open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Փոխադրամիջոց

**Փոխադրամիջոցը** մարդկանց կամ բեռի տեղի փոխադրման միջոցն է:

## Պատմութիւնը
*5000 թուականին նախքան Քրիստոս, միակ փոխադրամիջոցը անասուններն էին. Եզներն ու էշերը կ՛օգտագործուէին փոխադրութեան համար:
*3500 թուականին նախքան Քրիստոս, Եգիպտացիները կը հնարեն առաջին առագաստանաւը: Մինչ այդ, մարդիկ կը թիավարէին փոքրիկ լաստերով:
Նոյն ժամանակաշրջանին, Միջագետքի մէջ՝ ներկայիս Իրաք, անիւով փոխադրակառքեր կը հնարուին: Բայց անիւները ծանր փայտէ էին, իսկ ճամբաները անտանելի:
[մինի|350px|Գնացք [Երասխ Գիւղի մէջ, Հայաստան]]
*800 թուականին Վայքինկները իրենց նաւերով արդէն ծովերու վրայ լուրջ ուժ կը ներկայացնէին:
*1000 թուականին մագնիսական կողմնացոյցը օստագործելով, Չինացիները կրնային երկար հեռաւորութիւններ  կտրել, իրենց յատուկ նաւերով:
*1450ականներուն Փորթուկալցիները կը հնարեն կողմնացոյցով առաջնորդուող աւելի արագ նաւեր:
*1660ականներուն ձիերով քշուող կառքերը սկսան տարածում գտնել ֆրանսայի մէջ: Անոնք յատուկ կանգառներ ունեցան, ուր թէ ձիերը կը հանգչէին կամ կը փոխանակուէին եւ թէ՛ յաճախորդները կ՛իջնէին կամ կառք կը բարձրանային:
*1730-ին ուղեկարգերը սկսան աշխատիլ Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
*1769-ին հնարուեցաւ առաջին յաջող շոգեմեքենան:
*1783-ին արձակուեցաւ առաջին օդապարիկը: 
*1807-ին հնարուեցաւ շոգենաւը:
*1830-ին սկսաւ գործել քաղաքէ քաղաք ճամբորդ փոխադրող առաջին շոգեմեքենան, որ ժամական 24 մղոն կը ճամբորդէր:
*1893-ին հնարուեցաւ հեծիքը:
*1862-ին կը հնարուի առաջին ինքնաշարժը:
*1969-ին միջ-ցամաքային երկաթուղին կը բացուի:
*1887-ին ելեկտրական երկաթուղին կը սկսի գործել Ամերիկայի Վիրճինիա նահանգին մէջ:
*1897-ին Ամերիկան կ՛ունենայ իր գետնուղին subway նախ Պոսթընի մէջ, ապա Նիւ Եորքի:
*1903-ին Ռայթ եղբայրները կը հնարեն առաջին մեքենան, որ ոդէն ծանր ըլլալով հանդերձ, կրնար թռչիլ:
*1908-ին կը հնարուի հանրային փոխադրութեան ծառայող ինքնաշարժը:
*1939-ին կը հնարուին ուղղաթիռն ու օդանաւը:
*1969-ին Աբօլո 11-ի անձնակազմը ոտք դրաւ լուսնին վրայ:
*1994-ին շոգեկառքեր անցան Անգլիական channel tunnel-էն:
*2007-ին, կազով կամ բարդերով գործող հայպըրտ ինքնաշարժները ընդհանրացան:
*2010-ին Չինաստան յայտարարեց, թէ իր կապար շոգեկառքը ունի աւելի քան 300&nbsp;mph արագութիւն:
Փողոցի Թերթ

[մինի|Street Sheet փողոցային թերթի վաճառող [Սան Ֆրանսիսկօ|Սան Ֆրանսիսկոյի մէջ]]

**Փողոցի թերթ** կամ **Փողոցային թերթ** (անգլ.՝ street newspapers կամ անգլ.՝ street papers, երբեմն՝ «փողոցային թերթիկ»), թերթ, ամսագիր կամ այլ պարբերաթերթ, որ կը վաճառեն անտուն կամ աղքատ մարդիկ եւ որ կը տպագրուի հիմնականին վերջիններս օգնելու նպատակով, ինչպէս նաեւ հասարակութեան վերաբերմունքը անտուններու, աղքատներու եւ այլ կարիքաւորներու հանդէպ փոխելու համար։

Սովորաբար փողոցի թերթերու յօդուածներու մէկ մասը կը գրուի անտուն կամ աղքատ մարդկանց կողմէ։

Բոլոր փողոցի թերթերու աշխատանքային ոճը նոյնն է․ ցրիչը, որ անտուն կամ աղքատ մարդ է, կը գնէ թերթերը կէս գինով, այնուհետեւ անոնք կը վաճառէ ըստ յայտարարուած գինի՝ առանց այն փոխելու իրաւունքի եւ հետեւելով հրատարկչատան կանոններուն։

Փողոցի առաջին թերթերը յայտնուեցան 19-րդ դարու վերջը 20-րդ դարու սկիզզբը։ Օրինակ՝ 1915-էն 1920-1930-ներուն Ցինցինատին մէջ (Օհայօ, ԱՄՆ) անտուն տարագիրներու համար կը տպագրուէր Hobo News թերթը։

Այդուհանդերձ, ժամանակակից ձեւաչափով եւ ակնյայտ գործարք ձեւով փողոցի թերթերը լայնօրէն տարածում գտան միայն 1990-ականներու վերջերը՝ Նիւ Եորքի մէջ 1989-ին Street News-ի ստեղծման պահէն։

1991-ին Լոնտոնի մէջ լոյս տեսաւ ամենայաջողակ փողոցի թերթը՝ «The Big Issue»-ը, որ ստեղծեցին Ճոն Պիրտը եւ Անիթա Ռոտիկը։

1994-ին Կլազկոյի մէջ ձեւաւորուեցաւ Փողոցի թերթերու միջազգային ցանց, որ կը միաւորէր 120 փողոցային թերթ 40 երկիրէ։ 2008-ին Միջազգային ցանցը սահմանեց իր սեփական մրցանակը։

2000-ականներու կէսերէն փողոցի թերթերը, ինչպէս եւ բոլոր տպագիր հրատարակութիւնները, բախուեցան ընթերցողներու՝ առցանց կարդալու հետ։ Օրինակ՝ 2007-էն Big Issue-ի տպաքանակը 167000-էն ինկաւ 125000-ի 2012-ին։ Սակայն 2013-ին DW-ն նշեց, որ ի տարբերութիւն աւանդական տպագիր թերթերու՝ գերմանական փողոցային թերթերը աւելի կը տարածուին եւ որպէս օրինակ նշուեցաւ գերմանական փողոցային թերթը՝ «Biss»-ը, որու տպաքանակը աճեցաւ մինչեւ 6 մլն օրինակի։

Փողոցի թերթերու մեծ մասն առեւտրային գործունէութեան վրայ չի հիմնուիր, այլ կը գոյատեւէ դրամաշնորհներու շնորհիւ, սակայն անոնցմէ որոշները կը գործեն տնտեսական ձեռնարկատիրութեան սկզբունքներով՝ լիովին կամ մասամբ հանդիսանալով ինքնաբաւ եւ դրամական կայուն ընկերութիւններ։ Մասնաւորապէս կարելի է որպէս օրինակ նշել 1991-ին Մեծ Բրիտանիոյ մէջ ստեղծուած «The Big Issue» թերթը, ինչպէս նաեւ 1994-էն լոյս տեսնող ռուսական «Путь домой» փողոցային թերթը։

Բացի կարիքաւորներուն դրամական միջոցներ ապահովելը, փողոցի թերթերը կը կատարեն շարք մը գործառոյթներ։ Օրինակ՝ ներսէն կ՛աշխատին անտուններու/աղքատներու ընկերութիւններու, ինչպէս նաեւ հասարակութեան հետ՝ տեղ հասցնելով տնտեսական խնդիրները եւ առաջարկելով անոնց լուծումները։ Բացի այդ փողոցային թերթերու մէջ տարածուած են անտուններու արտ բուժման նախագիծեր, անոնց աշխատանքներու, ցուցահանդէսներու եւ այլ մշակութային իրադարձութիւններու կազմակերպում։

Փողոցի թերթերու գործարքը երբեմն քննադատութեան կ՛ենթարկուի, մասնաւորապէս այն բանի համար, որ ան անտուն մարդու կերպարը վեր կ՛առնէ ապրանքի, որ կը վաճառուի որպէս յուշանուեր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Street News Service, aggregator of articles from street newspapers
* International Network of Street Papers
* North American Street Newspaper Association
* Street Paper Focus Group at the University of Washington
Սարիբեկ Փոշոտեան

**Սարիբեկ Արիսի Փոշոտեան** (11 Յունիս, 1937, Ապարան, ՀԽՍՀ - 1990, Երեւան, ՀԽՍՀ), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սցենարիստ։

## Կենսագրութիւն
Սարիբեկ Փոշոտեանը ծնած է 1937 թուականին Ապարանի մէջ։ 1960 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական բաժինը, իսկ 1970 թուականին՝ ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը։ 1971 թուականէն աշխատած է Երեւանի փաստագրական ֆիլմերու ստուդիոյ եւ Երեւան կինոստուդիոյ մէջ։ Նկարահանած է աւելի քան 30 փաստագրական եւ 1 կարճամետրաժ ֆիլմ։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սցենարիստ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:11 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Րաֆ­ֆի Փոր­թա­գալ

Րաֆ­ֆի Փոր­թա­գալ (1946, Պոլիս), անուանի հնագէտ, աճուրդախօս։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է 1946 թուականին Պոլսոյ Օրթագիւղ թաղամասին մէջ. զաւակն էր Արէտ ու Մաննիկ Փորթագալ ամոլին։ Լիսէի ուսումը ստացած է Փանկալթը թաղի Վիեննական Մխիթարեան վարժարանին մէջ եւ այդ միջոցին դերեր ստանձնած է Մխիթարեան սանուց միութեան թատերախումբին մէջ, նոյնիսկ միջոց մը դառնալով բեմադրիչի օգնական:

1964-ին ընդունուած է Իսթանպուլի համալսարանի հոգեբանութեան բաժինը, բայց նոյն տարին իսկ ձցած՝ համալսարանի ուսումը եւ սկսած աշխատիլ հօրը քով: Բաւական սիրած է այս աշխատանքը եւ 1973 թուականին Նշանթաշի Միմ Քեմալ Էօքէ պողոտային վրայ բացած է իր առաջին դիտասրահը, որ իր գոյութիւնը կը շարունակէ մինչեւ այսօր:

1974-ին ամուսնացած է Զիւհալ Փորթագալի (ծնեալ՝ Ավունսուք) հետ: 1981-ին Զիւհալ եւ Րաֆֆի բախտաւորուեցան դուստրով մը, զոր անուանեցին Մայա:

Րաֆֆի Փորթաքալ, բացի աճուրդախօսութենէ, կը կատարէ նաեւ խորհդատուութիւն՝ ուղղեալ թանգարաններու, հաւաքորդներու եւլն.: Ան եղած է մեծահարուստ գործարար Սաքըփ Սապանճըի յատուկ հաւաքածոյին խորհրդատուն: Հայթայթած է Սաքըփ Սապանճըի օսմանեան գեղագրութեան եւ գծագրութեան հաւաքածոն: 1998-ին այս հաւաքածոյին ամէնայատուկ նմոյշները ցուցադրուած են Նիւ Եորքի «Մեթրոփոլիթան», Փարիզի «Լուվր», Լոս Անճելըսի ԼԱՔՄԱ, Հարվըրտի համալսարանի «Արթիւր Մ․ Սաքլըր», Պերլինի «Տէօյչէ Կուկենհայմ» թանգարաններուն մէջ՝ «Ոսկեայ տառեր» անունով:

Րաֆֆի Փորթաքալ, հիմնադիրներէն մէկն է Պոլսոյ «Սաքըփ Սապանճը» թանգարանին:

Ան է որ Թուրքիոյ մէջ առաջին անգամ սկսած է աճուրդներու ժամանակ գրքոյկ հրատարակելու սովորոյթը։ «Փորթագալ» հաստատութիւնը, Րաֆֆի Փորթագալի առաջնորդութեամբ, 1996-էն մինչեւ 2010 երեք ամիսը անգամ մը սկսած է հրատարակել «P» համաշխարհային արուեստի հանդէսը:

Աւելի քան 100-ամեայ անցեալի մը տէր, «Փորթագալ» ընտանեկան հաստատութեան սեփականատէրն է։ Հաստատութեան 100-ամեակին առթիւ յայտնի գրող Էնիս Պաթուր հրատարակած է հատոր մը՝ Փորթագալի հետ կատարած հարցազրոյցին հիման վրայ պատկերելով Օսմանեան կայսրութեան անկման ու Թուրքիոյ Հանրապետութեան ստեղծման շրջանի մէկ պատկերը՝ արուեստներու, արհեստներու, դրամագլուխի ձեռք փոխելու նիւթերուն վերաբերեալ։

«Փորթագալ» հաստատութիւնը Թուրքիոյ մէջ արուեստի բնագաւառին մէջ ունի հեղինակաւոր անուն մը։ Կազմակերպած է ո՛չ միայն թուրք արուեստագէտներու, այլ նաեւ համաշխարհային արուեստի մեծերու, ինչպէս՝ Փիքասսոյի, Տալիի, գործերուն աճուրդները։ Ան իր հաստատութիւնը այժմ փոխանցած է իր դստեր՝ Մայա Փորթագալին։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:1946 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հնագէտներ
Զաւէն Քհնյ. Փոլատեան

**Զաւէն Քհնյ. Փոլատեան**, աւազանի անունով Ովսկիա, որդի Ժոզէֆի եւ Ովսաննայի, ծնած է քեսապցի ծնողքէ, Քեսապ, 1931-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Քեսապի Ուսումնասիրաց Վարժարանէն ներս, զոր աւարտած է 1946-ին։

Իր ընտանիքին նիւթապէս օգտակար դառնալու համար, մտած է գործնական կեանքի ասպարէզ ու հետեւած՝ արհեստի։ Սակայն քանի մը տարիներու գործնական կեանքի փորձառութիւնը իր մէջ գոյացուցած է այն հաստատ համոզումը, թէ ինք շուկայի մարդ չէ, այլ իր հետաքրքրութեան աշխարհը դպրոցն է։

1951-ին, այս գիտակցութենէն մղուած, մտած է ուսուցչական ասպարէզ ու պաշտօվարած է Քեսապի Ազգ. ուսումնասիրաց Միացեալ վարժարանին մէջ։

Երբ տարիներ ետք նիւթական իր պայմանները բարելաւուած են, պատրաստուած է ամուսնութեան։

Ընտրած է իր կեանքի ընկերը քեսապցի օրդ. Նազելի Չոլաքեանը, որուն հետ պսակուած է Քեսապի մէջ 1954-ին եւ ունեցած է երեք զաւակներ։

Նոյն տարին, որոշած է դպրեվանք ուսանիլ եկեղեցական պատրաստութեան համար։ Երբ ընդունուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքը, հետեւած է քահանայից երկամեայ դասընթացքին, զայն աւարտելէ ետք վերադարձած է ծննդավայր ու վերսկսած՝ նոյն դպրոցին մէջ պաշտօնավարել։

Տարիներ ետք, երք Քեսապ կը մնայ արռանց հոգեւոր հովիւի, տեղւոյն թաղականութիւնը կ'առաջարկէ տիրացու Ովսիա Փոլատեանին՝ քահանայ ձեռնադրուիլ Քեսապի համար։

Կրթական կեանքի տարիներու ծառայութիւնն ու դպրեվանք ուսանիլը, գլխաւոր ազդակներ կ'ըլլան զինք դէպի քահանայութիւն առաջնորդելու եւ սիրայօժար ընդառաջելու հայրենակիցներուն փափաքին։

Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Տ. Ղեւոնդ Արք. Չէպէեանի ձեռամբ, 9 Դեկտեմբեր 1964-ին, Քեսապի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով Տ. Զաւէն։

Զաւէն Քհնյ. Փոլատեան ունի մշակուած հայերէն լէզու, ազգային ոգի, կրթական ծառայութեան կարողութիւն եւ գաղափարական աշխարհ։

Ան իր ետին կը ձգէ աւելի քան տասը տարիներու կրթական ծառայութեան, քառասունվեց տարիներու քահանայութեան վաստակ եւ կը շարունակէ համեստ ծառայութեամբ մխիթարել իրենց հարազատները կորսնցուցած մեր ազգին զաւակները։
## Ծանօթագրութիւններ
Փոխաբերութիւն

մինի|300px|Փոխաբերութիւն

**Փոխաբերութիւն**, լեզուա-ոճային ձեւ, երբ բառ մը կը գործածուի

բառարանային իր իմաստէն դուրս՝ տարբեր իմաստով։ Գրագէտին իսկ կողմէն՝ անոր տրուած իմաստով մը, որոշ շրջագրութեան մը մէջ։ Այսպէս է քերթուածի՝ *Աջիցս [[Եփրատ]], ձախիցս [[Տիգրիս]], ահեղ ձէներով, սաղմոս կարդալով անցան գնացին*... տողին մէջ. կամ *Ան մեծցուց աղջնակը, անոր բարակուկ մարմնին մէջ սիրելով իր արիւնը* նախադասութեան մէջ։

Փոխաբերութիւնը որոշ նմանութիւն ունի համեմատութեան հետ,խ ան առումով, որ կրնանք ըսել, թէ անիկա կրճատուած ու խտացուած համեմատութիւն է, ուր բաղդատուող եզրերէն մէկը այլեւս չի տեսնուիր։ Փոխաբերութիւնը երբեմն կը ծաւալի մէկ բառէ անդին, կը դառնայ փոխաբերական ամբողջ համակարգ մը։ Այսպէս է, օրինակ՝ «Բիւրեղի Դիւթանք» քերթուածին մէջ, ուր բիւրեղ մը շարժող մանուկը եւ աւարտին մօտ երեւցող քերթողը «կը փոխաբերեն» իրար։

Ստորոգութիւն:Փոխաբերութիւններ
Փորշա Տը Ռոսի

**Փորշա Լի Ճէյմզ ՏըՃէնըրըս** (, ծնած **Ամանտա Լի Ռոճըրզ**, 31 Յունուար, 1973), գործնականապէս ճանչցուած իբրեւ **Փորշա Տը Ռոսի** (), Աւստրալացի-Ամերիկացի դերասանուհի, գեղեցկուհի եւ մարդասէր մըն է, նաեւ հռչակաւոր է իր Նէլ Փորթըր փաստաբանի դերով *[[Ally McBeal]]* հեռուստաշարին մէջ, եւ Լինտզի Ֆունք դերով *[[Arrested Development (հեռուստաշար)|Arrested Development]]* հեռուստաշարին մէջ: Ան նաեւ ներկայացուց Վէրոնիքա Փալմըր կերպարը ABC կայանի հերռուստաշար *[[Better Off Ted]]-ի* մէջ, եւ Օլիվիա Լորտ *[[Nip/Tuck]]-ի* մէջ։ Ան ամուսնացած է Ամերիկացի կատակերգակ, հեռատեսիլի ներկայացուցիչ եւ դերասանուհի Էլըն ՏըՃէնըրըսի հետ։ Ան ներկայիս գլխաւոր դերերէն մէկը ստանցնած է Scandal հեռուստաշարին մէջ։

## Տե՛ս նաեւ
* Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
* Քէրի Ուաշինկթըն
* Հենրի Այըն Քուսիք
* Քոլամպըս Շորթ
* Տարպի Սթանչֆիլտ
* Քէյթի Լոուզ
* Կիլէրմո Տիազ
* Ճէֆ Փէրի
* Թոնի Կոլտուին
* Պէլըմի Եանկ
* Ճաշուա Մալինա
* Սքոթ Ֆոլի
* Քորնիլիըս Սմիթ
* Ճո Մորթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1973 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Փութին (ճաշատեսակ)

**Փութին** (ֆր.՝ *poutine*), Քանատայի Քէպէք նահանգի ազգային ուտեստներէն է` արագ սնունդի շարքէն։ Բաղկացած է գետնախնձորէ, անալի պանիրէ (*cheese curds*) եւ թացանէ

(սոս): Փութինը ստեղծուած է Քէպէքի մէջ, 1950-ականներուն։ 2000-ականներուն լայն ճանաչում կը սկսի գտնել նաեւ այլ երկիրներու մէջ` ԱՄՆ, Ֆրանսա, Պելճիքա: Առկայ է տեղի ճաշարաններու ճաշացանկին մէջ, ինչպէս նաեւ *McDonald's*, *Burger King*, *KFC* եւ A&*W* ցանցերու քանատական մասնաճիւղերուն մէջ: Երբեմն կը մատուցուի ծովամթերքներու հետ, մասնաւորապէս, լաւ կը համակցուի թառափի դասի ձկնեղէնի, մանր եւ խոշոր ծովախեցգետիններու հետ:

## Պատմութիւն
Փութինը Քէպէքի մէջ յայտնուած է 1950-ականներուն: Այս ուտեստի ի յայտ գալու քանի մը տարբերակներ կան.
* *Ուորիկ (Warwick)*: Ամենատարածուած տարբերակը այն է, որ փութինը 1957-ին յայտնուած է *Le lutin qui rit* ճաշարանին մէջ, որ կը գտնուի Կեդրոնական Քէպէքի Ուորիկ փոքրիկ քաղաքի Սէն Լուի փողոցին վրայ: Ճաշարանին այցելուներէն մէկը` Ժան Կի Լենեսը, Ֆեռնան Լաշանս անունով ճաշարանատիրոջ կը պատուիրէ մէկ ափսէ գետնախնձոր, այնուհետեւ կ՛որոշէ անոր վրայ լեցնել անալի քերած պանիր:
* *Տրամոնուիլ (Drummondville)*: Այլ վարկածով փութինը առաջին անգամ մատուցած են 1964-ին Տրամոնուիլի նոր բացուած Le roy Jucep ճաշարանին մէջ: Անոր սեփականատէրը` Ժան Պոլ Ռուան կը պնդէր, որ ճիշդ ինքը ստեղծած է փութինը: Ուտեստի անուանումը կը ծագի ճաշարանին մէջ աշխատող խոհարարին անունէն` Թի-Փու: Այդ մասին գրուած է ճաշարանի պաշտօնական կայքէջին մէջ:
մինի
* *Նիկոլէ (Nicolet)* կամ Ս*ենտ-Իասենտ (Saint-Hyacinthe)*: Փութինի հայրենիք կ՛անուանեն նաեւ Կեդրոնական Քէպէքի մէջ գտնուող Նիկոլէ քաղաքը: Այդ շրջանին մէջ կան մեծ թիւով պանրագործարաններ, որտեղ կ՛արտադրուի չեդեր պանրի տեսակը:
* *Փրինսուիլ (Princeville)*: Հնարաւոր է, որ փութինը ծագած է Փրիսուիլի մէջ, Կեդրոնական Քէպէք: Այնտեղ կը գտնուէր Արքայադուստր պանիրի գործարանը: 1966-ին պանիրի գործարանին կից կը բացուի *La P’tite Vache* փոքրիկ ճաշարանը: Պանիրի գործարանն ու ճաշարանը կը պայմանաւորուին պանիրի վաճառքի համար, այնպէս որ այցելուները կրնային պատուիրել տապկուած գետնախնձոր եւ անոր վրայ լեցնել քերած պանիր:

## Ծագումնաբանութիւն
1950-1960-ականներուն Քէպէքի մէջ անգլերէն փուտինկ բառով կ՛անուանէին բոլոր այն ուտեստները, որոնց պատրաստութեան համար կը  խառնուէին շատ տարբեր բաղադրիչներ:

1880-ին քանատացի լրագրող եւ բառարանագիր Օսքար Տանը կը հրատարակէ «Քանատայի մէջ օգտագործուող խեղաթիւրուած արտայայտութիւններու Ֆրանքոքանատական բացատրական բառարան»ը, որտեղ կայ նաեւ փութին բառը հետեւեալ նշանակութեամբ.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* www.mapoutine.ca — A website for poutine lovers!
* Restaurant Le Roy Jusep. Historique
Ստորոգութիւն:Խոհանոցներ
Ստորոգութիւն:Խոհանոց ըստ երկրի
Փոքր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ

**Փոքր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ** - Փոքր Հայքի այր մարդոց տարազը ունի անատոլական որոշ ազդեցութիւններ: Ան կը բաղկանայ հետեւեալ մասերէն. Ճերմակեղէն, վերնաշապիկ, աշխատաշապիկ, շալվար, ելակ (անթեւ բաճկոնակ, որ կը հագնէին վերնաշապիկին վրայէն) եւ բաճկոն: Որպէս ոտնաման կը հագնէին աւանդական տրեխներ։

Սեբաստիոյ այր մարդոց քաղաքային տարազին մաս կը կազմէ գլխուն ֆէսը, որուն շուրջ փաթթուած է ափուխը, իսկ գիւղական շրջաններուն մէջ տարածուած է սեւ թաղիքէ պատրաստուած փոքր գդակը կամ ասեղնագործուած արախչին:

Ելակին կուրծքի հատուածին երկու փեղկը կը զարդարուէր բուսանախաշերով, իսկ փեղկերուն ծայրը կարուած գնդաձեւ կօճակներու եւ մետաքսաթելով կարած օղակներու միջոցով ելակին երկու կողմերը կը միանային իրարու։ Ելակին վարի լայն մասը կ՛ամփոփուէր գօտիին մէջ։

## Գլխարկը
Քաղաքներու մէջ այր մարդիկ կը կրէին ֆէս, որուն շուրջը կը փաթթէին տարբեր գոյնի փաթաթան։ Երիտասարդներուն ֆէսին գոյնը սովորաբար կարմիր էր, իսկ աւելի տարեց տղամարդոցը՝ կապոյտ կամ մանուշակագոյն։

Գիւղական շրջաններու մէջ տղամարդիկ իրենց գլխուն կը դնէին սեւ թաղիքէ գլխարկ (կամ՝ գդակ-արախչի)։

## Գօտին եւ այլ յարդարանքները
Փոքր Հայքի տարբեր գաւառներու հայ տղամարդոց տարազները կը յատկանշուէին իրենց վառ գոյներով եւ բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով։

Գօտին սովորաբար կ՛ունենար 3-3.5 մեթր երկարութիւն եւ քանի մը անգամ կը փաթթուէր մէջքին շուրջ, իսկ ծայրերը կը զետեղուէին փաթթուած մասին տակ։ Առօրեայ գօտին կը պատրաստուէր տեղական բուրդէ կամ բամպակէ, իսկ տօնական օրերու գօտին՝ ներմուծուած աւելի թանկարժէք կտորէ։ Հարուստները կը գործածէին մետաքսէ գօտի, իսկ աղքատները գօտիի փոխարէն պարան կը կապէին իրենց մէջքին շուրջ։ Այստեղէն ալ առաջացած է արեւմտահայերու մէջ տարածուած «չուան (պարան) գօտի ըլլալ» դարծուածքը, որկը նշանակէ գօտիի փոխարէն պարան կապել, աղքատանալ։

## Ոտնաման
Փոքր Հայկի այր մարդիկ կօշիկի փոխարէն կը հագնէին աւանդական սրածայր տրեխ։

Փոքր տարիքով տղաները կը հագնէին տունը հիւսած բուրդէ գուլպաներ, որոնք զարդարուած կ՛ըլլային երկրադափական նախշերով։ Երիտասարդները գուլպայի փոխարէն կը գործածէին ոտքի երկար փաթաթան, որ կը սկսէին փաթթել ոտքին մատներէն ու, ամբողջ ոտքին ու սրունքին շուրջ փաթթելով, կը կապէին ծունկին տակ։

## Աղբիւրներ

* «Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 28, 29։
* «Սեբաստիայի եւ շրջակայ գիւղերի ժողովրդական տարազը XIX դարում եւ XX դարի սկզբին», Ն. Ք. Աւագեան, Երեւան, 1970, էջ 229, 230, 231։
Փոքր Հայքի Կանացի Զգեստներ

**Փոքր Հայքի կանացի զգեստները** հայկական տարբեր գաւառներու մէջ շատ նման էին իրենց ոճով։ Տարազին հիմնական մասերն էին վերնազգեստը՝ անթարին, կարճ սալթան, գոգնոցը, գօտին, գլխազարդերն ու ագանելիքը (գուլպայ-կօշիկ)։

Ճերմակեղէնը կը կարէին տեղական կտաւով: Անթարին ունէր երկու կողմերէն ճեղքեր, իսկ անոր քղանցքին անկիւնները եւ թեւերուն ծայրերը ընդհանրապէս կը զարդարուէին ոսկեթել նախշերով եւ հիւսուածքներով: Կիները նաեւ կը հագնէին աստարապատուած անդրավարտիք (չինթա):

Գոգնոցը ասեղնագործուած էր երկրաչափական յատուկ նախշերով: Հարսերուն գոգնոցները ունէին խաչաձեւ նախշեր:

## Փոքր Հայքի հարսանեկան զգեստ
Փոքր Հայքի յատկապէս Սեբաստիա գաւառի հայ կիներու հարսանեկան զգեստը շատ իւրայատուկ էր։ Հարսերը կը հագնէին երկու կողմերէն ճեղքուած պարեգօտ, որուն շատ երկար թեւերը մինչեւ արմուկները ճեղքեր ունէին։ Պարեգօտին եզերքը կ՛ասեղնագործուէր կամարաձեւ ոսկեթել նախշերով։

Հարսերը իրենց գլուխը կը զարդարէին բարձրադիր խոյրով, որ կը ծածկուէր ճերմակ քողով։ Հարսին գլխանոցը կը զարդարուէր ուլունքներով եւ փետուրներով կազմուած երեք փնջիկներով, որոնք ունէին խորհրդանշական բնոյթ։ Հարսանեկան զգեստին կարեւոր մասն էր նաեւ կարմիր գլխաշորը, որ կը կարուէր դիպակէ կամ սնդուսէ։

## Փոքր Հայքի կանացի գօտիներ
Փոքր Հայքի կիները կը գործածէին երկու տեսակ գօտի. առաջինը նեղ էր, զարդարուած՝ ուլունքներով, խխունջներով եւ արծաթ դրամներով: Երկրորդ տեսակը հիւսուած կ՛ըլլար գոյնզգոյն բուրդէ կամ բամպակէ թելերով։

## Փոքր Հայքի կանացի զարդեր
Սեբաստիոյ կիները եւ աղջիկները իրենց մազերը մանր կը հիւսէին, կը միացնէին զարդակապով եւ ականջներուն ետեւէն կը կախէին իրենց թիկունքներուն վրայ: Աղջիկները կը գործածէին արծաթէ դրամներով զարդարուած գլխարկ՝ արախչի:

Փոքր Հայքի ամուսնացած եւ տարեց կիները կը գործածէին ֆէսը իբր գլխարկ, որուն վրայէն կը ծածկէին կարմիր շղարշ:

Փոքր Հայքի Սեբաստիա գաւառի հայ կիները կը կրէին շատ ճոխ մանեակներ, որ կախիկներով ամրացուած կ՛ըլլար իրենց վիզին եւ ուսերուն։ 
## Աղբիւրներ
* «Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային Եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 22, 23, 90, 96։

Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Ստեփան Փուչինեան

**Ստեփան Ֆիլիփի Փուչինեան** (), ժապաւէնի բեմադրիչ, դերասան, բեմագիր, հնչունային բեմադրիչ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (18 հոկտեմբեր, 1991), ՌԴ ժողովրդական արուեստագէտ (1997)։

## Կենսագրութիւն
Ստեփան Փուչինեանը ծնած է 1927 թուականին Պաթումի մէջ։ 1950 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի տնտեսագիտական բաժինը, այնուհետեւ 1966 թուականին՝ բեմադրիչի բաժինը՝ Յակով Սեգէլի արուեստանոցը։ 1950-1964 թուականներուն եղած է Մ․ Գորկիի անուան կինոստուդիայի տնօրէնը, իսկ 1964 թուականէն նոյն կինոստուդիայի բեմադրիչը։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Դերերը կինոյի մէջ

### Սցենարիստ

### Պրոդիւսեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Гильдия кинорежиссеров России  
* Степан Пучинян: "Я снимаю доброе кино" 

Ստորոգութիւն:28 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Փոքր Թատրոն

**Ռուսիոյ պետական ակադեմական Փոքր Թատրոն**, թատերական հնագոյն թատրոն՝ Մոսկուայի մէջ։ Ռուսաստանի ամէնահին թատրոնը։

## Պատմութիւն
Պաշտօնապէս բացուած է 14 Հոկտեմբեր 1824-ին, սակայն մշտական թատերախումբի ձեւաւորումը սկսած է 18-րդ դարու 50-ական թուականներուն։ 1757-ին, Մոսկուայի համալսարանին կից ստեղծուած է թատրոն (1759-էն՝ հանրային), որ անուանուած է համալսարանական թատրոն անունով։ 1760-ին կոչուած է Մոսկուայի ռուսիական թատրոն, որուն հիման վրայ, 1780-ին կազմակերպուած է «Պետրովկայի թատրոնը», գործած է Մ․ Մեդոքսի կառուցած շէնքին մէջ (այժմեան Մեծ թատրոնի տեղը, նախկին Պետրովսկի հրապարակին վրայ)։

## Դերեր

Պատկեր:The Sorrows of the Spirit, by Alexander Sergeyevich Griboyedov (2) (A).jpg
Պատկեր:Ostuzhev as False Dmitry 1909 v2.jpg
Պատկեր:The Sorrows of the Spirit, by Alexander Sergeyevich Griboyedov (6) (A).jpg
Պատկեր:Elena Gogoleva as Marina Mniszech (1937).jpg
Պատկեր:Aleksandra Yablochkina 2.jpg
Պատկեր:Kramskoi Portret of A.P.Lensky.jpg
Պատկեր:The Sorrows of the Spirit, by Alexander Sergeyevich Griboyedov (3) (A).jpg
Պատկեր:Sadovskaya E M.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Дмитриев Ю. А. Государственный академический Малый театр։ Очерки. М.։ РОССПЭН, 2011. 663 с., ил., 1000 экз., ISBN 978-5-8243-1561-5.
* Теляковский В. А. Дневники Директора Императорских театров. 1898—1901. Москва / Под общ. ред. М. Г. Светаевой. Подгот. текста С. Я. Шихман и М. Г. Светаевой. Вступ. ст. О. М. Фельдмана. Коммент. О. М. Фельдмана, М. Г. Светаевой и Н. Э. Звенигородской. М.։ АРТ, 1998. — 748 с.
* Ежегодник Малого театра. 1955—1956. Сост. Л. Муравьева. М.։ Искусство, 1961. — 494 с.
*
Փրակ

**Փրակ** (չեխերէն՝ Praha [ˈpraɦa]), Չեխիոյ մայրաքաղաքն է։ Իր մեծութեամբ Եւրամիութեան քաղաքներուն տասնչորրորդն է։

Կը գտնուի երկրին հիւսիս-արեւմուտքը։ Եւրոպայի մեծ  զբօսաշրջական կեդրոններէն է։

Պոհեմիայի պատմական մայրաքաղաքը։ Փրակը, որ կը գտնուի Վլտաւա գետի ափին, կ'ապրի1 397 880 մարդ (Յունուարի 1, 2025) մարդ։ Քաղաքի կլիման չափաւոր ովկիանոսային է՝ համեմատաբար տաք ամառով եւ պաղ ձմեռով։

Փրակը Կեդրոնական Եւրոպայի քաղաքական, մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնն է՝ հարուստ պատմութեամբ եւ հռոմէական, գոթական, վերածնունդի եւ պարոք ճարտարապետութեամբ։ Եղած է Պոհեմիայի թագաւորութեան մայրաքաղաքը եւ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան քանի մը կայսրերու՝ առաջին հերթին Գառլոս IV-ի (կառավարման տարիներ՝ 1346–1378) նստավայրը։

Փրակը Հապսպուրկներոպ միապետութեան եւ Աւստրօ-Հունգարական կայսրութեան կարեւորագոյն քաղաքներէն էր։ Բնակավայրը կարեւոր դեր խաղացած է Պոհեմական եւ Բողոքական բարեփոխումներու, երեսնամեայ պատերազմի եւ 20-րդ դարու պատմութեան մէջ՝ համաշխարհային պատերազմներու եւ յետպատերազմեան կոմունիստական դարաշրջանին որպէս Չեխոսլովաքիայի մայրաքաղաք։

Փրակի մէջ կան յայտնի մշակութային վայրեր, որոնցմէ շատերը վերապրած են 20-րդ դարու Եւրոպայի բռնութիւնն ու ոչնչացումը։ Հիմնական տեսարժան վայրերն են Փրակի ամրոցը, Գառլի կամուրջը, Հին քաղաքի հրապարակը՝ Փրակի աստղագիտական ժամացոյցով, Հրէական թաղամասը, Պետրին բլուրն ու Վիշեկրատը։ 1992 թուականէն Փրակի պատմական կեդրոնը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան կոթողներու ցանկին մէջ։

Քաղաքին մէջ կան աւելի քան տասը խոշոր թանգարաններ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ թատրոններ, պատկերասրահներ, կինոթատրոններ եւ այլ պատմական ցուցանմուշներ։ Այստեղ կան բազմաթիւ հանրային եւ մասնաւոր կրթական կեդրոններ, այդ կարգին՝ Գառլի համալսարանը՝ Կեդրոնական Եւրոպայի ամէնահին համալսարանը։

Ըստ GAWC հետազօտութիւններու՝ Փրակը կը դասակարգուի որպէս «Ալֆա-» կլոպալ քաղաք։ 2019 թուականին Mercer-ի կողմէ քաղաքը ճանչցուած է ապրելու համար ամէնայարմար 69-րդ քաղաք։ Նոյն թուականին PICSA Index-ը քաղաքը ապրելու պիտանելիութեան ցանկին մէջ քաղաքը դասակարգած է 13-րդ հորիզոնականին մէջ։ Հարուստ պատմութիւնը քաղաքը կը դարձնէ զբօսաշրջիկներու համար այցելութեան յայտնի ուղղութիւն: 2017 թուականի դրութեամբ Փրակը տարեկան կ'ընդունի աւելի քան 8,5 մլն օտարերկրեայ զբօսաշրջիկ։ 2017 թուականին Փրակը ներառուած է Լոնտոնէն, Փարիզէն, Հռոմէն եւ Իսթանպուլէն յետոյ ամէնաշատ այցելուող եւրոպական քաղաքներու ցանկին մէջ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Փրակա քաղաքապետարանի տեղեկատwuական սըրվըր
* Փրակա պաշտoնական կայք

Ստորոգութիւն:Եւրոպական երկիրներ
Փրիտիեշ Րիս

**Փրիտիեշ Րիս** ()՝ հունկար թուաբանագէտ եղած է, գործունէական վերլուծութեան մէջ հիմնային ներդրումներ ըրած է:

## Կեանքը Եւ Գործունէութիւն
Ան նած է հրէական ընտանիքի մը մէջ Աւստրիա-Հունկարիոյ Տեէօր  քաղաքին մէջ։ 1911-ի եւ 1919-ի միջեւ փրոֆեսոր եղած է Փրանց-Եոսէփի համալսարանէն ներս: Այնուհետեւ, Սեկէտի համալսարանէն ներս, ինչպէս նաեւ՝ Հունկարիոյ Գիտութիւններու աքատեմիոյ Լեհական Կրթութեան աքատեմիոյ անդամ: Ան հունկար-շուէտացի թուաբանագէտ Մարսել Րիսին աւագ եղբայրն էր:

Րիսը ըրած է հիմնային աշխատանքներ գործունէական վերլուծութեան զարգացման գործի մէջ եւ անոր աշխատանքը կարգ մը կարեւոր կիրառութիւններ ունեցած է բնագիտութեան մէջ։ Ան հաստատած է սփեքթրալ տեսութիւնը հիմնելու համար համաչափ գործողները ձեւին մէջ մը, որուն ներկայիս կը վերաբերին որպէս սթանտարթ: Ան նաեւ շատ ներդրումներ ըրած է այլ բնագաւառներու մէջ, ներառեալ էրկոտիք տեսութիւնը եւ տուած է տարրական ապացոյց մը երկոտիք անունով թէորէմին:

Ալփրէտ Հարին հետ միասին հիմնած է Acta Scientiarum Mathematicarum հանդէսը:

Ան ունեցած է դասախօսութիւններ կարդալու անսովոր եղանակ մը, երբ լսարան կը մտնէր օգնականի մը եւ տոցէնթին մը հետ: Տոցէնթը այնուհետեւ կը սկսէր կարդալ պատրաստի պարբերութիւններ Րիսի ձեռագիր գիրքէն եւ օգնականը կը գրէր համապատասխան հաւասարումները գրատախտակին վրայ, այնժամ, երբ Րիսն ինքը կողքի կանգնած երբեմն գլխով կ'ընէր:

Փրիտիեշ Րիս մահացած է 1956-ին, թաղուած է Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:22 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Փետրուարի մահեր
Փրկութեան Բանակ

300px|մինի|Փրկութեան բանակի դրօշը
**Փրկութեան բանակ**, միջազգային քրիստոնէական բարեգործական եւ միսիոնարական կազմակերպութիւն: Կը գործէ 19-րդ դարու կէսերէն: Սկսած է որպէս միութիւն Լոնտոնի աղքատ շրջաններուն մէջ. 1865-ին հիմնադրած են քարոզիչ Ուիլիըմ Պութն ու Քեթրին Պութը: 

Սկիզբը յայտնի եղած է որպէս Արեւելեան Լոնտոնի քրիստոնէական առաքելութիւն, սակայն 1878 թուականին Պութ վերակազմակերպած է առաքելութիւնը, դառնալով կազմակերպութեան առաջին ղեկավարը:

Ներկայիս համաշխարհային առաջատար փրկութեան բանակի ղեկավարը Անտրէ Քոքսն է, որ ընտրուած է Փրկութեան բանակի գերագոյն խորհուրդին կողմէ՝ 3 Օգոստոս 2013-ին: Կազմակերպութիւնը կը գործէ 125 երկիրներու մէջ:

«Փրկութեան բանակը»ին առաքելութիւնն է Աւետարանի քարոզչութիւնը եւ նիւթական օգնութեան տրամադրումը կարիքաւորներուն, իսկ քարոզչութիւնը հիմնաւորուած է սիրոյ վրայ:

## Անյայտ մնալ ցանկացող ամուսնական զոյգին  բարեգործութիւնը՝ «Փրկութեան բանակ»ին
Փրկութեան բանակը կարիքաւորներուն համար զոհաբերութիւնները կը հաւաքէ յատուկ կարմիր փոքր դոյլերու մէջ, որոնք կը տեղադրուին մարդաշատ վայրերու մէջ։ Մթերային խանութի մէջ տեղադրուած այդպիսի արկղին մէջ նետած են նաեւ 500 հազար տոլարի համազօր չէք: Անյայտ մնալ ցանկացած զոյգը կապ հաստատած են բարեգործական կազմակերպութեան հետ եւ պատմած, որ երիտասարդութեան իրենք շատ դժուարութիւններ կրած են: Այժմ անոնք կը փափաքին օգնել կեանքի դժուար պայմաններու մէջ յայտնուած երիտասարդներուն:

## «Փրկութեան բանակ»ին երաժշտական նուագախումբը
250px|մինի
«Փրկութեան բանակ» քրիստոնէական բարեգործական կազմակերպութեան երաժշտական նուագախումբի անդամներն «Եւրատեսիլ 2013» երգի մրցոյթին ներկայացուցած են Զուիցերիան: «You And Me» երգն ընտրուած է զուիցերիացի ամբոխին քուէարկութեամբ: Խումբը, որ ելոյթ ունեցած է «Heilsarmee» անուանումով, հաւաքած է լսարանի ձայներուն 37.5%-ը: Մրցոյթը տեղի ունեցած է զուիցերիական Մալմէ քաղաքին մէջ։ Խումբը բաղկացած էր 6 հոգիէ, իսկ խումբի ամենատարեց անդամը 94 տարեկան եղած է: «Եւրատեսիլ» երգի մրցոյթին ան մրցանիշ արձանագրած է որպէս «ամենատարեց մրցակից»:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ճեք Մսըրլեան Կը Մեծարուի «Փրկութեան Բանակ»ին Կողմէ: 

Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ
Փրովիտընսի Հայերը

**Փրովիտընսի Հայերը** սկսած են ձեւաւորուիլ 19-րդ դարու վերջին քառորդին։ 1897 թուականին բնակած է 450, 1902 թուականին՝ 1350, 1910 թուականին՝ 2500, 1962 թուականին՝ 12-13 հազար հայ։ Ներկայիս (2003) Փրովիտընսի եւ արուարձաններու հայերու թիւը շուրջ 30.000 է։ Առաջին հայ բնակիչները աշխատած են տեղւոյն արդիւնաբեր ձեռնարկութիւններով, զբաղած են արհեստներով (կօշկակարութին, դերձակութիւն, ներկարարութիւն եւն.)։ Ներկայիս մեծ թիւ կը կազմեն բժիշկները, ատամնաբոյժները, դեղագործները, ճարտարագէտները։ 1890 թուականին հիմնուած է Խրիմեան ընկերութիւնը, 1894 թուականին՝ Հայկազեան եւ Ազգային Տնտեսական միութիւնները, 1897 թուականին՝ Որբախնամ, 1899 թուականին՝ Փրովիտընսի Հայու Որբախնամ ընկերութիւնները։

Հոն կը գործեն հայ ազգային կուսակցութիւններու տեղական կազմակերպութիւնները, ՀԲԸՄ-ի, ՀՄԸՄ-ի, ՀՕՄ-ի, Համազգայինի, ՀՍՄ-ի մասնաճիւղերը, հայրենակցական շարք մը միութիւններու (Համախարբերդական, Հաճընի ընդհանուր, Բալու-Պաւլին գիւղի Ուսումնասիրաց եւ Վերաշինաց, Բալու Հաւաւ գիւղի Ուսումնասիրաց, Քղիի Խուփս գյուղի) կեդրոնական վարչութիւններն ու մասնաճիւղերը։ Համայնքին մէջ կը գործեն առաքելական Ս. Սահակ-Մեսրոպ (1914 թուականէն), Ս. Վարդանանց (1940 թուականէն) եւ աւետարանական Եփատեան (1889 թուականէն) եկեղեցիները։ Ս. Վարդանանց եկեղեցիին քով հիմնուած է Մուրատ Արմէնեան միօրեայ դպրոցը։ 1907 թուականին կազմուած է թատերախումբ (1912 թուականէն կոչուած է «Հնչակ»), երկար տարիներ գործած է «Ազատամարտ» թատերախումբը։ Փրովիտընսի մէջ լոյս կը տեսնեն «Կանթեղ», «Փարոս» եկեղեցական պարբերականները։ Կը գործէ հայկական ռատիօժամ։

Փրովիտընսի կեդրոնական հրապարակներէն մէկուն մէջ կանգնեցուած է Հայոց Ցեղասպանութեան  նուիրուած յուշարձան (Փրովիտընս, Ռոտ Այլընտ):
Էտկար Ալլան Փօ

**Էտկար Ալլան Փօ** (), ամերիկացի գրող, բանաստեղծ, էսսէիստ, գրական քննադատ եւ խմբագիր, ամերիկեան ռոմանթիզմի ներկայացուցիչ, ժամանակակից տեթեքթիւի ձեւի եւ հոգեբանական արձակի ժանրի ստեղծողը:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1809 թուականի Յունուար 19-ին, Պոսթըն, Միացեալ Նահանգներ։ Ան գրած ու հրատարակած է կարճ պատմութիւններ։

Էտկարի «Ագռաւը» *(The Raven)* բանաստեղծութիւնը, զոր գրած է 1845 թուականին, եղած է համաշխարհային գրականութեան ամէնանշանաւոր գիրքերէն մէկը եւ իր գրութիւնները աշխարհի բոլոր կողմերէն ուշադրութիւն գրաւած են։

Էտկարի հայրն իր ծնունդին ընտանիքէն հեռացած է եւ Էտկար անոր երբեք չէ ծանօթացած։ Իսկ իր մայրը մահացած է, երբ ան 3 տարեկան էր։ Էտկար ապրած է նշանաւոր վաճառական Ճոն Ալլանի հետ, բայց խումար խաղալով պարտքեր ունեցած։ Տեսնելով, որ իր սիրարահարուհին կ'ամուսնանայ ուրիշի մը հետ, Ալլան ընտանիքէն կը հեռանայ 1830-ական թուականներուն, կը հրատարակէ «Կրոթէսքի պատուածքներ եւ Արապէսք» *(Tales Of The Grotesque and* *Arabesque)*:

## Ստեղծագործութիւններ
1841 թուականին կը հրատարակէ «Սպանութիւն Մորկ փողոցին մէջ» *(The Murders In The Rue Morgue)* ու 1943 թուականին կը շահի գրականութեան Նոպէլեան մրցանակը «Ոսկէ բզէզ» *(The Golden Rug)* գրութեան համար։

## Մահ
1849 թուականին կը մահանայ առողջութեան եւ նիւթական պատճառներով։ Իր վերջին խօսքերն էին. «Աստուած, օգնէ իմ յոգնած հոգիս»։
[աջից|մինի|Էտկար Ալլան Փոյի գերեզմանը [Պալթիմորի մէջ։]]

## Գրականութիւն
; Անգլերէն լեզուով
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Հայերենով

* 
* 

## Աղբյուրներ

* Աշոտ Գաբրիելյան, Էդգար Պո. մղձավանջների հանճարեղ վկան, «Ազատամտություն» օրաթերթ, 2009, թիվ 10, էջ 7։

## Արտաքին հղումներ

* Էտկար Ալլըն Փո. Ագռաւը
* Էդգար Պոյի ստեղծագործությունների հայերեն աուդիոտարբերակը
* Էդգար Պոն դասարան․ամ կայքում 
* Էդգար Ալլան Պոն գրապահարանում 
* Էդգար Ալլան Պոն հայկական հանրագիտարանում
* 
* 
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:19 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:7 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ
Քաթրին Հէյկըլ

**Քաթրին Մարի Հէյկըլ** (, ծնած 24 Նոյեմբեր, 1978) Ամերիկացի դերասանուհի, ֆիլմի արտադրիչ եւ գեղեցկուհի մըն է: Ան ճանչցուած է իր Իզի Սթիվընզ ABC կայանի բժշկական տրամա եւ կատակերգութիւն *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարին մէջ 2005էն 2010, որուն համար ալ ստացած է Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series մրցանակը 2007-ին: Ան գլխաւոր դեր ունեցած է *[[Under Siege 2: Dark Territory]]*, *[[The Nut Job]]*, *[[Knocked Up]]*, *[[27 Dresses]]*, *[[The Ugly Truth]]*, *[[Killers (2010 ֆիլմ)|Killers]]*, *[[Life As We Know It (ֆիլմ)|Life As We Know It]]* եւ *[[New Year's Eve (ֆիլմ)|New Year's Eve]]* ֆիլմերուն մէջ: Ան ստանձնած է գլխաւոր դերը *[[State of Affairs (հեռուստաշար)|State of Affairs]]* 2014էն 2015:

Հէյկլ սկսաւ իր դերասանական ասպարէզը իբրեւ երեխայ գեղեցկուհի Wilhelmina Models ընկերութեան հետ: Իր առաջին ֆիլմի դերը եղած է *[[That Night]]* ֆիլմը 1992-ին: Հէյկլ նաեւ ստանձնած է դերը Իզապէլ Էվընզ կերպարին *[[Roswell (հեռուստաշար)|Roswell]]* հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ *[[My Father the Hero (1994 ֆիլմ)|My Father the Hero]]* ֆիլմին մէջ՝ նախքան իր դերը *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարին մէջ։ Ան բազմաթիւ թերթերու շապիկներու վրայ նկարահանումներ ունեցած է՝ *[[Maxim (թերթ)|Maxim]]*, *[[Vanity Fair (թերթ)|Vanity Fair]]* եւ *[[Cosmopolitan (թերթ)|Cosmopolitan]]* Heigl is married to singer Josh Kelley, with whom she has two adopted daughters.:

## Տե՛ս նաեւ
* Էլըն Փոմփէո
* Սանտրա Օհ
* Grey's Anatomy
* Ճասթին Չէյմպըրզ
* Թ. Ռ. Նայթ
* Չանտրա Ուիլսըն
* Ճէյմզ Փիքընզ
* Իսայահ Ուաշինկթըն
* Փաթրիք Տէմբսի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:24 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ
Պօղոս Քալանթարեան

**Պօղոս Քալանթարեան** (**Արաքսեան** , ), վաստակաշատ դերասան։

Ծնած է Երեւան։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած՝ Թիֆլիսի ռէալական ուսումնարանէն ներս, ապա՝ 1879-ին ձգելով ուսումնարանը, Փեթերսպուրկի համալսարանէն ներս կը շարունակաէ ուսումը։ 1886-ին Կովկաս վերադառնալով կը սկսի ծառայել այլ եւ այլ տեղեր, միեւնոյն ժամանակ մէկ-մէկ բեմ կը բարձրանայ, որպէս՝ սիրողական։ Առաջին անգամ կը դերասանէ «Քանդած  Օջախ»-ի մէջ Գիժ-մոզու դերը, որով ի յայտ կու գայ դերասանելու կարողութիւնը։ Արաքսեան շուտով, որպէս դերասան՝ կը սկսի խաղալ։

1889-ին կ՛ընդունուի Թիֆլիսի «Հայ դերասանական խումբ»էն, որուն միակ յաջողութիւնը Պեպօ-ն էր (ինքը Կակուլի)։ Արաքսեան յայտնի է, որպէս լաւ  «ռեժիսոր» եւ շատ անգամ, թէ՛ դերասաններու եւ թէ՛ սիրողականներու, խումբեր պատրաստած է եւ որ գլխաւորն է՝ անփորձ սիրողականներ պատրաստել բեմի համար։

1903 թուականին Արաքսեան Տփխիսի (Թիֆլիս) մէջ սեփական թատրոն կը հիմնէ եւ այդպիսով սկիզբ կը դնէ՝ հայերէն ժողովրդական ներկայացումներուն։ Արաքսեան դերասանած է Կովկասեան գրեթէ բոլոր մեծ ու փոքր քաղաքներուն մէջ եւ յայտնի է որպէս «կուպլետիսա»։

## Աշխատանքային գործունեութիւն
*1887՝ Թիֆլիսի դրամատիկական խումբի դերասան
*1889՝ Թիֆլիսի հայ դերասանական խումբի դերասան
*1903՝ Թիֆլիսի մէջ հիմնադրած՝ «Արաքսեան թատրոն»ը

## Դերեր
*Փարսիտ, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Քանդած Օջախ»
*Օսեփ, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ»
*Կակուլի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Խաթաբալա»
*Իսայի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Խաթապալա»
*Խլեստակով, Նիկոլա Կոկոլի «Ռեւիզոր»

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 145:

Ստորոգութիւն:16 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Արամ Քալանթարեան

**Արամ Քալանթարեան** (1937, Սուխում, Վրաստան - 30 Մարտ, 2010, Երեւան, ՀՀ), ՀՀ ԳԱԱ անդամ, ակադեմիկոս, հայագիտութեւան եւ հասարակական գիտութիւններու մասնագէտ-ուսուցիչ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1937-ին Սուխում քաղաքին մէջ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան հիմնարկին մէջ (1955-1959)։ Արդէն կայանի ուսումնառութեան տարիներուն հետ ձեւաւորուեցաւ անոր գիտական հետաքրքրութիւններու շրջանակը, այն է՝ միջնադարեան Հայաստանի նիւթական մշակոյթի ուսումնասիրութիւնը իր բազմակողմ դրսեւորումներով, իսկ նշանաւոր մայրաքաղաք Դուինը անոր հնագիտական ուսումնասիրութիւնների գլխաւոր ու հիմնական նպատակակէտը դարձաւ, մինչեւ 1977 արշաւախումբի անդամ ելլալով, պէտի տեղակալ, իսկ այնուհետեւ, իր ուսուցիչ, հնագէտ-պատմաբան, մասնագէտ Կարօ Ղաֆադարեանի մահէն ետք՝ արշաւախումբի պետ։ Անոր թեկնածուական եւ մասնագիտական ատենախոօսութիւնները («Դուինի նիւթական մշակոյթը 5-8-րդ դարերուն» - 1966, «Միջնադարեան Դուին քաղաքը» - 1990), շարք մը մենագրութիւններ՝ «Դուին I, Կեդրոնական թաղամասի պեղումները 1964-1970-ններու հաշուետուութիւն-ուսումնասիրութիւնը (1976), «Դուինի վաղմիջնադարեան կնքադրօշմները» (ռուսերէն) մենագրութիւնը (1982), Փարիզի մէջ ֆրանսերէն լեզուով «Մերձաւոր Արեւելքի քաղաքակրթութիւնը» մատենաշարով լոյս տեսած Դուինի պատմութեանն ու հնագիտութեան նուիրուած «Dvin. Historie et archéologie de la ville médiévale» ստուարածաւալ մենագրութիւնը (1996), նուիրուած են այդ վարչաքաղաքական ու մշակութային կեդրոնի համակողմանի հետազօտութեան։

## Պաշտօն
1986-ին Արամ Քալանթարեան ղեկավարած է համալսարանի նորակառոյցներու հնագիտութեան բաժինը, որ մեծ աշխատանքներ տարած է Հայաստանի տարբեր շրջաններուն մէջ՝ յուշարձանները աւերումէ փրկելու եւ բազմակողմանի գիտական ուսումնասիրութիւն կատարելու նկատմամբ։ Անոր գործին մասնակցութեամբ, հանրապետութեան նորակառոյցներուն մէջ պայմանագրային եղանակով կազմակերպուած եւ աշխատած է 40 արշաւախումբ։ 1993-2006-ններուն, Արամ Քալանթարեան համալսարանի տնօրէնի պաշտօնը վարած է եւ իր կազմակերպչական հմուտ ղեկավարման շնորհիւ, հատկապէս երկրի դժուար տարիներուն, համալսարանը կրցաւ գիտական ու անձնակազմներն ու հիմնական ներուժը պահպաել, նոյնիսկ որոշակի յաջողութիւններ արձանագրեց։ Համալսարանը յատուկ ձեռքբերումներ արձանագրեց անոր տնօրէնութեան վերջին տարիներուն։ Արամ Քալանթարեան եղած է համալսարանի գիտական, ինչպէս նաեւ գիտական աստիճաններ շնորհող խորհուրդներու նախագահ։ Անդամ էր նաեւ քանի մը այլ համալսարաններու եւ վարդապետանոցներու գիտական խորհուրդներու, հայագիտութեան գծով թեմաներու փորձագիտական հանձնաժողովի աշխատանքները կը վարէր։

Արամ Քալանթարեան մահացած է 30 մարտ 2010-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սուխում ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վրաստան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ Ակադեմիկոսներ
Ստորոգութիւն:Ակադեմիկոսներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ Ակադեմիկոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ Հասարակագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ Մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ-ի Շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:30 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2010 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հնագէտներ
Քափթըն Ամերիկա

մինի
**Քափթըն Ամերիկա** (), բուն անունով՝ Սթիվըն Ռոճըրզ () - Marvel Comics ընկերութեան «հերոս»ը ()։ Ան ստեղծուած է գրող Ճօ Սայմընի () եւ արուեստագէտ Ժագ Քըրպիի () կողմէ եւ առաջին անգամ յայտնուած է *«Captain America Comics #1»* երգիծական երկին մէջ՝ Մարտ 1941-ին։ Այս ընթացքին աշխարհի 75 երկիրներու մէջ վաճառուած է աւելի քան 210 միլիոն «Captain America» երգիծական երկ:

Հերոսը կը կրէ ամերիկեան դրօշակին տեսքով զգեստ մը եւ կ'օգտագործէ անխորտակելի վահան մը:

«Քափթըն Ամերիկա»ն հայրենասէր հերոս մըն է։ Յաճախ կը նկարագրուի, իբրեւ Ֆաշիստական Գերմանիոյ դէմ պայքարող անձ մը։ Ան նշանաւոր կը դառնայ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, սակայն երբ պատերազմը վերջ կը գտնէ, 1950-ին իր անունն ալ մոռացութեան կ'ենթարկուի։ 1953-ին անյաջող վերածնունդ մը կ'ապրի։ Իսկ 1964-ին կը յայտնուի Վրիժառուներ () կատակերգութեան մէջ։

## Կենսագրութիւն

Սթիվըն Ռոճըրզ ծնած է 4 Յուլիս 1917-ին Նիւ Եորքի մէջ՝ իրլանտացի գաղթական Սառի եւ Ժոզէֆ Ռոճըրզներու ընտանիքին մէջ։ 1940-ի սկիզբը, մինչ Ամերիկայի մէջ յայտնուիլը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Ռոճըրզ տկար եւ նիհար ուսանող- գծանկարիչ մըն էր։ Վրդովելով Հիդլերի իշխանութեան գլուխը անցնելուն՝ Ռոճըրզ կը փորձէ բանակին միանալ, բայց կը մերժուի իր ֆիզիքական տկարութեան պատճառով։ Ամերիկեան բանակի սպայ մը՝ Տօքթ. Էրսքին (*Dr. Erskine)* հնարաւորութիւն կու տայ անոր ծառայելու իր երկրին մէջ՝ ընդունելով մասնակցութիւնը բարձրագոյն գաղտնիութեան պաշտպանութեան նախագիծին («Վերածնունդ»), որուն նպատակն էր պատրաստել համարձակ եւ ուժեղ զինուորներ։ Ռոճըրզ ապացուցելով իր արտասովոր քաջութիւնը, խելքն ու խիղճը, կը համաձայնի, որ առաջին փորձարկումը իր վրայ կատարուի եւ այսպիսով ան սովորական մարդ մը ըլլալէ կը դադրի եւ կը դառնայ «հերոս» մը (). շիճուկի բաժին մը ընդունելէ ետք, իր թոյլ մարմինը անսպասելիօրէն բարձր կարողութիւններով կ'օժտուի եւ կը դառնայ *«Super-Soldier»* եւ կը վերածնի իբրեւ Քափթըն Ամերիկա: Բայց Քափթըն Ամերիկա ըլլալը իր գինը ունի, որովհետեւ ան կը փորձէ ոչնչացնել պատերազմ հրահրողն ու ահաբեկչական կազմակերպութիւնը:

Երբ Տօքթ. Էրսքին կը սպաննուի Նացիստական ​​Գերմանիոյ գաղտնի HYDRA հետազօտական ​​բաժանմունքին գործակալի մը կողմէ (կը ղեկավարէր Եոհան Շմիդտը, որ կը կոչուէր Կարմիր գանկ), Ռոճըրզը սկիզբը կը չարաշահեն քարոզչական առումով, սակայն, երբ իր ընկերները իր օգնութեան կարիքը կ'ունենան, Ռոճըրզ յաջող արկածախնդրութիւն մը կ'ապրի, որ զինք կը դարձնէ իսկական Քափթըն Ամերիկա եւ անկէ ետք կը սկսի իր պատերազմը՝ Շմիդտի դէմ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Քրիստափոր Քալանթարեան

**Քրիստափոր Քալանթարեան**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Բժշկական կրթութիւն ստացած է։ Շուշիի մէջ բժիշկ աշխատած է։ 1917 թուականին հանգանակած է՝ գումար մը եւ Շուշի-Գանձակ լեռնային ճամբան նորոգած է։ Զոհուած է 1919 - 1920 թուականներու ընթացքին Շուշիի մէջ տեղի ունեցած հայ-թուրքական արիւնալի բախումներու ժամանակ։

## Գրականութիւն
* Իշխանեան Եղիշէ, Լեռնային Ղարաբաղ (1917-1920), Երեւան, 1999։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Քալի

**Քալի** ( sanˈtjaɣo ðe ˈkali), քաղաք Քոլոմպիոյ արեւմուտքը, Վայէ տել Քաուքա (Valle del Cauca) նահանգին մայրաքաղաքն է եւ Քոլոմպիոյ հարաւ-արեւմտեան կողմի ամենաբազմամարդ քաղաքը՝ 2023-ի տուեալներով ունենալով մօտաւորապէս 2,280,522 բնակիչ: Քաղաքը կը տարածուի 560.3 քառ. քմ. (216.3 քառ. մղոն) տարածութեան վրայ, որուն 120.9 քառ. քմ.-ն (46.7 քառ. մղոն) քաղաքային տարածք է. ասիկա Քալին կը դարձնէ երկրին տարածքով երկրորդ մեծագոյն եւ բնակչութեամբ երրորդ քաղաքը: Քալին երկրին հարաւային շրջանի գլխաւոր քաղաքային ու տնտեսական կեդրոնն է եւ ունի Քոլոմպիոյ ամէնէն արագ զարգացող տնտեսութիւններէն մէկը: Քաղաքը հիմնադրուած է 25 Յուլիս 1536-ին՝ սպանացի հետախոյզ Սեպասթիան տէ Պելալքազարի (Sebastián de Belalcázar) կողմէ:

Որպէս Քոլոմպիոյ մարզական կեդրոն՝ ան հիւրընկալած է 1971-ի Փան-Ամերիկեան խաղերը: Քալին նաեւ հիւրընկալած է Ըմբշամարտի աշխարհի ախոյեանութիւնը 1992-ին, Համաշխարհային խաղերը՝ 2013-ին, Հեծելարշաւի (թրեք) աշխարհի ախոյեանութիւնը 2014-ին, Աթլեթիզմի պատանեկան աշխարհի ախոյեանութիւնը 2015-ին, ինչպէս նաեւ 2021-ի առաջին Պատանեկան Փան-Ամերիկեան խաղերը եւ 2022-ի Աթլեթիզմի Մ20 (մինչեւ 20 տարեկաններու) աշխարհի ախոյեանութիւնը:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Կարօ Քահքէճեան

**Կարօ Քահքէճեան** () հռչակաւոր էր Հայկական Ռազմականի հրամանատար եւ մասնակից էր Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմին։ Ան հիմնադրող եւ հրամանատարն էր «Խաչակիրներ» կամաւորական ջոկատին եւ ճանցուած էր իր ծածկանունով «Ճերմակ Արջ»ը:

Քահքէճեան այդ հայերէն մէկն էր, որ կամաւորաբար մասնակցեցաւ Արցախի պատերազմին։

## Կենսագրութիւն
Քահքէճեան ծնած է 1962-ին Հալէպ, Սուրիա։ Իր մեծ հայրը Սահակ, որ ճանչուած է իր Նոմ Տը Կեր Ասլան, որ կռուած է Արեւմտեան Հայաստանի եւ Արցախի մէջ, հայ ազգային-ազատագրական շարժման ժամանակ եւ գլխաւոր թիկնապահ՝ Դրաստամատ Կանայեանի. Աւարտելէն վերջ հայկական դպորցները Հալէպի եւ Լիբանանի մէջ, փոխադրուիցաւ ընտանիքին հետ Նիճերիա։ 1978-ին, փոխադրուեցաւ Գերմանիա, որ ստանայ իր ճարտարապետութեան տիտղոսը։ Աւարտած է *Faculty of Mechanical Engineering of Frankfurt Engineering University*: Աւարտելէն վերջ ապրեցաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆորնիա։

1988-ին, Սպիտակի երկրաշարժէն վերջ Քահքէճեան գնաց Հայաստան առաջին անգամ, ուր ան հիմնեց միութիւններ եւ օգնեց շատցնել սփիւռքը։

Տեսնելով Ազրպէյճանի կատարած վարագրութիւնը, Քահքէճեան կազմակերպեց «Խաչակիրներ» ջոկատը եւ մասնակցեցաւ Մարտունիի, Հատրուդի, Մարտակերտի, Լաչինի եւ Քելպաչարի պատերազմներուն։ «Փուշքէն Եալ» պատերազմի ատեն ինք պատերազմեցաւ իր ջոկատներուն հետ, պահելով բարձունքը մինչեւ հասնիլը հայկական ուժերուն։

Քահքէճեան նահատակուեցաւ 26 Յունիս, 1993-ին, Մարտակերտի մօտ, Մաղաւուզ գիւղին մէջ։ Ան սպաննուեցաւ փոքր զէնքով. այդպէս կ'ըսէ իր եղբայրը՝ Դրօ Քահքէճեան, որ անդամ էր Խաչակիրներուն միութեան։

Կարօ Քահքէճեան թաղուած է Եռաբլուր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:24 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Քաղաքական եւ ընկերային կացութիւնը 1945-1970 տարիներուն

աջից|250px|մինի|Հայերը աշխարհի երկրներում (տոկոսով)
**Քաղաքական եւ ընկերային կացութիւնը 1945-1970 տարիներուն**, սփիւռքահայութիւնը Բ. Աշխարհամարտէն ետք Արեւմուտքի մէջ կը դարմանէ իր վէրքերը՝ մասնակցելով վերակառուցման ընդհանուր ճիգին։ Քաղաքական վերիվայրումներու բերումով, արեւելա-եւրոպական բազմաթիւ երկիրներ յարած են խորհրդային պլոքին, անոնց հայ գաղութները իրենց կարգին կ՛առանձնանան մնացեալ «Սփիւռք»էն, միւս կողմէ՝ առանց Հայաստանի հետ նոր սերտ կապի մը։

Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ծայր տուող քաղաքական բախումները, վարչակարգերու անկայութութիւնն ու հետեւող անապահովութիւնը՝ պատճառ կը դառնան դէպի Արեւմուտք նոր գաղթերու։ Ասոնք պիտի շարունակուին մինչեւ 60-ականները եւ աւելի անդին։

Գաղթերը կը տկարացնեն արեւելեան «Սփիւռք»ը, նոր արիւն բերելով մէկտեղ արեւմտեան «Սփիւռք»ի հայութեան այդ ալ՝ գաղթողներու մեկ որոշ համեմատութեամբ, մինչ կարեւոր թիւ մը անոնցմէ՝ կ՛օտարանայ բաւական արագ...

Փոքր Հայաստանը, Բ. Աշխարհամարտէն մարդկային ծանր կորուստներով դուրս գալէ ետք, կը ջանայ դարմանել բնակչային իր նուազումը «Սփիւռք»էն մեծաթիւ ներգաղթով մը (1946-47), որ ի վերջոյ փոքր չափով միայն պիտի համապատասխանէ ազգային ձգտումներուն։

Սակայն Ստալինի մահէն ետք, քաղաքական ճնշումի մթնոլորտը պիտի թեթեւանայ, եւ 60-ականներու սկիզբը պիտի նշուի աւելի զգալի վերադարձ մը համահայկական ներշնչումներու։

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 230:

Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ
Քաղաքական եւ ընկերային պայմանները 1900-1920 տարիներուն

**Քաղաքական եւ ընկերային պայմանները [[1900]]-[[1920]] տարիներուն**

1900-ական թուականներուն քաղաքական սեղմումներն ու հալածանքը, թէեւ անհաւասար չափերով, կը մնան ուժեղ երկու հատուածներուն համար։ Տնտեսական տագնապ կը տիրէ, յատկապէս Օսմանեան Կայսրութեան տիրապետութեան ներքոյ ապրող հայութեան համար, կը ծանրանայ հողազրկումը, կը ծաւալին պանդխտութիւնն ու զանգուածային արտագաղթը։

Արեւելահայութեան համար կը շարունակուի, մասամբ, իր տնտեսական բարգաւաճումը։ Բայց ան կը կրէ հարուածներ վարչակարգէն՝ դպրոցներու փակում, կալուածներու գրաւում, թաթարական դրդուած յարձակումներ։ Այս վերջինները, առանց զինեալ ինքնապաշտպանութեան, պիտի վտանգէր մինչեւ իր ֆիզիքական գոյութիւնը։

Հակառակ այս բոլորին, արեւելահայութեան յանձառու զանգուածը կը պահպանէ իր մշակոյթը, կը շարունակէ օգնել արեւմտահայ տառապող ժողոուրդին։ Ան նաեւ, 1905-էն սկսեալ, կը մասնակցի ռուսական կայսրութեան ընկերային շարժումներուն։

## Երկրորդ տասնամեակ
 
1908-ի Սահմանադրութիւնը արեւմտահայութեան համար պահ մը ստեղծած էր դրական պայմաններ, բանտեր բացուած էին, տարագիրները՝ վերադարձած։ Թէեւ անկատար, հաստատուած էին ժողովրդավար ազատութիւններ, կազմակերպուած՝ խորհդարանական ընտրութիւններ, հայութեան մասնակցութեամբ։

Բայց յաջորդ տարին իսկ, Կիլիկիոյ ջարդը կը զգացնէ, որ նոր վարչակարգին խոստումները կասկածելի են։ Իսկ 1912-ին, թրքական պարտութեամբ վերջացող Պալքանեան պատերազմը իշխանութեան գլուխ կը բերէ ցեղամոլ թուրք տարրեր։ Հայութիւնը կը ստիպուի յոյսը կտրել համապետական բարեկարգումներէ եւ դիմել արեւմտեան պետութիւններուն, վերակենդանացնելու համար հայկական բարենորոգումներու հին ծրագիրը։

Մինչ 1914-ին՝ Թուրքիան կը ստիպուի ընդունիլ հայկական բարենորոգումները եւ զանոնք գործադրութեան դնել, կը ծագի առաջին Աշխարհամարտը։ Թուրք իշխանութիւնը, համաթրքական մեծ կայսրութեան մը ճամբան մաքրելու նպատակով, պահը հասած կը նկատէ բնաջնջելու արեւմտահայութիւնը՝ ջարդերով եւ դէպի սուրիական անապատ տեղահանութեամբ։ Նախապէս, գրեթէ լրիւ ձերբակալուած եւ Ասիոյ խորերը քշուելով բնաջնջուած են հայութեան քաղաքական ղեկավարութիւնը եւ մտաւորոկանութիւնը։ Դարու առաջին ցեղասպանութենէն կը փրկուին Պոլսոյ եւ Զմիւռնիոյ հայ բնակչութիւնը, ռուսական սահմանին վրայ եւ Վասպուրականի հայութեան մէկ մասը եւ սուրիական անապատէն վերապրող զանգուած մը։

Հայկական մնացորդացը կը փրկուի շնորհիւ Գերմանիոյ եւ Թուրքիոյ վերջնական պատմութեան։ Բայց քանի մը տարի ետք Թուրքիան կը վերականգնի քեմալական շարժումով եւ կը խուսափի հաշիւ տալէ իր գործած ցեղասպանութեան համար։

Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ
Գրիգոր Քալֆայեան

**Գրիգոր Քալֆայեան** () գրող, դասախօս, երաժիշտ եւ երաժշտաբան։

## Կենսագրութիւն
Գրիգոր Քալֆայեան ծնած է Պուրսա, Օսմանեան Կայսրութիւն, 1873-ին։ Հայրը ճարտարապետ էր։ Գրիգոր Քալֆայեան իր նախնական կրթութիւնը ստացած է հայկական դպրոցի մէջ։ Ապա փոխադրուած է Կ. Պոլիս, ուր շարունակած է ուսումը հեղինակաւոր Կեդրոնական Ճեմարանէն ներս։ Քալֆայեան ընդունուած էր Սքոլա Քենդօրում Փարիզ, Ֆրանսա ուր ինք մտածեց հռչակաւոր եղանակի ուսուցիչ եւ երգահան Չարլզ Պօրտզ եւ Վինսդ ՏԻնտի Upon completion of his studies, he lectured on Armenian music in both France and England.։ Ի վրայ ամբողջութիւնը իր ուսման, ան դասախօսած է Հայկական եղանակի Ֆրանսայի եւ Անգլիոյ մէջ։ 1905-ին, ան հրատարակեց ամսագիր կոչուած Կռունք եւ նպաստել պարբերաթերթը եղարուեստական Հայեր Ֆրանսերէն եւ Հայերէն։ 1907-ին ան ընդունուած է Սոսիէթէ Օթըրզ, Գոմփօզիդորզ եւ Էտիդորզ Եղանակ Փարիզի մէջ։

Գրիգոր Քալֆայեան հեղինակն է 150 երաժշտական եղանակներ։ Իր Եղանակները գրեթէ հիմնուած են Կրօնական եւ հայրենասիրական թեմաներ։ Ապրիլ 4, 1911-ին, Քալֆայեան անցկացուեց իր առաջին համերգին որ կը բաղկանար իր երաժշտական գործերը Սքոլա Գանդորում Փարիզ։

Գրիգոր Քալֆայեան փոխադրուեցաւ Ֆրանսայէն եւ հաստատուեցաւ Միացեալ Նահանգներ 1913-ին։ Քալֆայեան եղաւ Մ.Ն. բնակիչ 1922-ին։ Իր տեղացիութիւնը առնելէն վերջ ինք կազմեց Ամերիկեան հայրենասիրական քայլերք, բառերը եղած են Ալիս Սդոն Պլաքուել-էն։ Քալֆայեան եղաւ երաժշտութեան վարպետը Հայկական եկեղեցիներուն Ուրչեսդեր-ին, Պօսդոն-ին, Լօուել-ին եւ Ֆրեզնօյին մէջ։ Գրեթէ իր յօրինումները հրատարակուած են եւ արձանագրուած են։ Քալֆայեան տուաւ համերգներ Նիու Եորքի, Ֆրեզնօյի, Լոս Անճելոսի եւ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ։

Ան մեռաւ Ֆրեզնօյի մէջ Գալիֆօրնիա, 1949-ին։

## Ծանօթագրութիւններ