open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդան Մեշտուճեան

**Վարդան (Վիկքթոր) Գէորգի Մեշտուճեան** (1869, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 1942), ռումանահայ հրապարակախօս, մանկավարժ, գրող, պատմաբան, թարգմանիչ։

## Կենսագրութիւն
Ուսանած, ապա դասաւանդած է Կ․ Պոլսի Ենի Գափու թաղամասին մէջ՝ հօր բացած Մեշտուճեան վարժարանը։ 1890-ական թթ․ կիսուն, յետապնդուելով թուրք ոստիկանութենէն, անցած է Պուլկարիա, 1896-1897 թուականներուն աշխատակցած է «Իրաւունք» թերթին, 1898 թուականին գրող Երուխանի հետ հիմնադրած է «Շարժում» թերթը։ 1899 թուականին տեղափոխուած է Պուխարեսթ։ 1906 թուականին հրատարակած է «Աւրորա», 1924-1942 թթ. «Արարատ» ռումանական հայագիտական ամսագրերը։ Եղած է 1920 թուականին Պուխարեսթի մէջ վերաբացուած Միսաքեան ազգային վարժարանի տնօրէնը, հայ գաղթականներու հարցով զբաղուող «Ռումինիայի հայերի միութեան» ընդհանուր քարտուղարը, ապա՝ տնօրէնը։ Մեշտուճեանը հրապարակած է ռումանական «Նախագծեր եւ ֆիլմեր» (1913) պատմուածքներու ժողովածուն, «Զետտա» (1916) վէպը, «Պուխարեստթ Սահարա» (1913), Երուսաղէմ (1914) ուղեգրութիւնները, «Հայոց պատմութիւն» (1923-1926) պատմաքննական երկը։ Ռումանիոյ մէջ թարգմանած է Յ․ Զոհրաբեանի «Հայ եկեղեցւոյ պատմութիւնը քրիստոնէութեան մուտքէն մինչեւ մեր օրերը» (1934), «Հայկական պատարագը» (1937), կազմած եւ թարգմանած «Հայ բանաստեղծներու փոքր ժողովածու»-ն (1934)։ Ֆրանսերէնէն ռումաներէն թարգմանած է Վ․ Հիւկոյի «Թշուառները» (1913), Կի տը Մոբասանի նորավէպերէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1869 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1942 մահեր
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռումանահայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Միսաքեան-Քեսիմեան Ազգային Վարժարան

**Միսաքեան-Քեսիմեան ազգային վարժարան**, հիմնուած է 1847 թուականին, Պուխարեսթի մէջ, Վարդերես Միսաքեանի նուիրատուութեամբ, Միսաքեան ազգային վարժարան անունով։ Նախակրթարան էր (4 դասարան) մանկապարտէզի բաժնով։ Մայրենի լեզուէն բացի դասաւանդուած է ռուսերէն, ֆրանսերէն, յետագային նաեւ՝ գերմաներէն։ Քանի մը անգամ փակուած եւ վերաբացուած է։ 1920-ական թթ․ բացուած են 5-8-րդ դասարաններ։ 

1926 թուականին ռումանահայ Մարիամ Քեսիմի նուիրատւութեամբ կառուցուած է երկյարկանի նոր շէնք, եւ վարժարանը կոչուած է Միսաքեան-Քեսիմեան։ 

1932 թուականին աշակերտներու թիւը հասած է 405-ի։ 1939 թուականին դպրոցի համար կառուցուած է նոր մասնաշէնք, բացուած է գիշերօթիկ բաժին, Խորհրդային Հայաստան կատարուած ներգաղթէն (1946-1948) յետոյ աշակերտներու թիւը նուազած է (85)։ Միսաքեան-Քեսիմեան ազգային վարժարանը սկիզբը պահուած է հանգանակութիւններիէն ստացուած եկամուտներով, Ռումանիոյ ժողովրդա-դեմոկրատական կարգեր հաստատումէն ետք ՝ պետական միջոցներով։ Փակուած է 1965 թուականին։

Տնօրէններ եղած են Վ․ Փափազեանը, Վ․ Մեշտուճեանը, Ա․ Տիրացեանը, Օ․ Պէրպէրեանը, Վ․ Գարակէօզեանը, Օ․ Վարդանեանը, Ե․ Տիրատուրեանը, ուսուցիչներ՝ Հ․ Սիրունին, Ե․ Արծրունին, Մ․ Գանթարճեանը, Մ․ Պուոուրեանը, Ե․Սարգսեան, Լեւոն Կարապետ Պալճեանը (նոյն դպրոցի շրջանաւարտ, յետագային՝ Ամէնայն Հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա.), Զ․ Պլպուլը, Կ․ եւ Ս․ Գանթարճեանները, Ն․ Պալեանը։
Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքի հայկական դպրոցներ
Զայիտ պին Սուլթան ալ Նահեան

**Շէյխ Զայիտ պին Սուլթան ալ Նահեան** ( , ) Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու արքայական տան անդամ, քաղաքական եւ բարեսիրական գործիչ էր: Ան կը նկատուի Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու հիմնադիրը: Ալ Նահեան 1946-էն 1966 թուականները կը կառավարէ Ալ Այն շրջանը, ապա կը դառնայ Ապու Տապիի կառավարիչ 1966-ին: 1971-էն 2004 ան կը դառնայ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու առաջին նախագահը, Ապու Տապիի կառավարիչը ըլլալուն կողքին: Միացեալ Էմիրութիւններու մէջ ան կը նկատուի իբրեւ «պետութեան հայրը», էմիրութիւնները իրար միացնելու իր տարած աշխատանքին համար: 

Զայիտ կը փոխարինէ իր եղբայրը՝ Շէյխ Շախպութ պին Սուլթանը իբրեւ Ապու Տապիի կառավարիչ 1966-ին, երբ անգլիական աջակցութեամբ արքայական ընտանիքը յեղափոխութիւն մը կ'ընէ իր դէմ: 

## Ընտանեկան եւ վաղ կեանք
Զայիտ շէյխ Սուլթան պին Խալիֆա ալ Նահեանի կրտսերագոյն որդին էր: Իր հայրը Ապու Տապիի կառավարիչն էր 1922-էն մինչեւ իր մահը՝ 1926 թուականը: Ան իր չորս եղբայրներուն կրտսերագոյնն էր:

## Ծանօթագրութիւններ
Շաքարեղէգ

մինի
**Շաքարեղէգ**, դաշտային հացազգիներու ընտանիքին պատկանող բազմամեայ շաքարատու բոյսերու ցեղ։

Ցօղունը կանգուն է, բարձր (մինչեւ 6 մ)։ 

Ցօղունին բջիջներուն մէջ շաքար կը կուտակուի։ 

Ծանօթ է շաքարեղէգի 5 տեսակ: Շաքարեղէգի տեսակը ունի հզօր արմատային համակարգ, ցօղունը բարակ է, տարածուած է Հնդկաստանի մերձարեւադարձային գօտիին մէջ։ 

Վայրի շաքարեղէգին տեսակը կը դիմանայ մինչեւ -30°C ցուրտի եւ հիւանդութիւններու։ «Saccharum robustum» տեսակը վայրի վիճակի մէջ տարածուած է Հնդկաստանի եւ Չինաստանի մէջ։ Կը մշակուի նաեւ Ճափոնի մէջ։ Վայրի տեսակը կ'աճի Նոր Գինիոյ մէջ։ Շաքարեղէգի վայրի տեսակներ կ'աճին Հիւսիսային Ափրիկէի, Աֆղանստանի, Փաքիստանի, Հնդկաստանի, Ճափոնի, Ինտոնեզիոյ, Նոր Գինիոյ եւ Միջին Ասիոյ մէջ։ Հայրենիքը Հարաւարեւելեան Ասիան է։  

Հնդկաստանի մէջ մշակուած է Ք.Ա. 3-րդ հազարամեակին, ԺԵ. դարուն բերուած է Սպանիա, աւելի ուշ՝ Քուպա, Մեքսիքօ եւ Ամերիկա։ 

Քուպան, Ճամայքան եւ Հայիթին շաքարեղէգի շաքարի արտադրութեան հիմնական երկիրներն են։ Բերքատուութիւնը 400-500 ց/հա է, իսկ փորձնական հողամասերուն մէջ՝ մինչեւ 2000 ց/հա։ 

## Նկարագրութիւն

* Շաքարեղէգի ցօղունը կանգուն է, չի ճիւղաւորուիր, ուղղաձիգ է, գլանաձեւ 2-3 սմ տրամագիծով։
* Կը բազմացնեն շիւերով։
* Ինչպէս եգիպտացորենը, շաքարեղէգը եւս ունի երկար ժանեկաձեւ տերեւներ։
* Ցօղունին ներսի մասը խողովականման է, ուր բոյսին աճման ընթացքին կը ձեւաւորուին հիւթալի հիւսուածքներ, որոնց մէջ կը կուտակուի շաքարահիւթը։ Մշակուող շաքարեղէգի պարունակութիւնը կը հասնի 10-20%-ի, իսկ վայրի տեսակինը՝ 2-10%-ի։ Իբրեւ արեւադարձային բոյս՝ անիկա շատ պահանջկոտ է, յատկապէս՝ ջերմութեան եւ խոնաւութեան նկատմամբ։
* Շաքարեղէգին ծնունդէն մինչեւ հասուննալը կը պահանջէ 15-18 ամիս, երբեմն ալ՝ աւելի։ Բոյսը հասունցած կը համարուի, երբ ցօղունին միջուկը կը լեցուի շաքարահիւթով եւ տերեւները կը դեղնին։
* Հաւաքելէ անմիջապէս ետք, շաքարեղէգը պէտք է վերամշակման ուղարկել։ Ուշացնելու պարագային, ցօղունին պարունակութեան մէջ եղած շաքարահիւթին քանակը կը նուազի, այդ պատճառով շաքարեղէգի բերքահաւաքը մաս-մաս կը կատարուի։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ճակնդեղ

մինի

**Շաքարի ճակնդեղ** (*Beta vulgaris L*), թելուկազգիներու (*Chenopodiaceae*) ընտանիքին, «Պեթա» (Beta) ցեղին պատկանող մշակաբոյս։ Կը մշակուի շաքարի ստացման համար։

Տերեւները կը կազմեն արմատին կշիռքին 30-50%-ը։ 

Շաքարի ճակնդեղին տերեւները կը պարունակեն մեծ քանակութեամբ կենսանիւթեր։ 

Շաքարի ճակնդեղը առաջին անգամ հետազօտուած է ԺԶ. դարուն։ 

Ճակնդեղին մէջ բիւրեղային շաքարը գերմանացի գիտնական Անտրէաս Զիկիզմունտ Մարքկրաֆի կողմէ յայտնաբերուած է 1747-ին եւ միաժամանակ հաստատուած, որ ճակնդեղէն ստացուած շաքարը ոչինչով կը տարբերի շաքարեղէգէն ստացուած շաքարէն։ 
ձախից|մինի
Շաքարի ճակնդեղը լայն չափով սկսած է վերամշակուիլ ԺԸ. դարու վերջերէն։

2011-ի դրութեամբ, աշխարհի տարածքին շաքարի ճակնդեղի առաւել մեծածաւալ արտադրող երկիրներն են՝ Ֆրանսան, Միացեալ Նահանգները, Գերմանիան, Ռուսաստանը եւ Ուքրանիան։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ողջունել

**Ողջունել** կամ **բարեւել**' կարելի է համարել ժեստ, բառ, բառակապակցութիւն, գրաւոր նամակ կամ այլ ծիսակարգ, որ մարդը կը գործածէ այլ մարդու հետ շփուելու համար: Այս կրնայ ըլլալ ձեռքսեղմում, գլխով ակնարկ, բարեւ ըսել կամ նամակ գրել: Ողջունելը կրնայ ցուցաբերել յարգանք, բարեկամութիւն կամ սէր:

Ողջունելը ցոյց կու տայ վերաբերմունք այն մարդուն նկատմամբ, որուն կ'ուզես բարեւել: Ողջունելու ձեւերը կախուած են մշակոյթէն, ժամանակէն եւ նորաձեւութիւնէն:

## Բառակապակցութիւն
# Բարի առաւօտ — առաւօտեան բարեւել:
# Բարի գալուստ — մարդու ներկայացնելու կամ ծանօթացնելու ձեւ, որպէսզի ան ինքնիրեն յարմար զգայ նոր վայրին կամ իրավիճակին մէջ:
# Բարի օր — ցերեկային բարեւել:
# Բարի երեկոյ — երեկոյան բարեւել:
# Բարի գիշեր — գիշերային բարեւել:
# Բարեւ — ընդհանուր բարեւել:
# Բարի լոյս — առաւօտեան բարեւել:
# Ողջոյն — ողջունելու ձեւ:

## Ձայնային հաղորդագրութեան (Voicemail) ողջոյններ
Ձայնային հաղորդագրութեան ողջոյնները նախապէս արձանագրուած պատգամներ են, որոնք ինքնաբերաբար կը հնչեն զանգահարողներուն համար, երբ **հեռախօսային պատասխանիչը** կամ ձայնային հաղորդագրութեան համակարգը կը պատասխանէ զանգին։ Որոշ համակարգեր հնարաւորութիւն կու տան տարբեր ողջոյններ հնչեցնել տարբեր զանգահարողներու համար։

## Երաժշտական ողջոյններ
**Պուրունտիի** գիւղական շրջաններուն մէջ, իրարու ծանօթ կիներ զիրար կ'ողջունեն ձայնային բարդ ու շաղկապուած ռիթմով մը, որ կը կոչուի **աքազեհէ (akazehe)**, անկախ հանդիպման առիթի պարագայէն կամ ժամանակէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ողջունել
Վ․ Յ․ Յակոբեան

**Վ․ Յ․ Յակոբեան** կամ **Վ․ Յովհաննէս Յակոբեան** օսմանական-թրքերէնի դասախօս Մարզուանի Ամերիկեան Ուսումնարանի մէջ (անգլերէն՝ Anatolia College in Merzifon, կամ՝ American College of Mersovan, թրքերէն՝ Merzifon Amerikan Koleji)։

Յակոբեան հեղինակած է «Օսմանական-թրքերէն զրոյց-քերականութիւն» (անգլերէն՝ *Ottoman-Turkish Conversation-Grammar*), հրատարակուած Գերմանիոյ Հայտէլպէրկ քաղաքին մէջ, ՌՋԷ (1907) թուականին։

Յակոբեան, 10 Օգոստոս 1915 թուականին, հայոց Մեծ Ցեղասպանութեան ժամանակ, կը տարագրուի Մարզուանի Ամերիկեան ուսումնարանէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Լեզուաբաններ
Ս. Թագաւոր Եկեղեցի

**Սուրբ Թագաւոր Եկեղեցի,** հայ առաքելական եկեղեցի Իսթանպուլի մէջ։

## Պատմութիւն
Այս եկեղեցւոյ առաջին յիշատակութեան կը հանդիպինք 1722ին։ Եկեղեցին նախապէս կոչուած է Սուրբ Աստուածածին։ Աբրահամ Պատրիարքի շրջանին եկեղեցին վերաշինուեցաւ Յարութիւն Ամիրա Նորատունկեանի բարերարութեամբ, բացումը կատարուեցաւ 1814ին։ 1840ին, երկրաշարժէն ետք նորոգութեան մը ենթարկուեցաւ։

1855ին հրոյ ճարակ դարձած եկեղեցին քարուկիր կերպով վերակառուցուեցաւ Յակոբ Պատրիարքի օրով եւ Էրզրումցի Հաճի Կարապետ Աղա Մուրատեանի ծախքով։ Եկեղեցին յետ այսորիկ կոչուած է Սուրբ Թագաւոր եւ բացումը կատարուած՝ 1858ին։ Նոյն տարին եկեղեցւոյ բակին մէջ հիմնուեցաւ Համազասպեան Վարժարանը, նաեւ Մուրատեան աղջկանց վարժարանը։ 1936ին Յովհաննէս Նորատունկեանի բարերարութեամբ եկեղեցւոյ գաւիթի մասը ընդլայնուած է։ Վերջին տարիներուն եկեղեցւոյ մուտքի մասը ծածկուեցաւ փայտաշէն տանիքով ու երեք կողմէ ալ գոցուեցաւ ապակիով, բարերարութեամբը Հերման Թիւրքմէնի։

Վերջին անգամ նորոգութիւն տեսած է 2006ին։ Օծումը կատարուած ու պաշտամունքի վերաբացուած է ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Բ. Պատրիարքի։ 2007ին ի հիմանէ վերակառուցուեցաւ եկեղեցւոյ զանգակատունը։

Եկեղեցւոյ վերջին նորոգութիւնը կատարուած ու պաշտամունքի վերաբացուած է 2011 թուականին, ձեռամբ Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ՝ Բարձր. Տ. Արամ Ս. Արքեպիսկոպոսի։ Նոյն առթիւ Եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ կանգնուած են երկու սեղաններ՝ յանուն Ս. Ստեփանոսի եւ յանուն Ս. Քառասնից Մանկանց։ 

Եկեղեցւոյ բակին մէջ երկու զատ դամբարաններու մէջ թաղուած են եկեղեցւոյս վերաշինութեան բարերար Կարապետ Մուրատեան եւ իր կողակիցը՝ Խաթուն Մուրատեան։

## Աղբիւրներ

* «Ս. Թագաւոր Եկեղեցի, Գատըգիւղ | Գ.Վիճակ (Արեւելեան Վոսփոր) 
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Գրիգոր Մլիճեցի

**Գրիգոր Մլիճեցի** (), 12-13-րդ դարերու հայ գրիչ եւ մանրանկարիչ։ Եղած է 12-րդ դարու կիլիկեան մանրանկարչութեան նշանաւոր դպրոցներէն մէկուն՝Ա Սկեւռայի ներկայացուցԱիչ (1173-1215)։

## Կենսագրական գիծեր
Մլիճեցի ձեռագիրներ նկարազարդած է Մլիճի եւ Հռոմկլայի դպրոցներուն մէջ։ Իր արուեստագէտ աւագ ընկերներէն ճանաչուած են Կոստանդինն ու Վարդանը։ Երեքով 1173-ին նկարազարդած են «Տիգրանակերտի Աւետարանը» (ձեռագիրի տեղը անյայտ)։

Անոր անուան հետ կապուած են հինգ ձեռագիրներ, որոնք նկարազարդուած են 1173-1215 թուականներուն։

Մահացած է ծերութեան հասակին՝ անաւարտ թողելով վերջին Աւետարանի (1215, Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանք) նկարազարդումը։ Իր ժամանակին ճանչուած է որպէս «մեծահռչակ», «գովեալ» նկարիչ։ 

## Ստեղծագործութիւններ

### «Մատեան ողբերգութեան»
Ստեղծագործութիւններէն պատմական ու գեղարուեստական մեծ արժէք կը ներկայացնէ Գրիգոր Նարեկացիի «Մատեան ողբերգութեան» ձեռագիրի գեղարուեստական ձեւաւորումը։ Անօկա պատուիրած է Ներսէս Լամբրոնացին 1173-ին (Երեւանի Մ. Մաշտոցի անուան Մատենադարան)։ Մագաղաթեայ այս մատենին մէջ մեծ նրբութեամբ ու ճաշակով կատարուած են խորանազարդերը, անուանաթերթ կիսախորաններն ու գլխազարդերը։ Ուշագրաւ են գլխատառերը, որոնք խաչքարերու զարդաքանդակային բնազարդեր են։ Վարպետօրէն հիւսուածքաւոր լուսանցազարդերը։ Ձեռագիրը առանձնապէս արժեքաւոր է Գրիգոր Նարեկացիի դիմանկարներու շարքով։ Ան չորս պատկերներով ստեղծած է Նարեկացիի քանի մը բնորոշ կողմերը՝ փիլիսոփայ, հսկող (աղօթող), ճգնաւոր՝ միաժամանակ անոնց մէջ ընդգծելով անոր բանաստեղծական կերպարը։

### «Սկեւռայի Աւետարան»
Անոր գեղագրած (բոլորգիր երկաթագիր) եւ նկարազարդած «Սկեւռայի Աւետարանը» (1197, «Լուովի Աւետարան», մինչեւ 1830՝ Լուով) գերմանացի բիւզանդագէտ Գիր. Փրինցիկը 1993-ին յայտնաբերած է լեհական Կնիէզնօ քաղաքի արքեպիսկոպոսարանին մէջ (գունապատճէնը Հայաստանի ազգային գրադարանին մէջ)։

1997 թուականին անիկա ցուցադրուած է Նիւ Եորքի Մեթրոփոլիթէն թանգարանին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայ Նկարողներ (ԺԱ․-ԺԷ․ Դար), Նորայր արք․ Ծովական, Երուսաղէմ, տպարան Սրպոց Յակոբեանց,1989, էջ 6-9։

Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ
Աւստրիոյ Ժողովրդական Կուսակցութիւն

մինի|Աւստրիոյ Ժողովրդական Կուսակցութեան նկար
**Աւստրիական Ժողովրդական Կուսակցութիւն**ը, կարճ՝ **ԱԺԿ** (Գերմ.՝ **Österreichische Volkspartei**, կարճ՝ **ÖVP**. արտաքին ներկայացուցչութեան մէջ 2017-2022 թուականներուն նաեւ «**Նոր ժողովրդական կուսակցութիւն**», ապա՝ «**Ժողովրդական կուսակցութիւն**») Աւստրիոյ աւանդական մեծ կուսակցութիւններէն մէկն է։ Ան կը ներկայացնէ միջին դասակարգը, պահպանողական խաւը եւ աւանդաբար կը համարուի տնտեսութեան, հողագործներու եւ հռոմէական Կաթոլիկ եկեղեցւոյ մօտիկ։

ԱԺԿ-ն բաժնուած է տարածքայինօրէն իր 9 պետական կազմակերպութիւններով եւ գործօնօրէն՝ իր 6 ենթակազմակերպումներով (Երիտասարդ ԱԺԿ, Աւստրիոյ աշխատաւորներու դաշնակցութիւն (ÖAAB), Աւստրիոյ հողագործներու դաշնակցութիւն, Աւստրիոյ աւագ քաղաքացիներու դաշնակցութիւն, Աւստրիոյ տնտեսական դաշնակցութիւն եւ ԱԺԿ-կանանց դաշնակցութիւն), ինչ որ կը յանգեցնէ կուսակցութեան մէջ երբեմն իրարու հակասող հետաքրքրութիւններ ունեցող խումբերու։ Անդամակցութիւնը ձեռք կը բերուի բաւական բացառիկ ձեւով՝ ուղղակիօրէն անդամակցելով ԱԺԿ-ին, բայց գլխաւորաբար անդամակցելով ենթակազմակերպութիւններէն մէկուն, որուն տարբեր վճարումներ կը տրուին եւ ոչ թէ ուղղակի՝ կուսակցութեան: Ըստ կանոնադրութեան, նպաստները կը բաժնուին կուսակցութեան եւ ենթակազմակերպութեան միջեւ։

ԱԺԿ-ն դաշնակցային 32 կառավարութիւններէն 15-ին մէջ տրամադրած է Աւստրիոյ վարչապետը 1945-էն, 1970-էն, 2000-էն, 2007-էն եւ 2017-էն ի վեր (փոքր ընդմիջումով Պիրլայն փորձագիտական կառավարութեան կողմէ): ԱԺԿ-ի կողմէ վարչապետներ նշանակուած են՝ Լէոփոլտ Ֆիկլ, Եուլիուս Ռաապ, Ալֆոնս Կորպաչ, Եոզէֆ Քլաուս, Վոլֆկանկ Շիւսըլ, Սեպասթիան Քուրց, Ալեքսանտր Շալընպերկ եւ գործող Քարլ Նեհամըր։ Աւստրիոյ ինն նահանգներէն հինգը (Ստորին Աւստրիա, Վերին Աւստրիա, Զալցպուրկ, Թիրոլ եւ Ֆորարլպերկ) անդամ են ԱԺԿ-ին: Ան մաս կը կազմէ նաեւ Շթիրիայի եւ Քարինթիայի նահանգային կառավարութիւններուն։ Վրանիցքի Բ. դաշնային կառավարութենէն (1987) մինչեւ Քուրց Ա. դաշնային կառավարութեան հեռացումը 2019-ին, ԱԺԿ-ն առանց ընդհատումի ներկայացուած էր դաշնային կառավարութեան մէջ։ Նեհամմըրի դաշնային կառավարութեան մէջ ԱԺԿ կը նշանակէ ոչ միայն վարչապետը, այլեւ արտաքին գործոց նախարարը, տնտեսութեան նախարարը, գիւղատնտեսութեան նախարարը, ներքին գործոց նախարարը, կրթութեան, գիտութեան եւ հետազօտութեան նախարարը, աշխատանքի եւ տնտեսութեան նախարարը, ազգային պաշտպանութեան, կիներու, ընտանիքի, միաւորման, լրատուամիջոցներու, եւրոպական քաղաքականութեան եւ սահմանադրութեան երեք նախարարները, ինչպէս նաեւ երիտասարդութեան / թուայնացման եւ զբօսաշրջութեան պետական քարտուղարները։ Եւրոպայի Միութեան յանձնաժողովի Աւստրիոյ բոլոր ներկայացուցիչները կուսակցութեան մաս կը կազմեն: Անոնք են՝ Ֆրանց Ֆեշլերը, Պենիթա Ֆերերօ-Վալտըրը, Եոհաննէս Հանը եւ Մակնուս Պրունըրը։ Կուսակցութենէն երկու թեկնածուներ՝ Քուրթ Վալտհայմ եւ Թոմաս Քլեսթիլ ընտրուած են Աւստրիոյ նախագահ եւ պաշտօնավարած են ընդամէնը 18 տարի։ 

## Յղումներ

* dievolkspartei.at կուսակցութեան գլխաւոր կայքէջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կուսակցութիւններ
Լեֆթերիս Բաբատոբուլոս

**Լեֆթերիս Բաբատոբուլոս** յուն․՝ Λευτέρης Παπαδόπουλος, (14 Նոյեմբեր 1935, Աթէնք, Փոքր Ասիայէն ծագում ունեցող յոյն լրագրող, գրագէտ եւ բանաստեղծ։ 

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Աթէնք։ Ծնողքը գաղթական եղած է․ հայրը Բրուսայէն՝ հիւսիս արեւմտեան Թուրքիա (հին Բիւթանիա), իսկ մայրը՝ Նովորոսիսքէն (Սեւ ծովու նաւահանգիստ, Ռուսիա)։ Ունեցած է դժուար մանկական տարիներ։ Աւարտած է Աթէնքի Համալսարանի Իրաւաբանական բաժինը։ 

Ասպարէզը սկսած է լրագրութեամբ․ 1959-էն մինչեւ 2012 եղած է «Թա Նէա»*Τα Νέα* օրաթերթին մնայուն աշխատակիցը։ 

Հեղինակն է «Επαρχίες της Αθήνας» *Աթէնքի գաւառներ*, «Η Τουρκία χωρίς φερετζέ» *Թուրքիան առանց ֆերեծէի*, «Οι παλιοί συμμαθητές» *Հին դասընկերներ*, «Ζω από περιέργεια» *Հետաքրքրութենէ կ՛ապրիմ*, «Όλα είναι ένα ψέμα» *Ամէն բան սուտ է*, «Μάνος Λοΐζος» *Մանոս Լոյիզոս*, «Εν αρχή ην ο Καζαντζίδης» *Ամէն ինչի սկիզբը՝ Քազանծիդիս*, «Είναι γλεντζές, πίνει γάλα» *Գէֆի մարդ է, կաթ կը խմէ*, «Δώδεκα πόντους και μισό» *Տասներկու սմ եւ կէս*, «Να συλληφθεί το ντουμάνι» *Ձերբակալուի թանձր ծուխը*, «Μάγκες πιάστε τα γιοφύρια» *Մակես կամուրջները գրաւեցէք*։ Թարգմանիչն է «Άσματος ασμάτων» *Երգ երգոց* եւ Ուիլիամ Շէյքսփիրի «Ռոմէօ եւ Ճիւլիէթ» գործերուն։ 

Ամուսնացած է Ռայա Մուզենիդու բեմադրիչին հետ եւ միասնաբար հեղինակներն են «Εν βρασμώ ψυχής» *Կրքոտ վիճակի մէջ* եւ «Ο γολγοθάς μιας ορφανής ανύπαντρης μητέρας» *Որբ, անամուս մօր մը գողգոթան* թատերագրութիւններուն։ Բաբատոբուլոս հեղինակն է յունական հեռատեսիլի կայաններէն ներկայացուած բազմաթիւ հեռասփռումներու։ Գործակցած է իբր բանաստեղծ քանի մը տասնեակ ֆիլմերու եւ երաժշտական թատերագրականներու ներկայացման․ ինչպէս օրինակ՝ «Γλυκιά Ίρμα» *Անուշ Իրմա*, «Εύθυμη χήρα» *Ցնծալից այրի*, «Άννυ» *Աննի*, «Ο Δρόμος» *Ճամբան,* եւայլն։ 

Իր երգերով երեք գիրքեր հրապարակուած են․ «Τα τραγούδια γράφουν την ιστορία τους» *Երգերը իրենց պատմութիւնը կը գրեն*, «Εκατό ανέκδοτα τραγούδια» *Հարիւր անտիպ երգեր* եւ «Τα τραγούδια μου» *Իմ երգերս։*  

Մաս կը կազմէ «Աթէնքի օրաթերթերու խմբագիրներու միութեան» (ΕΣΗΕΑ), «Յոյն թատերագիրներու ընկերութեան», ինչպէս նաեւ նախագահը եղած «Յունաստանի յօրինողներու Ընկերութեան»։ 

Կատարած է լրագրական առաքելութիւններ դէպի Ամերիկա, Ռուսիա, Եւրոպա, Ասիա եւ Ափրիկէ։ 

Հեղինակն է մօտաւորապէս 1200 երգերու։ Թարգմանած է Ֆետերիքօ Կարսիա Լորգայի, Բապլօ Ներուդայի եւ Նազըմ Հիքմեթի բանաստեղծութիւններ։ «Ճամբան» *Ο Δρόμος* ձայնապնակը, ծախուած են 1․000․000 օրինակներ․ վաճառուած ձայնապնակներու առաջին դիրքը կը գրաւէ։

       

## Տե՛ս նաեւ
Սթաւրոս Քսարխաքոս

Մանոս Խածիտաքիս

Միքիս Թէոտորաքիս

Վանկելիս Փափաթանասիու

Նիքոս Քսիլուրիս

Մելինա Մերքուրի

Մանոս Լոյիզոս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոյն լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Յոյն բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Յոյն յօրինողներ
Ստորոգութիւն:Յոյն անձնաւորութիւններ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:14 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ
Կոզմա Գրիչ

**Կոզմա** (), հայ գրիչ եւ ծաղկող։

## Կենսագրական գիծեր
իր ստեղծագործական գործունէութիւնը կ'ընդգրկէ 1205-1219 թուականները։ Այդ շրջանէն ծանօթ են հինգ Աւեևտարաններ, գրուած միջին երկաթագրով եւ նկարազարդ։

Անոր անուան անդրանիկ յիշատակութիւնը կապուած է 1166 թուականին Հռոմկլայի մէջ Առաքել եպիսկոպոսի համար ընդօրինակած եւ նկարազարդած Աւետարանի հետ (Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան, ձեռագիր № 7347)։

Կոզմայի միւս ձեռագիրները ստեղծուած են 1205 թուականին՝ Խարբերդի մէջ (Վենետիկի Մխիթարեան մատենադարան) եւ 1219 թուականին՝ Խարբերդի Բարջանճ անապատին մէջ (Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան, ձեռագիր № 7734)։

Կան եւս երկու ձեռագիրներ, որոնցմէ մէկը կը գտնուի Պոլիս, միւսը՝ ԱՄՆ-ում (Հ. Քիւրտեանի մոտ)։

Կոզման գրած է երկաթագիրով եւ բոլորգիրով, անոր օրինակները իրենց անսխալ եւ գեղեցիկ գրութեան շնորհիւ նկատուած են «ընտիր եւ լաւ»։ Ձեռագիրները նկարազարդած է խորաններով, լուսանցազարդերով եւ աւետարանիչներու նկարներով։

## Աղբիւրներ

* Հայ Նկարողներ (ԺԱ․-ԺԷ․ Դար), Նորայր արք․ Ծովական, Երուսաղէմ, տպարան Սրպոց Յակոբեանց,1989, էջ 11-13։

Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ ծաղկողներ
Յովասափ

**Յովասափ** (), հայ գրիչ եւ մանրանկարիչ՝ 1273-1292 թուականներու։ Կիլիկիոյ մանրանկարչութեան դպրոցի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Յովասափ եղած է Մոմիկի ուսուցիչը։ Իր քսանամեայ գրչական եւ մանրանկարչական գործունէութենէն ծանօթ են սակաւ երկեր։

1273 թուականին Սկեւռայի մէջ Յովասափի ծաղկած Աւետարանի (Պոլսոյ Թոփգաբու Սարայ թանգարան, ձեռ. № 122) խորաններու, 4 աւետարանիչներու դիմանկարներու, անուանաթերթերու, տէրունական պատկերներու («Ծնունդ», «Մկրտութիւն») եւ լուսանցազարդերու մերձաւորութիւնը «Սմբատ Սպարապետի Աւետարանի» որոշ ձեւաւորումներու հետ կ'ենթադրուի, որ Յովասափինն են նաեւ այդ ձեռագիրի Մատթէոս եւ Մարկոս աւետարանիչներու դիմանկարները։

Հաւանօրէն Յովասափն է հեղինակը նաեւ 1270 թուականին Գռների մէջ ընդօրինակուած Աստուածաշունչի (Մատենադարան, ձեռ. № 345) Մատթէոսի դիմանկարի։

1273 թուականի Աւետարանի համանուն պատկերներու հետ կը նոյնանան Կոպիտառի մէջ ընդօրինակուած ստոյգ թուական չունեցող Աւետարանի (Նոր Ջուղայի մատենադարան, ձեռ. № 57/161) «ԾՆունդ» եւ «Մկրտութիւն» մանրանկարները։

Յովասափի մանրանկարներու զարդաձեւերը կիրարկած են 13-րդ դարու 2-րդ կէսի կիլիկեան մանրանկարիչները։

## Աղբիւրներ

* Հայ Նկարողներ (ԺԱ․-ԺԷ․ Դար), Նորայր արք․ Ծովական, Երուսաղէմ, տպարան Սրպոց Յակոբեանց,1989, էջ 34։

Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Գեղամ Ճեղալեան

**Գեղամ Աւետիս Կարապետ Ճեղալեան** (), հայ-պաղեստինցի լուսանկարիչ: Ան հիմնադիրն էր առաջին լուսանկարչութեան արուեստանոցին Ղազայի մէջ, 1944 թուականին: Ճանչցուած էր իր լուսանկարներով, որ Ղազայի ամէնօրեայ կեանքը եւ քաղաքական դէպքերը կը նկարագրեն:

## Կենսագրութիւն
Գեղամ Ճեղալեան ծնած է Անատոլիա: Երբ մանուկ էր, ան իր մօր եւ քեռի/հօրեղբոր հետ կը փախչի դէպի Սուրիա, ծպտուած որպէս աղջիկ: Գեղամ իր ընտանիքի անդամները մեծասնութեամբ կը կորսնցնէ Հայոց ցեղասպանութեան: Երբ իր մայրը կը կորսնցնէ, ան կ'անցնի Լիբանանի որբանոցներէն մէկը եւ ետքը, իր պատանի տարիքին, կը հաստատուի Պաղեստին եւ կ'ապրի Երուսաղէմ եւ Եաֆա քաղաքներուն մէջ ու կը սորվի լուսանկարչութեան արհեստը:

1944 թուականին, երբ կ'ամուսնանայ Զուարթ Նաքաշեանի հետ, անոնք կը բնակին Ղազա, Ալ-Զէյթուն շրջանին մէջ: Հոն՝ Գեղամ Ճեղալեան առաջին լուսանկարչութեան արուեստանոցը կը բանայ Օմար Մուխթար թաղամասին մէջ: Տեղացի ընտանիքներ կ'այցելէին անոր արուեստանոցը դիմանկարներ լուսանկարչութեան համար: Ուրիշներ Գեղամին կը վճարէին նկարահանելու իրենց հարսանիքները: Հակառակ որ ան քրիստոնեայ էր եւ շատ քիչ արաբերէն կը խօսէր, Ճեղալեան լաւ ձեւով ընտելացաւ գաղութին եւ իր պզտիկները արձանագրեց արաբական դպրոցներու մէջ:   

Տարիներու ընթացքին, Ճեղալեան ներկայ էր Ղազա քաղաքի ընկերային եւ քաղաքական փոփոխութիւններուն, օրինակ՝ Անգլիոյ հովանաւորութիւնը եւ պատուիրագիրը, Եգիպտոսի իշխանութիւնը, Իսրայէլի գրաւումը եւ վրաններու կեանքը Նաքպայէն ետք: Ան այս դէպքերը կ'արձանագրէր լուսանկարչութիւններով: Իր թոռը կ'ըսէ՝ «Գեղամ լուսանկարիչ չէր, ան միայն իղձ ու փափաքը ունէր ամէն բան նկարագրելու»: Գեղամ Ճեղալեանի աշխատանքը կ'ընդգրկէ լուսանկարներ՝ շէնքերու կամ կայարաններու, որ այլեւս գոյութիւն չունին:   

Գեղամ կը վաւերագրէ հետեւեալ դէպքերը՝ Խան Եունիսի ցեղասպանութիւնը եւ Նաքսան: Ան նաեւ լուսանկարած է Չէ Կեւարան 1959 թուականին երբ ան այցելեց Ղազա:

1967-ի 6-օրուայ պատերազմին ընթացքին, Ճեղալեանի ընտանիքը կը փախչի Եգիպտոս, սակայն Գեղամ կը մնայ Ղազա: «Ան կը սիրէր Պաղեստինը, իր տունն էր»: Այն ժամանակ, Գեղամ նաեւ կ'աշխատէր Յորդանան գետի արեւմտեան ափը գտնուող հայ լուսանկարիչներու հետ սեւանկարներ ղրկելու Եգիպտոսի բանակին: Ան «Ֆետայի Լուսանկարիչ» անուանումը կը ստանայ:   

## Կտակ
Գեղամ Ճեղալեանի մահէն ետք, 1981 թուականին, անոր լուսանկարչութեան արուեստանոցը փոխանցուեցաւ իր օգնականին, Մօրիս Թարազիին, եւ ետքը անոր եղբօր՝ Մարուան Թարազիին, որ սպաննուեցաւ 2023ին, երբ Իսրայէլ հարուածեց Ղազայի եկեղեցիներէն մէկը: Գեղամ Ճեղալեան լաւ ձեւով յիշուած եւ ճանչցուած է թէ՛ Պաղեստինի եւ թէ՛ սփիւռքի մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* ԵՐԵՔ ԿԱՐՄԻՐ ՍՆՏՈՒԿՆԵՐԸ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Ստեփանոս Վահկացի

**Ստեփանոս Վահկացի** (), ԺԳ․ դարու երկրորդ կիսուն Կիլիկիոյ մէջ ապրող նշանաւոր գրիչ-նկարիչներէն մին՝ ձեռնասուն աշակերտ Յովհաննէս Արքայեղբօր։

## Կենսագրական գիծեր
Իր գրչագրական աշխատութիւններէն ծանօթ են աւելի քան մէկ երկոտասնեակ երկեր՝ պտուղ երեք տասնեակ տարիներու (1263--1293):

Ան ընդհանրապէս ապրած եւ գործած է Կիլիկիոյ մայրաքաղաքին՝ Սիսի մէջ:

## Աշխատութիւններ
Ժամանակագրական կարգի համաձայն իր նկարազարդած երկերն են.

# Աւետարան, 1274-ին նկարազարդած է Սիսի Ս. Նշան Վանքին մէջ, Օշին մարաջախտի համար. - Ձեռագիր ի Նիւ Եորք (նախապէս Տրդատ Եպս. Պալեանի), 
# Ժամագիրք, օրինակած եւ նկարազարդած է 1274-ին, Սիսի մէջ, Լեւոն Բ. թագաւորին համար. - Ձեռ. երբեմն Պր. Ժան Լէվիի, ապա Պր՝ Գ. Գէորգեանի: 
# Աւետարան, օրինակած է Կոստանդին քահանայ Աւըղցի, 1274-5ին, Գռների մէջ: Ստեփանոս Վահկացի խորանները ուրուագծած է միայն առանց գունաւորելու: Ստացող Դաւիթ քահանայ (Ձեռ. Երեւանի, թիւ 7534): 
# Նոր Կտակարան, մասնակի, օրինակուած Գռների մէջ, Աւըղցի Կոստանդին գրիչի ձեռքով, 1284-ին, Յովհաննէս Արքայեղբօր համար: Ստեփանոս Վահկացի Եւ Գրիզոր Պիծակ կատարած են ծաղկումը (Ձեռ, Երեւանի, թիւ 196): 
# Աւետարան մը օրինակած եւ նկարազարդած է 1286-ին, «ի ծեր հասակի» Յովհաննէս Արքայեղբօր պատուէրով:

Ստեփանոս Վահկացի՝ Յովհաննէս Արքայեղբօր դպրոցին պատկանող արուեստագէտներու կարգին կը գրաւէր առաջնակարգ տեղ մը՝ իր նրբագեղ ծաղկումներով:

## Աղբիւրներ

* Հայ Նկարողներ (ԺԱ․-ԺԷ․ Դար), Նորայր արք․ Ծովական, Երուսաղէմ, տպարան Սրպոց Յակոբեանց,1989, էջ 31-33։
* Հասկ Հայագիտական, Բ., էջ 59

Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ ծաղկողներ
Հայկազուն Նաճարեան

**Հայկազուն Արք․ Նաճարեան** (աւազանի անունով՝ Վրէժ, ), Հայ արքեպիսկոպոս։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ։ 1959-1964 թուականներուն յաճախած է Պէյրութի Վահան Թէքէեան վարժարանը, 1964-1967 թուականներուն՝ Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան միջնակարգ դպրոցը: 1967 թուականին ընդունուած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարան, զոր աւարտած է 1973 թուականին: Նոյն տարին Գէորգեան ճեմարանին մէջ պաշտպանած է «Մխիթար Գօշ. Մեկնութիւն Երեմիա մարգարէի» նիւթով աւարտաճառը: Այնուհետեւ 1973-ին Ս. Էջմիածնի մէջ՝ ձեռամբ Տ. Յուսիկ Արք. Սանթուրեանի, ձեռնադրուած է սարկաւագ, իսկ 1975-ին՝ Լոնտոնի Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ մէջ ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ՝ ձեռամբ Տ. Ներսէս Արք. Պոզապալեանի:

1973-1974 թուականներուն պաշտօնավարած է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի մէջ՝ իբրեւ կաթողիկոսարանի քարտուղար:

1974-1975 թուականներուն ուսանած է Քենթըրպըրիի Ս. Օգոստինոսի դպրոցը՝ Հովուական աստուածաբանութիւն, 1975-1978 թուականներուն՝ Լոնտոնի Քինկզ քոլէճի մէջ՝ ստանալով Պսակաւոր աստուածաբանութեան (BD) աստիճան:

1978-1979 ուսանած է Սկովտիոյ Ս. Անտրիւզի անուան հիմնարկին մէջ:

1979-1981 թուականներուն եղած է Լոնտոնի Ս. Պետրոս եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւը, իսկ 1981-1986 թուականներուն պաշտօնավարած է իբրեւ Գէորգեան Հոգեւոր ճեմարանի փոխտեսուչ եւ Նոր կտակարանի ու Ընդհանուր եկեղեցւոյ պատմութեան դասախօս:

1983 թուականին «Վանական շարժման սկզբնաւորութիւնը Հայաստանի մէջ» նիւթով պաշտպանած է վարդապետական թէզ եւ Օշականի մէջ ստացած վարդապետական գաւազան՝ ձեռամբ Տ. Ներսէս Արք. Պոզապալեանի:

1986 թուականին «Ս. Բարսեղ Կեսարացիի կանոնները» նիւթով պաշտպանած է ծայրագոյն վարդապետութեան թէզ եւ նոյն թուականին՝ ձեռամբ Տ. Ներսէս Արք. Պոզապալեանի, Օշականի մէջ ստացած է գաւազան:

1986-1988 թուականերուն երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի տնօրինութեամբ նշանակուած է ԱՄՆ-ի Արեւելեան թեմի առաջնորդական փոխանորդ, 1988-1991 թուականներուն՝ Նիւ Ճըրզիի Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ, իսկ 1991-1995 թուականներուն՝ կրկին ԱՄՆ-ի Արեւելեան թեմի առաջնորդական փոխանորդ:

1992 թուականին ընդունուած է Քոլոմպիայի համալսարան եւ Պատմութեան մագիստրոսի (MA) աստիճանով աւարտած՝ 1993 թուականին:

1995-1999 թուականներուն Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Ա. Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի տնօրինութեամբ ստանձնած է Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանի տեսուչի պաշտօնը, դասաւանդած՝ Նոր կտակարան:

2000-2002 թուականներուն եղած է Տալլասի Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ, իսկ 2002-2007 թուականներուն Ֆիլատելֆիոյ Ս. Սահակ-Ս. Մեսրոպ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ:

2002-2010 թուականներուն պաշտօնավարած է իբրեւ ԱՄՆ-ի Արեւելեան թեմի առաջնորդական փոխանորդ, այնուհետեւ 2010 թուականին նշանակուած է Կեդրոնական Եւրոպայի եւ Շուէտի հայրապետական պատուիրակ:

2011 թուականի Նոյեմբերի 6-ին Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս:

2019 թուականին, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ.-ի Սիտնի եւ Մելպուռն այցելութեան կատարած ատեն, արքութեան տիտղոս շնորհած է Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի առաջնորդ Հայկազուն եպս. Նաճարեանին` զայն վերանուանելով «Բարձրաշնորհ Տէր Հայկազուն Արքեպիսկոպոս Նաճարեան»: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Եպիսկոպոսներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Եպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Սիմէոն Արճիշեցի

**Սիմէոն Արճիշեցի** (), հայ գրիչ եւ մանրանկարիչ։ Վասպուրականի մանրանկարչութեան դպրոցի ներկայացուցիչ։ Եղած է Դանիէլ գրչի ուսուցիչը։

## Կենսագրական գիծեր
Ապրած եւ գործած է Արճէշի մէջ: Իր գրչական եւ մանրանկարչական գործունէութիւնը տեւած է շուրջ երկու տասնամեակ (1288 - 1305):

## Աշխատութիւններ
Սիմէոնին կը վերագրուին իր գրչագրած ձեռագիրներու մանրանկարները, որոնք միեւնուն վրձինի աշխատանք են։ Անոր ստեղծած ձեռագիրներէն 4-ը կը պահուին Երեւանի Մատենադարանը (№ 4851, 4867, 4819, 2744)։ 

Այդ շրջանէն ծանօթ են հինգ Աւետարաններ, ըստ հետեւեալին. 

# Աւետարան, 1288, Արճէշ: Գրիչ՝ Սիմէոն: Ստացող՝ Թովմա Վարդապետ:
# Աւետարան, 1292, Արճէշ: Գրիչ՝ Սիմէոն քահանայ: Ստացող՝ Փոխանակ:
# Աւետարան, 1297, Արճէշ: Գրիչ՝ Միմէոն: Ստացող՝ Յակոբ:
# Աւետարան, 1304, Արճէշ: Գրիչ՝ Սիմէոն: Ստացօղ՝ Շնօֆոր:
# Աւետարան, 1305, Արճէշ: Գրիչ՝ Սիմէոն: Ստացող՝ տէր Սիմոն:

Ըստ Հրավարդ Յակոբեանի, «Սիմէոն Արճիշեցու աշխատանքն իր պատկերագրութեամբ հիմնականում աղերսւում է ԺԱ, Դարի հայկական յուշարձանների հետ»:

## Աղբիւրներ

* Հայ Նկարողներ (ԺԱ․-ԺԷ․ Դար), Նորայր արք․ Ծովական, Երուսաղէմ, տպարան Սրպոց Յակոբեանց,1989, էջ 39-40։
* Վասպուրականի Մանրանկարչութիւն, Ա. էջ 44։

Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ
Յոպնակ

**Յոպնակ**, ***ձեռնասայլակ*** կամ ***սայլակ***՝ ձեռքի տակառնակ, ընդհանրապէս մէկ անիւի վրայ, որ աշխատաւորը կը մղէ առջեւ իր քովէն, պարզ սարք, որ կը գործածէ բեռներու, շինարարական խառնուրդ կամ բետոն տեղափոխութեան համար, որ կը գործածէ հեղիւի սկզբունքը՝ կիրառուած ուժը նուազեցնելու համար:

Ընդհանրապէս *Յոպնակը* կը բաղկանայ բեռնային կարասէ, մէկ կամ քանի մը անիւներէ եւ ձեռնակներէ, երբեմն Յոպնակը պատրաստուած է պողպատէ շրջանակէ անիւ(-ներ)ով, որուն վրայ ամրացուած է կարաս:

## Պատմութիւն
### Յունաստան
Կարելի է ենթադրել, որ յոպնակը յայտնագործուած ըլլայ Հին Յունաստանի մէջ: Մ.թ.ա. 408-407 եւ 407-406 թուականներու երկու ցուցակներուն մէջ նշուած է «1 տուփ միակոլեան տրանսպորտային միջոցի համար (hyperteria monokyklou)»: Եթէ 'dikyklos' եւ 'tetrakyklos' հին Յունաստաի մէջ կը նշանակեն երկու եւ չորս կոլեան տրանսպորտային միջոց, եւ միակոլեան տրանսպորտային միջոցի տուփը ցուցակին մէջ կը յայտնուի չորս կոլեան տրանսպորտային միջոցի տուփի եւ անոր չորս կոլեաններու միջեւ, ապա ամենայն հաւանականութեամբ միակոլեան տրանսպորտային միջոցը յոպնակ է եղած:
### Չինաստան
Բազմաթիւ աւանդութիւններ կը վերագրեն յոպնակի յայտնագործումը Չինաստանի զօրավար եւ պետական գործիչ Չժուգէ Լյանին: Չինական յոպնակի մօտ անիւը շատ աւելի մեծ է, քան եւրոպական յոպնակինըեւ յաճախ կը գտնուի ոչ թէ առջեւի մասին մէջ, այլ ամբողջ կառուցուածքի կեդրոնը:

File:Xiao er lun - Confucius and children.jpg|Յոպնակ  Կոնֆուցիոս տեղափոխելու համար ( Ռիկշա ); 1680 թուականի չինական մանկական գիրքի պատկեր
File:Segelschubkarren.jpg|Չինաստանում յոպնակներ պարուսներով
File:ChinesischeSchubkarre.jpg|Յոպնակ մարդկանց տեղափոխելու համար ( Ռիկշա )
File:Sail assisted wheelbarrows (2).jpg|Չինաստանի մէջ յոպնակներ պարուսներով
File:Wheelbarrows with sails China.jpg|Չինաստանի մէջ յոպնակներ պարուսներով


### Միջնադար
Միջնադարեան Եւրոպայի մէջ յոպնակը կը յայտնուի 1170 եւ 1250 թուականներու միջեւ: Չինական յոպնակներու համեմատ, ուր անիւը կեդրոնական էր պղինձի տակ, եւրոպական յոպնակներու անիւն ամրացուած էր առջեւի մասին մէջ: Հին պատկերները կը հաստատեն այն տեսութիւնը, որ եւրոպական յոպնակը կը զարգանայ նոսիլկի մէջէն, ուր առջեւի նոսիլկը փոխարինուեցաւ անիւով:

### Նոր ժամանակ
Ներկայիս յոպնակները կը պատրաստեն ինչպէս միակոլեան, այնպէս էլ երկկոլեան: Դասական ժամանակակից յոպնակներու կառուցուածքը կը ներկայացնէ պողպատէ խողովակներու հաւաքածու, որոնք միմեանց հետ կը կապուին: Կառուցուածքը ունի երկու կամարաձեւ յենարաններ անիւներու ետեւը: Կառուցուածքը ետեւը կը վերջանայ երկու բռնակներով, որոնց ծայրերուն կրնան ըլլալ կամ ռետինէ բռնակներ, կամ կամար, որ կը կազմուի ծուռ խողովակէ, որ հակուած է բռնակներու վրայ: Անիւները, որպէս կանոն, յագեցուած են օդային շինակներով, որոնք կը բաղկանան շրջանակէ, օդային խցիկէ եւ ծածկոյթէ: Անիւները յակուած են առանցքներու վրայ եւ ամրացուած են կամ շպլինտներով, կամ կանգնակներով, կամ ալ գայկներով: Կառուցուածքի վրայ պղինձի կորպուսը ամրացուած է պտուտակներով: Յոպնակները կը թոյլատրեն փոխադրել քանի մը տասնեակ եւ երբեմն նաեւ քանի մը հարիւր քիլոկրամ բեռ: Գլխաւորաբար կը փոխադրեն ծանր բեռներ:

## Ծանօթագրութիւններ
Թորոս Փիլիսոփայ

**Թորոս Փիլիսոփայ** (), հայ գրիչ եւ մանրանկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է ԺԳ. Դարու կիսուն Կիլիկիոյ մէջ՝ Տարօնեցի հօրմէ: Ուսած է հաւանաբար Դրազարկի Վանքը՝ վայելելով սէրն ու խնամքը Լեւոն Բ. թագաւորին (1270- 1249):

Արեւելեան Հայաստան պատուիրակ ղրկուած է Հեթում Բ. թագաւորին կողմէ՝ Թումաս եպքսկոպոսի հետ։ Ան գրիչ, ծաղկող եւ կազմող էր միատեղ: Ունեցած է աշակերտներ, որոնցմէ կը յիշէ մին՝ Թորոս անունսվ: Թորոս փիլիսոփայ ապրած եւ գործած է Դրազարկի մէջ։

## Աշխատութիւններ
Իր գոչական գործունէութեան շրջանը երկար չէ, 1290--1306: Այդ տարիներու արդիւնքէն կրնանք յիշել հետեւեալները: 

# Աւետարան, 1290, Դրազարկ: Թորոս քահանայ գրած, ծաղկած, կազմած եւ նուիրած է Տարօնի Ս. Կարապետի Վանքին: 

Ըստ Լեւոն Ազարեանի, այս ձեռագիրը․ «արժանի է առանձին ուշադրութեան: Հոյակապ խորանները, սկզբնազարդերը, լուսանցազարդերը, գլխազարդերը, զարդապատկերների մոտիվների բազմազանութիւնը, թանձր եւ պայծառ գոյների վարպետօրէն օգտագործումը, էջի ձեւաւորման արտակարգ հաւասարակշռուած կոմպոզիցիան վկայում են նկարչի բարձր կուլտուբայի մասին»:

# Աւետարան, 1291, Դրազարկ: Յիշատակարանին մէջ գրուած է. «Կատարեցաւ ... ձեռամբ Թորոսի նուաստ եւ յոգնամեղ փիլիսոփայի»: 
# Աւետարան, 1295, Դրազարկ: Թորոս փիլիսոփայ գրած է առաջին երեք Աւետարանները, իսկ Յովհաննու Աւետարանը զրած է Յոհան գրիչ եւ ծաղկած է ձեռագիրը: Կազմող՝ Մանիլ փիլիսոփայ: Ստացող՝ Յուսէփ փիլիսոփայ։
# Աւետարան, 1301, Դրազարկ: Գրիչ՝ Թորոս քհն. փիլիսոփայ: Ստացող՝ Աբրահամ եպիսկոպոս վանիցն Ղազարու։ Կ'արժէ դիտել որ այս Աւետարանը յետագային իբրեւ գաղափար ծառայած է քանի մը գրիչներու. Յովանէս քահանային 1327-ին (Յիշտ. ԺԴ. Դարի, թիւ 254), Մկրտիչ քահանային 1443-ին (Ցուցակ Ձեռ... Նոր Ջուղայի, Ք. Հատոր, էջ 219), եւ Ստեփանոս քահանային 1454-ին (Յիշտ. ԺԵ. Դարի, Բ. Մասն, թիւ Է5), եւ 1456-ին (Ցուցակ Ձեռ. Նոր Ջուղայի, Բ., էջ a7): 
# Աւետարան, Դրազարկ, զոր յետագային՝ կը ստանայ Ստեփանոս Եպս. Տարսային, ըստ յիշատակարանին. «Աւետարանս ի ձեռն ուրումն երեր յաշխարհէն Հայոց, գրեալ ոսկեզաւծ որակաւք ի Դրազարկն, ձեռամբ Թորոս փիլիսոփայի ...»:

## Աղբիւրներ

* Հայ Նկարողներ (ԺԱ․-ԺԷ․ Դար), Նորայր արք․ Ծովական, Երուսաղէմ, տպարան Սրպոց Յակոբեանց,1989, էջ 40-43։
* Լուսարարեան, Գաւազանագիրք, էջ 65 - 66:
* Լեւոն Ազարեան, Կիլիկեան Մանրանկարչութիւնը ԺԲ, -ԺԳ. Դարերում, 1964, Երեւան, էջ 51։
* Սիոն, 1970, էջ 260-262։

Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ
Բաթրայի հռոմէական երաժշտանոց

**Բաթրայի հռոմէական երաժշտանոց** (յուն․՝ Αρχαίο Ωδείο Πάτρας)․ կը կոչուի նաեւ Բաթրայի Հռոմէական թատրոն։ Վեհաշուք շինութիւն մըն է, որ վերաշինուած է եւ կը գործածուի երաժշտական ներկայացումներու համար։ Կը գտնուի Բաթրա քաղաքի բերդին արեւմտեան կողմը՝ Վերին քաղաքը (Անօ Փոլի), հռոմէական մարզադաշտին կից, Բալէոն Բաթրոն Երմանու *Παλιών Πατρών Γερμανού*, Սոթիրիադու *Σωτηριάδου*, Բանտոքրաթորոս *Παντοκράτορος* փողոցներուն եւ Այիու Եորղիու հրապարակին *πλατεία Αγίου Γεωργίου* միջեւ։ 
ձախից|մինի|Բաթրայի Հռոմէական Երաժշտանոց
Երաժշտանոցը, հաւանաբար կառուցուած է Օքթավիանոս Օգոստոս կայսրին ժամանակաշրջանին։ Բաւսանիաս նշած է թէ Իրոտու Ադիքու Օտէոնէն աւելի հին էր եւ թէ քաղաքին հռոմէական շուկային շարունակութիւնն էր։

Տարիներուն ընթացքին, երաժշտանոցը տուժած է եւ լուրջ վնասներ ունեցած է բնական աղէտներէ (Բաթրա յաճախակի երկրաշարժներու ենթակայ է) եւ արշաւանքներէ, եւ հողով լեցուած ու ծածկուած է։ 1889-ին, կ՛որոշուի քանդել Սթրանի բլուրը եւ անոր հողը գործածել քաղաքին նաւահանգիստին շինութեան համար․ այս աշխատանքներուն ընթացքին է որ հռոմէական երաժշտանոցը կը յայտնաբերուի։

1959-էն մինչեւ 1963, Իոանիս Վասիլիու ճարտարապետին նախաձեռնութեամբ եւ անոր սեփական ծախսերով հռոմէական երաժշտանոցը կը կճաներկուի եւ անոր բազմաթիւ բաժիներ կը վերակառուցուին։ Այդ հսկայ գործին համար ճարտարապետ Վասիլիու կը պարգեւատրուի Աթէնքի Ակադեմիայէն եւ Բաթրայի քաղաքապետութենէն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:The recently restored Roman Odeon of Ancient Patrai, built before 160 AD, Patras, Greece (14037486707).jpg
Պատկեր:The recently restored Roman Odeon of Ancient Patrai, built before 160 AD, Patras, Greece (14037786339).jpg
Պատկեր:Patra7.jpg
Պատկեր:Patras Roman Odeon 9281476.jpg
Պատկեր:Patras Roman Odeon 9281478.jpg
Պատկեր:Roman Odeon in Patra by ArmAg (4).jpg
Պատկեր:Roman Odeon in Patra by ArmAg (3).jpg
Պատկեր:The restored Roman Odeon of Ancient Patrai, built before 160 AD, Patras, Greece (14037417978).jpg|վերանորոգուած բաժինը՝ նստարաններ
Պատկեր:Patras odeion view from back side.jpg|Երաժշտանոցին ետեւի մասը
Պատկեր:Εικόνα 0381.jpg|Երաժշտանոցը իրիկուան
       
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հին յունական թատրոններ
Ստորոգութիւն:Հռոմէական թատրոններ
Ստորոգութիւն:Հռոմէական երաժշտանոցներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին թատրոններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին երաժշտանոցներ
Ստորոգութիւն:Հին երաժշտանոցներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հին երաժշտանոցներ ըստ երկրի
Բաթրայի հռոմէական մարզադաշտ

**Բաթրայի հռոմէական մարզադաշտ** (յուն․՝ Ρωμαϊκό στάδιο Πάτρας)․ Բաթրայի մէջ հռոմէական ժամանակաշրջանին կառուցուած մարզադաշտի աւերակներ, որոնք կը գտնուին քաղաքին կեդրոնը, հռոմէական երաժշտանոցին կից։ Յայտնաբերուած է մարզադաշտին արեւելեան մասը, իսկ մնացեալը թաղուած է բազմայարկանի շէնքերու եւ ուրիշ շինութիւններու տակ։ Հռոմէական մարզադաշտը մինչեւ 1870 պահպանուած էր, սակայն այդ թուականէն ետք անոր վրայ շէնքեր կը կառուցուին։ Մարզադաշտին արեւելեան մասը 1990ական թուականներուն կը յայտնաբերուի։

Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են թէ հռոմէական մարզադաշտը կառուցուած է 80 - 90 թուականներուն Դոմիթիանոս*Titus Flavius Domitianus* կայսրին ժամանակաշրջանին ընթացքին (81 - 96)։ Կ՛ենթադրուի թէ եղած է կայսրին նուէրը քաղաքին հռոմէական գաղթօճախ դառնալուն 100 տարուան տօնակատարութիւններուն համար։

Մարզադաշտը երկայնաձիգ է երկու քարարձակներով, իսկ բեմը շրջապատուած է ճաղաշարով։ Մարզադաշտին երկարութիւնը 200 մ․ է, իսկ լայնքը՝ 90 մ․։ Բաւսանիաս, երբ քաղաքէն անցաւ, իր արձանագրութիւններուն մէջ չէ նշած մարզադաշտը, այլ միայն թատրոն-երաժշտանոցը, որ հռոմէական տան մը խճանկարին վրայ պատկերացուած տեսած է․ Խճանկարը կը պատկերացնէ մարզադաշտը, երաժշտական, թատերական ներկայացումներով եւ նաեւ մարզական խաղերով ու այժմ կը գտնուի Բաթրայի Հնաբանական Թանգարանին մէջ։

Մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ունենային Կեսարիա *Καισάρεια* մարզական խաղերը, ուր կը մասնակցէին մարզիկներ Յունաստանի ամբողջ տարածքէն։ Յունաստանի բազմաթիւ շրջաններուն մէջ, յայտնաբերուած են արձանագրութիւններ այդ մարզախաղերուն յաղթական հանդիսացած մարզիկներու անուններով։

Մարզադաշտին արեւելեան մասը յայտնաբերուած ըլլալով, պեղումները աստիճանաբար կը շարունակուին շնորհիւ քաղաքապետարանին եւ Մշակոյթի նախարարութեան միասնական նախաձեռնութեան․ մերթ ընդ մերթ, շէնքերը իրենց տէրերու ձեռքերէն կ՛առնուին (յատուկ փրկագին վճարելէ ետք)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Roman Stadium of Patras 04.jpg
Պատկեր:Roman Stadium of Patras 02.jpg
Պատկեր:Roman Stadium of Patras 01.jpg|յատակագիծը
Պատկեր:Roman stadium, built between 80-90 AD, probably a gift from the emperor Domitian to the town of Patra, Patras, Greece (14331317795).jpg
Պատկեր:Roman Stadium of Patras 03.jpg
Պատկեր:Roman stadium, built between 80-90 AD, probably a gift from the emperor Domitian to the town of Patra, Patras, Greece (14331322125).jpg
Պատկեր:Roman stadium, built between 80-90 AD, probably a gift from the emperor Domitian, Patras, Greece (14308202326).jpg
Պատկեր:Patras antique stadium.jpg
Պատկեր:Ancient theater stadium Patras.JPG
Պատկեր:Roman stadium, built between 80-90 AD, probably a gift from the emperor Domitian to the town of Patra, Patras, Greece (14330615004).jpg
   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հռոմէական շրջանի մարզադաշտեր
Ստորոգութիւն:Հռոմէական ճարտարապետութիւն
Ստորոգութիւն:Հռոմէական յուշարձաններ
Սրճակաթ

**Սրճակաթ** (), տաք սրճային ըմպելիք, որ կը պատրաստուի սուրճի բաժնին տաք կաթով խառնելով:

## Անուն եւ պատրաստում
Այս սրճատեսակի անունը եւ պատրաստման գործընթացը կը տարբերի տարբեր երկիրներու մէջ:
### Եւրոպա

Եւրոպական երկիրներու մէջ սրճակաթը յայտնի է տարբեր անուններով՝ «café con leche» Սպանիոյ, «kawa biała» (սպիտակ սուրճ) Լեհաստանի, «Milchkaffee» (կաթնասուրճ) Գերմանիոյ, «koffie verkeerd» (սխալ սուրճ) Նիտըրլենտի մէջ: Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ ամէնէն շատ տարածուած է անունին ֆրանսական տարբերակը՝ «café au lait»:

Իր հայրենիքին մէջ ըմպելիքը կը պատրաստուի սեւ սուրճէ եւ նախապէս տաքցուած կաթով: Էսպրեսոյի մեքենաներու համբաւէն ետք՝ 1940-ական թուականներուն, սրճակաթը պատրաստելու համար աւելի յաճախ կը գործածուի էսպրեսօ:

Սրճակաթը կը մատուցուի «ֆրանսական ձեւով» (տարբեր իտալական լաթթէէն). սպիտակ խեցեղէն բաժակով կամ սկիհով (լաթթէն սովորաբար կը մատուցուի բարձր բոկալով): Այս պարագային սրճակաթը կրնայ պատրաստուիլ ինչպէս էսպրեսոյի, այնպէս ալ սեւ սուրճի հիման վրայ, մինչդեռ լաթթէն կը պատրաստուի միայն էսպրեսոյէ:

### Ամերիկա
ԱՄՆ-ի մէջ սրճակաթը կը պատրաստուի սեւ սուրճէ, որ կը պատրաստուի կաթիլային եղանակով կամ ֆրենչ-պրեսով եւ տաքցուած գոլորշիով կաթով, ինչ որ կը տարբերէ զայն լաթթէէն, որ կը պատրաստուի էսպրեսոյի հիման վրայ: Սրճակաթը մեծ մասամբ կը մատուցուի բաժակով (բացի անոնց որ կը մատուցեն այս ըմպելիքը սկիհով՝ ֆրանսական ձեւով):

Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ սրճակաթը յայտնի է ֆրանսական անունով՝ «café au lait»: Միաժամանակ, որոշ սրճարաններ (ինչպիսին է Starbucks) կը մատուցեն զայն «միսթօ» () անունով եւ թափանցիկ ապակիէ բաժակներով:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ըմպելիքներ
Ստեփանոս Դաշտեցի

**Ստեփանոս Դաշտեցի** (1653, Նոր Ջուղա - 1720, *անյայտ*), հայ բանաստեղծ, հանելուկագիր, ժամանակագիր, հրապարակախօս։

## Կեանքը
Ծնած`1653-ին: Իր ինքնակենսագրութեան մէջ ան կը գրէ.

Ստեփանոս Դաշտեցի սկզբնական կրթութիւնը կը ստանայ Նոր Ջուղայի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի դպրոցին մէջ, սարկաւագ կը ձեռնադրուի, բայց յետոյ եկեղեցական ծառայութիւնը ձգելով առեւտրական ասպարէզ կը նետուի: Երկար ճանապարհորդութիւններ կը կատարէ դէպի Հնդկաստան եւ յարակից երկիրներ, յետոյ կ'երթայ Եւրոպա եւ կը շրջի բազմաթիւ քաղաքներ` Հռոմ, Վենետիկ, Լիվոռնօ, այնուհետեւ կ'անցնի Ֆրանսա, Հոլանտա, Շուէտ եւ Անգլիա: Ան շփում կ'ունենայ բողոքական եւ կաթոլիկ տարբեր շրջանակներու հետ եւ ի վերջոյ կաթոլիկութեան կը յարի: Կ'ենթադրուի, որ ան Հռոմի Ուրբանեան վարժարանի դասընթացքներուն հետեւած է:

Ստեփանոս Դաշտեցի երգիծական, պարսաւական, խրատական եւ իմաստասիրական տաղեր գրած է, որոնք պատմական, ազգագրական, բարբառագիտական եւ բանահիւսական արժէք կը ներկայացնեն: Գրած է նաեւ հանելուկներ: Պատմական մեծ արժէք կը ներկայացնէ «Կարգ թագաւորաց հնդկաց» ժամանակագրութիւնը: Հեղինակած է դաւանաբանական եւ հրապարակախօսական երկեր, որոնցմէ արժէքաւոր են յատկապէս «Մաղախ փշրանաց»ը, «Խնդիր ուղղութեան»ը եւ «Կոչնակ ճշմարտութեան»ը:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրանահայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Դիբիլոն

**Դիբիլոն** (յուն․**՝** Δίπυλον)  Աթէնքի պարիսպին արեւմտեան կողմի մեծ դարպաս։ Դիբիլոն մինչեւ Դ․ դարու վերջաւորութեան, ծանօթ էր իբր Թրիասիէ կամ Քերամիքու Բիլէ (*Քերամիքոսի դարպաս)*։ Աթէնքի դասական, հելենիստական եւ հռոմէական ժամանակաշրջաններուն, Դիբիլոն  Աթէնք քաղաքին գլխաւոր մուտքն էր։ Կառուցուած է Ք․Ա․478-ին եւ Աթէնքի պաշտպանութեան համար Թեմիսթոքլիսին կառուցած  ամրութիւններուն մաս կազմած է։ Վերակառուցուած է Ք․Ա․300-ին եւ կանգուն մնացած է մինչեւ Գ․ դար։ Դիբիլոնին առջեւ կը վերջանային Բիրէայէն, Էլեֆսինայէն, Ակադիմիայէն, Պելոպոնեսէն, Սթերէա Էլադայէն եւ Թեսալիայէն Աթէնք եկող ճամբաները։ 

Դիբիլոն, Բոպիոնին, Թեմիսթոքլիօ պատին եւ Իրիդանոս գետին հետ մաս կը կազմեն Քերամիքոս հնաբանական վայրին։ ձախից|մինի|Բաւսանիասի նկարագրութիւն․ Քերամիքոս, Դիբիլոն։ Գործը թարգմանած է J. G.Frazer, 1898

Դիբիլոնէն կը սկսէր Փանաթինէա տօնին թափօրը, ինչպէս նաեւ թափօրը դէպի Էլեֆսինա «Մեղալոն Միսթիրիոն» ծիսակարգերու ատեն։ Կը գտնուէր Եէրա Բիլիէն 60 մ․ հեռու, սակայն Բաւսանիաս, որեւէ նշում չըներ Եէրա Բիլիին մասին երբ Դիբիլոնէն կը սկսի իր շրջապտոյտները․ հաւանաբար որովհետեւ, Դիբիլոն դասական շրջանի միակ ամրոցն է որ մինչեւ այդ տարիներուն լաւ պահպանուած վիճակի մէջ էր։

Դիբիլոն հին աշխարհի ամենէն լայն ու մեծ դարպասը եղած է, 1․800 քառ․ մ․ տարածութեամբ։ Անոր զարմանալի մեծութիւնը կը փաստէ դարպասին ծիսական կարեւորութիւնը, ինչպէս նաեւ կոթողական դերը իբր մեկնակէտ Փանաթինէա տօնին թափօրին։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի տօնակատարութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Աթէնքի տեսարժան վայրեր
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Աթէնքի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Աթէնք
Ստորոգութիւն:Յունաստան
Եղջերուամիս

**Եղջերուամիս**‘ միս եւ մսեղէն, որ կը ստացուի երէոց տարբեր տեսակներու մորթելէն։ Հիւսիսեան եղջերու, որ սննդի կ'ունենայ բացառապէս բնական կեր եւ երբեք չի հանդիպիր մարդկային քաղաքակրթութեան բացասական ատրիպուտներուն, յատուկ կենդանի է իր կենսաբանական պաշարներով։

Եղջերուամիս՝ բարձրորակ սննդամթերք է, որ կը պարունակէ ասկորբինային թթու 4-5 անգամ աւելի, քան արջանամիսը։ Մասնաւորապէս հարուստ է ասկորբինային թթուով Հիւսիսեան եղջերուներու լեարդը, երիկամները, թոքերն ու ուղեղը։ Այս սննդամթերքին մէջ յատկապէս բարձր է միտո- եւ հեմոգլոբինային երկաթին քանակը, ինչպէս նաեւ B խումբի վիտամիններուն։ Բարձր ախորժելի եւ վիտամինային յատկութիւններ ունենալով, եղջերուամիսը առաւել պահանջարկ ունի տեղական բնիկ եւ հին բնակչութեան մօտ Արքթիկայի։ Եղջերուամիսը կը պատկանի չճարպային միսի տեսակին եւ ընդհանուր քիմիական բաղադրութեամբ կը պարունակէ 21-23% սպիտակուց եւ 3.3-4.8% ճարպ։ Այս յարաբերակցութիւնը եղջերուամիսը կ՚ընէ անփոխարինելի սննդամթերք ճարպային եւ խոլեսթերինային խանգարումներ ունեցող անհատներու համար։ Անկէ կը ստացուի շատ բարձր մարսելիութիւն՝ 91%, եւ ունի եզակի յարաբերակցութիւն յագեցած, միաթաղանթ եւ բազմաթաղանթ ճարպային թթուներու, որ նման է կնոջ կաթին։ Բացի բարձր ախորժելի յատկութիւններէն, եղջերուամիսը կը բնութագրուի գերազանց ամինաթթուային կազմով, գերազանցելով այս ցուցանիշով ո՛չ միայն խոզի միսը եւ արջանամիսը, այլեւ ձիու միսը, որ հանրաճանաչ հումք է դիետիկ եւ մանկական սննդամթերքներու արտադրութեան մէջ։ Եզակի է նաեւ եղջերուներու ճարպը, որ կը գերազանցէ խոզի եւ մանաւանդ արջանամիսի ճարպը չյագեցած ճարպային թթուներու պարունակութեամբ։

Գիտական հետազօտութիւնները ցոյց տուին, որ Յամալի եղջերուներու մսային որակները բաւականին բարձր են։ Մորթելով չափահաս արուները կը ստացուի 52-66 քկ, չափահաս էգերը՝ 36-53 քկ, եւ մորթելու ելքը՝ համապատասխանաբար 50.3 եւ 49.2%։ Ներքին օրկաններու զանգուածային ելքը կը կազմէ՝ սիրտ՝ 0.96-0.99%, թոքեր՝ 1.39-1.48%, լեարդ՝ 1.77-2.01%, երիկամներ՝ 0.22-0.23%։ Մորթիներու մորֆոլոգիական կազմի ուսումնասիրութեան ժամանակ յայտնաբերուեցաւ, որ 6 ամսական երիտասարդ եղջերուներու մորթիներուն մկանային հիւսուածքը կը կազմէ միջինը 70%, ճարպային՝ 4.4%, կապակցող՝ 8.3%, ոսկրային՝ 17.3%, իսկ չափահասերուն մորթիներուն մէջ համապատասխանաբար՝ 70.9% մկանային հիւսուածք, 6% ճարպային, 7.1% կապակցող, եւ 16% ոսկրային։ Մորթելու եւ մորթիներու հատուածներու ելքերուն ցուցանիշներով, մորթիներու մորֆոլոգիական կազմով եւ միսի մէջ սպիտակուցի պարունակութեամբ 6 ամսական երիտասարդ եղջերուները մօտ են չափահաս անասուններուն ցուցանիշներուն։  Գիտական հետազոտութեան տուեալները հանգստութեամբ կը յանձնարարեն եղջերուամիսը սովորական, կանխարգելիչ, բուժիչ, յատուկ, վերականգնողական, մանկական եւ ծերունադիետիկ սնունդի համար։

Այլ տեսակի եղջերուներու միս, ինչպէս կէտաւոր եղջերուն, մարալ եւ այլն, նոյնպէս կ'օգտագործուի որպէս որսամիսի մէկ տեսակ։ Այս տեսակներէն ստացուած եղջերուամիսը թեթեւ կոշտ է, ունի շագանակագոյն երանգ եւ կը պահանջէ յատուկ պատրաստման բաղադրատոմսեր։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ