերասանները՝ յունարէն, իբրեւ արքունիքի մէջ ընդունուած գրաւոր գործածական լեզու։

## Ծանօթագրութիւններ
Ցրօնքցի Մուրատ

**Ցրօնքցի Մուրատ** (Մուրատ Պետրոսեան, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆետայի, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:

## Կենսագրութիւն
Մուրատ ծնած է 7 ապրիլ 1884-ին, Մշոյ հիւսիսարեւելեան կողմը` Քոսուր լերան արեւմուտքը:

Սասունի 1894-ի դէպքերէն ետք մինչեւ 1896, երբ  քիւրտերը սկսած են կողոպտել հայկական գիւղերը, Ցրօնք ունեցած է իր կազմակերպական խումբը: Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը այդ շրջանին մեծ աշխատանքի լծուած էր, Ցրօնք ուղարկած է զինական խումբեր:

1900-ին Մուրատ ընտրուած է գիւղի խումբի խմբապետ․ 1901-ին մասնակցած է Առաքելոց վանքի պատմական մեծ կռիւին` Անդրանիկի, Գէորգ Չաւուշի, Կայծակ Վաղարշակի կողքին:

1902-ին Մուրատ ընտրուած է ենթակոմիտէի անդամ, իսկ 1903-ի Մայիսին Կեդրոնական կոմիտէի կողմէ նշանակուած է թռուցիկ խումբի խմբապետ:  1904-ի Սասնոյ ապստամբութեան ատեն Մուրատ իր շուրջը հաւաքելով մօտ 20-25 կտրիճներ մեկնած է Սասուն` Գէորգ Չաւուշին օգնելու: 

1909-ին մասնակցած է Սուրբ Կարապետի Ռայոնական ժողովին, ապա անցած՝ Կարին, Կովկաս, Փարիզ, Լոնտոն ու Միացեալ Նահանգներ:

Համաշխարհային Ա. պատերազմի ատեն Մուրատ դիմած է տեղւոյն ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէին` զինք Կովկաս ուղարկելու: 1915 Օգոստոսին շուրջ 300 հոգիով հասած են Կովկաս, ուր մասնակցած են զանազան կռիւներու: Վիրաւորուելով` փոխադրուած է Երեւան:

Մասնակցած է Մայիսեան կռիւներուն` զօրավար Սեպուհի կողքին: 1920-ին` Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան անկախութեան 2-րդ տարեդարձին առիթով կայացած հանդիսութեան ան իր զօրամասով տողանցած է:

Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք Մուրատ եւ իր զինակիցները ստոյգ մահէ ազատած են, վիրաւոր Մուրատ 12 հազար տարագիրներու հետ հասած է Թաւրիզ, ապա` Հալէպ, ուր լծուած է որբահաւաքի աշխատանքին:

Պետրոսեան վարակուած է թոքախտէ եւ, ապա փոխադրուած՝ Պէյրութ, ուր մահացած է 16 Յունիս 1927-ին: Անոր մարմինը ամփոփուախ է Ֆըրն Շըպպեքի Ազգային գերեզմանատան մէջ:

## Ծանօթագրութիւներ


Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Ռըվիւ տէ զ'Էթիւտ զ'Արմենիէն

«**Ռըվիւ տէ զ'Էթիւտ զ'Արմենիէն**» (), հայագիտական պարբերաթերթ, սկսած է լոյս տեսնել 1920-ին, Փարիզի։

Առաջին աշխարհամարտէն ետք, 1920-ին Փարիզի մէջ, Անթուան Մէյէի ու Ֆրետերիք Մաքլերի նախաձեռնութեամբ սկսած է հրատարակուիլ «Ռըվիւ տէ զ՛Էթիւտ զ՛Արմենիէն»-ը, որ իբրեւ հայագիտական պարբերաթերթ իր գոյութիւնը կրցած է պահել մինչեւ 1933:

Այդ տարիներու ընթացքին վերոյիշեալ հայերէնագէտներ, ինչպէս նաեւ հայագէտներ արժէքաւոր յօդուածներ ստորագրեցին սոյն հանդէսին մէջ, որ ճոխապէս պատկերազարդուած ալ էր: Նիւթական անձկութիւնը պատճառ դարձած է, որ ան դադրի 1933-ին: 

Ապա, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկի օժանդակութեամբ հանդէսը սկսած է վերհրատարակուիլ։

Խմբագրակազմը գլխաւորած են՝ իրաւագէտ ու հայերէնագէտ փրոֆ. Էմիլ Պենվընիսթը (1964-1975), փրոֆ. Ժորժ Տիւմեզիլի (1975-1980), Ս․ Տէր Ներսէսեան (1981 թուականէն)։ Խմբագրակազմի անդամներէն եղած են նաեւ փրոֆ. Ֆրետերիք Ֆէյտիի նման հայերէնագէտներ, Ա. Կրապարի նման հայ գեղարուեստի պատմութեան մասնագէտներ: Խմբագրական քարտուղարը եղած է Հայկ Պէրպէրեանը: 

## Ծանօթագրութիններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ամատէօ Մոտիլեանի

**Ամատէօ Քլեմանթէ Մոտիլիանի** (), իտալացի գեղանկարիչ եւ քանդակագործ, ԺԹ. դարու վերջին եւ Ի. դարու սկիզբին հաանորյայտ նկարիչներէն մէկը, արտայայտչականութեան վառ ներկայացուցիչ։

Մոտիլիանի մեծցած է Իտալիա, ուր ուսումնասիրած է հին արուեստի եւ վերածննդեան վարպետներու գործերը, մինչեւ որ 1906-ին կը տեղափոխուի Փարիզ, ուր կը ծանօթանայ  Փապլօ Փիքասոյին եւ Կոսնտանդին Փրնկուշին, որոնք մեծ ազդեցութիւն կը ձգեն Մոտիլիանիի ստեղծագործութեան վրայ։ Մոտիլիանի  35 տարեկանին կը մահանայ թոքախտէ։ Նկարիչին կեանքին մասին շատ քիչ հաւաստի տեղեկութիւններ հասած են։

Մոտիլիանիէն հասած են մեծ մասամբ նկարներ եւ ուրուանկարներ, թէեւ 1909-1914  կը զբաղէր քանդակագործութեամբ։ Ինչպէս կտաւներուն, այնպէս  ալ քանդակներուն մէջ, Մոտիլիանի ներկայացուցած է մարդը։ Ունի նաեւ քանի մը բնանկար: Ան յաճախ կ'անդրադառնար վերածննդեան, ինչպէս նաեւ այդ  օրերու նշանաւոր  ափրիկեան արուեստին։ Միաժամանակ Մոտիլիանիի ստեղծագործութիւնները կարելի չէ վերագրել այդ տարիներու ժամանակակից արուեստի ոչ մէկ ուղղութեան։ Այդ պատճառով ալ մշակութաբանները Մոտիլիանիի ստեղծագործութիւնները կը դիտարկեն այդ օրերու արուեստի ուղղութիւններէն բոլորովին տարբեր ուղղութիւն մը։ Անոր գործերը կը գնահատուին իր մահէն ետք։ 2010-ին «Սոթփիս» վերջին աճուրդին, կը վաճառուի  Մոտիլիանիի 2 նկար՝ 60,6 եւ 68,9 միլիոն ԱՄՆ տոլարով։ 9 Նոյեմբեր 2015-ին «Մերկ պառկածը» ("Nu Couche") կտաւը նիւ Եորքեան Christie’s աճուրդին կը վաճառուի 170,4 մլն տոլարով։

## Պատկերասրահ

Modigliani, Amedeo - Maude Abrantes.jpg|Մոտ Ապրատնեսի դիմանկարը, 1907
Modigliani alice.jpg|Ալիսա, 1918
Amedeo Modigliani - Paul Guillaume, Novo Pilota - Google Art Project.jpg|Փոլ Կիյոմ, Novo Pilota, 1915
Bride and Groom.jpg|Հարսն ու փեսան, 1915
Amadeo Modigliani 040.jpg|Ժաք եւ Փերտա Լիփշիցներ, 1916
Portrait of Beatrice Hastings Amedeo Modigliani 1916.jpeg|Պէաթրիս Հաստինգսի դիմանկարը, 1916
Amedeo Modigliani 032.jpg|Մովսէս Կիսլինքի դիմանկարը, 1915
Amedeo Modigliani - Madame Kisling (ca.1917).jpg|Տիկին Կիսլինք, 1917
Amedeo Modigliani 063.jpg|Գեղեցիկ Ռոմանացին ("La Belle Romaine"), 1917
Amadeo Modigliani 012.jpg|Մերկ կարմիր կինը, 1917
Amedeo Modigliani - Nude on a Blue Cushion (1917).jpg|Մերկ կինը կապոյտ բարձին վրայ, 1917
Porträt der Jeanne Hébuterne, Amedeo Modigliani.jpg|Ժաննա Հեպյուտերնի դիմանկարը, 1918
Amedeo Modigliani (1884-1920) - Seated Nude, 1918.jpg|Նստած մերկ կինը, 1918, Հոնոլուլուի արուեստի թանգարան
Portrait of dedie.jpg|Տետիէ Հայտըն, 1918, Փոմփիտու (Փարիզ)
Modigliani-autoretrato-macusp1.jpg|Ինքնանկար, 1919, իւղանկար, Ժամանակակից արուեստի թանգարան, Սան Փաուլօ, Պրազիլ
Amedeo Modigliani - Gypsy Woman with Baby (1919).jpg|Գնչուհին՝ երեխային հետ, 1919, Արուեստի ազգային պատկերասրահ
Amedeo Modigliani 010.jpg|Փոքրիկ գիւղացին, 1918, Տէյտ բրիտանական պատկերասրահ 


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգում:Իտալացի նկարիչներ
Ստորոգում:Իտալացի քանդակագործներ
Ստորոգում:Հրեայ արուեստագէտներ
Ստորոգում:Փեր Լաշէզ գերեզմանատան մէջ թաղուածներ
Ստորոգում:Թոքախտէ մահեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Սեղանի Թենիս (Փինկ Փոնկ)

մինի|աջից
**Սեղանի Թենիս** (**Փինկ Փոնկ**), մարզական խաղ մըն է, որ կը նմանի պարզ թենիսին, սակայն այն տարբերութեամբ, որ այս խաղը կը խաղան ցանցով մը երկու հաւասար մասերու բաժնուած սեղանի մը վրայ:

## Խաղին Օրէնքը
Երկու մրցակից անձերը սեղանին վրայ կլոր գնդակ մը կը հարուածեն գնդարկի (Ռաքեթ) մը միջոցով, պայմանով, որ հակառակորդը չյաջողի գնդակը ետ հարուածել դիմացինին:

## Պատմական Ակնարկ
ձախից|մինի|Փինկ Փոնկի գնդակ
* Այս խաղը լայն ընդունելութիւն գտած է յատկապէս Եւրոպական եւ Ասիական երկիրներու կողմէ:
* Խաղը յառաջացած է Անգլիոյ մէջ, 1902-ին *«Փինկ Փոնկ»* անունով:
* 1905-ին կազմակերպիչ խմբակցութիւնը աշխատանքէ դադրած է, սակայն խաղը շարունակուած է Անգլիոյ զանազան նահանգներէն ներս, բացի՝ Լոնտոնէն:
* 1920-ին լայն տարածում գտած է զանազան երկիրներու մէջ, ղեկավարներ ունենալով՝ Գերմանիան, Հունգարիան եւ Անգլիան:
* *«Սեղանի Թենիս»* անունը որդեգրուած է 1921-1922  թուականներուն, երբ վերաշխուժացած է *«Փինկ Փոնկ»* խմբակցութիւնը:
* Խորհուրդը կազմուած է 1926-ին, որուն անդամակցած էին Անգլիան, Շուէտը, Հունգարիան, Հնդկաստանը, Տենմարքը, Գերմանիան, Չեքոսլովաքիան, Աւստրիան եւ Կալեսը:
* Առաջին համաշխարհային մրցաշարքը տեղի ունեցած է Լոնտոնի մէջ, 1926-ին:
* 1926-1939 հիմնուած է Կեդրոնական Եւրոպայի տղոց խումբը: խաղին իշխողներն էին՝  Հունգարիա (ինն անգամ ախոյեան) եւ  Չեքոսլովաքիա(երկու անգամ):
* 1950-ի կէսերուն Ասիա մաս կազմած է զանազան մրցաշարքերու՝ իբրեւ մարզիկ տրամադրող: Այդ թուականէն ի վեր,  անհատական, թէ խմբային մրցումներու (արական թէ իգական սեռի), իշխած են Չինաստանի մարզիկները:
* 1970-ին, Փեքինի մէջ, Չինաստանի եւ Ամերիկայի միացեալ նահանգներու մարզիկներուն միջեւ մրցաշարք մը տեղի ունեցած է:
* 1980-ին համաշխարհային առաջին մրցաշարքը տեղի ունեցած է, որուն աւարտին Կուօ Եհուվայ  գրաւած է առաջին դիրքը եւ 12500$ շահած՝  իբրեւ գնահատանք:
* Մինչեւ 1990-ական թուականները, այս կազմակերպութեան անդամակցած են աւելի քան 165 ազգային խումբեր:
* Սեղանի Թենիսը Ողիմպիական խաղերուն մէջ ներառուած է 1988-ին, աղջկանց եւ տղոց բոլոր մրցաշարքերուն ընթացքին:
## Ծանօթագրութիւններ
Ժան-Փոլ Պելմոնտօ

**Ժան-Փոլ Պելմոնտօ** (), ֆրանսացի դերասան։  

## Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Պելմոնտօ ծնած է Նէյի-սիւր-Սենի մէջ: 20 տարեկանին որոշած է դերասանի մասնագիտութիւն ընտրել: Ընդունուուած է Տրամաթիք արուեստի ազգային բարձրագոյն հիմնարկ․ իսկ աւարտելէ ետք աշխատած է թատրոնի մէջ:

Ժան-Փոլ Պելմոնտոյի դերասանական գործունէութիւնը ընդհատուած է 2001-ին, երբ ան  ֆութպոլ խաղալու ատեն ուղեղի կաթուած ունեցած է եւ մարմնին աջ կողմը բոլորովին անդամալուծուած:

2003-ին Պելմոնտօ 70 տարեկանին ունեցած է չորրորդ զաւակը` Սթելլան: Սթելլային մայրը՝ Նաթթի Թարտիվելլին, որ Պելմոնտոյի երկրորդ կինն էր, ոտքի կանգնեցուցած է դերասանը՝ կաթուածէն ետք: 

2008-ին բաժնուած է Նաթթի Թարտիվելլիէն, որմէ ետք ամուսնացած է իրմէ 43 տարի փոքր Պարպարա Հանտոլֆի հետ։

Ան խոստովանած է, որ ունեցած է բազմաթիւ սիրավէպեր, սակայն լուրջ` 6 կիներ եղած են: Առաջինը եղած է պարուհի մը` Էլոթի Քոնսթան, որմէ  ունեցած է երկու աղջիկ եւ մանչ մը: Ամուսնութիւնը տեւած է 1953-1966: Բաժանումին ատճառը դերասանուհի Ուրսուլա Անտրեսը եղած է, որուն հետ ան ապրած է 1965-էն մինչեւ 1972: 

## Շարժապատկերը
Պելմոնտօ նկարահանուած է 95 ժապաւէններու մէջ, 40 թատերախաղերու մէջ դերեր ստանձնած է:
ձախից|մինի|Պելմոնտօն՝ 1962-ին։
Շարժապատկերի մէջ առաջին դերը նկարահանուած է «Ոտքով, ձիով եւ ինքնաշարժով (À pied, à cheval et en voiture) ժապաւէնին մէջ,  սակայն առաջին ցուցադրութենէն առաջ անոր խաղացած հատուածը ջնջած են: 26-ամեայ դերասանը հռչակաւոր դարձած է «Վերջին շունչով» (À bout de souffle) ժապաւէնով:

Պելմոնտոյի ամէնէն սիրած ժապաւէնը 1973-ին պատրաստուած «Հիանալին» (Le Magnifique) է, ուր ան մարմնաւորած է ծիծաղաշարժ անձ մը. 

Ժապաւէնները, որոնց մէջ ան նկարահանուած է, ստեղծուած են յայտնի բեմադրիչներու կողմէ, որոնցմէ մէկը Հանրի Վերնէօյն էր, Աշոտ Մալաքեանը (1920-2002):

### Աշոտ Մալաքեանի հետ գործակցութիւնը
Պելմոնտոյի եւ Աշոտ Մալաքեանի միջեւ գործակցութիւնը սկսած է 1964-ին Մալաքեանի բեմադրած «Հարիւր հազար տոլար արեւուն տակ» (Cent mille dollars au soleil) ժապաւէնով:

#### Le Casse) ժապաւէնը
1971-ին հրապարակուած է Աշոտ Մալաքեանի բեմադրութեամբ «The Burglars» (Le Casse) ժապաւէնը, որուն բեմագիրներն են Հանրի Վերնոյ եւ Վահէ Քաչա, գլխաւոր հերոսը` Ժան-Փոլ Պելմոնտօ, որ Ազատ անունով հայ մաքսանենգ մըն է: Շարժապատկերին մէջ կը խօսուի այդ անուան իմաստին եւ հայկական  ուտեստեղէնի մասին, իսկ շարժապատկերին մէջ առանցքային նշանակութիւն ունեցող նաւը կը կոչուի «Արաքս»: Յոյն ոստիկանին դերը ստանձնած է Օմար Շերիֆ:

Շարժապատկերը նկարահանուած է 1971 թուականին, Յունաստանի մէջ, ուր այս առիթով հայկական միութիւններու կազմակերպած ճաշկերոյթին ներկայ եղած են` Օմար Շերիֆ, Հանրի Վերնոյ, Ժան-Փոլ Պելմոնտօ եւ ուրիշներ:

2015-ին իր որդին` Փոլ Պելմոնտօն, նկարահանած է իր հայրը «Պելմոնտոն Պելմոնտոյի աչքերով» (Belmondo Par Belmondo) վաւերագրական շարժապատկերին մէջ:

### Պելմոնտոյի մասնակցութիւնը Ազնաւուի յուղակրաւորութեան
Ժան-Փոլ Պելմոնտօ 5 Հոկտեմբեր 2018-ին մասնակցած է Շարլ Ազնաւուրի յուղարկաւորութեան:

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Պապա Քուհի Շիրազեցի

**Պապա Քուհի Շիրազեցի** (ՋԽԸ/948 - ՌԼԷ/1037 Ք․Յ․) Քրիստոսէն Յետոյ Տասերորդ ու Տասնմէկերորդ դարերու Պարսիկ Սուփի Սուրբ: Հաւանականաբար

ծնած Է այժմ Իրանի հարաւը գտնւող Շիրազ Քաղաքին մէջ։ Կ՚ըսուի թէ փոքր տարիքին հը յանդիպի Արաբ բանաստեղծ՝ մեծն Մութանապպիին եւ Հանրածանոթ սուփի, Արաբերենի Քերականագետ ու բառարանագետ՝ Ապու Մուհամմատ Ապտուլլահ իպն Տարասթուէհի հետ։

## References
Թասոս Ներանծիս

**Թասոս Ներանծիս** (), յոյն նախարար եւ երեսփոխան։

## Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Ծնած է Նիքէայի շրջանը։ Աւարտած է Աթէնքի համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը։

1974-էն քաղաքական գործունէութիւն ծաւալած է՝ քանիցս ընտրուելով Յունաստանի խորհրդարանի երեսփոխան։

2004-2007 տարիներուն ստանձնած է փոխնախարարի պաշտօններ, մինչ իր երեսփոխանական տարիներուն ունեցած է բեղուն գործունէութիւն։

Ան եղած է հայասէր, յունահայերու մօտիկ բարեկամ եւ Հայ դատի պաշտպան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նախարարներ
Ստորոգութիւն:Իրաւաբաններ
Վարուժան Հերկելեան

**Վարուժան արք․ Հերկելեան** (Պօղոս Հերկելեան, ), հայ արքեպիսկոպոս։ Ունեցած է կեղեցական, կրթական, հրատարակչական եւ գրական գործունէութիւն։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1946-ին Այնճար՝ աւազանի անունով Պօղոս: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ որմէ ետք յաճախած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքը զայն աւարտելով 1967-ին:

Ծառայած է որպէս ուսուցիչ եւ տնօրէն Այնճարի, Զահլէի եւ Թռչնոց Բոյնի մէջ: Իբրեւ հոգեւորական իր ծառայութիւնները տարածուած են Լիբանանի, Կիպրոսի եւ Յունաստանի մէջ:

1997-ի Օգոստոսէն 2014-ի Մայիսը եղած է Կիպրոսի Հայոց Թեմի Կաթողիկոսական փոխանորդ: 2003-ին ստացած է Արքեպիսկոպոսի կոչում:

## Գործունէութիւն
Տ. Վարուժան Սրբազան ունեցած է բեղուն եկեղեցական, կրթական, հրատարակչական եւ գրական գործունէութիւն: Ան հիմնադիրն է «Գառնի» մատենաշարին որ լոյս ընծայած է 41 հատորներ: 1993-էն սկսեալ կը հրատարակէ «Արծիւ» ամսաթերթը (www.ardziv.com) որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր:

1997-էն ի վեր կը հրատարակէ Կիպրոսի Առաջնորդարանի «Գեղարդ» լրատուն: Սփիւռքահայ մամուլին մէջ հանդէս եկած է բազմաթիւ յօդուածներով՝ ազգային-կրթական եւ մշակութային թեմաներով: Ցարդ հրատարակած է հինգ հատորներ․-

* «Հայաստանեայց Եկեղեցին Կիպրոսի Մէջ» (2003),
* «Ատանայի Վկաները եւ Ս. Ստեփանոս Վկայարանը – 1909» (2010),
* «Թղթակցութիւն Սահակ Բ. Կաթողիկոսի եւ Պետրոս արք. Սարաճեանի» (2010),
* «Կիպրոսի Թեմի Հովուական Կարգը եւ Թեմական Կազմաւորումը» (2011),
* «Տարագրութիւն, Որբեր, Մելգոնեան Հաստատութիւն» (2011)։

Անոր «Աւագ շաբաթ» հատորը լոյս տեսած է 2015-ին (846 էջ)։ Հատորը կ'ընդգրկէ Աւագ շաբթուան ընթացքին կատարուող եկեղեցական բոլոր աղօթքներն ու շարականները: Ան նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով սրբադասուած նահատակներու յիշատակին:

«Դիւան Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքի» մաս Բ., Էջմիածնի կաթողիկոսներու կոնդակներ (1705-1800) հատորը լոյս տեսած է Վարուժան արքեպիսկոպոսի աշխատասիրութեամբ:

Յաջորդ հատորները լոյս տեսած են Անթիլիասի տպարանէն` իբրեւ «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակի հրատարակութիւններ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցի
Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Վոլիպոլ (Արկագունդ)

[մինի|[Ալճերիա եւ Ճափոն, աղջկանց ազգային հաւաքականի մրցաշարք, Ողիմպիական խաղեր, 2012]]
**Վոլիպոլը (Արկագունդ)**, գնդակի մարզախաղ մը, որ կ'ունենայ երկու մրցակից խումբեր, վեցական մարզիկներէ կազմուած։

## Պատմական Ակնարկ
Սկիզբ առած է 1890-ական թուականներուն՝ ԱՄՆ-ի մէջ։ Հետագային անցած  է Ճափոն, Չինաստան եւ Ֆիլիփին։ Հոլոքէյ, *Մասաչուսեցի* մէջ, մարզանքի ուսուցիչ Ուիլիըմ  Կ. Մորկըն հնարած է այս խաղը, որովհետեւ ան կողովագնդակի խաղը շատ վայրագ նկատած է:

Սկզբնական շրջանին,  Մորկըն այս խաղը «Mintonette» կոչած է, զորս փակ սրահներու մէջ, իբրեւ ժամանց կը խաղցուէր, սակայն մասնակցող մարզիկներուն թիւը յաճախ կը փոխուէր:

Խաղին սկզբունքները առնուած էին Կողովագնդակէն եւ Թենիսէն:
ձախից|մինի|Ուիլիըմ Մորկըն

**Խաղին Օրէնքները**

* Խաղին  բուն օրէնքները գրի կ'առնուին Մորկընի կողմէ, որոնք կը տպուին 1897-ին:
* Այս խաղին հանդէպ հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերեն արական թէ իգական սեռերու մարզիկներ, ինչպէս նաեւ՝ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու զինուած ուժերէն մարզիկներ:
* 1916-ին խաղին օրէնքները որոշ չափով փոփոխութեան կ'ենթարկուին:
* 1922-ին ազգային առաջին մրցաշարքը տեղի կ'ունենայ Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
* 1928-ին կը հիմնուի ԱՄՆ-ի արկագունդի առաջին խումբը:
* Բացի 1944 եւ 1945 տարիներէն, մինչեւ 1949, արկագունդի մրցումները տեղի կ'ունենան միայն տղոց միջեւ:
* 1949-ին կը սկսին իգական սեռի մրցաշարքերը, իսկ 30 տարիքը բոլորած աղջիկներունը՝ 1977-ին:
* Համաշխարհային Ա. պատերազմին, շնորհիւ ամերիկացի զինուորներուն, խաղը մուտք կը գործէ Եւրոպական երկիրներ:
* 1947-ին Արկագունդի յանձնախումբը կը կազմուի Փարիզի մէջ, ապա կը հաստատուի Զուիցերիոյ մէջ՝ 1984-ին:
* Միջազգային արկագունդի մրցաշարքերը սկիզբ կ'առնեն 1913-ին, Մանիլայի մէջ:
* 1900-ի սկիզբէն մինչեւ յետ համաշխարհային երկրորդ պատերազմ, Ասիոյ մէջ, արկագունդի խաղերը տեղի կ'ունենան ներկայ դաշտերէն աւելի ընդարձակ դաշտերու մէջ, բայց աւելի ցած ցանցով եւ իւրաքանչիւր խումբէ՝ ինն մարզիկ:
* Արկագունդի յանձնախումբը կը կազմակերպէ բազմաթիւ մրցաշարքեր (1949-ին միայն տղոց, 1952-ին՝ աղջիկները եւս մասնակցելու իրաւունք կը ստանան):
* 1964-ին խաղը կը ներառուի Ողիմպիական խաղերուն մէջ, Թոքիօ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզանք
[[Ստորոգութիւն:Մարզաձեւեր]
Լողալը

մինի|աջից
**Լողալը** անհատական կամ խմբային մարզանք մըն է, որ կ'ընդգրկէ մարմինին բոլոր մկաններուն շարժումները: 

Մարդիկ այս մարզանքը կրնան կիրարկել փակ կամ բացօթեայ լողաւազաններու, ինչպէս նաեւ՝ ծովերու, լիճերու եւ գետերու մէջ: 

Լողալու մրցաշարքերը ներառուած են Ողիմպիական խաղերուն մէջ:

## Պատմական Ակնարկ
մինի|ձախից
* Ըստ հնաբաններու, այս մարզանքը սկիզբ առած է Եգիպտոսի մէջ, ՔԱ. 2500 տարիներ առաջ, որմէ ետք՝ Ասորեստանի, Յունաստանի եւ Ռումանիոյ մէջ:
* Յունաստանի եւ Հռոմի մէջ, լողալը ներառուած էր զինուորական մարմնամարզական ծրագիրին մէջ, իսկ նախակրթարան վարժարաններու կրթական ծրագիրին մէջ՝ միայն տղոց պարագային:
* Արեւելքի մէջ, լողալու մրցաշարքեր տեղի ունեցած են Ճափոնի մէջ Ք.Ա.36-ին: ԺԷ. դարուն, կայսերական հրովարտակով, պարտաւորիչ դարձած է դպրոցներուն մէջ:
* Լողալու կազմակերպուած մրցաշարքեր սկսած են ԺԹ. դարուն, նախքան Ճափոնի մուտքը՝ դէպի Եւրոպա եւ Արեւմուտք:
* Յոյները եւս, մերթ ընդ մերթ մրցաշարքեր կազմակերպած են:
* Հռոմէացիները, բացի իրենց շինած լոգարաններէն, շինած են նաեւ լողաւազաններ:
* Ք.Ա. առաջին դարուն, հռոմէացի կայսր Մայէգանաս յիշուած է իբրեւ տաք լողաւազան շինող առաջին անձը:

### Մրցաշարքեր
մինի|աջից
Այս մարզանքը համաշխարհային ճանաչում ունենցած է, Ողիմպիական մրցաշարքերէն ներս ներառուելէն ետք, 1896-ին՝ տղոց, իսկ 1912-ին՝ աղջիկներուն համար:

ՖԻՆԱ խորհուրդին կազմութենէն առաջ, տարօրինակ մրցոյթներ տեղի ունենցած են, օրինակ՝ 1900-ին, Սեն գետին մէջ (Ֆրանսա) 200 մեթր արգելապատով  մը մրցոյթ մը կազմակերպած են, որ ներառած է պատերու եւ նաւերու վրայէն մագլցիլ, ինչպէս նաեւ՝ անոնց տակէն լողալ: 

Տարբեր ժամանակներու ընթացքին, լողալու ախոյեանութիւն շահած են՝ Հունգարիա, Տենմարք, Աւստրալիա, Գերմանիա, Ֆրանասա, Մեծն Պրիթանիա, Ճափոն եւ Միացեալ Նահանգներ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզանք
Ստորոգութիւն:Մարզաձեւեր
Գրիգոր Աղանեան

**Գրիգոր Աղանեան** (7 Օգոստոս 1943, Քոքինիա, Յունաստան - 9 Յունիս 2025, Գոքինիա), յունահայ ոտնագնդակի մարզիկ։ Ան եղած է առաջին յունահայերէն, որոնք մաս կազմած են Յունաստանի ոտնագնդակի ազգային հաւաքականին, Դանիէլ Դանիէլեանէն եւ Վահագն Աբրահամեանէն ետք։  

## Կենսագրական գիծեր
Գրիգոր Աղանեան ծնած է Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին՝ 7 Օգոստոս 1943-ին, հայ գաղթական ընտանիքի մը յարկին տակ։ Ատափազարցի մայրը եւ Աֆիոնքարահիսարցի հայրը Փոքր Ասիոյ Աղէտի օրերուն, 1922-ին, քանի մը տարի Հիոս (կզղի, Իզմիրի դիմացը, Էգէական ծով) ապաստանելէ ետք, վերջնականապէս Փիրէայի Քոքինիա շրջանը կը հաստատուին։   

Աղանեան կ՛ աւարտէ Հայ Կապոյտ Խաչի «Զաւարեան» նախակրթարանը եւ ապա դասերու կը հետեւի արհեստագիտութեան դպրոցը, միաժամանակ իբրեւ ճախարակագործ աշխատելով մեքենայի գործատան մը մէջ։ Աւելի ետք կ՛ աշխատի ընտանեկան մսավաճառատան մէջ։

## Ոտնագնդակի մարզիկ
Առաջին անգամ ոտնագնդակ կը խաղայ Քոքինիոյ Հ․Մ․Ը․Մ․-ի փոքրերուն խումբին մէջ։ Շնորհիւ իր լաւ խաղարկութեան, 15 տարեկան հասակին՝ 1959-ին, մաս կը կազմէ Փիրէայի «Էթնիքոս» խումբին։ Պատանի տարիքին պատճառով փոխ կը տրուի «Նիքէա» եւ 1960-ին' «Փանէյալիօ» խումբերուն։  

1964-ին Փիրէայի «Օլիմպիաքոս» խումբի հաւաքականին մաս կը կազմէ եւ կը դառնայ խումբին գլխաւոր մարզիկներէն։ 1971-ին, կը ճակատի մարզիչին հետ՝ Լաքիս Փեթրոփուլոս, որ միաժամանակ Յունաստանի Ազգային խումբին մարզիչն էր նաեւ։ Մէկ տարուայ համար Զուիցերիոյ «Էֆ Սի Լաշօտէֆոն» (*FC La Chaux-de-Fonds*) ոտնագնդակի խումբին մարզիկը կը դառնայ։ Տարի մը ետք խումբին ժամանակաւոր մարզիչի դերը կը ստանցնէ։  

Յունաստան վերադառնալով «Փանէյալիօ» խումբին մարզիկը եւ մարզիչը կը դառնայ մինչեւ 1978, երբ վերջնականապէս կը լքէ ոտնագնդակի մարզիկի եւ մարզիչի ասպարէզը։  

1970-էն մինչեւ 1973 մաս կազմած է Յունաստանի Ազգային խումբի հաւաքականին։

Պատմութեան անցած են Օլիմպիաքոսի դարաւոր հակառակորդ «Փանաթինայիքոս» խումբին խաղցող Միմի Տոմազոյին հետ Աղայեանին ունեցած մենամարտութիւնները։ Այս ուղղութեամբ,«Օլիմպիաքոս»ի համակիրները հետեւեալ երկտողը ստեղծած են․- «Ո՞վ է ան որ Զօրավարը սպայ դարձուց,  Գրիգոր Աղանեանն է Հայաստանէն» (*Ποιος είναι αυτός που έκανε το Στρατηγό, λοχία;  Είν' ο Γρηγόρης Αγανιάν από την Αρμενία.*)

## Տիտղոսներ
Օլիմպիաքոս խումբին հետ․

* Երկու անգամ Յունաստանի ոտնագնդակի ախոյեան՝ 1966 եւ 1967
* Երկու անգամ Յունաստանի Բաժանակակիր՝ 1965 եւ 1968

  

## Տե՛ս նաեւ

* Քոքինիոյ հայկական գաղութը
* Դանիէլ Դանիէլեան

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հ․Կ․Խ․«Զաւարեան» վարժարանի 90-ամեակին առթիւ Յուշամատեան

## Արտաքին յղումներ

# Լաքիս Փեթրոփուլոս
# Էֆ Սի Լաշօտէֆոն
# Օլիմպիաքոս
# Էթնիքոս
Ստորոգութիւն:7 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Քոքինիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Ստորոգութիւն:Հայ մարզիկներ
Ստորոգութիւն:1943 ծնունդներ
Չորս եղանակ (բաղնիք)

**Չորս եղանակ բաղնիք** (պարսկերէն՝ حمام چهارفصل), կը գտնուի Իրանի Արաք քաղաքին մէջ։ Ան կը թուագրուի Ղաճարական Պարսկաստանի ժամանակաշրջանին եւ ունի երկու առանձին բաժիններ` կանանց ու տղամարդոց համար։ Ժամասենեակի յախճապակէ աշխատանքը եւ հիւսաձեւ սիւները, ինչպէս նաեւ` բաղնիքի ամբողջ յատակագիծը հետաքրքրութիւն կը շարժեն։ Կառոյցը վերակառուցուած է որպէս թանգարան` անհրաժեշտ վերանորոգումներէ ետք։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Panorama_of_4_Season_bathroom.jpg|ձախից|մինի|Չորս եղանակ բաղնիքի համայնապատկերը
Չորս եղանակ բաղնիքը Արաքի մէջ Իրանի ամենաընդարձակ բաղնիքը եղած է։ Ան կառուցուած է Ղաճարական շրջանին` Հաճի Մուհամմատ Իպրահիմ խանսարիի կողմէ։ Շէնքին ներսը առկայ յախճապակիէ ձեւաւորումը կը ցուցադրէ մարդիկ, կենդանիներ եւ բոյսեր։ Բաղնիքի չորս անկիւններուն պատկերուած տարուան չորս եղանակները կապուած են շինութեան անուանման հետ։ Բաղնիքը միակն է, ուր առանձացուած մաս կայ կրօնական փոքրամասնութիւններուն համար։ Չորս եղանակ բաղնիքը ներառուած է Ազգային ժառանգութեան ցանկին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* en.rasekhoon.net 
Ստորոգութիւն:Ազգային թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Իրան
Ստորոգութիւն:Իրանի ճարտարապետութիւն
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Իրանի մէջ
Ստորոգութիւն:Իրանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Լուցկի ծախող աղջիկը (պատմուածք)

մինի|աջից|Հելեն Սթրեթըն (Լուցկի ծախող աղջիկը), 1899
**Լուցկի ծախող աղջիկը,** եռալեզու հեքիաթ մը, Դանիացի Հանս Քրիստիան Էնտըրսընի կողմէ գրուած: Լոյս տեսած է 1845-ին։

## Նիւթը
Հեքիաթը կը պատմէ լուցկիներ վաճառող փոքրիկ աղջկայ մը մասին, որ կը մահանայ Ամանորի նախօրեակին.  աղջիկը կը նախընտրէ  տուն չվերադառնալ` վախնալով դաժան հօրմէն։ Ամէն անգամ, երբ ան կը վառէ լուցկին, որպէսզի տաքնայ, անոր աչքերուն առջեւ կը յայտնուին լուսաւոր պատկերներ՝ իւղոտ բադը, որ ափսէէն դուրս գալով աղջկան քով կ'երթայ, ամանորեայ եղեւնին խաղալիքներով, մահացած մեծ մայրը, եւ այլն: Առտու աղջիկը կը գտնեն սառած` վառած լուցկիներու տուփով։

## Գլխաւոր գաղափարը
«Լուցկի ծախող աղջիկը» հեքիաթին մէջ Էնտըրսըն կը խոնարհի այն փոքրիկ աղջկան առջեւ, որ կը  փորձէ փրկել իր ընտանիքը`լուցկիներ վաճառելով: Ան ողբերգական վախճան մը կ'ունենայ՝ զինք սառած կը գտնեն փողոցը, տան մը պատին տակ:

Աղքատ աղջիկը չի նմանիր իր շուրջը գտնուող մարդոց, որովհետեւ անոր հոգին մաքուր է հրեշտակի պէս:

Հերոսուհին կոչուած է մեղմելու անխիղճ մարդոց հոգիները, վերականգնելու մաքուր զգացումները, որոնք թաքնուած են իւրաքանչիւր մարդու հոգիին խորքը: Գրողը կոչ կ'ուղղէ ողորմած ըլլալու, որովհետեւ ԻԱ. դարուն մեծ թիւով երեխաներ կարեկցանքի եւ օգնութեան կարիքը ունին:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
*"The Little Match Girl" Jean Hersholt's English translation
*"The Little Match Girl" in the New Normal Reader
*''Den Lille Pige med Svovlstikkerne'' Original Danish text
*Surlalune: The Annotated Little Match Girl
*"The Little Matchgirl" Creative Commons audiobook
*"The Little Match Girl 1902 Adaptation (downloadable)" at the British Film Institute
*David Lang's passion
*English translation (full text) from "Andersen's Fairy Tales" 
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Կաղանդի կոճղ կարկանդակ

ձախից|մինի
մինի
**Կաղանդի կոճղ կարկանդակ** *(La bûche de Noël)*, աւանդական Ս. Ծննդեան կարկանդակ՝ կոճղի տեսքով։ Տարածուած է Ֆրանսայի մէջ։ Կարկանդակին սովորական պատրաստութիւնը յառաջացած է ԺԹ. դարու Ս. Ծննդեան խորհուրդէն։ Աւելին, այս աւանդոյթը կը վերագրուի Միջնադարուն: Կարկանդակը յաճախ կը մատուցուի մէկ ծայրը կտրուած կոճղի տեսքով։ Կեղեւը կը պատրաստուի վրան պատառաքաղով գիծեր քաշելով, իսկ վրան շաքարի փոշի ցանելով։ Կարկանդակին այլ զարդարանքներէն կրնան ըլլալ ծառի ճիւղեր, Կաղանդ պապուկներ, թարմ հատապտուղներ եւ սունկեր։ Աւանդաբար, այս կարկանդակը կը պատուի կարագով եւ կը զարդարուի եղեւնիի տերեւներով:

## Աւանդութիւն
Իբրեւ կրակի ծէս, Միջնադարուն այս իրադարձութիւնը կը նշէր ձմեռնային արեւադարձին գալուստը։ Իւրաքանչիւր ընտանիք կ'այրէր փայտի մեծ կտորներ՝ տունը տաքցնելու համար: Երբ անոնք փայտին հսկայ գերանը կտրելով տուն կը բերէին, մեծ կրակի մը շուրջ կը հաւաքուէին տանտէրերը, ծնողները, ընտանիքները, հարազատները ծառաներն  ու դրացիները։

24 Դեկտեմբերի երեկոյեան, վառարանին մէջ մեծ գերան մը կ'այրէին, որ շատ դանդաղ կը սպառէր, նախընտրաբար՝ Ս. Ծննդեան յաջորդող տասներկու օրերուն ընթացքին: Ընդհանրապէս կ'ընտրէին պտղատու ծառի մը բունը, որ կ'երաշխաւորէր յաջորդ տարուան լաւ բերքը: Գերանը կ'օրհնէին արմաւենիի կամ դափնիի ճիւղերով։ Այրելու ընթացքին գերանը կարգ մը շրջաններու մէջ գինիով կը ջրէին, որպէսզի լաւ բերք ապահովէր, կամ աղով, որպէսզի կախարդներէն պաշտպանուէին։ Յաճախ մոխիրը տունը կը պահէին՝ կայծակէն պաշտպանուելու համար։

ԺԲ. դարուն այս աւանդութիւնը կ'ընդունուի կաթոլիկ եկեղեցւոյ կողմէ: Սակայն այս ծէսին քրիստոնէական բնոյթ հաղորդելու համար, գերանները այրելէ առաջ կրօնականներու կողմէ սուրբ ջուրով կը սրսկուէին: Այնուհետև կրակը պէտք էր կանոնաւոր կերպով սնանէր, բայց առաջին հերթին անիկա պէտք էր անընդհատ այրէր 24 Դեկտեմբերի իրիկունէն մինչեւ աստուածայայտնութիւն։ Ըստ աւանդութեան՝ գերանը լուսաւորելու համար պատասխանատու էին ընտանիքին երիտասարդ աղջիկները՝ օգտագործելով նախորդ Ս. Ծննդեան գերաններու խարոյկին մնացորդները։

Աւելի ուշ, գերանները կը զարդարէին մամուռով եւ իբրեւ այս հին սովորութեան յիշեցում, անոնցմով կը զարդարէին Ս. Ծննդեան ճաշասեղանները: Այն ատեն է, որ Փուաթու Շարանթ (Poitou-Charentes) շրջանէն ֆրանսացի հրուշակագործ մը կ'որոշէ գերանը փոխարինել անուշեղէնով: 1945-ին անիկա կը սկսի հրամցուիլ  այսօրուան իր տեսքով: 
## Ծանօթագրութիւններ
Ս. Ծննդեան Գուլպաներ

մինի
**Ս. Ծննդեան գուլպաներ,** Անգլիական եւ հիւսիսային ամերիկեան սովորութիւն է Կաղանդին կամ Ս. Ծննդեան առիթով տրուելիք նուէրները կարմիր գուլպաներու մէջ զետեղելը:  

## Աւանդութիւն
Ըստ աւանդութեան, Կաղանդ պապան ծխնելոյզէն կ'իջնէ: Դիւրացնելու համար անոր գործը, իւրաքանչիւր ընտանիքի անդամի գուլպան կախուած կ'ըլլայ տան կրակարանին վրայէն եւ կամ դրուած՝ Կաղանդի ծառին տակը, որուն մէջ Կաղանդ պապան նուէրները կը դնէ եւ կը մեկնի:

Կ'նթադրուի, որ Ս. Ծննդեան գուլպաներու աւանդութիւնը սկիզբ առած է Ս. Նիկողայոսի օրերէն:

Ս. Ծննդեան կարգ մը պատմութիւններու մէջ, Ս. Ծննդեան գուլպաներու պարունակութիւնը խաղալիքներ եղած են, զորս երեխան կը ստանար Կաղանդ պապայէն:

Երբեմն մարդիկ իրենց ամանորեայ գուլպաները կը կախէին մահճակալին սիւներէն, որպէսզի Կաղանդ պապան զայն լեցնէր իրենց քնացած միջոցին:

## Գուլպայ կախելու սովորութիւնը հայոց մէջ
Հայերու մօտ, գուլպաներու մէջ նուէրներ հաւաքելու սովորութիւնը այնքան հին է, որքան Նաւասարդեան տօնը, զոր կը տօնէին Օգոստոսին: 

Նաւասարդեան տօնը Պարսկահայքի Սալմաստ գաւառին մէջ վերանուանուած էր Խլվլիկի տօն: Հոն Խլվլիկը բրդոտ գլխարկով, արական սեռին պատկանող սատանայ կը համարուէր, որ չափահասներուն եւ երեխաներուն թշնամին կը համարուէր: Իսկ ուրիշ տեղ Խլվլիկ կը կոչուէր 8-12 տարեկան երեխաներու այն խումբը, որ Խլվլիկի տօնին՝ Նաւասարդին, այցելելով համագիւղացի դրացիներուն, երդիքներէն գուլպայ կախելով չամիչ, ընկոյզ, փշատ, կաղին եւ վանատուրեան այլ միրգեր կը պահանջէին: Ճիշդ նոյնը կ'ընէին Ակնի երեխաները՝ 31 Դեկտեմբերին:
 
Կաղանդչէքի գուլպաներու աւանդութիւնը պահպանած է նաեւ Խարբերդի, Արաբկիրի, Բալուի, Պոլսոյ եւ անոնց շրջակայքը ապրող ժողովուրդը, զուտ ազգային «կախու-կախուկ» անուանումով: Պատմական Հայաստանի բոլոր ազգագրական շրջաններուն մէջ 12-14 տարեկան պատանիները կը շրջէին տանիքէ տանիք, բակէ բակ եւ, վերոյիշեալ «կախի» երգերը երգելով, նուէրներ կը պահանջէին: Երդիքի լուսամուտերէն կ'երկարէին ոչ միայն իրենց մեծ մայրերուն հիւսած երկարաճիտ ու զարդանաշխուած գուլպաները, այլեւ՝ կերկարէին տոպրակ, քթոց, սալա (կողով), դդում եւ գուլպայ: Տանտէրը պարտաւոր էր զանոնք լեցնել չոր միրգով, միաժամանակ անոնց մէջ դնելով գաթա, հաւ, հաւկիթ եւ այլ ուտելիքներ: Հաւաքուած բարիքներով ուրախութեան սեղան կը սարքէին, որուն կրնային մասնակցիլ միայն տուեալ խումբին անդամները: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Նոր Տարի
Ստորոգութիւն: Նոր Տարուան աւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Տօնածառ
Ստորոգութիւն: Կաղանդ
Ստորոգութիւն: Ս. Ծնունդ
Քասախ գետ

**Քասախ**, գետ Հայաստանի Արագածոտնի եւ Արմաւիրի մարզերուն մէջ։ Երկայնքը՝ 89 քմ է, աւազանին մակերեսը՝ 1480 քմ2։

Քասախի ակունքները երեք գետակներ են, որոնցմէ ձախ օժանդակը՝ Քարաղբիւր, սկիզբ կ'առնէ Փամբակի լեռներուն հարաւային լանջերէն, կը հոսի նախկին Ախուրեանի շրջանով։ Աջակողմեան միւս երկու՝ Դազքենդ եւ Ծաղկահովիտ օժանդակները սկիզբ կ'առնեն Արագածի հիւսիսային լանջերէն, կը հոսին Արագածի շրջանով, մեծ մասամբ կը հոսին հարթ մարգագետիններով, եւ Ռյա Թազա գիւղին մօտակայքը կը միախառնուին աջ կեդրոնական հոսանքին։ 

Քասախը վերին հոսանքին մէջ դանդաղահոս է եւ սակաւաջուր, իսկ միջին հոսանքին մէջ կը դառնայ  բաւական ջրառատ ու արագահոս։ Վերին հոսանքին գետին հունը շուրջ 8 ամիս կը ցամքի: Մշտական հոսք ունի Ապարանէն սկսեալ, ուր անոր մէջ կը թափին յորդառատ աղբիւրներէն գոյացած քանի մը ջրառատ գետակներ։ Կը հոսի հարաւ-արեւելեան ուղղութեամբ եւ Ապարանի ջրամբարէն հարաւ, Ափնագիւղ գիւղէն արեւելք կը թեքի դէպի հարաւ եւ, աջէն իր մէջ առնելով Գեղարոտ վտակը, կը մտնէ Քասախի կիրճը։ Աւելի ջրառատ եւ սրընթաց է Քասախի միջին հոսանքը, յատկապէս Աշտարակի եւ Օշականի մօտակայքը, ուր գետին հովիտը մինչեւ 200 մ բարձր հասնող խոր ձոր է։ Օշական գիւղէն ցած՝ Քասախը դուրս կու գայ Արարատեան դաշտ եւ, աջէն իր մէջ ընդունելով Ամբերդ վտակը, գետաբերանային մասին մէջ կը բաժնուի քանի մը բազուկներու եւ ձախէն կը միանայ Սեւ ջուրին։

Ստորին հոսանքին մէջ՝ Արարատեան դաշտին սահմաններուն, Քասախի ջուրերը գրեթէ ամբողջովին կ'օգտագործուին շրջակայ գիւղերու ցանքի տարածութիւնները եւ այգիները ոռոգելու համար։ Այդ պատճառով, հոն ամրան ամիսներուն (ջուրի ամէնէն ուժեղ գոլորշիացումներու շրջանին) Քասախը կը ցամքի։

## Այլ անուններ
Քասախ գետը տարբեր ժամանակներու ընթացքին նշանաւոր եղած է նաեւ հետեւեալ անուններով՝ Ապարան, Խարգախ, Խարսաղ, Կսզախ, Կասագ, Կասախ, Կասսախ, Կարբի, Կարբիի ջուր, Կարբի ջուր, Կարբո ջուր, Կարբվո ջուր, Կարբու ջուր, Կարպի, Կարփի, Ղազախ, Վսղարշապատի գետ, Քասախ, Քարբի, Քարբւոյ ջուր, Քարսախ, Քարսահ, Քարսահղ, Քարսաղ, Քարփի, Քացախ, Քսաղ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Օշական տեսարան 20.jpg|Քասախ գետը Օշականի մէջ
Պատկեր:Քասախի կիրճը, Սաղմոսավան.JPG|Քասախի կիրճը, Սաղմոսաւան
Պատկեր:Օշականի կամուրջը.jpg|Օշականի կամուրջ


## Ծանօթագրութիւններ
Սուփերքալիֆրաճիլիստիքեքսփիալիտոշիուս

մինի|Սուփերքալիֆրաճիլիստիքեքսփիալիտոշիուս
**Սուփերքալիֆրաճիլիստիքեքսփիալիտոշիուս** (անգլ․՝ Supercalifragilisticexpialidocious), երգ․ Ռոպերթ եւ Ռիչարտ Շըրմեն եղբայրներուն յօրինում։  Ընդգրկուած է Մերի Փոփինս ծապաւէնի երգակցութեան (1964)։  Երգը մեկնաբանած են Ճիւլի Անտրիուս եւ Տիք Վան Տայք դերասանները։ Ա․Մ․Ն․ «AFI 100 Տարի ․․․ 100 Երգ» ցուցակին մէջ գրաւեց 36-րդ դիրքը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Ա․Մ․Ն․ «AFI 100 Տարի ․․․ 100 Երգ» ցուցակ 

Ստորոգութիւն:Երգեր ըստ լեզուի
Ստորոգութիւն:Երգեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Շարժապատկերի երգեր