Հոմերոս

**Հոմերոս** (հին յունարէն՝ Ὅμηρος), հին յոյն դիւցազներգակ բանաստեղծ։ Ըստ աւանդութեան՝ կոյր երգիչ։

Հոմերոսի գրիչին կը վերագրուի հին գրականութեան առաջին եւ գլուխ գործոցներէն՝ «Իլիական»ն ու «Ոդիսական»ը։ «Իլիականը» գրուած է Տրոյական պատերազմի ատեն, երբ յունական երկիրներուն կողմէ Տրոյա քաղաքը տասը տարի շարունակ պաշարուած էր։ Անիկա հիմնուած է Աղամեմնոն թագաւորին եւ զինուոր Ախիլէասի վէճին վրայ, որ պատերազմի վերջին տարին տեւած է քանի մը շաբաթ։ «Ոդիսականը» հիմնուած է Իթաքիի արքայ Ոդիսեւսի՝ Տրոյայի անկումէն ետք, հայրենի երկիր վերադարձի ճամբուն վրայ ունեցած արկածախնդրութիւններուն։

Հոմերոսի կեանքին մասին բազմաթիւ պատմութիւններ տարածուած են դասական հնագոյն ժամանակաշրջանին։ Ամէնէն տարածուածը այն է, թէ ան կոյր երգիչ մը եղած է, որ  ապրած է Յոնիոյ մէջ, որ կը գտնուի Փոքր Ասիոյ կեդրոնական մասին մէջ՝ ներկայիս Թուրքիոյ տարածքին։

Ե՛րբ, ո՛ւր եւ ի՛նչ պայմաններու մէջ ստեղծուած են «Իլիական»ն ու «Ոդիսականը», դեռ կը շարունակուի քննարկուիլ։ Ընդհանուր առմամբ, ժամանակակից գիտական կարծիքները կը բաժնուին երկու խումբի։ Մէկ մասը կը կարծէ, որ «Իլիականը» (որոշ տուեալներու համաձայն՝ նաեւ «Ոդիսականը») հանճարեղ գրողի մը ձեռքին գործն է։ Ուրիշներ կ'ըսեն, թէ Հոմերոսի ստեղծագործութիւնները բազմաթիւ ներդրողներու աշխատանքներու արդիւնք է, եւ որ «Հոմերոսը» բոլոր աւանդութիւններուն պիտակն է։ Ընդունուած է, որ Հոմերոսի ստեղծագործութիւնները գրուած են Ք.Ա. 8-րդ դարու վերջին կամ 7-րդ դարու սկիզբին։ Հոմերոսի բանաստեղծութիւնները գրուած են հոմերական յունարէնով, որ ծանօթ է նաեւ «դիւցազներգակ յունարէն» անունով։ Անիկա գրական լեզու մըն է, որ տարբեր դարերու ընթացքին արտացոլած է յոնիական եւ էոլիթական բարբառներու առանձնայատկութիւնները․ կը գերակշռէ Արեւելեան Յոնիոյ ազդեցութիւնը։ Բազմաթիւ հետազօտողներ այն կարծիքի են, թէ բանաստեղծութիւնները սկզբնական շրջանին փոխանցուած են բանաւոր կերպով։

Հին ժամանակներէն մինչեւ օրս, Հոմերական դիւցազներգութեան ազդեցութիւնը Արեւմտեան քաղաքակրթութեան վրայ մեծ է, որուն իբրեւ արդիւնք՝ գրականութեան, երաժշտութեան, արուեստի եւ շարժապատկերի ոլորտներուն մէջ կան բազմաթիւ գործեր։ Հոմերական դիւցազներգութիւնները մեծ ազդեցութիւն ձգած են հին յունական մշակոյթին եւ կրթութեան վրայ․ Պղատոնի համար Հոմերոսը ան էր, որ «Յունաստանի սորվեցուցած է»՝ տասը Hellada pepaideuken։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն

* Յարութիւն Սուրխաթեան, Հոմերոս. Շէյքսփիր, Երեւան, Պետհրատ, 1935, 583 էջ։
* Demetrius Chalcondyles *editio princeps*, Florence, 1488
* the Aldine editions (1504 and 1517)
* 1st ed. with comments, Micyllus and Camerarius, Basel, 1535, 1541 (improved text), 1551 (incl. the Batrachomyomachia)
* Th. Ridel, Strasbourg, c. 1572, 1588 and 1592.
* Wolf (Halle, 1794–1795; Leipzig, 1804 1807)
* Spitzner (Gotha, 1832–1836)
* Bekker (Berlin, 1843; Bonn, 1858)
* La Roche (*Odyssey*, 1867–1868; *Iliad*, 1873–1876, both at Leipzig)
* Ludwich (*Odyssey*, Leipzig, 1889–1891; *Iliad*, 2 vols., 1901 and 1907)
* W. Leaf (*Iliad*, London, 1886–1888; 2nd ed. 1900–1902)
* William Walter Merry and James Riddell (*Odyssey* i–xii., 2nd ed., Oxford, 1886)
* Monro (*Odyssey* xiii–xxiv. with appendices, Oxford, 1901)
* Monro and Allen (*Iliad*), and Allen (*Odyssey*, 1908, Oxford).
* D.B. Monro and T.W. Allen 1917–1920, *Homeri Opera* (5 volumes: *Iliad* = 3rd edition, *Odyssey* = 2nd edition), Oxford. , , , , 
* H. van Thiel 1991, *Homeri Odyssea*, Hildesheim. , 1996, *Homeri Ilias*, Hildesheim. 
* M.L. West 1998–2000, *Homeri Ilias* (2 volumes), Munich/Leipzig. , 
* P. von der Mühll 1993, *Homeri Odyssea*, Munich/Leipzig. 
* 
* 
* 
*  In German, 5th updated and expanded edition, Leipzig, 2005. In Spanish, 2003, . In modern Greek, 2005, .
* 
* 
* 
* 
* 
*  (orig. publ. in German, 1946, Bern)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Iliad*:
** P.V. Jones (ed.) 2003, *Homer's Iliad. A Commentary on Three Translations*, London. 
** G. S. Kirk (gen. ed.) 1985–1993, *The Iliad: A Commentary* (6 volumes), Cambridge. , , , , , 
** J. Latacz (gen. ed.) 2002 *Homers Ilias. Gesamtkommentar. Auf der Grundlage der Ausgabe von Ameis-Hentze-Cauer (1868–1913)* (6 volumes published so far, of an estimated 15), Munich/Leipzig. , 
** N. Postlethwaite (ed.) 2000, *Homer's Iliad: A Commentary on the Translation of Richmond Lattimore*, Exeter. 
** M.W. Willcock (ed.) 1976, *A Companion to the Iliad*, Chicago. 
* *Odyssey*:
** A. Heubeck (gen. ed.) 1990–1993, *A Commentary on Homer's Odyssey* (3 volumes; orig. publ. 1981–1987 in Italian), Oxford. , , 
** P. Jones (ed.) 1988, *Homer's Odyssey: A Commentary based on the English Translation of Richmond Lattimore*, Bristol. 
** I.J.F. de Jong (ed.) 2001, *A Narratological Commentary on the Odyssey*, Cambridge. 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*