Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Մրցաշարք

մինի|Մոնաքոյի Շրջագիծը  |367x367px
**Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Մրցաշարքը** (անգլ․՝ The Monaco Grand Prix, ֆր․՝ *Grand Prix de Monaco*), «Ֆորմիւլա 1» (Formula 1 կամ  F1) աշխարհի ախոյեանութեան ծիրին մէջ տեղի ունեցող մրցաշարք (Կրան Փրի), որ կը կայանայ Մոնաքոյի Շրջագիծին (Circuit de Monaco) մէջ, Մայիս ամսուան վերջաւորութեան եւ կամ Յունիսի սկիզբներուն։

## Պատմական Ակնարկ
ձախից|մինի|14 Ապրիլ, 1929-ին Մոնաքօ, Սթերլիհ եւ իր Մազերաթի ինքնաշարժը:
Մոնաքոյի աշխարհի ախոյեանութեան առաջին մրցաշարքը տեղի կ'ունենայ 14 Ապրիլ 1929-ին, Իշխան Լուի Բ․-ի գահակալութեան ընթացքին։ Կազմակերպողն էր Անթոնի Նոկես։ Մրցաշարքը նախակարապետն է ներկայ Համաշխարհային Ախոյեանութեան եւ 1933-ին կ'ընդգրկուի Միջազգային Մրցաշարքերու ցուցակին մէջ «Ինքնաշարժներու Ճանչցուած Ակումբներու Միջազգային Միութեան» (*Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus (AIACR))* կողմէ։ Նոյն տարին մրցաշարքը մաս կը կազմէ Եւրոպայի Ախոյեանութեան, իսկ 1950-ին մաս կը կազմէ Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան։մինի|Լուի Շիրոն, 19301945 եւ 1947 թուականներուն մրցաշարքը տեղի չ'ունենար տնտեսական տագնապներու պատճառով։

1946-ին մրցաշարքը կը սահմանուի Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան կողմէ (*Fédération Internationale de l'Automobile* (FIA)), որ «Ինքնաշարժի ճանչցուած Ակումբներու Միջազգային Միութեան» *(AIACR)* յաջորդն է։

1948-ին, այս նախագիծին մէջ կայացած մրցաշարքին ապագայ ախոյեան Նինօ Ֆարինա դափնեկիր կը հանդիսանայ։ Ան կը վարէր «Մազերաթի 4 Սի Էլ» (*Maserati 4CL*) մակնիշի ինքնաշարժ։

### Նորագոյն շրջան
1949-ին մրցաշարքը տեղի չ'ունենար Իշխան Լուի Բ․ի մահուան պատճառով, իսկ յաջորդ տարին մաս կը կազմէ նորաստեղծ «Ֆորմիւլա 1* Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան» *(Formula One World Drivers' Championship*)։

1950-ին Ֆորմիւլա 1 - Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան մրցաշարքին, ինչպէս նաեւ յաջորդող հինգ տարիներուն ախոյեան կը հանդիսանայ Խուան Մանուէլ Ֆանճիօ *Juan Manuel Fangio*։ Իսկ երրորդ դիրքը կ'ապահովէ 51 տարեկան Լուի Շիրոն (*Louis Chiron)*։մինի|1996-ի մրցաշարք*Ֆորմիւլա 1(Մէկ)․- Ինքնաշարժներու մրցաշարք, հաստատուած Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան կողմէ (Fédération Internationale de l'Automobile (FIA․ անգլ․՝ International Automobile Federation) (ծանօթ նաեւ որպէս Formula 1 կամ  F1 *'-*'  անգլ․՝ FIA Formula One World Championship․ Formula 1 եւ  F1))։*

### Ժամանակակից շրջան
Ժամանակակից շրջանը կը յատկանշուի տխուր եղելութիւններով։ 

1994-ին, Մոնաքոյի մրցաշարքին շրջագիծին փապուղիին մէջ աւստրիացի Քարլ Ուենտլինկըր արկածի մը կը հանդիպի եւ մահաքունի մէջ կ'իյնայ կորսնցնելով ախոյեանութիւնը։ Մայքըլ Շումախըր յաղթական կը հանդիսանայ։ Իսկ նոյն տարին Իմոլայի (Իտալիա) մրցաշարքին Ռոլան Րածընպերկըր եւ Այրթոն Սենա կը մահանան երբ իրենց վարած ինքնաշարժները իրարու կը բախին։ 

Պսակաձեւ Ժահրին պատճառով 2020-ին Մոնաքոյի մրցաշարքը կ'առկախուի։ 2021-ի մրցաշարքին յաղթական կը հանդիսանայ Մաքս Վերսթափենը (*Max Verstappen)*։

## Մոնաքոյի Շրջագիծը (մրցաշարքին ուղին)
*Տե՛ս հիմնական յօդուածը՝ [[Մոնաքոյի Շրջագիծը]]*

## Յիշարժան Եղելութիւններ՝ Մոնաքոյի Մրցաշարքէն
1963-1969 տարիներուն հինգ մրցաշարքերուն ախոյեան՝ Կրահամ Հիլ (*Graham Hill)* կ'անուանուի «Պարոն Մոնաքօ» եւ «Մոնաքոյի Թագաւոր»։

1975 եւ 1976 թուականներուն, Նիքի Լաուտա երկու յաջորդական յաղթանակներ կ'արձանագրէ։

1984-էն մինչեւ 1993 կայացած տասը մրցաշարքերուն Ալեն Փրոսթ եւ Այրոն Սենա փոխն ի փոխ ախոյեաններ կը հանդիսանան (Փրոսթ՝ 4, իսկ Սենա 6)։ Սենան կը կոչեն «Մոնաքոյի թագաւոր» իր տարած վեց յաղթանակներուն համար, որոնցմէ հինգը՝ յաջորդական։

1994-ին Մայքըլ Շումախըր առաջին անգամ ախոյեան կը հռչակուի։

2001-ին Մայքըլ Շումախըր իր հինգերորդ եւ վերջին յաղթանակը կ'արձանագրէ։

Մրցաշարքին պատմութեան մէջ, քղանցքի դասաւորման (Q3) ամէնէն արագը կը հանդիսանայ Լուիս Համիլթոն՝ 1:10.166 (2019)։ 

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Louis Chiron at the 1931 Monaco Grand Prix.jpg|Լուի Շիրօն, յաղթական, 1931
Պատկեր:Tazio Nuvolari vainqueur du GP de Monaco 1932 (à la tribune au côté du Prince).jpg|Թածիօ Նուվոլարի, յաղթական, կանգնած Մոնաքոյի Խշխանապետին կողքին, 1932
Պատկեր:Grand Prix de Monaco 1933, Varzi devant Nuvolari le long du port.jpg|Վայրկենական նկար՝ 1933․ մրցաշարքին յաղթական Վարծի Նուվոլարիին առջեւն է
Պատկեր:Grand Prix automobile de Monaco 1934, devant le quai de plaisance.jpg|1934. Մոնաքոյի մրցաշարքի ուղին կ'անցնի նաւահանգիստէն
Պատկեր:Luigi Fagioli, vainqueur du Grand Prix de Monaco 1935.jpg|Լուիճի Ֆաճիոլի յաղթանակը, 1935
Պատկեր:1936-04-13 Grand Prix de Monaco au virage du quai de plaisance - ordre Sommer, Caracciola et Rosemeyer.jpg|13 Ապրիլ, 1936․ նկարին մէջ երկրորդը՝ Քարաքիոլա յաղթական կը հանդիսանայ
Պատկեր:Grand Prix de Monaco 1937, G. à D. von Brauchitsch, Rainier II, Caracciola et Christian Kautz.jpg|1937․ ձախէն աջ՝ յաղթական Վոն Պռաոռիչ, Ռենիէ Բ․ իշխանապետ, Քարաքիոլա եւ Քրիստիան Կոծ
Պատկեր:Graham Hill au Grand Prix de Monaco 1966.jpg|1966․ յաղթական Կրահամ Հիլ
Պատկեր:Monaco 1975 - Niky Lauda.png|1975․ յաղթական Նիքի Լաուտա
Պատկեր:Monaco 1977 - Jody Scheckter.jpg|1977․ յաղթական Ճոտի Շեքթըր
Պատկեր:Monaco 1978 - Patrick Depailler.jpg|1978․ յաղթական Ափաթրիք Տեփայէ
Պատկեր:Jody Scheckter during the 1979 Monaco Grand Prix.jpg|1979․ յաղթական Ճոտի Ծեքթըր
Պատկեր:Reutemann cover 1981.jpg|1980․ յաղթական Քարլոս Ռոյթման
Պատկեր:Ferrari 126 CK.jpg|1981․ յաղթական Ժիլ Վիլնով (պաստառին նկարը) եւ Ֆերարի 126 CK
Պատկեր:Patrese at 1982 Dutch Grand Prix crop.jpg|1982․ յաղթական Ռիքարտօ Փաթրեզէ
Պատկեր:Anefo 933-1302 Huub Rothengatter, Alain Prost, Niki Lauda 29.10.1984 (cropped).jpg|1984, 1985, 1986 եւ 1988-ի յաղթական Ալան Փրոսթ․ աջին՝ Նիքի Լաուտա, նկար՝ 1984
Պատկեր:Senna 1992 Monaco cropped.jpg|1987,1989,1990,1991,1992 եւ 1993 տարիներու յաղթական Այրթոն Սենա
Պատկեր:Michael Schumacher 1992 Monaco (2).jpg|1994, 1995, 1997, 1999 եւ 2001 տարիներու յաղթական Մայքյըլ Շումախըր
Պատկեր:Kimi Raikkonen 2005 USA.jpg|alt=2005-ի յաղթական Քիմի Ռայքոնըն|2005-ի յաղթական Քիմի Ռաիքոնեն
Պատկեր:FernandoAlonso Monaco2006.jpg|2006 եւ 2007 տարիներու յաղթական Ֆերնանտօ Ալոնսօ
Պատկեր:2011 Monaco GP Sebastien (cropped).jpg|2011-ի յաղթական Սեպասթեան Վեթել
Պատկեր:F1 Webber Rosberg final lap Monaco 2012.png|2012․ յաղթական Վեպեր Ռոզպերկ եչկրորդ ինքնաշարժն է, կը հետեւի Նիքօ Ռոզպերկին յաղթական 2013, 2014 եւ 2015-ի մրցաշարքերուն
Պատկեր:Monaco 2015 podium.jpg|2015-ի յաղթական Նիքօ Ռոզպերկ  (յաղթական նաեւ 2013, 2014), աջին՝ Լուիս Համիլթոն
Պատկեր:Hamilton - 2016 Monaco GP 02.jpg|2016․ յաղթական Լուիս Համիլթոն (յաղթած է նաեւ 2019-ին)
Պատկեր:Hamilton - 2016 Monaco GP 02.jpg|2017․ յաղթական Սեպասթեան Վեթել
Պատկեր:Daniel Ricciardo in the rain at Monaco (27333180403).jpg|2018․ յաղթական Տանիէլ Ռիքիարտօ
Պատկեր:Max Verstappen (Austin 2021).jpg|2021- յաղթական Մաքս Վերսթափեն
Պատկեր:"S" da Piscina (3531782970).jpg|Մոնթէ Քարլօ․ յստակ կ՛ երեւի Մոնաքոյի Շրցագիծին մէկ բաժինը՝ Լողարան (Piscine)


           

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Ֆորմիւլա 1
# Նելսոն Փիքէ
# Ալան Փրոսթ
# Միքայէկ Շումահեր
# Այրթոն Սենա
# Ռոլան Րածենպերկըր
# Կրահամ Հիլ
# Լուի Շիրոն
# Խուան Մանուէլ Ֆանճիօ
Ստորոգութիւն:Ինքնաշարժներու Մրցաշարք
Ստորոգութիւն:Ինքնա
Ստորոգութիւն:Ինքնաշարժներու համաշխարհային մրցաշարքներրցաշարք
Ստորոգութիւն:Ինքնաշարժներու ախոյեանութեան մրցաշարքներ