open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարի Քիւրի

**Մարիա Սալոմէա Սքլոթովսքա-Քիւրի** (Լեհերէն՝ [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska kʲiˈri]; ծնունդով **Սքլոթովսքա**; 7 նոյեմբեր 1867 – 4 յուլիս 1934), ճանչցուած որպէս **Մարի** **Քիւրի** (/ˈkjʊəri/ *KURE-ee*;[1] Ֆրանսերէն՝ [maʁi kyʁi]), լեհ եւ ֆրանսացի քաղաքացիութիւն ստացած ֆիզիքագէտ եւ քիմիագէտ մըն էր, որ առաջատար հետազօտութիւններ կատարեց ռատիոակտիւութեան վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Դրամատիրութիւն

**Դրամատիրութիւնը** տնտեսական համակարգ մըն է որ հիմնուած է արտադրական միջոցներու մասնաւոր սեփականութեան վրայ եւ անոնց գործածութեամբ՝ շահ ստանալու նպատակով։ Այս հասարակատնտեսական համակարգը պատմականօրէն զարգացած է մի քանի փուլերով եւ սահմանուած է շարք մը հիմնական կազմիչ տարրերով՝ մասնաւոր սեփականութիւն, շահահարցութեան շարժառիթ, դրամի կուտակում, մրցակցական շուկաներ, ապրանքականացում, վարձքով աշխատանք, եւ նորարարութեան ու տնտեսական աճի վրայ շեշտադրում։ Դրամատիրական տնտեսութիւնները հակուած են ապրելու տնտեսական աճի ընթացք մը։

Տնտեսագէտներ, պատմաբաններ, քաղաքական տնտեսագէտներ ու հասարակաբաններ տարբեր տեսանկիւններ ընդունած են իրենց դրամատիրութեան վերլուծութիւններուն մէջ եւ ճանչցած են անոր տարբեր ձեւերը գործնականութեան մէջ։ Ատոնք ներառնում են *laissez-faire* կամ ազատ-շուկայական դրամատիրութիւն, պետական դրամատիրութիւն, եւ բարեկեցութեան դրամատիրութիւն։ Դրամատիրութեան տարբեր ձեւերը ունին ազատ շուկաներու, հանրային սեփականութեան, ազատ մրցակցութեան արգելքներու, եւ պետութեան կողմէ քաջալերուած հասարակական քաղաքականութիւններու տարբեր աստիճաններ։ Շուկաներուն մէջ մրցակցութեան աստիճանը եւ միջամտութեան ու կարգակիր դերակատարութիւնը, նոյնպէս պետական սեփականութեան շրջանակը, կը տարբերին դրամատիրութեան տարբեր մոտէլներուն միջեւ։ Տարբեր շուկաներու ազատութեան չափը եւ մասնաւոր սեփականութիւնը սահմանող կանոնները քաղաքականութեան եւ քաղաքակարգի հարցեր են։ Գոյութիւն ունեցող դրամատիրական տնտեսութիւններուն մեծ մասը խառն տնտեսութիւններ են որ կը միաւորեն ազատ շուկաներու տարրերը պետական միջամտութեան հետ եւ երբեմն տնտեսական ծրագրաւորման։

Դրամատիրութիւնը իր ժամանակակից ձեւով սկսած է Անգլիոյ գիւղականութենէն, ինչպէս նաեւ 16րդ եւ 18րդ դարերու միջեւ եւրոպական երկիրներու առեւտրական գործունէութիւններէն։ 18րդ դարու Արդիւնաբերական Յեղափոխութիւնը հաստատեց դրամատիրութիւնը որպէս արտադրութեան գերիշխող ձեւ մը, որ բնութագրուած է գործարանային աշխատանքով եւ բարդ աշխատանքային բաժանումով։ Համաշխարհայինացման գործընթացին միջոցով, դրամատիրութիւնը տարածուեցաւ ամբողջ աշխարհով մէկ 19րդ եւ 20րդ դարերուն, մանաւանդ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմէն առաջ եւ Պաղ Պատերազմէն ետք։ 19րդ դարուն, դրամատիրութիւնը մեծապէս անկարգակից էր պետութենէն, բայց աւելի կարգակից դարձաւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք «Keynes»-ական տնտեսագիտութեան միջոցով, որմէ ետք եկաւ աւելի անկարգակից դրամատիրական վերադարձ մը 1980-ականներէն սկսեալ՝ նեոլիպերալիզմի միջոցով։

## Ծանօթագրութիւններ
Արտաւազդ Սիւրմէեան

**Սիւրմէնեան Արտաւազդ** (աշխարհական անունը՝ Տիգրան, 16 Մայիս 1889, Ակն, Օսմանեան կայսրութիւն - 27 Սեպտեմբեր 1951, Փարիզ), ձեռագրագէտ, պատմաբան-բանասէր։ Արքեպիսկոպոս (1932 թուականէն)։

## Կենսագրութիւն
Ուսանած է Կ․ Պոլսի Արամեան, ապա՝ Կեդրոնական ու Պէրպէրեան վարժարաններուն մէջ։ Եղած է ուսուցիչ, ապա տեսուչ՝ Բիլեջիկի, Էսկիշեհիրի վարժարաններուն մէջ։ 1918 թուականին կարգուած է Գոնիայի առաջնորդական փոխանորդ։ Հայ ազգաբնակչութեանը օգնելու համար աքսորուած է Կարին։ 1923 թուականին վերադարձած է Կ․Պոլիս, նուիրուած է բարեգործական խնամակալական գործունէութեան։ 1925-1940 թթ. եղած է Բերիոյ (Հալէպի) թեմի առաջնորդ,1940-1951՝ Ֆրանսայի թեմի առաջնորդ։

1945 թուականին այցելած է Սովետական Հայաստան։ Սիւրմելեանը հրատարակած եւ խմբագրած է «Հայ քնար» (1906), «Սասուն» (1909), «Հայ խօսնակ» պարբերականները (1924-25), «Տաթեւ» տարեցոյցը (1925-1930)։

Սիւրմէլեանը հեղինակ է ձեռագրագիտական շատ գործերու՝ «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանքի» (հատոր 1,1948), «Ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Հալէպի Սբ․ Քառասուն Մանկունք եկեղեցւոյ եւ մասնաւորաց» (1935), «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Հալէպի եւ Անթիլիասի ու մասնաւորաց» (հատոր 2, 1936), «Նկարագիր Օշին թագաւորի ձեռագիր ժամագրքին․․․») (1933), «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Եւրոպայի մասնաւոր հաւաքումներուն» (հատոր 1, 1950)։ 

Պատմագիտական բնոյթի երկերէն առաւել կարեւոր են «Պատմութիւն Հալէպի Հայոց» (հատոր 1-3, 1940-50), «Պատմութիւն Հալէպի ազգային գերեզմանատան եւ արձանագիր հայերէն տապանաքարերուն» (1935), «Հայկական կեանքն ու մշակոյթը Հալէպում XVII դարում» (ֆրանս․, 1934) ուսումնասիրութիւնները։ 

Տեղագրական բնոյթի աշխատանքներէն են «Պաղրասի բերդը» (1937), «Դամասկոս»-ը (1938), «Սամարիա»-ն (1941)։ Սիւրմէլեանը հրատարակած է նաեւ նովելներու ժողովածու («Էրթողրուլ», 1914, «Թշովւառի զգայնութիւններ» (1947), «Դէպի Հայաստան» (1946), «Արամեանի եւ Կեդրոնականի ուսուցիչներ» (1949) յուշագրական գործերը, «Յովհաննէս Կոլոտ Բաղիշեցի եւ Բաբգէն աթոռակից Կիլիկեցի» (1938) աշխատութիւնը։ Պատմաբանասիրական եւ յուշագրական յօդուածներով աշխատակցած է «Բազմավէպ», «Հանդէս ամսօրեայ», «Հայաստանի կոչնակ», «Էջմիածին» եւ այլ պարբերականներու։ Երբեմն ստորագրած է Աոսի։
Ստորոգութիւն:16 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1889 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ակն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1951 մահեր
Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ ձեռագրագէտներ
Մատենադարան (Հիմնարկութիւն)

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:2014_Erywa%C5%84,_Matenadaran_(18).jpg|մինի|'''Երեւանի մատենադարանի շէնքը'''
**Մատենադարան**, ձեռագիր ու տպագիր մատեաններու (գիրքերու) պահպանումն ու հասարակական օգտագործումը կազմակերպող հիմնարկութիւն։ Ունի նոյն կիրառութիւնը, ինչ գրադարանը։ Միջնադարեան Հայաստանի գրադարանները կոչուած են գրատուն, գրանոց, արկեղք գրոց, գանձատուն, նշխարանոց, դիւան, ջամբռ, նաեւ մատենադարան։ Եղած են հիմնականին վանքերու մէջ, յաճախ ունեցած են յատուկ շինութիւններ, ասպատակութիւններէն ապահով ըլլալու նպատակով տեղաւորուած են նաեւ քարանձաւներու մէջ։

Մինչեւ 1512 թուականի տպագրութեան գիւտը մատենադարաններու մէջ պահուած են միայն ձեռագիր մատեաններ, ընդօրինակուած են ձեռագրեր։ Միջնադարուն մատենադարաններ եղած են Էջմիածինի, Հաղբատի, Սանահինի, Սաղմոսավանքի, Տաթեւի, Գեղարդի, Կեչառիսի, Գլաձորի, Բաղէշի, Սիսի, Հռոմկլայի, Բարձրբերդի, Ակների մէջ։ Ներկայիս Մատենադարան անուանումը արեւմտահայերէնի մէջ կը շարունակէ նշանակել ընդհանրապէս գրադարան։

Յայտնի են Վենետիկի եւ Վիեննայի Մխիթարեան, Երուսաղէմի սրբոց Յակոբեանց մատենադարանները։ Արեւելահայերէնի մէջ վերջին 60 տարուայ ընթացքին մատենադարանի փոխարէն նոյն իմաստով կը գործածուի գրադարան։ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանը, որ հիմնադրուած է 1958 թուականին, աւանդաբար կը կոչուի Մատենադարան՝ էջմիածինէն Երեւան տեղափոխուելէ յետոյ։
Ստորոգութիւն:Մատենադարան
Տօնապատճառ

**Տօնապատճառ**, Պատճառ տօնի, հայոց Տօնացոյցի՝ «Կանօնք ընթերցուածոց»-ի տօներու շարքի եւ անոր հետ կապուած առանձին ընթերցուածներու՝ Հին եւ Նոր կտակարաններուն մէջ բերուած բնագրերու մեկնութիւններու, վերլուծութիւններու ժողովածու։ 

Տօնապատճառին մէջ կը լուսաբանուին տօներու իմաստները, եկեղեցական մատենագրութեան մէջ առանձին կարեւորութիւն ունեցող շարք մը ճառերու եւ մեկնողութիւններու երկերու յօրինման շարժառիթները, կը բացատրուին աւետարանական բնագրերը՝ տօներու «պատճառներ»-ը (այստեղէն ալ՝ Տօնապատճառ անուանումը)` աստուածաբանական, վարդապետական մասնաւոր ուղղուածութեամբ։ Սկզբնապէս յայտնի էին «Մեկնութիւն ընթերցուածոց» անուամբ։ 

Տօնապատճառի մէջ հայրախօսական բնագիրներէն բացի առկայ են նաեւ Աստուածաշունչի եւ շարք մը ճառերու մէջ հանդիպող առաւել խրթնիմաստ բառերու եւ արտայայտութիւններու կարճառօտ մեկնաբանութիւններ` լուծմունքներ, դաւանաբանական երկեր, ինչպէս նաեւ՝ մարգարէներու, առաքեալներու, նահատակներու վերաբերեալ յամառօտ պատմութիւններ, որոնք, զերծ ըլլալով վարքերուն ու վկայաբանութիւններուն յատուկ նկարագրականութենէն, ունին առաւելապէս բարոյական հրահանգի, վերլուծական պատգամի բովանդակութիւն։ Ի տարբերութիւն գործնական կիրառութեան համար սահմանուած ծիսամատեաններու, որոնք ժամանակի ընթացքին անխուսափելիօրէն ենթարկուած են ինչ-ինչ փոփոխութիւններու, Տօնապատճառ ժողովածուն, ունենալով գերազանցապէս տեսական բովանդակութիւն, քիչ ենթարկուած է արտաքին ազդեցութեան։ 

Իբրեւ տեսական-աստուածաբանական անհրաժեշտ գիտելիքներ պարունակող կարեւոր դասագիրք՝ Տօնապատճառը լայնօրէն կիրառուած է վանական դպրոցներուն մէջ։ Ձեռագրական աւանդոյթը «Տօնապատճառ» ժողովածուի ստեղծումը կը կապէ Արիստակէս Ա Պարթեւ կաթողիկոսի (325–333 թուականներ) անուան հետ։ Սակայն Տօնապատճառի կազմաւորման մէջ շատ աւելի էական կը համարուի նախ՝ Գրիգորիս Արշարունի արքեպիսկոպոսի (7–8 դարեր.), ապա Զաքարիա Ա Ձագեցի կաթողիկոսի (855–876 թուականներ) մասնակցութիւնը։ 

Ժողովածուի բովանդակային ճոխացման կարեւոր նպաստ բերած է նաեւ Սամուէլ Կամրջաձորեցին (10-11 դարեր)` այն համալրելով նոր միաւորներով, ինչպէս նաեւ` իր յօրինած մեկնողական ճառերով։ Իբրեւ այս ժողովածուի խմբագիրներ կը յիշուին նաեւ Վարդան Հաղպատեցին (12 դար), 13 դարի հեղինակներ Յովհաննէս Գանձակեցին, Վարդան Արեւելցին եւ ուրիշներ։ Տօնապատճառ ժողովածուի առաւել ներկայանալի օրինակներ են Մատենադարանի № 1007, 2021, 2039, 4139 ձեռագրերը։
Ստորոգութիւն:Մատենադարան
Ստորոգութիւն:Հայ առաքելական եկեղեցւոյ գիրքեր
Մարդու Աչք

մինի
**Մարդու աչքը** տեսողութեան համակարգին զգայական անդամ մըն է։ 

Անիկա կը գործէ տեսանելի լոյսի նկատմամբ՝ թոյլատրելով տեսողութիւնը։ Աչքին այլ գործառոյթներ ալ կան, ինչպէս՝ օրուան կենսաշրջանային կշռոյթին (circadian rhythm) պահպանումը եւ մարմինի հաւասարակշռութեան ապահովումը։

Աչքը մօտաւորապէս գնդաձեւ կառուցուածք ունի։ 

Տեսողութեան համար, աչքի գլխաւոր մասերը դասաւորուած են հետեւեալ կարգով․

* **Կոռնեան**՝ թափանցիկ շերտ, որ կը կատարէ աչքի կեդրոնացման հիմնական մասը։
* **Ծիածանաթաղանթը (iris)**՝ աչքի գունաւոր մասը, ուր կը գտնուի բացուածք մը՝ բիբը (pupil), որ կը կարգաւորէ աչքի մէջ մտնող լոյսի քանակը։
* **Բիւրեղափայլ ոսպնեակը (crystalline lens)**՝ որ կը կատարելագործէ լոյսի կեդրոնացումը։
* **Ցանցաթաղանթը (retina)**՝ աչքի լուսազգայուն շերտը, ուր կը ստեղծուի պատկերն ու կը մշակուի, ապա կը փոխանցուի ուղեղին տեսողական նեարդով։

Պատկեր:Human_eyelashes.jpg|alt=Long, thick, and dark eyelashes are considered an attractive facial feature as they draw attention to the eyes. Subject exhibits trichomegaly (exceptionally long lashes).
Պատկեր:Human_eye_with_limbal_ring,_anterior_view.jpg|alt=A thick, dark, limbal ring is seen as an attractive feature.
Պատկեր:Human_eye_in_dim_light.jpg|alt=Pupils dilate in response to sexual arousal, and larger pupils are perceived to be more attractive.
Ցանցաթաղանթին մէջ կան երեք տեսակ լուսազգայուն բջիջներ․

* **Ճարփիկներ (rods)**՝ կը գործեն մութին մէջ եւ կը թոյլատրեն սեւ ու ճերմակ պատկերներու ընկալումը։
* **Կոնաձեւեր (cones)**՝ կը գործեն լոյսի առատութեան մէջ եւ կը ձեւաւորեն բարձր որակի, գունաւոր պատկերներ։
* **Լուսազգայուն բջիջներ**՝ նորագոյն գտածոյ մըն են, որոնք կը կարգաւորեն լոյսի քանակը, կը զսպեն մելաթոնինի արտազատումը եւ կը պահեն օրուան կենսաշրջանային կշռոյթը։

Աչքը ոչ միայն տեսողութեան, այլեւ մարդուն ամբողջական կենսաբանական կեանքին ու առողջութեան համար անփոխարինելի անդամ մըն է։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարդկային մարմին
Ստորոգութիւն:Առողջութիւն
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Ճահիճ

[մինի|[Ֆլորիտա, ԱՄՆ]]
**Ճահիճը** անտառով ծածկուած թաց վայր մըն է։ 

Անիկա կը նկատուի անցումային գօտի մը, որովհետեւ եւ՛ ցամաքը եւ՛ ջուրը դեր կը խաղան այս միջավայրը ստեղծելու մէջ։ Ճահիճներու տարածքը տարբեր կ'ըլլայ՝ փոքրերէն մինչեւ շատ մեծերը եւ անոնք կը գտնուին ամբողջ աշխարհի տարածքին։

Ճահիճը անյատակ է. այլ խօսքով` չկայ ոտք դնելու, յենելու եւ գլուխը ճահիճէն դուրս բարձրացնելու որեւէ առարկայական ենթահող:

Ճահիճի ջուրը կրնայ ըլլալ քաղցրահամ կամ աղի։ 

Քաղցրահամ ճահիճները կը կազմուին մեծ գետերու կամ լիճերու եզերքին, ուր անոնք կախեալ են անձրեւի ջուրէն եւ եղանակային հոսանքներէն, որոնք բնական ջրիմակներ կը ստեղծեն։ 

Աղի ճահիճները կը գտնուին արեւադարձային եւ ենթա-արեւադարձային ծովեզերքներուն։

Որոշ ճահիճներու մէջ կարելի է հանդիպիլ հեմըք (hammock) կոչուող ցամաքի բարձրացումներու, որոնք ծածկուած են ջրափնային բուսականութեամբ կամ բոյսերով, որոնք կը դիմանան ժամանակաւոր ջրածածկութեան կամ հողային խոնաւութեան։

Ճահիճներու երկու գլխաւոր տեսակներ կան՝ «իսկական» կամ անտառային ճահիճներ եւ «անցումային» կամ թուփային ճահիճներ։ Քանատայի հիւսիսային շրջաններուն մէջ, «ճահիճ» բառը երբեմն կ'օգտագործուի այլ տեսակի թաց վայրերու՝ ինչպէս փոսոտներու փոխարէն։
մինի|ձախից
Աշխարհի ամէնէն մեծ ճահիճներէն մէկ քանին կը գտնուին մեծ գետերու ափերուն, ինչպէս՝ Ամազոն, Միսիսիփի եւ Քոնկօ։

Ճահիճները շատ կարեւոր են բնութեան համար։ Անոնք ապաստան կու տան  բազմատեսակ անասուններու եւ բոյսերու, ինչպէս նաեւ կ'օգնեն միջավայրը մաքրելու։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ստորոգութիւն:Ճահիճներ
Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Ազատ Մամուլի Համաշխարհային Օր

**Ազատ մամուլի համաշխարհային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Press Freedom Day, սպ.՝ Día Mundial de la Libertad de Prensa, ռուս.՝ Всемирный день свободы печати, ֆր.՝ Journée internationale de la liberté de la presse), 1994 թուականէն սկսած կը տօնուի իւրաքանչիւր տարուայ Մայիսի 3-ին։ Հայտարարուած է ՄԱԿ-ի Գլխաւոր Ժողովի յատուկ՝ 20 Դեկտեմբեր 1993-ի № A/DEC/48/432 որոշուման մեջ։

Սկսած 3 Մայիս 1997-էն  ամէն տարի ազատ տպագրութեան գործին մէջ ներդրում ունենալու համար կը տրուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ–ի յատուկ մրցանակ։

## Աղբիուրներ

* Որոշում № A/DEC/48/432
* Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի որոշումը
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի որոշումը
* Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա մասին Համերշելդի գրադարանի կայքում
* Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա մասին ՄԱԿ–ի կայքում
* 2006 թվականի Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա առթիվ ՄԱԿ–ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձը
* Ազատ մամուլի համաշխարհային օր, Միջազգային թերթերի կազմակերպության կայքը 
* 2007 թվականի Ազատ մամուլի համաշխարհային օրվա առթիվ ՄԱԿ–ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձը 
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ազգաբնակչութեան Համաշխարհային Օր

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Countries_by_population_density.svg|մինի|300x300փքս|'''Բնակչութեան խտութիւնը'''
**Ազգաբնակչութեան** **Համաշխարհային Օր** (անգլ.՝ World Population Day), ամէնամեայ տօն, որ կը նշուի 11 Յուլիսին ՄԱԿ-ի կողմէ։

## Նկարագրութիւն
1989 թուականին «Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան Զարգացման Ծրագրի կառավարիչներու խորհուրդը» (ՄԱԶԾ) առաջարկած է նշել այդ օրը 11 Յուլիսին, քանի որ 11 Յուլիս 1987-ին Երկրի բնակչութեան խտութիւնը գերազանցած է 5 միլիարտը։ Այդ օրը ծնած է Մատէյ Կաշպարը ՀՍՖՀ-էն, որ կը համարուի մոլորակի 5 միլիարտերորդ բնակիչը։

Այս օրուան նպատակն է ուշադրութեան հրաւիրել ազգաբնակչութեան հարցերու, համընդհանուր զարգացման ծրագրերու, ընդհանուր խնդիրներու լուծումներու որոնման վրայ։

## Օրուայ թեմա

* 2020 թուական - «COVID-19․ ինչպէս պաշտպանել առողջութիւնը եւ կանանց ու երեխաներու իրաւունքները ներկայ ժամանակներուն»
* 2019 թուական - 2019 թուականի ազգաբնակչութեան համաշխարհային օր
* 2018 թուական - «Ընտանիքի ծրագրումը մարդու իրաւունքն է»
* 2017 թուական - «Ընտանիքի ծրագրում․ մարդոց կարողութիւններու ամրապնդում, զարգացման ապահովում»
* 2016 թուական - «Դեռահաս աղջիկներու ներդնումներ»
* 2015 թուական - «Արտակարգ իրաւիճակներուն խոցելի բնակչութիւն»
* 2014 թուական - «Երիտասարդներու ներդրումներ»
* 2013 թուական - «Պատանիներու յղիութիւն»
* 2012 թուական - «Վերարտադրողական առողջութեան ծառայութիւններու համընդհանուր հասանելիութիւնը»
* 2011 թուական - «Եօթ միլիարտ գործողութիւն»
* 2010 թուական - «Բոլորը կը հաշուեն»
* 2009 թուական - «Աղքատութեան դէմ պայքար։ Կրթութիւն աղջիկներու համար»
* 2008 թուական - «Ծրագրելով ընտանիքը՝ դուք կը ծրագրէք ձեր ապագան»
* 2007 թուական - «Տղամարդիկ՝ որպէս գործընկերներ մօր առողջութեան պահպանման գործին մէջ»
* 2006 թուական - «Երիտասարդ մարդիկ»
* 2005 թուական - «Հաւասարութիւնը ուժ կու տայ»
* 2004 թուական - «Բնակչութեան համաշխարհային օրը 10 տարեկան է»
* 2003 թուական - «1 միլիարտ պատանիներ»

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Օրվա պաշտոնական էջը ՄԱԿ-ի կայքում
* ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձը 2007 թվականին
* Сайт «World Population Day»
Ստորոգութիւն:Բնակչութիւն
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Գնչուներու Միջազգային Օր

«**Գնչուներու միջազգային օր**», միջազգային տօն, որ ամէն տարի՝ 8 Ապրիլին, կը նշուի ամբողջ աշխարհի գնչուներուն կողմէ։

## Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն
«Գնչու»-ն մօտ 80 էթնիկ խումբերու հաւաքական անունն է, որոնք միաւորուած են ծագման ընդհանրութեամբ եւ «գնչուներու օրէնքի» ընդունմամբ։ Բոլոր այս էթնիկ խուբերը իւրայատուկ մշակութային ժառանգութեան կրողներն են, որու պահպանման համար 8 Ապրիլ 1971-ին Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցած է Առաջին համաշխարհային գնչուական համաժողովը, որուն ներկայ էին աշխարհի երեսուն պետութիւններէն գնչու պատուիրակներ։

Նոյն թուականին անգլիական մայրաքաղաքին մէջ ստեղծուած է Գնչուներու Միջազգային Միութիւնը։ Գնչուներու առաջին համաշխարհային համաժողովի կարեւոր արդիւնքներէն էր գնչուներուն՝ որպէս միասնական տարածք չունեցող ազգի ճանաչումը եւ գնչուական ազգային խորհրդանիշներու՝ դրօշի եւ օրհներգի ընդունումը։

Գնչուներու առաջին համաշխարհային Համաժողովը մեկնարկի օրը, ազգի ինքնորոշման օրը, գնչուական դրօշի եւ հիմնի օրը, ըստ էութեան, կարելի է նշել 8 Ապրիլին, սակայն Գնչուներու Միջազգային Միութիւնը որոշած է միաւորել այդ բոլոր անուանումները մէկ օրուայ մէջ՝ «Գնչուներու օր»։ Այս օրը ծնած է նաեւ Անաստասիա Պուրակը` գնչու յայտնի շանսոնյէն։

«Գնչուներու միջազգային օրը» իրադարձութիւն է ո՛չ միայն գնչուներուն համար, այլ նաեւ գնչուական մշակոյթի երկրպագուներուն համար, քանի որ այդ օրը ամբողջ աշխարհին մէջ տեղի կ՚ունենան տարբեր տեսակի համերգներ, շնորհանդէսներ, փառատօներ, ուր բոլոր ցանկացողները կարող են ծանօթանալ գնչուական ժողովուրդի ինքնատիպ մշակոյթին։

Որոշ գնչուներ սովորոյթ ունին «Գնչուներու օրը», երեկոյեան որոշուած ժամուն, փողոցով տանիլ վառած մոմ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Գնչուներու միջազգային օր
Ստորոգութիւն:Ազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Փոքրամասնութիւններ
Հայն ու Հայը

alt=Սարոյեան նկարուած 1940-ին|մինի|Սարոյեան նկարուած 1940-ին
**Հայն ու Հայը** պատմուածք ամերիկահայ գրող Ուիլիըմ Սարոյեանի կողմէ 1935-ին Օգոստոսին Նիւ Եորքի մէջ գրուած։ Առաջին անգամ հրատարակուած 1936-ին «Ներշնչում ու Արտաշնչում» (անգլերէն՝ Inhale & Exhale) վերնագիրը կրող պատմուածքներու ժողովածոյին մէջ։ Տարիներու ընթացքին՝ այս պատմուածքը ճանչցուեցաւ այն քաղուածքով, որոնք ըստ շատերու Սարոյեանի ամենանշանաւոր խօսքն է՝ հայ ազգի գոյատեւման մասին։

## Նշանաւոր Քաղուածքը
«Հայն ու Հայը» լաւագոյնս կը ճանչցուի իր վերջին երկու հատուածներով, որոնց մէջ Սարոյանը «արձակէ՛ նշանաւոր ուժ եւ գովէ՛ հայերու ունակութիւնը ազգ մնալու համար»։Կ'ուզէի տեսնել այս աշխարհին վրայ որեւէ ոժ, որ բնաջնջէ այս սերունդը, այս փոքր ցեղին ժողովուրդը, որուն բոլոր պատերազմները` կռուած են եւ յաղթուած, կառոյցները` փշրուած, գրականութիւնը չէ կարդացուած, երաժշտութիւնը չէ լսուած եւ աղօթքներն ալ չեն պատասխանուած: 

Համարձակեցէ՛ք բնաջնջել Հայաստանը: Տեսէք, թէ կրնա՞ք: Աքսորեցէ՛ք դէպի անապատները առանց հացի եւ ջուրի, այրեցէ՛ք անոնց տուներն ու եկեղեցիները: Յետոյ տեսէ՛ք, թէ անոնք արդեօք կրկին չե՞ն խնդար, երգեր կամ աղօթեր: Որովհետեւ, երբ անոնց երկուքը աշխարհի որեւէ մասին մէջ հանդիպին, տեսէ՛ք, թէ անոնք արդեօք նոր Հայաստան մը չե՞ն ստեղծեր:

## Ժապաւէններու (շարժանկաներու) մէջ

* «Հայն ու Հայը» պատմուածքը 2010-ին, նոյն անունը կրող կարճաժապաւէնի մը կը վերածուի, Արմէն Գարաօղլանեանի կողմէ։
* Նշանաւոր մէջբերումը 2016-ի Հայոց Ցեղասպանութեան մասին պատմող «Խոստումը» (անգլերէն՝ The Promise) ժապաւէնի (անգլերէն՝ Film կամ Movie) վերջաւորութեան կը յայնտուի։

## Ծանօթագրութիւններ
Սթարպաքս

մինի
**Սթարպաքսը** ամերիկեան մեծ ընկերութիւն մը, որ կազմուած է սրճարաններու եւ սրճապատրաստման վաճառատուներու ցանցէ։ 

Անոր կեդրոնական գրասենեակը կը գտնուի Սիէթըլ, Ուաշինկթընի նահանգին մէջ։ 

Սթարպաքսը հիմնուած է 1971-ին՝ Ճերի Պալթուինի, Զեւ Սիկըլի եւ Կորտըն Պոուքըրի կողմէ Սիէթըլի Փայք Փլէյս Մարքէթին մէջ։ 

Սկիզբը, ընկերութիւնը կը զբաղէր սուրճի հատիկի վաճառքով։ Հետագային, Հաուըրտ Շուլցի ղեկավարութեամբ, անիկա կը վերածուի սրճարանի մը, ուր կը մատուցուին էսպրեսսօ ըմպելիքներ։ 

Շուլց կը դառնայ գործադիր տնօրէնը 1986-2000 թուականներուն եւ կ'առաջնորդէ Սթարպաքսի արագ տարածումը՝ Ամերիկայի արեւմտեան ափին վրայ։ 

Նոյեմբեր 2022-ի տուեալներով՝ ընկերութիւնը ունէր 35,711 վաճառատուն՝ ամբողջ աշխարհի տարածքին, որոնցմէ 15,873-ը կը գտնուէր Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ 
ձախից|մինի
Ամերիկայի վաճառատուներուն 8,900-ը ուղղակի ընկերութեան ենթակայ էր, իսկ մնացեալները՝ արտօնագիրով։ 

Սթարպաքսը այսօր աշխարհի ամէնէն մեծ սրճարանային ցանցն է։ Ան տեղ գտած է «Ֆորչուն 500» ցուցակին մէջ 120-րդ դիրքով եւ «Ֆորպէս Կլոպալ 2000» ցուցակին մէջ 303-րդ դիրքով (ըստ 2022-ի վիճակագրութիւններուն)։

Սթարպաքս մեծ ազդեցութիւն կ'ունենայ «սուրճի երկրորդ ալիք» կոչուած մշակոյթի տարածման մէջ։

Սթարպաքսի վաճառատուները կը մատուցեն տաք եւ պաղ ըմպելիքներ, սուրճի հատիկներ, արագ սուրճ, էսպրեսսօ, կաթնեղէն, թէյեր, հիւթեր, ֆրափուչինօ ըմպելիքներ, ինչպէս նաեւ խմորեղէն եւ նախաճաշ։ Կան նաեւ եղանակային կամ միայն որոշ շրջաններուն յատուկ առաջարկներ։
մինի
Բազմաթիւ երկիրներու մէջ վաճառատուները կը տրամադրեն նաեւ անլար համացանցի (Wi-Fi) ծառայութիւն։

Ընկերութիւնը տարիներու ընթացքին բախած է որոշ քննադատութիւններու, իր գործելաձեւերուն պատճառով։ Սակայն, միաժամանակ Սթարպաքսը ձեռք բերած է հաւատարիմ յաճախորդներ եւ արժէքաւոր վաճառանիշ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Սուրճ
Ստորոգութիւն: Սուրճի վաճառատուներ
Ձ

ձախից|մինի|Զանազան պատմական տառատեսակներ|640x640փքս
**Ձ** կամ փոքրագիր **ձ** (անուանում՝ Ձա), հայկական այբուբենի տասնըեւեօթներորդ*։* տառը։ Թուային արժեքը՝ «80»։ Անոր հնչիւնները կը տարբերին արդի աշխարհաբարի երկու գրական եւ օրինաչափ ճիւղերուն՝ արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի միջեւ։

Ստեղծուած է Մեսրոպ Մաշտոցին կողմէն 405-406 թուականներուն։ Միջնադարուն օգտագործուած են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

Եունիկոտի իր նշանները՝

մեծատառ՝ «Ձ». U+0541

փոքրատառ՝ «ձ». U+0571

## Պատկերներ

Պատկեր:Ձ handwritten.svg|Ձա տառը ձեռագիր՝ գլխագիրը աջին, եւ փոքրագիրը ձախին։
Պատկեր:Ձ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|Ձա տառը Երկաթագիր
Պատկեր:Ձ գրչագիր V X.svg|Ձ Գրչագիր
Պատկեր:Ձ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|Ձա տառը Բոլորգիր
Պատկեր:Ձ նոտրգիր.svg|Ձա տառը Նոտրգիր
Պատկեր:Ձ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|Ձա տառը Շղագիր
Պատկեր:Armenian letter Ja.svg|Ձա տառը տպագիր


## Տե՛ս նաեւ

* Մեսրոպ Մաշտոց
* Այբուբեն
* Արաբական Թիւեր

## Ծանօթագրութիւններ
Գրաբար հայերէն

**Գրաբար** (անգլերէն՝ Classical Armenian) կը նծանակէ «գրական լեզու» երբեմն կը կոչուի՝ **Հին Հայերէն** կամ **Ծիսական Հայերէն**։ Հայերէնի ամենահին վկայուած տարբերակն է։ Առաջին անգամ գրի առնուեցաւ 5-րդ դարու սկիզբին (կան կարծիքներ, որոնք կը պնդեն թէ մինչեւ Մեսրոպեան այբուբենը գրի ածնուած էր), եւ այդ ժամանակէն մինչեւ 18-րդ դարը հայ գրականութեան մեծ մասը գրաբարով եղած է։ Բազմաթիւ հին ձեռագիրներ, որոնք բնապէս գրուած էին Հին Յունարէնով, Եբրայերէնով, Ասորերէնով եւ Լատիներէնով, միայն հայերէն թարգմանութեամբ պահպանուած են, ինչը գրաբարով եղած է։ Գրաբարը կրած է իրանական լեզուներու, նամանաւանդ պարթեւերէնի ազդեցութիւնը։

Գրաբարը կը շարունակէ մնալ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ եւ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ ծիսական լեզուն։ Հակառակ անոր, որ անոնց մէջ եւս արդէն կը նահանջէ։ Անիկա կ՚ուսումնասրիուի հայագետերու կողմէն։ Գրաբարը նաեւ կարեւոր է Նախահնդեւրոպական լեզուն ուսումնասիրելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արարողութիւններու լեզուներ
Թէյնիկ

մինի
**Թէյնիկը** խոհանոցային գործիք մըն է, որ հիմնականօրէն կը ծառայէ ջուր եռացնելու համար։ 

Անիկա բաղկացած է փակ կաթսայէ մը, որուն վրայ գտնուի կափարիչ մը եւ բռնակ մը։

### Տեսակներ
Թէյնիկներու տեսակները հիմնականին մէջ երկուք են․

* **Վառարանային թէյնիկ** – աւանդական ձեւն է, որ կը տեղադրուի կազով կամ ելեկտրական վառարանին վրայ։ 

Կարգ մը վառարանային թէյնիկներ կը պատրաստուին մետաղէ (չժանգոտող պողպատէ կամ ալիւմինիումէ), եւ յաճախ կը պարունակեն սուլիչ, որ կը զօրացնէ ձայնը, երբ ջուրը եռայ։

* **Ելեկտրական թէյնիկ** – արդի տարբերակ մըն է, որ ունի ներքին ջեռուցիչ մաս մը։ Անիկա սարք մըն  է, որ կը միանայ վարդակին եւ կարճ ժամանակի մէջ ջուրը կ'եռացնէ։ Կարգ մը սարքեր կը պարունակեն ջերմաչափ մը կամ ինքնիրեն բանող անջատիչ մը, որ կը դադրեցնէ աշխատանքը եռման պահուն։
մինի|Թէյնիկի ձայն
Թէյնիկներու արտադրութեան համար կը գործածուին տարբեր նիւթեր՝ պողպատ, ապակի կամ այլ։ Յաճախ անոնք կը ձեւաւորուին նաեւ գեղագիտական նկատառումով, որպէսզի ծառայեն զարդարանքի նպատակով։

Թէյնիկի գործածութիւնը տարածուած է ամբողջ աշխարհի մէջ։ Անգլիոյ եւ Ասիոյ բազմաթիւ երկիրներու մէջ թէյի պատրաստման ու մատուցման արարողութիւնները անբաժան են թէյնիկի գործածութենէն։

## Պատկերասրահ
Հին եւ այժմէական թէյնիկներ
Պատկեր:Swan electric kettle, Museum of Liverpool.jpg|alt=Թէյնիկ, Լիվըրփուլի թանգարան
Պատկեր:Museu da BaronesaDSCF0130.JPG|alt=Kettle on a portable stove at the Museu da Baronesa, Brazil
Պատկեր:Tea beauty in simplicity.jpg|alt=Modest tea kettle boiling water over small bottled gas at a tea house.
Պատկեր:Graves kittel 1984.jpg|alt=Graves kettle, 1984, a postmodern kettle with a bird-shaped whistle on the spout
Պատկեր:Electric kettle phillips white.JPG|alt=A contemporary "jug"Կաղապար:Nbhstyle electric kettle made from enameled metal and plastic
Պատկեր:Solar kettle.jpg|alt=Solar powered kettle
Պատկեր:Kkettle.jpg|alt=A Kelly kettle, designed to efficiently use the heat of a small fire in a chamber at the base
Պատկեր:USKettle.jpg|alt=Copper coated cast iron stove tea kettle made between 1846 and 1860. Albany/Troy NY, USA
Պատկեր:Station Chai.jpg|alt=An Indian aluminium kettle, popular in South Asia, used for making tea or boiling water
Պատկեր:Glass tea kettle, Kashgar.jpg|alt=Glass tea kettle in Kashgar in 2010
Պատկեր:Survival Kettle Red.jpg|alt=Survival Kettle Red in 2019
Պատկեր:Japanese Cast Iron Tea Kettle by Steven Depolo.jpg|alt=Tetsubin (鉄瓶), Japanese cast iron kettle or teapot.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թէյ
Ստորոգութիւն:Խոհանոցային գործիքներ
Թէյարան

[մինի|[Մոսկուա|Մոսկուայի մէջ թէյատուն մը]]
**Թէյատուն** կամ **թէյասենեակ** կոչուած են այն վայրերը, ուր գլխաւորաբար թէյ եւ թեթեւ ուտեստեղէններ կը մատուցուին։ 

Թէյասենեակ կրնայ ըլլալ հիւրանոցի մէջ յատուկ սենեակ մը, որ նախատեսուած է ցերեկային թէյի մատուցման համար կամ յատուկ հաստատութիւն մը, ուր կը մատուցուին միայն թէյի որոշ տեսակներ։ 

Թէյատուներու դերակատարութիւնը կը տարբերի ըստ երկիրի եւ մշակոյթի, սակայն յաճախ անոնք կրնան ըլլալ նաեւ ընկերային հանդիպման վայրեր։

## Տարբեր երկիրներու պարագային
[ձախից|մինի|[Նոր Զելանտա|Նոր Զելանտայի մէջ թէյարան]]
Բազմաթիւ երկիրներու մէջ գոյութիւն ունին տարբեր տեսակի եւ յատուկ մշակութային արժէք ունեցող թէյատուներ։ Օրինակ՝

* Մեծն Բրիտանիա եւ Միացեալ Նահանգներ – Թէյասենեակները կը ծառայեն յատկապէս «ցերեկուան թէյ»ի համար, որ կը ներառէ թէյ եւ փոքրիկ խմորեղէններ։ ԺԹ. դարուն, Մեծն Բրիտանիոյ մէջ, թէյասենեակները տարածուած են իբրեւ միջին խաւի եւ կանանց հաւաքավայրեր, որովհետեւ սրճարանները աւելի առնական միջավայր կը նկատուէին։ Այդ պատճառով ալ «ցերեկային թէյ»ի սովորութիւնը դարձած է անբաժան մասը՝ անգլիական կենցաղէն։
* Ճափոն – Թէյատուները սերտօրէն կապուած են «թէյի արարողութեան» (*chanoyu*), ուր կանոնաւոր եւ խորհրդանշական ձեւով կը մատուցուի մաչա (կանաչ փոշի թէյ)։ Այս արարողութիւնը մեծ տեղ ունի ճափոնական մշակոյթին մէջ։
* Չինաստան – Թէյատուները (*cháguǎn*) աւանդական վայրեր են, ուր մարդիկ կը հաւաքուին թէյ խմելու, զրուցելու եւ երբեմն նաեւ երաժշտութիւն կամ ներկայացումներ վայելելու։ Չինաստանի տարբեր նահանգներու մէջ թէյատուներու ձեւն ու սովորութիւնները տարբեր են։ Չինաստանի հարաւային նահանգներուն մէջ, առաւօտեան թէյի սրահներու այցելութիւնը կը նկատուի ընտանեկան եւ ընկերային սովորութիւն։
* Միջին Արեւելք – Թէյատուները յաճախ կը նմանին սրճարաններուն եւ կը դառնան հանրային կեդրոններ, ուր թէյի կողքին կը մատուցուին նաեւ սուրճ եւ տեղական ուտեստեղէն։

Բազմաթիւ երկիրներու մէջ անոնք ծառայած են իբրեւ գրական շրջանակներ, քաղաքական քննարկումներու վայր կամ մտաւորականներու հանդիպման կեդրոններ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թէյ
Ստորոգութիւն:Թէյարան
Դաւանանքի Ազատութեան Օր

**Դաւանանքի ազատութեան օր,** Վիրժինիայի Գլխաւոր ժողովին կողմէ Թոմաս Ջեֆըրսընի կրօնական ազատութեան վերաբերեալ պատմական կանոնադրութեան ընդունումը 1786 թուականի 16 Յունուարին: Կանոնադրութիւնը, որ գրած է Ջեֆըրսընը 1777 թուականին եւ 1786 թուականին օրէնսդիր մարմինին մէջ ներկայացուցած է Ճէյմս Մետիսոնը, հիմք հանդիսացած է ԱՄՆ Սահմանադրութեան Առաջին փոփոխութեան հաստատման համար եւ կրօնական ազատութիւն ընձեռած ամերիկացիներուն:

Դաւանանքի ազատութեան օրը կը նշուի 16 Յունուարին՝ Միացեալ Նահանգներու նախագահի 1993 թուականին ընդունած հռչակագրին համաձայն։ Մինեսոթայի մէջ նոյնպէս Կրօնական ազատութեան օրը նշելու համար օրէնք սահմանուած է, սակայն այն դաշնային տօն չէ։

## Ծանօթագրութիուններ


## Արտաքին յղումներ

*  [Վիրջինիայի կրոնական ազատության մասին կանոնադրություն]
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի տօներ
Ստորոգութիւն:Ազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Կրօնքը ԱՄՆ-ի մէջ
Ընկերութեան Միջազգային օր

**Ընկերութեան միջազգային օր**, կը նշուի 30 Յուլիսին, սահմանուած է ընկերներուն երախտագիտութիւն յայտնելու նպատակով։ Ընկերութեան միջազգային օրը ամէնաերիտասարդ տօներէն մեկն է օրացոյցին մէջ։ Այդ օրը 1 Օգօստոսին նշելու գաղափարը հաստատուած է 27 Ապրիլ 2011-ին` ՄԱԿ-ի գլխաւոր ժողովի 65-րդ համագումարի ժամանակ։ ՄԱԿ-ը պետական կառոյցներուն, ինչպէս նաեւ միջազգային կազմակերպութիւններուն առաջարկած է նշել 30 Յուլիս-ը համաձայն մշակութային սովորոյթներու։
մինի
ՄԱԿ-ի որոշման մէջ շեշտը կը դրուի տարբեր երկիրներու միջեւ ընկերական հարբերութիւններու ձեւաւորման կամ շարունակականութեան կարեւորութեան վրայ։ «Ազգերու, երկրներու, մշակոյթներու միջեւ ընկերութիւնը կը կոչէ խաղաղութեան եւ կամուրջներու ստեղծում հասարակութիւններու միջեւ, որ կը նպաստէ մշակութային բազմազանութեան»,— կ՚ըսուի փաստաթուղթին մէջ։ Ընկերութեան միջազգային օրուայ խնդիրներէն է երիտասարդներու, ինչպէս նաեւ ապագայ առաջնորդներու ուշադրութիւնը սեւեռել հասարակական գործունեութեան վրայ, որ ուղղուած է տարբեր մշակոյթներու յարգալից ըմբռնման։ Շատ երկիրներու մէջ կ՚իրականացուին ընկերութեան քարոզչութեան առնչուող տարբեր միջոցառումներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Ընկերութիւն
Ստորոգութիւն:Միջանձնային յարաբերութիւններ
Քաղցր Թէյ

մինի
**Քաղցր թէյը** **(«քաղցր սառցաթէյ»**), տարածուած ըմպելիք մը, յատկապէս՝ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ (յատկապէս՝ հարաւային նահանգներուն) եւ Ինտոնեզիոյ մէջ։ 

Անիկա կը պատրաստուի սեւ թէյէն, որուն մէջ շաքար կամ քաղցր օշարակ կը զետեղուի այն ատեն, երբ թէյը տակաւին կը թրմուի կամ տակաւին տաք է։ Երբեմն ալ կը գործածուին արհեստական քաղցրացուցիչներ։ Քաղցր թէյը գրեթէ միշտ կը մատուցուի սառած վիճակով։

Յաճախ կը համեմուի կիտրոնով, բայց կարելի է նաեւ աւելցնել դեղձ, թութ կամ անանուխ։ 

Կարգ մը պարագաներու քիչ մը «պէյքինկ սոտա» կը խառնուի, որպէսզի թթուահամը մեղմանայ։ Թէեւ քաղցր թէյը երբեմն կրնայ նուազ շաքար կամ ուժանիւթ ունենալ, քան մրգահիւթերը կամ կազով ըմպելիքները, սակայն կը պատահի, որ անոր շաքարի մակարդակը շատ բարձր ըլլայ՝ հասնելով մինչեւ 22 կրամ իւրաքանչիւր 100 կրամ հեղուկին մէջ։ Այս քանակը գրեթէ կրկնակի է «Քոքա-Քոլա»ի շաքարին համեմատ։

Քաղցր թէյը մեծ տեղ ունի Հարաւային Միացեալ Նահանգներու եւ Ինտնեզիոյ խոհանոցին մէջ՝ նկատուելով տեղական սովորութեան եւ մշակոյթին կարեւոր մէկ մասը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թէյ
Սարգիս Եղբայրներ

**Սարգիս Եղբայրներ** (անգլերէն՝ Sarkies Brothers) **Մարթին** (1852–1912), **Տիգրան** (1861–1912), **Աւետ** (1862–1923), եւ **Արշակ** (1868–1931), երեք հայ եղբայրներ էին, որոնք կը ճանչցուին Հարաւարեւելեան Ասիոյ մէջ շքեղ հիւրանոցներու շղթայ մը հիմնադրելով։ Եղբայրները ծնած են Իրանի Էսֆահան քաղաքին մէջ։

## Պատմութիւն
23 տարեկան Տիգրանը հիմնադրած է Արեւելեան հիւրանոցը (այժմ Արեւելեան ու Արեւմտեան Հիւրանոց) Փենանկի Ճորճ Թաունի մէջ, 15 Ապրիլ 1884-ին։ Եղբայրները շարունակած են այդ շրջանին մէջ բազմաթիւ հիւրանոցներ հիմնադրել, ներառեալ Սինկափուրի Ռաֆլզ Հիւրանոցը, եւ Սթրանտ Հիւրանոցը Ռանկունի (Եանկոն) մէջ։

Արշակը, եղբայրներէն վերջինը, մահացած է 9 Յունուար 1931-ին։ Նոյն տարուան 10 Յունիսին, սնանկութեան գործ մը հարուցուեցաւ Ռաֆլզ Հիւրանոցին դէմ, որ վերջապէս հանգեցաւ Սարգիս ընտանիքին իրենց հիւրանոցներուն վերահսկողութիւնը կորսնցնելուն։

Սարգիս անունը դեռ կ՚ապրի Սինկափուրի մէջ նոյնանուն Սարգիս Ճանապարհովը։ Սակայն, այդ ճանապարհը կոչուեցաւ Ռեճինա Սարգիսի (ծնած Գարաբեդ) անունով, որ Արաթուն Սարգիսի կինն էր, անիկա եղբայրներուն զարմիկը եւ նոյնպէս հիւրանոցավար էր։ Բացի այդմէ, Սարգիս Անկիւնը, Արեւելեան ու Արեւմտեան Հիւրանոցին մէջ գտնուող սրճարանը, կոչուած է եղբայրներուն անունով։ Արաթունի ժառանգներն ու սերունդը շարունակ կը բնակին Սինկափուրի մէջ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Raffles Hotel 2012 0076.jpg|Ռաֆլզ պանդոկ (անգլերէն՝ Raffles Hotel)
Պատկեր:Eastern & Oriental Hotel Penang Dec 2006 004.jpg|Արեւելեան հիւրանոց  (անգլերէն՝ Eastern & Oriental Hotel)
Պատկեր:Yangon, Strand Hotel, Myanmar, Burma.jpg|Սթրանտ պանդոկ (անգլերէն՝ Strand Hotel)
Պատկեր:KITLV - 80044 - Kleingrothe, C.J. - Medan - Government Villa at the Crag Hotel Penang - circa 1910.tif|Քրակ պանդոկ (անգլերէն՝ Crag Hotel)
Պատկեր:Sarkies Brothers.jpg|Սինկապուրի Հայոց Եկեղեցւոյ գերեզմանատանը մէջ 19-րդ դարու Սարգիս ընտանիքին գերեզմանները
Պատկեր:Sarkies Brothers 2.jpg|Սինկապուրի Հայոց Եկեղեցւոյ գերեզմանատանը մէջ 19-րդ դարու Սարգիս ընտանիքին գերեզմանները


## Ծանօթագրութիւններ
Թէյի Ծառ

մինի
**Թէյի** ծառը յատուկ բոյս մըն է, որուն տերեւներէն կը պատրաստուի թէյ՝ աշխարհին ամէնէն շատ օգտագործուող ըմպելիքէն մէկը։ 

Գիտական անունը «*Camellia sinensis*» է։ 

Անոր հայրենիքը կը համարուի Չինաստանն ու Հնդկաստանը, բայց այսօր կը մշակուի բազմաթիւ երկիրներու մէջ, ինչպէս Ճափոն, Սրի Լանքա, Կինիա եւ այլն։

Ծառը մշտադալար է եւ կրնայ հասնիլ մինչեւ 10 մեթր բարձրութեան։ 

Տերեւները փայլուն կանաչ են, իսկ ծաղիկները՝ ճերմակ։ 

Թէյին որակը եւ համը կը կախուին տերեւի տեսակէն, կլիմայական պայմաններէն եւ մշակման եղանակէն։

Թէյի տեսակները, ինչպէս սեւ թէյ, կանաչ թէյ, ճերմակ թէյ եւ հլուն, կը ստացուին նոյն ծառէն, բայց տարբեր մշակման գործընթացներով։ Օրինակ, կանաչ թէյը կը չորցուի առանց խմորման, իսկ սեւ թէյը կ'անցնի ամբողջական խմորման ընթացք։

Թէյը կը պարունակէ քաֆէին, որ արթունութիւն եւ սթափութիւն կու տայ։ Ան նաեւ հարուստ է հակաօքսիտաններով, որոնք օգտակար են առողջութեան համար։ 

Բազմաթիւ երկիրներու մէջ թէյ խմելը մշակութային սովորութիւն դարձած է։ Օրինակ, Ճափոնի մէջ գոյութիւն ունի «թէյի արարողութիւն», իսկ Անգլիոյ մէջ՝ «ժամը 5:00-ի թէյ» կոչուած սովորութիւնը։

Այսպիսով, թէյի ծառը ոչ միայն կարեւոր բոյս մըն է տնտեսութեան համար, այլեւ՝ մեծ դեր ունի մարդկային առօրեայ կեանքին ու մշակոյթին մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թէյ
Վրձին

մինի
**Վրձինը** գործիք մըն է, որ կը գործածուի գունաւորելու համար։ 

Վրձինը սովորաբար կը պատրաստուի մազիկները կամ թելիկները բռնակի մը հետ ամրացնելով մետաղեայ օղակի մը (*ferrule*) միջոցով։ Վրձիններ կը գտնուին տարբեր չափերով, ձեւերով եւ նիւթերու տեսակներով։ 

Մեծ վրձինները կը գործածուին մեծ մակերեսներ գունաւորելու, իսկ բարակները՝ մանրամասնութիւններու համար։ 

### Տեսակներ
Ընդհանրապէս, վրձինները կարելի է բաժնել երկու հիմնական խումբերու․

* Նկարիչի վրձիններ, որոնք կը գործածուին կերպարուեստի մէջ։
* Գունաւորելու կամ յարդարելու վրձիններ, որոնք կը գործածուին շինարարութեան եւ զարդարանքի համար։

## Նիւթեր եւ պատրաստութիւն
ձախից|մինի
Վրձիններու մազիկները կրնան պատրաստուիլ անասնական մազերէ (օրինակ՝ խոզի, ձիու, այծի), կամ մանրաթելերէ։ 

Անասնական մազերէ պատրաստուած վրձինները յատուկ փափկութիւն եւ գոյնի լաւ պահպանում կու տան, իսկ մանրաթելէ կազմուած վրձինները աւելի երկարատեւ եւ մատչելի են։ 

Բռնակները գլխաւորաբար կը պատրաստուին փայտէ կամ «փլասթիք»է, իսկ ամրացման օղակը՝ մետաղէ։

## Վրձիններու տեսակները
* Կլոր վրձիններ՝ գծանկարչութեան եւ նուրբ նկարներու համար։
* Հարթ վրձիններ՝ լայն մակերեսներ գունաւորելու կամ գիծեր ստեղծելու համար։
* Թեք ծայրով վրձիններ՝ անկիւնային հարուածներու եւ գծագրական աշխատանքներու համար։
* Հովահարաձեւ (fan) վրձիններ՝ գունաւորումը խառնելու եւ փափուկ անցումներ ստեղծելու համար։

## Մշակութային արժէք
ձախից|մինի
Վրձինը դարերու ընթացքին հիմնական գործիք մը եղած է նկարիչներու եւ արհեստաւորներու ձեռքին։ 

Չինական եւ ճափոնական գծագրութեան մէջ, վրձինը ունի մեծ արժէք։ 

Արեւմուտքի մէջ վրձիններու զարգացումը սերտօրէն կապուած է նշանաւոր վարպետներու ստեղծագործութիւններու հետ։

Ներկայիս, վրձիններ կը գործածուին կերպարուեստի եւ ճարտարապետութեան մէջ, ինչպէս նաեւ շպարի եւ այլ ոլորտներու մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նկարչութիւն
Ստորոգութիւն:Վրձիններ
Վերջին Բաժակը (Զապէլ Եսայեան)

[մինի|140x140փքս|[Զապէլ Եսայեան]]
«Վերջին բաժակը» գիրք, հեղինակ՝ Զապէլ Եսայեան։ Գիրքը առաջին անգամ լոյս տեսած է 1917-ին։  Անիկա նկարագրութիւնն է Ատրինէի եւ Արշակի սիրոյ վէպին։ Ատրինէ ամուսնացած է Միքայէլի հետ եւ ունի երկու մանչեր, սակայն սիրտը ծարաւ է իսկական սիրոյ։ Անոր հոգին կը պարուրուի Արշակի սիրով, որ նոյնպսէ կազմած էր ընտանեկան իր բոյնը։ Փոխադարձ սէրը կը մեծնայ սրտերուն մէջ, սակայն մայրական գուրգուրանքը կը յաղթէ, եւ Ատրինէ կը վերադառնայ ընտանեկան բոյն։

Հեղինակ Զապէլ Եսայեանի նկարագիրը թաքնուած է Ատրինէի անձին մէջ։ 

«Վերջին բաժակը» կարելի է նկատել Զապէլ Եսայեանի գլուխ գործոցը։ Վերլուծում է կնոջ մը հոգիին։ Հոգիի առանձնութեան զգացումը եւ անոր յաղթահարումթ կազմած են վէպին գլխաւոր միտքը։ Այս վէպին գործողութեան կարելի է հանդիպիլ իրական կեանքի մէջ եւս։ 

## Տե՛ս նաեւ

* Զապէլ Եսայեան։
* Նիկողոս Սարֆեան։
* Անջրպետի մը գրաւումը (Նիկողոս սարաֆեան)։
* 14 (Նիկողոս սարաֆեան)։
* Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Վէնսէնի Անտառը (Նիկողոս Սարաֆեան)։
* Մենք (գրական խմբակ):

## Ծանօթագրութիւններ
Օղի

մինի
**Օղի** (ռուս.՝ *водка*, լեհ.՝ *wódka*) պինդ ալքոհոլային թորած խմիչք, որ գլխաւորաբար բաղկացած է ջուրէ եւ էթանոլէ։ 

Սովորաբար օղի կը պատրաստուի թթուած նիւթերէ, ինչպէս՝ միրգերէ։

Օղիի ալքոհոլային պարունակութիւնը սովորաբար կը կազմէ 40% ըստ ծաւալի (ԱԸԾ)։ 

Ռուսական, ուքրանական, էսթոնական, լաթվիական, լեհական, լիթուանական եւ չեխական արտադրութեան օղիները հետեւող են այս 40% ԱԸԾ-ին։ 

Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներուն մէջ սահմանուած ալքոհոլային մասնաբաժինը կազմած է 37,5% ԱԸԾ («Եւրոպական օղի»), մինչդեռ Միացեալ Նահանգներու մէջ օղիի պարունակութիւնը սկսած է 30% եւ բարձր։

Օղիի չափազանցած օգտագործումը կրնայ յառաջացնել առողջական խնդիրներ, ինչպէս լեարդի, սիրտի եւ ուղեղի։

### Օղիի պատմութիւն եւ ծագում
Օղիի օգտագործումը սկսած է միջնադարէն։ Ռուսական եւ արեւելեան եւրոպական ժողովուրդներու մէջ օղին աւանդաբար օգտագործուած է տօնական միջոցառումներու, հարսանիքներու եւ յիշատակի օրերու ժամանակ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ոգելից ըմպելիներ
Ստորոգութիւն:Խմիչքներ
Սուրբ Յովհաննէս Ողորմած

**Սուրբ Յովհաննէս Ողորմած** (յունարէն՝ Ἰωάννης ὁ Ἐλεήμων, լատիներէն՝ Ioannes Eleemon) (մօտաւորապէս՝ 550 – 11 Նոյեմբեր 619)։ 610-619 Ալեքսանդրիոյ պատրիարքն էր, եւ բիւզանդական եկեղեցւոյ սուրբերէն։ Անիկա կը ճանչցուի իր անսահման ողորմածութեամբ աղքատներու եւ այլադաւաններու հանդէպ եւ իր բարեգործական գործունէութեամբ։

## Վաղ կեանք
Յովհաննէս Ողորմածը ծնած է Կիպրոս կղզիին մէջ, մօտաւորապէս 550 թուականին։ Անիկա ազնուական ընտանիքի մը զաւակն էր եւ երիտասարդ հասակէն սկսեալ յայտնի էր իր բարեսիրտ բնաւորութեամբ եւ աղքատներուն օգնելու ցանկութեամբ։

## Ալեքսանդրիոյ Պատրիարք
610 թուականին, Յովհաննէսը ընտրուեցաւ Ալեքսանդրիայի Պատրիարք կայսր Հերակլիոսի կողմէ։ Այս ժամանակ Եգիպտոս դժուար տնտեսական վիճակի մէջ էր, եւ Յովհաննէսը իր ողջ ջանքերը նուիրեց աղքատներուն եւ կարօտեալներուն օգնելու։

### Բարեգործական գործունէութիւն
Յովհաննէս Ողորմածը հիմնեց բազմաթիւ:

* **Հիւանդանոցներ** բնակչութեան ամենաաղքատ շերտերուն համար
* **Ծերանոցներ** անապահով ծերերուն համար
* **Ճանապարհորդանոցներ** ուխտաւորներուն եւ պանդուխտներուն համար
* **Որբանոցներ** անապահով երեխաներուն համար

Ատենական աղբիւրները կը վկայեն որ Պատրիարքը ամենօրեայ 7,500 անձերու կերակրած է իր պատրիարքարանէն։

Յովհաննէսը իր հարստութիւնը կոչած էր "իմ գանձարանս", նկատի ունենալով աղքատները։ Անիկա կ'ըսէր. «Աղքատները իմ գանձարաններս են, քանի որ անոնք կրնան ինծի համար երկինքի դուռները բանալ»։

## Պատմական կարեւորութիւն
Յովհաննէս Ողորմածի ժամանակը համընկեր էր Բիւزանդական կայսրութեան եւ Սասանեան Պարսկաստանի միջեւ պատերազմներուն հետ։ Երբ Պարսիկները գրաւեցին Երուսաղէմը 614 թուականին, Յovհաննէսը մեծ օգնութիւն ուղարկեց գերիներուն փրկելու եւ աւերուածները վերակառուցելու համար։

## Վախճան եւ ժառանգութիւն
Յովհաննէս Ողորմածը վախճանեցաւ 11 Նոյեմբեր 619 թուականին Ալեքսանդրիայի մէջ։ Անիկա կարճ ժամանակ ետք սրբացուեցաւ Արեւելեան եւ Արեւմտեան եկեղեցիներէն։

## Ծանօթագրութիւններ
Չատ

**Չատ** կամ **Չատի Հանրապետութիւն** հիւսիսակեդրոնային ափրիկէի մէջ գտնուող երկիր է: Ան հիւսիսէն սահմանակից է Լիպիային, արեւելքէն՝ Սուտանին, հարաւէն՝ Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութեան, հարաւ արեւմուտքէն՝ Քամերունին եւ Նիճերիոյ, եւ արեւմուտքէն՝ Նիճերիոյ: 

## Պատմութիւն եւ բնակչութիւն
Չատի տարածքը բնակեցուած եղած է հնագոյն ժամանակներէն։ IX–XIX դարերուն գոյութիւն ունեցած են քանի մը պետութիւններ։ XIX դարու վերջէն մինչեւ 1960 թուական Չատը եղած է Ֆրանսիայի գաղութը, իսկ 1960 թուականի Օգոստոսին հռչակած է իր անկախութիւնը։ Չատի մէջ կը բնակին 140 տարբեր ժողովուրդներ եւ ազգութիւններ։ Բնակչութեան 50 %-ը պակիրմի, մպում, մապա, միմի, դապու ժողովուրդներն են։ Կան արաբներ, եւրոպական երկիրներէ ներգաղթածներ։ Բնիկները կը վարեն քոչուոր եւ կիսաքոչուոր կեանք։

Չատը ըստ 2025-ի տուեալներուն, ունի 21 միլիոն բնակիչ, որմէ 1.6 միլիոնը կը բնակի մայրաքաղաք Նճամենայի մէջ: Ան Ափրիկէի 5-րդ ամէնամեծ երկիրն է եւ 20-րդը՝ աշխարհի:

## Արուեստ
Չատի հարաւը յայտնաբերուած է Սաօ մշակոյթի (գլխաւորաբար VIII—X դարերու) յուշարձաններ՝ բնակավայրերու մնացորդներ, կենցաղային խեցեղէն, մարդկանց եւ կենդանիներու թրծակաւէ, պրոնզէ արձանիկներ։ Յատկապէս արտայայտիչ են ձեւախախտուած համաչափութիւններով մարդկային կաւէ գլուխները (գլխաւորաբար X դար)։ Գիւղական բնակավայրերը կազմուած են հողէ պատերով կամ ցանկապատով շրջափակուած, խիտ խմբաւորուած, կաւածեփ պատերով, սրածայր տանիքներով, կլոր կամ ուղղանկիւն յատակագիծով խրճիթներէն։ Քաղաքներուն մէջ տուներն ունին ներքին բակ, հարթ տանիք, շրջափակուած են ատամնաւոր պարիսպներով։ Զարգացած է ջուլհակութիւնը, ասեղնագործութիւնը, կաշեգործութիւնը, մետաղի մշակումը (նուրբ երկրաչափական զարդանախշով զէնքեր, պղինձէ եւ պրոնզէ զարդեր, արծաթի դրուագում), բրուտագործութիւնը։

Ուշագրաւ է Չատի երաժշտական մշակոյթը, որ բնակչութեան էթնիկ խայտաբղէտութեան հետեւանքով խիստ բազմազան է։ Ազգային երաժշտական գործիքներուն մէջ մեծ թիւ կը կազմեն փայտէ, կաւէ պատրաստուած թմբուկները, զանգակները։

## Ծանօթագրութիւններ
Սպանիոյ Կանանց Գործադուլ (2018)

8 Մարտ 2018-ին՝ Կանանց միջազգային օրը, սպանացի կանայք գործադուլ յայտարարեցին՝ դատապարտելու սեռական խտրականութիւնը, ընտանեկան բռնութիւնը եւ աշխատավարձի խնդիրը։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:2018ko_martxoak_8,_greba_feminista_Iru%C3%B1ean_-_Goizeko_irudiak_22.jpg|մինի|Կանանց գործադուլ, Պամպլոնա, 8 Մարտ 2018

## Նկարագրութիւն
Մասնակիցները, կանանց կազմակերպութիւններու եւ արհմիութիւններու ղեկավարութեամբ, գործադուլ յայտարարած են եւ չեն այցելած իրենց վճարովի աշխատատեղերը, յատկապէս կրթութեան ոլորտին մէջ։ Ողջ օրուայ ընթացքոին չեն կատարած տնային աշխատանք, չեն զբաղուած երեխաներու դաստիարակութեամբ։ Միաւորումները կը գնահատեն, որ գործադուլին մասնակցեած են 5 միլիոն կանայք, ընդ որուն զանգուածային ցոյցեր տեղի ունեցած են երկրի առաւել բնակեցուած քաղաքներուն մէջ։

Իրադարձութիւնը Միջազգային կանանց գործադուլի մաս կը կազմէր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կանայք
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Հայոց Համազգային Շարժում

**Հայոց Համազգային Շարժումը** (անգլերէն՝ **Armenian All-national Movement** կամ **Pan-Armenian National Movement**)**,** յապաւում՝ **ՀՀՇ** Հայաստանի մէջ գործող քաղաքական կուսակցութիւն, այժմ լուծարուած։

## Պատմութիւն
Այս կուսակցութիւնը ծնաւ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Խորհուրդին 20 փետրուար 1988-ի բանաձեւէն, որ պահանջեց Սովետական Հայաստանի հետ միաւորումը։ Անոր առաջին ցոյցերը, որոնք պահանջեցին Լեռնային Ղարաբաղի Հայաստանի հետ վերամիաւորումը, տեղի ունեցան Երեւանի մէջ 21 փետրուար 1988-ին։ Իգոր Մուրատեանի ղեկավարութեամբ անոր վարչական յանձնախումբը կազմակերպուեցաւ նոյն ամսուան մէջ, իսկ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանը միացաւ վարչական մարմնին մայիս 1988-ին։ 15 յունիս 1988-ին, Գերագոյն Խորհուրդի մէջ շարժման ներկայացուցչութեամբ, այս մարմինը ընդունեց երկու ազգային միաւորներու վերամիաւորման բանաձեւը։ ՀՀՇ-ն մասնակցեցաւ 1990 թուականի Հայաստանի Գերագոյն Խորհուրդի ընտրութիւններուն՝ ձեռք բերելով 59 տեղ խորհրդարանին մէջ։

Կուսակցութիւնը առաջադրեց Տէր-Պետրոսեանը իբրեւ իր թեկնածու 1991 թուականի Հայաստանի նախագահական ընտրութիւններուն։ Տէր-Պետրոսեանը յաղթեց ընտրութիւններուն՝ ապահովելով ձայներու 83%-ը։ Կուսակցութիւնը նորէն առաջադրեց Տէր-Պետրոսեանը իբրեւ իր թեկնածու 1996 թուականի Հայաստանի նախագահական ընտրութիւններուն, ան յաղթեց ձայներու 51.3%-ով։ Կուսակցութիւնը վերջապէս կորսնցուց իր դիրքին ու նշանակութիւնը երբ Տէր-Պետրոսեանը հրաժարական տուաւ նախագահական պաշտօնէն 1998-ին։ Կուսակցութիւնը կորսնցուց իր բոլոր ներկայացուցչութիւնը Ազգային Ժողովին մէջ 1999 թուականի Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւններէն ետք՝ կորսնցնելով 62 տեղ։

2010 թուականէն ետք՝ կուսակցութիւնը անդամ էր Եւրոպական Ազատական եւ Դեմոկրատական Կուսակցութիւններու Դաշինքին (ALDE Party)։

Կուսակցութիւնը մասնակցեցաւ 2012 թուականի Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւններուն եւ ձեռք բերաւ միայն մէկ տեղ Ազգային Ժողովին մէջ։

## Գործութնէութիւն
Յուլիս 2012-ին, կուսակցութիւնը մասնակցեցաւ Կովկասի շրջանէն ազատական կուսակցութիւններու համագումարին։ Համագումարը պարունակեց Վրաստանի Հանրապետական Կուսակցութիւնը եւ Մուսաւաթ կուսակցութիւնը։ Քննարկուեցան համատեղ տարածաշրջանային համագործակցութեան հարցեր, ինչպէս նաեւ եւրոպական կառոյցներու մէջ ինտեգրացիոյ հարցեր։

## Ծանօթագրութիւններ
Լրագրողներու Համերաշխութեան Միջազգային Օր

**Լրագրողներու համերաշխութեան միջազգային օր** (անգլ.՝ International Day of Journalists' Solidarity), լրագրողներու, լրահաղորդներու եւ թղթակիցներու համերաշխութեան միջազգային օր։ Կը տօնուի ամէն տարի՝ 8 Սեպտեմբերին, ամբողջ աշխարհին մէջ։

## Պատմութիւն եւ տօնակատարութիւն
Լրագրողներու համերաշխութեան միջազգային օրը սահմանուած է 1958 թուականին աշխարհի ամենահին եւ ամենախոշոր լրագրողական միաւորման՝ լրագրողներու միջազգային կազմակերպութեան 4-րդ համաժողովի որոշմամբ։

Այս միջազգային օրուայ կազակերպման ամսաթիւը պատահական չէ ընտրուած։ 1943 թուականի ճիշդ այդ օրը Պերլինի մէջ նացիստներու կողմէ մահապատիժի ենթարկուած է 1942 թուականի Ապրիլին Կէստապոյի մէջ ձերբակալուած Չեխոսլովակիայի լրագրող, գրական եւ թատերական քննադատ, հրապարակախօս, Չեխոսլովակիայի կոմկուսի ակտիւիստ Եուլիուս Ֆուչիկը։ Նոյնիսկ նացիստական բանտերուն մէջ Եուլիուսը մասնագիտութիւնը չէ թողած եւ հասցուցած է գրել «Ռեպորտաժ՝ օղակը պարանոցին» (չեխ․՝ Reportáž psaná na oprátce) գիրքը, որու համար 1950 թուականին յետմահու արժանացած է Խաղաղութեան միջազգային մրցանակի։

Աւանդոյթի համաձայն՝ լրագրողներու համերաշխութեան օրը ամբողջ աշխարհոին մէջ տեղի կ՚ունենան ժողովներ եւ խորհրդաժողովներ, որոնց կը մասնակցին լրագրողներ աշխարհի տարբեր երկիրներէ։ Այդ մասնագիտական համագումարներուն չորրորդ իշխանութեան ներկայացուցիչները կը կիսուին իրենց լրագրողական փորձով եւ կը նշեն իրենց միջավայրին մէջ առաւել արժանաւորներուն։

Պուլիցերեան մրցանակը, որ ԱՄՆ-ի ամենահեղինակաւոր մրցանակն է գրականութեան, ժուռնալիստիկայի, երաժշտութեան եւ թատրոնի ոլորտներուն մէջ, գրեթէ միշտ կը յանձնուի 8 Սեպտեմբերին՝ լրագրողներու համերաշխութեան միջազգային օրը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Լրագրողներու համերաշխութեան միջազգային օր
* «Անպատժութիւն ցանկ» լրագրողներու պաշտպանութեան կոմիտէ․ Երկիրներու ցանկ, ուր լրագրողներու սպանութիւնները կը մնան անպատիժ 
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Լրագրութիւն
Խաղաղութեան Համաշխարհային Օր

**Խաղաղութեան** **Համաշխարհային Օր** (անգլ.՝ World Day of Peace) կամ **Խաղաղութեան համար աղօթքի համաշխարհային օր**, կաթողիկէ եկեղեցւոյ միջազգային տօն, որու ընթացքին հաւատացեալները կոչ կ՚ընեն Աստուծոյ դադրեցնել բոլոր պատերազմները եւ խաղաղութիւն ուղարկել Երկրի վրայ գտնուող մարդոց։ Կը նշուի ամէն տարի, 1 Յունուարին՝ Սուրբ Աստուածամօր տօնակատարութեան օրը։

## Խաղաղութեան համաշխարհային օրուայ պատմութիւնը
«Խաղաղութեան համար աղօթքի համաշխարհային օրը» համեմատաբար նոր տօն է (նախ եւ առաջ կաթողիկներու համար), որ հաստատուեած է կաթոլիկ եկեղեցւոյ առաջնորդ Պօղոս 6-րդ պապի կողմէ 8 Դեկտեմբեր 1967-ին։ Քանի մը տարի այն նշուած է իւրաքանչիւր տարուայ առաջին օրը։ 17 Դեկտեմբեր 1969-ին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ժողովի «Խաղաղութեան համաշխարհային օրը» հռչակած է որպէս պաշտօնական տօն, որու ժամանակ հաւատացեալները կոչ կ՚ընեն Աստուծոյ դադրեցնել բոլոր պատերազմները եւ խաղաղութիւն տարածել երկիր մոլորակի վրայ։

«ներուր եւ խաղաղութիւն կը գտնես» այս հիմնական կարգախօսն է, որովտեղի կ՚ունենայ «խաղաղութեան համաշխարհային օրը»։ Ամէն նոր տարուայ առաջին օրը վեհափառ հայրապետը իր նախատօնական ելոյթին մէջ կը դիմէ հաւատացեալներուն՝ անոնց ուշադրութիւնը հրաւիրելով խաղաղութեան գործին մէջ բոլորի ներդրման անհրաժեշտութեան վրայ։

Պայքար աղքատութեան դէմ, Երկրի վրայ խաղաղութեան կառուցում, լարուածութեան թուլացում միջազգային եւ միջպետական յարաբերութիւններուն մէջ, մարդու իրաւունքներ եւ կանանց իրաւունքներ, տնտեսական զարգացում, ասոնք են տօնէն առաջ հաւատացեալներուն ուղղուած Հռոմի պապի ամէնամեայ ուղերձներէն քանի մը հատը։

Խաղաղութեան համաշխարհային օրը աշխատանքային չէ Վատիկանի մէջ, իսկ Պրազիլի մէջ այն կը նշուի որպէս «Եղբայրութեան համաշխարհային օր»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր