open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալեքսանտր Սոլժենիցին

**Ալեքսանտր Իսաեւիչ Սոլժենիցին** (), ռուս արձակագիր, հրապարակախօս, հանրային գործիչ, Նոպէլեան Մրցանակ ստացած է (1970)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Քիսլովոտսք։ Հայրը զոհուած է դժբախտ պատահարէն, որսին ատենը իր ծննդեան տարուան։ Մայրը՝ ծնունդով Ռայիսա Շչերպակ յեղափոխութենէն ետք զբաղած է սղագրութեամբ եւ զաւակին հետ տեղափոխուած է Տոն Ռոսթով, ուր Ալեքսանտրը աւարտել է միջնակարգը, ապա ստացած է ֆիզիքամաթեմաթիքական բարձրագոյն կրթութիւն, նաեւ սորված է փիլիսոփայութիւն։

1940-ին ամուսնացած է Նաթաշա Ռեշեթովսքայային հետ։

Պատերազմի տարիներուն անոնք զբաղած են մանկավարժութեամբ՝ Տոնի Ռոսթովի մօտի Մորոզովքա փոքր քաղաքին մէջ։ Հոս Ալեքսանտրը դասաւանդած է թուագիտութիւն եւ աստղագիտութիւն։

### Ծառայութիւն
Այնուհետեւ զօրակոչուած է բանակ, դարձած է հրետանաւոր։ 1942-ին եղած է ռազմաճակատին՝ Օրեոլէն մինչեւ Փրուսիա հասած է։ Արժանացած է մարտական շքանշաններու եւ մետալներու։

#### Ձերբակալութիւնը եւ արդարացում
Հենց միայն Լենինը «Վովքա» եւ Սթալինը «Փախան» կոչելու համար Սոլժինիցինը 1945-ին ձերբակալուած է եւ աքսորուած ութ տարիով։ 1952-ին աքսորավայրին աշխոյժ մասնակցութիւն կ'ունենայ աքսորեալներու խռովութիւններուն։ Անտանելի դաժան աքսորային կեանքը շատ վատ ազդած է անոր առողջությանը, եւ ան երկու անգամ վիրահատութեան ենթարկուած է։ Ճամբարէն ազատուելով, ան ցմահ բանտարկութեան կը դատապարտուի եւ կը ղրկուէ Ճամպուլի մարզ։

1956-ին արդարացուած է, վերադարձած է Տոնի Ռոսթով, տեղի դպրոցներուն դասաւանդած է ֆիզիքա։ 1959-ին ռուս գրող Ալեքսանտ Թվարտովսքին, ստանալով Նիքիթա Խրուշչովի թոյլտվութւնը, իր խմբագրած «Նովի միր» ամսագրին մէջ տպագրած է «Իւան Տէնիսովիչի մեկ օրը» պատմուածքը, որ լայն ճանաչում կը բերէ հեղինակը։ Անոր ներկայացուցած են են Խրուշչովին, «Փրավտա»-ին մէջ կը տպագրուեն նոր պատմուածքներ։ Այդ ամէնէն ոգեւորուած Սոլժինիցինը կը գրէ իր գլուխգործոցը՝ «Կուլագ արշիփելակը», որն աքսորական տարիներուն հաւաքած նիւթերու գրական հանրագիտարանն է։ Սակայն, իհարկէ, անիկա չի տպագրուեր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:11 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ալեքսէյ Կեկեչքորի

**Ալեքսէյ Ալեքսանտրի Կեկեչքորի** ()), խորհրդային պետական եւ կուսակցական գործիչ, Կովկասի մէջ յեղափոխական շարժման մասնակից։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Քութայիսի նահանգի Սենակի գավառի Նաոգալեզի գիւղին մէջ (Մարտվիլի մոտակայքին մէջ), ազնուականի ընտանիքի մը մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է գիւղի երկդասարարնանի դպրոցին մէջ։ 1901 թուականէն սկսեալ ընտանիքէն առանձնացած է եւ աշխատանքի անցած է Բաթումիի Ռոտշիլդի գործարանին մէջ։

1908 թուականէն սկսեալ, էղած է կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Կատարած է կուսակցական քարոզչական աշխատանքներ Թիֆլիսի, Բաքւոյ, Չելյաբինսկի, Մեգրելիայի, Դոնի Ռոստովի մէջ։ Փետրուարեան յեղափոխութիւն էն յետոյ, 1917 թուականին մասնակցած է Քութայիսիի բոլլշեւիկեան բիւրոյի ստեղծմանը։

## Ծանօթագրութիւններ
Ալեքսանտրիայի Սենկորի Անուան Համալսարան

**[[Աղեքսանտրիա|Ալեքսանտրիայի]] Սենկորի Անուան Համալսարան**, համալսարան, որ պաշտօնապէս ծանօթ է իբրեւ Ֆրանսերէնի Ափրիկեան Զարգացման Միջազգային Համալսարան։ Հիմնադրուած է 1990-ին Ալեքսանտրիա՝ Եգիպտոսի մէջ։

## Պատմութիւն
Ֆրանսերէնի Ափրիկեան Զարգացման Համալսարանի հիմնադրման յատակագիծը ներկայացուած եւ ընդունուած է գագաթնաժողովին։ Սենկորի համալսարանի բացումը կատարուած է Հոկտեմբեր 1990-ին եւ այն միջազգային հանրութեան կողմէ անմիջապէս ընդունուած է իբրեւ միջազգային ուսումնական հաստատութիւն։ Անոր անունը յարգանքի տուրք է Սենեկալի Հանրապետութեան նախկին նախագահ Լեոբոլտ Սետար Սենկարին, որ եղած է Ֆրանքոֆոնիայի ջատագովներէն ու իրականացնողներէն մէկը։ Սետար Սենկորի կողքին, համալսարանի հիմնադիրներն են Մուրիս Տրուոնը, Պութրոս Պութրոս Ղալին եւ Ռենէ-Ճին Տուպուն։
մինի|աջից|Սենկոր համալսարանի շէնքը
Ութ տարի շարունակ համալսարանը ղեկավարած է Ալպէր Լուրտէ, իսկ 21 Յունիս 2016-ին Հանիա Հելալի համալսարանի փրոֆեսոր, Եգիպտոսի բարձրագոյն կրթութեան ու գիտութեան հետազօտութեան նախկին նախարար փրոֆեսոր Թերրի Լերտելը նշանակեցաւ Սենկարի համալսարանի տնօրէն։

## Նկարագրութիւն
Սենկոր համալսարանը բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն է, որ կը կրթէ ուսանողները՝ հարաւային երկիրներու զարգացման առնչուող դասանիւթերու միջոցով եւ իր երիտասարդ շրջանաւարտները կը պատրաստէ տարբեր բնագաւառներու մէջ գործունէութիւն ծաւալելու համար (սնունդ, առողջապահութիւն, կառավարում, գիտութիւն, շրջակայ միջավայր)։

Ըստ համալսարանի ծրագիրին, Սենկոր համալսարանը կը ձգտի դառնալ միջազգային ֆրանսալեզու համալսարան, ապահովելով Ափրիկէի զարգացումը։ Իր տարբեր ծրագիրներուն միջոցով համալսարանը կ'ուղղորդէ աշակերտներուն զարգացումը, ստեղծելով հմտութիւններու ցանց եւ գիտելիքներ։

մինի|Տեղագրութեան քարտէզ
Համալսարանին 10 մասնագիտութիւնները կ'ուսուցանուին հինգ բաժանմունքերու մէջ։

*Առաջին բաժանմունք
**Վարչական կառավարման բաժին
**Ծրագրային կառավարում
**Կառավարում եւ համայնքային կառավարում
*Երկրորդ բաժանմունք
**Շրջակայ միջավայր
**Շրջակայ միջավայրի կառավարում
**Շրջաններու պահպանման կառավարում
*Առողջապահութեան բաժանմունք
** Միջազգային առողջապահութիւն
**Քաղաքականութիւն սնունդի բնագաւառէն ներս
* Մշակութային ժառանգականութեան բնագաւառ
** Մշակութային ժառանգականութեան կառավարում
** Կապ եւ հաղորդակցութիւն
**Մշակութային ճիւղերու կառավարում
* Համակարգչային կառավարման բաժանմունք
** Հեռակարավարման ուսուցում

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* http://www.usenghor-francophonie.org
* Université Senghor official website
Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի

**Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի** (), երեսփոխան, ազգային գործիչ։

Ծնած է Պոլիս։ Ան զաւակն էր Առաքէլ Ալթունեանին։ Հայրը կը փոխադրուի Զմիւռնիա, ուր կը մեռնի՝ որբ թողելով Արիստակէսը 4 տարեկան հասակին մէջ։ Արիստակէսը իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ տեղւոյն վարաժարանին մէջ, որմէ ետք, կը յաճախէ Ռու անուն ֆրանսացիի մը վարժարանը եւ հոն կ՛ընտելանայ ֆրանսերէն լեզուին։ Դասընթացքը աւարտելէ ետք կ՛երթայ Եգիպտոս, ուր Եուսուֆ Պէյ վարժարան մը բացած էր։ Հոն ուսումը կը կատարելագործէ ու կը սորվի նաեւ իտալերէն եւ արաբերէն լեզուները։ Դպրոցը աւարտելէ ետք, տակաւին երիտասարդ՝ կառավարական պաշտօնեայ կը դառնայ, եւ քանի մը տարի ետք կը նշանակուի՝ Մեհմետ Ալիի քարտուղարը։ Արիստակէսի կինը, իր ժամանակաշրջանի զարգացած հայ կիներէն մէկը եղած է, տիրապետելով նաեւ՝ Ֆրանսերէնին։

Երբ էլմասը՝ արաբերէն թերթին խմբագրապետը, արտաքին գործոց նախարար կը նշանակուի, ինք ալ ժամանակ մը ետք կը դառնայ անոր խորհրդականը։ Դիւանագիտական խնդրոյ մը առթիւ, երբ Լուի Ֆիլիբ Ֆրանսայի թագաւորին գրուելիք պաշտօնագիր մը մեծ յաջողութեամբ կը գրէ, Եգիպտոսի Խէտէվի Մեհմետ Ալի փաշա՝ համբուրելով Արիստակէս Ալթունեանի ճակատը կ'ըսէ. "Օղլում Ալթուն, սենին իսմին Ալթուն տէյիլ, Տիւրրի տիր"։ (Կը նշանակէ՝ որդիս Ալթուն, քու անունդ Ալթուն (ոսկի) չէ, Տիւրրի (մարգարիտ) է"։ Ատկէ ետք Ալթուն մականունը կը փոխուի Ալթուն-Տիւրրիի։
մինի|Մեհմետ Ալի փաշա
Մեհմետ Ալի փաշայի մահէն ետք երբ զաւակները՝ Իպրահիմ, իսկ յետոյ՝ Ապպաս փաշաները կը յաջորդեն անոր, Արիստակէս պաշտօնէն կը քաշուի. առողջութեամբ տկար ըլլալով՝ Զմիւռնիա կը հաստատուի։ Կարճ ժամանակ մը վաճառականութեամբ զբաղելէ ետք, կը հաստատուի Պոլիս։ Պոլսոյ մէջ 1851-ին՝ Ճէզայիրլեան Մկրտիչ ամիրայի հետ Շամի մաքսերու վարձակալութիւնը կը ստանձնէ։

Ան մեծ մասնակցութիւն բերած է ազգային գործերու մէջ։ Անդամակցած է 1857-ի Գերագոյն Ժողովին։ Կարեւոր ներդրում բերած է Ազգային Սահմանադրութեան հաստատման մէջ, ուր Աղաթոն Օտեանի եւ Ն. Ռուսինեանի հետ խմբագրած են Սահմանադրութեան օրէնքը։

1860-Էն գրեթէ մինչեւ իր մահը Ազգային երեսփոխան եղած է ու ազգին շահերուն պաշտպան հանդիսացած։ Գրագէտ անձ՝ Ֆրանսերէնէ թարգմանած է «Գինովափէ» անուն վէպ մը։ Մահացած է 2 Յունուար 1888-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Յովհաննէս Ալթունտիշեան

**Յովհաննէս Ալթունտիշեան Գէորգի** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Ալթունտիշեան ծնած է մօտաւորապէս 1880 թուականին, Կոստանդնուպոլիս։ 1907 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1915 թուականի դրութեամբ ծառայած է, Օսմանեան բանակի՝ 10-րդ զօրագունդի, 3-րդ վաշտի զինուորական բժիշկ։ Մահացած է 1915 թուականի Յունիս 8-ին, ժանտախտէ, մօտաւորապէս՝ 35 տարեկան հասակին։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ «Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940)», Սթանպուլ, 1940։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:8 Յունիսի մահեր
Արշակ Ալթունեան

**Արշակ Ալթունեան** (), հայ արձակագիր։

Ծնած է Կ. Պոլիս։ Կ'ուսանի Պէզճեան վարժարան եւ կը սկսի ծառայել հայ փաշաներուն՝ իբրեւեւ գանձապահ։ 1870-ական թուականներուն կը ճամբորդէ Մոլտովա, Հունգարիա եւ Լեհաստան ու կը ծանօթանայ տեղի հայոց ներքին կեանքին։ 1895-ին, իբրեւեւ վտարանդի, կը թողու Տաճկաստանը եւ կ'անցնի Եգիպտոս։

Ունեցած է գրական վաստակ։ Գրած է.
# «Տեղագրութիւն Հայոց Գաղթականութեան Որք Ի Մոլտօ Վալաքիա, Հունգարիա Եւ Ի Լեհաստան» (Փօքշան 1877)
# «Սիրոյ Զոհը» Կ. Պոլիս
# «Աղքատին Պատիւը» (երեք մասով, Գահիրէ 1903)

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 51:

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Միհրան Ալթունեան

**Միհրան Ստեփանի Ալթունեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Միհրան Ալթունեան ծնած է մօտ 1890 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Ատամնաբոյժ Յովհաննէս Ալթունեանի աւագ եղբայրը։ 

Ատամնաբուժական կրթութիւն ստացած է։ Սեբաստիոյ մէջ աշխատած է որպէս ատամնաբոյժ։ Սպանուած է 1915 թուականին, Սեբաստիայէն դուրս՝ մօտ 25 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919։
* Գուժկան Սեբաստիոյ (Կարապետ Գաբիկեան) «Եղեռնապատում Փոքուն Հայոց եւ նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ, Պոսթըն, 1924։
* Գերսամ Ահարոնեան «Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965)», Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ «Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան», Բ. տպագրութիւն, Երեւան, 24 Ապրիլ 1985։
* Խաչատրեան Լ., Պապ Լումեան Ա. «Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915-1923 թ.)», Գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Գուրգէն Ալէմշահ

**Գուրգէն Միքայէլի Ալեմշահ** (), հայ երաժշտագէտ, խմբավար եւ նուագավար։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1907 թուականին Թուրքիոյ հայկական Պարտիզակ աւանին մէջ։ 1930 թուականին աւարտած է Միլանի երաժշտանոցը։ Այնուհետեւ Փարիզի մէջ երաժշտութիւն դասաւանդած է Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանի բաժանմունքին։ Դաշնամուրի ուսուցիչ ունեցած է փրոֆ. Ձիարտանը։

1933ականներուն, Ժան Վալդոն ծածկանունով, Ալեմշահն ստեղծած է եւրոպական ներշնչանքով բազում գործեր, առաւելաբար՝ երաժշտական զուգերգեր եւ եռեակներ, որոնք ժողովրդականութիւն գտած են:

Կազմակերպած է «Կիլիկիա» երգչախումբը եւ դասաւանդած անոր, ու 1937 թուականին, ժողովուրդներու երաժշտութեան մրցահանդէսին իր «Հայկական հարսանիք» ստեղծագործութեամբ շահած է 2-րդ մրցանակը։ Որոշ ժամանակ ղեկավարած է ՀՕԿ-ի «Ալագեազ» երգչախումբը, իսկ 1939-1947 թուականներուն կազմած ու ղեկավարած է Փարիզի «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբը։

իբրեւեւ նուագավար եւ խմբավար հանդէս եկած է Ֆրանսայի, Իտալիոյ եւ ԱՄՆ-ու մէջ սիմֆոնիկ եւ խմբերգային համերգներով։ Կատարած է Կոմիտասի, Սպենդիարեանի, Չուխաճեանի, Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի, Արմէն Տիգրանեանի եւ այլ հեղինակներու ստեղծագործութիւնները։ Մահացած է 1947 թուականին ԱՄՆ-ի Տիթրոյիթ քաղաքին մէջ սրտի կաթուածէ։

## ՍտեղծագործութիւններԵրգեր Բուխարիկ
* Իմ երգը
* Ես սիրեցի
* Իմ եարը
* Աղուորներուն
* Նազերով
* Ծաղիկ էի
* Իղձ
* Սիրելիս
* Պճինկօ
* 
* Իմ հեռաւոր հայրենիք
* Հայաստան
* Անուշիկ եար ջան
* Մեր պարտէզում
* Հունձք
* Պլպուլն Աւարայրի
* 
* Հայկական ժողովրդական պարեր (ջութակի եւ դաշնամուրի համար)
* 
* Արեւելեան գիշերներ (1931)
* Հեքիաթ
* Երկու պատմուածք հազար ու մէկ գիշերներէն
* 
* Աւարայրի պատերազմը (1934).
* 
* Վարդավառ (1932)
* Ծովինար

## Ձայնագրութիւններ
* Եղիսաբէթ Փեհլիվանեան - Երգեր դաշնամուրի նուագակցութեամբ
* Փոքր Ասիայի հայ կոմպոզիտորները - Երգչախմբային ստեղծագործութիւններ
* Կոմիտաս
* Աւարայրի պատերազմը

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Ցիցիլիա Բրուտեան (1968). Սփիւռքի հայ երաժիշտները. «Հայաստան» հրատարակչութիւն, Երեւան. էջ. 55–60

Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ալեքսանտր Աբէլեան

**Ալեքսանտր Յարութիւնի Աբէլեան** (), հայ դրամատուրգ, թատերական գործիչ: 

Դերասան **Յովհաննէս Աբէլեանի** եղբայրն է։ Օգտագործած է «Աբ.» ծածկանունը՝ Թիփղիսի (Թբիլիսի) **«Մշակ»** թերթի խմբագրման ժամանակ (1887 - թիւ 105, 109; 1892 - թիւ 8, 10)։ 

Աշխատակցած է «Մշակ», «Արձագանք», «Տարազ», «Մուրճ» եւ այլ պարբերականներու։ Ալեքսանդր Աբէլեանի կատակերգութիւններն ու տրամաները կ'արտացոլացնեն մանր արհեստաւոր խաւի կեանքն ու կենցաղը («Սարոտդ ճրագներ» (1903, Թիփղիս, Ա. Քութաթելաձէի տպարան), «Մկիճի հարսանիքը» (1895, Պաքու, «Արօր» տպարան), «Նաֆթի ֆանտան» (1895, Արօր), «Նշանուածներ» (1911, Նոր Նախիջեւան, Մերովբէ Աւագեանի տպարան))։

Թարգմանած է Վիքթոր Հիւկոյի «Մահապարտի վերջին օրը» (1887, Թիփղիս, Յովհաննէս Մարտիրոսեանի տպարան) եւ «Կլօդ Կէօ» (1886, Յովհաննէս Մարտիրոսեանի տպարան) գործերը։

## Կենսագրութիւն
Ալեքսանտր Աբէլեան ծնած է Շամախի քաղաքին մէջ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Շամախիի հայկական դպրոցին մէջ։ 1872 թուականի երկրաշարժէն ետք, Աբէլեաններու ընտանիքը տեղափոխուած է Պաքու։ Հոս, Աբէլեան քանի մը արհեստաւորներու մօտ աշակերտելէ ետք, մտած է շուէտացիի մը հիմնած մեքենայական գործարանը՝ իբրեւ փականագործութեան բանուոր-աշակերտ։ Յետագային այդ գործարանը անցած է տեղական խոշոր ձեռնարկատէրերու ձեռքը։

Աբէլեան տարիներ շարունակ աշխատելով եւ մեքենայագործութեան զանազան ճիւղերուն հմտանալով, վերջաւորութեան դարձած է գործարանի կառավարիչի օգնական։ Միաժամանակ, ան նուիրուած է ինքնակրթութեան յամառ աշխատանքին. գրական ասպարէզ մտած է՝ աշխատակցելով «Մշակ»-ին, ապա գրած է նաեւ «Տարազ», «Արօր» եւ «Մուրճ» պարբերականներուն։

Վախճանած է Մայիս 6-ին, Տոնի Ռոստովի մէջ։

## Ստեղծագործական Կեանք
Գրած է կատակերգութիւններ եւ դրամաներ՝ արտացոլացնելով մանր արհեստաւորական խաւի կեանքն ու կենցաղը («Մարող ճրագներ», 1903, «Միկիչի հարսանիքը», 1903 եւ այլն), ինչպէս նաեւ բանուորական շարժման դրուագներ («Նշանուածներ», 1911)։ 1880 թուականէն սկսեալ, ուշագրաւ թղթակցութիւններով ու գրական երկերով աշխատակցած է «Մշակ», «Արձագանգ» պարբերականներուն եւ «Աղբիւր» մանկական ամսագրին։

1890-ական թուականներու սկիզբէն գրած է թատերական գործեր, որոնցմէ են՝ «Անկոչ հիւրը», «Միկիչի հարսանիքը» (1895), «Միկիչի ապահարզանը» (1899), «Նաֆթի ֆանտանը» (1896), «Մարող ճրագներ», «Գիւղի վարժապետը» (1909), «Պոետի երազը» (1909), «Նշանուածները» (1912), «Պըլը Պուղի» եւ այլն։ Ասոնցմէ մի քանիսը արժանի տեղ գրաւած են արեւելահայ բեմին վրայ, յատկապէս՝ «Նաֆթի ֆանտանն» ու «Մարող ճրագները»։ Վերջինս յաջողութեամբ բեմադրուած է ոչ միայն Կովկասի, այլեւ Կոստանդնուպոլսոյ, իսկ յետագային նաեւ սփիւռքահայ կեդրոններուն մէջ։

Բացի վերոյիշեալ թատերախաղերէն, գրած է շարք մը ոտանաւորներ, որոնք տպագրուած են «Աղբիւր» եւ «Տարազ» պարբերականներուն մէջ։ Սերտ կապերու մէջ եղած է Ալեքսանտր Շիրվանզադէի, Պետրոս Ադամեանի եւ Գ. Չուբարի հետ։

### Ծածկանուններ
Ան օգտագործած է բազմաթիւ ծածկանուններ, ինչպէս՝

*Ա., Ա. Ա., Աբ., Ա. Աբ., Ալ. Աբ., Աղ. Աբ., Թատերասէր, Կ. Ի. Ն., Հայ բեմի բարեկամ, Ս., Սա., Սան, Սանատրուկ, Սանդրիկ, Սանդրիկ ապէր, Փականագործ, X., V. Z:*

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ հանրագիտակ», Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, էջ 17։

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սարգիս Ալթունեան

**Սարգիս Ալթունեան** (), ուսուցիչ եւ խմբագիր։

## Ուսում
Նախնական ուսումը ստացած է Հաճնոյ Միացեալ ընկերութեան վարժարանին մէջ: Հազիւ շրջանաւարտ, տարագրուած է 1915-ին. յետոյ 1918-ին ֆրանսական բանակին մէջ կամաւոր արձանագրուած է, երկուք ու կէս տարի ետք Կիպրոս անցած, ուր անգլիական հայ որբանոցին (լորտ Մէյրի) մէջ տարի մը ուսուցչութիւն ըրած, ապա անցած՝ Ֆրանսա ու հաստատուած Մարսէյլ (1924): Ինքն է որ Հաճընի Հայրենակցական Միութեան կազմութեան նախաձեռնողը կ'ըլլայ։

## Գործեր
1928-ին Մայր Մուրատ Պօյաճեանի հետ կը հիմնէ «Հաճըն» ամսագիրը, կէտ նպատակ ունենալով նոր Հաճինի կառուցումը Խ. Հայաստանի մէջ, զոր Ալթունեան Սարգիս ի գին աներեւակայելի զոհողութեանց, ճիգին եւ աշխատանքին 9 տարի կը շարունակէ լոյս ընծայել։ 

Ալթունեան աշխատակցած է ծածկանուններով Պոլսոյ «Արեւելք»ին, Նիւ Եորքի «Բանուոր»ին, Պէյրութի «Լիբանան»ին, Հար. ամերիկայի «Շիրակ»ին. Գալիֆորնիոյ «Նոր Ուղի»ին։ Մարսէյլի մէջ խմբագրած է «Շեփոր» պարբերաթերթը։ Իր լաւագոյն գործն է «Հաճին»ի բացառիկը։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, էջ 60-61։

Ստորոգութիւն:13 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Վահան Ալթունեան

**Վահան Ալթունեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Վահան Ալթունեան ծնած է 1888 թուականին, Կոստանդուպոլսոյ մէջ։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ ատամնաբուժական վարժարանը։ Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս ատամնաբոյժ աշխատած է։ 1915 թուականի Ապ­րի­լին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ (Այաշ), ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը՝ հայ մտաւորականներու խումբին հետ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ 1915 թուական Օգոստոսի 6֊12-ին ազատուած է Չանղըրըի աքսորէն եւ բռնած Կ. Պոլիս վերադարձի ճամբան, սակայն Օգոստոս 8-ին Անքարայի մէջ՝ ձերբակալուած է եւ բանտարկուած։ Օգոստոս 17-ին դուրս հանած են բանտէն եւ տեղի կաթոլիկ հայերու 750800 հոգիէ բաղկացած կարաւանի հետ, բազուկներն իրար կապած, մահուան ճամբայ հանած։ Հռոմի Պապի եւ Կ. Պոլսոյ նուիրակ Մոնսէնյոր Դոլչիի միջնորդութեամբ փրկուած են եւ տարուած Գարակետիկ գիւղ։ Օգոս­տո­սի 20-ին երկու ընկերներու հետ այստեղէն դուրս եկած եւ ոտքով 21 օրուան հասած է Պոզանթի ու այտեղէն ալ քշուած են Տարսոն` քաղաքէն դուրս հաստատուած տարագիրներու վրանաքաղաքը։ Ընտանիքի անդամներու ջանքերով կրցած են վերստանա՝ աքսորէն ազատելու նոր հրաման։ Սեպտեմբերի 19-ին, Տարսոնէն մեկնած եւ Սեպտեմբերի 22-ին հասած են Կ. Պոլիս։

1922 թուականին աւարտել է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1923-1924 թթ. եղած է Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցի ղեկավարութեան կազմին մէջ։ 1925 թուականի դրութեամբ, որպէս վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ, հիւանդներ ընդունած է՝ Կ. Պոլսոյ Բերա, Բանկալթի, Համամ ճատտե-25 հասցէին եւ Կ. Պոլիս, Պահչէ գաբու, Մինասեան դեղարանին կից թիւ 47 դարմանատան, հեռ. 16-55։ Մահացած է 1964 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ։

## ԸՆտանիք
Ունեցած է որդիներ Նուրհանին ու Արային եւ դուստր՝ Սիւզան Հալէպլիին, որ 2003 թուականի դրութեամբ, բնակուած է Մոնթրեալի մէջ եւ հետազօտող Կարինէ Աւագեանի նամակով ուղարկած հօր կենսագրականը։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
*  Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
*  «Կավ­ռօշ» Տարեգիրքը, Կ. Պոլիս, 1925։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. Ապ­րի­լ 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ալժէ

**Ալժէ**, *Ալ-Ճազայէր*, () Ալճերիոյ մայրաքաղաքն է, եւ նաւահանգիստ՝ Միջերկրական ծովու ափին։ Ալժէ ունի նաեւ միջազգային օդակայան։ Ան կը գտնուի Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ, Միջերկրական ծովու աւազանի արեւմտեան բաժինին մէջ։ Բնակչութիւնը՝ ։

## Բնակչութիւն

## Պատմութիւն
Ալժէ՝ հիմնադրուած է X դարուն՝ հռոմէական Իքոզիում փոքրիկ նաւահանգիստի աւերակներուն վրայ։ Քաղաքը սկզբնապէս տեղաւորուած էր չորս կղզիներու վրայ։ Այդ իսկ պատճառով՝ Արաբական իշխանութեան ժամանակներուն կը վերակոչուի *Ալ-Ճազայէր* (արաբերէն բառացի կերպով՝ «կղզիներ»։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Ալճերիոյ քաղաքներ
Ալի պին ալ-Հուսէյն

**Ալի պին ալ–Հուսէյն** (), Յորդանանի թագաւոր Հուսէյն Ա. Իպն Թալալի երրորդ որդին եւ անոր երրորդ կնոջ՝ թագուհի Ալիայի երկրորդ երեխան։ 6 Յունուար 2011-էն ՖԻՖԱ-ի անդամ եւ Ասիոյ ֆութպոլի դաշնութեան փոխնախագահն է։

Յունուար 2015-ին յայտարարուած է, որ արքայազն Ալին Զեպպ Պլաթէրի թեկնածու է այդ տարուայ Մայիսին կայանալիք ՖԻՖԱ–յի նախագահի հերթական ընտրութիւններուն։

## Անձնական կեանք
Թագաժառանգ Ալին կրթութիւնը սկսած է Ամմանի Իսլամական ուսումնական քոլէժին մէջ։ Կրթութիւնը շարունակած է Մեծ Բրիտանիոյ եւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ, ուր յաջողութիւն ունեցած է մարզանքի, յատկապէս՝ ըմբշամարտի մէջ։

23 Ապրիլ 2004–ին թագաժառանգ Ալի ամուսնացած է CNN–ի նախկին լրագրող Ռիմ Պրախիմիի հետ, ով դիւանագէտ, Աֆղանստանի Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան յատուկ ներկայացուցիչ Լախդար Պրախիմիի դուստրն է։ Ամուսնութիւնը հրապարակայնօրէն նշուած է 7 Սեպտեմբեր 2004–ին։ Անոնք ունին երկու զաւակ․ իշխանուհի Ճալիլա (ծնած է 16 Սեպտեմբեր 2005–ին) եւ իշխան Ապտուլա (ծնած է 19 Մարտ 2007–ին)։

## Սփորթային գործունէութիւն

#### ՖԻՖԱ-ի փոխ նախագահ
2010 թուականի Հոկտեմբեր 7-ին արքայազն Ալին յայտարարեց իր թեկնածութեան մասին ՖԻՖԱ-ի փոխ նախագահի պաշտօնին, որ կը ներկայացնէր Ասիան Տոհայի՝ Քաթար, Ասիայի ֆութպոլի գոնֆետերացիայի գլխաւոր ասամպլիայի նիստի ժամանակ: 2011 թուականի Յունուար 6-ին արքայազն Ալին ընտրուեցաւ ՖԻՖԱ-ի փոխ նախագահ՝ ստանալով 25 ձայն իր հարաւքորէացի մրցակից Չունգ Մոնգ-ջունի 20 ձայնի դիմաց:

### Անոր թեկնածութեան առաջադրումը ՖԻՖԱ-ի նախագահի պաշտօնին
2015 թուականի Յունուար 6-ին արքայազն Ալին յայտարարեց իր թեկնածութեան առաջադրման մասին ՖԻՖԱ-ի նախագահի պաշտօնին՝ մրցելով Զեբ Պլադերի հետ, որ կը ձգտէր հինգերորդ անընդմեջ ժամկէտին, եւ նախկին փորթուգալցի խաղացող Լուիշ Ֆիկուի հետ, որ հրաժարեցաւ մրցապայքարէն ընտրութիւններէն առաջ: Առաջին փուլին Պլադերը ստացաւ 133 ձայն՝ արքայազն Ալիի 73 ձայնի դիմաց: Արքայազն Ալին հրաժարեցաւ ընտրութիւններէն երկրորդ փուլին:

## Պարգեւներ
* Ալ–Հուսէյն Պին Ալիի Մեծ ժապաւէնի շքանշան
* Վերածնունդ բարձրագոյն շքանշանի ասպետ
* Յորդանանի Աստղ շքանշանի Մեծ ժապաւէն
* Պատուաւոր լեգէոնի (Ֆրանսա) շքանշան
* Ծագող արեւի շքանշան (Ճափոն)
* Թագաւորական Վիքթորեան շքանշանի հրամանատար–ասպետ (Մեծ Բրիտանիա)
* «Աւստրիական հանրապետութեան առաջ ծառայութիւններու» համար առաջին աստիճանի Մեծ խաչի պատուաւոր նշան

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Official Website 
* Official Biography
* We Are Asia: Taking Our Place
* The West Asian Football Federation
* The Jordan Football Association
* Fédération Internationale de Football Association (FIFA)
* The Asian Football Confederation (AFC)
* The Royal Film Commission 
* His Majesty King Abdullah II — Official Website
Մուհամմէտ Ալի

**Մուհամմետ Ալի**, (), ծնած որպէս՝ *Քասիուս Մարսելուս Քլէյ կրտսեր* ( ), ափրիկեցի-ամերիկացի նշանաւոր արհեստավարժ՝ ծանրակշիռ խումբի, բռնցքամարտիկ, մարդասէր եւ հասարակական գործիչ։

Ալին 1960 թուականի 17-րդ ամառնային Ողիմպիական խաղերու ախոյեան՝ թեթեւ ծանրքաշային կարգին, ախոյեան (1964-1966, 1974-1978), 5 անգամ արժանացած էր «Տարուան բռնցքամարտիկ» տիտղոսին (1963, 1972, 1974, 1975, 1978), ըստ «The Ring» ամսագիրին՝ «Տասնամեակի բռնցքամարտիկ»ը (1970-ականներ), պատմութեան մէջ 2-րդ բռնցքամարտիկը, որ «Sports Illustrated» ամսագիրի կողմէն արժանացած է «Տարուան մարզիկ» կոչումին։ 1974-ին, քանի մը մարզային հանդէսներու կողմէն ճանչցուած էր «Դարու մարզիկ»։ Ասպարէզի աւարտին ընդգրկուած է Բռնցքամարտի փառքի սրահին (1987) եւ Բռնցքամարտի միջազգային փառքի սրահին (1990) մէջ։ Վառ բանախօս եղած է։

Թէեւ ծնած է որպէս Քասիուս Քլէյ, 1964 թուականի 25 Փետրուարին մրցամարտին յաղթելէ ետք, կը միանայ Տիթրոյթի մէջ ստեղծուած «Իսլամ ազգ» կրօնական շարժման, 1975-ին կը դառնայ Սիւննի իսլամ եւ կը փոխէ անունը Քասիուս Էքս (), այնուհետեւ՝ Մուհամմէտ Ալի եւ հետագային հանդէս կու գայ այդ անունով։ 1967-ին՝ երեք տարի անց՝ աշխարհի ծանրքաշային ախոյեան հռչակուելէն ետք, Ալի կը հրաժարի միանալ ԱՄՆ զինուած ուժերուն, երբ այն ատեն կը մասնակցէր Վիեթնամի պատերազմին, որուն պատճառով ինք կը որակազրկուի 3 տարիով, ինչպէս նաեւ կը զրկուի յաղթած տիտղոսներէն։ Ալի դէմ էր պատերազմներու եւ կրօնական համոզումներու։ Այդ ժամանակ ան կը նշէ. «Ես այդ Վիեթ Քոնկի հետ կռիւ չունիմ․․․ անոնցմէ ոչ մէկը ինձ երբեւիցէ սեւամորթ անուանած չէ» (անգլ.՝ "I ain't got no quarrel with them Viet Cong․․․ No Viet Cong ever called me nigger")։ Վերադառնալով մարզաշխարհ՝ ան ետ կը գրաւէ աշխարհի ախոյեանի տիտղոսը՝ պայքարելով «բռնցքամարտի ոսկէ դարաշրջանի» լաւագոյն բռնցքամարտիկներու դէմ։

Այդ խօսքերով Ալի  բողոքի մեծ ալիք կը բարձրացնէ երիտասարդ Ամերիկացիներու շրջանակին մէջ, որոնք դէմ էին Վիեթնամի դէմ մղուող պատերազմին։ Ալիին խօսքերը, իրենց կարգին, ներշնչանքի աղբիւր կը հանդիսանան սեւամորթներուն իրաւունքներու նշանաւոր պաշտպան Մարթին Լուտըր Քինկի (Martin Luther King, Jr.) համար։

Ալիի անունը կապուած է բռնցքամարտի պատմութեան շարք մը մեծագոյն մարտերուն հետ։ Այդպիսի պատմական հանդիպումներէն ակներեւ է իր եւ Ճօ Ֆրէյզըրի (Joe Frazier) միջեւ տեղի ունեցած 3 հանդիպումները, ինչպէս նաեւ իր ու Ճորճ Ֆորմընի (George Edward Foreman) մարտը, ուր ան 7 տարի անց ի վերջոյ դարձեալ կը նուաճէ կորսնցուցած տիտղոսները։

Մարզական գործունէութիւնը աւարտելէ ետք զբաղած է հասարակական եւ բարեգործական գործունէութեամբ, եղած է ԵՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան (1998-2008)։

1999-ին «Sports Illustrated» հանդէսին կողմէ Ալի կը ճանչցուի «Դարու մարզիկ», իսկ BBC-ի կողմէ՝ «Դարու մարզիկ»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բռնցքամարտիկներ
Ստորոգութիւն:17 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Ալիշա Քիզ

**Ալիշա Քիզ** (,, ամերիկացի յայտնի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի: Ծնած եւ ապրած է Նիւ Եորք՝ Մանհաթընի աղքատ թաղամասին` փաստաբանի եւ դերասանուհիի ընտանիքի մը մէջ: Ալիշայի մայրը իռլանտա-իտալական ծագում ունի, իսկ հայրը՝ ափրիկա]]-ամերիկեան: Ալիշան սկսած է երգեր գրել 14 տարեկանէն: 2001 թուականի, Յունիս 5-ին ան հրատարակեց իր առաջին «Songs in A Minor» ալպոմը, որ մեծ ճանաչում ունեցաւ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Ալիշան իր երաժշտական գործընթացքին ժամանակ վաճառած է աւելի քան 30 միլիոն ալպոմ։ Ստացած է բազմաթիւ մրցանականներ, 14 կրեմմի, 17 մրցանակ Պիլպորտ մրցանակաբաշխութիւնէն եւ 3 մրցանակ Ամերիկեան երաժշտական մրցանակաբաշխութիւնէն։

## Կեանք եւ գործընթացք
Ալիշա ծնած է 25 Յունուար, 1981 թուականին, ԱՄՆու Նիւ Եորք քաղաքի, Մանհաթըն շրջանին մէջ: Ան միակ զաւակն է Թերեզա եւ Քրէյկ Քուք-երուն: Անոր ծնողները բաժնուեցան երբ ան 2 տարեկանէր եւ ան մնաց իր մօր քով Մանհաթընի մէջ: Ան 7 տարեկանէն սկսած է հետեւիլ դասական դաշնամուրի դասընթացքներու, եւ ան նաեւ 12 տարեկանին մասնակցած է արուեստի դպրոցին երգչախումբին, իսկ 14 տարեկանին սկսած է գրել իր երգերը She graduated in four years as valedictorian at the age of 16.:

1994 թուականին, Քիզ կը ծանօթանայ իր ապագայ երգերու պատասխանատույին որ Ճեֆ Ռոպինսընն է: Երբ Ալիշան կը սկսի իր երգի գործընթացքը կը որոշէ իր ուսումը կէս ձգել եւ կեդրոնանալ իր երաժշտութեան վրայ: Ալիշան նախ Ուայլտ մականունը պիտի գործածէր որպէս իրեն ծածկանունը բայց Ճեֆ իրեն կը համոզէ որ գործածէ Քիզ ծածկանունը:

## Սկաւառագրութիւն
### Ալպոմներ
* *Songs in A Minor* (2001)
* *The Diary of Alicia Keys* (2013)
* *As I Am* (2007)
* *The Element of Freedom* (2009)
* *Girl on Fire* (2012)

## Պատկերասրահ

Alicia Keys, Lisboa 08 a.jpg
Alicia Keys at the Summer Sonic Festival crop.jpg
AliciaKeys2013,3.jpg
Alicia Keys 2011.jpg
Alicia Keys cropped.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ալիշա Քիզի պաշտoնական կայքը

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնածներ
Ալիշան Վարժարան (Դամասկոս)

**Ալիշան վարժարան**, հայ կաթողիկէ վարժարան մը, հիմնուած 1965-ին, Դամասկոսի մէջ։ 1967-ին կառավարութեան հրամանով փակուած են Սուրիոյ բոլոր կաթողիկէ վարժարանները, անոնց կարգին՝ Ալիշան վարժարանը։ Վերաբացուած է 1972-ին՝ «Փարոս» անունով։ Ունի մանկապարտէզի («Ծաղկանց»), նախակրթարանի («Փարոս») եւ երկրորդականի («Լոյս Ճեմարան») բաժիններ։ 1989-ին ունեցած է 1470 աշակերտ, որոնց միայն 20%-ը հայ էր։

Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական դպրոցներ
Ալիակա (քաղաք)

**Ալիակա** (), սպանական քաղաք եւ համայնք։ Կը մտնէ Թերուէլ (Teruel) նահանգին մէջ, որ իր հերթին մաս կը կազմէ Արակոն (Aragon) ինքնավար համայնքին։ Համայնքը իր կարգին մաս մըն է Քուէնքաս-Միներաս (Cuencas Mineras) շրջանի կազմին մէջ։

Տարածքը՝ 194.2 ք.մ.2 է։ Բնակչութիւնը՝ ։ Հեռաւորութիւնը՝ նահանգին վարչական կեդրոնէն, 66.30 ք.մ. է։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ալիւր

մինի|250px|Ալիւր
**Ալիւր**, աղացուած ցորեն։

Հացաբոյսերու ալիւրը կ'օգտագործուի հաց, *դդմաճ* եւ հրուշակեղէն պատրաստելու համար։

Ալիւրը կ'ըլլայ՝
* ցորենի,
* աշորայի (տարեկան),
* եգիպտացորենի,
* գարիի,
* վարսակի,
* հնդկացորենի,
* սոյայի:

Իբրեւ սննդամթերք, տարածուած է ցորենի եւ աշորայի ալիւրը։

Ալիւրը կը ստորաբաժնուի առանձին տեսակներու։ Անոր տեսակը կը բնութագրուի հատիկին աղալէն ետք։

Հացազգիներէն ալիւրը կը ստացուի միանուագ, թեփախառն եւ տեսակաւոր աղացման միջոցով։ Առաջին պարագային, ալիւրը կը պարունակէ հատիկի պտղաթաղանթի եւ սաղմի խառնուրդ։ Երկրորդ՝ հատիկը կ'աղան անոնցմէ պտղաթաղանթն ու սաղմը մասնակիօրէն հեռացնելէ ետք։ Տեսակաւոր ալիւրը հիմնականին մէջ, բաղկացած է ալրային միջուկէն։ Ալիւրի տարբեր տեսակներու որակի որոշման համար, կարեւորագոյն ցուցանիշներն են՝ խոնաւութիւնը, մոխրայնութիւնը, մասնիկներու մեծութիւնը, համը, հոտը եւ գոյնը։

Ալիւրը կ'արտադրուի ալրաղացներու մէջ, կը պահուի չոր, զով պահեստներու մէջ։ Սկսած է կիրարկուիլ ալիւրի՝ առանց պարկի պահեստաւորման եւ տեղափոխման եղանակը։ Երկար (մինչեւ 2 տարի) կը պահուի 15%-էն ոչ աւելի խոնաւութեամբ ալիւր։ Ցորենէն կը մշակեն հացաթխման (շարմաղ, բարձր, առաջին եւ երկրորդ որակի թեփախառն) եւ *դդմաճ*ի ալիւր (մեծ եւ կիսամեծ)։ Աշորայէն կը պատրաստեն շարմաղ, թեփահանած եւ թեփախառն ալիւր, եգիպտացորենէն՝ երեք, միւս մշակումներէն՝ մէկ տեսակի։ 1972-ին ՀՍՍՀ-ի մէջ, արտադրուած ալիւրի 8,9% եղած է բարձր, 41,6%՝ առաջին, 47,7%՝ երկրորդ տեսակի եւ 1,9%՝ թեփախառն։

## Բառի Ծագումնաբանութիւն
***Ալիւր*** բառին հայերէն հնագոյն ձեւն է *ալիւր*։ Բնիկ հայերէն բառ, յառաջացած է հնդեւրոպական նախալեզուի al աղալ արմատէն։ Ամէնէն մօտ ձեւն է յունարէն՝ ἄλευρον ալիւր բառը։ Հարցական է եթէ հայերէն ալիւր բառը փոխառութի՞ւն է յունարէնէն, թէ անոր հետ միասին կը պատկանի հնդեւրոպական նախալեզուի al արմատին։

Որոշ հեղինակներ կը կարծեն, թէ հայերէն բառը փոխառութիւն է, որովհետեւ հին հայերը չեն գիտեր ինչ է ալիւրը. անոնք կը գործածէին կորկոտ կամ ձաւար, այսինքն ցորենը ուղղակի սանդի մէջ կը ծեծէին եւ այդպէս մեծ եփելով կ'ուտուի։ Ալիւրը առաջին անգամ յոյներէն անցաւ Հայաստան՝ Պոնտոսի վրայով։

Ընդհակառակը Պիկտետն եւ Հիւբշը չեն ընդունիր, որ այդպիսի հասարակ ու սովորական բան մը կրնայ փոխառութիւն ըլլալ։ Այս կարծիքին ի նպաստ կարելի է յիշել բնիկ հայերէնէն՝ «աղալ», «աղօրիք», «երկան» եւ այլ բառերը, որոնք ցոյց կու տան, որ ջաղացպանութեան արուեստը ծանօթ էր հայերուն սկիզբէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Գրիգոր Ալիքսանեան

**Ալիքսանեան Գրիգոր** (ծն․՝ 1833, Արսլանպէկ), ատամնաբոյժ։

Ալիքսանեան ծնած է Արսլանմէկ 1833 թուականին, ուր ստացած է նախնական ուսում, յետոյ 1903-1905 Պարտիզակի Մխիթարեան վարժարանը, Արմաշի դպրոցը աւարտելէ ետք անցած է Պոլսոյ Կեդրոնականը ու մտած պետական համալսարանը իրաւաբանական ճիւղին հետեւելու։ Ընդհանուր պատերազմին 1914-1918 իբրեւ պահեստի սպայ ծառայած է բանակին եւ ծառայած է բանակին եւ հաստատուած է Սպանիա, ուր աւարտած է Մատրիտի ատամնաբուժական վարժարանի ընթացքը գործած է Աստուրիոյ մայրաքաղաքին Օվիէտոյի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա. Հատոր, էջ 65։
Յարութիւն Ալիքսանեան

**Յարութիւն Ալիքսանեան** (**Խաչիկ,** ), հայ դերասան**,**

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Չինկիլէրի (Պրուսայի գիւղ)։ Մանուկ ատեն կորսնցուցած է ծնողքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղին դպրոցին մէջ, ետքը ղրկուած է Պրուսա՝ իբրեւ կօշկակարի աշկերտ, 1864-ին ղրկուած է Պոլսոյ Ս. Փրկչեան Ազգային որբանոց-վարժարանը՝ իր Գէորգ Եպ. հօրեղբօրը միջնորդութեամբ, հոն մնացած է 7 տարի եւ աշակերտական թատերական ներկայացումներու ատեն ի յայտ բերած է իր դերասանական կարողութիւնները:

1878-ին Վարդովեանի դերասանական խումբին մէջ ընդունուած է, եւ երբ Վարդովեան գործէ քաշուած է՝ 1881-ին, Մնակեանի խումբին մէջ առաջին դարերը ստանձնած է 1891-2 կը բաժնուի Մնակեանէն եւ առանձին խումբ մը կազմելով կը մտադրէ Պրուսա մեկնիլ 1899-ին Տիկին Հրաչեա դերասանուհին զինքը Կովկաս կը հրաւիրէ. հոն՝ Գանձակի, Պաքուի, Թիֆլիսի մէջ բեմ կ'ելլէ կարեւոր դերերով. քիչ ատեն ետք Պոլիս կը վերադառնայ. 1896-ին Զմիւռնիա է, Մնակեանի հետ, իսկ 1897-ին՝ Եգիպտոս, Սերովբէ Պէնլեանի մեծ օփերէթի խումբին մէջ իբրեւ առաջին պառիթոն երգիչ-դերասան: 1899-ին Պոլիս կը դառնայ եւ սկսնակ դերասանուհի Օր. Աղաւնի Հայկազեանի հետ կ'ամուսնանայ, որ կը կոչուի Տիկին Սիրանոյշ Ալիքսանեան համանուն արուեստագիտուհիին շատ նմանելուն համար:

Ալիքսանեան մինչեւ 1903 դարձեալ Պոլսոյ բեմերուն վրայ է, իբրեւ օրուան տիրապետող արուեստագէտը: Ինքը հակառակորդի դերերը այնքան բնականօրէն տարած է, որ շատ անգամ հանդիսատեսներուն զայրոյթը գրգռած է իր դէմ, 1904-6-ին թատերապտոյտներ կ'ընէ այցելելով Սելանիկ, Տրամա, Սէրէզ, Քավալա, Իզմիտ, Սամսոն:

1907-ին՝ Ալիքսանեան Հոլասի եւ Տիկ. Հէքիմեանի հետ ուժեղ խումբ մը կը կազմէ, որ ասուպի կեանք մը կ'ունենայ. Օսմանեան Սահմանադրութենէն ետք խումբը դանդաղօրէն կը քայքայուի:

1908-18 պատերազմի օրերուն՝ իր անկումի շրջանը կ'ըլլայ: «Հաց»ին համար կը ստիպուի խել մը խումբերու մէջ մտնել. ելլել ու քաշկռտել իր փառքի ծիրանին անծանօթ բեմերու վրայ։ Վերջին ներկայացումը տեղի ունեցած է Դեկտեմբերին: 1918 Յունուար 1-ին. կը մեռնի, ու կը թաղուի Շիշլիի Ազգ. գերեզմանատան դերասաններու թաղամասին մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 65։
* Նշան Պէշիկթաշլեան, Թէոդիկի Ամ. Տար. 1926 էջ 416-30։

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:1 Յունուարի մահեր
Նուպար Ալիքսանեան

**Նուպար Ալիքսանեան**, (), հայ երաժիշտ:

## Կենսագրութիւն
Որդի դերասան Յ. Ալիքսանեան ամոլին, Երեք տարի Գատըգիւղի Մխիթարեան վարժարանը յաճախելէ ետք՝ կ՛անցնի տեղւոյն Սէն ժոզէֆ Ֆրանսական Վարժարանը, զոր չի կրնար աւարտել պատերազմի պատճառաւ: Ուսանած է նաեւ Պարտիզակի Բարձրագոյն վարժարանը ուսոուցիչ ունենալով Գրիգոր Մխալեանը (Անգլերէնի եւ ուսողութեան), Պոլսոյ մէջ Յարութիւն Հազարապետեանը՝ (տոմարակալութեան): Շարունակելով ուսումը Փարիզ, նոյն ճիւղերուն մէջ ստացած է երկու վկայական, մին դրամատանց պաշտօնեաներ պատրաստող մասնաւոր վարժարանէն, միւսը՝ Փարիզի Բրիտանական Առեւտրական Սենեակէն: 1914-7 Պոլսոյ մէջ Օսմ. թղթատարական պաշտօնեայ, Իսկ 1917-22 Հանրային պարտուց վարչութեան մէջ հաշուակալ ու ապա մաքսային դեր-ստուգիչ, եւ 1922 թուականէն Փարիզ հաստատուած՝ Ֆրանսական եւ Ամերիկեան դրամատուններուն մէջ պաշտօնեայ:
 
Իր երաժշտութեան հանդէպ ունեցած հակումը կը պարտի իր ծնողած եւ թատրոնին: Ջութակի ուսուցիչները եղած են Ահարոն Մսրլեան Ռօմանօ, աւելի վերջը՝ (1915) Պոլսոյ Պետական Երաժշտանոցին մէջ Զէքի պէյ, Պրաուն: Տարի մըն ալ (1921-22) աշակերտած է Էտկառ Մանասի մօտ, դաշնամուրի դասեր առնելով բծախնդիր վարպետէն: Ժամանակի մը համար Պոլսոյ Արուեստասէր երաժշտական երկսեռ միութեան ատենապետը եղած է : Երաժշտական ուսումնասիրութիւններ ունի թէ՛ հայկական եւ թէ՛ ֆրանսական թերթերու մէջ։ Աշխատակցած է Թէոդիկի վերջին տարեցոյցներուն:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, Էջ 66:

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ալիսըն Հանիկըն

**Ալիսըն Լի Հաննիկըն** () Ան ամերիկացի դերասանուհի է ու ճանչցուած է իր կարեւոր կերպարներով, օրինակ՝ Լիլի Ալտրըն *[[How I Met Your Mother]]* հեռուստաշարէն (2005-2014), Ուիլլօ Ռոզընպըրկ *[[Buffy the Vampire Slayer]]* հեռուստաշարէն (1997-2003), եւ Միշել Ֆլահերթի *[[American Pie]]* ֆիլմի հեռուստաշարէն (1999-2012):

## Կենսագրութիւն
Հաննիկընը ծնած է Ուաշինկթընի մէջ, ու միակ զաւակն է Էմիլի Հասի եւ Ալ Հաննիկընի (որ վարորդ էր): Հայրը Իրլանտացիէ իսկ մայրը՝ Հրեայ: Անոր ծնողները ամուսնալուծուեցան երբ Ալիսըն միայն 2 տարեկան էր, եւ ան գրեթէ կը մնար իր մօր հետ Աթլանթա, Վրաստանի մէջ:

## Գործընթացք
### Մանկութիւնը
Ալիսընը 4 տարեկանէն սկսաւ մաս կազմել ծանոցումներու մէջ եւ 11 տարեկանին փոխադրուեցաւ դէպի Հոլիուոտ: Ան մնաց իր մօր հետ եւ յաճախեց Հիւսիսային Հոլիուոտի դպրոցը: Դպրոցը աւարտելէ ետք ան Քալիֆորնիայի համալսարանին մէջ ուսանեցաւ եւ ստացաւ իր հոգեբանութեան ճիւղին վկայականը:

Ալիսընի առաջին գլխաւոր դերերէն մէկը եղաւ *[[My Stepmother Is an Alien]]* ֆիլմին մէջ, որ հրատպարակուեցաւ 1988 թուականին: Իր կերպարին ընկերակիցներէն մէկն էր Սեթ Կրինը որ նաեւ ետքը իրեն հետ կրկին միացաւ *Buffy the Vampire Slayer* հեռուստաշարին մէջ:
1989 թուականին, ան ստացաւ իր առաջին փոքրիկ դերը հեռուստաշարի մը մէջ, որն էր՝ *[[Free Spirit]]*:

### Թատրոններ, հեռուստաշարեր եւ ֆիլմեր
2005 թուականին, Ալիսըն որոշեց որ մասնակցի հեռուստաշարերու մէջ, եւ ստացաւ գլխաւոր դեր մը How I Met Your Mother հեռուստաշարին մէջ, որն էր՝ Լիլի Ալտրընին կերպարը: Ան նաեւ ստացաւ փոքրիկ դեր մը *[[Veronica Mars]]*-ին մէջ, որպէս Թրինա Էքոլս:
Փետրուար, 2006 թուականին Ալիսընը *Date* ֆիլմին մէջ մասնակցած է որպէս Ժուլիա Ճոնզ:

Հաննիկան կը մասնակցի բարեգործական կազմակերպութիւններու որ կ'օգնեն Քաղցկեղի հիւանդներուն, որուն անունն էր՝ *Stand Up 2 Cancer*:

2012 թուականին, Հաննիկըն կատարեց Միշէլ կերպարին դերը *[[American Reunion]]*-ին մէջ:

2016 թուականէն սկսեալ, Ալիսընը կը ղեկավարէ *[[Penn & Teller: Fool Us]]* հեռուստաշարը:

## Անձնական կեանքը
thumb|right|upright|Ալիսըն իր ամուսինին հետ՝ Ալեքսիս Տեսինոֆ:
Ալիսընը ամուսնացաւ իր *Buffy the Vampire Slayer* ընկերակիցին հետ, Ալեքսիս Տեսինոֆը, Քալիֆորնիայի մէջ, 11 Հոկտեմբեր, 2003 թուականին: Անոնք ունին երկու զաւակներ՝ Սաթեանա Մէրի Տեսինոֆ որ ծնած է 24 Մարտ, 2009 թուականին (որ նաեւ Ալիսընին ծննդեան օրն է) եւ Քիվա Ճէյն Տեսինոֆ որ ծնած է 23 Մայիս, 2012 թուականին:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:24 Մարտի ծնունդներ
Ալիսը Հրաշքներու Աշխարհին Մէջ (տեսաժապաւէն)

**Ալիսը Հրաշքներու Աշխարհին Մէջ** (), մանուկներու տեսաժապաւէն Ուոլթ Տիզնի ընկերութեան կողմէ, ստեղծուած 1951-ին։ Գրուած է անգլիացի գրող Լուիս Քերոլի վէպին հետեւողութեամբ, որ կազմուած է երկու գիրքերէ. «Ալիսը Հրաշքներու Աշխարհին Մէջ» եւ «Ալիսը Հայելիի Աշխարհին Մէջ»:

## Նիւթ
Ալիս անունով աղջիկը, քնանալով կը տեսնէ երազ մը՝ վազող սպիտակ նապաստակին մասին։ Ան կը վազէ անոր ետեւէն եւ յանկարծ կը յայտնուի հրաշքներու աշխարհին մէջ, ուր տեղի կ'ունենան անհաւանական իրադարձութիւններ։

## Գործող նձեր
### Ալիս
**Ալիս** () – տեսաժապաւէնին գլխաւոր հերոսուհին, հետաքրքիր եւ երազկոտ աղջիկ մը, որ հրաշքներու աշխարհին մէջ հետաքրքրութեամբ կը հետեւի սպիտակ նապաստակի մը, անցնելով ճագարի որջին մէջէն։ Հոն Ալիս կ'որոշէ ելք մը գտնել եւ տուն հասնիլ։ Ան կը ստիպուի անցնիլ ամբողջ հրաշքներու աշխարհէն, ծանօթանալ տարբեր հերոսներու, որոնցմէ են՝ Չեշիրեան Կատուն, Մարտեան Նապաստակը, Գլխարկագործը, Երկուորեակ եղբայրները եւ այլն։ Ժապաւէնին վերջաւորութեան Կարմիր Թագուհիին հետապնդումէն փրկուելով, կ'անդրադառնայ, որ քնացած է, կը սթափի եւ ինքզինք կը գտնէ տան մէջ։ Ան ունի կատու մը՝ Թինան եւ իրմէ մեծ քոյր մը։

Հերոսներու կենսունակութեամբ կը զբաղին Օլլի Ճոնսոնը, Մարք Տէյվիսը, Միլթ Քալը եւ Ճոն Լաունսպըրին։ Ինչպէս Ձիւնաթիւրին եւ Մոխրիկին, Ալիսի համար ալ նշանակուած էր կենդանի տիպար մը, որ կը կատարէր նկարահանման տեսարանները, իբրեւ ուղեցոյց ոգեւորողներուն համար։ Ալիսին տիպարն էր 14 ամեայ անգլիացի Քեթրին Պոմոնտը։ Յետագային Պոմոնտ կը դառնայ նաեւ հերոսներու համար հնչիւնաւորող։

## Դերերը հնչիւնաւորեցին
* **Ալիս** - *Քեթրին Պոմոնտ*
* **Գլխարկագործ** - *Էտ Վինն*
* **Մարտեան Նապաստակ** - *Ճերրի Քոլոննա*
* **Թրթուռ** - *Ռիչարտ Հէյտըն*
* **Չեշիրեան Կատու** - *Ստերլինկ Հոլլոէյ*
* **Կարմիր Թագուհի** - *Վեռնա Ֆելթըն*
* **Երկուորեակներ/Ծովափիղը եւ Հիւսնը/ոստրէներու մայր** - *Պետ Օմելլի*
* **Տօտօ/Սպիտակ ճագար** - *Պիլլ Թոմփսըն*
* **Ալիսի քոյրը** - *Հեզզըր Էյնդժել*
* **Դռան բանալի** - *Ժոզէֆ Քիորնս*
* **Մողեսիկ Պիլլ/Խաղաթուղթ ներկարար** - *Լարրի Կրէյ*
* **Թագաւոր** - *Դինկ Տրաուտ*
* **Վարդ** - *Տորիս Լոյտ*
* **Սոնիա** - *Ճիմմի ՄաքՏօնալտ*
* **Խաղաթուղթ ներկարարներ** - * The Mellomen խումբ*
* **Ուրիշ խաղաթղթեր** - *Տօն Պառկլայ*
* **Արեւածաղիկ/վարդակակաչ** - *Լյուսիլ Պլիսս*

## Պարգեւներ

## Ծանոթագրութիւններ
Բիւզանդ Ալլահվէրտի

**Բիւզանդ Ալլահվէրտի** (), բժիշկ, որդի Կեսարացի Յակոբի:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կեսարիա 1895 15 Մայիսին: Նախնական ուսումը ըրած է Զմիւռնիոյ եւ Կեսարիոյ Ազգային վարժարաններուն մէջ. Միջնակարգ ուսումը՝ Կեսարիոյ «Միացեալ» ուսումնարանի երկրորդական վարժարանի մէջ, ապա նոյն քաղաքին Ս. Կարապետ վանքի Բարձրագոյն վարժարանէն վկայուած 1913-ին: Այդ տարին Պոլսոյ բժշկական վարժարանը մտնելով 1918-ին վկայական կը ստանայ եւ կը մասնակցի ընդհ. Պատերազմին ենթասպայի աստիճանով:

Ընդհ. Պատերազմէն ետք (Նոյեմբեր 1918) Պոլիս կը հաստատուի, բժշկութեամբ կը զբաղի Գատըգիւղի մէջ. Միեւնոյնը պաշտօնավարելով Ֆրանսական հիւանդանոցը՝ մինչեւ իր Պուլկարիա մեկնումը (Նոյեմբեր 1922). կը հաստատուի Վառնա, կը սորվի տեղական լազուն, Տօքթ. Ալլահվէրտի եւ պետական քննութեամբ՝ Բիւզանդ իրաւունք կը ստանայ Պուլկարիոյ մէջ բժշկութիւն ընելու: 1934-ին Փարիզի մէջ կը հետեւի ներքին հիւանդութեանց, մասնաւորապէս կ’ուսումնասիրէ սիրտի ու թոքերու հիւանդութիւնները:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա, էջ 67:

Ստորոգութիւն:15 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Յովհաննէս Ալխազեան

**Յովհաննէս Ալխազեան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ամերիկեան վարժարանը՝ որուն օրուն տնօրէնն էր ծանօթ հայասէր միսիոնար Տր. Րէյնըլտ: Յետոյ անցած է Կովկաս եւ 1898-1904 յաճախած է Թիֆլիսի նկարչական վարժարանը: 1904-ին մեկնած է Փարիզ եւ աշկերտած է տեղւոյն Գեղարուեստական վարժարանին, փրոֆ. Քորմոնի արուեստանոցին մէջ:

Ալխազեան որ երկար ատենէ ի վէր առաջնակարք նկարիչ մը կը ճանչցուի. Վերջին տարներո ինքզինք նուիրած յաւետ դաշտանկարչութեան եւ այդ պատճարաւ ալ այցեքած է Եւրոպայի ծայրագոյն հիւսիսէն սկսեալ մինչեւ հարաւային բոլոր մասերը:

Ալխազեան 1911 թուականէն սկսեալ ամէն տարի կը ցուցադրէ իր նկարները Societé Nationale des Beaux Artsի մէջ։ Ալխազեան անդամ է նաեւ Փարիզեան նկարչական եւ քանդակագործական ընկերութեան եւ կը մասնակցի անոր ամէն տարուան ցուցահանդէսներուն:

Ալխազեան իր նկարներուն ցուցադրութիւնը ըրած է ո՛չ միայն Ֆրանսայի զանազան քաղաքներու մէջ՝ այլ եւ Լոնտոն, Պրիւքսել Անվերս եւայլն: Ֆինլանտական տեսարանները գեղեցկօրէն ներկայացնող իր կարեւոր նակարներէն մին 1917-ին գնուեցաւ Փարիզի Լիւքսեմպուրկի թանգարանէն ուր կը գտնուէր ադ ժամանակ: «Վաղահաս Ձիւն» նկարը որ 1926 թուականին ցուցադրուած է՝ քննադատներու մասնաւոր ուշադրութիւնը իր վրայ հրաւիրելով ներբողալի տողերու արժանացած է:

Ալիս Պինէ, որ նկարչուհի մըն է գեղարուեստական քննադատական յօդուածներ յաճախ գրած է, հետեւեալ կերպով կ'արտայայտուի Ալխազեանի մասին.- 

## Գործեր
Ալխազեանի գործերէն են՝
* «Սպիտակ գիշեր Ֆինլանտայի մէջ»
* «Ձմրան արեւևը»
* «Գիւղը ձիւնի տակ»
* «Ջրաղացը Ավենի վրայ»
* «Վենետիկի մօտ»
* «Լուարա գետի ափերը»
* «Վաղ գարուն»
* «Տեսարան Փրովանսէն»
* «Կամուրջ Թոլիտոյի մէջ»
* «Նաւակներ»
* «Այծեր»

## Ցուցահանդէսներ
Ֆրանսայի մէջ անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է (1918, 1920, 1922)։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա․ հատոր, էջ 69։

Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ալմոնասթըր Լա Ռիալ

**Ալմոնասթըր Լա Ռիալ** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ. կը մտնէ Ուելվա նահանգին կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Սերրա Տէ Ուելվա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 322 ք․մ. է, իսկ բնակչութիւնը՝ ։ Կը գտնուի նահանգին կեդրոնէն 100 ք․մ. հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ալմոնթէ

**Ալմոնթէ** (), քաղաք եւ համանյք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուելվա նահանգի կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Գոնտատօ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 861 ք.մ.։ Բնակչութիւնը՝ 22204 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Կը գտնուի նահանգի վարչակազմէն 51 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ալորա

**Ալորա** (), անիկա քաղաք եւ քաղաքապետութիւն է հարաւային **Սպանիոյ** մէջ՝ **Մալակա** նահանգին եւ **Անտալուզիա** ինքնավար համայնքին մէջ։ Կը գտնուի Մալակայէն շուրջ 40 քմ հեռաւորութեան վրայ՝ **Կուատալորսէ** (Guadalhorce) գետի աջ ափին եւ Քորտոպա-Մալակա երկաթուղիին վրայ՝ Վայէ տել Կուատալորսէի շրջանին մէջ։ Անիկա տիպար «սպիտակ գիւղ» (**pueblo blanco**) մըն է՝ կրակաթով ներկուած տուներով, որոնք զետեղուած են երեք ժայռոտ բլուրներու միջեւ, որոնց գագաթին կը գտնուին բերդի մը աւերակները։

Քաղաքապետութիւնը կը տարածուի 169 քմ² տարածութեան վրայ, որ կ’ընդգրկէ Մալակայի աշխարհագրական մեծ տարածքներ։ Բլուրները ծածկուած են հացահատիկի, ձիթենիի եւ կաղնիի ծառերով, իսկ հովիտի ստորոտը՝ միրգի եւ բանջարեղէնի պարտէզներով։ Ըստ 2008-ի մարդահամարին՝ բնակչութեան թիւը 13,436 է։

Ալորայի պատմութիւնը սկիզբ կ’առնէ նախապատմական ժամանակներէն՝ Հոյօ տել Քոնտէի (Hoyo del Conde) մէջ, որ քաղաքէն հազիւ մէկ քմ հեռու է։ Բնապահպանական միջավայրը (որսորդութիւն, ջուր, բնական պաշտպանութիւն) նպաստած է մարդոց ներկայութեան, մինչեւ որ Թարթեսոսի **Թուրտեթանիները** եւ **փիւնիկեցիները** յայտնաբերեցին տարածքին առեւտրական կարեւորութիւնը։ Վերջիններս դրին բերդին հիմերը, որոնք հետագային հռոմէացիները օգտագործեցին՝ զայն ամրացնելով։

Տեղացիները ծանօթ են իբրեւ **Փերոթես** (Perotes)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ալվար Կուլսթրանտ

**Ալվար Կուլսթրանտ** () եղած է շուէտացի ակնաբան եւ օփթիքագէտ:

## Կենսագրություն
Ալվար Կուլսթրանտը 1894–1927 եղած է Ուփսալայի Համալսարանի ակնաբուժութեան եւ օփթիքագիտութեան փրոֆեսոր: Ան օփթիքական տեսարանները եւ աչքին ներսին լոյսի բեկումները ուսուցանելու համար բնագիտական թուագիտական մեթոտները կիրառած է: Սա աշխատանքին համար ան 1911-ին Բնագիտութեան եւ բժշկութեան բնագաւառի Նոպէլեան Մրցանակի արժանացած է: 
Կուլսթրանտը նաեւ յայտնի է ասթիկմաթիզմի ուսումնասիրութիւնով եւ ակնադիտակի (ophthalmoscope) եւ շտկող ոսպնեակներու կիրառումով աչքի վրայէն քաթարաքթի հեռացման համար:
Ան 1905-ին Շուէտի թագաւորական գիտութիւններու աքատեմիոյ անդամ ընտրուած եղած է եւ կը մտնէր Աքատեմիոյ բնագիտական մրցանակի կոմիտէի մէջ։ Կոմիտէի անդամ ըլլալուն ատենը ան օգտագործած է իր դիրքը արգելափակելու համար Ալպերթ Այնշթայնը յարաբերականութեան տեսութեան համար Նոպէլեան Մրցանակ շնորհելը:
Կուլսթրանտը ամուսնացած էր Սիկնի Պրէյտհոլցին (Signe Breitholtz, 1862–1946) հետ եւ մահացած է Սթոքհոլմ, թաղուած է Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատանը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:5 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Յուլիսի մահեր
Ալվարօ Արպելոա

**Ալվարօ Արպելոա Քոքա** (), սպանացի ֆութպոլիստ, պաշտպան։ Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքականի եւ Ռէալ Մատրիտի ֆութպոլիստ։

## Ակումբային Ասպարէզ
Ալվարոն Ռէալի հետ ունի պայմանագիր դեռ վաղ տարիքէն եւ սկսաւ խաղալը Ռէալի երիտասարդական ակումբին մէջ, որ կը գլխաւորէր Ռաֆայէլ Պենիթեսը։ Ժամանակի ընթացքին Արպելոան իր տեղը չգտաւ հիմնական կազմին մէջ եւ չկարողանալով հաստատուիլ ակումբին մէջ տեղափոխուեցաւ «Տեփորթիվօ»։

### «Տեփորթիվօ»
2006 թուականի Յուլիս 24-ին Արպելոան տեղափոխուեցաւ «Տեփորթիվօ» այն ձգտումով, որ իր տեղը ունենայ կազմին մէջ եւ ունենայ շատ խաղային ժամանակ։

### Լիվըրփուլ
Շուտով Լիվըրփուլ ցանկութիւն ունեցաւ ձեռք բերելու սպանացի ֆութպոլիստին։ 2007 թուականի Յունուար 31-ին տեղափոխուեցաւ Լիվըրփուլ։ Գործարքի արժէքը կազմեց 2,5 միլիոն փաունտ, որմէ 50%-ը ստացաւ Ռէալը։ Անոր առաջին խաղը տեղի ունեցաւ Փետրուար 10-ին Նիւքասըլի դէմ խաղին, ուր Լիվըրփուլը պարտուեցաւ։ Բայց անոր ամբողջական նորամուտը կը համարուէր Պարսելոնայի դէմ հանդիպումը Քամփ Նոուի մէջ Փետրուար 21-ին ախոյեաններու Լիկայի 1/8 եզրափակիչին։ Այդ խաղին Արպելոան հիմնական կազմին մէջ էր ձախ պաշտպանի դիրքին։ Անոր հիմնական պարտականութիւնը Լիոնէլ Մեսսիին փակելն էր։ հակառակ, որ Պարսելոնան աչքի ինկաւ առաջին (կոլը տեղի ունեցաւ Արպելոայի սխալէն յետոյ), բայց արդիւնքին Լիւերբուլը կրցաւ յաղթել այդ խաղը։ Արպելոան իր առաջին կոլը Լիվըրփուլի կազմին մէջ հարուածեց 2007 թուականի Ապրիլ 7-ին Ռետինկի դեմ խաղին մէջ։

### Ասպարէզը հաւաքականին մէջ
2008 թուականի Մարտ 27-ին առաջին անգամ խաղցաւ հաւաքականին մէջ։ Իտալիոյ դէմ ընկերական խաղին մէջ Արպելոան 73-րդ վայրկեանին փոխարինեց Սերճիօ Ռամոսին։ Հաւաքականի կազմին մէջ Արպելոան խաղցաւ 56 խաղ եւ յաղթեց Եւրոպայի 2008, Աշխարհի 2010 եւ Եւրոպայի 2012 թուականներուն ախոյեանութիւնը։

## Անձնական կեանք
Ամուսնացած է Քարլոթէ Ռուիսի հետ, ունի 2 զաւակ՝ Ալպան (ծնած՝ 26 Ապլիլ 2010) եւ Ռաուլը (ծնած՝ 16 Մայիս 2013):

## Նուաճումներ
# 2012 թուականի Եւրոպայի ախոյեան
# 2008 թուականի Եւրոպայի ախոյեան
# Սպանիոյ բաժակի բաժակակիր **(2)**: Սպանիոյ բաժակի եզրափակիչ 2010/2011, Սպանիոյ բաժակի եզրափակիչ 2013/2014
# Սպանիոյ ախոյեան։ 2011/2012 Սպանիոյ ֆութպոլի առաջնութիւն
# Սպանիոյ «Սուփըր» բաժակի բաժակակիր։ Սպանիոյ «Սուփըր» բաժակի առաջնութիւն 2012
# ՈՒԵՖԱ ախոյեաններու լիկայի յաղթող, ՈՒԵՖԱ ախոյեաններու լիկա 2013/2014
# ՈՒԵՖԱ «Սուփըր» բաժակի բաժակակիր։ ՈՒԵՖԱ «Սուփըր» բաժակ 2014
# Աշխարհի ակումբային առաջնութեան յաղթող **(1)**:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
# Անյնական էջ LiverpoolFC.tv կայքին մէջ 
# ֆութպոլիստի անձնական էջը LFCHistory.net կայքին մէջ 
# ֆութպոլիստի անձնական էջը LiverpoolFC.ru կայքին մէջ 
# ֆութպոլիստի անձնական էջը Liverbird.ru կայքին մէջ 
# Ալւարօ Արբելոա։ Բոլոր նորութիւնները եւ յոդուածները Real-Madrid.ru կայքին մէջ 

Ստորոգութիւն:Սպանացի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:17 Յունուարի ծնունդներ
Ալֆաքար

**Ալֆակար** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգի կազմէն ներս։ Համայնքը կը գտնուի Կուատիքս գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 16,73 ք.մ.։ Բնակչութիւնը՝ ։ Կը գտնուի նահանգի վարչակազմէն 7 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ալֆրետ Ինոք

**Ալֆրետ Լուիս Ինոք** (), անգլիացի դերասան. ճանչցուած է ամէնէն շատ իր Տին Թոմաս դերով Հերի Փոթըրի ֆիլմերուն մէջ, ինչպէս նաեւ Ուէս Կիպինզ ABC կայանի տրամա*[[How to Get Away with Murder]]* հեռուստաշարին մէջ:

## Դերեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Գրիգոր Ախիճանեան

**Գրիգոր Մելիք Ախիճանեանց** (), բժիշկ:

Ծնած 3 Սեպտեմբեր 1893-ին Եղիսաբեթուպոլ (Գանձակ), շառաւիղ հին ազնուական Մելիքներու սերունդէն. Նախնական ուսումը ծննդավայրին մէջ ընելով՝ բժշկութիւնը ուսած է Մոսկուա եւ Ժընեւ 1913-1915: իբրեւեւ բժիշկ՝ ռուսական բանակին մէջ մտած է ընդհանուր պատերազմի ընթացքին գտնուելով Ռուսական կայսրութեան հարաւային սահմանագլխին վրայ, ուր, երբ յեղափոխութիւնը վրայ կը հասնի, Տէնիքինի բանակին մէջ կը մտնէ:

Այդ բանակին ցրուելէն վերջ Ախիճանեանձ զօրապետ Պրետովի Ջոկատովը Լեհաստան կ՛ապաւինի, 1920-ին Մայիսի մէջ։ Լեհական քաղաքացիութիւնը ընդունելով՝ 1924-ին բժշկական վկայանը վաւերացնել կու տայ: Ախիճանեանց զանազան պաշտօնավայրերու մէջ իբրեւ բժիշկ աշխատած է ի Քօսուվ (Քութիի մօտ), Լվուվ, Սթանիսլավով Տօլինա, Զալէշչիքի եւ Պէրէսթէչքօ, ուր՝ ուղեղի կաթուածէ կը մեռնի 22 Մայիս 1923-ին: Լաւ եւ հիմնովլին գիտուն բժիշկ մը եղած է եւ հմուտ մանրէաբան, շատ ծառայութիւններ մատուցած է ի Լեհաստան եւ ի մասնաւորի Լվուվի փոխանցիկ ախտերու հիւանդանոցին մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտեւրեան, 1938 Պուքրէշ, էջ 76։

Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ