Փիթըր Պալաքեան

**Փիթըր Պալաքեան** () ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ:

## Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է Պաքնըլ, Պրաուն եւ Նիւ Եորքի համալսարաններուն մէջ: 1980 թուականէն կը դասաւանդէ Քոլկէյթ  համալսարանը (Նիւ Եորք, Համիլթոն): Աշխատակցած է «Նէյշըն», «Վերճինիա Քուուրթըրլի», «Ռեւիու» եւ այլն պարբերականներու: Հրատարակած է բանաստեղծական բազմաթիւ ժողովածուներ, որոնց շարքին՝ «Ֆիշէյ հայրը» (1979), «Պայծառութեան տխուր օրեր» (1983):

1998-ին «Ճակատագրի սեւ շունը» (Black Dog of Fate, A Memoir) յուշագրութիւնը (հայերէնի թարգմանուած Արտեմ Յարութիւնեանի կողմէ 2004ին) ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան լաւագոյն գիրք», իսկ 2003ին լոյս տեսած «Այրող Տիգրիս. Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ Ամերիկայի հակազդեցութիւնը» (The Burning Tigris։ The Armenian Genocide and America’s Response, 2003) ծաւալուն փաստա-վաւերագրական աշխատութիւնը «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթին կողմէ ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան նշանակալից գիրք»: 2010-ին հայերէն թարգմանութեամբ լոյս տեսած է Պալաքեանի «Լոյսի տխուր օրերը» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն:

Պալաքեան, գործակցութեամբ Արիս Սեւակի, 2009-ին անգլերէնի թարգմանած ու հրատարակած է իր մեծ հօր եղբօր՝ Գրիգորիս եպս. Պալաքեանի «Հայ Գողգոթա» խորագրով ծաւալուն երկհատոր յուշագրութիւնը։

Փիթըր Պալաքեանի «Օզոն Ճուրնըլ» հատորը 2016-ին արժանացած է «Փուլիցըր» հեղինակաւոր մրցանակին՝ բանաստեղծութեան ճիւղին մէջ։

## Հանրային Մտաւորական Աշխատանք

### Ցեղասպանութեան Ժխտումին Դէմ Պայքար

* Տասնամեակներ շարունակ Պալաքեան աշխատած է պայքարելու թրքական կառավարութեան ժխտման եւ քարոզչական արշաւներուն դէմ, որոնք կը նպատակադրեն ճնշելու Հայոց Ցեղասպանութեան պատմութիւնը եւ ճնշում գործադրելու Միացեալ Նահանգներու եւ այլ ազգերու վրայ՝ զայն չճանչնալու համար։
* Պալաքեան պնդած է, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը դարձաւ նախատիպ այլ ցեղասպանութիւններու համար, որոնք իրականացուեցան արդի ձեւով եւ ան նաեւ պնդած է, որ այն ազդեցութիւն ունեցաւ Եւրոպայի Հրեաներու նացիսթական Ցեղասպանութեան վրայ (*The Burning Tigris*, 2003):

### Համագործակցութիւն Եւ Ակադեմական Ջանքեր

* Անոր աշխատանքը գրագէտներու եւ գիտնականներու՝ **Ռոպըրթ Ճէյ Լիֆթընի, Սուզան Սոնթակի, Տեպորա Լիփսթաթի, Էլի Ուիզըլի, Սամանթա Փաուըրի** եւ **Ռոպըրթ Մելսընի** հետ, յանգեցուց փոփոխութիւններու այն բանին, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ինչպէս կը լուսաբանուէր ցամաքային լրատուամիջոցներուն մէջ եւ ինչպէս կը քննարկուէր դասարաններուն մէջ։
* 1996 թուականին Պալաքեանը եւ Լիֆթընը շրջանառութեան մէջ դրին ազգային խնդրագիր մը, որ հրատարակուեցաւ *Chronicle of Higher Education*-ի մէջ՝ **«Փրինսթընը Կը Մեղադրուի Թրքական Կառավարութեան Ճակատը** **Ըլլալու Մէջ»** վերնագրով, ուշադրութիւն կեդրոնացնելով թրքական ջանքերուն վրայ՝ ահաբեկելու գիտնականներն ու ապականելու ակադեմական նշանակումները՝ որպէս օրինակ բերելով **Հիթ Լաուրիի** դէպքը Փրինսթընի մէջ։

### Լրատուամիջոցներու Քաղաքականութիւնը

* 2004 թուականի Մարտին Պալաքեանը, **Սամանթա**  **Փաուըրը** եւ Հոլոքոսթի գիտնական **Ռոպըրթ Մելսընը** հանդիպեցան *New York Times*-ի գործադիր խմբագիր Պիլ Քելըրի հետ, հանդիպում մը, որ փոխեց այն բանը, թէ *Times*-ը ինչպէս կը լուսաբանէր Հայոց Ցեղասպանութիւնը։ Պալաքեանը համահեղինակեց յօդուած մը այս հարցին մասին, որ հրատարակուեցաւ *Times*-ի մէջ։
* 2005 թուականին Պալաքեանը եւ **Էլի Ուիզըլը** նմանատիպ հանդիպում ունեցան Associated Press-ի արտաքին բաժինի խմբագիր Լարի Հայնցըրլինկի հետ, որ նոյնպէս քաղաքականութեան փոփոխութեան պատճառ դարձաւ։

### Քաղաքական Մեկնաբանութիւն Եւ Ճանաչում

* 2020 թուականի Օգոստոսին Պալաքեան հիմնադիր անդամներէն էր *Writers for Democratic Action* խումբին։
* Նախագահ Պայտընի 2021 թուականի Ապրիլ 24-ի Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման յայտարարութեան մասին Պալաքեանը *The Washington Post*-ի մէջ գրեց. **«Մինչեւ Պայտըն՝ ոչ մէկ ամերիկեան նախագահ քաջութիւն ունեցաւ «ցեղասպանութիւն» բառը գործածելու՝ վախնալով բարկացնել Թուրքիոյ ղեկավարները եւ վնասել հզօր դաշնակիցի մը հետ յարաբերութիւնները, նոյնիսկ այնքան, որ մարդու իրաւունքներու պղծման ռեքորտ ունի»**։
* Այս հարցին շուրջ մեդիոյին մէջ անոր ելոյթները կ'ընդգրկեն՝ *60 Minutes* («Պայքար Պատմութեան Համար», Պոպ Սայմընի հետ), *Charlie Rose Show*, *Fresh Air with Terry Gross*, *ABC World News Tonight with Peter Jennings*, *National Public Radio's Weekend Edition* եւ *All Things Considered*, ինչպէս նաեւ զանազան վաւերագրական ֆիլմեր՝ ներառեալ PBS-ի «Հայոց Ցեղասպանութիւնը» (2006) եւ *Intent To Destroy* վաւերագրական ֆիլմը։
* Պալաքեանի քաղաքական եւ մշակութային մեկնաբանութիւններն ու յօդուածները տպագրուած են *The Washington Post, The Guardian, Salon, LA Times, Boston Globe* եւ *The Daily Beast* պարբերականներուն մէջ։

## Պարգեւներ
Բացի իր գիրքերուն համար ստացած մրցանակներէն, Պալաքեանի այլ պարգեւները կ'ընդգրկեն՝

* Գուգենհայմի Թոշակ
* NEA Թոշակ
* Նախագահական Մետալ
* **Մովսէս Խորենացիի Մետալ** (Հայաստանէն)
* Սփէնտլովի Մրցանակ՝ Հասարակական Արդարութեան, Հանդուրժողականութեան Եւ Դիւանագիտութեան Համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Նիւ Ճըրզի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով