Արշակ Ալպօյաճեան

**Արշակ Ալպօյաճեան** (), բանասէր, գրագէտ հրապարակագիր եւ պատմաբան:

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պէրպէրեան վարժարանի մէջ, որմէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք 1895 թուականին անցած է Կենդրոնական, 1899-ին կը ձգէ դպրոցը եւ մինչեւ 1908 թուական առեւտրական ասպարէզի մէջ կ'ըլլայ, աշխատակցելով միեւնոյն ատեն լրագիրներու: 1908 Յունուարին վարչական պաշտօնեայ «Բիւզանդիոն»ի մինչեւ 1918-ը:

Ալպօյաճեանի հանրային կեանքը սկսած է 1908-ին, Գում-գաբուի Յառաջդիմասէր Ընկերութեան հիմնադիրներէն մին ըլլալով: Նոյն թուականին ատենապետն եղած է Գում-գաբուի Մայր եկեղեցւոյ թաղական խորհուրդին։ Անդամակցած է կարճ ատեն մը Զորից Թաղերու Աղքատախնամին:
   
1909-ին Ռամկավար կուսակցութեան անդրանիկ անդամներէն մէկը եւ յետոյ բազմիցս անոր Կ. Պոլսոյ եւ Գահիրէի վարչութեան անդամ: Հրաժարած է կուսակցական կեանքէն 1930-ին:

1910-ին երեսփոխան ընտրուած է Մաքր-գիւզէն եւ ապա Պէօյիւքտէրէն: Մասնակցած է յանձնաժողովներու: 1922-ին  Ատենապետ ազգային ժողովի: 1926-ին անդամ եւ ատենադպիր Գահիրէի Քաղաքական ժողովին, մինչեւ դիւանապետութեան կոչուիլը:
* 1915-1922 Բերայի Եսայեան վարժարանի լրացուցիչ կարգերուն պատմութեան ուսուցիչ եղած է:
* 1919-1922 տնօրէն Ազգային Պատրիարքարանի տեղեկատու դիւանին:
* 1922-1923 Յունաստանի մէջ, նախ Քորֆուի (Քերքիրա ) Նիր Իսթ Ռիլիֆի որբանոցը ուսուցիչ, շրջիկ թղթակից «Վերջին Լուրը» թերթին:
* 1923-1926 Գալուստեան վարժարանի (Գահիրէ) ուսուցիչ:
* 1926-1935 դիւանապետ Ազգ Առաջնորդարանի:

Ալպօյաճեան 1936-1937-ին Գահիրէի մէջ խմբագրած է «Ազատ Միտք» 8 էջնոց շաբաթաթերթը ։ , որ մէկ տարուան կեանք ունեցած է:

Ալպօյաճեանի գլուխ-գործոցն է «Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ» ընդարձակ, 2000 էջերէ աւելի բաղկացած գործը, զոր լոյս ընծայեց 1937-ին:

1962 Յունիսին Գահիրէի մէջ կը մահանայ Արշակ Ալպօյաճեան:

### Հրատարակուած մենագրութիւններ
Արշակ Ալպօյաճեան հրատարակեր է ծաւալուն մենագրութիւններ, որոնցմէ յիշատակութեան արժանի են մասնաւորապէս հետեւեալները.-
*«Սրբուհի Տիւսաբ» (Վենետիկ, 1901), 
*«Պուլկարիոյ պատմութիւն» (Վառնա, 1912),
*«Գրիգոր Զօհրապ - իր կեանքը եւ իր գործը», (Կ. Պոլիս, 1919),
*«Մինաս Չերազ» (Գահիրէ, 1927), 
*«Գրիգոր Կեսարացի պատրիարք եւ իր ժամանակը» (Երուսաղէմ, 1936),
*«Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ» (Ա-Բ հատորներ, Գահիրէ, 1937),
*«Թորգոմ պատրիարք Գուշակեան» (Գահիրէ, 1940),
*«Պատմութիւն հայ դպրոցին» (Ա հատ., Գահիրէ, 1947)
*«Պատմութիւն հայ գաղթականութեան» (Ա. հատ., Գահիրէ, 1941, Բ հատ., 1955, Գ հատ., 1961), 
*«Պատմական Հայաստանի արտաքին եւ ներքին սահմանները» (Գահիրէ, 1950),
*«Պատմութիւն Եվդոկիոյ  (Թոխաթ, Թոքաթ),  հայոց» (Գահիրէ, 1952), 
*«Արաբական միացեալ հանրապետության Եգիպտոսի նահանգը եւ հայերը» (Գահիրէ, 1960),
*«Յուշամատեան Քութինահայերու» (Պէյյրութ, 1960) եւ այլն։

### Աշխատութիւններ
* Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Մալաթիոյ Հայոց. Տեղագրական, պատմական եւ ազգագրական, Պէյրութ, 1961։ 
* Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Եւդոկիոյ Հայոց. Տեղագրական, պատմական եւ ազգագրական, Գահիրէ, 1952։ 
* Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Հայ գաղթականութեան. Հայերու ցրումը աշխարհի զանազան մասերը, Ա, Քրիստոսէ առաջ Զ. դարէն մինչեւ ԺԱ դար Քրիստոսի, Գահիրէ, 1941։ 
* Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Հայ գաղթականութեան. Հայերու ցրումը աշխարհի զանազան մասերը, Գ, Նոր դարու սկիզբէն մինչեւ Ի. դարու սկիզբը, Գահիրէ, 1961։ 
* [ԱլպօյաՃյան Արշակ, Սպանիա եւ Հայաստան.- «Պատմա-բանասիրական հանդէս», 1959, N 4, pp. 86-104։](http://hpj.asj-oa.am/64/1/59-4(86).pdf) 
* [ԱլպօյաՃյան Արշակ, Զմիւռնիոյ տպարանները. «Պատմա-բանասիրական հանդէս», 1964, № 2, էջ 67-84։](http://hpj.asj-oa.am/622/1/1964-2(67).pdf) 
* [Արշակ Ալպօյաճեան, Գրիգոր Կեսարացի պատրիարք եւ իր ժամանակը, Գահիրէ, [1936 թուական|1936]։]
* Արշակ Ալպօյաճեան, Առաքելութիւն ի Հապէշիստան ԺԷ դարուն (պատմական նշմար), Գահիրէ, 1946։
* Արշակ Ալպօյաճեան, Յուշամատեան Քութինահայերու, Պէյրութ, 1961։ 
* Արշակ Ալպօյաճեան, Իրաքի հայերը. խմբագրեց եւ հրատարակութեան պատրաստեց Վարդան Գրիգորեանը, Երեւան, 2003, 202 էջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 72։

Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ