open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հուր (ամսագիր)

**Հուր**, գրական, գիտական եւ հասարակական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1971-1974 թուականներուն, Թեհրանի մէջ (հայերէն եւ պարսկերէն)։ Խմբագիր՝ Գ. Հովակիմեան։ Տպագրած է հայ եւ պարսիկ ժողովուրդներու պատմական ու մշակութային կապերն ու փոխյարաբերութիւնները լուսաբանող յօդուածներ, ուսումնասիրութիւններ, բանասիրական գործեր։ Ծանօթացուցած է իրանահայ կեանքին, տպագրած հայ գրողներու գործեր, մանկավարժութեան վերաբերող ուսումնասիրութիւններ, մատենագիտական նիւթեր, ճանբորդական յուշագրութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
ՀՊՃՀ բանբեր

**Բանբեր Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի. Մոդելաւորում, օպտիմալացում, կառավարում**, բաժինը կը պարունակէ գիտութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ հանդիպող զանազան խնդիրներու լուծման համար անհրաժեշտ մաթեմատիկական, ֆիզիկական, ելեկտրոնային, նանոտեխնոլոգիաներու վրայ հիմնուած եւ այլ բնոյթի մոդելներու կառուցման գիտագործնական ասպեկտները։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Յուշարար-Միութիւն

**Յուշարար-Միութիւն** (արեւմտահայերէն՝ **Յուշարար-Միութիւն**), տեղեկատու ամսաթերթ։ ՀԲԸՄ կեդրոնական վարչութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1961 թուականէն, Նիւ Եորքի մէջ։ Ստեղծուած է «Միութիւն» եւ «Յուշարար» պարբերականներու միաւորումով։ Խմբագիր՝ Ա. Փօլատեան (1961-1990 ), 1990 թուականէն՝ խմբագրական խորհուրդ։

## Գործունէութիւն
«Յուշարար միութիւն»-ը (ինչպէս ժամանակին «Միութիւնը» եւ «Յուշարարը») կ'աջակցէր ՀԲԸՄ-ի գործունէութեան, կը լուսաբանէր միութեան եւ անոր մասնաճիւղերու ձեռնարկները։ Կը հրատարակէ ՀԲԸՄ-ի ընդհանուր ժողովներու արձանագրութիւններ, ելոյթներ, հանգանակութիւններու ցուցակներ, սփիւռքահայ մշակութային կեանքի մասին տեղեկութիւններ, հայկական կրթական հաստատութիւններու գործունէութեան վերաբերեալ նիւթեր եւ այլն։ Հոն Տպագրուած են Ա. Չօպանեանի, Պ. Նուպարի, Ֆ. Նանսենի, Ս. Գարակէօզեանի, Ա. Մանուկեանի եւ այլոց նամակները, գրագրութիւններ Սովետական Հայաստանի զանազան հաստատութիւններու հետ, թղթակցութիւններ հայրենիքէն։ Կարեւոր տեղ յատկացուցած է 1946—1948 թուականներու հայրենադարձութեան, արձագանգած՝ յետպատերազմեան տարիներուն սփիւռքահայութիւնը յուզող իրադարձութիւններուն։ 

«Յուշարար միութիւն»-ին մէջ աշխատակցած են Բ. Նուրիկեանը, Մ. Թիրեաքեանը, Հ. Անտոնեանը, Ա. Նազարը, Ա. Մանուէլեանը, Լ. Զ. Սիւրմէլեանը, Զ. Գալեմքեարեանը, Ա. Պետիկեանը, Աւետիս Քեյը, Պետրոս Կէօլճիկը, Գ. Սարաֆեանը, Շահան Նաթալին, Դ. Միրագենցը, Ա. Թերզիպաշեանը, Լ. Կերտանը եւ ուրիշներ։ Տպագրած է նաեւ Յովհաննէս Թումանեանի, Վահան Թէքէեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Դանիէլ Վարուժանի, Եղիշէ Չարենցի, Յովհաննէս Շիրազի, Պարոյր Սեւակի եւ այլոց ստեղծագործութիւնները։ 

«Յուշարար»-ը 1927 թուականէն ունեցած է անգլերէն էջ, 1947 թուականէն՝ «Hoosharar» բաժին, որ 1952 թուականէն լոյս կը տեսնէ որպէս առանձին պարբերական (խմբագիրներ՝ Մ. Յովսէփեան, Ա. Գույումճեան, Վ. էքսէրճեան, Ս. Թովմասեան, Ռ. Սարեան, Պ. Նորհատք)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
ՀՊՄՀ Գիտական Տեղեկագիր

**Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Գիտական Տեղեկագիր**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Սերժիոս Ռէշայնացի

Սէրժիոս Ռէշաինացի (Ռաս Ուլ Այն, Այն Վարդա, Թէօտոսիպոլիս)։ Վեցերորդ դարու բժիշկ, քահանայ, թարգմանիչ։ Յայտնի է բժշկական աշխատութիւններու իր Յունարենէն Սրիաներէնի (քիրստոնէական Արամերէն, ոչ ճշգրիտ՝ Ասորերէն) թարգմանութիւններով, որոնք Ապպասիներու թագաւորութեան ժամանակ 8-րդ դարու վերջերուն 9-րդ դարի սկզբին թարգմանուեցան Արաբերէնի։ 

Ռէշանիան (Սրեաներէնով՝ Ռիշ Այնօ), ուր ան ծնած էր այդ ժամանայկուայ մտաւորականութեան կեդրոններու՝ Եդեսիոյ եւ Մծբինի մէջտեղը կը գտնուէր, հիւսիսային Միջագետքի մէջ (Պատմական Հայաստանի Յարաւային սահմանին)։

Իններրորդ դարու թարգմանիչ Հունայն Իպն Իսհաքը տուած է քսան վեց բժշկական բնագրերու անուններ որոնք Սերժիոսը թարգմանած է Սրեաներէնի (քիրստոնէական Արամերէն)։ Ասոնք առաջին նշանակալից թարգմանութիւնը կը հանդիսանան Յունարենէն այսպէս կոչուած Սեմանկան ոեւէ լեզուի մը (Արաբերէն, Շումերերէն, Աքքատերէն, Ասորերէն, Արամերէն, Եբրայերէն եւն․․․)։ Հաւանաբար այս թարգմանութիւնները Սերժիոսի Աղեքսանտրիոյ մէջ ուսանած ժամանակնուայ դասագիրքերն էին։ Ան նաեւ այլեւայլ գործեր թարգմանած է, ինչպէս Արիստոտէլի Ստորոգութիւնները (Քաթէկորիաներ), «Ներածութիւն Պորփիւրի» (Իսաղոկին), եւ այսպէս կոչուած «Կարծեցեալ-Դիոնիսիոս Արիոպագացի»-ի Աստուածաբանական գործերը։ Ս․ Ռէշայնացին ունի իր անձնական գործերը, ինչպիսին է «Լուսինի ազդեցութիւնը Արեգակի շարժումին վրայ»։

Վերջերս, կրկնագիր մագաղաթ մը «Գալինոս»-ի (Գալէն Պերգամոնցի) լուսանցքագրութիւններով, Սերժիոսի կողմէն Յունարենէն Սրեաներէնի թարգմանուած, գիտնականներու ուշադրութիւնը գրաւեց։ Ան կը բովանդակէ գլուխներ Գալինոսի վաղօրօք կորսուած «Դեղախոտերու Մասին» գիրքէն։ Ձեռագիրը կը վերագրուի ԺԱ (11-րդ) դարուն իսկ լուսանցքագրութիւնները որոնք կ՛ընդգրկեն Ս․ Ռէշանիացիի թարգմանութիւնները կը վերագրուին Թ (9-րդ) դարին։ Բնագրին ընթերցանումը եւ ուսումնասիրութիւնը էական կը համարուի, քանզի կը պարզէ այն դերը զոր Սերժիոսը խաղաց բժշկական գիտութիւնը Յունարէնէն Արաբերէնի (Սրեաներէնի միջնորդութեամբ) փոխանցելուն մէջ։ Գալինոսի աշխատութեանց Սերժիոսի թարգմանութիւնները կը ընդօրինակուէին ու կրկին կ՛ընդօրինակուէին դարեր շարունակ, վերջ ի վերջոյ հանդիսացան այն կամուրջը որուն միջոցաւ Հին Յունացիներու բժշկական փորձագիտութիւնը փոխանցուեցաւ Իսլամական աշխարհին։ Սրեաներէն բնագրերը շատ աւելի դիւրին էր թարգմանել Արաբերէնի քանզ թէ Յունարէն Սկզբնագրէն։

Թէեւ Սերժիոսը սերտ կապի մէջ էր մեծաւ մասամբ Նեստորականութիւնը դաւանող գիտնականներու հետ, ան միաբնութենական (Ոչ-քաղկեդոնական ուղափառ, նոյն Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դաւանանքը) քահանայ էր։ 535-ին Անտիոքի ուղափառ պատրիարք Եփրեմը՝ զանոր գործուղեց Հռոմ, ուրկէ ան Ագապետոս Ա․ Պապին ուղեկցեցաւ դէպի Կոստանդնուպօլիս, ուր ան մահացաւ յաջորդ տարին։

## Աղբիւրներ

* Marshall Clagett, *Greek Science in Antiquity*, pp. 180–181. New York: Abelard-Schuman, 1955; Dover, 2001. 
* Catholic Encyclopedia, Syriac Language and Literature (1912)

## Ծանօթագրութիւններ
Յոյս (ամսագիր, Իսթամպուլ)

**«Յոյս»**, հայակական ազգային, կրօնական, բարոյագիտական, իմաստասիրական եւ բանասիրական ամսագիր։ Արմաշի Ս.Աստուածածին վանքի միաբանութեան հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 1864-1877-ին, Արմաշի մէջ, խմբագիր՝ Խ. Աշըքեան։ Տպագրած է կրօնաբարոյախօսական նիւթեր, հայ եկեղեցւոյ պատմութեան, ծէսերուն ու տօներուն, աւանդութիւններուն, կրօններու պատմութեան, հայերու հեթանոսական հաւատալիքներուն, օտար ազգերու կենցաղին ու սովորութիւններուն նուիրուած յօդուածներ, հաղորդումներ։ Զետեղած է նաեւ բնախօսական-բնագիտական, մանկավարժական, առողջապահական բնոյթի նիւթեր, բանաստեղծութիւններ, կենցաղային խորհուրդներ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ուխտասարի ժայռապատկերներ

**Ուխտասարի ժայռապատկերներ** (նաեւ՝ Ուղտասարի ժայռապատկերներ, հազարաւոր ժայռապատկերնեէն կազմուած նախնադարեան հնավայր՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Սիւնիքի մարզի եւ Արցախի Հանրապետութեան, Շահումեանի շրջանի (քարվաճառեան հատուածին) սահմանագօտիին մէջ։ 

Աշխարհագրօրէն անիկա կը տարածուի Սիւնիքի բարձրաւանդակին կեդրոնական հատուածին մէջ գտնուող Ուխտասար եւ Ծղուկ լեռներուն շրջակայքը։

### Անուան ծագումը
Հնավայրին անունը յառաջացած է տարածքին մէջ գտնուող լերան անունէն, որուն ծագման վերաբերեալ երկու վարկած կայ։ Անոնցմէ մէկուն համաձայն՝ մարդիկ լեռը նմանեցուցած են ուղտի, որմէ ալ յառաջացած է լերան «Ուղտասար» անունը։ Միւսները կը պնդեն, որ անիկա ուղտի հետ որեւէ առնչութիւն չունի եւ կը պնդեն, որ անցեալին այդ տարածքը ուխտատեղի մը եղած է, որմէ ալ յառաջացած է լերան Ուխտասար անունը։

Ուխտասար նախաքրիստոնէական հնավայրը այսօր Տաթեւին հաւասար զբօսաշրջիկ կ'այցելէ:

### Փաստեր
Ուխտասարի ժայռապատկերներուն  խորհրդանշանները կը բացայայտեն, որ անոնք հազարաւոր տարիներու ընթացքին եղափոխուելով ու զարգանալով` հասած են մինչեւ մեր օրերը: Թէեւ դարերու ընթացքին անոնց իմաստն ու բովանդակութիւնը փոփոխուած են (երբեմն նոյնիսկ` մոռցուած), սակայն ձեւութային առումով անոնք մնացած են գրեթէ նոյնը: Ու ամենակարեւորը, երբեմն ընդհատուած ըլլալով հանդերձ, անոնց շղթան չէ կտրուած: Այս մէկը կ'ապացուցէ, որ նախնադարէն ի վեր  մշակութային նոյն յատկանիշները կրող ժողովուրդ մը կը շարունակէ գոյատեւել նոյն տարածքին` Հայկական Բարձրաւանդակին վրայ: Այսինքն հայ ժողովուրդը բնի՛կ է, ոչ թէ` եկուոր:

## Պատկերասրահ
 
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 118.jpg|
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 103.jpg|
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 107.jpg|
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 132.jpg|
 
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 168.jpg|
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 199.jpg|
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 188.jpg|
Ughtasar Petroglyphs, Armenia Ուխտասարի ժայռապատկերներ, Հայաստան (15.09.2019) 178.jpg|

## Ծանօթագրութիւններ
Նիւրնպերկ

**Նիւրնպերկ** (գերմ.՝ Nürnberg), քաղաք Գերմանիոյ մէջ։ Տեղակայուած է Պաւարիոյ կեդրոնական մասին մէջ, Փեկնիթզ (Pegnitz River) գետի մօտ։

Քանի մը վարկած կայ, թէ ուրկէ յառաջացած է Նիւրնպերկ անունը։ Ամէնէն տարածուած վարկածը այն է, որ այդ անունը յառաջացած է «nor» բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «քարքարոտ ժայռ»։

Նիւրնպերկը նշանաւոր է Խաղալիքներու թանգարանով։ Միջնադարուն Նիւրնպերկ քաղաքը կը համարուէր խաղալիքներու արտադրութեան կեդրոնը։

Նիւրնպերկ քաղաքը նշանաւոր է նաեւ իբրեւ Ատոլֆ Հիթլերին ամէնէն սիրելի վայրերէն մէկը։

Նիւրնպերկի կարեւոր իւրայատկութիւններէն է նաեւ Ս. Ծննդեան շուկան։

Քաղաքին կեդրոնական հրապարակները կը լեցուին բազմաթիւ առեւտրականներով ու կրպակներով, եւ այդ տօնակատարութիւնը կը տեւէ  3-4 շաբաթ՝ մինչև Ս. Ծնունդ։ Այդ ընթացքին Նիւրնպերկ կ'այցելէ աւելի քան 2 միլիոն զբօսաշրջիկ։

8 Դեկտեմբեր 1835--ին Նիւրնպերկէն Ֆյուրտ երկաթուղիով կը շարժի Գերմանիոյ առաջին գնացքը։
ձախից|մինի|310x310փքս|Կայսերական Պալատը

## Ծանօթագրութիւններ
Տոլչէաքուա

**Տոլչէաքուա** (իտալ․՝ Dolceacqua), Իմփերիա, Լիկուրիա, Իտալիա․  Իմփերիոյ գաւառի միջնադարեան քաղաք։  Կը գտնուի Ֆրանսայի եւ Իտալիոյ սահմանին վրայ։  

## Տեղեկութիւններ
Տոլչէաքուա Իմփերիա գաւառին համայնք (քաղաքապետութիւն) մըն է։  Տարածուած է Ռեպուֆաօ լերան լանջերուն։  Տորիա Բերդը* կ՛ իշխէ Տոլչէաքուային վրայ։  Անոր շուրջը զարգացած է քաղաքը, որ պահպանած է իր միջնադարեան տեսքը։  Տոլչէաքուա կը գտնուի «Ճովանի Մորշօ Պատկերասրահ»ը։

*<u>Տորիա Բերդ</u>․ բերդին անունը առաջին անգամ կը յիշուի 1177-ի արձանագրութիւններու մէջ, «Տուլցանայի բերդ» անունով (Տուլցանա․ Տոլչէաքուայի ԺԲ․ դարու անունը) իբրեւ Ներվիա հովիտին Վենթիմիլիա կոմսութիւններու սեփականութիւն։*

Կը գտնուի Ճենովայէն 120 քլ․ հարաւ-արեւմուտք, Իմփերիայէն (քաղաք) 35 քլ․ արեւմուտք, Ֆրանսայի սահմաններուն մօտ։  Տարածութիւնն է 20,2 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւը 2 078 է։  Սահմանակից է Այրոլէ, Ափրիքալէ, Պռէյ սիւռ Ռոյիա (Ֆրանսա), Քամփոռոսօ, Իզոլապոնա, Փերինալտօ, Ռոքեթա Ներվինա, Սան Պիաճօ տելա Չիմա եւ Վենթիմիլիա քաղաքապետութիւններուն հետ։  Քաղաքը կը ճեղքէ Փէյթավինօ գետը, Ներվիա գետի հարկատուներէն։ 

## Պատկերասրահ

Dolceacqua40 - Panorama del paese vecchio.jpg
Dolceacqua35 - Il castello dei Doria e scorcio del paese vecchio con il ponte medioevale.jpg|Տորիա բերդը
Dolceacqua05 - Il ponte medioevale.jpg|Միջնաքդարեան կամուրջը
Dolceacqua BMK.jpg
Dolceacqua03 - Chiesa di S. Antonio Abate.jpg|Սան Անթոնիօ վանքն ու եկեղեցին
Dolceacqua-IMG 0161.JPG|Սան Անթոնիօ վանք
Dolceacqua-IMG 0164.JPG|Սան Անթոնիօ վանքին եկեղեցին
Dolceacqua15 - Vicoli del paese.jpg|Միջնադարեան քաղաքին մէջ․․․․
Dolceacqua20 - Vicoli del paese.jpg
Dolceacqua16 - Vicoli del paese.jpg
Dolceacqua25 - Vicoli del paese.jpg
Dolceacqua14 - Vicoli del paese.jpg
Dolceacqua19 - Vicoli del paese.jpg
Dolceacqua-IMG 0167.JPG|Անտրէա Տորիայի նուիրուած որմանկար
Dolceacqua31 - Monumento dedicato a Pier Vincenzo Mela.jpg|Վիչենծօ Մելային նուիրուած յուշարձան
 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիայի բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Իտալիայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Հռոմկլա (թերթ)

**Հռոմկլա**, կրօնական բնոյթի պատկերազարդ պարբերաթերթ։ Հռոմի Լեւոնեան ժառանգաւորաց վարժարանի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1962-1972 թուականներուն, Հռոմի մէջ (տպագրուած է Վենետիկ)։

Պատմած է հաստատութեան առօրեայի մասին, տպագրած է նախկին սաներու յուշերը, տպաւորութիւններ Հայաստանէն։ Անդրադարձած է կրօնական հարցերու, հրատարակած մեկնութիւններ կաթողիկէ եկեղեցւոյ ծիսական կարգի վերաբերեալ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայկական պարբերականներ
Հրազդան (թերթ, Երեւան)

**«Հրազդան»**, գրական, հասարակական եւ տնտեսական օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Հրատարակիչ խմբագիր՝ Ա. Տէր-Յակովբեանց։ Լուսաբանած է երեւանեան կեանքը, բարձրացուցած քաղաքի տնտեսական եւ սանիտարական վիճակի հետ կապուած հարցեր։ «Գաւառական կեանք» բաժնին մէջ պատմած է գիւղերուն մէջ դպրոցական գործի դրուածքի, վարակիչ հիւանդութիւններու դէմ պայքարի միջոցներու, գինեգործութեան, բամբակագործութեան եւ այլ հարցերու մասին։

Թերթը լուրեր տպագրած է նաեւ Իրանի, Թուրքիոյ, Կովկասի հայաբնակ վայրերէն, անդրադարձած Արեւմտեան Հայաստանի իրավիճակին։ Գրական բաժնին մէջ զետեղած է պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, գրախօսականներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հրազդան (թերթ, Հրազդան)

**«Հրազդան»**, խորհրդային շրջանի երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ Հրազդանի շրջանային կոմիտէի եւ ժողովրդական դէպուտատներու շրջանային եւ քաղաքային խորհրդային օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Հրազդան քաղաքին մէջ։

Լուսաբանած է կոմկուսի եւ կառավարութեան որոշումները, շրջանի եւ քաղաքի արտադրական ձեռնարկութիւններու աշխատանքային առօրեան, ներկայացուցած այպսես կոչուած՝ արտադրութեան առաջաւորներուն, վերհանած «տեղ գտած թերութիւնները»։ Փորձած է արձանագրել շրջանի գիւղատնտեսութեան աշխատողներու յաջողութիւնները, ծանօթացուցած առաջաւոր համարուող տնտեսութիւններու փորձին, անդրադարձած է աշխատաւորութեան կենցաղի, բուժսպասարկման, հանգիստի հարցերուն։

Տպագրած է գրական-գեղարուեստական գործեր, գիտական, մարզական եւ մշակութային տեղեկութիւններ, ընթերցողներու նամակներ։ ՏԱՍՍ-ի եւ Արմենպրեսի նիւթերով ծանօթացուցած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն (խորհրդային գաղափարախօսութեան սահմաններուն մէջ), միութենական եւ հանրապետական նորութիւններուն։

Յաջորդած է «Լենինի դրօշով» (1932-1941, 1946-1962), «Լենինեան դրօշով» (1962-1965, միացեալ), թերթերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Պապիրոս

մինի

**Պապիրոսը** գրելու համար նախատեսուած թղթանման նիւթ մըն էր, որ կ'արտադրուէր Նեղոս գետին ափերուն աճող պապիրուս բոյսին միզուկէն: Անիկա լայնօրէն կ'օգտագործուէր հին Եգիպտոսի մէջ Գ. դարուն եւ հին աշխարհին մէջ յայտնուած է Է. դարուն, երբ արաբներուն կողմէ Եգիպտոսի գրաւումէն ետք անիկա դժուարամատչելի կը դառնայ ու անոր կը փոխարինէ մագաղաթը, իսկ հետագային՝ թուղթը:

Պապիրոսը կ'օգտագործուէր ճահիճներու շրջակայքը ապրող ժողովուրդին կողմէ: Անոնք Նեղոս գետին ճահիճներուն մէջ աճող պապիրոս կոչուող եղէգէն առնուած խիւսը կը տարածէին հարթ, ողորկ մակերեսի վրայ, կը չորցնէին զայն ու կը ստանային թերթեր: Դպրոցներու մէջ գործածուող պապիրոսները բազմաթիւ անգամներ կը լուացուէին ու նորէն կը գործածուէին: Պապիրոսին վրայ  կը գրէին եղէգէ գրիչով, մոխիրէ պատրաստուած սեւ թանաքով:
ձախից|մինի

Պապիրոսը կ'օգտագործուէր նաեւ կառուցելու համար առաստաղներ, պարաններ եւ ցանկապատեր:

Եգիպտոսի մէջ, խոնաւ պայմաներուն մէջ բորբոսասունկերու պատճառով պապիրուսը արագօրէն կը քայքայուէր: Ներկայիս գրադարաններուն մէջ պապիրուսները կը պահպանեն արձաններու տեսք ունեցող փայտէ արկղներու մէջ:
մինի|Պապիրոսի վրայ գրութիւն
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Leach, Bridget, and William John Tait. 2000. "Papyrus". In *Ancient Egyptian Materials and Technology*, edited by Paul T. Nicholson and Ian Shaw. Cambridge: Cambridge University Press. 227–253. Thorough technical discussion with extensive bibliography.
* Leach, Bridget, and William John Tait. 2001. "Papyrus". In *The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt*, edited by Donald Bruce Redford. Vol. 3 of 3 vols. Oxford, New York, and Cairo: Oxford University Press and The American University in Cairo Press. 22–24.
* Parkinson, Richard Bruce, and Stephen G. J. Quirke. 1995. *Papyrus*. Egyptian Bookshelf. London: British Museum Press. General overview for a popular reading audience.
Հրաւիրակ

**Հրաւիրակ**, Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի (ՀՕԿ) կենտրոնական վարչութեան պարբերաթերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1926 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Ծանօթացուցած է ՀՕԿ-ի աշխատանքներուն, ներկայացուցած Վրաստանի, Ազրպէյճանի, Մոսկուայի եւ հայաշատ այլ վայրերուն մէջ գործող ՀՕԿ-ի մասնաճիւղերու գործունէութիւնը։ «Վերածնուող Հայաստանը» խորագրով բաժինը ծաւալուն տեղ յատկացուցած է հանրապետութեան տնտեսութեան ու մշակոյթի լուսաբանման։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Մաւրա, Լերոս

**Մաւրա** (յուն․՝ Μαύρα), հարաւային Էգէականի երկու անբնակ ժայռակղզիակներ՝ Մեղալօ Մաւրօ եւ Փոքր Մաւրօ, Տոտեքանիսա։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Մաւրա (յոգնակի իմաստով) երկու ժայռակղզիակներ են (Մեղալօ Մաւրօ եւ Փոքր Մաւրօ) եւ կը գտնուին Քալիմնոս եւ Լերոս կղզիներուն արեւմուտքը եւ Ամորղոսին (Քիքլատես) արեւելքը՝ Քինարոս եւ Լեւիթա կղզիակներուն միջեւ։  Մեղալօ Մաւրոյին տարածութիւնն է 0,148 քլ․², իսկ Փոքր Մաւրոյինը՝ 0,132 քլ․²։  Կը պատկանին Լերոսի քաղաքապետութեան։  

## Բնապահպանում
Ժայռակղզիակները յայատարարուած են  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Մուղնի

**Մուղնի**, գիւղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզին մէջ։ Հեռաւորութիւնը Աշտարակէն՝ 2 քմ հիւսիս, բարձրութիւնը ծովու մակերեւոյթէն՝ 1260 մ։
## Բնակչութիւն
Մուղնիի բնակչութեան մէկ մասը տեղափոխուած է Մաստարա գիւղէն։ Ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան 2011 թուականի մարդահամարին, Մուղնիի մշտական բնակչութիւնը կազմած է 781, իսկ առկայ բնակչութիւնը` 610 մարդ։ Մուղնիի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
 

## Ծանօթագրութիւններ
Մեղալօ Լիվատի, Լերոս

**Մեղալօ Լիվատի** (յուն․՝ Μεγάλο Λιβάδι), հարաւային Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Մեղալօ Լիվատի եւ կամ նաեւ Մեղալօ Լիատի ժայռակղզիակը կը գտնուի Քալիմնոս եւ Լերոս կղզիներուն արեւմուտքը եւ Ամորղոսին (Քիքլատես) արեւելքը՝ Քինարոս կղզիակին մօտ։  Անոր հարաւը կը գտնուի Միքրօ Լիվատի եւ կամ Փոքր Լիատի ժայռակղզիակը։  Երկուքը միասին կը կոչուին Լիատիա։  Տարածութիւնն է 0,333 քլ․²։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։  

## Բնապահպանում
Ժայռակղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Փիղանուսա, Լերոս

**Փիղանուսա** (յուն․՝ Πηγανούσσα), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|բազէ ''Falco'' ''naumanni'' տեսակ
Փիղանուսա կղզիակը կը գտնուի Լերոս կղզիակին Տիափորի հրուանդանին արեւելքը եւ անոնց միջեւ նեղուցը կը կոչուի Փիղանուսայի նեղուց։  Տարածութիւնն է 0,376 քլ․²։  Կը պատկանի Լերոսի քաղաքապետութեան։  

## Բնապահպանում
Կղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* եւ *Falco naumanni* տեսակներ) *եւ* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։

     

## Աղբիւրներ
Նէա Տոմի հանրագիտարան *«Νέα Δομή»*, Աթէնք, Թեղոփուլոս - Մանիաթէաս, 1996, հատոր 28, էջ 74,  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Սթրոկիլի, Լերոս

**Սթրոկիլի** (յուն․՝ Στρογγυλή), հարաւային Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Սթրոկիլի ժայռակղզիակը կը գտնուի Լերոս կղզիին հիւսիսը, Արհակելոս կղզիակին արեւելքը եւ Թրիփիթի ժայռակղզիակին հարաւ-արեւելքը։  Տարածութիւնն է 0,15 քլ․²։  Կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։  Անոր եւ դրացի Արհակելոս եւ Թրիփիթի կղզիակներուն զուլալ ջուրերը՝ յարմար լողալու համար,  առագաստանաւեր կը ներգրաւեն։  Ժայռակղզիակին բացերը, հազիւ 6 մեթր խորութեան տակ կը գտնուի Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն գերմանական ցամաքահանումի յատուկ նաւու մը կոճղը։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
ՀՕԿ (ամսագիր)

**«ՀՕԿ»**, Հայաստանի օգնութեան արտասահմանեան կոմիտէներու պաշտօնական օրգան (ամսագիր)։ Լոյս տեսած է ՀՕԿ-ի Ֆրանսայի կեդրոնական վարչութեան նախաձեռնութեամբ, 1933-35-ին, Փարիզի մէջ։ Խմբագրակազմ՝ Գ. Թահմազեան, Դ. Դաւիթեան եւ ուրիշներ։

Իրականացուցած է կապը ՀՕԿ֊ի արտասահմանեան կազմակերպութիւններուն եւ հայրենիքին միջեւ, համաձայնեցուցած՝ անոնց գործունէութիւնը։ Լուսաբանած է Սովետական Հայաստանի առօրեան։ Ծաւալուն տեղ յատկացուցած է սփիւռքի, յատկապէս ֆրանսահայ գաղութին, իրադարձութիւններուն, աջակցած հայրենադարձութեան, հայրենակցական եւ վերաշինաց միութիւններու գործունէութեան, դէմ արտայայտուած՝ Դաշնակցութեան։

Գրական-գեղարուեստական եւ արուեստի բաժիններուն մէջ տպագրած է չափածոյ եւ արձակ գործեր հայ եւ օտար հեղինակներէ, գրաքննադատական ակնարկներ ու յօդուածներ, նիւթեր թատրոնի, երաժշտութեան, կերպարուեստի մասին։

Անոր աշխատակցած են Աւետիք Իսահակեանը, Դերենիկ Դեմիրճեանը, Արշակ Չօպանեանը, Զապէլ Եսայեանը, Դրաստամատ Սիմոնեանը, Գեղամ Սարեանը, Վաղարշակ Նորենցը, Վահրամ Ալազանը, Վահան Թոթովենցը, Գուրգէն Մահարին, Ռուբէն Թէրլէմէզեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Օկիւսթ Քարիէր

**Քարիէր Օկիւսթ** (), (19 Օգոստոս, 1838 Նորմանտի - 25 Յունուար, 1902, Փարիզ), ֆրանսացի հայագէտ-արեւելագէտ։

## Կենսագրութիւն

* Ուսած է Ժընեւի, Սթրասպուրկի եւ Կէօթինկենի (Goettingen) համալսարաններուն մէջ։
* 1871-էն եբրայերէն, ֆրանսերէն եւ ասորերէն դասաւանդած է Փարիզի բարձրագոյն դպրութեան ուսումնարանին մէջ։
* 1873-էն վարած է Արեւելեան կենդանի լեզուներու դպրոցին գրադարանապետի եւ քարտուղարի պաշտօնը,
* 1881-էն ղեկավարած է հայոց լեզուի ամպիոնը։
* Հայերէնի ուսուցումը դիւրացնելու նպատակով, ֆրանսերէնի թարգմանած է գերմանացի հայագէտ Մ. Լաուէրի գրաբարի քերականութիւնը (1883)։
* Հրատարակած է (1886) լատին-հայերէն բառացանկ մը։
* Մասնագիտացած է հայոց պատմութեան մէջ, ուսումնասիրած՝ Մովսէս Խորենացին, եւ  զինք համարած՝ Ը.- Թ. դարերու հեղինակ։
* Անոր նշանաւոր հետազօտութիւններէն են՝

# «Մովսէս Խորենացին եւ նահապետներու ազգաբանութիւնը» (1891), 
# «Նորագոյն աղբերք Մովսիսի Խորենացւոյ» (1893-1894, հայերէն հրատարակութիւն նոյն թուականին),
# «Աբգարու զրոյցը Մովսէս Խորենացւոյ պատմութեան մէջ» (1895, հայերէն հրատարակութիւն 1897),
# «Հեթանոս Հայաստանի ութ մեհեաններն Ագաթանգեղոսի եւ Մովսէս Խորենացւոյ համեմատ» (1899, հայերէն հրատարակութիւն նոյն թուականին),
# «Լեւոն Ե.-ի ընծայեալ վարդն ոսկեղէն» (1899),
# «Որմիզդի եւ Արհմնի ծնունդը ըստ Թէոտոր Բար-Խունի, Եզնկայ եւ Եղիշէի» (1900)։

## Աշխատութիւններ

* *Grammaire arménienne* (1883), édition corrigée et augmentée de celle de Max Lauer 
* *Un ancien glossaire latin-arménien* (1886)
* *Une version arménienne de l'histoire d'Asséneth* (1886)
* *La correspondance apocryphe de saint Paul et des Corinthiens, ancienne version latine et traduction du texte arménien* (1891)
* *[[Մովսես Խորենացի|Moïse de Khoren]] et les généalogies patriarcales* (1891) 
* *Nouvelles sources de Moïse de Khoren: Études critiques* (1893) 
* *La légende d'Abgar dans l*' Histoire d'Arménie *de Moïse de Khoren* (1895) 
* *Les huit sanctuaires de l'Arménie païenne d'après Agathange et Moïse de Khoren, étude critique* (1899).
## Գրականութիւն
* Patrick Cabanel, «Auguste Carrière», in Patrick Cabanel et André Encrevé (dir.), *Dictionnaire biographique des protestants français de 1787 à nos jours*, tome 1: A-C, Les Éditions de Paris Max Chaleil, Paris, 2015:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի հայագէտներ 
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի արեւելագէտներ 
Ստորոգութիւն:Ժընեւի համալսարանի շրջանաւարտներ 
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի լեզուաբաններ 
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի պատմաբաններ
Օհանաւան

**Օհանավան**, գիւղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզին մէջ, Քասախ գետի բարձրադիր ափին։ Հեռաւորութիւնը մարզկեդրոնէն՝ 3 քմ հիւսիս-արեւելք, ծովու մակերեւոյթէն՝ 1330 մեթր։

Օհանաւան համայնքը հիմնադրուած է 1828-ին։ Գիւղը հիմնած են Պարսկաստանի **[[Մակուի խանություն|Մակու]]** Գաւառէն, 1826-1828 թուականներուն, ռուս-պարսկական պատերազմէն ետք կազմակերպուած ընդհանուր գաղթին ապաստան գտած գաղթեալները։

## Բնակչութիւն
Օհանաւանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը
.

## Պատմական վայրեր
Գիւղին արեւելեան մասին մէջ կը գտնուի Յովհանավանքին վանական համալիրը (Դ.- ԺԳ. դարեր), «Սերկեւիլի Կալեր» բնակատեղին (Ք.Ա. Առաջին հզմ.), «Վասակամուտ» ամրոցը (Ք.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.), Կաթողիկէ (Ս. Կարապետ) (1216) եւ Դ. դարու Ս. Կարապետ եկեղեցիները։

Օհանաւանէն 1 քմ հիւսիս կը գտնուին Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ անապատը (Անապատ հրեշտակաբնակ) (Ժ.- ԺԳ. դարեր) եւ «Աղկունծ» (ԺԳ. դար) եկեղեցին, Ժ.- ԺԳ. դարերու «Այծանոց» քարայր-կացարանը, իսկ 2 քմ հիւսիս՝ Սերկեւիլի գիւղատեղին (Ժ.- ԺԵ. դարեր), ԺԱ.- ԺԳ. դարերու ամրոցը, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ (Ժ.- ԺԳ. դարեր), Ս. Աստուածածին (Կարմիր վանքեր) (Ժ.- ԺԳ. դարեր) եկեղեցիները եւ Ք.Ա. Առաջին հազարամեակին «Ապարանի առու» ջրանցքը։

## Ծանօթագրութիւններ
Քիմի (Մեծ Յունաստան)

**Քիմի** կամ Քիմէ (հին յուն․՝ Κύμη, Κύμαι), յունական առաջին գաղթօճախը հիմնուած Իտալիոյ տարածքին, Ք․Ա․ 8-րդ դարուն Էվիացիներէն (Հալքիտա եւ Քիմի քաղաքներէն), Հարաւային Իտալիա (Մեծ Յունաստան), Քամփանիա շրջան (Նափոլիին հիւսիս-արեւմուտքը)։  

## Պատմական ակնարկ
մինի|Քիմի, բնակավայրը

### Քիմիին բարգաւաճը
Յունական առաջին գաղթօճախն է Իտալիոյ տարածքին։  Հիմնուած է Ք․Ա․ 8-րդ դարուն, յունական երկրորդ գաղթականութեան ժամանակ։  Քիմիին հիմնադիրներն են Էվիայի Հալքիտա եւ Քիմի քաղաքներուն բնակիչներ։  Ըստ Ստրապոնի անոնց ղեկավարներն էին Իփոքլիս (Քիմի) եւ Մենասթենի (Հալքիտա)։  Սկզբնական շրջանին անոնք կը հաստատուին Իսքիա կղզին, որ յոյները զայն անուանած են Փիթիքուսես *Πιθηκούσσες*։  Ապա կը հաստատուին դիմացի ափին՝ Քիմի։  
ձախից|մինի|Քիմի, դիրքը -  1911-ի քարտէս
Քիմի առաջին տարիներուն կը զարգանայ եւ քանի մը տարի ետք կը հիմնէ Զակլի գաղթօճախը՝ Սիչիլիա, հետագային Մեսինի (հին յուն․)։  Իսկ Ք․Ա․ 5-րդ դարուն կը հիմնէ Նափոլի գաղթօճախը, այժմ Նափոլի քաղաք։  Քիմիին բարգաւաճումը կ՛ անհանգստացնէ դրացի ցեղերը, որոնք դաշնակցելով վրան կը յարձակին, սակայն կը պարտուին (Ք․Ա․ 524-ին)․ Քիմիացիներուն ղեկավարն է Արիսթոտիմոս։  Վերջիններս կը դաշնակցին Սիրաքուսցիներուն հետ եւ Քիմիին նաւամարտին (Ք․Ա․ 474) կը յաղթեն Էթրուսքական նաւատորմիղը։

### Քիմիին անկումը
Ք․Ա․ 421-ին տեղական Օսքի ցեղը Քիմին կը գրաւէ եւ ամբողջ շրջանը կ՛ ամայանայ։  Քիմիին բնակիչներէն շատեր կ՛ ապաստանին դրացի Նափոլի գաղթօճախը։ Ք․Ա․ 338-ին Քիմի կ՛ իյնայ Հռոմէացիներուն իշխանութեան տակ։ 

## Սիվիլա Քիմիացիին տաճարը
1932-ին հնագիտական պեղումներէն կը յայտնաբերուի Քիմիացի Սիվիլային տաճարը։  Սիվիլա Քիմիացին Քիմիի Ափոլոնայի պատգամատեղի քրմուհին էր։  Ան Հռոմէական աշխարհին ամենահռչակաւոր քրմուհին էր, ինչպէս յունական աշխարհին մէջ էրիթրէայի Սիվիլան էր (Էրիթրէա, Յոնիա․ Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերու յունական գաղթօճախ)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vue depuis la Via Sacra.jpg|Քիմիին ծոցը
Պատկեր:Verso l'acropoli di Cuma.jpg|Քիմի - Աքրոփոլիսը
Պատկեր:Cuma 7.jpg|Քիմի
Պատկեր:Temple of Apollo, Cumae, Italy (9040313141).jpg|Ափոլոնասի տաճարի աւերակները
Պատկեր:Entrance to the Cave of the Sibyl, Cumae (8138824621).jpg|Սիվիլա Քիմիացիին քարայրը
Պատկեր:Gezicht op de tempel van Apollo, het meer van Averno en de grot van Sibylle, RP-F-F20174.jpg|նկարուած Ափոլոնասի տաճարէն․ Աւերնօ լիճը, Սիվիլա բլուրին վրայ
Պատկեր:Temple de jupiter.jpg|Քիմի․ Զեւսին տաճարը
Պատկեր:Baptistere Temple de Jupiter 2.JPG|Քիմի - Զեւսի տաճար․ մկրտարանը
Պատկեր:Debut de la Via Sacra.JPG|«Վիա Սաքրա»․ Դէպի աքրոփոլիս տանող ճամբան
Պատկեր:Cumae AR shell barley 600031.jpg|Քիմի, դրամ - Ք․Ա․ 420 - 385
Պատկեր:Kyme (Campania) - 450-423 BC - silver didrachm - head of Kyme - shell - München SMS.jpg|Քիմի․ երկու դրամ՝ տիտրահմօ, Ք․Ա> 450 - 423
Պատկեր:Cumae AR lion 134005.jpg|Քիմի՝ դրամ․ Ք․Ա․ 475 - 470
Պատկեր:Cuma AR Scylla 591018.jpg|Քիմի․ դրամ - Ք․Ա․ 420 - 380
Պատկեր:Doric frieze temple 340 BC.jpg|Դորեան ոճի տաճարի գօտերիզ, Քիմի․ Ք․Ա․ 340
Պատկեր:From circular tomb, Lago Fusano 1st c BC.jpg|Դամբանաքար․ Ք․Ա․ 1-ին դար
     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական գաղթօճախներ
Ստորոգութիւն:Յունական գաղթօճախներ Իտալիոյ տարածքին
Ստորոգութիւն:Գաղթօճախներ
Քալուշ (երգի խումբ)

**Քալուշ** (անգլ.՝ **Kalush**) Ուքրանական ռեփի խումբ մըն է, կազմուած 2019 թուականին: Խումբը կազմուած է հիմնադիր Օլէ Սիուքի կողմէ, նուացող Իհոր Տիտենչուք, ինչպէս նաեւ պարող Վլատ Քուրոչքա (կամ MC KylymMen): Տիտենչուքը նաեւ անդամ է ելեկդրո-ֆոլք Go_A խումբին:

2021 թուականին, խումբը սկսաւ այլ ծրագիր մը՝ Քալուշ Օրքէսթրա, ընկերակցութեամբ Թիմոֆի Մուզիչուքի, Վիթալի Տուժիքի եւ Ժոնի Տիվինիի: Օրքեսթրան ունի հիփ հոփ բնոյթ, ֆոլքի նմուշներով եւ Ուքրանական մշակութային մոթիֆներով: Խումբը առաջնութեան արժանացաւ 2022 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Stefania» երգով:

## Ծանօթագրութիւններ
Թրիզոնիա

**Թրիզոնիա** (յուն․՝ Τριζόνια), կղզի, Կորնթոսի ծոց, Յունաստան։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Թրիզոնիա Կորնթոսի ծոցին մեծագոյն եւ միակ բնակուած կղզին է եւ մաս կը կազմէ համանուն Թրիզոնիա կղզեխումբին։  Տարածութիւնն է 2,5 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւը 64 է։  Թրիզոնիա կղզեխումբին մնացեալ անբնակ կղզիներն են՝ Այիօ Իոանիս, Փլանեմի եւ Փրասուտի։  Կղզին շատ մօտիկ է Կեդրոնական Յունաստանի Ֆոքիտա նահանգին։  

Կղզիին կեդրոնը կը գտնուի բնակավայրը եւ բնական նաւահանգիստը․ ապահով վայր փոքր զբօսանաւերու, առագաստանաւորու համար։  Բարձրագոյն կէտն է Այթորահի, 106 մ․։  

Կղզին ունի երեք ծովափներ։  Մեծագոյնը՝ Փունտա, կարմրագոյն աւազով, նաւակայքէն 2 քլ․ հարաւ-արեւելք հեռու։  Մնացեալ երկու ծովափները՝ Ասփրա Հալիքիա եւ Քափսալես, կը գտնուին կղզիին հարաւ եւ արեւմտեան մասը, Պելոպոնեսին դիմաց։   

## Բնապահպանում
Կանանչապատ կղզի է եւ ունի հարուստ բուսականութիւն․ ձիթենիներ, նշենիներ, որթատունկեր, փշոտ թզենիներ, փշասարդեր, նոճիներ, եւկալիպտոսներ, «սհինուս», ցած թուփերու տեսակներ, եւայլն։  Բնական գեղեցկութեամբ օժտուած կղզի է եւ նկարագրուած է իբրեւ «Բացառիկ Բնական Գեղեցկութեամբ Գեղագիտական վայր»։  Կղզիին վրայ արգիլուած է ինքնաշարժներու շրջագայութիւնը։  Կղզին այցելողները, իրենց ինքնաշարժները դիմացի մօտակայ ափին (Կեդրոնական Յունաստանի Ֆոքիտա նահանգ) կը ձգեն եւ փոքր նաւակներով կղզին կը հասնին։  

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Trizonia island as seen from Peloponnese.jpg|Թրիզոնիա (սեւագծուած քառանկիւնին մէջ), Կորնթոսի ծոց, նկարուած Պելոպոնեսի ափերէն
Պատկեր:Trizonia island and Gulf of Corinth.jpg|Թրիզոնիա, Կորնթոսի ծոցին մէջ․ նկարուած Կեդրոնական Յունաստանի մայրցամաքէն՝ Նաֆփաքթոյի ափերէն, Ֆոքիտա։  Դիմացը՝ Պելոպոնես 
Պատկեր:Trizonia island.jpg|Թրիզոնիա․ նկարուած Ֆոքիտայէն
Պատկեր:Trizonia.JPG|Թրիզոնիա․ շատ մօտիկ Կեդրոնական Յունաստանի մայրցամաքին

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կորնթոսի ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ձայն (թերթ)

**«Ձայն»**, քաղաքական, հասարակական եւ տնտեսական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է Հայ բանուորական կազմակերպութեան (սպեցիֆիկներու) օրգանը։ Լոյս տեսած է 1906-1907 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր՝ Տ. Իսախանեան։

Հակադրուելով պոլշեւիկներուն՝ գովազդած է բանուոր դասակարգի տարանջատում՝ ըստ ազգային պատկանելութեան։ Թերթը իւրովի ներկայացուցած է Հարաւային Կովկասի մշակութային կեանքը, աշխատաւորութեան կենցաղը, ծանօթացուցած կրթական գործի դրուածքին։

Տպագրած է նաեւ գեղարուեստական գործեր, թարգմանութիւններ։ «Ձայն» շաբաթաթերթին նախորդած է «Կեանք» (1906 թուականին, Թիֆլիսի) շաբաթաթերթը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Ձայն Համշենական

**«Ձայն համշենական»**, հայագիտական ամսաթերթ, որ հիմնականին կը հրապարակէ համշենահայերու եւ Համշեն հայաբնակ շրջանին առնչուող յօդուածներ։ Կը հրատարակուի «Համշեն» հայրենակցական-բարեգործական հասարակական կազմակերպութեան կողմէ 2004 թուականէն ընդհատումներով։ Թերթին մէջ կը հրապարակուին ինչպէս հայերէնով, այդպէս ալ ռուսերէնով յօդուածներ։ Թերթի գլխաւոր խմբագիրն ու պատասխանատուն Սերգէյ Վարդանեանն է։ Ունի 1000 օրինակ տպաքանակ։

## Ծանոթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Ձայն համշենական» ամսաթերթի 2004-2017 թուականներու հրատարակուած համարները առցանց տարբերակով:
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ձիթենի (հանդէս)

**Ձիթենի**, մանկական բարոյազիտական-կրօնական պատկերազարդ կիրակնօրեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1903-1904 թուականներուն, Ռուսչուկի մէջ, ապա՝ Սոֆիա։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Հ. Շահուելտեան։

Տպագրած է կարճ պատմուածքներ ու բանաստեղծութիւններ, հետաքրքրական տեղեկութիւններ նշանաւոր մարդոց կեանքէն, հանրամատչելի յօդուածներ արուեստի, գրականութեան, պատմութեան, բժշկութեան, կենդանիներու ու բոյսերու վերաբերեալ, աշխարհագրական տեղեկութիւններ տարբեր երկիրներու ու քաղաքներու մասին։ Ունեցած է նաեւ առակներու, ծաղրանկարներու, թեւաւոր խօսքերու եւ այլ բաժիններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Ղափան (թերթ)

**«Ղափան»**, խորհրդային շրջանի երկօրեայ թերթ, ՀԿԿ Ղափանի շրջանային կոմիտէի եւ ժողովրդական դեպուտատներու Ղափանի շրջանային ու քաղաքային սովետներու օրգան։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1930 թուականին, Ղափանի մէջ  (1930-1935 թուականներուն՝ «Պայքար պղնձի համար», 1936-1941 թուականներուն, 1946-1979 թթ.-ին՝ «Պղնձի համար», 1979 թուականէն՝ «Ղափան»)։

Լուսաբանած է շրջանի ու քաղաքի աշխատաւորութեան, կուսակցական, արհմիութենական եւ կոմերիտական կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը տնտեսական ու մշակութային շինարարութեան մէջ, հասարակական կեանքի բոլոր բնագաւառներուն մէջ։ Ուշադրութեան կեդրոնը պահած է արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, կոլտնտեսութիւններու ու սովետական տնտեսութիւններու աշխատանքները, սոցիալիստական մրցութեան, արտադրանքի որակի բարելաւման հարցերը։

Տեղեկութիւններ հաղորդած է նաեւ ԽՍՀՄ, Հայկական ԽՍՀ եւ արտասահմանեան երկիրներուն մէջ տեղի ունեցող կարեւոր համարուող իրադարձութիւններու վերաբերեալ (խորհրդային քարոզչութեան սահմաններով), ծանօթացուցած քաղաքի ու շրջանի մշակութային, մարզական կեանքին, տուեալ գրական էջեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ճամփորդ (շաբաթաթերթ)

**«Ճամփորդ»**, Հայաստանի քաղաքային երթեւեկութեան եւ խանութներուն մէջ անվճար բաժնուող շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 2 Փետրուար 2016-էն։ Հիմնադիրը շախմատիստուհի Արիանա Կաոիլին էր։

«Ճամփորդ» թերթը սոցիալական նախագիծ էր։ Թերթի նպատակն էր բարձրացնել քաղաքացիական ներգրաւուածութիւնը՝ մարդոց համար ապահովելով դրական լրատուութեամբ։ «Ճամփորդ» թերթի տպաքանակը 20 հազար օրինակ էր։

Շաբաթաթերթի հիմնական թեմաներն էին երեւանցիներու համար առաւել կարեւոր, տեղական, միջազգային, մարզական, սոցիալ-տնտեսական նորութիւնները եւ իրադարձութիւնները, ինչպէս նաեւ Երեւանի մէջ ապրող յաջողակ մարդոց հետ հարցազրոյցները։

«Ճամփորդ»-ը անդրադարձած է հայրենադարձութեան թեմային, ինչպէս նաեւ Երեւանի տարածաշրջաններուն։ Թերթի կարգախօսն է՝ *Երեւանցիներու համար. Վստահելի, Ոգէշնչող, Տեղեկատուական*։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ճաշակ Ոսկեղէնիկ Դպրութեան

**Ճաշակ Ոսկեղէնիկ Դպրութեան (ամսագիր)**, պատմական, գիտական, բանասիրական ամսագիր, 1887-էն՝ տարեգիրք։ Լոյս տեսած է 1886-1887 թթ. , 1889 թ.-ին, Կ․ Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներ՝ Մ․ Գարագաշեան, Հ․ Գուրգէն։ Գրաբարով ընթերցողներուն ներկայացուցած է պատմական յօդուածներ (Մեսրոպ Մաշտոցի կենսագրութիւնը ըստ Կորիւնի, հայոց լեզուի ծագումն ու զարգացումը, տպագրութեան գիւտն ու ազդեցութիւնը մշակոյթի առաջընթացի վրայ եւ այլն), մատենագիտական, բանասիրական, լեզուաբանական տեսութիւններ, հայ եւ օտար (Լամարթին, Հիւկօ, Լաֆոնտնն, Վոլտէր, Ռասին, Ֆենելոն եւ ուրիշներ) հեղինակներու ստեղծագործութիւններ, առակներ, աշխարհագրական տեղեկութիւններ։ Ունեցած է գրաբար-աշխարհաբար բառարանային բաժին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ճառագայթ (թերթ)

**«Ճառագայթ»**, հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1947-1952 թուականներուն, Իսթանպուլի մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիր՝ Խ. Ամիրեան։

Լուսաբանած է իսթանպուլահայ համայնքի հասարակական ֊մշակութային կեանքը։ Կառավարութեան ուշադրութիւնը հրաւիրած է ազգային փոքրամասնութիւններու (մասնաւորապէս հայերու) վերաբերեալ միջազգային համաձայն ագրերու (մասնաւորապէս 1923 թուականի Լօզանի դաշնագրի) կատարման անհրաժեշտութեան, պահանջած Ազգային սահմանադրութեամբ (1860) ստեղծուած վարչական մարմիններու վերականգնումը։ Լայն տեղ յատկացուցած է հայ գրողներու արձակ եւ չափածոյ ստեղծագործութիւններուն, տպագրած լուրեր Հայաստանի կեանքի տարբեր բնագաւառներէն, սփիւռքահայութեան կեանքէն։

Լայն տեղ յատկացուցած է հայ սովետական գրողներու արձակ եւ չափածոյ ստեղծագործութիւններուն, տպագրած լուրեր ՀԽՍՀ կեանքի տարբեր բնագաւառներէն, սփիւռքի գաղթավայրերէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ճերիտէի Շարքիէ

**«Ճերիտեի Շարքիէ»** (*«Օրագիր արեւելեան»*), հայատառ թրքերէն օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1885-1913-ին, Կ․ Պոլսոյ մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիր Տ․ Ճիւէլէկեան, խմբագիր՝ Հ․ Վարժապետեան (1907-էն)։ Հրատարակուելով հիմնականին թրքախօս հայերու համար՝ թերթը 1890-ական թուականներէն աւելի լայն տեղ յատկացուցած է հայերէն նիւթերուն (ինքնուրոյն եւ թարգմանական գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, բանավիճային յօդուածներ եւ այլն)։ Տպագրած է զրոյցներ, թարգմանական եւ ինքնուրոյն վէպեր, լուսաբանած արեւմտահայ հասարակական-մշակութային կեանքը, ներկայացուցած յօդուածներ հայ գրականութեան, թատրոնի եւ անոր գործիչներու (Պ․ Ադամեան եւ ուրիշներ) մասին։ Յաջորդած է 1877-1884-ին հրատարակուած «Թերճըմանը էֆքեար» («Թարգման մտածման», խմբագիրներ՝ Տ․ Ճիւէլէկեան, Ա․ Սագայեան) թերթին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Թրիփիթի, Լերոս

**Թրիփիթի** (յուն․՝ Τρυπητή Λέρου), հարաւային Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Թրիփիթի ժայռակղզիակը կը գտնուի Լերոս կղզիին հիւսիսը, Արհակելոս կղզիակին արեւելքը եւ Սթրոկիլի ժայռակղզիակին հիւսիս-արեւմուտքը։  Կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։  Անոր եւ դրացի Արհակելոս եւ Սթրոկիլի կղզիակներուն զուլալ ջուրերը՝ յարմար լողալու համար, առագաստանաւեր կը ներգրաւեն։ 

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ականջ-Քիմք-Մատնային (ԱՔՄ) Համախտանիշ

**Ականջ-Քիմք-Մատնային (ԱՔՄ) Համախտանիշ** (Auto-Palato-Digital (OPD) Syndrome), որ հայերէնով կը կրճատուի իբրեւ՝ ԱՔՄ համախտանիշ:

ԱՔՄ համախտանիշը  ծինային, ընդոծին եւ ժառանգական հիւանդութիւն մըն է: Ծինաբաններ ստուգած են, որ այս համախտանիշը հետեւանքն է անբնական ծինի մը կառուցուածքին:

###### ԱՔՄ Համախտանիշի Դրդապատճառներ
Անիկա կը պատահի տղոց եւ աղջիկներու մօտ: Այս համախտանիշը ունեցող անհատներու ծնողքը, այսինքն` հայր եւ մայր ընդհանրապէս կ'ըլլան առաջին կարգի կամ երկրորդ կարգի հօրեղբօրորդիներ: Անիկա բացայայտօրէն նկարագրուած է բժշկական գրականութեան մէջ: 

## ԱՔՄ Համախտանիշի Հիմնական Ախտանշաններ
ԱՔՄ համախտանիշի հիմնական հիւանդագին ախտանշաններն են.

* լսողութեան տկարացում` միջին ականջի ոսկրիկներու պնդացումով եւ անշարժութեամբ,
* քիմքի անբնական երեւոյթ` թերաճութիւն, տձեւութիւն, քիմքի բացուածք-ճեղք (cleft palate) 
* ոտքի ու ձեռքի մատներու զանազան տձեւութիւններ, օրինակ` կարճ կամ երկար մատներ, մեծ բութ: 

Անիկա երբեմն կը յայտնուի իրանա-ոսկրային (skeletal) զանազան տձեւութիւններով, ուղեղային եւ կրծքավանդակային անբնական երեւոյթներով:

##### ԱՔՄ Համախտանիշի Դասակարգում
ԱՔՄ համախտանիշը ունի երկու դասակարգում`  ԱՔՄ-1 եւ ԱՔՄ-2:

**ԱՔՄ-1-ը** մեղմ տեսակն է, որ առաւելաբար կը տեսնուի իգական սեռին մօտ, իսկ **ԱՔՄ-2-ը** աւելի բարդ տեսակն է, չափազանց ցցուն ախտանիշներով, որ կը տեսնուի առաւելաբար մանչերու մօտ: ԱՔՄ-2-ի ցցուն ախտանշաններէն են`

* մարմնական ընդհանուր ոսկրային այլակազմութիւն եւ արատակազմութիւն (dysplasia),
* մարմնական ընդհանուր դանդաղ աճ,
* սրտային եւ ուղեղային վատառողջ երեւոյթներ,
* պզտիկ ծնօտ,
* պակասաւոր մատներ,
* թերաճ կրծքավանդակ եւ կողոսկներ (ribs),
* շնչառութեան դժուարութիւն,
* ուղեղաջուրի (cerebrospinal fluid) կուտակում ուղեղին շուրջ,
* փորի օրկաններու պորտէն դուրս արտանկում,
* միզափողի (ureter) նեղացում,
* տղոց միզուկի (urethra) տձեւութիւն` առնանդամին յատակէն բացուածք:

Այս ծանր յատկանիշներով ծնած մանուկը ընդհանրապէս երկար չ'ապրիր, ան կը մահանայ ծնունդէն 1-3 տարի ետք:

ԱՔՄ համախտանիշի երկու խմբաւորումներն ալ հետեւանքն է X երփնամարմնին  (chromosome) վրայ գտնուող անբնական եւ այլափոխուած (mutatated) ծինի մը, որ կը կոչուի FLNA ծին:

Այս համախտանիշին ախտաճանաչումը կը կատարուի` հիմնուելով հիւանդին ունեցած ախտանշաններու, բժշկական քննութիւններու եւ ծինային ուսումնասիրութիւններու վրայ: Խիստ կարեւոր է տեսնել այլափոխուած ծինը X  երփնամարմնին վրայ:

### Դարմանում
ԱՔՄ համախտանիշի ախտանշանները կարելի է դարմանել վիրաբուժական գործողութիւններով:

Որովհետեւ այս համախտանիշը ժառանգական է, նախամուսնական խորհրդաբժշկութիւնը (counselling) կարեւոր է: Այս մէկը ա՛լ աւելի պարտաւորիչ պէտք է ըլլայ շատ մօտիկ ազգականական ամուսնութիւններու պարագային:

ԱՔՄ համախտանիշը առաջին անգամ նկարագրուած եւ զեկուցուած էր բժշկական համաշխարհային գրականութեան մէջ 1962-ին, բժիշկ Թէյպիի կողմէ: 

Այս համախտանիշը ժառանգական է, հետեւաբար մօտիկ ազգականական ամուսնութիւնները քաջալերելի չեն` հեռու մնալու համար հազուադէպ համախտանիշերէ եւ ժառանգական հիւանդութիւններէ:

## Ծանօթագրութիւններ
Հաղարջ

**Հաղարջը,** (Currant), կենսանիւթերով եւ ածխանիւթերով հարուստ հատապտուղ:

### Տեսակներ
Հաղարջի զանազան տեսակներ գոյութիւն ունին` սեւը, կարմիրը եւ ճերմակը: Հաղարջը կը բուսնի Եւրոպայի եւ Ասիոյ մէջ:

Կարմիր ու ճերմակ հաղարջը աւելի քաղցր է, քան սեւ հաղարջը, սակայն սեւը աւելի հարուստ է սննդական տարրերով: Անիկա կրկնակի անգամ կը պարունակէ կենսանիւթ Ա. եւ հինգ անգամ աւելի կենսանիւթ Սէ.: Իսկ հաղարջի բոլոր տեսակները կը պարունակեն կարգ մը հանքային աղեր, ինչպէս` կրածին, ֆոսֆոր եւ փոթասիոմ:

Հաղարջի երեք տեսակներն ալ կ'իյնան սննդարար պտուղներու ցանկին մէջ, որովհետեւ բուժիչ յատկութիւններով օժտուած են:

Բժիշկներ կը յայտնեն, որ ի մասնաւորի սեւ հաղարջը մարմինին գեղձերը կը մաքրէ, ուժ կու տայ լեարդին եւ փայծաղին, որպէսզի լաւ ձեւով գործեն: Ան նաեւ օգտակար է մարմինէն դուրս վանելու համար թոյները` քրտինքի միջոցով:

Գիտնականներ ի յայտ բերած են նաեւ, որ սեւ հաղարջը բուժիչ դեղ է փորհարութեան եւ կ'օգնէ կոկորդի եւ նշագեղձերու բորբոքումի մեղմացումին:

Կարելի է սեւ, թարմ հաղարջի հատիկները ծամել, կամ անոր տերեւները զետեղել թէյի մէջ` յօդացաւը, յօդատապը (rheumatism) եւ երիկամներու հարցերը բուժելու համար: Սեւ հաղարջը կ'օգնէ նաեւ ձերբազատելու մարմնին մէջ գտնուող աւելորդ միզային թթուէն: Ան կ'օգնէ նաեւ թեթեւցնելու կնոջ դաշտանի ցաւերը:

Իսկ կարմիր հաղարջը, որ իր մէջ կը պարունակէ մեծ քանակութեամբ շաքար, միզաբեր է եւ կը բուժէ մարսողական ու յօդացաւի հարցերը:

Իսկ հարբուխի, բորբոքումի եւ այլ ժահրերու ազդեցութիւնը թեթեւցնելու եւ բուժելու համար կարելի է խմել կարմիր հաղարջի հիւթը` անոր վրայ աւելցնելով նոյն քանակութեամբ ջուր: Այս հիւթը կ'օգնէ նաեւ պաշտպանելու լինտն ու ակռաները:

###### Հաղարջը սպառելու թելադրանքներ

* Նախընտրելի է թարմ հաղարջը սպառել իր եղանակին եւ զայն աւելցնել ուտելիքներու վրայ: 
* Հաղարջը եփելու պարագային կը կորսնցնէ իր մէջ գտնուող կենսանիւթ Սէ.-ին մեծ մասը:
* Հաղարջի հատիկները կարելի է սպառել` զայն աւելցնելով պտուղի աղցանի, մեղրի կամ անուշեղէններու վրայ:
* Հաղարջը կարելի է նաեւ պտուղի վրայ աւելցնելով եփել եւ ստանալ համեղ փուտինկ:
* Հաղարջը կարելի է աւելցնել կարկանդակին կամ թարթին վրայ եւ զայն հրամցնել:
* Կարելի է նաեւ հաղարջի անուշ պատրաստել եւ զայն ընտանիքի անդամներուն նուիրել:
## Ծանօթագրութիւններ
Մաթեմատիկայի Հայկական Հանդէս

**Մաթեմատիկայի հայկական հանդէս**, հայկական գիտական հանդէս։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Մախլաս

**«Մալխաս»**, գրական, երգիծական պատկերազարդ շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1913-1915 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ս. Լաշքարեան։ Քննադատած է «հայ իրականութեան խորթ բարքերն ու երեւոյթները», ազգային-ազատագրական շարժման գործիչներուն։

Տպագրած է ծաղրանկարներ, ֆելիէտոններ, երգիծական պատմուածքներ ու բանաստեղծութիւններ հայ, ռուս եւ եւրոպացի նշանաւոր համարուող երգիծաբաններէ, համաշխարհային եւ հայ դասականներու աֆորիզմներ, ասոյթներ։

Պայքարած լ է ֆուտուրիզմի դէմ, քննադատած անոր հետեւորդներուն հայ գրականութեան մէջ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Մամուլ (հանդէս)

**«Մամուլ»**, հասարակական-քաղաքական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1869-1882-ին, Կ. Պոլսոյ մէջ։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Գէորգ Այվազեան։

Ուշադրութեան կեդրոնը եղած են Արեւմտեան Հայաստանի բնակչութեան ծանր վիճակը եւ հարստայարութիւնները։

1878 -ին հետեւած է Պերլինի վեհաժողովի աշխատանքին ու երգիծական բնոյթի հրապարակումներուն մէջ քննադատած է մեծ տէրութիւններու կեցուածքը հայերու կենսահարցերուն հանդէպ։ Հիսաթափուելով համաժողովէն՝ «Մամուլ»-ը քննադատած է դիւանագիտութեան միջոցով ինքնավարութեան հասնելու կոչեր ընող հայ գործիչներուն (Ներսէս Վարժապետեան, Մինաս Չերազ եւ ուրիշներ)։

Հանդէս  եկած է չափաւոր պահանջներու, խոհեմութիւն հանդէս բերելու օգտին՝ Օսմանեան կառավարութիւնը չգրգռելու համար։ 19-րդ դարու 70-ական վերջը Օսմանեան կայսրութեան եւ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ հայերու վիճակի վատթարացումը եւ հայերու հալածանքի ուժեղացումը «Մամուլ» որոշակի չափով համարած է օսմանեան կառավարութեան հակադրուելու՝ ոչ հիմնաւոր ազգային քաղաքականութեան հետեւանք։ 18 Դեկտեմբեր 1882 -ին «Մամուլ»-ը տպագրած է Մ. Զգոնեանի «Ուղերձ» բանաստեղծութիւնը, որու մարտաշունչ-հայրենասիրական տողերը թրքական իշխանութիւնները դիտած են իբրեւ ապստամբութեան կոչ եւ Կարինի «Պաշտպան հայրենեաց» կազմակերպութեան հետ «Մամուլ»-ի ունեցած կապի վկայութիւն։ Հանդէսը փակուած է, իսկ խմբագիրը աքսորուած (ազատուած է 1886-ին)։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Մանզումէի էֆքիար

**«Մանզումէի էֆքիար»** («Կարծիքներու շարք»), Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 1866-1917 թուականներուն հրատարակուած հայկական թերթ։

## Պատմութիւն
Մինչեւ 1896 թուականը հրատարակուած է հայատառ թրքերէնով, այնուհետեւ՝ հայերէնով։ Ունեցած է ժողովրդավարական ուղղութիւն, հանդէս եկած Արեւմտեան Հայաստանի մէջ բարենորոգումներ կատարելու օգտին։ Լուսաբանած է Արեւմտեան Հայաստանի բնակչութեան հասարակական, տնտեսական, ազգային ծանր վիճակը, մերկացուցած թրքական հարստահարողներուն եւ այդ պատճառով քանի մը անգամ արգիլուած։

1878 թուականին թերթի հեղինակութիւնը ինկած է Հայկական հարցը արեւմտահայութեան համար վնասակար համարելու պատճառով։ Ըստ Կ. Փանոսեանի՝ Հայկական հարցի միջազգայնացումը հայերու ապագայ դժբախտութիւններու պատճառ կարող է դառնալ։ Թերթը հաւատացած է Թուրքիոյ բարենորոգման եւ անոր լծորդած Արեւմտեան Հայաստանի կացութեան բարելաւումը։

1908 թուականի երիտթուրքական յեղաշրջումէն ետք «Մանզումէի էֆքիարը» քննադատած է Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականութիւնը, մասնաւորապէս՝ թուրք-գերմանաական մերձեցումը։ Հայկական հարցի առնչութեամբ հանդէս եկած է Արեւմտեան Հայաստանի վարչական ինքնավարութեան օգտին։ Թերթը առանձնապէս ընդգծած է հայ եւ յոյն ժողովուրդներու բարեկամութեան գաղափարը եւ հակադրուած ոչ իսլամական ժողովուրդներու մէջ հակասութիւնները սրելու երիտթուրքերու ձգտումներուն։

«Մանզումէի էֆքիարը» կարեւոր ուշադրութիւն դարձուցած է արտասահմանի հայանպաստ կարծիքի ամրապնդման եւ բանավիճած հայատեաց ռուսական մամուլի հետ։ Լուսաբանած է Պալքանեան պատերազմները, 1912-1914 թթ. հայկական բարենորոգումներու վերաբերեալ բանակցութիւնները, քննարկած մեծ տէրութիւններու հակասութիւնները, որոնք արգելք էին Հայկական հարցի լուծման ճանապարհին։

## Խմբագիրներ

* Կարապետ Փանոսեան
* Միսաք Գօչունեան
* Ե. Տէր-Անդրէասեան
* Ա. Անտօնեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Մանկավարժական Թերթ

**«Մանկավարժական թերթ»**, ամսագիր։ Լոյս տեսած է  1878-1879 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-արտօնատէր՝ Յ. Տէր-Յովհաննիսեան։ Տպագրած է նիւթեր մանկավարժութեան վերաբերեալ, լուսաբանած Անդրկովկասի կրթական հաստատութիւններու գործունէութիւնը։ Կարեւորած է ուսուցողական նիւթերու օգտագործումը, մանկական եւ ժողովրդական երգերու ուսուցումը, մերժած պատիժը։ Հրատարակած է Ա. Բահաթրեանի «Մայրենի լեզուի ուսուցումը տարրական դպրոցներու մէջ» (1878 թուական ), Ս.Մանդինեանի «Թուաբանութեան մեթոդիկայի մի քանի օրինակ» (1879 թուական ) յօդուածները։ Ծանօթացուցած է եւրոսքացի նշանաւոր մանկավարժներ Ֆ. Ֆրէոպելի, Ի. Պեստալոցցիի մեթոդներուն։ Տպագրած է նաեւ գրախօսութիւններ, արտասահմանեան երկիրներու մանկավարժական կեանքի նորութիւններ են։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ