Nvidia

**NVIDIA Corporation**, ամերիկեան մեծագոյն ընկերութիւն, որ կ'արտադրէ կրաֆիքական քարտեր եւ պրոցեսորներ։ Շուկային մէջ արտադրանքը յայտնի է նաեւ այսպիսի անուանումներով՝ GeForce, nForce, Quadro, Tesla, ION եւ Tegra։

Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1993 թուականին։ 

2006 թուականի Օգոստոսին ընկերութիւնը ունէր աւելի քան 8000 աշխատակից, NVidia-ի 40 գրասենեակներ։ Ընկերութեան շտապ-գրասենեակը կը գտնուի Սանթա Քլարա քաղաքին մէջ (Քալիֆորնիոյ նահանգ, ԱՄՆ)։ Ընկերութեան հիմնական մրցակիցներ են AMD (ATI) եւ Intel ընկերութիւնները։

## Ընկերութեան պատմութիւնը
Ընկերութեան պատմութեան հիմնական իրադարձութիւնները.

* 1993 թուական — Խուան Ժենսյուն (Jen-Hsun Huang), *Կետրիս Պրէմ*եւ *Քրիս Մալաչովսկի*։
* 1995 թուական — կը թողարկէ NV1՝ ընկերութեան առաջին արտադրանքը։
* 1998 թուական — ընկերութիւնը կը տեղափոխուի Սանտա-Կլարա քաղաք
* 1999 թուական —
** Կը ներկայացուի Nvidia Quadro՝ աշխարհի մէջ առաջին GPU-ն աշխատող կայաններու համար
** Յունուարին ընկկերութիւնը կ'անցնի IPOն, NASDAQ դրամական շուկային մէջ։ 
* 2000 թուական — Microsoft ընտրեց NVIDIA ընկերութիւնը, որպէս կրաֆիքական պրոցեսորների մատակարար իր Xbox խաղային համակարգի համար։
* 2002 թուական —
** կը թողարկէ GeForce 4.
** գոյութեան ընթացքին ընկերութիւնը թողարկած է աւելի քան 100 միլիոն պրոցեսորներ։
* 2003 թուական — ձեռք կը բերէ Media Q՝ առաջատար մատակարար, որ կ'արտադրէ կրաֆիքայի եւ միւլթիմետիայի անլար սարքեր։
* 2004 թուական — կը թողարկէ 300 միլիոն պրոցեսորներ։
* 2006 թուական — կը թողարկէ GeForce 8800GTX — աշխարհի առաջին վիտէոքարթը DirectX 10-ի աջակցութեամբ։
* 2008 թուական — Փետրուարին ընկերութիւնը ձեռք կը բերէ Ageia թեքնոլոկիաներու մշակողի PhysX շարժիչը։
* 2011 թուական — ընկերութիւնը, գրեթէ ամբողջութեամբ կը դադրի արտադրելէ կրաֆիքայի սարքեր։ Կը կնքէ համաձայնութիւն բազմաթիւ արտադրողներու հետ (ինչպիսիք են ASUS, Palit, MSI, Zotac, Gigabyte եւ ուրիշներ)։
* 2012 թուական — ընկերութիւնը կը մտնէ The Linux Foundation։

## Խորունկ ուսուցում (Deep learning)
«Էնվիտիա»-ի (Nvidia) կրաֆիքական փրոսեսորները (GPU) կը գործածուին խորունկ ուսուցման եւ արագացուած վերլուծումներու համար՝ շնորհիւ Nvidia-ի **CUDA** ծրագրային հարթակին եւ **API**-ին: Ասիկա թոյլ կու տայ ծրագրաւորողներուն օգտագործել GPU-ներու մեծաթիւ միջուկները՝ զուգահեռականացնելու (parallelize) համար **BLAS** գործողութիւնները, որոնք լայնօրէն կը կիրարկուին մեքենական ուսուցման ալկորիթմներուն մէջ: Նախքան Էլոն Մասքի 2019-ի յայտարարութիւնը, թէ «Թեսլա»-ն (Tesla) մշակած է իր սեփական **SoC**-ն ու լիակատար ինքնավար վարման համակարգիչը, Nvidia-ի սարքերը կը գործածուէին Tesla-ի բազմաթիւ մեքենաներուն մէջ:

2009-ին, Nvidia-ն մասնակից դարձաւ խորունկ ուսուցման «Մեծ պայթիւնին» (big bang), երբ խորունկ ուսուցման ջղային ցանցերը միացուեցան Nvidia-ի կրաֆիքական փրոսեսորներուն: Նոյն տարին, **Google Brain** խումբը օգտագործեց Nvidia GPU-ները՝ ստեղծելու համար խորունկ ջղային ցանցեր: Էնտրիւ Ընկ (Andrew Ng) հաստատեց, որ GPU-ները կրնան շուրջ 100 անգամ արագացնել խորունկ ուսուցման համակարգերը:

### DGX
**DGX**-ը Nvidia-ի գերհամակարգիչներու (supercomputers) շարքն է:

2016 Ապրիլին, Nvidia-ն արտադրեց **DGX-1**-ը՝ հիմնուած 8 GPU-ներէ բաղկացած խումբի (cluster) վրայ: 2016 Օգոստոսին, Nvidia-ն իր առաջին DGX-1-ը նուիրեց **OpenAI**-ին՝ օգնելու համար աւելի մեծ ու բարդ AI մոտելներու մարզման, ինչ որ վերամշակման ժամանակը 6 օրէն նուազեցուց մինչեւ 2 ժամուան: Ընկերութիւնը նաեւ մշակեց Nvidia Tesla K80 եւ P100 GPU-ներու վրայ հիմնուած վիրտուալ մեքենաներ, որոնք հասանելի են **Google Cloud**-ի միջոցով: 2017-ին, ընկերութեան խորունկ ուսուցման արհեստագիտութիւնը պատճառ դարձաւ եկամուտներու զգալի աճի:

2018-ին, Nvidia-ի հետազօտողները ցուցադրեցին արդիւնաբերական ռոպոթներու համար նախատեսուած նմանակման միջոցով ուսուցման (imitation-learning) մեթոտները: Բացի GPU-ներու արտադրութենէն, Nvidia-ն գիտնականներուն կը տրամադրէ զուգահեռ վերամշակման (parallel processing) հնարաւորութիւններ՝ բարձր արդիւնաւէտութեամբ յաւելուածներ գործարկելու համար:

### Ռոպոթաշինութիւն (Robotics)
2020-ին, Nvidia-ն ներկայացուց **Omniverse**-ը՝ ճարտարագէտներու համար նախատեսուած վիրտուալ միջավայր մը: Ընկերութիւնը նաեւ բաց աղբիւրով (open-source) թողարկեց **Isaac Sim**-ը, որ կ'օգտագործէ Omniverse-ը՝ ռոպոթները մարզելու համար այնպիսի սիմուլիացիաներու միջոցով, որոնք կը նմանակեն իրական աշխարհի ֆիզիքական օրէնքները:

2024-ին, Ճենսըն Հուանկը Nvidia-ի ուշադրութիւնը ուղղեց դէպի **մարդանման (humanoid) ռոպոթները** եւ ինքնավար մեքենաները:

2025-ին, Nvidia-ն յայտարարեց **Isaac GR00T N1**-ը՝ բաց աղբիւրով հիմնարար մոտել (foundation model) մը, որ նախագծուած է արագացնելու մարդանման ռոպոթներու զարգացումն ու կարողութիւնները: **Neura Robotics**, **1X Technologies** եւ **Vention** ընկերութիւնները առաջիններէն են, որոնք կ'օգտագործեն այս մոտելը:

## Արտադրողներ
**NVidia** ընկերութիւնը չ'արտադրեր GPU, ինչպէս նաեւ կրաֆիքական սարքեր, որոնք կ'արտադրեն քոյր կազմակերպութիւնները։ NVidia-ն միայն կը մշակէ սարքերու դիզայնը։

**NVIDIA GeForce**-ի քոյր կազմակերպութիւնները՝

* AOpen
* ASUSTeK
* BFG / 3D Fuzion
* Biostar
* Chaintech
* Creative Technology
* EVGA

* KFA2
* Gainward
* Gigabyte
* Inno3D
* Jetway
* Leadtek
* Manli
* MSI

* OCZ
* Palit
* PC Partner
* POV
* PNY Technologies
* XFX
* Zotac

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Ընկերության ռուսական պաշտոնական կայքը
* Nvidia-ի գրաֆիկական սարքերը, պատմությունը նկարներով

## Ծանօթագրութիւն