open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խաւիէ Փերես տը Քուելլար

**Խաւիէ  Ֆիլիփէ  Ռիքարտօ Փերես տը Քուելլար** (, ), Փերուցի դիւանագէտ։ Աւարտեր է Լիմայի պետութեան կաթոլիկական համալսարանի իրաւունքի կաճառը։ 

## Գործունէութիւն

1940 թուականէն դիւանագիտական ծառայութեան մէջ է, եղեր է Փերուի դեսպան շարք մը երկիրներու մէջ: 

1969-1971 թուականներուն՝ Փերուի առաջին դեսպանը ԽՍՀՄ-ի մէջ։ 

1971-1975 թուականներուն Փերուի ներկայացուցիչն էր ՄԱԿի, եղեր է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի տեղակալ յատուկ քաղաքական հարցերու գծով։ 

1981 թուականի Դեկտեմբերին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր համաժողովը Խաւիէ Փերես տը Քուելլարը նշանակեր է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար՝ 1982 թուականի Յունուարէն - 1986 թուականի 31 Դեկտեմբեր ժամանակաշրջանի համար։

## Պարգեւներ եւ մրցանակներ

*Ճավահարլալ Ներույի պարգեւ

*Կաթոլիկ Իզապէլի շքանշանի մեծ խաչ 

*Սուրբ Միքայէլի եւ Սուրբ Գէորգի Մեծ Խաչ շքանշանի ասպետ 

*Ուլոֆ Փալմէյի պարգեւ 

*Աստուրական (Asturian արեւմտահայերէնով Աստուրական) արքայադուստրի մրցանակ միջազգային համագործակցութեան համար Չորս ազատութիւններու մրցանակ - ազատութեան մետալ

*Ազատութիւն մրցանակ 

*Մայրիի ազգային շքանշանի մեծ ժապաւէն 

*«Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հանդէպ ունեցած վաստակի համար» յատուկ աստիճանի շքանշանի Մեծ Խաչ 

*«Իտալական Հանրապետութեան մատուցած ծառայութիւններու համար» շքանշանի մեծ սպայ

*Լեհաստանի Հանրապետութեան մատուցած ծառայութիւններու համար շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ

*Հարաւային Խաչի շքանշանի Մեծ խաչ 

*Կաղնէ թագի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ 

*Պատուոյ լեգէոնի Մեծ խաչի ասպետ 

*«Մատուցած ծառայութիւններու համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ 

*ՄԱԿ-ի խաղաղութեան մետալ 

*Սան Մարկոսի համալսարանի պատուաւոր դոկտոր 

*Վալիատոլիտի համալսարանի պատուաւոր դոկտոր

*Լաւալի համալսարանի պատուաւոր դոկտոր

*Քեմպրիճի համալսարանի պատուաւոր դոկտոր 

*Փերուի արեւի կարգի մեծ խաչ 

*«Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հանդէպ ունեցած վաստակի համար» Մեծ վաստակի խաչ

*Honorary doctorate of the University of Salamanca?

*Զակրեպի պատուաւոր քաղաքացի 

*Grand Cross of the Order of Liberty?

## Անդամութիւն
Բարոյական եւ քաղաքական գիտութիւններու ակադեմիա

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
famous birthdays

new world encyclopedia

Տարեկանին Մահացած է ՄԱԿ-ի Նախկին Գլխաւոր Քարտուղար Խաւիէ Փերես տը Քուելլար

100 Տարեկանին Մահացած է ՄԱԿ-ի Նախկին Գլխաւոր Քարտուղար Խաւիէ Փերես տը Քուելլար

Ստորոգութիւն:Փերուի վարչապետներ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարներ
Ստորոգութիւն:Ազատութեան նախագահական մետալով պարգեւատրուածներ
Ստորոգութիւն:Զակրեպի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի պաշտօնեաներ
Մոնրէալի Դրօշ

**Մոնրէալի դրօշ**, Մոնրէալի պաշտօնական խորհրդանիշն է 1939-էն: Առաջին անգամ ներկայացուած է 1935-ի Մայիսին: Հիմնուած է քաղաքի զինանշանի վրայ։ Դրօշը վերանայուած է 1939-ի  Մայիսին եւ 2017-ի  Սեպտեմբերին: Դրօշի համաչափութիւնը` 1:2:

## Սիմուոլիզմ
Ըստ քաղաքի պաշտօնական կայքէջի՝ կարմիր գերբային խաչը կը ներկայացնէ «քրիստոնէական դրդապատճառներն ու սկզբունքները, որոնցմով ղեկավարուած են քաղաքի հիմնադիրները»: Հինգ խորհրդապատկերները կը ներկայացնեն բնիկ ժողովուրդներու նախնիներու ներկայութիւնը եւ 19-րդ դարուն քաղաքին մէջ հաստատուած չորս հիմնական եւրոպական էթնիկ խումբերուն, որոնք նոյնպէս ներկայացուած են Canadian Red Ensign-ի (Գանատայի դրօշը մինչեւ 1965) վրայ։  Անոնք են՝

## Զարգացում

Flag of Montreal (1935-1939).svg|1935-1939
Flag of Montreal (1939–2017).svg|1939-2017
Flag of Montreal.svg|2017 թուականէն


## Նախորդ դրօշ
Մոնրէալի դրօշը հիմնուած է իր զինանշանի վրայ։ Բնօրինակ զինանշանը մշակուած է 1833-ի ն Մոնրէալի առաջին քաղաքապետ Ժագ Վիգէրի կողմէ: Այն նման էր ներկայիս տարբերակին, այն տարբերութեամբ, որ կարմիր խաչը անկիւնագծային էր եւ ներկայիս կապոյտ հերալդիկ շուշանի փոխարէն կուղբ էր:

## Ներկայիս դրօշ
12 Փետրուար 2017-ին Մոնրէալի քաղաքապետ Տենիս Կոտերը յայտարարած է Մոնրէալի դրօշի փոփոխութեան մասին, ուր պէտք է ներառուի Առաջին ազգերու խորհրդանիշը: Որոշումը կայացած է 2017-ին քաղաքի հիմնադրման 375-ամեակի կապակցութեամբ: Խորհրդանիշը ընտրուած է Մոնրէալի առաջին ազգերիու համայնքներու կողմէ:

## Արտաքին յղումներ

* Premières armoiries de la Ville de Montréal, 1833

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գանատայի դրօշներ
Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով
Ալեքսանտր Պրինքէն

Դոկտոր **Ալեքսանտր Պրինքէն** Զուիցերիացի երաժիշտ, երգահան եւ երաժշտագէտ: Ան կը խօսի գրագէտ հայերէնով եւ նոյնիսկ կը գրէ հայերէն յօդուածներ:

## Կենսագրութիւն

Ալեքսանտր Պրինքէնը ծնունդով ռուսաստանցի է, ունի վրացական, ռուսական, գերմանական եւ լեհական ծագում: Ծնուեր  եւ կրթութիւնը ստացեր է Սան Փեթերսպուրկի մէջ։ Զուիցերիացի կնոջ հետ 1992-էն ի վեր կը  բնակի Լիւցեռն քաղաքին մէջ, 1998-էն ի վեր Զուեցերիոյ քաղաքացի է:

Ան կը դասաւանդէ երաժշտութիւն երկու դպրոցներու մէջ. Նիտվալտենի մէջ (Լիւցեռնին յարակից գաւառի մը մէջ), որպէս երգեհոնահար հանդես կու գայ նոյն գաւառի կաթոլիկ եկեղեցւոյ մը մէջ։ Պարբերաբար կ'այցելէ Հայաստան, մօտէն կը հետեւի հայաշխարհի իրադարձութիւններուն:

Ալեքսանտր Պրինքէն իր գործերուն մէջ յաճախ կը գործածէ հայկական մեղեդիներ[:

## Ալեքսանտր Պրինքէնի «Երգ Հայաստանի մասին» սրբազան թատերգութիւնը՝ մաղթանուագը

30 Ապրիլ 2016-ին «Երգ Հայաստանի մասին» (oratorio) մաղթանուագը՝ Դանիել Վարուժանի, Սիամանթօյի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Վահագն Դաւթեանի բնագրերով,  նուիրուած է հայ ժողովուրդին՝ ի յիշատակ 1894-1923թթ Օսմանեան Թուրքիոյ իրագործած Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներուն, տեղի ունեցաւ համաշխարհային ներկայացումը Արամ Խաչատրեան համերգասրահին մէջ։

Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբի հետ ելոյթ ունենացաւ Հայաստանի ազգային ակադեմիական երգչախումբը (գեղարուեստական ղեկավար եւ գլխաւոր խմբավար Յովհաննէս Չէքիճեան): Համերգը ղեկավարեց խմբավար Էտուարտ Թոփչեանը:

## Աղբիւրներ
* ՀԱՅԵՐԷՆԸ ԱՀԱԳԻՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ մըն Է ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ»
* Արդի Հայաստանի Հանրապետութեան դիւանագիտութիւնը եւ Արցախեան խնդիրը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Օտարազգի հայագէտ
Ստորոգութիւն:Զուիցերիացի երաժիշտ
Ստորոգութիւն:Երաժշտագէտ
Ստորոգութիւն:Երգահան
Աթենա Մանուկեան

**Աթինա Մանուկեան** (), հայկական արմատներով յոյն երգչուհի։ Կը Ներկայացնէ Հայաստանը Եւրատեսիլ 2020 երգի մրցոյթին։

## Կենսագրական գիծեր
Հայկական արմատներով երգչուհին ծնած է Յունաստանի Աթէնք քաղաքը: Աթենան ընտանիքին միակը չէ եղած, որ կապ ունեցած է երաժշտութեան հետ: Հայրը երիտասարդ տարիքին նոյնպէս երգարուեստով  զբաղած է: Երաժիշտներ են նաեւ Աթենայի եղբայրն ու տատիկը։

## Ասպարէզ
Աթենա Մանուկեան առաջին քայլերը մեծ բեմի վրայ կատարած է երբ 12 տարեկան էր, յաղթելով «This Is What’s Missing» միջազգային երաժշտական մրցոյթին։ Մէկ տարի ետք 2008-ին, Աթենան կը մասնակցի Յունաստանի Մանկական Եւրատեսիլ երգի մրցոյթի նախընտրական փուլին, ուր կը գրաւէ 7-րդ հորիզոնականը։ 

2011 թուականին կը թողարկուի երգչուհիի առաջին գլխաւոր երգը՝ (սինկլ)՝ «Party Like A Freak»: 

2012 թուականին դուրս կու գայ երգչուհիի յաջորդ՝ «I Surrender» գլխաւոր երգը (սինկլ), որը շատ արագ կը դառնայ տարուայ լաւագոյն հիթերէն մէկը։

2014 թուականին թողարկուած է Աթենայի ամէնէն վերջին (սինկլ)ը՝ «XO», որուն երգի խօսքերը, ձգողական ռիթմը դարձած է իր յաջողութեան գրաւականը՝ յաջորդող հիթ թողարկումին ու գործին։

2017-2018 թթ.՝ Պլատինիում Տիսք եւ X Factor։ 2017 թուականին Աթենան հեղինակած է Հելենա Փափարիզուի «Palia Mou Agapi» երգը, որը յետագային կ'արժանանայ Պլատինիում Տիսք մրցանակին (ի դէպ, Հելենան Եւրատեսիլ 2005-ի յաղթողն է)։ 2018 թուականին Աթենան մասնակցեցաւ Անգլիոյ X Factor ծրագրին, որմէ յետոյ անոր անունը յայտնուեցաւ «The Sun» հեղինակաւոր ամսագրի առաջին էջերուն մէջ։

Առաջին անգամ Հայաստան այցելած է 2015-ին։

### Եւրատեսիլ եւ Հայաստան

* 2020 թ.՝ Հայաստանը Ներկայացնելու Ցանկութիւն։ «Ես մշտապէս ցանկացած եմ մասնակցիլ «Եւրատեսիլ» մրցոյթին եւ ներկայացնել Հայաստանը։ Կ'ուզեմ, որ հայ ժողովուրդը հպարտանայ ինձմով։ Ես շատ կ'ուզեմ իմ երգացանկին մէջ ունենալ հայերէն երգեր»: Երգչուհին ցանկութիւն ունի աշխատելու եւ երգելու հայրենիքի մէջ՝ Հայաստանի մէջ։ «Պլաններ ունիմ մնալու Հայաստանի մէջ, հոս երգելու եւ հայ աստղերու հետ համագործակցելու»։
* 2020 թ.՝ «Դէպի Եւրատեսիլ» Յաղթանակ։ Աթենան մասնակցած է «Դէպի Եւրատեսիլ 2020»-ին եւ 168 միաւորով ճանչցուած է յաղթող։ Աթենան պէտք էր ներկայացնէր Հայաստանը Եւրատեսիլ 2020 երգի մրցոյթին՝ «Chains On You» երգով, սակայն քորոնավիրուսի համավարակի պատճառով մրցոյթը չեղարկուեցաւ։
* 2020 թ.՝ Նոր Սինգլեր։ 2020 թուականի Մայիս 15-ին Աթենան ներկայացուց իր նոր սինգլը, որ կը կոչուի «Dolla», իսկ Յուլիս 24-ին ներկայացուց «Dolla»-ի տեսահոլովակը։
* 2025 թ.՝ Կրկնակի Մասնակցութիւն։ 2025 թուականին Աթենան նորէն մասնակցեցաւ «Դէպի Եւրատեսիլ» մրցոյթին՝ «DaQueenation» երգով։ Ան գրաւեց երրորդ տեղը՝ ստանալով 192 միաւոր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք 
* Պաշտօնական Եութուպեան ալիք

Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Յոյն երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Երգահաններ
Սոնիա Շիրակեան Պլէքուէլ

**Սոնիա Շիրակեան Պլէքուէլ**, () դուտրն էր Հայ վրիժառու ՀՅԴ անդամ «Նեմեսիս»ի գործիչ Արշաւիր Շիրակեանի, որ սպանած էր Սայիտ Հալիմ Փաշան ու Ճեմալ Ազմին:

## Կենսագրութիւն
Սոնիա Շիրակեան Պլէքուէլ հասակ առած էր ծննդավայրին հայաբնակ Ուաշինկթնը Հայթցի մէջ։ Շրջանաւարտ էր Գոլոմպիա համալսարանի Պարնարտ աղջկանց դպրոցէն (The Barnard School for Girls) եւ այնուհետեւ յաճախած՝ Սմիթ Քոլէճ եւ աւարտած 1949 Պսակաւոր արուեստի աստիճանի փիլիսոփայութեան ճիւղ։

Կ'աշխատակցէր Նիւ Ճըրզիի «Պըրկըն Ռէքըրտ» թերթին (The Bergen Record (NJ)), ուր ան կը նշանակուի «Փուլիթցըր» մրցանակին:

ՄԱԿէն ներս ան կը գործէ որպէս հայերէն լեզուի թարգմանիչ: Կը հրատարակէ հօրը յուշերը 1976-ին:

1960-ին կը տեղափոխուի Ուաշինկթըն աշխատելու Նիւ Ճըրզիի ծերակուտականին գրասենեակը, ուր կը հանդիպի ապագայ իր ամուսնոյն՝ Ֆրետերիք Պլէքուէլին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Պայքար Շաբաթաթերթ Մարտ 15 2020
* Sonia Shiragian Blackwell of Florence, South Carolina 2020 Obituary
* In Loving Memory of Sonia Shiragian Blackwell
* In Loving Memory of Sonia Shiragian Blackwell / HyeTert 2020-03-06
* The Armenian Mirror-Spectator 14 March 2020
Պրուք Շիլտս

** Պրուք Քրիսթա Շիլտս** (), ամերիկացի դերասանուհի եւ մոտել։

## Ասպարէզ
Որպէս մոտել Շիլդսը ասպարէզը սկսեր է 1970-ական թուականներու կէսերուն, երբ դեռ երեխայ էր։ Իր առաջին դերասանական աշխատանքը դարձեր է մասնակցութիւնը Ֆրանչեսքո Սկավուլոյի նկարահանած «Փղոսկրը» հաղորդաշարքի մէջ։ Իր գործակալն էր Էյլին Ֆորտը, որը *Lifetime Network-*ի իր կենսագրութեան մէջ յայտարարեր է, որ ան Պրուք Շիլտսի համար բացեր է մանկական յատուկ բաժին։

1975 թուականին 10 տարեկանին Պրուք Շիլտսը մօր համաձայնութեամբ մասնակցեր է Կարի Կրոսի՝ «Playboy Press» ամսագրի համար տարփական սիրային նկարներու նիստերուն` նկարահանուելով միանգամայն մերկ։ Հետագային շատ տարիներ փորձեր է ամսագրէն դատարանով ետ վերցնել լուսանկարներու եւ լուսանկարներու ժխտական փորձապակի ֆիլմի (negatives) իրաւունքները, բայց պարտուեր է։

1980 թուականի սկիզբե Շիլդսը «Վոկ» («Vogue») ամսագրի շապիկին երբեւիցէ յայտնուած ամենաերիտասարդ մոտելն էր։ նոյն թուականի վերջերը դերասանուհին նկարահանուեր է Քելվին Քլայնի ճինզերու հակասական հեռուստա եւ տպագիր գովազդներու մէջ։ Գովազդային կարգախօսին մէջ Շիլտսը կ'ըսէ․ «Դուք կ'ուզէք իմանալ, թէ ինչ է իմ եւ իմ ճինզերու միջեւ։ Ոչի՛նչ»։

16 տարեկանին Շիլտսը դարձեր է աշխարհի ամէնէն ճանչցուած մոտելներէն մէկը։ «Թայմ» ամսագիրը 1981 թուականի Փետրուարի 9-ին հաղորդեր է, որ անոր օրական աշխատավարձը կը կազմէ 10 000 $։ 

1983 թուականին Շիլտսը յայտնուեր է սեպտեմբերեան «Paris Vogue», հոկտեմբերին եւ նոյեմբերին՝ ամերիկեան «*Vogue»* ամսագրի, իսկ դեկտեմբերին՝ ամսագրի իտալական տարբերակի շապիկին։

## Անձնական կեանք
1997 թուականէն մինչեւ 1999 թուականը ամուսնացած է եղեր յայտնի թենիսիսթ Անտրէ Աղասիի հետ։

2001 թուականից ամուսնացած է ամերիկացի շարժնակարի ուրուագիծ գրող, տնօրէն եւ արտադրիչ Քրիս Հենչիի () հետ, որուն հետ ծանօթացեր է 1999 թուականին՝ «Անկախատեսելի Սիւզան» կատակերգական հաղորդաշարքի աշխատանքներու ժամանակ։ Ամուսնութիւնէն լոյս աշխարհ եկած, ծնած են երկու աղջիկ։

Պրուքին ամենէն մեծ ճանաչումը բերած է 1980 թուականի «Երկնագոյն ծովալճակ» ֆիլմը։ Էմէլին դերի համար առաջադրուեր է որպէս «Երիտասարդ դերասան» մրցանակի տարուայ լաւագոյն դերասան։ Այդ նուն դերի համար 1981 թուականին «Վատագոյն կանացի դեր» անուանակարգին մէջ ստացեր է «Ոսկէ ազնուամորի» շարժապատկերը հակամրցանակը։

1990 թուականին «Արագութեան գօտի» ֆիլմի Քամէօ դերի համար «Երկրորդական ծրագրի վատագոյն կանացի դեր» անուանակարգին մէջ երկրորդ անգամ ստացեր է «Ոսկէ ազնուամորի» մրցանակը։

1996-2000 թուականներուն խաղացելր է «Անկախատեսելի Սիւզան» հեռուստահաղորդաշարքի գլխաւոր դերը, որու համար 1997 թուականին «Սիրելի դերասանուհի նոր շոուի մէջ» անուանակարգին մէջ ստացեր է «Ժողովուրդի ընտրութիւն» մրցանակը եւ 1997, 1998 թուականներուն «Որպէս հեռուստատեսութեան լաւագոյն դերասանուհի» եղեր է «Ոսկէ Երկրագունդ» մրցանակի կրկնակի դափնեկիր։

## Ֆիլմագրութիւն
մինի|Պրուք Շիլտսը 1983 թուականի մայիսին

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ
Եւրոպայի Դրօշ

**Եւրոպայի դրօշ**, կը պատկերէ ժամացոյցի թուատախտակի նմանութեամբ շրջանաձեւ դասաւորուած 12 ոսկեգոյն հնգաթեւ աստղի տեսքով։ Ի սկզբանէ կը համարուէր Եւրախորհուրդի դրօշը։

## Նշանակութիւն
ձախից|մինի|200x200փքս|Դրօշի աշխարհագրական կառուցուածքը
9 Դեկտեմբեր 1955-ին Եւրախորհուրդի նախարարներու կոմիտէի որոշման պաշտօնական մեկնաբանութեան մէջ դրօշի ընդունման մասին կ՚ըսուի հետեւեալը.

25 Սեպտեմբեր 1953-ին Եւրախորհուրդի խորհրդակցութեան ժամանակ առաջարակուեցաւ ընդունիլ կապոյտ ֆոնի վրայ 15 ոսկեգոյն աստղէ բաղկացած դրօշը, որ խորհուրդանշելու էր Եւրախորհուրդի անդամներու թիւը։

Այդ առաջարկը արժանացաւ Գերմանիոյ դիմադրութեան, քանի որ այդ կը նշանակէր ճանչնալ Սաարը՝ իբրեւ անկախ պետութիւն (այն 15 անդամներէ մէկն էր)։ Միւս կողմէ, Սաարը եւ Ֆրանսան ժխտեցին 14 աստղի տարբերակը, քանի որ այդ ժամանակ Սաարի մէջ կը նկատուէր անկախանալու ձգտում։ 13 թիւը շատերը կ՚ընկալէին իբրեւ դժբախտութեան թիւ։ 10-ը՝ իբրեւ Եւրամիութեան հիմնադիրներու թիւ, կը խոչընդոտէր միութեան բացութեան գաղափարին։ Ի վերջոյ համաձայնութեան եկան 12 թիւի շուրջ՝ իբրեւ կատարելութեան խորհուրդանիշ:

## Տարածուած սխալներ

European flag, upside down.svg|Աստղերու անկիւնները պէտք չէ ուղղուած ըլլան ներքեւ
European flag, incorrect star rotation.svg|Աստղերու անկիւնները պէտք է մատնանշեն ոչ թէ կեդրոնէն ճառագայթաձեւ, այլ վերեւ
European flag, incorrect star positions.svg|Աստղերը պէտք է գտնուին ճիշտ նոյն դիրքին մէջ, ինչպէս թիւերը ժամացոյցի թուատախտակի վրայ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Emblems 

Ստորոգութիւն:Եւրոպա
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի Խորհուրդ
Կարմիր Վարդանի Ապստամբութիւն

**Կարմիր Վարդանի Ապստամբութիւն**, Պարսկական բռնապետութեան դէմ Արեւելեան Հայաստանի մէջ ապստամբութիւնը տեղի կ՚ունենայ 571-572-ականներուն, որուն մասին հայոց պատմիչներէն տեղեկութիւններ կը հաղորդեն Սեբէոսը (Է. դար) եւ Ասողիկը (ԺԱ. դար): Պատմիչները ապստամբութեան պատճառները կը համարեն հարկերու աննախընթաց ծանրացումը, հայ իշխաններու իրաւունքներու ոտնահարումը եւ կրօնափոխութեան հարկադրանքը:

Պատմական տեղեկութիւններուն համաձայն, Խոսրով Նուշիրվանը արտակարգ լիազօրութիւններով Հայաստանի մարզպան կը նշանակէ Սուրէն Վշնասպը: Վերջինս գալով Հայաստան, առաջին հերթին կը ծանրացնէ ժողովուրդէն գանձուող հարկերը, կը հալածէ հայ իշխանները եւ վերջապէս զրադաշտականութիւնը Հայաստանի մէջ տարածելու համար կը ցանկայ կառուցել ատրուշաններ: Այդ ժամանակ հայկական զօրքերու հրամանատարն էր Վարդան Մամիկոնեանը, որ ի տարբերութիւն Ե. դարու հայոց սպարապետի, պատմութեան մէջ կը կոչուի Կարմիր Վարդան: Ան պարսկական արքունիքի նկատմամբ խոր դժգոհութիւն ունենալէն բացի, անձնական թշնամանք ունէր Սուրէն մարզպանի դէմ, որովհետեւ վերջինս սպաննած էր իր եղբայրը՝ Մանուէլը:

Ժամանակի կաթողիկոսն էր Յովհաննէս Բ. Գաբեղենեցին: Ապստամբութեան կազմակերպման մէջ սպարապետն ու կաթողիկոսը ղեկավար դեր  կը կատարեն: Ապստամբները յատուկ պատգամաւորութիւն  կ՚ուղարկեն բիւզանդական Յուստինիանոս կայսեր մօտ՝ խնդրելով անոր զօրակցութիւնը: Ապստամբները օգնութիւն կը խնդրեն նաեւ բախտակից վրացիներէն ու աղուաններէն, որոնք կը խոստանան օգնել հայերուն: Հայաստանի մէջ ապստամբները կը սկսին կազմակերպել իրենց զօրամասերը՝ հասցնելով տասը հազար հոգիի: Վարդան Մամիկոնեանը եւ կաթողիկոսը կը պահանջեն դադրեցնել ատրուշաններու շինարարութիւնը եւ կարգաւորել ժողովուրդէն գանձուող հարկերը: Խոսրով թագաւոր զօրք կու տայ Սուրէն մարզպանին եւ կը կարգադրէ շտապ ճնշել ապստամբութիւնը: Վերջինս 15 հազարնոց բանակով կը մտնէ Հայաստան եւ կը հասնի Դուին: Հայոց ապստամբական ուժերը 2 Փետրուար 572-ին կը յարձակին Դուինի մէջ գտնուող պարսկական զօրքերուն վրայ։ Պարսիկները խուճապի կը մատնուին, մեծ կորուստներ կու տան եւ կը դիմեն փախուստի: Կռիւի մէջ  կը սպաննուի մարզպան Սուրէնը:

Խոսրով թագաւորը նոր բանակ  կ՚ուղարկէ Հայաստան՝ Միհրան Մեհեվանդակի գլխաւորութեամբ: Պարսկական զօրքերը այս անգամ նոյնպէս կը պարտուին եւ կը վտարուին Հայաստանէն:

Հայաստանը, Վրաստանն ու Աղուանքը առժամեայ կը թօթափեն պարսկական լուծը  եւ կ՚անցնին Բիւզանդիայի գերիշխանութեան տակ: Այդ պատճառով Բիւզանդիայի եւ Պարսկաստանի միջեւ կը բռնկի նոր պատերազմ, որ որոշ ընդհատումներով կը տեւէ 20 տարի:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պատերազմներ
Սորպոն

**Սորպոն** (), համայնք Ֆրանսայի Շամփայն-Արտեն մարզի Արտեններ գաւառի մէջ:

Բնակչութիւնը 2008 թուականի դրութեամբ կը կազմէ 206 մարդ, բնակչութեան խտութիւնը` 14.28 մարդ/քմ²: Բնակավայրը կը զբաղեցնէ 14.43 քմ² տարածք:

## Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Փարիզ քաղաքէն 165 քմ հիւսիս-արեւելք, Շալոն ան Շամփայն քաղաքէն 65 քմ հիւսիս, Շառլվիլ Մեզիեր քաղաքէն 37 քմ հարաւ-արեւմուտք:

## Բնակչութիւն
**Բնակչութեան քանակը ըստ տարիներու**

Աղբիւրներ` Ֆրանսայի ընկերաբանական գիտութիւններու բարձրագոյն դպրոցի տուեալներ

## Տնտեսութիւն
2010 թուականին ունէր 146 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցմէ աշխոյժ էին 106-ը, իսկ ոչ աշխոյժները` 40: Աշխուժութան ցուցանիշը կը կազմէ 72,6 %: 106 աշխատունակ մարդոցմէ աշխատեր է 103 անձ (56 տղամարդ եւ 47 կին): Գործազուրկ  եղեր են 3 անձ (1 տղամարդ եւ 2 կին): 40 անաշխատունակներէն 14-ը եղեր են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 16-ը` թոշակառուներ, իսկ 10-ը չեն աշխատեր տարբեր պատճառներով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Արտեններ գաւառի համայնքներու ցանկ
Ընդհատուած Մանկութիւն

**Ընդհատուած մանկութիւն** (անգլ.՝ Broken Childhood), 2013-ի բեմադրիչ Ջիւան Աւետիսեանի նկարահանած ժապաւէնը Ղարաբաղեան ազատամարտի մասին։

2013-ին ժապաւէնը ներկայացուած է Ոսկէ ծիրան ժապաւէնի փառատօնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրին եւ Քաննի 66-րդ միջազգային շուկային:

## ժապաւէնի մասին
Ընդհատուած մանկութիւն ժապաւէնը կը պատմէ ղարաբաղեան պատերազմի ընթացքին Մարաղայի մէջ ազրպէյճանցիներու իրականացուցած ջարդերուն եւ փոքրիկ Լենային մասին, որ 129 օր ապրելով ազրպէյճանցի կնոջ մը տունը, կը վերադարձուի հայկական կողմին:

6-ամեայ Լենային բանտէն կը տանին Ֆաթիմա Խալայի տուն, որպէսզի ան Լենային փոխանակի ռազմաճակատին կորած իր որդիին հետ: Ժամանակի ընթացքին վախն ու թշնամանքը կը վերածուին փոխադարձ կարեկցանքի. չորս ամիս ետք Ֆաթիման աղջկան կը վերադարձնէ ընտանիքին` փոխանակելով իրեն անծանօթ ազրպէյճանցի զինուորին դիակին հետ:

Լենային յուշերուն մէջ Ֆաթիման մինչեւ օրս կը սպասէ իր որդուն:

## Դերեր

* Գրետա Մեջլումեան
* Ալլա Սահակեան
* Վրոյր Յարութիւնեան
* Յովհաննէս Թեքկէօզեան
* Բաբգէն Չոպանեան

## Մրցանակներ

* Հրանտ Մաթեւոսեանի անուան մրցանակ՝ լաւագոյն սցենարի համար

## Նկարահանող խումբ

* Աչտադրող՝ Արթուր Աղաբեկեան
* Բեմադրիչ՝ Ջիւան Աւետիսեան
* Սիւժէի հեղինակ՝ Կարինէ Խոդիկեան
* Օպերատոր՝ Նարեկ Մարտիրոսեան
* Երաժշտութիւն՝ Արթուր Զաքիեան
* Հնչիւն՝ Հայկ Իսրայէլեան
* Մոնտաժ՝ Արմէն Վարդանեան

## Արտաքին յղումներ

* ժապաւէնը youtube.com կայքին վրայ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Ստորոգութիւն:Հայկական ժապաւէններ
Արամ Սաֆրաստեան

**Արամ Սաֆրաստեան** (), յայտնի հայ գիտնական-թրքագէտ, քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1888-ին Վանի Այգեստան թաղամասը: Ուսանած է Այգեստանի միջնակարգ կեդրոնական դպրոցին մէջ, ուսումը աւարտելէ ետք ան մանկավարժական աշխատանք տարած է Վանի Հայ կոյսերու դպրոցին մէջ, իսկ այնուհետեւ` Աղթամարի վանքի, Պայազիտի եւ Շապին-Գարահիսարի դպրոցներուն մէջ։ 1911-ին ան կը մեկնի Կ. Պոլիս եւ կ'ընդունուի Կ. Պոլսոյ բարձրագոյն մանկավարժական հիմնարկի ընկերային գիտութիւններու բաժանմունքը, որ շուտով կը միանայ Կ. Պոլսոյ համալսարանի համանուն բաժանմունքի հետ: 1915-ին գերազանց վկայականով աւարտելով համալսարանը` Սաֆրաստեան կը ստանայ Թուրքիոյ միջնակարգ դպրոցներու մասնագէտ-ուսուցիչի կոչում եւ աշխատանքի կ'անցնի Բերա թաղամասի Կալաթասարայի ճեմարանը, ուր ան կը դասաւանդէ 1915-1917 թուականներուն: Երիտթրքական կառավարութիւնը պատերազմի առիթը օգտագործելով` 1915-1918 թուականներուն կ'իրականացնէ Հայոց ցեղասպանութիւնը, որուն պատճառով Արամ Սաֆրաստեան 1919 սեպտեմբերին ընտանիքով կը տեղափոխուի Հայաստան:

Արամ Սաֆրաստեանը կը մահանայ 1966-ին, Երեւան:

## Գործունէութիւն
Սաֆրաստեան երիտասարդ տարիներուն եղած է ՀՅԴ-ի անդամ, Ա. Աշխարհամարտէն ետք ղեկավարած է Կ. Պոլսի ՀՅԴ կազմակերպութիւնը: Աշխատակցած է պոլսահայ մամուլին, հրատարակած է մանկավարժութեան նուիրուած պարբերականներ: Իբրեւ արեւմտահայութեան ներկայացուցիչ 1919-ին ընտրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր եւ ստանձնած է կրտսեր քարտուղարի պաշտօնը: Արամ այդ պաշտօնը վարած է 5 Օգոստոս 1919-էն  մինչեւ 2 Դեկտեմբեր 1920:

1921-ին հեռանալով քաղաքական գործունէութենէն` զբաղած է գիտական եւ դասախօսական աշխատանքով, Թիֆլիսի մէջ։ 1958-էն մինչեւ կեանքին վերջը եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արեւելագիտութեան հիմնարկի աւագ գիտաշխատող` հիմք դնելով օսմանագիտական հետազօտութիւններուն` Հայաստանի մէջ:

1922-1923 թուականներուն, երբ կը սկսի արաբական տառերէ հրաժարելու շարժումը, ան այդ գործի առաջին շարքերուն մէջ եղած է: Ան աշխուժօրէն աշխատակցած է  Թիֆլիսի մէջ նոր ազրպէյճաներէն տառերով լոյս տեսնող «Եէնի եոլ» թերթին եւ «Թան եըլտըզի» ամսագրին` իբրեւ վերջինիս պատասխանատու քարտուղար: Շուտով ան ընտրուած է Վրաստանի մէջ ազրպէյճանական նոր տառերու կոմիտէի անդամ-քարտուղար: 1926-ին Սաֆրաստեանը մասնակցած է Պաքուի մէջ գումարուած Համամիութենական թրքագիտական համագումարին` իբրեւ Վրաստանի պատգամաւոր: Խորհրդային իշխանութեան կողմէ ենթարկուած է հալածանքներու. 1937-1939 թուականներուն բանտարկուած է, իսկ 1949-1955-ին աքսորուած՝ Սիպիր: Աքսորէն վերադառնալէ ետք տեղափոխուած է Երեւան:

## Աշխատութիւններ

* «Թուրքական աղբիւրները Հայաստանի եւ հայերի մասին» քառահատորեակը
* «Օսմանեան օրէնքները Արեւմտեան Հայաստանում» փաստաթուղթերի ժողովածուն (համահեղինակ Մ. Զուլալեան)

## Աղբիւրներ

* Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ, թիւ 8, 1963, էջ 117-120:



Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ժան Օնորէ Ֆրակոնար

**Ժան-Օնորէ  Ֆրակոնար** (, ) ֆրանսացի գեղանկարիչ։

Ուսումը ստացած է Ժան Պաթիսթ Շարտենի եւ Ֆրանսուա Պուշէյէի մօտ։ 1756–1761 թուականներուն եւ 1773–74 թուականներուն ստեղծագործած է Իտալիոյ մէջ։ 

Շարունակելով Պուշէի արուեստի աւանդոյթները, երբեմն տուրք տալով ռոքոքօ ոճին, Ֆրակոնարը միաժամանակ, հասեր է առօրեայ (նաեւ ժող․) կեանքի քնարական տեսարաններու, մարդկային մտերմիկ զգացմունքներու, բնութեան բանաստեղծականութեան վերարտադրման։ Գոյներու ներդաշնակութիւնը յագեցած է թարմութեամբ ու նուրբ զարդարանկարչականութեամբ, նկարելակերպի թեթեւութեամբ: Սահուն յօրինումի ռիթմերով աչքի ինկող Ֆրակոնարի ստեղծագործութիւնները լեցուն եւ զգայականութեամբ, կեանքի հաճոյքի քերթուածով («Ճոճքի երջանիկ պատահականութիւնները», 1766, Ուոլլես հաւաքածոյ, Լոնտոն, «Լողացող կանայք», 1775, Լուվր, Փարիզ), ներթափանցուած են կերպարներու սեթեւեթ տուայտանքներու նկատմամբ հազիւ նկատելի ծաղրով («Գողունի համբոյր», Էրմիթաժ, Սեն Փեթերսպուրկ) կամ հերոսներու ճակատագրի հանդէպ անկեղծ, որոշ չափով դիւրազգաց համակրանքով («Աղքատ ընտանիք», Ալեքսանտր Պուշկինի անուան կերպարուեստի թանգարան, Մոսկուա)։ Լուսաստուերի նուրբ ազդեցութիւնները բնորոշ են իր բազմաթիւ գծանկարներուն եւ օֆորթներուն:

Այլ նշանաւոր գործերէն են Ճոճանակ եւ Սողնակ կտաւները։

## Տե՛ս նաեւ
* Երիտասարդ ընթերցողը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Երիտասարդ ընթերցողը

**Երիտասարդ ընթերցողը** (), Ժան Օնորէ Ֆրակոնարի նկարը, որը նկարուեր է մօտաւորապէս 1769-ին: Կը պատկանի «Արտասովոր դիմանկարներ» (*figures de fantaisie*) շարքին՝ արտասովոր համազգեստներով կերպարներ, որոնք նկարուած են ազատ վրձնահարուածներու եղանակով:

Նկարին մէջ պատկերուած է դեղին կիտրոնի երանգով, սպիտակ նուրբ փոթօձիք հագուստով անծանօթ աղջիկ մը, որ նստած է կիսադէմ՝ յենուած մեծ, պատին յենած բարձին: Ձախ ձեռքը հանգիստ դրուած է արմնակալին վրայ, իսկ աջ ձեռքին կայ փոքրիկ գիրք մը: Մազերը մանիշակագոյն ժապաւէնով հաւաքուած են շինիոնի մէջ։ Դէմքն ու հագուստը լուսաւորուած են առջեւէն, պատին աջ կողմը կ'երեւի ստուերը: Դէմքին վարդագոյն երանգները իրեն կու տան վայելուչ նրբութիւն մը: Ֆրակոնար սեւեռուն ուշադրութիւն դարձուցած է աղջկան դէմքին, սակայն զգեստն ու բարձը դիտաւորեալ նկարուած են անփոյթ վրձնահարուածներով, իսկ փոթօձիքը ուրուագծուած է վրձինի ծայրով:

Հաւանաբար երիտասարդ ընթերցողը կը մարմնաւորէ կանացի բնութեան բնական էութիւնը: Ֆոնի մութ պատը հերոսուհիին հետ կը ստեղծէ խոր հակադրութիւն մը՝ ընդգծելով իր կոր մասերը եւ ուրուագիծերը, իսկ շինիոնը եւ երկարաւուն փոթօձիք պարանոցը կ'ուժեղացնեն կերպարին կանացիութիւնը: Արդեօ՞ք աղջիկը կը կարդայ զուարճանքի կամ կրթական նպատակներով, կը մնայ անհասկանալի, քանի որ գիրքին բնագիրը պայմանական է:

Կառուցուածքը եւ տեսարանին տարածքը կը ձեւաւորուին արմնակալին հորիզոնական եւ պատին ուղղաձիգ գիծերով: Զգացումներն ու տրամադրութիւնը կը փոխանցուին գունային լուծումներով: Ֆրակոնար ռոքոքոյի համար օգտագործած է բնատիպ գունային կամմա՝ մեղմ, քնքոյշ երանգներով եւ ոսկեգոյն նրբերանգներով, որ թոյլ կու տայ ստեղծել ջերմութեան, հանդարտութեան եւ զգացմունքային մթնոլորտ մը: Կտաւին կեդրոնը տիրող դեղինը իբրեւ կապ կը ծառայէ յօրինուածքին տարրերուն եւ կառուցուածքին միջեւ վրձինի ազատ եւ վառվռուն պատկերուած հարուածները, զգեստի ընդգծուած ծալուածքները կը կեդրոնացնեն դիտորդին ուշադրութիւնը կերպարին վրայ։ Առջեւի եւ ետեւի մասերուն համար օգտագործուած վրձինի հարուածներու տարբեր թեքնիքները  կ'ուժեղացնեն կտաւին խորութիւնը:

Աշխատանքը կը պատկանի աւելի շուտ ժանրային գեղանկարչութեան, քան դիմապատկերին, եւ անյայտ կը մնան ինչպէս իր նկարելու հանգամանքները, այնպէս ալ պատկերուած կնոջ իրական ըլլալը: Պատկերին ճառագայթային գործիքով նկարագրութիւնը ցոյց տուած է, որ աղջկան գլուխը պատկերուած է սկզբնական տարբերակին վերը, ուր ան կը նայի դիտորդին:

Ակադեմիական աշխատանք մը չըլլալով հանդերձ՝ պատկերը հաւանաբար անցած է քանի մը ֆրանսացի հաւաքիչներու եւ արուեստի ստեղծագործութեան առեւտրականներու ձեռքէն: Երբեմնի արժանահաւատ սեփականատէրերէն մէկը եղած է՝ Թէոտոր Թիւֆիէ (Théodore Tuffier), յայտնի ֆրանսացի վիրաբոյժ։ Մօտաւորապէս 1930-ին պատկերը գտնուած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ McCann Erickson գովազդային գործակալութեան հիմնադիր Ալֆրէտ Էրիքսոնի հաւաքածոյին մէջ։ Անոր մահէն ետք՝ 1936-ին, պատկերը ժառանգած է իր կինը՝ Աննա Էտիթ Մաքքան Էրիքսոնը: Աննայի մահէն ետք՝ 1961-ին Ալիսա Մելոն Պրիւսի (ամերիկացի միլիոնատէր Էնտրու Մելոնի  բարձրաշխարհիկ դուստրը, որ յայտնի էր շարք մը թանգարաններու բազմաթիւ նուիրատուութիւններով) նիւթական աջակցութեամբ պատկերը ձեռք բերած է Արուեստի ազգային պատկերասրահը (Ուաշինկթըն):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նկարներ այբբենական կարգով
Ճորճ Աբրահամ Ժամկոչեան

**Ճորճ Աբրահամ Ժամկոչեան** ծնած է 1926ին, Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ շրջանը, Լիբանան: 2010 տարեշրջանի ՀՄԸՄի Նաւասարդեան մարզախաղերու Պատուոյ Նախագահ:

## Կենսագրութիւն

Ան Աբրահամ եւ Մարիամ  Ժամկոչեաններուն չորս զաւակներէն երկրորդն է: Յաճախած է իր ծննդավայրի, այսինքն Նոր Մարաշի «Քառասուն Մանուկ» ազգային նախակրթարանը:

1972ին ծանօթացած է Մաքրուհի Սագաճեանի հետ, որուն հետ ամուսնանալով ընտանեկան երջանիկ բոյն մը կազմած է: Բախտաւորուած են մէկ հատիկ տղայ զաւակով մը, զոր հօր անունով կոչած են Ճորճ:

Եղբ. Ժամկոչեանի հաստատումով, ինք զանազան արհեստներ փորձելէ ետք, ի վերջոյ, կնոջ հետ բացած է լողազգեստի կարատուն մը, որ մեծ յաջողութիւն արձանագրած է:

2005ին, դժբախտաբար քաղցկեղի հիւանդութենէ տառապելով կը մահանայ Ճորճ Ժամկոչեանի կինը, զինք առանձին ձգելով իր մէկ հատիկ զաւկին հետ:

Ներկայիս Ժամկոչեան հանգստեան կոչուած է եւ կը զբաղի շատ ակումբներ այցելելով:

## Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքեր
Երիտասարդ տարիքին մտած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերը, կնքահայր ունենալով ազգային գործիչ եւ «Ազդակ» պաշտօնաթերթի նախկին տնօրէններէն Հայկ Պալեանը: Գործած է իր ծննդավայրի Սարդարապատ կոմիտէութեան Օհանջանեան խումբէն ներս:

## Լիբանանի «Ազդակ» տպարանի եւ Պոսթընի  «Հայրենիք» պաշտօնաթերթ  գրաշար
Փոքր տարիքին կեանքի ասպարէզ նետուելով, փորձած է զանազան արհեստներ սորվիլ: 1954-56, երկու տարի աշխատած է Լիբանանի «Ազդակ»ի տպարանը, իբրեւ գրաշար:

1956ին, իբրեւ գրաշար հրաւիրուած է Արեւելեան ԱՄՆի Պոսթըն քաղաքը եւ աշխատած է տեղւոյն ՀՅԴ  պաշտօնաթերթ «Հայրենիք»ի մէջ։ Սակայն չհամակերպելով քաղաքի ցուրտ օդին, մէկ տարի անց, 1957ին փոխադրուած է Լոս Անճելըս:

## Նաւասարդեան մարզախաղերու պատուոյ նախագահութիւնը
Շաբաթ, 8 Մայիս 2010ին, Պըրմինկհամ Հայ Սքուլի պասքեթպոլի գլխաւոր մարզադաշտին վրայ տեղի ունեցած ՀՄԸՄի Նաւասարդեան 35րդ Մարզախաղերու բացման հանդիսութեան ընթացքին, Շրջանային վարչութիւնը պաշտօնապէս յայտարարեց, թէ 2010 տարեշրջանի Նաւասարդեան մարզախաղերու պատուոյ նախագահութիւնը սիրայօժար ընդունած է ստանձնել ազնուական հայորդի ՀՄԸՄական Ճորճ Աբրահամ Ժամկոչեան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Պատուոյ Նախագահ Ճորճ Ժամկոչեան 

Ստորոգութիւն:1926ի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ՀՄԸՄի Նաւասարդեան մարզախաղերու պատուոյ նախագահ
Ստորոգութիւն:«Ազդակ» տպարանի գրաշար աշխատող
Ստորոգութիւն:Պոսթընի «Հայրենիք» պաշտօնաթերթի գրաշար աշխատող
Արսէն Կիտուր

**Արսէն Կիտուր** (), հայազգի հասարակական գործիչ։ 1905 թուականէն Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Աւարտեր է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանը (1908) եւ Կոստանդնուպոլսոյ Պետական բարձրագոյն ուսուցչանոցը (1914)։

1916 թուականին Պաղտատի մէջ կազմակերպեր է «Տարագրելոց պաշտպանութեան մարմին» բարեգործական ընկերութիւնը, որ նիւթական օգնութիւն  ցոյց տուեր է 1915 թուականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ Իրաք տարագրուած հայերուն։

1919 թ. Մայիսին եղեր է Հայաստանի Հանրապետութեան Պետական խորհուրդի անդամ, ապա գործուղուեր Իրաք՝ որպէս ՀՀ հիւպատոս, եւ կազմակերպեր ներգաղթը:

191 9թ. Պաղտատի մէջ եղեր է ՀԲԸՄ տեղի մասնաճիւղի հիմնադիրներէն:

1917 թուականին տեղափոխուեր է Անդրկովկաս, 1918 թուականին մասնակցեր Սարդարապատի ճակատամարտին։

1920 թուականի Նոյեմբերին, գտնուելով Իրաքի մէջ, ողջուներ է Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումը։

## Որբանոցի հիմնադրում
Մոսուլի մէջ հիմներ է «Վասպուրական» որբանոցը, որ հետագային տեղափոխուեր է Պաքուպա, ապա՝ Երուսաղէմ՝ վերանուանուելով «Արարատեան որբանոց»:

## Ուսուցչական ասպարէզ
Երկար տարիներ ուսուցաներ է Պաղտատի «Սուլթանիէ» պետական վարժարանի մէջ, Պաղտատի, Լիբանանի, Սուրիոյ հայկական վարժարաններու մէջ:

1920-ական թուականներուն աջակցեր է Միջագետքէն Խորհրդային Հայաստան հազարաւոր հայերու ներգաղթի գործին։

## խմբագիր
1911 թ. Պոլսոյ մէջ եղեր է Հնչակեան ուսանողական միութեան «Կայծ» ամսաթերթի խմբագիր:

1937-1957 թուականներուն (ընդմիջումով) եղեր է «Արարատ»-ի խմբագիրը։

## Աշխատութիւններ
Հրատարակեր է մարքսիզմը մանրբուրժուական տեսանկիւնէն մեկնաբանող՝ «Պատմութեան փիլիսոփայութիւնը» (1911), «Մարքսիզմ, տարուինիզմ, հոգին ու նիւթը» (1939), հնչակեան կուսակցութեան անցեալը իտէալականացնող՝ «Հայ ազատագրութեան ճանապարհին» (1949), «Յուշեր եւ փուշեր» (Պէյրութ, 2-րդ հրատարակչութիւն, 1956) եւ այլն գրքեր։ «Արարատ»-ի մէջ տպագրած շարք մը յօդուածներու մէջ պաշտպաներ է ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականութիւնը՝ արտայայտելով սփիւռքահայ առաջադիմական ուժերու ձգտումները։

## Աղբիւրներ
* Գառնիկ Ստեփանեան, Կենսագրական բառարան. հատոր Բ, Ե., «Սովետական գրող», էջ 109։
* Հայաստանի Դիւանագիտական Ներկայացուցիչներ

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Էջմիածնի Գեւորգեան ճեմարանի սաներ
Գառնիկ Քալաշեան

**Գառնիկ Քալաշեան** (), հայ բանաստեղծ, հասարակական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 16 մայիս 1885-ին, Վաղարշապատ: Աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը (1906): Թիֆլիսի մէջ մասնակցած է հայկական գրական ընկերութեան, ապա` «Վերնատան» աշխատանքներուն, 1907-ին եղած է Մոսկուայի առեւտուրի հիմնարկի ազատ ունկնդիր:

Սերտ կապեր ունեցած է Լազարեան ճեմարանի յեղափոխական ուսանողութեան հետ, մասնակցած է ցոյցերու, թռուցիկներ տարածած, 1909-ին ձերբակալուած է, նետուած է Մոսկուայի Տագանկայի քաղաքական բանտարկեալներու բանտը: Տիրապետած է ռուսերէն, ֆրանսերէն, թրքերէն, պարսկերէն, վրացերէն լեզուներուն:

## Գրական կեանք
«Ներշնչումներ» (1908) եւ «Բանաստեղծութիւններ» (1916) ժողովածուներուն մէջ Քալաշեան սիրոյ, կարօտի, հայրենասիրութեան, աշնան նուագներուն միախառնած, ներբողած է «պայքարի շառաչը»: 

Աշխատակցած է պարբերական մամուլին («Գեղարուեստ» եւ այլն), հանդէս եկած է գրականագիտական յօդուածներով, ակնարկներով, թարգմանութիւններով, ստորագրած է` Մենորդ, Միրաժ, Անցորդ, Գ. Ք.:

1918-ին Քալաշեան անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, իսկ 1919-1920-ին Հայաստանի խորհրդարանի անդամ ընտրուած է։

Մահացած է 1 նոյեմբեր 1921-ին, Երեւան, թաղուած է Էջմիածին:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 12-րդ հատոր, էջ 384։

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ժուրնալ Ազիաթիք

**Ժուրնալ Ազիաթիք** (ֆրանսերէն՝ *Journal Asiatique*), ակադեմական հրատարակութիւն ֆրանսական *Ասիական ընկերակցութեան* (Société Asiatique) 1822 թուականէն սկսած մինչեւ այսօր։ Լայն տեղ տրամադրած է տարիներու ընթացքին հայերէնին եւ հայագիտական նիւթերուն։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայքէջ

Ստորոգութիւն:Մամուլ
Միջնադարեան Սթոքհոլմի Թանգարան

**Միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարան** (շուէտ.՝ Stockholms medeltidsmuseum), թանգարան Շուէտի մէջ: Կը գտնուի Սթոքհոլմ, Հելկենտսհոլմէն կղզիին մէջ՝ Թագաւորական պալատէն հիւսիս:

## Պատմութիւն
Կառուցուած է 1970-ականներու վերջին հնագիտական վայրին մէջ (*Riksgropen*՝ «Ազգային / պետական բանտ») պեղուած հին յուշարձաններու շուրջը: Յայտնաբերուած է նաեւ Սթոքհոլմի քաղաքային պատի մէկ մասը, որ կը թուագրուի 16-րդ դարուն, կառուցուած Կուստաւ Ա. Վազայի օրոք, ինչպէս նաեւ միջնադարեան բարեգործական տունը, կը կրէ Սուրբ Հոգիի տուն (Հելկենտսհոլմէն) անունը, ուրկէ ալ ծագած է կղզիին անունը: Գտածոները լայն հասարակութեան հասանելի դարձնելու համար ծրագրային ստորգետնեայ աւտոտնակի փոխարէն 1986-ին հիմնուեցաւ միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարանը: Թանգարանի տնօրէն Մարգարետա Հալերտդը ստեղծեց ժամանակակից արուեստի տեսլական թանգարան, որ մշակած է նկարիչ Քերսթին Ռիտը, որ արժանացաւ եւ ազգային, եւ միջազգային ճանաչման եւ 1986-ին արժանացաւ Տարուան եւրոպական թանգարան մրցանակին:

Թանգարանը փակուած է 15 Յունիս 2007-էն մինչեւ 2010-ի սկիզբը՝ Նորորպօ կամուրջի վերականգնման ժամանակ: Այս ժամանակահատուածին թանգարանային ցուցադրութիւնը ընդլայնուեցաւ, իսկ Սերկելստորկի (Սերկելս հրապարակ) Մշակոյթի տան մէջ (շուէտ.՝ Kulturhuset, Stockholm) միաժամանակ հասանելի էր փոքրիկ ժամանակաւոր ցուցահանդէս:

Թանգարանը այցելուներուն հնարաւորութիւն կու տայ վերապրելու միջնադարեան Սթոքհոլմը իր աղիւսէ տուներով եւ տաղաւարներով, արհեստանոցներով, նաւահանգիստով եւ կախաղաններով: Այն կը պատմէ քաղաքի միջնադարեան պատմութիւնը` 1250-ականներէն մինչեւ 1520-ականները: 2010-ին Սթոքհոլմի հիմնադիր Պիրկէր Եարլի ծննդեան օրուընէ 800-ամեակը նշելու համար թանգարանին մէջ բացուած է ցուցահանդէս անորդէմքի վերակառուցմամբ:

Միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարանը կը կազմակերպէ միջնադարեան շեշտադրմամբ թեմատիկ ցուցահանդէսներ եւ դասախօսութիւններ, սիմպոզիումներ ու ծրագրեր, կը ծաւալէ կրթական գործունէութիւն, որու ընթացքին երեխաները, երիտասարդները եւ դպրոցները կը հանդիսանան հիմնական թիրախային խումբ: Թանգարանին մէջ կայ խանութ, ուր կը վաճառեն միջնադարուն վերաբերող գիրքեր, ինչպէս նաեւ բացիկներ եւ զարդեր:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Old Town Culture Crawl No 2, inside the Museum of Medieval Stockholm.jpg
Պատկեր:Själagården modell.jpg
Պատկեր:Stockholms stadsmur 2010.jpg
Պատկեր:Medeltidsmuseet krog.jpg
Պատկեր:Sö 274, ormhuvud.JPG
Պատկեր:Sö 274, kors.JPG


## Ծանօթագրութիւններ


## Տե՛ս նաեւ
* Սթոքհոլմի Քաղաքային Թանգարան
* Սթոքհոլմի Շրջանի Թանգարան

## Արտաքին յղումներ

* The Museum of Medieval Stockholm
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ
Կարօ (ֆիլմ)

**Կարօ** (, լատինատառ Garo), նշանաւոր լիբանանեան շարժապատկեր որ 1965 արտադրեց եւ նկարահանեց լիբանանահայ ֆիլմերու բեմադրիչ Կարի Կարապետեանը, ուր կը պատմէ կեանքը լիբանանահայ օրինազանց "ղապատայ" անձնաւորութեան մը եւ անոր եղերական մահը երբ Լիբանանի ներքին ապահովութեան ոյժերը զինք հալածեցին եւ սպանեցին։ 

Գլխաւոր դերերը խաղցած են շատ նշանաւոր լիբանանցի դերասաններ ինչպէս Մահմուտ Սայիտ, Ժօզէֆ Նանօ, Սամիրա Պարուտի, Նատիա Ժամալ եւ Անթուան Քերպաժ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շարժապատկերներ
Ստորոգութիւն:1965
Կարի Կարապետեան

**Կարի Կարապետեան** (լատինատառ՝ Gary Garabedian, արաբերէն՝ غاري غرابيديان) լիբանանահայ շարժապատկերներու տաղանդաւոր բեմադրիչ 1960-ական թուականներուն։ Սկսաւ իր արուեստագիտական կեանքը Լիբանանեան հեռուստանկերութեան մէջ "Ապու Սալիմ ալ Թապըլ» (արաբերէն`  أبو سليم الطبل) հեռատեսիլի serie-ով։ Նկարահանեց «Ալ Այն ալ Սահիրա» (արաբերէն`  العين الساهرة) / «Եա Լէյլ» (արաբերէն` يا ليل) եւ «Ապու Սալիմ ին Աֆրիքիա» (արաբերէն` أبو سليم في أفريقيا) վաթսունական թուականներուն (1963-1965): 

Իր 1969-ին նկարահանած շարժապատկերը «Կարօ» անունով (արաբերէն` غارو, լատինատառ՝ Garo) մեծ համբաւ ստացաւ։ Կը պատմէ կեանքը լիբանանահայ օրինազանց "ղապատայ" անձնաւորութեան մը եւ անոր եղերական մահը երբ Լիբանանի ներքին ապահովութեան ոյժերը զինք հալածեցին եւ սպանեցին։ Գլխաւոր դերերը խաղցած են շատ նշանաւոր լիբանանցի դերասաններ ինչպէս՝ Մահմուտ Սայիտ, Ժօզէֆ Նանօ, Սամիրա Պարուտի, Նատիա Ժամալ եւ Անթուան Քերպաժ։

Կարապետեանը զոհ գնաց մեծ սթուտիոյի հրդեհի մը մէջ երբ կը նկարահանէր «Քուլլունա Ֆիտա'իյյուն» այսինքն "Ամէնքս ֆետայի ենք" (արաբերէն`  كلّنا فدائيون) շարժապատկերը 1969 թուականին պատմելով Պաղեստինեան Դիմադրութեան ֆետայական դրուագ մը։ Պատկերին մէջ կը գործածուէր մուխի ձեռնառումբ մը ներկայացնելու ֆետայական գործողութիւն մը։ Այդ պատճառ դարձաւ հրդեհի մը սթուտիոներէն ներս։ Կարապետեան փրկուած էր հրդեհէն, բայց մերժելով ձեռնծալ մնալ, ետ ներս մտած էր այրող սթուտիոյէն ներս փորձելով փրկել այլ անձեր եւ մահացած այդ փորձին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգոր Նորիկեան

**Գրիգոր Նորիկեան** (), արուեստագէտ գեղանկարիչ, հայոց Մեծ Եղեռնէն փրկուած ընտանիքի զաւակ: Միջազգային համբաւի տիրացած արուեստագէտ: Իր 50 ամեայ գեղանկարչական վաստակի ստեղծագործութիւններու պաստառներուն մէջէն կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդը ու զանազան երկիրներու մէջ ապրած եւ ստեղծագործած փորձառութիւնը:

## Կենսագրութիւն

Լիբանանի հայ համայնքի գեղանկարիչ Գրիգոր Նորիկեան  ծնած է 1 Յունուար 1943-ին, Պէյրութ:  նախնական կրթութիւնը (փորագրութիւն, իւղաներկ) ստացեր է Պէյրութի մէջ: 1959-1960 թուականներուն իր ուսումը աւարտելէ ետք, կը յաճախէ Պէյրութի իտալական արուեստի հիմնարկ, ուր կը ծանօթանայ Կիւվտէրին եւ 1963-64 կը յաճախէ Կիւվտէրի արուեստի վարժարանը:1965-ին կը մեկնի Իտալիա, ուր իր ուսումը կը շարունակէ «Փերուջի Փիէթրօ Վանուչ»ի ակադեմիային մէջ: 1967-ին մուտք կը գործէ Փարիզի արուեստի բարձրագոյն դպրոց` յաճախելով «Լուսիէն Քութո»յի աշխատանոցը: Ան 28 տարի ապրեր է Փարիզ:

## Գրիգոր Նորիկեանի Ցուցահանդէսները

Նորիկեան բազմաթիւ ցուցահանդէսներ տուած է տարբեր երկիրներու եւ քաղաքներու մէջ` ԱՄՆ-ի Գանատայի, Պէյրութի, Փարիզի Օթթաուայի, Մանհայմի, Պուէնոս Այրեսի, Ժընեւի, Մասաչուսեցի, Լոս Անճելըս եւ այլ քաղաքներու մէջ: Առաջին անգամ եղեր է Հայաստան 2008 թուականին:

Նորիկեանի գեղանկարները ցուցադրուած են Երեւանի Պետական եւ Արդի արուեստի թանգարաններուն մէջ, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան թանգարանին եւ Պէյրութի, Զմմառու եւ Սըրսոք թանգարաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ` Երուսաղէմի Ս. Յակոբ վանքի թանգարանին մէջ:

## «Յետադարձ հայեացք» խորագիրը կրող ցուցահանդէսը

«Յետադարձ հայեացք» խորագիրը կրող ցուցահանդէսը նուիրուած է ո՛չ միայն գեղանկարիչին 50 տարուան ստեղծագործական կեանքին, այլ նաեւ ձօնուած է հայութեան 100-ամեայ գոյատեւման, վերապրումին, պայքարին եւ Ցեղասպանութեան նկատմամբ տարած յաղթանակին:  Հոն կան կերպարներ («Անորոշ կինը», «Անտունի», «Խելագարներ», «Ճշմարտութեան կալանաւորները», «Հաւատացեալ կինը», «Պոռթկացող մարդը» եւ այլն), դառն կացութիւններ («Բաժանում», «Սպասում», «Ամենայն կսկիծով», «Մօր մը տառապանքը», «Ինչ որ կը մնայ», «Սոսկումէն ետք», «Եկեղեցին հայկական» եւ այլն), տարբեր երեւոյթներ` մերթ կսկիծով լի, մերթ յոյսով («Դժոխային եղանակ», «Տեղի մը յիշատակը», «Ժողովուրդի մը ժառանգութիւնը», «Ճակատագիր», «Երազանք» եւ այլն): Պաստառները դիտելով Նորիկեանի հետ` «Թափօր»-ով կը կատարես «Ճամբորդութիւն… դէպի» «Երազային յաղթանակ»` «Ամենայն կսկիծով», «Վայրի մը յիշողութեամբ», «Անվերջանալի ճամբով» եւ այն համոզումով, որ «Կեանքը թատրոն մըն է»

## Հայրենիքը երազ էր Գեղանկարիչ Գրիգոր Նորիկեանի համար

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* ԳՐԻԳՈՐ ՆՈՐԻԿԵԱՆԻ 50 ԱՄԵԱՅ ԳԵՂԱՆԿԱՐՉՈՒԹԵԱՆ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԱՏՈՒՑՈՒՄԸ ԼԻԲԱՆԱՆԻՆ ՈՒ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ
* «Գեղանկարը Պէտք Է Դիտել Հոգիի Աչքերով Եւ Թափանցել Անոր Խորքը» «Ազդակ»-ին Կ՛ըսէ Գեղանկարիչ Գրիգոր Նորիկեան
* Ֆեյսպուքեան պաշտօնական էջ Krikor Norikian
* Ֆեյսպուքեան պաշտօնական էջ Գրիգոր Նորիկեան
* KRIKOR NORIKIAN ARTIST PAINTER

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ նկարիչ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ
Արտա Մանտիկեան

**Արտա Մանտիկեան** (), յունահայ երգչուհի եւ օփերայի համբաւաւոր արուեստագիտուհի։ Մարիա Քալլաս կրթաթոշակներու հաստատութեան նախագահ։

## Կենսագրութիւն
Մանտիկեանէ ծնան է Զմիւռնիա, 1924 թուականին։ Հայրը, որ Զմիւռնիոյ մէջ հանրային արդիւնաշատ գործունէութիւն ունեցած է, զոհ գացած է Փոքր Ասիոյ աղէտի ընթացքին․ Մանիկեան տակաւին մանուկ, Զմիւռնիոյ աղէտէն յետոյ, իր մօրը՝ տիկին Պէաթրիսին, հետ փոխադրուած է Յունաստան։ 

Փոքր տարիքէն հետեւած է Օտէոն Աթինոնի դասընթացքներուն, իբր ուսուցիչ ունենալով Էլվիրա տէ Հիտալկոն, որ եղած է նաեւ ուսուցիչը Մարիա Գալասի։ Օտէոնը աւարտելէն ետք տուած է շատ մը ելոյթներ։ Այցելած է Լոնտոն, Միայցեալ Նահանգներ, Գանատա, ուր տուած է բազմաթիւ ռեսիթալներ եւս։ 

1960-ականներուն, երբ ան Յունաստան կը վերադառայ՝ հիւանդ մօրը խնամելու համար, այնտեղ Յունաստանի զինուորական կառավարութիւնը՝ Խունդան, գրաւած էր իշխանութիւնը, իսկ Մանտիկեան խօսած էր անոնց դեմ: Աքսորի ենթարկուելու վախի պատճառով, ան երկար տարիներ չէ կրցած երգել։  

Յունական Խունդայի գրաւումը աւարտած է 1974-ին: 1974-1980 թուականներուն  ան եղած է Աթէնքի համերգասրահի վարչութեան անդամ եւ անոր նախագահ Խրիսթոս Լամպրաքիսի հետ ունեցաւ փայլուն գործունէութիւն՝ Աթէնքի համերգասրահը միջազգային ճանաչողութիւն ստանալու աշխատանքին մէջ։

Հայազգի արտուեստագիտուհին հելլէնական երգին հարազատ թարգմանը եղած է արտասահմանի մէջ եւ այդ պատճառով իսկ մեածպէս սիրուած ու գնահատուած է հելլէն արտուեստագէտներու շրջանակներէն։

Արտա Մանտիկեան մահացած է 2009-ին, Աթէնք։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Օփերայի երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Մումթազ Մահալ

**Մումթազ Մահալ** կամ Մումթազ Իշխանուհին՝ կայսրի consort-ը, ), օրիորդական անունը **Արճումանտ Պանու Պեկամ**։ Շահ Ճահանի սիրելի կինը, որ հայկական ծագում ունէր։ Հայազգի Ասաֆ խանի դուստրն էր։ Մումթազի հայրը եղած էր յայտնի պաշտօնեայ մը արքունիքին մէջ։ Մումթազ անունը անոր տուած էր Շահ Ճահանի հայրը՝ Ճահանկիրը ու կը նշանակէր «պալատի զարդ»։

Արճումանտը կ'ամուսնանայ կայսր Շահ Ճահանի հետ 10 Մայիս 1612-ին, 19 տարեկան հասակին։ Ան ծնունդ տուած է  13 զաւակներու։ 14-րդ զաւակի ծննդաբերութեան ժամանակ Մումթազ մահացած է ամուսնոյն ռազմական ճամբարին մէջ, Շահ Ճահանի վրանին մէջ։

Կնոջ մահէն ետք Շահ Ճահանը կը հրամայէ կառուցել մարմարէ մեծ դամբարան Ակրա քաղաքին մէջ։ Շինարարութիւնը կը տեւէ 22 տարի ծանօթ իբր Թաժ Մահալ՝ որ կը նշանակէ «Հնդկաստանի թագը»։

## Հայկական ծագումը
Սերկէյ Աւագեան իր «Նշանաւոր Հայուհիներ» գիրքին մէջ կը նշէ, որ Մումթազ Մահալը (Հեղինէ) ծնած է 1593 թուականին հնդկական արքունիքի հայազգի պաշտօնեայ Ասաֆ խանի ընտանիքին մէջ։ 1612-ին գահաժառանգ Խուրամի խան կ'ամուսնանայ անոր հետ: 1627 թուականին գահաժառանգ Խուրամի խանը կը դառնայ Հնդկաստանի թագաւոր: Թագադրութենէն ետք Խուրամի խանը կ'անուանափոխուի եւ կը կոչուի Շահ Ճահան:

Աշխարհագրագէտ Կամսար Աւետիսեան իր գիրքին մէջ  գրած է, որ 1630 թուականին Մումթազ Մահալ կ'ուղեկցի թագաւոր ամուսնոյն պատերազմի մէջ եւ ռազմի դաշտին վրայ կը հիւանդանայ: Բժիշկները անկարող կ'ըլլան փրկելու անոր կեանքը: Մահամերձ վիճակի մէջ ան ամուսինէն կը խնդրէ իր գերեզմանին վրայ կառուցել տաճար:

Հնդկաստանի հայ թագուհի Մումթազ Մահալ իր մահկանացուն կը կնքէ 38 տարեկանին, 1631 թուականին, Հնդկաստանի Պուրհան Նուրէ բնակավայրին մէջ, ուր հողին կը յանձնուի: Սակայն, քիչ ժամանակ ետք անոր աճիւնը կը տեղափոխուի Ագրա եւ հողին կը յանձնուի` Ճամնա գետի ափին: Այստեղ թագաւոր ամուսինը՝ Շահ Ճահանը իր սիրեցեալ թագուհիին գերեզմանին վրայ կը կառուցէ (1630-1652) աշխարհահռչակ մզկիթ-դամբարանը` Թաժ Մահալը:

## Ժապաւէն
*[[Թաժ Մահալ. հայուհին` Հնդկաստանի խորհրդանիշ հոգի (ժապաւէն)|Թաժ Մահալ. հայուհին` Հնդկաստանի խորհրդանիշ հոգի]]* ժապաւէնը (անգլերէն՝ Taj Mahal: The Armenian Woman and the Symbol of India), վաւերագրական ժապաւէն մը, որ կը պատմէ՝ միջնադարուն, Հնդկաստանի մէջ ձեւաւորուած  հայկական գաղութին մասին: Ժապաւէնին անդրանիկ ցուցադրութիւնը տեղի ունեցած է 8 Մարտ 2015 թուականին: Ժապաւէնը նկարահանուած է Ամերիկա Միացեալ Նահանգներու մէջ բնակող՝ Սեմ (Սարգիս) Մակարեանի եւ Արա Ազատեանի աջակցութեամբ: Ժապաւէնը «Հայկական Չափանիշ» ընկերութեան կողմէ իրականացուած «Անծանօթ հայեր» շարքին մէկ մասն է, ուր մանրամասնօրէն կը ներկայացուի Հնդկաստանի մէջ բնակող հայերու պատմութիւնը: Վաւերագրական այս ժապաւէնը կ'անդրադառնայ Հնդկաստանի՝ Ակրա քաղաքին մէջ գտնուող, աշխարհահռչակ Թաժ Մահալի տաճարին, որ ըստ կարգ մը պատմական աղբիւրներու, Հնդկաստանի Շահ Ճահան արքան իր կնոջ՝ Մումթազ Մահալի յիշատակին կառուցած է:

## Տե՛ս նաեւ
*Թաժ Մահալ

## Աղբիւրներ
* Թաժ Մահալի պատմութիւնը։ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Թաժ Մահալի էջ
Ռուբէն Աւշարեան

**Ռուբէն Աւշարեան** () իրաւաբան, հասարակական գործիչ եւ Լիբանանահայ մտաւորական: 

## Կենսագրութիւն
Ռուբէն Աւշարեան յաճախած եւ շրջանաւարտ է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Տեմիրճեան եւ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարաններէն, երկու տարի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանը (AUB) ուսանելէ ետք, անցած է Քալիֆորնիա։ Լա Վերնի համալսարանէն ստացած է Քաղաքական գիտութիւններու վկայական։ Մագիստրոսի աստիճանին տիրացած է Չարլսթընի (Վիրճինիա) American Military University-էն՝ խորանալով ազգային անվտանգութեան հարցերու մէջ։

Տիրացած է Իրաւաբանական Դոկտոր (Juris Doctor) տիտղոսին Western University College of Law համալսարանէն, Ֆուլըրթոն, Գալիֆորնիա։
Տարիներ գործակցած է Tribonian Law Advisors-ի հետ, որ կեդրոններ ունի Պէյրութի, Տուպայի եւ Ռիատի մէջ։ Ներկայիս կը պաշտօնաւարէ որպէս Գլխաւոր Իրաւաբան (General Counsel) Քույթի The Investment Dar ընկերութեան մէջ։

## Հրատարակութիւններ
11 Ապրիլ 2019-ին, Կլենտէյլի Կեդրոնական գրադարանի դահլիճին մէջ իրաւաբան Աւշարեան ներկայացուց այս երկու հատորները, կազմակերպութեամբ Նորթրիճի համալսարանի (CSUN) Հայագիտական բաժինին եւ Պէյրութի Հայկազեան համալսարանին, որուն կողմէ հրատարակուած են երկհատոր  աշխատութիւնը՝ “On the Record: Armenian Deputies in the Lebanese Parliaments”. հատոր Ա.՝ 1922-1972 եւ հատոր Բ.՝ 1972-2017։

Իրաւաբան դոկտոր Ռուբէն Աւշարեանի գիրքին ուսումնասիրութենէն կը տեսնենք, որ հայ երեսփոխաններու ուշադրութեան կեդրոնը եղած են Լիբանանի ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան եւ տնտեսութեան հետ առնչուող խնդիրներ, եւ հայ համայնքին վերաբերող բազմաթիւ հարցեր: Մասնաւորապէս 1929-1939 թուականներուն, խորհրդարանական քննարկումներու ընթացքին հայազգի Վահրամ Լէյլեկեան եւ Խոսրով Թիւթիւնճեան հանդէս եկած են բովանդակալից ու բազմակողմանի առաջարկներով:

Հեղինակը համոզիչ փաստերով ցոյց կու տայ, որ հայ երեսփոխանները Լիբանանի խորհրդարանին մէջ մասնակցած են սահմանադրութեան, պիւտճէի ընդունման եւ փոփոխութիւններու քննարկումներուն, ինչպէս նաեւ նման առիթներով անոնք հանդէս եկած են կառուցողական առաջարկներով: 

Գիրքին յառաջաբանը գրած է Հայկազեան համալսարանի նախագահ Վեր. Փոլ Հայտոսթեան, որ արժեւորած է Իրաւաբան դոկտոր Ռուբէն Աւշարեանի կատարած մեղուաջան ահագին աշխատանքը: Ան վստահութիւն յայտնած է, որ առկայ հատորները կարեւոր դեր պիտի ունենան լիբանանեան քաղաքական գրականութեան մէջ:

Roupen Avsharian, «On the Record. Armenian Deputies in the Lebanese Parliaments, Volume I, 1922-1972, & Volume II, 1972-2017», 654+680 pages, 2017. Ռուբէն Աւշարեան, «Արձանագրութիւններուն Մէջ. Հայ Երեսփոխանները Լիբանանի Խորհրդարանին Մէջ», հատոր 1, 1922-1972, հատոր. 2, 1972-2017», Պէյրութ, Հայկազեան համալսարանի հրատարակչատուն, 2017, 654+680 էջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Զրոյց՝ Իրաւաբան դոկտոր Ռուբէն Աւշարեանի հետ Լիբանանի խորհրդարանի հայ երեսփոխաններուն նուիրուած երկհատոր հրատարակութեան առիթով
* Ուսումնասիրութիւն Մը Լիբանանի Խորհրդարանին Մէջ Հայ Երեսփոխաններու Գործունէութեան Մասին
* «Լիբանանի Հայերը (Բ.)» Գիտաժողովը աւարտեց իր աշխատանքները
* Մեծարժէք Ուսումնասիրութիւն մը  Լիբանանի Խորհրդարանին Մէջ Հայ Երեսփոխաններու գործունէութեան մասին