open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մասիս (թերթ, Պէյրութ)

**Մասիս**, կրօնական, հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Կիլիկիոյ Տան Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1947-1983, 1988-1995 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Յարութիւն Թէքէեան (1947), Ռաւոսյէլվրդ Պայան, Մեսրոպ Թերզեան, Վարդան Թէքէեան եւ Անդրանիկ Կռանեան (1973 թուականէն)։

Մեծ տեղ յատկացուցած է սփիւռքահայ համայնքներու, հայրենիքի, ինչպէս նաեւ Մխիթարեան միաբանութեան կրթական, մշակութային ու կրօնական կեանքին, լուսաբանած միջազգային կեանքը։ Քարոզած հայ քաղաքական կուսակցութիւններու համերաշխութիւն։ Յոդուածներ տպագրած է  Սիամանթոյի, Դանիէլ Վարուժանի, Միսաք Մեծարենցի, Սայաթ-Նովայի, Աւետիք Իսահակեանի, Պարոյր Սեւակի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Սարմէնի, Ազատ Վշտունիի, Գէորգ Էմինի եւ այլոց մասին, եղած այդ հեղինակներու, ինչպէս նաեւ ֆրանսական, իտալական եւ եւրոպական այլ գրողներու ստեղծագործութիւններ։

Ունեցած է բժշկական բաժին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Մասիս (թերթ, Փասատինա)

**Մասիս**, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Կը հրատարակուի 1980-էն  Փասատինայի մէջ, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ հայերէն եւ անգլերէն։ Կը հանդիսանայ պաշտօնական օրգան Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանին։

## Արտագին յղումներ
Պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Ոսկեպտղի, Ժորի (Խարմա)

մինի|300x300փքս
**Ոսկեպտղին, Ժորին,**  կ'անուանուի նաեւ «Ճափոնի ծիրան»: Կ'աճի Չինաստանի մէջ: Անոր ծառը կը կոչուի Kaki-ի ծառ: Անոր մշակումը Միջերկրականի ափերուն` արդի ժամանակաշրջանին կը պատկանի:

## Տեսակներ
Ժորիին տեսակները շատ են. կայ *Ֆույու*ն (Fuyu), որ հարուստ է խէժով եւ աղաղով (tannin), հետեւաբար նախընտրելի է զայն սպառել, երբ պտուղը ամբողջութեամբ կը հասուննայ, կը քաղցրանայ, կը կակուղնայ եւ կը նուազին անոր դառնութիւնն ու կպչունութիւնը: Կայ ժորիի այլ տեսակ մը` Persimmon-ը, որ աւելի նուազ բնաթելեր կը պարունակէ եւ նուազ դառն է, հետեւաբար կարելի է զայն սպառել, երբ կիսովին հասուն է:

## Պարունակութիւն

* ժորիի իւրաքանչիւր պտուղ կը պարունակէ ութ կուտի հատիկ: 
* ժորիին քաղցր համը արդիւնքն է անոր կլիւսիտներով կամ շաքարով հարուստ ըլլալուն: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 15 կրամ կլիւսիտներ: 
* ժորին աղքատ է բնական կիտրոնաթթուներէ` 100 կրամ ժորին կը պարունակէ միայն 300 միլլիկրամ կիտրոնաթթու:
* Իւրաքանչիւր ժորի կը պարունակէ հաւասար քանակութեամբ ֆրուքթոզեւկլուքոզ: Այս իսկ պատճառով անիկա հարուստ է ուժականութեամբ:
* Իւրաքանչիւր 100 կրամ ժորի կը պարունակէ 60 քիլոքալորի:
* Հասուն ժորին աղիքները կը կակուղցնէ, որովհետեւ հարուստ է բնաթելերով: Հետեւաբար շատ լաւ դարման է պնդութիւն ունեցողներուն: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 2.5 կրամ բնաթել:
* Ժորին մուգ նարնջագոյն է, եւ այս փաստ է, որ հարուստ է բնական թոյրով եւ կենսանիւթ Ա.ի նախատեսակով` քարոթինով: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 1.4-էն 3 միլլիկրամ քարոթին:
* Ժորին հարուստ է նաեւ քարոթինով, կը պարունակէ նաեւ լիքոպին եւ զանթին տարրերը, որոնք հականեխիչ տարրեր են, որոնք մարմինը կը պաշտպանեն ազատ արձակուած տարրերու  վնասներէն, հետեւաբար երիտասարդ կը պահեն մարմինը:
* Ժորին կը պարունակէ նաեւ կենսանիւթ Սէ., որ նաեւ հականեխիչ տարր մըն է: 100 կրամ ժորին կը պարունակէ 7 միլլիկրամ կենսանիւթ Սէ.: Որքան ժորին հասունանայ, այնքան կենսանիւթ Սէ.-ի քանակը կ'աւելնայ:
* Ժորին կը պարունակէ նաեւ հանքային աղեր, որոնց ընդամէնը հաւասար է 700 միլլիկրամի` իւրաքանչիւր 100 կրամ ժորիի մէջ: Հանքային աղերու տեսակներն են` փոթասիոմը, քալսիոմը եւ ֆոսֆորը:

## Պատկերասրահ

File:Diospyros_lotus_02.jpg|The fruit of date-plum.
File:K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_meyveli_Trabzon_hurmas%C4%B1.JPG|The leaves of date-plum.
File:Diospyros_lotus1.jpg|The trunk of date-plum.
File:Diospyros lotus in my town.jpg|
File:Diospyros lotus-1.jpg|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Յովհաննէս Մարդ

**Յովհաննէս Մարդ** (բուն անունով՝ Յովհաննէս Մարգարեան, ), բանաստեղծ եւ թարգմանիչ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իրանի Թաւրիզի քաղաքին մօտ գտնուող Մուժումպար գիւղին մէջ: Նախնական կրթութիւնը սկսած է առնել ծննդավայրին մէջ, ապա փոքր տարիքէն ընտանիքին հետ միասին տեղափոխուած է Թիֆլիս:

## Գործունէութիւն
Գրական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1912 թուականին, Մ. Էփրիկեանի խմբագրած «Պատանի» հանդէսին մէջ:

Երիտասարդ տարիքին վերադարձած է Թաւրիզ, ուր շարունակած է զբաղիլ գրական գործունէութեամբ։

#### Բանաստեղծութիւններ
Բազմաթիւ բանաստեղծութիւններ հրատարակած է զանազան մամուլներու մէջ. անոր առաջին բանաստեղծութիւններու ժողովածուն՝ «Զուլալ երգեր» խորագրով առաջին անգամ լոյս տեսած է 1946 թուականին:

Ան իր բանաստեղծութիւններէն շատերը ստորագրած է Յովհաննէս Մարդ գրչանունով:

#### Թարգմանութիւններ
Գրական գործունէութեան կողքին Յովհաննէս Մարդ զբաղած է նաեւ թարգմանական աշխատանքով. «Հարազատ Էջեր» խորագրով հրատարակած է աշխարհի շատ մը բանաստեղծներու գործերը ընդգրկող թարգմանական աշխատութիւն մը, որուն յաջորդած է «Ճշմարտարան» խորագրեալ ժողովածուն, ուր բանաստեղծը թարգմանած է շատ մը յայտնի պարսիկ բանաստեղծներու գործերը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հնդկացորեն

մինի|աջից|Հնդկացորեն

**Հնդկացորենը** ընդեղէններու խումբին կը պատկանի:

### Տարածում
Մեծ քանակութեամբ հնդկացորեն կը սպառեն Մեծն Բրիտանիոյ եւ Արեւելեան Եւրոպայի երկիրները: Բոլոր ընդեղէններուն պէս, հնդկացորենը սննդարար եւ առողջապահական յատկութիւններ ունի եւ մարմինը հեռու կը պահէ զանազան հիւանդութիւններէ: Հնդկացորենը կը յատկանշուի սուր, բայց համեղ յատկութեամբ:

### Օգտակարութիւն
մինի|ձախից|Հնդկացորենի արտ՝ Շիրակի դաշտին մէջ
* Հնդկացորենը ուժականութիւն կը հայթայթէ մարմինին, որովհետեւ կը պարունակէ մեծ քանակութեամբ ոսլայ կամ նշահ: 
* Անիկա երակները կը մաքրէ: 
* Կը պայքարի սրտանօթային հիւանդութիւններու եւ երակներու խցանման դէմ: 
* Կը բուժէ արեան գերճնշումը:
* Հնդկացորենը կը պարունակէ սննդական զանազան տարրեր, որոնցմէ են կենսանիւթեր` Պէ-քոմփլեքսը, կարգ մը հանքայիններ, ինչպէս` պղինձ, մակնեզիոմ, ֆոսֆոր եւ փոթասիոմ: Մակնեզիոմը այն հանքայիններէն է, որ օգտակար է մարսողութեան: Իսկ Պէ-քոմփլեքսը օգտակար է ջղային համակարգի առողջութեան պահպանման համար:
* Հնդկացորենի սպառումը դէմ կը դնէ ընկճուածութեան եւ կ'օգնէ տրամադրութեան բարելաւման:
* Անիկա նաեւ օգտակար է կնոջ համար` յղութեան շրջանին, դաշտանի եւ դաշտանադադարի ընթացքին:
* Կ'օգնէ նաեւ պայքարելու ոսկրափտութեան դէմ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Մարմնային Լեզու

մինի|264x264փքս
**Մարմնային Լեզու, (Body Language),** Ժամանակակից արհեստագիտութեան ընձեռած հաղորդակցութեան միջոցներու կողքին, մարդոց դէմքի արտայայտութիւնը, շարժուձեւերը, կեցուածքը, ձայնին թոնը հաղորդակցութեան ազդու միջոցներ են, առանց որոնց բան մը պակաս կ'ըլլայ մարդկային յարաբերութիւններուն մէջ:

Ոչ խօսքային նշանները կամ մարմնային լեզուն, որ ֆիզիքական վարքի, արտայայտութիւններու եւ ընդհանրապէս վարքագիծի գործածութիւնն է, անբառացի (nonverbal) հաղորդակցութեան համար յաճախ կը կատարուի ոչ թէ գիտակցաբար, այլ՝ բնազդաբար:

Բոլոր ոչ խօսքային վարքագիծերը` մարդոց կատարած շարժուձեւերը, կեցուածքը, ձայնի թոնը եւ տեսողական հաղորդակցութեան չափը ուժեղ պատգամներ կ'ուղարկեն:

### Անբառացի Հաղորդակցութեան Տեսակները
**Դէմքի արտայայտութիւններ**  

Մարդուն դէմքը չափազանց արտայայտիչ է, կրնայ դրսեւորել անթիւ յոյզեր` առանց որեւէ բառ ըսելու: Եւ, ի տարբերութիւն ոչ անբառացի հաղորդակցութեան որոշ ձեւերու, դէմքի արտայայտութիւնները ընդհանուր են: Երջանկութեան, տխրութեան, զայրոյթի, զարմանքի, վախի եւ զզուանքի դէմքի արտայայտութիւնները տարբեր մշակոյթներուն մէջ նոյնն են:

**Մարմնի շարժում եւ կեցուածք**

Անբառացի  հաղորդակցութեան այս տեսակը կը ներառէ մարդոց կեցուածքը, ընթացքը եւ կատարած նուրբ շարժումները, որոնք կ'ազդեն խօսակիցին վրայ եւ մեծ տեղեկութիւն կը հաղորդեն աշխարհին: 

**Շարժուձեւեր**

Շարժուձեւերը հիւսուած են մարդոց առօրեայ կեանքին հիւսուածքին մէջ: Մարդիկ կրնան թափահարել, ցոյց տալ, նշան տալ կամ գործածել իրենց ձեռքերը վիճելու կամ բացատրելու ատեն` յաճախ արտայայտուելով շարժուձեւերով` առանց մտածելու: Այդուհանդերձ, որոշ շարժուձեւերու նշանակութիւնը կրնայ շատ տարբեր ըլլալ զանազան մշակոյթներու մէջ: Թէեւ, օրինակ, ձեռքով կատարուած «օքէյ» նշանը սովորաբար դրական ուղերձ կը հաղորդէ անգլիախօս երկիրներու մէջ, անիկա կը նկատուի  վիրաւորական՝ Գերմանիոյ, Ռուսիոյ եւ Պրազիլի մէջ: 

**Աչքի հաղորդակցութիւն**

Քանի որ տեսողական զգայարանը գերիշխող է մարդոց մեծամասնութեան համար, աչքի հաղորդակցութիւնը անբառացի կապի յատկապէս կարեւոր տեսակ է: Ոեւէ մէկուն ուղղուած նայուածքը կրնայ շատ բաներ յայտնել, ներառեալ` հետաքրքրութիւնը, քնքշութիւնը, թշնամանքը կամ գրաւչութիւնը: Աչքի հաղորդակցութիւնը  նոյնպէս կարեւոր է զրոյցի հոսքը պահպանելու եւ խօսակիցին հետաքրքրութիւնն ու արձագանգը չափելու համար:

**Հպում**

Մարդիկ շատ յաճախ կը հաղորդակցին հպումի միջոցով: Տարբեր պատգամներ կրնայ փոխանցել թեթեւ ձեռնուիլը, ջերմ գրկախառնուիլը, թեւը սեղմելը եւ գլուխը շոյելը:

**Տարածութիւն**

Զրոյցի ընթացքին իւրաքանչիւր անհատ ունի ֆիզիքական տարածքի կարիք, թէեւ այդ կարիքը կը տարբերի` կախեալ մշակոյթէն, իրավիճակէն եւ յարաբերութիւններու մտերմութենէն: Մարդիկ կրնան գործածել ֆիզիքական տարածութիւնը բազմաթիւ տարբեր անբառացի պատգամներ հաղորդելու համար, ներառեալ մտերմութեան եւ սիրոյ, կռուազանութեան կամ գերակայութեան ազդանշանները:

**Ձայն**

Ասիկա միայն այն չէ, թէ մարդիկ ի՛նչ կ'ըսեն, այլ այն, թէ ինչպէ՛ս կ'ըսեն: Մարդիկ երբ խօսին, իրենց խօսքերը լսելէ բացի այլ մարդիկ «կը կարդան» իրենց ձայները:

Ձայնին թոնը կրնայ ցոյց տալ հեգնանք, զայրոյթ, ջերմութիւն կամ վստահութիւն:
## Ծանօթագրութիւններ
Օթթօպոթ» Մարդամեքենայ Առաքիչներ

**«Օթթօպոթ» Մարդամեքենայ Առաքիչները,** քառանիւ ինքնավար մարդամեքենաներ են, զորս Ամերիկեան «Օթթօնոմի» ընկերութիւնը Սինսինաթիի (Հիւսիսային Քենթաքի) օդակայանին մէջ գործարկած է ապրանքներու առաքման համար:

## Օգտագործում
«Օթթօպոթ» քառանիւ մարդամեքենայէն առաքում ստանալու համար, ճամբորդը պէտք է տեղադրէ յատուկ բջիջային յաւելուած մը, որուն միջոցով կարելի է ապսպրել սննդամթերքներ, ըմպելիք եւ յուշանուէրներ, որոնք կը վաճառուին օդակայանին քանի մը խանութներուն մէջ: Ապսպրանքը ստանալով` խանութներուն վաճառողները ապրանքները կը տեղաւորեն մարդամեքենային  բեռնախցիկին մէջ եւ զայն կը ճամբեն դէպի ապսպրողը:

Օդակայանին սրահին մէջ «Օթթօպոթ»ը կը կողմնորոշուի տարածութեան մէջ` զանազան համակարգերու օգնութեամբ: Խօսքը «Պլութութ»-փարոսներու, «Ուայ-Ֆայ» ազդանշաններու եւ սրահին մէջ ցրուած «Քիւ.Առ» օրինակարգերու մասին է:

Յաճախորդը իրական ժամանակին մէջ կը տեսնէ մարդամեքենային գտնուելու վայրը եւ կը ստանայ լրացուցիչ տեղեկութիւն, երբ մեքենան արդէն մօտեցած է: Այնուհետեւ գնորդը յաւելուածով «Քիւ.Առ» օրինակարգը կը մօտեցնէ առաքիչին «սքենըր»ին, իսկ ասիկա, ի պատասխան, կը բանայ ծածկը, որպէսզի հոնկէ կարելի ըլլայ առնել ապրանքները:

Առաքման համակարգը ներկայ տեսքով ստեղծուած է` նկատի առնելով գնորդներու արձագանգները նախագիծին մասին, որ  իրականացուած էր նոյն օդակայանին մէջ, շուրջ տարի մը առաջ: Ծառայութիւնը կը շարունակէ հաւաքել նոր յաճախորդներու արձագանգները` անհրաժեշտութեան պարագային իր աշխատանքը հետագային կատարելագործելու նպատակով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարդամեքենաներ
Կարմրախտ-Շառագոյն Տենդ

մինի
**Կարմրախտ-Շառագոյն Տենդ** (scarlet fever), Կարմրախտը կամ շառագոյն տենդը (scarlet fever) մանկական հիւանդութիւն մըն է, սակայն անիկա կրնայ պատահիլ ոեւէ անձի եւ որեւէ մէկ տարիքի: Անիկա կը յատկանշուի կոկորդի բորբոքումով եւ մորթային ցանով (rash):

## Ախտանշաններ
Կարմրախտին յարուցիչը մանրէ մըն է, որ կը կոչուի group A beta hemolytic streptococcus (GABS):

Կարմրախտի  ախտանշաններն են.
մինի|ձախից
* ջերմութիւն,
* կոկորդի ցաւ,
* կլլելու դժուարութիւն,
* կոկորդի եւ նշիկներու կարմրագոյն կէտաւորում,
* վիզի աւշագեղձերու ծաւալում:

Անոր նախանշաններն են.

* մարմնական ընդհանուր ցաւ,
* գլխացաւ,
* ստամոքսի ցաւ,
* նողկանք,
* փսխունք:
մինի|ձախից
Կարմրախտի ամէնէն յատկանշական ախտանշանն է մորթի կարծր կարմիր եւ տարածուն բշտիկաւոր ցանը, որ կը նմանի աւազաթուղթի (sand paper): Մորթի ցանը կը յայտնուի ջերմէն 24 ժամ ետք: Ցանը կը յայտնուի նախ փորին եւ կուրծքին վրայ, ապա` ամբողջ մարմինին վրայ: Անիկա առաւելաբար կը տեսնուի մարմինի ծալքերու մէջ, մասնաւորապէս`  աճուկի (groin), անութի (armpit) եւ  արմուկի (elbow creases): Մորթացանին հետ կրնայ պատահիլ նաեւ քերուըտուք: Ցանը կ'անհետանայ 7-10 օրերու ընթացքին եւ վերջաւորութեան մորթը կը կեղուըուի (peel) առանց որեւէ մէկ հետք ձգելու:

Վերոնշեալ ախտանշաններէն ետք լեզուին վրայ կը տեսնուին կարմիր կէտեր, որոնք կը գրաւեն ամբողջ լեզուին մակերեսը: Լեզուն կ'ունենայ ելակի երեւոյթ եւ անոր համար կը կոչուի ելակալեզու (strawberry tongue): Այս կարմրագոյն կէտերը քանի մը օր ետք կ'անհետանան:
մինի|աջից
##### Տարածում
Կարմրախտը փոխանցիկ հիւանդութիւն մըն է: Անոր յարուցիչ մանրէները կը փոխանցուին հիւանդին քթահոսքին եւ կոկորդի հեղուկին միջոցով, մասնաւորաբար` հազալով, խնչելով, թքելով եւ փռնգտալով: Փոխանցումը առաւելաբար տեղի կ'ունենայ` մորթի ցանի եւ ջերմի ընթացքին, ինչպէս նաեւ` ջերմի անհետանացումին յաջորդող 12-24 ժամերուն ընթացքին:

Անոր թխսաւորման ժամանակաշրջանը 12 ժամէն մինչեւ 7 օր է:

Կարմրախտի բորբոքումը կրնայ տարածուիլ կոկորդի յարակից բաժինները, մասնաւորապէս` միջին ականջը, դէմքի խոռոչները (sinuses) եւ թոքերը` յառաջացնելով միջին ականջի բորբոքում (otitis media), դէմքի խոռոչներու բորբոքում (sinusitis) եւ թոքատապ (pneumonia): Չդարմանուած կարմրախտի պարագային կրնայ տեղի ունենալ յօդացաւային ջերմութիւն (rheumatic fever) եւ երիկամներու բորբոքում:

### Ախտաճանաչում եւ Դարմանում
Կարմրախտի ախտաճանաչումը  բացայայտ է կոկորդի եւ մորթի ախտաբանական երեւոյթով: Սակայն կատարուելու է կոկորդի խլնաթաղանթի կոկորդաջնջան (throat swab) եւ կոկորդէն վերցուած խլնահեղուկի մշակում (culture):

Կարմրախտը կը դարմանուի հակամանրէական դեղերով 7-10 օրերու ընթացքին: Հիւանդին տրուելու է առատ հեղուկ եւ սննդառական հեղուկային կերակուրներ: Հիւանդին եղունգները պէտք է կարճ պահել, որպէսզի քերուըտուքի պատճառով ան չքերէ իր ախտահարուած մորթը եւ մորթային երկրորդական բորբոքում տեղի չունենայ:

###### Կանխազգուշական միջոցներ
Կարմրախտէ վարակուող հիւանդին շուրջը գտնուողները

* Պէտք չէ գործածեն հիւանդին գործածած իրեղէնները, յատկապէս` դգալ, պատառաքաղ, պնակ, անձեռոց, անկողին եւ բարձ:
* Ձեռքերը օճառով եւ ջուրով լաւ լուալու են, ամէն անգամ որ մօտենան հիւանդին:
* Հիւանդին շատ չմօտենան եւ յաճախ չայցելեն անոր:

Կարմրախտը պատուաստ չունի:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Առողջապահական
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Մարաշ (ամսագիր)

**«Մարաշ»**, երկամսեայ տեղեկատու պարբերաթերթ, Մարաշի Հայրենակցական Միութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1954-1966 թուականներուն, Պույէնոս Այրեսի մէջ, հայերէն եւ սպաներէն։ խմբագիր՝ Ս. Չալեան։ Լուսաբանած է Հարաւային Ամերիկայի երկիրներուն մէջ բնակութիւն հաստատած մարաշցիներու մշակութային, կրթական եւ երիտասարդական կեանքը։ Կոչ ըրած է հանգանակութեամբ կրթական ֆոնտ ստեղծել Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներուն մէջ ապրող հայ երիտասարդներու համար։ «Հայրենի աշխարհ» խորագրով ներկայացուցած է Հայաստանի մշակութային ու տնտեսական կեանքը, տպագրած հայրենիք ներգաղթած մարաշցիներու նամակները, հրապարակած Մարաշի անցեալին ու ներկային վերաբերող յուշեր, ականատեսներու նկարագրութիւններ, ուսումնասիրութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Մարզիկ (ամսագիր)

**Մարզիկ**, մարզական ամսաթերթ, ՀՄԸՄ կեդրոնական վարչութեան հրատարակութիւն։

Լոյս կը տեսնէ Փետրուար 1980-էն։ Խմբագիրներ՝ 1980-1990 թուականներուն՝ Յարութիւն Գեղարդ (Գազանճեան), Վարդգէս Տէր-Կարապետեան, Վարուժան Մուրատեան, Գրիգոր Սուքիասեան, Երուանդ Տէմիրճեան, Կարօ Թիւթիւնճեան, Յովհաննէս Տէր-Յարութիւնեան, 1990-1994 թուականներուն՝ Սիսաք Արզումանեան, Պատրիկ Կիւլպենկեան, Վարուժան Մուրայեան, Կարօ Աբրահամեան, Զաւէն Գասապեան, Բիւզանդ եւ Զաւէն Թորիկեաններ, 1995 թուականէն՝ Վիգէն Աւագեան։

Կը հրատարակէ նիւթեր ՀՄԸՄ պատմութեան, անոր մասնաճիւղերու մարզական գործունէութեան վերաբերեալ, կը մեկնաբանէ Հայաստանի եւ միջազգային մարզական անցուդարձը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ճռաքաղ

**«Ճռաքաղ»**, բանասիրական, կրօնական երկշաբաթաթերթ, ապա 4 ամսագիր (1860)։ Լոյս տեսած է 1853-1962 թուականներուն, Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Մ․ Մսէրեան եւ Զ․ Մսէրեան։

Հակադրուած է «Հիւսիսափայլ»-ին լեզուի, կրօնի ու եկեղեցւոյ, լուսաւորութեան հարցերուն։

Զետեղելով կրօնական ճառեր ու քարոզներ, ծանօթացնելով հայ եկեղեցւոյ ծէսերուն ու աւանդութիւններուն՝ փորձած է հոգեւոր դաստիարակութիւն տալ ընթերցողներուն։ Տպագրած է հատուածներ հայ մատենագիրներու ու պատմիչներու գործերէն, պատմական ակնարկներ, զրոյցներ, տեղեկութիւններ գիտական յայտնագործութիւններու մասին, նիւթեր Ռուսաստանի պատմութեան վերաբերեալ։

Գրական բաժինը ներկայացուցած է Մսէրեաններու, Սեեադի (Պ․ Մադաթեան), Ե․ Սահակեանի, Լազարեան ճեմարանի սաներու բանաստեղծութիւնները։ Ամսագրի լեզուն հիմնականին գրաբար էր։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Մարմարա (թերթ)

**Մարմարա**, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1940 թուականէն, Սթամպուլի մէջ։ Արտօնատէր-խմբագրապետ՝ Պ. Զոպեան (սկզբնական շրջանին՝ Շամլեան), խմբագիրներ՝ Պ. Զոպեան, Ս. Շամլեանն, Է. Սիմքեշեան, Կ. Մուրադեան, Ռ. Հատտեճեան (1967 թուականէն)։

## Ուղղուածութիւնը
Լայն տեղ կը յատկացնէ Թուրքիոյ ներքաղաքական կեանքին մէջ՝ որպէս աղբիւր, օգտագործելով թրքական մամուլի նիւթերը։ Պոլսահայ գաղութի կեանքը կը ներկայացնէ եկեղեցական, դպրոցական, մշակութային իրադարձութիւններու վերաբերեալ տեղեկութիւններով։ Կը տպագրէ հայագիտական յօդուածներ, գրական ստեղծագործութիւններ եւ այլն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Մարտ (ամսագիր)

**«Մարտ»**, քաղաքական ամսաթերթ։ Վերակազմեալ հնչակեան կուսակցութեան պաշտօնական հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1897-1901 թուականներուն, Լոնտոնի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Արփիարեան։ Նպատակն էր միաւորել արեւմտահայ ազգային–ազատագրական շարժման ուժերը։ Հրատարակած է 1894-1896 թուականներու հայկական ջարդերուն եւ ինքնապաշտպանական կռիւներուն վերաբերող նիւթեր, քննադատած եւրոպական տէրութիւններու դիրքորոշումը հայկական հարցի նկատմամբ, անդրադարձած հայ–ռուսական քաղաքական յարաբերութիւններուն։ Լուսաբանած է Կ. Պոլսոյ հայ ազգային եւ կրօնական մարմիններու գործունէութիւնը, արեւմտահայութեան ինքնորոշման հարցին մէջ երիտթուրքերու գրաւած բացասական դիրքը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Միացեալ Թագաւորութեան հայկական պարբերականներ
Մարտակոչ

**«Մարտակոչ»**, խորհրդային շրջանի օրաթերթ, Ռուսաստանի սոցիալ դեմոկրատական բանուորական կուսակցութեան Անդրկովկասեան երկրամասային կոմիտէի օրգան։ Լոյս տեսած է 1923-1927 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ալեքսանդր Միասնիկեան, Յարութիւն Սուրխաթեան, Աշոտ Խումարեան, Արամայիս Երզնկեան, Սարգիս Խանոյեան։

Գովազդած է խորհրդային գաղափարախօսութիւն, քննադատած մենշեւիկեան եւ բոլշեւիզմին դէմ արտայայտուած այլ կուսակցութիւններու գաղափարախօսութիւնը։ Տպագրած է մարքսիզմ–լենինիզմի դասական համարուողներու աշխատութիւնները։ Մեծ ուշադրութիւն նուիրած է Անդրկովկասի եւ միութենական միւս հանրապետութիւններու արդիւնաբերութեան եւ գիւղատնտեսութեան՝ խորհրդային ստանդարտներով զարգացման հարցերուն, կարեւորած աշխատաւորութեան գեղագիտական դաստիարակութիւնն ու անգրագիտութեան վերացումը։ Ներկայացուցած է երկրամասի մշակութային կեանքը, գրականութեան եւ արուեստի նորութիւնները։

Թերթին մէջ յօդուածներով եւ այլ նիւթերով հանդէս եկած են կուսակցական եւ պետական գործիչներ, գիտնականներ, աշխատաւորութեան ներկայացուցիչներ։ Տպագրած է Յովհաննէս Թումանեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Յակոբ Յակոբեանի, Եղիշէ Չարէնցի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւնները։

«Մարտակոչ»-ին զուգահեռ՝ որպէս գրական–գեղարուեստական յաւելուած, լոյս տեսած է նոյնանուն շաբաթական պատկերազարդ հանդէսը (խմբագիր՝ Յարութիւն Սուրխաթեան), ուր լուսաբանուած են գրականութեան ու արուեստի տեսական հարցեր, պարբերաբար տպագրուած հայ խորհրդային հեղինակներու նոր գործերը, թարգմանութիւններ ԽՍՀՄ ժողւուրդներու գրականութենէն։

«Մարտակոչ»-ին նախորդած է «Կարմիր աստղ» (1920-1923) թերթը, յաջորդած՝ «Պրոլետարը» (1927-1938)։

## Արտաքին յղումներ

* No.148-300 Մարտակոչ 1926 (լուսածրում)

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Մեհեան (հանդէս)

**«Մեհեան»**, գրական-գեղարուեստական միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1914 թուականին (7 համար), Կ․ Պոլսոյ մէջ։ Տնօրէն-խմբագրապետ՝ Կոստան Զարեան, խմբագիրներ՝ Գեղամ Բարսեղեան, Յակոբ Քիւֆեճեան (Օշական)։ Արեւմտահայ իրականութեան մէջ 1910-ական թուականներուն ծագած, այսպէս կոչուած, հեթանոսական գրական շարժման (մեհենական հոսանք) ներկայացուցիչներու հրատարակութիւն։ Ձգտած է բարձրացնել գրականութեան դերը Ժողովուրդի բարոյական նկարագրի ձեւաւորման գործին մէջ, նպաստած հայ ժողովուրդի տարանջատուած հատուածներու հոգեւոր միասնութեան, մերժած է «ռուսահայ», «թրքահայ», «կովկասահայ» հասկացութիւնները գրական ասպարէզին մէջ։ Անդրադարձած է Ռուբէն Զարդարեանի, Գեղամ Տէր Կարապետեանի, Յակոբ Մնձուրիի, Հրանդ Նազարեանցի, Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա), Լեւոն Շանթի, Վրթանէս Փափազեանի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւններուն։ Քննադատական յօդուածներով բարձրացուցած է գրական արժէքներու վերագնահատման հարցը։ Աշխատակցած են Դանիէլ Վարուժանը, Վահան Թէքէեանը, Յակոբ Սիրունին, Լեւոն Էսաճանեանը, Ռ․ Շիշմանեանը եւ ուրիշներ։

## Արտաքին յղումներ

* «Մեհեան» հանդեսի ել-տարբերակը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Մեղու (հանդէս)

**«Մեղու»**, բանասիրական, գրական, գիտական, տնտեսական եւ երգիծական կիսամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1856-1865, 1870-1874 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներ՝ Յարութիւն Սվաճեան (1856-1862, 1870-1872), Յ․ Հովվեանց, Ա․ Մուրատեան, Ա․ Հայկունի (1863-1865), Յակոբ Պարոնեան (1872-1874)։ Համարուել է իր ժամանակի առաջադիմական պարբերականներուց։ Պայքարած է հայ հոսանքներու, կղերապահպանողական գաղափարախօսութեան, հոգեւոր դասի, հայ մեծահարուստներու եւ սուլթանական կառավարութեան դէմ։ Սվաճեանի խմբագրութեան տարիներուն լայն տեղ յատկացուցած է Միքայէլ Նալպանտեանի սոցիալ-քաղաքական հայեցակէտին, տպագրած անոր բանաստեղծութիւնները, ճառերը, հատուածներ «Կոմս Էմմանուէլի յիշատակարանէօնն»։ Ներկայացուցած է նմուշներ արեւմտահայ արձակէն, Սայաթ-Նովայի, Ազբար Ադամի եւ այլ աշուղներու երգերը, Յարութիւն Սվաճեանի, Գ․ Օտեանի երգիծական գործերն ու թատերախօսականները, կատարած արտատպումներ Գամառ-Քաթիպայէն։ Բազմաթիւ յօդուածներ նուիրուած են հայոց լեզուին, գրականութեան։ Պարոնեանի խմբագրութեան տարիներու թերթը համարուած է երգիծաբանի գրական ժառանգութեան անքակտելի մասը։ Այստեղ լոյս տեսած են անոր աֆորիզմները («Թէ որ», «Ապտակք», «Ասկէ անկէ» եւ այլ խորագրերով), քաղաքական քրոնիկներու շարքը, պատմուածքներ, ակնարկներ, որոնց մէջ քննադատած են եւրոպական դիւանագիտութեան խաղերը Հայկական հարցի շուրջ, սուլթանական կառավարութեան հակաժողովրդական քաղաքականութիւնը, հայ կղերու եւ լիբերալ խաւի հաշտուողական գործելակերպը, հայ կենցաղին խորթ եւրոպական նորամուծութիւնները։ «Մեղու»-ի մէջ տպագրուած նաեւ Յակոբ Պարոնեանի հայատառ թրքական գործերէն շատերը («Ալաֆրանկա», «Պարահանդէս», «Պարի դաս» եւ այլն)։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Դրազարկի Վանք

**Դրազարկի վանք** (նաեւ՝ **Աբբա**, ), մեծ վանական համալիր Կիլիկիոյ հիւսիս արեւելեան կողմը, Սիս քաղաքին մօտակայքը, 36 քմ դէպի արեւմուտք, Կիլիկեան Տաւրոս լեռնաշղթային լանջին, անառիկ ու անմատչելի վայրի մը մէջ։

## Անուանումներ
Դրազարկի վանքին անունը հաւանական է, որ ծագած է հայերէն «դուռ» եւ «զարկ» (բախել, թակել) կամ «թուր» եւ «զարկել» բառերէն։ Բացի ատկէ համալիրը ծանօթ է բազմաթիւ այլ անուններով՝ Աբբա, Աբբատիա տը Թրեզարքօ, Աւագ վանք, Եռակամար վնաք, Եռսաեղ վանք, Եռաղեղ-Եռակամար վանք, Երեք Կամարի աբբայութիւն, Փոսի վանք եւ այլն :

## Պատմութիւն
ձախից|մինի|Կիլիկեան Հայաստան
Հայ գրչութեան եւ մշակոյթի նշանաւոր կեդրոնն էր։ Հիմնադրման թուականը յայտնի չէ, հաւանաբար գոյութիւն ունեցած է Ժ.դարէն։ Առաջին անգամ վերանորոգուած է ԺԱ.-ԺԲ. դարերուն՝ Թորոս Ա. Ռուբինեան իշխանին օրով՝ Վասպուրականէն հրաւիրուած Գէորգ Մեղրիկ վարդապետին ջանքերով։ Դրազարկը հանդիսացած է Ռուբինեան իշխաններու եւ թագաւորներու դամբարանը, անոր համար ալ դարձած էր անոնց հոգածութեան առարկան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վանքեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Վանքեր
Մեր Ուղին

**«Մեր ՈՒղին»**, քաղաքական, հասարակական, գրական երկօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է 1931-1932-ին, Փարիզի մէջ։ Կը համարուի «Երեւան» (1925—1930-ին, Փարիզ) թերթի շարունակութիւնը։ Ունեցած է խմբագրական կազմ (Գ. Թահմագեան, Զ․ Եսայեան եւ ուրիշներ)։ Անվերապահօրէն կանգնած է Խորհրդային Հայաստանի բարեկամներու դիրքերուն մէջ, սերտ կապ պահպանած հայրենիքի հետ։ Գովազդած է սոցիալիստական յեղափոխութեան, բանուոր դասակարգի պայքարի գաղափարները ֆրանսահայ աշխատաւորութեան շրջանին մէջ, կոչ ըրած ֆրանսացի բանուորներու հետ համատեղ ելոյթներու՝ իրենց իրաւունքներու պաշտպանութեան համար, հակադրուած դաշնակցական մամուլի հակախորհրդային գործունեութեան։ Անդրադարձած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն։ Գրական բաժինը ներկայացուցած է Ա. Իսահակեանի, Վ․ Ալազանի, Գ․ Մահարիի, Վ․ Թոթովենցի, նաեւ համաշխարհային գրականութեան (Մ․ Դորկի, Պ․ Շոու, Ռ․ Ռոլան) նմուշներ։ «Մեր Ուղին» նախորդած է «Դարբնոց» եւ «Արշաւ» թերթերուն (երկուքն ալ՝ 1932-ին)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Միմոս (հանդէս)

**«Միմոս»**, եռօրեայ երգիծական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1875-1877 թուականներուն, Կ․ Պոլսոյ մէջ, հայերէն եւ հայատառ թրքերէն։ Արտօնատէր՝ Ա․ Սագայեան, խմբագիրներ՝ Հ․ Հաճեան, Ն․ Պեգիրճեան։ Տպագրած է երգիծական յօդուածներ ու բանաստեղծութիւններ, ծաղրած քաղքէնիութիւնը, օտարամոլութիւնը, հայ ընտանիքներուն մէջ տեղ գտած անընդունելի բարքերը։ Ծանօթացուցած է ազգային հաստատութիւններու գործունէութեան, տպագրած է լուրեր պոլսահայ կեանքէն, տեղեկութիւններ՝ միջազգային իրադարձութիւններու մասին։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Միութիւն

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Miutyun.PNG|աջից|մինի|200x200փքս|Թերթի պատկերանիշը
**Միութիւն**, Վրաստանի հայ համայնքի ՀԿ պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Նրա առաջին համարը լոյս տեսած է 28 Մայիս 2010-ին։

## Արտաքին յղումներ

* Թերթի պաշտօնական կայքը
* Վրաստանի հայ համայնքի պաշտօնական կայքը 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Միութիւն (ամսագիր)

**Միութիւն**, ազգային, քաղաքական մշակութային ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է 1987 թուականէն, Սիտնիի մէջ՝ հայերէն եւ անգլերէն։ ՀԲԸՄ պաշտօնաթերթ։ Խմբագիր՝ Աւետիս Ցափուճեան։

## Գրականութիւն

* Աբրահամեան Ա., Յամառօտ ուրուագիծ հայ գաղթավայրերի պատմութեան, հատոր 2, Ե., 1967

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ հայկական պարբերականներ
Միութիւն (թերթ, Թիֆլիս)

**«Միութիւն»**, գրական-գեղարուեստական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Ընդհանուր հայ աշակերտական միութեան օրգան։ Լոյս տեսած է 1917-1919-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Գ․ Աբովեան, Ս․ Էլբակեան։ Լուսաբանած է դպրոցական կեանքը Անդրկովկասի մէջ, արծարծած կրթութեան եւ դաստիարակութեան հարցեր։ Մեծ ուշադրութիւն նուիրած է մայրենի լեզուով ծրագրերու ստեղծման ու կատարելագործման, պարբերաբար անդրադարձած է հայոց լեզուի ու գրականութեան, պատմութեան, աշխարհագրութեան եւ այլ առարկաներու ուսուցման խնդիրներուն՝ այդ նպատակով մեթոդական օգնութիւն ցոյց տուած ուսուցիչներուն։ «Միութիւն»-ը տպագրած է լուրեր Անդրկովկասի մշակութային, գրական, հասարակական կեանքէն, գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, բանավիճային յօդուածներ։ Աշխատակցած են Գ․ Քացաղեանը, Ա․ Քանանեանը, Ս. Ամիրխանեանը, Հ․ Շեկոյեանը, Վ. Մաղալեան եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Զապէլ Թագուհին

**Զապէլ Ա. Ռուբէնեան**, Կիլիկիոյի Հայոց թագուհի (1222-1252, Լեւոն Բ.-ի եւ Սիպիլ Լուսինեանի դուստրը, Ռուբինեաններու թագաւորական տոհմին վերջին շառաւիղը։

## Կենսագրութիւն
Զապէլին ծննդեան թուականին հետ կապուած քանի մը տարբերակներ կան՝ 1212, 1213, 1215, 25 Յունուար 1216 , 27 Յունուար 1216 եւ 25 Յունուար 1217։ Ծնած է Սիս։

1222-ին հօրը կամքով գահաժառանգ նշանակուած է, իսկ անոր խնամակալը դարձած Կոստանդին Գունդստապլը, որ կը ստանձնէ երկիրին կառավարումը, մինչեւ Զապէլին մեծնալը։ Կիլիկեան թագաւորութիւնը այդ ընթացքին ապրած է ծանր ռազմաքաղաքական շրջան, սակայն 2 Մայիս 1219-ին Զապէլը կը թագադրեն Կիլիկիոյ հայոց թագուհին:

Կոստանդին Գունդստապլը 1222-ին քաղաքական նկատառումներով մանկահասակ թագուհին կ'ամուսնացնէ Անտիոքի դուքսին որդիին՝ Ֆիլիփին հետ՝ վերջինիս յանձնելով հայկական գահը։ Անոր լատինամետ քաղաքականութեան պատճառով 1225-ին Կոստանդին Ֆիլիփը կը տապալէ եւ մահապատիժի կ'ենթարկէ (Ֆիլիփ  հայասէր չէր, արքունիքը լեցուցած էր խաչակիր ասպետներով:), իսկ 1226-ին Զապէլը կ'ամուսնացնէ իր որդիին՝ տասներեքամեայ Հեթումին հետ, վերջինս հռչակելով Հայոց թագաւոր։ Երբ Զապէլ չափահաս կը դառնայ, ամուսնութիւնը կը հաստատուի, եւ Հեթումն ու Զապէլը կ'ունենան երեք որդի եւ հինգ դուստր, որոնցմէ Լեւոն Գ. հետագային կը դառնայ գահակալ:

Պահպանուած են Զապէլին եւ Հեթում Ա.-ի պատկերներով դրամներ։ Զապէլ թագուհին աչքի ինկած է քաղաքական ու հասարակական մեծ գործունէութեամբ: 
մինի 

Զապէլ թագուհին կը մահանայ վաղ տարիքին` 22 Յունուար 1252-ին, մայրաքաղաք Սիսի մէջ: Անոր մահը կը սգայ ողջ հայոց աշխարհը: Թաղման թափօրը Կոստանդին կաթողիկոսի առաջնորդութեամբ Սիսի արքայական պալատէն կը շարժի դէպի Դրազարկի վանք: Կը թաղուի իր հիմնած այժմ կործանած Դրազարկ վանքին մէջ: 

Եղած է օրինակելի հայուհի, նուիրուած է գիրի, գիրքի, արուեստի, մշակոյթի, եւ հանրային շինարարութեան: Ունեցած է հանրային ծառայութեան բարձր գիտակցութիւն, հիմնած է հիւանդանոց եւ վանք: Ունեցած է ութ զաւակ:

## Ծանօթագրութիւններ
Մեղու Հայաստանի

**«Մեղու Հայաստանի»**, հայկական քաղաքական, բանասիրական եւ առեւտրային շաբաթաթերթ, որ 1873 թուականէն հրատարակուած է որպէս օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1858-1886 թուականներուն Թիֆլիս քաղաքին մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ս․ Մանդինեան, Պ․ Սիմոնեան (1863 թ.-ից)։ Ունեցած է կղերապահպանողական, ուղղութիւն, պայքարած է «Հիւսիսափայլ»-ի եւ Մ․ Նալպանտեանի դէմ, սուր բանավէճերու մէջ մտած  «Մշակ»-ի եւ անոր խմբագրին հետ։ Երկրորդ խմբագրի օրօք դարձած է հայ ազգային-պահպանողական հոսանքի գաղափարախօսը, քննադատած ցարիզմի ազգաձուլման քաղաքականութիւնը։ Այդ շրջանին տպագրած է Նալպանտեանի, Ռափայէլ Պատկանեանի, Ղազարոս Աղայեանի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի, Մուրացանի, Վիքթոր Հիւկոյի, Շանտոր Փետեֆիի եւ այլոց գործերը։ Պարբերականին աշխատակցած են Ա․ Հայկունին, Ծերենցը եւ այլք։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Միութիւն (թերթ, Հայֆա)

**«Միութիւն»**, հասարակական, քաղաքական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Պաղեստինահայ ընկերակցութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1945-1947-ին, Հայֆայի մէջ (Պաղեստին)։ Խմբագիր՝ Հ․ Մարտիրոսեան (1947-ին՝ խմբագրական կոլեգիա)։ Լուսաբանած է Մերձաւոր Արեւելքի (յատկապէս Պաղեստինի) հայ գաղթավայրերու կեանքը։ Ներկայացուցած է ՀՍՍՀ տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի նուաճումները, ծանօթացուցած սովետական միւս հանրապետութիւններու կեանքին։ Մեծ տեղ յատկացուցած է ներգաղթին։ Հանդս եկած է դաշնակցութեան դէմ, անդրադարձած միջազգային դրութեան, Պադեստինի քաղաքական կացութեան։ Տպագրած է նաեւ առողջապահական յօդուածներ, մարզական լուրեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իսրայէլի հայկական պարբերականներ
Քալոլիմնոս, Քալիմնոս

**Քալոլիմնոս** (յուն․՝ Καλόλιμνος), հարաւային Էգէականի կղզիակ, Տոտեքանիսա։  Կը գտնուի Քալիմնոսի հիւսիս-արեւելքը։   

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Քալիմնոս, Քալոլիմնոս եւ Իմիա․ անոնց արեւելքին Փոքր Ասիոյ թրքական ափերը
Քալոլիմնոս կը գտնուի Քալիմնոսին շատ մօտ (անոր հիւսիս-արեւելքը)։ Կ՛ երկարի արեւելքէն - արեւմուտք, Քալիմնոսի եւ Փոքր Ասիոյ ափերուն միջեւ։ Տարածութիւնն է 1,192 քլ․² եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 2 բնակիչ։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Կղզիակին հարաւի ծովեզր վտանգաւոր կը սեպուի ցիր ու ցան բազմաթիւ խարակներուն եւ ժայռակղզիակներուն համար։   

## Բնապահպանում
Կղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 հիւսիսային եւ արեւելեան Քալիմնոս, Թելենտոս, Քալոլիմնոս եւ կղզիակներ Բնապահպանման շրջան․ անոր վրայ ապաստան գտած հազուագիւտ տեսակներու համար, ինչպէս օրինակ ծովային արծիւ (*Haliaeetus albicilla* տեսակ)։  

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէական ծովու կղզիներ
Միութիւն (հանդէս)

**«Միութիւն»**, հասարակական, քաղաքական եւ ուսումնական կիսամեայ հանդէս։ Զմիւռնիոյ Հաշտենից ընկերութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1860 թուականին, Զմիւռնիոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ս․ Վանանդեցի։ Պաշտպանած է Ազգային սահմանադրութիւնը, ձգտած գաղթավայրի միաբանութեան։ Նպաստած է ազգային լուսաւորութեան ու առաջադիմութեան, դրականօրէն վերաբերուած Ա․ Ոսկանեանի «Արեւմուտք» դիրքորոշման։ Լուսաբանած է Զմիւռնիոյ վարժարաններու, «Վասպուրական» թատրոնի գործունէութիւնը, ներկայացուցած է եւրոպական գրականութիւնը։ Աշխատակցած են Տ․ Սաւանալեանը, Գ․ Կոստանդեանը, Հ․ Տէտէեանը, Մ․ Մամուրեանը, Ա․ Պալապանեանը, Ղ․ Մամուրեանը, Ա․ Չելեքեանը, Ա․ Ղոնճայեանը, Ս․ Փափազեանը եւ ուրիշներ։ 1861—1862 թուականներուն հրատարակուած է «Միութիւն սահմանադրական» անունով։ Մ․ Յակոբեան «Միութիւն», Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1912—1961 թուականներուն (1912—1927 թուականներուն՝ Գահիրէի, 1928—1940 թուականներուն՝ Փարիզի, 1947—1961 թուականներուն՝ Նիւ եորքի մէջ)։ 1961 թուականին «Միութիւն»-ի եւ «Յուշարար»-ի միաւորումով ստեղծուած է «Յուշարար-Միութիւն»-ը, որ պահպանած է «Միութիւն»-ի համարակալութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Միութիւն (պաշտօնաթերթ)

**«Միութիւն»**, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ) պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1912-1961 թուականներուն (1912-1927 թուականներուն՝ Գահիրէի, 1928-1940 թուականներուն՝ Փարիզի, 1947-1961 թուականներուն՝ Նիւ Եորքի մէջ)։

1961 թուականին «Միութիւն-ի եւ «Յուշարար»-ի միաւորումով ստեղծուած է «Յուշարար-Միութիւն»-ը, որ պահպանած է «Միութիւն»-ի համարակալութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Միջազգային Յարաբերութիւններ. Հայկական Աշխարհ

**Միջազգային Յարաբերութիւններ. Հայկական Աշխարհ**, գիտահանրամատչելի հանդէս։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Միտք (թերթ)

**«Միտք»**, ազգային, հասարակական, գրական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1912—1917 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա․ Տէր-Վարդանեան։ Ներկայացուցած է իրանահայ գաղութի ներքին կեանքը։ Անդրադարձած է Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի ճակատագրին, ծանօթացուցած պատմութեան։ Հասարակական-քաղաքական բնոյթի յօդուածներու մէկ մասը տպագրած է ռուսերէն։ Շաբաթաթերթի գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են իրանահայ գրողներու ստեղծագործութիւնները, գրախօսականներ, լուրեր մշակութային կեանքէն։ Ունեցած է նաեւ յաւելուած։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Քալաւրոս, Քալիմնոս

**Քալաւրոս** (յուն․՝Καλαβρός), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա։ Կը գտնուի Քալիմնոսի արեւմուտքը, Էմպորիոսի ծոցին մէջ։   

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Քալաւրոս կը գտնուի Քալիմնոսին շատ մօտ, անոր արեւմուտքը։ Տարածութիւնն է 0,296 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։  

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Մխիթարեան Ընտանիք

**«Մխիթարեան Ընտանիք»**, դպրոցական պատկերազարդ ամսագիր, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1947-1967 թուականներուն (1960-1962 թուականներուն՝ «Ընտանիք») Վենետիկի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Մ․ Զանասեան, Ջ․ Չանթայեան, Վ․ Յովհաննիսեան։ Լուսաբանած է սփիւռքահայ դպրոցներու ու մխիթարեան վարժարաններու առօրեան, կարեւոր տեղ յատկացուցած է մատաղ սերունդի հայեցի դաստիարակութեան։ «Հայրենի լուրեր» խորագրով ընթերցողին ներկայացուցած է Սովետական Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի վերելքը, տպագրած Հայաստան այցելած Մխիթարեաններու տպաւորութիւնները, հանրապետութեան տեսարժան վայրերու լուսանկարներ։ Գրական բաժնին մէջ զետեղած է Մխիթարեան վարժարաններու սաներու, հայ սովետական բանաստեղծներու արձակ ու չափածոյ գործերը, ժողովրդական զրոյցներ ու աւանդութիւններ։ Ուսուցողական նշանակութիւն ունին «Գիտական» խորագրով նիւթերը՝ աշխարհի ու տիեզերքի, գիտական խոշոր յայտնագործութիւններու մասին։ 1969 թուականէն լոյս կը տեսնէ «Հայ ընտանիք» անունով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայկական պարբերականներ
Մշակ (թերթ, Ֆրեզնօ)

**«Մշակ»**, քաղաքական, գրական թերթ (սկիզբը՝ շաբաթական, այնուհետեւ՝ եռօրեայ)։ Լոյս տեսած է 1925—1957 թուականներուն, Ֆրեզնոյի մէջ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Լ․ Լիւլէճեան։ Լուսաբանած է ամերիկահայ եւ սփիւռքի այլ գաղթավայրերու ազգային, կրթական, մշակութային կեանքը։ «Հայաստան» խորագրով պատմած է Սովետական Հայաստանի տնտեսական եւ մշակութային կեանքի մասին։ Քաջալերած է ամերիկահայ հայրենակցական եւ ՀԲԸ միութիւններու, ՀՕԿ-երու ձեռնարկները ի նպաստ ՀՍՍՀ-ի։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Մշակոյթ (հանդէս, Դամասկոս)

**«Մշակոյթ»**, արուեստի եւ գրականութեան պարբերագիրք։ Լոյս տեսած է 1967, 1970 թուականին (ընդամէնը՝ 5 գիրք), Դամասկոսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա․ Նաճարեան։ Սփիւռքահայութեան առաջնահերթ խնդիրը համարած է ազգապահպանումն ու կապերու ամրապնդումը Խորհրդային Հայաստանի հետ։ Ներկայացուցած է սփիւռքի ստեղծագործողներուն, հայ սովետական գրողներուն ու արուեստագէտներուն։ Տեղ յատկացուցած է արաբական գրականութեան։ «Մշակոյթ»-ը անդրադարձած է Սովետական Հայաստանի 50-ամեակի տօնակատարութիւններուն, անոր կէսդարեայ յաջողութիւններուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական պարբերականներ
Մոծակ (թերթ)

**«Մոծակ»**, գրական-երգիծական պատկերազարդ շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1906-ին, Թիֆլիսի մէջ, հայերէն, ռուսերէն, վրացերէն։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վ. Դաւիդեանց։ Հիմնականին տպագրած է ծաղրանկարներ։ Քննադատած է է հայ ընտանիքներուն մէջ տեղ գտած այսպէս կոչուած՝ «խորթ բարքերը», ծխականներու ընտրութեան կարգը։ Քննադատած է Ռուսաստանի ցարական գրաքննութիւնը, Պետական դուման, այն դիտել որպէս «օրապակաս» եւ «անօգուտ» ձեռնարկ, ծաղրած ստոլիպինեան ռեֆորմները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Մուսայք Մասեաց

**«Մուսայք Մասեաց»**, թատէրական-գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1857-1858 թուականներուն, Կ․ Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ա․ Հայկունի (Ճիզմէճեան)։ Նպաստած է հայ թատերագիտական մտքի զարգացման, բարձր գնահատած է բեմական արուեստի դերը ժողովուրդի լուսաւորութեան, կրթական մակարդակի բարձրացման եւ կենցաղի բարելաւման գործին մէջ։ Անոր Էջերուն մէջ հրատարակուած են դրամատիկական երկեր, արձակ եւ չափածոյ ստեղծագործութիւններ, բանասիրական յօդուածներ։

Շաբաթաթերթը տպագրած է Հայկունիի «Երնջակ» (1858,№№14-18) եւ ուրիշ դրամաներ, նաեւ անգլերէնէն անոր թարգմանութեամբ «Հերսալիա» (1857,№№1-6), «Կատարինէ» (1857, №№7-13) ողբերգութիւնները։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Մուրճ (ամսագիր, Երեւան)

**«Մուրճ»**, գրական-գեղարուեստական, քննադատական պարբերական։ Հայաստանի պրոլետարական գրողներու («պրոլետկուլտականներու») հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1922-1923 թուականներուն Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ազատ Վշտունի։

Պարբերականը ներկայացուցած է երիտասարդ գրական սերունդին, համախմբած պրոլետարական գրականութեան դիրքերուն վրայ կանգնած գրողներուն։ Մերժած է դասական գրական ժառանգութիւնը, «Տեսական ձեւակերպումներ» խորագրով ծանօթացուցած է պրոլետարական գրականութեան նպատակներուն, բացայայտած գիտութեան, մշակոյթի ու գրականութեան դասակարգային բնոյթը։

Տպագրուած են Գուրգէն Մահարիի, Ալազանի, Նայիրի Զարեանի, Արծիւ Որբունիի, Վաղարշակ Նորենցի, ինչպէս նաեւ ռուս պրոլետարական գրողներու ստեղծագործութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ժաքլին Քենետի Օնասիս

**Ժաքլին Փուվիէ Քենետի Օնասիս**, (28 Յուլիս 1929-19 Մայիս, 1994)

1961-1963 թուականներուն եղած է ԱՄՆ-ի առաջին տիկինը։

Մասնագիտութեամբ լրագրող։ 1953-ին ամուսնացած է ԱՄՆ-ի 35-րդ նախագահ Ճոն Քենետիին հետ։ 1960-ական թուականներուն ամերիկացիներուն համար դարձած է ազգային խորհրդանիշ: 

1963-ին, երբ Ճոն Քենետի կը սպաննուի, ան երկար չ'ողբար ամուսինին մահը. 20 Հոկտեմբերին կ'ամուսնանայ Արիստոտել Օնասիսին հետ։ Սակայն այդ ամուսնութեան մէջ ալ երջանկութիւն չի գտներ։

Ժաքլինին սիրային արկածախնդրութիւններուն հերոսները եղած են Ֆրենք Սինաթրան, նշանաւոր լրագրող Փիթըր Հեմիլ, գործարար Մորիս Թեմպլսմեն եւ այլն։ Օնասիսի մահէն ետք, Ժաքլինին կը մնայ հսկայ հարստութիւն մը, որուն շնորհիւ ան կ'ապրի ճոխ կեանք մը։

64 տարեկանին ան կ'ախտորոշուի քաղցկեղով։ Կը մահանայ 19 Մայիս 1994-ին։ Կը թաղուի ամուսինին կողքին։

## Մանկութիւն Եւ Պատանեկութիւն
Ժաքլին Փուվիէն ծնած է 28 Յուլիս 1929-ին Նիւ Եորքի Սաութհեմփթըն արուարձանին մէջ, Ճոն Փուվիէ Գ.-ի եւ Ժանեթ Նորթըն Լիի ընտանիքին մէջ։ Մօր ընտանիքը ունէր իռլանտական ծագում, իսկ հօր ընտանիքը՝ ֆրանսական եւ անգլիական։ 1933-ին ծնած է անոր քոյրը՝ Քարոլայն Լին։ Ժաքլինին ծնողները ամուսնալուծուած են 1940-ին եւ 1942-ին մայրը ամուսնացած է միլիոնատէր, Standard Oil-ի ժառանգորդ՝ Հիու Օչինկլոսին հետ։ Այդ ամուսնութենէն ծնած են երկու երեխաներ. Ժանեթ եւ Ճէյմս Օչինկլոսները։ կանուխ տարիքէն Ժաքլին աչքի ինկած է իբրեւ բացառիկ ձիավար։ Ան կը սիրէր նաեւ նկարչութիւնը եւ ընթերցանութիւնը։

## Կրթութիւն
Ժաքլին ուսանած է Holton-Arms School-ի մէջ, Մերիլենտ (1942-1944) ինչպէս նաեւ տիկ. Պորտըրի  դպրոցը, որ կը գտնուի Ֆարմինկթընի, Քոնեքթիթուտ նահանգին մէջ (1944-1947), 1947-ին յաճախած է Վասսար-քոլէճ (Նիւ Եորք)։ Մեկնած է Փարիզ, որպէսզի կատարելագործէ ֆրանսերէնը, շփուի եւրոպական մշակոյթի եւ գրականութեան հետ, արտասահմանի մէջ ուսում ստանալու համար։ Վերադառնալով ԱՄՆ, ուսանած  է Ճորճ Ուաշինկթըն համալսարանին մէջ։ 1951-ին ստացած է արուեստի ֆրանսական գրականութեան վկայական։ Համալսարանը աւարտելէ ետք, քրոջ՝ Քարոլայն Լիին հետ կը մեկնի Եւրոպա, ուր իր քրոջ հետ համատեղ կը գրէ միակ ինքնակենսագրական գիրքը «Իւրայատուկ ամառ»։ Անիկա միակ հրատարակութիւնն է, ուր կան իր նկարները։ Համալսարանը աւարտելէ ետք, կը դառնայ The Washington Times-Herald օրաթերթին թղթակիցը։ Փուվիէն հետագային կը շարունակէ ուսումը՝ ԱՄՆ-ի Պատմութիւնը, Ճորճթաունի համալսարանին մէջ (Ուաշինկթըն)։
### ԱՄՆ-ի Առաջին Տիկին
մինի|Առաջին տիկին Ժաքլին Քենետի, նախագահ Ճոն Ֆ. Քենետի, Անտրէ Մալրօ, Մարի-Մատլէն Լուի Մալրօ, Լինտըն Ճոնսըն, եւ Քլաուտիա Ճոնսոն, Սպիտակ Տան Մէջ, Ապրիլ 1962։
8 Նոյեմբեր 1960-ին, նախագահական ընտրութիւններուն Ճոն Քենետին կը յաղթէ հանրապետական Ռիչըրտ Նիքսընին։ Երկու շաբաթ ետք կը ծնի անոնց առաջին որդին՝ Ճոն կրտսերը։ 20 Յունուար 1961-ին Ժաքլին Քենետին կը դառնայ ամէնէն երիտասարդ (31 տարեկան) առաջին տիկիններէն մէկը եւ կը վայելէ ամերիկացիներուն յարգանքը։

## Ծանօթագրութիւններ
Մուրճ (ամսագիր, Թիֆլիս)

**«Մուրճ»**, գրական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Հրատարակուած է 1889-1907, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Արասխանեան, Լ. Սարգսեան։

## Հիմնումը
1888-ին Աւետիք Արասխանեանը, նպատակ ունենալով հայերէն լեզուով ամսագիր հրատարակել Թիֆլիսի մէջ, ցարական կառավարութեան կը դիմէ խնդրագրով, ուր գրուած է՝ «Լինենք թարգման հայ ազգի կարիքներու, աշխատենք մեր ազգը ուսումնասիրելով նորա շահերը պաշտպանել։ Յորդորենք նորան մտածել ուղիղ, զգալ ազնիւ զգացումներ, հարթել ջանանք նորա առաջանալու ճանապարհները․․․»։ Կառավարութիւնը թոյլ կու տայ «Մուրճ» ամսագրի տպագրութիւնը։

«Մուրճը» հրատարակուած է Յունուար 1889-էն մինչեւ Ապրիլ 1907-ը՝ անձնական ունեցուածքի զոհաբերութիւններու, մեծ դժուարութիւններու գնով։

## Գործունէութիւնը
«Մուրճը» եղած է ժամանակի արեւելահայ ամէնէն ժողովրդական հանդէսը։ Ամսագիրը կողմնակիցն էր մասնաւոր սեփականութեան եւ իր շուրջը համախմբելով ժամանակի ձեռնհաս գործիչները, առաջ կը քաշէր ազգային կեանքի բոլոր բնագաւառներուն մէջ յեղաշրջում առաջացնող հարցեր ու կու տար անոնց պատասխանները։ Այդ հարցերը կը վերաբերէին տնտեսական ու մտաւոր կեանքին, հասարակական ու քաղաքական իրադարձութիւններուն, կը քննարկուէին խնդիրներ՝ կապուած լուսաւորութեան ու մշակոյթին, գրականութեան, մամուլին ու գիտութեան եւ այլն։ Ամսագիրը յաճախ կ'անդրադառնար հայ համայնքներու կեանքին, կը լուսաբանէր անոնց առօրեան, դրուատանքի ու քննադատական խօսք կ'ըսէր անոնց մասին։ Կը մերկացուէր հայկական գիւղերուն մէջ տիրող անիշխանութիւնն ու կաշառակերութիւնը, գիւղական ցեցերու վայրագութիւնները, թալանն ու օրինազանցութիւնները։ «Մուրճ»ն իր շուրջ համախմբած էր հայ գրողները (Լ. Շանթ, Դ. Դեմիրճեան եւ այլն), անդրադարձած է հայ հին ու նոր գրականութեան նշանաւոր դէմքերուն՝ Փաւստոս Բիւզանդ, Սայաթ-Նովա, Րաֆֆի եւ ուրիշներ։ Դեռ նոր գրական ասպարէզ իջած Յովհաննէս Թումանեանէն 1891-1893 թ. «Մուրճը» տպագրած է աւելի քան 35 ստեղծագործութիւն։ Աւ. Արասխանեանը գրականութիւնը կը դիտէր մէկ կողմէն՝ իբրեւ ժողովուրդի կեանքը արտացոլելու, միւս կողմէն՝ անոր ծառայելու միջոց։

Արասխանեանը «Մուրճը» խմբագրած է տասներկու տարի անընդմէջ։ Անկէ ետք զայն խմբագրած են քանի մը այլ անձինք, որոնք յաճախ սեփական գումարներով փակած են ամսագրի ծախսերն ու պարտքերը։ Այդ անուններէն են Կոնստանդին Կրասիլնիկեանը, Վարդուհի Քանանեանը, Լեւոն Սարգսեանը։

«Մուրճը» փակուեցաւ Ապրիլ 1907-ին։ Փակման պատճառը ո՛չ միայն նիւթական դժուարութիւններն ու «Հերմես» տպարանի գործունէութեան կասեցումն էր, այլ նաեւ՝ ռուսական յեղափոխութենէն ետք ստեղծուած նոր պայմանները, հասարակական ուժերու նոր յարաբերութիւնները։

## Գրականութիւն

* Գառնիկ Անանեան, Հայ գրականութիւնը «Մուրճ» ամսագրում (90-ական թուականներ), Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչութիւն, 1972, 80 էջ։

## Աղբիւրներ

* Արասխանեան Աւետիք, Հայկական յամառօտ հանրագիտարան, հտ. 1, Երեւան, 1990, էջ 334։
* Արասխանեան Աւետիք, Հայ Նոր գրականութեան պատմութիւն, հտ. 4, Երեւան, 1972, էջ 114։
* Մատենագիտութիւն «Մուրճ» ամսագրի, կազմ.՝ Կ. Քացախեան, խմբ. Հր. Կոստիկեան, Երեւան, Ալ. Մեասնիկեանի անուան գրադարան, 1977, 776 էջ։
* Սարինեան Ռ., Աւ. Արասխանեան, Երեւան, «Հայաստան» հրատարակչութիւն, 1980, 148 էջ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Մուրճ Եւ Մանգաղ (թերթ)

«**Մուրճ Եւ մանգաղ**», խորհրդային շրջանի օրաթերթ, այնուհետեւ՝ եռօրեայ (1927 թուականէն)։ Հանդիսացած է ՀամԿ(բ)Կ Հիւսիսային Կովկասի երկրամասային եւ Դոնի կոմիտեներու Հայկական բիւրոներու, յետագային նաեւ՝ Միասնիկեանի շրջանային խորհուրդի գործկոմի օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսել ած է 1925-1931 թուականներուն, Դոնի Ռոստովի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ազատ Վշտունի, Ն․ Զարգարեան, Մ․ Գրիգորեան, Ա․ Թումանեան, Վ․ Ծովեան։

Տպագրած է հայ մարքսիստ-լենինեաններու գործերը, ելոյթներն ու նամակները, լուսաբանած ԽՍՀՄ տարբեր վայրերուն մէջ (մասնաւորապէս Հիւսիսային Կովկասի) բնակութիւն հաստատած հայութեան առօրեան։

Գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են հայ անուանի գրողներու ստեղծագործութիւնները, գրականագիտական յօդուածներ։

Ունեցած է «Կուսակցական», «Բանուորական կեանք», «Արհեստակցական», «Գիտութիւն եւ աշխատանք» եւ այլ խորագրեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Զազ (երգչուհի)

**Զազ** (, Իզապէլ Ժեֆրուա, ), ֆրանսիացի երգչուհի: Զազ յայտնի է մանաւանդ իր հիթային «Je veux» երգով, իր առաջին՝ «Zaz» ալպոմէն, որ թողարկուած է 2010 թուականին:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է ֆրանսական Թուր քաղաքը՝ 1980 թուականին: Երգչուհիին մայրը սպանացի ուսուցչուհի եղած է, հայրը՝ ելեկտրական ընկերութեան մը մէջ աշխատող:

1985 թուականին ապագայ երգչուհին իր քրոջ եւ եղբօր հետ ընդունուած է Թուրի երաժշտանոցը, ուր յաճախած է մինչեւ 11 տարեկան։ Ան ուսումնասիրած է երաժշտութեան տեսութիւնը, նաեւ՝ ջութակ, դաշնամուր, կիթառ եւ երգչախմբային երգեցողութիւն։

1994 թուականին Զազ փոխադրուած է Ֆրանսայի հարաւ-արեւմտեան մասը գտնուող Պորտօ քաղաքը եւ մէկ տարի հետեւած է երգեցողութեան դասերու եւ զբաղած է մարզանքով․ ընտրած է արեւելեան մարզաձեւը եւ արհեստավարժ մարզիչի մը հետ պարապած է քունկ ֆու:

2000 թուականին տեղի մարզպետարանէն Զազ կրթաթոշակ կը շահի, որ իրեն կարելիութիւն կու տայ դառնալ ժամանակակից երաժշտութեան դպրոցի անդամ՝ Պորտոյի երաժշտական գործունեութէան եւ տեղեկատուութեան կեդրոնին մէջ:

Անոր երաժշտական հետաքրքրութիւններուն մէջ կը մտնէին Վիվալտիի «Տարուայ չորս եղանակները», ճազ երգիչներու կատարումները, ինչպէս նաեւ ափրիկեան, լատինական եւ քուպայական կշռոյթները:

2006 թուականին երգչուհին փոխադրուած է Փարիզ։

Ան եղած է «Իզար-Ատաթց» խումբի երգիչներէն մին: Այս բազմանդամ խումբը կազմուած էր տասնվեց հոգիէ, որոնց հետ ան երկու տարի մասնակցած է շրջագայութիւններու։

2011 թուականին Զազ յաղթած է «Եւրոպան առանց սահմաններու» մրցանակաբաշխութեան ժամանակ: Այդ մրցանակաբաշխութիւնը ամէն տարի ի յայտ կը բերէ տասն զարգացող երգիչներ կամ խումբեր, որոնք նախորդ տարիներուն ընթացքին իրենց թողարկած միջազգային ալպոմներով գրաւած են բազմաթիւ հանդիսականներ։

2010 թուականին ֆրանսական «Տելեմա» ամսագիրը յայտարարած է հետեւեալը. 

2010 թուականին Զազ թողարկած է իր առաջին ալպոմը, որ կ՚ընդգրկէ իր իսկ գրած եւ համատեղ կազմած երգերը: Նոյն տարին երգչուհին պայմանագիր կնքած է «Caramba» եւ «Sony ATV» ձայնագրման սթուտիոներուն հետ՝ իր հիւրախաղերը կազմակերպելու համար:

Շուտով երգչուհին հրաւիրած են հեռատեսիլային եւ ձայնասփիւռային ելոյթներու, որոնք աւելցուցած է անոր ճանաչումը: Զայն կոչած են ֆրանսացի այն արուեստագէտը, որուն երգերը արտասահմանի մէջ 2010 թուականին ամենէն շատ հնչած են եւ այդ նոյն տարին ալ, ըստ կատարուած ուսումնասիրութիւններուն, ան ճանչցուած է որպէս 2010 թուականի ամենայայտնի ֆրանսացի երգչուհին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ ըստ ազգութեան