Տօնածառ (Ս. Ծննդեան Ծառ)

մինի
**Տօնածառ (Ս. Ծննդեան Ծառ),** սովորաբար մշտադալար փշատերեւ ծառ, ինչպէս՝ եղեւին, սոճի կամ արհեստական եղեւին, որ կապուած է Ս. Ծննդեան տօնին հետ, հոսկէ ալ անոր անուանումը, որ յառաջացած է Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ:

## Աւանդութիւն
Մշտադալար եղեւինը սովորաբար գործածուած էր նոյնիսկ հեթանոսական շրջանին հազարաւոր տարիներէ ի վեր`տօնելու համար ձմեռնային փառատօնները: Հեթանոսները անոր ճիւղերը կը գործածէին զարդարելու համար իրենց տուները ձմեռնային արեւադարձին, որովհետեւ անիկա իրենց կը յիշեցնէր գալիք գարունը:

Հռոմէացիներն ալ մշտադալար եղեւիններ կը գործածէին զարդարելու համար իրենց տաճարները Սաթուրնալիա փառատօնին: Մինչ քրիստոնեաները զայն կը գործածեն իբրեւ խորհրդանիշ Աստուծոյ հետ յաւիտենական կեանքի:
[ձախից|մինի|[Հայաստան]]
Յստակ չէ, թէ ճիշդ ե՛րբ մշտադալար եղեւինները գործածուած են իբրեւ Կաղանդի ծառեր: Կ'ենթադրուի, թէ այս սովորութիւնը սկսած է մօտաւորապէս հազար տարի առաջ, հիւսիսային Եւրոպայի մէջ: 

Կ'ըսուի, թէ անցեալին Կաղանդի ծառերը շղթաներով տանիքէն կախուած են գագաթէն դէպի վար:

Հիւսիսային Եւրոպայի տարբեր շրջաններու մէջ գործածուած են նաեւ բալենիներ կամ ալոճենիի փշոտ թուփէն ճիւղեր, որոնք կը դրուէին թաղարներու մէջ եւ ներս կը բերուէին յոյսով, որ Կաղանդին անոնք ծաղկէին: 

Եթէ մարդիկ չէին կրնար իսկական ծառեր ունենալ, անոնք փայտէ բուրգերով ծառ մը կը շինէին եւ զայն կը զարդարէին թուղթերով, խնձորներով ու մոմերով: Երբեմն այս ծառերը կը պտտցնէին տունէ տուն` մէկ տան մը մէջ զետեղելու փոխարէն:

Առաջին անգամ պատմութեան մէջ նշուած Կաղանդի ծառերու գործածութիւնը վիճաբանութեան նիւթ է Էսթոնիոյ Թալին քաղաքին եւ Լաթվիոյ Ռիկա քաղաքին միջեւ: Երկու քաղաքները կը հաստատեն, որ իրենք են առաջին անգամ Կաղանդի ծառերը զարդարողները, Թալին քաղաքը 1441-ին, իսկ Ռիկա քաղաքը 1510-ին: Երկու քաղաքներուն մէջ Կաղանդի ծառը դնողները եղած են Պլաքհետզ եղբայրութեան անդամները, որոնք Լիվոնիա շրջանին (ներկայի Էսթոնիա եւ Լաթվիա) մէջ վաճառականներու, նաւատէրերու եւ օտարներու ընկերակցութեան կը պատկանէին:

Այս առաջին ծառերուն մասին շատ բան ծանօթ չէ: Կ'ըսուի, թէ անոնք կը դրուէին քաղաքին հրապարակը:

Լաթվիոյ մայրաքաղաք Ռիկայի մէջ գոյութիւն ունի յուշատախտակ մը, որուն վրայ փորագրուած է. «Ռիկայի մէջ առաջին Նոր տարուան ծառը 1510-ին» գրութիւնը ութ լեզուներով:

## Գերմանիոյ մէջ
մինի
Գերմանիոյ մէջ առաջին Կաղանդի ծառերը զարդարուած էին ճաշակելի զարդարանքներով, ինչպէս` «ճինճըրպրետ» կրկնեփներով եւ ոսկեգոյն խնձորներով: Հետագային է, որ ապակեգործները կը սկսին ապակիէ փոքրիկ զարդեր շինել:

Կ'ըսուի, թէ Գերմանիոյ մէջ, ԺԶ. դարուն, հաւատացեալ քրիստոնեաներ զարդարուած ծառեր կը բերէին իրենց տուները: Ոմանք տօնածառը կը պատրաստէին փայտէ եւ կը զարդարէին մշտադալար բոյսերով, նաեւ` մոմերով: Աստիճանաբար տօնածառի աւանդութիւնը կը տարածուի Եւրոպայի տարբեր երկիրներու մէջ:

Հետզհետէ տօնածառի գաղափարը կը տարածուի աշխարհի չորս ծագերուն, բացի տուներէն, տօնածառեր կը զետեղուին հրապարակներու, եկեղեցիներու բակերու, պարտէզներու, պետական շէնքերու մուտքերուն մէջ եւ այլն…:

Սկիզբը ծառին գագաթը կը դրուէր Յիսուս մանուկին արձանիկը: Ժամանակի ընթացքին ան կը փոխարինուի հրեշտակով, որ հովիւներուն կը պատմէ Յիսուսի մասին, կամ` աստղով մը, երեք մոգերուն տեսած աստղին նման:

## Եղեւինը՝ Տօնածառ
ձախից|մինի
Անցեալին մարդիկ ծառերը կը զարդարէին` հաւատալով, որ անոնք օժտուած են բարի ուժերով, եւ անոնց մէջ կ'ապրին բարի ոգիներ:

Եղեւին զարդարելու սովորութիւնը յառաջացած է աւելի քան 2000 տարի առաջ: Մշտադալար եղեւինը առանձնայատուկ տեղ գրաւած է բոլոր ծառերուն մէջ: Անիկա խորհրդանշան է կեանքը եւ կեանքի վերածնունդը` մութէն ու խաւարէն:

Շատերու կարծիքով, եղեւինը դրախտին մէջ աճող անմահութեան ծառն է, վառող լոյսերն ու մոմերը` մարդկային հոգիները, իսկ զարդարանքները խորհրդանշական նուիրատուութիւնները:

Անցեալին տարբեր ժողովուրդներ տարբեր ձեւերով կը զարդարէին տօնածառը:
մինի

* Ուքրանիոյ մէջ տօնածառերը կը զարդարէին սարդով եւ սարդոստայնով` որպէս յաջողութեան խորհրդանիշ:
* Չեխիոյ մէջ տօնածառը կը զարդարէին հաւկիթի ներկուած կեղեւէն պատրաստուած զարդերով:
* Ճափոնի մէջ քրիստոնեաները փոքրիկ հովահարներ եւ թուղթէ լապտերներ կը կախէին իրենց տօնածառերէն:
* Լիթուանիոյ մէջ ծառերէն կը կախէին ծղօտէ թռչնավանդակներ, աստղեր եւ այլն…
* Շուէտի մէջ տօնածառերը կը զարդարէին վառ գոյներով ներկուած փայտեայ խաղալիքներով:
* Լեհաստանի մէջ տօնածառերը կը զարդարէին հրեշտակներով, սիրամարգերով եւ այլ թռչուններով:
* Հայաստանի մէջ եղեւինի փոխարէն ձիթենիի ծառ կը զարդարէին: Տօնածառի զարդարանքները հասկերէ եւ ընկոյզներէ (թիւով 7) պատրաստուած կ'ըլլային: 

Նոր տարուան ծառը կը զարդարէին նաեւ խնձորով, որ պտղաբերութեան խորհրդանիշ էր:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Christmas tree in Piazza del Duomo to Milan in 2019.jpg|Իտալիա, Միլանօ, 2019
Պատկեր:Vatican Christmas Tree.jpg|Վատիկան, 2007
Պատկեր:Piazza Portanova Natale 2008.jpg|Սալեռնօ, Իտալիա, 2008
Պատկեր:Trafalgar Square Christmas tree9.jpg|alt=
Պատկեր:New Year Tree on the Minin and Pozharsky Square 04.jpg|Ռուստաստանի Մինինի եւ Պոժարսկիի հրապարակ, 2018
Պատկեր:Xmastreenewyork06.jpg|alt=
Պատկեր:Weihnachtsbaum Römerberg.jpg|alt=
Պատկեր:Christmas Lisbon 2005 b.JPG|Լիզպոն
Պատկեր:2010 Boston Halifax Christmas tree on Boston Common USA 5273771973.jpg|Պոսթըն
Պատկեր:Plaza de San Juan de la Cruz (Madrid) 07.jpg|Մատրիտ (2011)
Պատկեր:Choinka plac Zamkowy 2011.jpg|Վարշաւա
Պատկեր:South Coast Plaza (2013) 01.jpg|Քալիֆորնիա 
Պատկեր:Stockholm - NK.jpg|Սթոքհոլմ
Պատկեր:HK TST night Harbour City front entrance indoor stairs interior Xmas trees Nov-2013.JPG|Հոնք գոնկ
Պատկեր:Christmas tree in Lugano (2018).jpg|alt=
Պատկեր:Vilnius Christmas Tree.jpg|alt=
Պատկեր:Fiber-optic Christmas tree.jpg|alt=
Պատկեր:White christmas tree.jpg|alt=
Պատկեր:Arbol Navidad 02.jpg|alt=
Պատկեր:Chrismon tree stalbans oviedo fl.jpg|alt=
Պատկեր:The Childrens Museum of Indianapolis - Aluminum Christmas tree.jpg|alt=
Պատկեր:Y Christmas Tree 2.jpg|alt=


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Նոր Տարի
Ստորոգութիւն: Նոր Տարուան աւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Տօնածառ
Ստորոգութիւն: Կաղանդ
Ստորոգութիւն: Ս. Ծնունդ