open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ժուլիա Պութրոս

**Ժուլիա Պութրոս**՝ () լիբանանցի երգչուհի։ Ան սկսած է իր ասպարէզը 1980-ական թուականներուն «Ղապըդ Շամս Ըլ-Հաք» եւ «Ուէն Ըլ-Մալային» երգերով։ Անոր եղբայրն է Զիատ Պութրոսը։
## Կենսագրութիւն
Ան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, 1 Ապրիլ 1968-ին քրիստոնեայ մարոնայթ ընտանիքէ։ Անոր հայրը եղած է Սուր քաղաքէն, իսկ մայրը՝ Պաղիստանահայ է։ Ան իր ուսումը ստացած է Ռօզըրի Քոյրերու դպրոցին մէջ, ուր երգած է դպրոցի երգչախումբին մէջ։ Ինքը եւ եղբայրը հետեւած են Զիատ Րահպանիի գործերուն։ Երբ ան 12 տարեկան էր արձանագրեց իր առաջին երգը՝ «Ա Մաման», Էլիաս Ալ-Րահպանիի ձայնագրման ընկերութեան մէջ։ Այս երգը ծանօթացուց անոր երգի ուսուցիչը՝ Ֆուատ Ֆատըլը։ Ան ձայնագրեց երկու այլ երգեր՝ «Սէ Լա Վի» եւ «Վիէն Տան Մա Վի»։

11 Հոկտեմբեր 2006-ին, Ժուլիան հրապարակեց իր նոր երգը՝ «Ահիպաիի»։ Անոր բառերը հիմնուած են Հըզպալլայի պետ Հասսան Նասրալլայի ուղերձի բառերուն վրայ, որուն բովանդակութիւնը ուղղուած է 2006-ի ամռան պատերազմի կտրիճներուն, որ տեղի ունեցաւ Հըզպուլլայի եւ Իսրայէլի միջեւ։

Այս երգին եկամուտը ամբողջութեամբ նուիրուեցաւ Նահր Ալ-Պարետի վերականգման։

## Ձայնասկաւառակներ
* 1982 ։ C'est La Vie
* 1985 ։ Ghabet Shams El Haq
* 1987 ։ Wain Msafer
* 1989 ։ Haflet Sour
* 1991 ։ Hikayet Ataba
* 1994 ։ Kosass
* 1996 ։ Al Kharar
* 1998 ։ Shi Gharib
* 2001 ։ Bisaraha
* 2004 ։ La B'ahlamak
* 2006 ։ Ta'awadna Aleik
* 2010 ։ Live At Casino Du Liban (+DVD)
* 2012 ։ Yawman Ma
* 2012 ։ Miladak
* 2013 ։ Julia Live At Platea
* 2014 ։ Hkayet Watan
* 2016 : Ana Meen

## Ծանօթագրութիւններ
Իպերական Թերակղզի

350px|մինի|աջից|'''Իպերական Թերակղզի'''
**Իպերական Թերակղզի** (սպաներէն՝ Península Ibérica}}, քաթալոներէն՝ Península Ibèrica}}, ֆրանսերէն՝ Péninsule Ibérique}}, պասքերէն Iberiar Penintsula), տեղակայուած է Եւրոպայի հարաւ արեւմտեան մասին մէջ եւ կ'ընդգրկէ ներկայիս Սպանիոյ, Փորթուկալի, Ֆրանսայի, Անտորրայի տարածքները եւ Մեծ Բրիտանիոյ տիրապետութեան տակ գտնուող Ճիպրալթարը։  Հարաւ արեւելքէն եւ արեւելքէն սահմանակից է՝ Միջերկրական ծովուն, արեւմուտքէն, հարաւէն եւ հարաւ արեւմուտքէն՝ Ատլանտեան ովկիանոսին, իսկ հարաւ արեւելքէն  որոշ հատուածով սահմանակից է Եւրոպայի միւս տարածքներուն։ Անիկա Եւրոպայի երկրորդ մեծ թերակղզին է, որուն մակերեսը 580,000 քմ.² է։

## Աշխարհագրութիւն

Իպերական թերակղզին հեռաւոր արեւմուտքի գլխաւոր երեք թերակղզիներէն է՝ իպերական, իտալական եւ պալքանեան: Մնացեալ Եւրոպայէն կը բաժնուի երիտասարդ Իպերական լեռներով։ Ափրիկէի հիւսիսը գտնուող Ատլասի լեռները կը կազմեն Իպերական թերակղզիին հարաւը գտնուող երիտասարդ Անտալուսիան լեռներու շարունակութիւնը։

Թերակղզիին ամբողջ միջին մասը կը գրաւէ Մեսեթա սարահարթը, որ կազմուած է հնագոյն լեռնային ապարներէն։

Իպերական թերակղզին հարուստ է օգտակար հանքերով։ Հոս կան գունաւոր մետաղներու հանքավայրեր, յատկապէս պղինձի հանքեր (հարաւը), հազուագիւտ մետաղներ՝ լիթոմի (*Lithium*) եւ ուրանումի                (*uranium*) հանքեր (արեւմուտքը), սնդիկի հանքեր (հարաւը), ինչպէս նաեւ երկաթահանք եւ քարածուխ։

Հոս, ուր մեծ քանակութեամբ տեղումներ կ'ըլլան, կ'աճին մշտադալար կաղնիի (խցանակաղնիի) անտառներ եւ մակվիսի (մերձափնեայ մշտադալար մացառներու) բարձր թուփեր։ Թերակղզիին ներքին մասերուն մէջ տեղումները քիչ կ'ըլլան, ձմեռը մեղմ է (+4° +5&nbsp;°C), բայց երբեմն սառնամանիքներ եւ ձիւնաբուք կ'ըլլայ։ Հոս կը գերակշռեն նօսր, կարճ թփուտները եւ չորութիւն սիրող խոտերը, որոնք  կիսաանապատային տեսք մը կու տան։ Հիւսիս-արեւմուտքը՝ Վեկայան ծոցի մօտերը, կլիման ծովային է, բարեխառնէն միջերկրածովայինի փոխուող։ Հոս կը տարածուին լայնատերեւ (հաճարենիի եւ կաղնիի) անտառները եւ հիւթալի խոտածածկ մարգագետինները։

## Բնակչութիւն
Բնակչութիւնը բաղկացած է գլխաւորապէս սպանացիներէ եւ փորթուկալացիներէ։ Պասքեան ծոցի ափերուն կ՛ապրին պասքերը՝ թերակղզիիn հնագոյն բնակիչներու սերունդները։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Եւրոպայի տարածաշրջաններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի թերակղզիներ
Իզմիր

**Իզմիր** ( նաեւ *Սմիրնա*, , հին անուանումը՝ Զմիւռնիա։ Քաղաք՝ Թուրքիոյ արեւմուտքը։ Համանուն Իզմիրի նահանգի մայրաքաղաք։ Թուրքիոյ երկրորդ մեծ քաղաքն է, 2009 թուականին ունէր շուրջ 3.868.308 բնակիչ։

Կը գտնուի Եգէական Ծովու ափին, Իզմիրի ծովածոցի հանդէպ։ Ստամպուլէն յետոյ, Թուրքիոյ երկրորդ կարեւոր նաւահանգիստն է։ Քաղաքին մէջ կայ նաեւ միջազգային օդակայան։ Երկաթուղային գիծով կապուած է երկրի այլ խոշոր քաղաքներուն հետ, ինչպէս Ստամպուլը եւ Տենիզլին։

## Անուանում
Հիմնադրուած է որպէս էօլիացի յոյներու գաղութ՝ մ․թ․ա․ 2֊րդ հազարամեակին եւ կոչուած Սմիրնա։ Անուանման առաջացումը կը կապեն հին յունարէն «զմուռս» (տեսակ մը անուշահոտ խունկ կամ իւղ, որ անթիք շրջանին գործածուած է իբրեւ սպեղանի եւ օծանելիք) բառի հետ։

Հայերն անուանած են Զմիւռնիա։ 15-րդ դարուն նուաճած են թուրքերը, որոնք քաղաքի անուանումը յարմարեցուցին իրենց լեզուական հնչիւնային օրէնքներուն եւ դարձուցին Իզմիր։

## Քոյր քաղաքներ
* , Տամպա 
* , Լոնկ Պիչ 
* , Թել Ավիվ

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոյ քաղաքներ
Ժունիէ

**Ժունիէ** (), նաւահանգստային եւ առողջարանային քաղաք Լեռնային Լիբանանի մարզին մէջ։ Կը հանդիսանայ Քսըրուան շրջանի վարչական կեդրոնը։

## Աշխարհագրութիւն
Քաղաքը կը գտնուի երկրի արեւմտեան մասը, Միջերկրական ծովի ափին մօտ, Պէյրութ մայրաքաղաքէն 10 քմ հիւսիս - հիւսիս-արեւելք (NNE)։ Բարձրութիւնը ծովի մակարդակէն 73 մեթր է:

## Բնակչութիւն

մինի|Աստուածամօր արձանը Հարիսա լերան վրայ
Ըստ 2012 թուականի մարդահամարի տուեալներուն համաձայն, քաղաքին բնակչութիւնը կը կազմէր 102,121 մարդ: Մեծ մասը քրիստոնեայ մարոնիթներ են։

## Տեսարժան Վայրեր
Քաղաքի տեսարժան վայրերէն մէկը համարուի Հարիսա լեռը, որուն վրայ կարելի է բարձրանալ ճոպանուղիի օգնութեամբ։ Լերան գագաթը կը գտնուի Աստուածամօր պրոնզէ արձանը, որ պատրաստուած է Ֆրանսայի մէջ 19-րդ դարուն եւ անոր կշիռքն է 15 թօն:

Ժունիէի մէջ կը գտնուի Լիբանանի ամէնամեծ խաղատունը, որ կառուցուած է 1957 թուականին եւ որուն տարածքն է 34 000 մ²:

## Քոյր քաղաքներ
* Մոնաքօ, Մոնաքօ
* Կուսթաւիա, Ֆրանսա
* Լաս Վեկաս, ԱՄՆ
* Ռիօ տը Ժանէյրօ, Պրազիլ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ
Իլլորա

**Իլլորա** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ,կը մտնէ Անտալուզիա ինքնավար համայնքի Կրանատայ մարզին մէջ։ Համայնքը կը գտնուի Լոխա շրջանին մէջ։ Ունի 197,43 քկմ տարածութիւն։ 2010-ի մարդահամարին տուեալներով բնակչութիւնը կը կազմէ 10,386 հոգի։ Հեռաւորութիւնը մարզին վարչական կեդրոնէն 33 Քմ. է։ Քաղաքին հովանաւորը կը  հանդիսանայ Ս. Ռոխէլիոն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական էջ 
* Página web del Ayuntamiento de Íllora 
* Microweb turística de Íllora realizada por el Patronato de Turismo de Granada
* Situación de Íllora
* Datos Multiterritoriales

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Իզոլա Պելլա

**Իզոլա Պելլա** (՝ «գեղեցիկ կղզի»), Իտալիոյ կղզիներէն մէկը։ Կը գտնուի Մաճորէ լիճին ( *Lago Maggiore*) մէջ: Տեղակայուած է Սթրեզայ քաղաքին հակառակ ուղղութեամբ։

## Աշխարհագրութիւն
Կղզին շատ փոքր է․ երկայնքը 320 մեթր է, լանքը՝ 400 մ։ Ամբողջ տարածքը կը զբաղեցնեն Պորոմէօ դղեակն (*The Rocca Borromeo di Angera*) ու անոր կից այգին։

## Պատմութիւն
Այս ժայռոտ կղզին ազնուական խաւին ուշադրութիւնը կը գրաւէ 1632-ին, երբ Քարլօ Գ. կը սկսի կառուցել իր նստավայրը, զոր կը նուիրէ իր կնոջ՝ Իզապելլային։ Նստավայրին կառուցողական աշխատանքներով կը զբաղի Անճելօ Քրիվելլին (*Angelo Crivelli*), իսկ այգին կը կառուցէ Քարլօ Ֆոնթանան (ԺԷ. դարուն)։

ԺԸ. դարուն կը կառուցուի նաեւ տեղի թատրոնը, որ կը գրաւէ ողջ Եւրոպայի ուշադրութիւնը։

Հոս կը հիւրընկալուին Անգլիական լորտերը, Նափոլէոնը եւ Ժոզեֆինան, պատմաբան Էտուարտ Գիբբոնը։ Կղզին ունի նաւու մը տեսքը։ Մինչ օրս կղզիին վրայ պարբերաբար կը կազմակերպուին դասական երաժշտութեան միջոցառումներ։

## Պորոմէօ Պալատը
170px|thumb|left|Պալատը
Պորոմէօ պալատը կառուցած են ճարտարապետներ՝ Ֆրանչեսքօ Քասթելլին, Ֆիլիփփի Կագնոլան եւ Քարլ Ֆոնթանան լոմպարտինեան վաղ պարոքքօ ոճով։ Ներկայիս պալատը օժտուած է թանգարանով մը։ Ներքին կահաւորանքը պարոքքօ ոճով է, սենեակները զարդարուած են նկարներով, քանդակներով, հին կահոյքով։ Թանգարանին մէջ կը գտնուին Նափոլէոնի. Լուքա Ճորտանոյի եւ այլ սրահներ։ 

Թանգարանը ունի մանուկներու հագուստեղէնի եւ խաղալիքներու յատուկ բաժին մը, կառուցուած՝ 1988-ին:

Առաստաղը կառուցուած է նեոդասականութեան ոճով։ Պալատին ստորին թատերայարկին մէջ կայ խեցիներով զարդարուած վեց քարայր։

## Այգին
Անգլիական այգիին մօտ կը գտնուի իտալական այգին, որ կառուցուած է վաղ շրջանի պարոքքօ ոճով։ Անիկա 10 սանդխափուլ ունեցող փոքրիկ յենահարթակ մըն է՝ զարդարուած որմնախորշերով եւ շատրուաններով: Յաւերժահարսերու քանդակները կը կազմեն իւրօրինակ կախուած այգի մը։ Այգիին մէջ կ'աճին տարաշխարհիկ բոյսեր։ Յենահարթակին վերնամասին՝ 34մ բարձրութեան վրայ վեր կը խոյանայ միաեղջիւրը՝ Պորոմէօ ընտանիքին խորհրդանիշը։


Պատկեր:Isola-bela fallingarden.jpg|Կախուած այգին
Պատկեր:35GiardiniIsolaBella.jpg|Այգիին տեսքը



## Ծանօթագրութիւններ
Էնրիքէ Իկլեսիաս

**Էնրիքէ Իկլեսիաս** (, 8 Մայիս 1975, Մատրիտ, Սպանիա), սպանացի երգիչ, երգահան եւ դերասան։ Գործի սկսեր է կեղծ անունով աշխատիլ մեքսիքական հաստատութեան՝ Fono Music-ի համար։ Էնրիքը լատինամերիկեան երաժշտութեան ամէնէմ յայտնի ներկայացուցիչներէն է։ Արժանացած է շատ մրցանակներու։ Անոր խտասալիկներու վաճառքի ընդհանուր թիւը կը կազմէ մօտաւորապէս 100 միլիոն։ Իր գործի ընթացքին հրապարակած է աւելի քան 40 առանձին եւ 10 ալպոմ, որոնք 116 անգամ դարձած են բլաթինէ, 227 անգամ ոսկիէ։

Իկլեսիասը աշխարհահռչակ երգիչ Խուլիօ Իկլեսիասի որդին է։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1975 թուականի Մայիս 8-ին, Սպանիոյ Մատրիտ քաղաքին մէջ։ Անոր ծնողքը սպանացի երգիչ Խուլիօ Իկլեսիասը եւ ֆիլիփփինուհի լրագրող Իզապէլ Փրէյսլըրն են։ Ան ընտանիքի երրորդ եւ վերջին զաւակն է։ Էնրիքէի ծնողքը գործի պատճառով չէ կարողացած երկար ժամանակ յատկացնել իր զաւակին եւ ան կը մնար դայեակի՝ Մարիա Օլիվարեսի հետ։ Երբ Էնրիքէն 3 տարեկան էր, ծնողները բաժնուեցան եւ ան մնաց մօր հետ՝ Մատրիտ, իսկ հայրը տեղափոխուեցաւ Մայամի՝ երգեր ձայնագրելու նպատակով։ Յետագային Էնրիքէն նոյնպէս կը տեղափոխուի Մայամի եւ կը սորվի «Gulliver Preparatory School» դպրոցին մէջ։

Փոքր տարիքէն Էնրիքէն երազած է երգիչ ըլլալու մասին եւ մանկութեան գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք պիտի դառնային երգերու բառեր, սակայն հօր ճնշումին պատճառով, ընդունուած է Մայամիի Համալսարանը, business–ի ճիւղը։

1994 թուականին ան կը լքէ ուսումը եւ պայմանագիր կը կնքէ լէյպըլ "Fono Music"-ի հետ։ Էնրիքէ իր երաժշտական կեանքը սկսած է Մարթինէզ անունով։

Իսկ 1995 թուականին ստեղծեր է իր առաջին «Si Tu Te Vas»-ը։ Նոյն թուականի Նոյեմբեր 21-ին թողարկեր է իր առաջին «Enrique Iglesias» ալպումը։

## Շրջակայութիւններ
* Vivir World Tour (1997)
* Cosas Del Amor (1998)
* Enrique World Tour (2000)
* One Night Stand Tour (2002)
* Don't Turn Off The Lights Tour (2002)
* Seven World Tour (2004)
* Insomniac World Tour (2007)
* Greatest Hits Tour (2009)
*Euphoria Tour (2010–12)
* Enrique Iglesias & Jennifer Lopez Tour (2012)
* Enrique Iglesias India Tour (2012)
* Sex and Love Tour (2014-)

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Երգչի պաշտօնական կայքէջ
* Էնրիքէն

Ստորոգութիւն:8 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ
Խուլիօ Իկլեսիաս

**Խուլիօ Իկլեսիաս** (, ծնած է 23 Սեպտեմբեր 1943, Մատրիտ), սպանացի երգիչ, վաճառած է աւելի քան 300 միլիոն սկաւառակ եւ դարձած է սպանալեզու ամէնէն յաջողակ կատարողն ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Երգերու մեծամասնութիւնը ձայնագրած է սպաներէն, ետքը անգլերէն եւ ֆրանսէրէն լեզուներով։ Մասնակցած է Եւրատեսիլին, նաեւ ստացած է «Կրիմմի» մրցանակ։ Կ'ապրի Մատրիտ, պարբերաբար կը մեկնի Մայամի։ Անոր երեխաներէն ամենայայտնին Էնրիքէ Իկլեսիասն է։

## Կենսագրութիւն
ձախից|մինի|Խուլիօ Ինկլեսիասի կիսանդրին, Պենիտորմ, Սպանիա
Խուլիօ Իկլեսիաս ծնած է 1943 թուականի Սեպտեմբեր 23-ին Մատրիտ, յայտնի կնախտաբան Խուլիօ Իկլեսիաս Փուկայի ընտանիքին մէջ։ 16 տարեկանէն ֆութպոլ խաղացած է Ռէալ Մատրիտի խումբին մէջ։ 1963 թուականի Սեպտեմբեր 22-ին ան ինքնքշարժի արկածի ենթարկուած է եւ կեանքին յաջորդ 2 տարիներն անցուցած է հիւանդանոցին մէջ։ Հիւանդանոցէն ելլելէն ետք գացած է Անգլիայ, անգլերէն սորվելու։ Սորված է Լոնտոն, ապա՝ Քեմպրիճ։

1971 թուա­կա­նին Խու­լիօ Իկ­լե­սիա­ս Ռո­զի Ար­մէնի հետ ձայ­նագ­րած է Gwendoline ալ­պո­մը, ո­ր մինչ այժմ կը հան­դի­սա­նայ երգ­չու­հիի այ­ցե­քար­տը:

Իկլեսիաս վաճառած է աւելի քան 300 միլիոն սկաւառակ եւ դարձած է սպանալեզու ամենայաջողակ երգիչը ամբողջ աշխարհի վրայ։ Ունի 8 զաւակ։

## Ծանօթագրություններ

## Աղբիւրներ

* Զարթօնք օրաթերթ, 23 Սեպտեմբեր 2016, էջ 2։

Ստորոգութիւն:1943 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մատրիտ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Ժագ Իհմալեան

**Իհմալեան Ժագ** (, , ), հայ գեղանկարիչ։
## Կենսագրութիւն
Յաճախած է Ֆրանսական վարժարան եւ կերպարուեստի ակադեմիայի նկարչական վարժարանը։

Աշխատակցած է «Նոր Օր»-ի՝ բանաստեղծութիւններով, եւ նկարազարդած՝ «Պարտէզ» մանկապատանեկան հանդէսը։ Նմանապէս նկարազարդած է Պէյրութի «Գիրք Գրականութեան եւ Արուեստի» պարբերաթերթը եւ իբրեւ խմբագիր պաշտօնավարած է Մոսկուայի ռատիոկայանի թրքական բաժնին մէջ։ Ուսուցչագործած է Պէյրութի «Յովակիմեան-Մանուկեան» եւ «Մխիթարեան» վարժարաններուն մէջ։ Դասախօս նշանակուած է Մոսկուայի «Լոմոնոսով» համալսարանի Արեւելեան Լեզուներու բաժնին մէջ։ Աստանդական կեանք մը ապրած է գաղափարական համոզումի (թուրք համայնավար կուսակցութեան ղեկավար մարմնին մաս կազմելուն պատճառով), եւ անոր վերջնական կայքը եղած է Մոսկուա քաղաքը, ուր ստանձնած է ռատիոկայանի թրքերէն բաժնի խմբագրութիւնը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1978 մահեր
Ստորոգութիւն:30 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Իման Մըրսալ

**Իման Մըրսալ** (), եգիպտացի բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Իման Մըրսալը ուսանած է Մանսուրայի համալսարանէն ներս, իսկ իր մագիստրոսի եւ ասպիրանտի աստիճանը ստացած է Գահիրէի համալսարանէն։ Ան համահիմնադրած է Bint al-Ard (Երկրի դուստրը) հրատարակութիւնը, որ համախմբագրած է 1986-էն 1992-ը։ Ան 1998-ին արտագաղթած է Պոսթըն, ապա ընտանիքի հետ 1999-ին տեղափոխուած է Քանատայի Էտմոնտոն քաղաք։ Մըրսալը Ալպերտայի համալսարանէն ներս կ՛աշխատէր որպէս «Արաբական գրականութեան, Մերձաւոր Արեւելքի եւ ԱԱփրիկեան հետազօտութիւններու բաժնի» փրոֆեսոր։

Անոր աշխատութիւնները յայտնուած են Blackbird-ի The American Poetry Review, Parnassus-ի եւ Paris Review-ի մէջ։ Ան իր բանաստեղծութիւնները արտասանած է աշխարհի բազմաթիւ գրական փառատօններու ժամանակ, ներառեալ Լոնտոնի Փարնասսուս փառատօնը, որ աշխարհի պատմութեան մէջ բանաստեղծներու ամենամեծ հաւաքն էր։ Այստեղ ան կը ներկայացնէր Եգիպտոսը։

Մըրսալի ընտրեալ բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են աշխարհի բազմաթիւ լեզուներով, ներառեալ՝ անգլերէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն, սպաներէն, դանիերէն, մակեդոներէն, հինտի եւ իտալերէն։ «Այստեղ նարինջներ չկան, սիրելի՛ս» բանաստեղծութիւնը անգլերէն թարգմանուած է Խալիտ Մաթթաուայի կողմէ, եւ հրապարկուած է 2008-ին Նիւ Եորքի մէջ Շիփ Միատու հրատարակչութեան կողմէ։

Ան կ՛ապրի ամուսնու՝ երաժշտական ազգագրագէտ Մայքլ Ֆրիշկոֆի հետ Էտմոնտոնի մէջ, Քանատա։ Զոյգը ունի երկու որդի (Մուրատը եւ Ժոզէֆը)։

## Աշխատութիւններ
* 2013.  *Hatta atakhalla `an fikrat al-buyut (Դեռ կը հրաժարիմ տուն դառնալու մտքէն)* Գահիրէ, Տար Շարքիյաթ, Պէյրութ:  Տար ալ-Թանուիր։
* 2006. *Jughrafiya Badila*. Գահիրէ, Դար Շարքիյաթ։
* 2004. *Mamarr mu'tim yasluh lita'allum al-raqs (Մութ նրբանցքը յարար պարեր է սորվելու համար)*, երկրորդ հրատարակչութիւն, Գահիրէ, Տար Շարքիյաթ.
* 1997. *al-Mashy Atwal Waqt Mumkin (Քալել ինչքան հնարաւոր է երկար)*. Գահիրէ: Տար Շարքիյաթ.
* 1995. *Mamarr mu'tim yasluh lita'allum al-raqs (Մութ նրբանցքը յարար պարեր է սորվելու համար)*, առաջին հրատարակչութիւն. Գահիրէ, Տար Շարքիյաթ.
* 1990. *Ittisafat (Բնութագրությիւն)*։ Գահիրէ, Տար ալ-Ղատ։

### Արաբերէն
* 2011. *Bira fi Nadi al-Bilyardu. ([[Beer in the Snooker Club]])*, Վագուի Ղալի, Իմամ Մըրսալ, համաթարգմանիչ։ Գահիրէ: Տար էլ-Շրուք

### Անգլերէն
* 2008. *«Այստեղ նարինջներ չկան, սիրելի՛ս» ընտրեալ ստեղծագործութիւններ*, Շիփ Միատու հրատարակչութիւն 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* "This Is Not Literature, My Love", *Al-Ahram*, Youssef Rakha, 11–17 February 2010
* poets blog
* A Poem by Iman Mersal 
Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ինես Ռամիրեզ Փերեզ

**Ինես Ռամիրեզ Փերեզ** (սպաներէն՝ Inés Ramírez Pérez, ծնած՝ 1960), մեքսիքացի կինը, որ ինքն իրեն կատարած է յաջող Կեսարական հատում եւ լոյս աշխարհ բերեած՝ առողջ երեխայ մը:

5 Մարտ 2000-ին, Ինես Ռամիրեզ Փերեզ, մեքսիքացի կինը Օախաքա նահանգէն, գրաւած է լրատուամիջոցներուն ուշադրութիւնը ինքն իրեն կատարած Կեսարական հատումով. ան չունէր բժշկական կրթութիւն, բայց, այնուամենայնիւ, կատարած է յաջող Կեսարական հատում, այնպէս որ ան եւ իր երեխան ողջ մնացած են:

40-ամեայ Ինեսը, կէս գիշերին, 12 ժամ տեւած ցաւերէ ետք կը նստի նստարանի մը վրայ եւ կ՛ըմպէ երեք գաւաթ ոգելից խմիչք. ապա խոհանոցի 15 սմ սովորական դանակով կը ճեղքէ որովայնը: Մէկ ժամ տեւած վիրահատութենէն ետք, ան դուրս կը քաշէ տղայ երեխան եւ մկրատով կը հատէ պորտալարը: Որոշ ժամանակ կը մնայ անգիտակից վիճակի մէջ ու ետքը, ուշքի գալով, մեծ տղուն կ՛ուղարկէ՝ օգնութիւն բերելու համար: Մի քանի ժամ ետք, գիւղին բժշկական անձնակազմը զայն կը գտնէ ուշքը գտած եւ արթուն վիճակով:

Ի վերջոյ զինք տեղի դարմանատունը կը տեղափոխեն, երկու ու կէս մղոն հեռաւորութեան վրայ «San Lorenzo Texmelucan», եւ ապա դէպի մօտակայ հիւանդանոցը, ութ ժամ հեռաւորութեան վրայ՝ ինքնաշարժով:

Նկարագրելով իր փորձը, Ռամիրեզ յայտնած է.

Այս վիճակը առաջին անգամ յիշուած է 2004-ի Մարտին, կնոջական «International Journal of Gynecology & Obstetrics» պարբերաթերթին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1960 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կեսարական հատում
Օլիվըր Ինկրոսօ

**Օլիվըր Ինկրոսօ** (), շուետացի DJ, ռիմիքսըր, երաժշտական արտադրիչ եւ դերասան։

2007 թուականին մասնակցած է Էնրիքոյի դերով Mani Maserrat-Agah-ի *Ciao Bella* ֆիլմին մէջ։ 2008էն սկսեալ, աշխատած է իբրև DJ եւ կը գործակցի նշանաւոր DJ-ներու հետ ինչպիսին են Աւիչի եւ Otto Knows, թողարկելով iTrack EP սկաւառակը 2010-ին, ինչպէս նաև գործակցած է Swedish House Mafia, Սեպասդյըն Ինկրոսօ, Քէյթ Րայեանի եւ ուրիշներու հետ։

## Արտաքին յղումներ
*Facebook
Պետիկ Ինճէեան

**Պետիկ Ինճէեան** ( 3 Նոյեմբեր 1950, Այնճար - 27 Մայիս 1976, Փարիզ), Ան զաւակն էր Յովհաննէս եւ Ալիս Ինճէեաններուն, ծնած 3 Նոյեմբեր 1950-ին, Այնճար։ Փոքր տարիքէն յատուկ սէր ցուցաբերած էր մարզանքին եւ որսին հանդէպ, որ հետագային արտայայտուեցաւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի եւ Հ.Յ.Դ.-ի իր անդամակցութեամբ եւ աշխոյժ գործունէութեամբ։ Մաքուր կենցաղով ու բարի եւ հեզ բնաւորութեամբ, ծառայասէր Պետիկը բոլորին սիրելին էր։ Ազգային գործերուն մէջ երբեք խտրութիւն չէր դներ։ Իր համոզումը այն էր, որ երիտասարդները պէտք է հոգան ժողովուրդին բոլոր պէտքերը եւ ուղղակիօրէն աշխատին ժողովուրդին հետ գետնի վրայ։

27 Մայիս 1976-ին, Փարիզի հայկական կեդրոնի սենեակներէն մէկուն մէջ, կը նահատակուի ընկեր Պետիկը։

Պետիկ Ինճէեան Լիզպոնի տղոց նման գիտցաւ արհամարհել կեանքը ու զոհեց կեանքը իր ազգին եւ հայրենիքին համար:

Ահաւասիկ այսպէս, զինեալ պայքարի առաջին նահատակը կը դառնար հերոսական Մուսա Լերան ժողովուրդի թոռներէն մէկը՝ որ ամբողջական նուիրումով կ՛ապացուցէր թէ Հայ Դատը չէ մեռած, թէ հայ ժողովուրդի զաւակները պիտի պայքարին մինչեւ ստանան իրենց արդար իրաւունքները։
 
## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Զաւէն Թաշճեան
* Սարգիս Զէյթլեան

Ստորոգութիւն:Հայ մարտիկներ
Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Այնճար ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1976 մահեր
Ստորոգութիւն:27 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Փարիզ մահեր
Իմրէ Շթէյնտլ

**Իմրէ Շթէյնտլ** () եղած է հունկար ճարտարապետ:

## Կենսագրութիւն
Ան աստիճան ստացած է Վիէննայի գեղեցիկ արուեստներու աքատեմիայէն ներս եւ Պուտափեշտի թեքնիքական համալսարանէն ներս, որտեղ դասախօսած է 1869-էն ետք: 1891-ին ան Պրիթանական ճարտարապետներու թագաւորական հաստատութեան պատուաւոր եւ թղթակցող անդամ ընտրուած է եւ ընդունուած է Հունկարիոյ գիտութիւններու աքատեմիա 1898-ին:
Անոր ճարտարապետական նախասիրութիւնները սկզբնապէս եղած են հիսթորիկիզմը, ապա Վերածծնունդը եւ Կոթական ոճը:

Ան առաւելապէս յայտնի դարձած է Պուտափեշտի փարլամէնթի շէնքի կառուցումով, որ նոր-կոթական ոճով ձեւուած է: Շթէյնտլը կորցրած է տեսողութիւնը նախքան շինարարութեան աւարտը եւ վախճանած է 1902-ին Պուտափեշտ:
Իմրէ Շթէյնտլ թաղուած է Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:29 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Օգոստոսի մահեր
Իններորդ Ալիք

մինի|278x278փքս|'''Իններորդ ալիք'''
**«Իններորդ ալիք»**, ՅովհաննԷս Այվազովսկիի ամէնէն յայտնի նկարներէն մէկը։ Ստեղծուած՝ 1850-ին։

Գեղանկարիչը պատկերած է նաւաբեկեալներու կենաց մահու պայքարը փոթորկալից ծովու դէմ։ Ամէնէն ուժեղ իններորդ ալիքը թէեւ կը խուժէ փշրուած նաւու կայմին կառչած նաւաբեկեալներու վրայ, սակայն արեւը իր փառահեղ գեղեցկութեամբ յոյս կը ներշնչէ։

## Ծանօթագրութիւներ

Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ստորոգութիւն:Նկարներ այբբենական կարգով
Ինոհոս

**Ինոհոս** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուելվա նահանգի կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Քոնտատօ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 321 քմ²։ Բնակչութիւնը 3926 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 59 քմ հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Hinojos:

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ինչու է Աղմկում Գետը

**Ինչու է Աղմկում Գետը**, 1959 թուականին, «Հայֆիլմ»ի ստուդիոյին մէջ նկարահանուած հայկական սեւ-ճերմակ ֆիլմ**,**

## Նիւթ

Սահմանամերձ գիւղի բնակիչ Աթանէս Ղամբարեանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն գերի ինկած է ու յայտնուած է սահմանի միւս կողմը՝ Թուրքիա:
Ան կ'երազէ վեդադառնալ հայրենիք, որ Արաքս գետի միւս ափին է: Սահմանապահ Արմէնը, որ սիրահարուած է Ղամբարեանի դստերը՝ Սեդային, կը տեսնէ գետի միւս ափին գտնուող Ղամբարնեանին ու կը ճանչնայ: Ղամբարեանը գետ կը նետուի, որ փրկէ խեղդուող Փիրուզային, որ կը յայտնուի միւս ափին՝ հայրենիքը:
մինի|աջից

## Դերերը
Ղամբարեան՝ Հրաչեայ Ներսիսեանը, 
Բուռնազեան ՝ Աւետ Աւետիսեանը, 
Մանուկեանը՝  Ֆրունզէ Դովլաթեանը, 
Սեդա՝  Լիլիա Յովհաննիսեանը,
Սամոխին՝  Նիկոլայ Կազակովը
Սուրէն՝ Լեւոն Թուխիկեանը, 
Պայծառ՝  Վերջալոյս Միրիջանեանը, 
Աշխէն՝  Ամալիա Արազեանե,
Դարբինեան՝ Դաւիթ Մալեանը,
Սոկոլով՝  Խորէն Աբրահամեանը,
Արսէն՝  Լեւ Լոբով,
Բիգիլդեեւ՝  Սայֆուլօ Ջուրաբաեւը,
Անդրեեւ՝  Օլեգ Գերասիմովը,
օտարերկրեայ սահմանապահային գոմիսար՝  Ազեր Կուրբանովը,
Փիրուզա՝  Անաիտա Ադամեանը,
Խաչատուր՝  Մհեր Մկրտչեանը,
ծերունի՝  Աշոտ Ներսիսեան,
ոռոգող՝  Լեոնիդ Չեմբարսկին:

## Երգ
Արաքս-տեքստի հեղինակ՝ Ա. Սաղաթելեան, երաժշտութիւնը՝ Արտեմի Այվազեան, կատարող՝ Յասմիկ Գաբրիէլեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1959
Ինսթակրամ

մինի|Ինսթակրամ
**Ինսթակրամ** (), լուսանկարներու եւ տեսագրութիւններու փոխանակման անվճար ծրագիր մը, որուն միջոցով օգտուողները կրնան լուսանկարել եւ տեսագրել, «Filter»ներ օգտագործել, ինչպէս նաեւ տարածել զանոնք իրենց ընկերային ցանցերուն միջոցով։ Ինսթակրամի մէջի լուսանկարները քառակուսի ձեւաչափով կը դրուին, ինչպէս Kodak Instamatic եւ Polaroid, ինչպէս նաեւ 6х6 իւրաքանչիւր միջին «format»ի տեսախցիկներուն։ Իսկ բջիջային լուսանկարչական ծրագիրներուն մեծամասնութիւնը կ'օգտագործէ կողմերու 3։2 յարաբերակցութիւնը։

Ինսթակրամը համատեղելի է iPhone, iPad եւ iPod Touch-ի հետ iOS 4.3-ով եւ աւելի բարձր, ինչպէս նաեւ Open GL ES 2-ով Անտրոյտ 2.2 եւ բարձր հեռախօսներու հետ։ Կը տարածուի App Store-ի եւ Google Play-ի մէջ։

Ինսթակրամի հիմնադիրն է Քեւըն Սիսթրոմը:

Ապրիլ 2012-ին, դիմատետրը (Facebook) կը գնէ Ինսթակրամը՝ 1 միլիառ ԱՄՆ տոլարով։

«Ինսթակրամ» ընկերային ցանցը հրապարակած է «Ինսթակրամ սթորիզ» կոչուող նոր ծառայութիւն մը, որ համացանցին մէջ կարճ տեսաձայնագրութիւններով բաժնեկցելու կարելիութիւն  կու տայ, այնուհետեւ` ատոնք նկարներով, «էմոթիքոն»-ներով եւ գրութեամբ ամբողջացնելու:

«Սնեփչեթ» ցանցին նման, «Ինսթակրամ» այժմ թոյլ կու տայ տեղադրել լուսանկար եւ տեսանիւթ` «սլայտ-շօ»ի տեսքով, որ կը պահպանուի 24 ժամ, այնուհետեւ կը ջնջուի:

## Օգտատէրերու բնութագիրը եւ վարքագիծը
2010 Հոկտեմբերին իր թողարկումէն ետք, Ինսթակրամը (Instagram) 2010 Դեկտեմբերին արդէն ունէր մէկ միլիոն արձանագրուած օգտատէր: 2011 Յունիսին յայտարարուեցաւ 5 միլիոն օգտատէրերու մասին, որ Սեպտեմբերին բարձրացաւ 10 միլիոնի: Այս աճը շարունակուեցաւ՝ 2012 Ապրիլին հասնելով 30 միլիոնի, 2012 Յուլիսին՝ 80 միլիոնի, 2013 Փետրուարին՝ 100 միլիոնի, 2013 Յունիսին՝ 130 միլիոնի, 2013 Սեպտեմբերին՝ 150 միլիոնի, 2014 Դեկտեմբերին՝ 300 միլիոնի, 2015 Սեպտեմբերին՝ 400 միլիոնի, 2016 Յունիսին՝ 500 միլիոնի, 2016 Դեկտեմբերին՝ 600 միլիոնի, 2017 Ապրիլին՝ 700 միլիոնի եւ 2017 Սեպտեմբերին՝ 800 միլիոնի:

2011 Յունիսին Ինսթակրամի վրայ ներբեռնուած լուսանկարներու թիւը անցաւ 100 միլիոնը: Այս թիւը 2011 Օգոստոսին դարձաւ 150 միլիոն, իսկ մինչեւ 2023 Յունիս, ծառայութեան վրայ ներբեռնուած էր աւելի քան 50 միլիառ լուսանկար: 2016 Հոկտեմբերին, իր թողարկումէն երկու ամիս ետք, «Ինսթակրամ Սթորիզ»-ը (Instagram Stories) հասաւ 100 միլիոն գործօն օգտատէրերու: Այս թիւը 2017 Յունուարին բարձրացաւ 150 միլիոնի, Ապրիլին՝ 200 միլիոնի (գերազանցելով Սնեփչեթի [Snapchat] օգտատէրերու աճը), իսկ 2017 Յունիսին՝ 250 միլիոն գործօն օգտատէրերու:

2017 Ապրիլին, «Ինսթակրամ Տայռեքթ»-ը (Instagram Direct) ունէր ամսական 375 միլիոն օգտատէր:

### Ամէնաշատ գործօն օգտատէրեր ունեցող երկիրները (Յունուար 2025)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սոցիալական ցանցեր
Ստորոգութիւն:IOS-ի ծրագրային ապահովում
Ստորոգութիւն:2010 ի հայտ եկած կայքեր
Ստորոգութիւն:Android-ի ծրագրային ապահովում
Ստորոգութիւն:OpenGL օգտագործող ծրագրեր
Ստորոգութիւն:Iphone
Ստորոգութիւն:Apple iOS
Ստորոգութիւն:Լուսանկարչություն
Ստորոգութիւն:Լուսանկարների հոսթինգ
Ինսպրուք

**Ինսպրուք** (), քաղաք Աւստրիոյ արեւմտեան մասին մէջ, Թիրոլ շրջանի մէջ։ Այն Թիրոլի նահանգի կեդրոնն է։ Իր մեծութեամբ հինգերորդն է Վիեննաէն, Կրացէն, Լինցէն եւ Զալցպուրկէն յետոյ։ Տարածքը 104,91 քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 127 հազար մարդ (ըստ 2009-ի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կարեւոր արդիւնաբերական, մշակութաին, կրթական, դուրիստական եւ մարզական կեդրոն է։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ քաղաքներ
Ժորժ Կառվարենց

**Ժորժ-Տիրան Կառվարենց** (ֆր.՝ Georges Garvarentz, 1 Ապրիլ 1932, Աթէնք, Յունաստան - 19 Մարտ 1993, Օպան), հայկական ծագումով ֆրանսացի երգահան։

## Կենսագրութիւն
Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մեջ, իսկ 1942-ին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Փարիզ։ Ուսումը շարունակած է Սեւրի Սամուէլ Մուրատեան հայկական վարժարանէն ներս։ Առաջին երգերը գրած է դպրոցական տարիներուն։ 1947-1952-ականներուն յաճախած է Փարիզի երաժշտանոցը։

1950-ականներուն Ժորժ Կառվարենցի երգերը կատարած են ֆրանսական էսդրատայի աստղեր Ճոն Հոլիտէյ, Միրէյ Մաթիէօ, Շարլ Ազնաւուր, Տալիտա, Սիլվի Վարդան, Ժիլպեր Պեքո եւ ուրիշներ։ 1960-ին անոր «Դանիէլ» երգը Էտի Միշէլ եւ Ժոզէ Նուար խումբի կատարմամբ արժանացաւ առաջին մրցանակին։ Այդ տարիէն Կառուարենցը դարձաւ ֆրանսական էսդրատայի ինքնատիպ երգահաններէն մէկը, որուն աւելի քան 500 երգերը, 40-է աւելի ձայնասկաւառակները մեծ տարածում գտան երգարուեստի սիրահարներուն քով։

Անոր «Հնաոճ վայելքները» ձայնապնակը լոյս տեսած է 23 միլիոն տպաքանակով եւ 350 տարբերակով։ 1964-ին արժանացած է Շանսոնիէ ընկերութեան յատուկ մրցանակին։

1988-ին Սպիտակի երկրաշարժէն ետք Շարլ Ազնաւուրի հետ ստեղծած «Քեզի համար, Հայաստան» երգը, որ կը կատարէին Ֆրանսայի, Իտալիայի, Միացեալ Նահանգներու էսդրատային երգիչները, մեծ ճանաչում ունեցաւ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Երգէն ստացուած ամբողջ հասոյթը տրամադրուեցաւ աղիտեալներու օգնութեան հիմնադրամին։

1988-ին Կառվարենց այցելած է Հայաստան (անոր առաջին այցը հայրենիք եղած էր 1977-ին)։ 24 Ապրիլ 1974-ին Փարիզի Փլէյէ համերգասրահին մէջ հնչած է Կառվարենցի հեղինակած «Անոնք ինկան» երգը՝ նուիրուած Հայոց Ցեղասպանութեան միլիոնաւոր նահատակներուն։

Կառվարենցը մահացած է 1993-ին, Փարիզի մէջ։

## Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է Ֆրանսական Շանսոնիէ ընկերութեան մրցանակով (1964)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբյուրներ
* Վատիկանի Ձայնասփիւռ - Քահանայապետի եւ եկեղեցիներու Ձայնը աշխարհի հետ երկխօսութեան Մէջ
Ներսէս Իշխանեան

**Ներսէս Իշխանեան**, բնիկ Այնթապցի, ծնած 1865-ին։ Պէյրութ հաստատուած իննսունական թուականներու մեծ ջարդերէն առած եւ կը պարապէր դերձակութեամբ։ Ունեցած երկու մանչ եւ մէկ աղջիկ, Եղիա, Մարտիրոս եւ Արուսեակ։ Մարտիրոս մեռաւ 1914-ին, իսկ Եղիա 1944 Հոկտեմբեր 25-ին։ Եղիա Իշխանեան եւս կը պարապէր դերձակութեամբ եւ ունէր ծանօթ դերձակ-վաճառատուն մը Պէյրութ, գործ մը զոր այժմ իր զաւակը Պրն. Ներսէս կը շարունակէ ձեռնհասութեամբ:
## Ծանօթագրութիւններ
Իշխանուհի (անձնանուն)

**Իշխանուհի**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *իշխան* բառի իգական ձեւէն։ Նոր անուն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Իոանէ Փեթրիցի

**Իոանէ Փեթրիցի** (), XI—XII դարերին վրացի փիլիսոփա։ յայտնի է Պրոկլի երկերուն թարգմանութեամբ ու անոնց ընդարձակ մեկնութիւններով։ Աւելի ուշ շրջանի աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի նաեւ *Իոանէ Չիմչիմելի* (იოანე ჭიმჭიმელი) անուամբ։

Իոանէ Փեթրիցիի կեանքին վերաբերիալ հստակ տուիալներ չկան։ Որոշ տեղեկութիւններ կը պահուին իր երկերուն մէջ, իսկ որոշ մանրամասնութիւններ ալ կը հաղորդուին XVIII դարու վրացական աղբիւրներուն մէջ։ Ամենայն հաւանականութեամբ, ան կը սիրէր Սամցխէի մէջ բնակուած ազնուականական տոհմի մէջ, փիլիսոփայութիւն կ'ուսումնասիրէ Կոստանդնուպոլսի մէջ՝ Յոհան Իտալիուսի ու Միքայէլ Պսելուսի մօտ։ Իտալիուսի բանադրելէն ետք, Իոանէ Փեթրիցին, ինչպէս կ'ենթադրուի, կը հերանայ ներկայի Բուլղարիոյ տարածքին մէջ գտնուող վրացական Փեթրիցոնի վանք (ներկայիս՝ Բրաչկովի վանք): Կեանքին վերջին տարիներուն հոգեւորականներուն հետ ունեցած վէճի պատճառով կը վերադարնայ հայրենիք, ուր կը վայելէ Դաւիթ Շինարար թագաւորի հովանաւորութիւնն ու կը մասնակցի Գելաթի ակադեմիոյ գործունէութեան, որ այն ժամանակ կ'ըլլայ Վրաստանի մէջ նեոպլատոնական փիլիսոփայութեան կեդրոն։

Իոանէ Փեթրիցիի փիլիսոփայական հայացքները կը ձեւաւորուին Պրոկլի ազդեցութեամբ, ուր գաղափարները ան կը փորձէ համատեղել քրիստոնեական աշխարհընկալման հետ։ Որոշ ուսումնասիրողներ անոր հայացքներուն մէջ կ'առանցնաձնեն պանթեիզմին բնորոշ գծեր։ Իոանէ Փեթրիցին վրացերէն կը թարգմանէ ու կը մեկնաբանէ ոչ միայն Պրոկլի, այլեւ Արիստոտելի, Հովսեփոս Փլաւիոսի երկերներուն մէջ, հատուածներ Աստուածաշունչին մէջ, վարքագրուդիւններ եւ այլն։ Անոր ինքնուրոյն ստեղծագործութիւններուն մէջ առաւել կարեւոր են Պրոկլի երկերու մեկնութիւններ, թէեւ ան կը գրէ նաեւ չափածոյ ստեղծագործութիւններ ու հիմներ։ Իոանէ Փեթրիցին մեծ ազդեցութիւն կը թողէ վրացական փիլիսոփայութեան ու բանահիւսութեան հետագայ զարգացման ու մասնաւորապէս Շոթա Ռուսթաւելի ստեղծագործութեան վրայ։

## Հրատարակութիւններ
* Рассмотрение платоновской философии и Прокла Диадоха. Пер. и исследование И. Д. Панцхава. — Тб., 1942.
* Рассмотрение платоновской философии и Прокла Диадоха. — М., 1984. («Философское наследие»)

## Գրականութիւն
* Панцхава И. Д. Петрици. — М.: Мысль, 1982. — 128 с. («Мыслители прошлого»).
* Апостолов М., Шипочлиева В., Манойлова О. Иоанн Петриций и болгаро-грузинские медицинские связи // ИАН ГССР. Сер. истории, археологии, этнографии и истории искусства. — 1984. — № 2. — С. 123—128.
* Тевзадзе Г. В. Учение Аристотеля о времени и его рецепция в философии И. Петрици // ТГбГУ. — 1984. — Т. 249. — С. 405—422.
* Гвахария В. Пифагорова «гармония сфер» в интерпретации Иоанна Петрици и вопросы структуры древнегрузинской музыки // Кавказ и Средиземноморье. — Тбилиси: изд-во Тбилисского университета, 1980. — с. 225—239.

## Արտաքին յղումներ
* Статья в Философском словаре  

## Ծանօթագրութիւններ
Իպտես

**Իպտես** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Սարակոսա նահանգի կազմի մէջ, Արակոն։ Տարածքը 56,17 *քառ. քմ*։ Բնակչութիւնը 525 *մարդ* (ըստ 2007 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն  80 *քմ* հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Ibdes-sandaniel2.jpg|
Ibdes SEPULCRO.jpg|
Ibdes-soledad2.jpg|
Ibdes-sangregorio.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայքէջ 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Իրլանտայի Հայերը

մինի
**Հայերը Իրլանտայի** ազգային փոքրամասնութիւն են, Իրլանտայի Հանրապետութեան մէջ։

## Պատմութիւն
Բրիտանական կղզիներուն մէջ հայերու ներկայութեան վերաբերեալ տեղեկութիւնները կը վերաբերին վաղնջական ժամանակներուն։ Անգլիոյ հնագոյն տարեգրութեան՝ 8-րդ դարու Անգլո-սաքսոնական յօդուածներուն մէջ գրուած է. «*Կղզիի առաջին բնակիչները եղած են բրիտանացիները, ովքեր եկած են [[Արմենիա]]յէն եւ սկսած են բնակիլ Բրիտանիոյ հարաւին մէջ*»։ Թերեւս այդ իրողութեամբ կը բացատրուի հայ-գէլտական մշակութային նմանութիւնները, խաչքարերու առկայութիւնը Իրլանտայի մէջ։ Ուշագրաւ է, որ իրլանտական եկեղեցւոյ ծիսակարգը կը կատարուի հայերէն եւ արարողութեան ժամանակ Աստուծմէ բարօրութիւն կը խնդրեն նաեւ Հայաստանի համար։ Բացի այդ, Իրլանտան ու Հայաստանը ընդհանուր գիծեր ունին յատկապէս Սփիւռքունենալու փաստով. իրլանտական 80 միլիոննոց սփիւռքը, ինչպէս Հայաստանի պարագային, շուրջ 13 անգամ կը գերակշռէ Իրլանտայի մշտական բնակչութեանը։ 

Հայ-իրլանտական յարաբերութիւններու զարգացման գործին մէջ մեծ ներդրում ունի Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան լոնտոնեան գրասենեակի տեսուչ, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի հայ համայնքներու բաժանմունքի ղեկավար, մեծ բարերար Գալուստ Կիւլպէնկեանի ծոռ Մարթին Եսայեանը։ Ներկայիս Իրլանտայի հայերը կը կազմեն 300 մարդ, որոնք կը բնակին Տուպլինի եւ Քորքի մէջ։ 2009-ին Իրլանտայի Հայաստանի Հանրապետութեան նորանշանակ պատուոյ հիւպատոսի նախաձեռնութեամբ եւ հայ համայնքի ջանքերով բացուած է կիրակնօրեայ դպրոց։ Կը քննարկուի հայկական եկեղեցի, դպրոց եւ կազմակերպութիւն հիմնել Տուպլինի մէջ։ Դիւանագիտական յարաբերութիւնները Հայաստանի եւ Իրլանտայի միջեւ հաստատուած են 28 Յունիս 1966-ին։ Իրլանտայի մէջ բնակող հայերը կը փորձեն կազմակերպուած համայնք ձեւաւորել։
## Արտաքին յղումներ
* Իռլանտահայկական կայք
* Սուրբ Հռիփսիմէ կիրակնօրեայ դպրոցի կայք 

Ստորոգութիւն:Հայեր
Կրիշա Իսախանեան

**Կրիշա  Խորէն Իսախանեան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախեան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1952 թուականի Նոյեմբեր 15-ին Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գիւղին մէջ։

Աւարտած է գիւղի միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակած է Չարենցավանի հաստոցաշինական տեխնիկումին մէջ։

Ծառայած է Խորհրդային բանակին մէջ։ Զորացրուելէ ետք բնակութիւն կը հաստատէ ՀՀ Հրազդան քաղաքին մէջ։ Աշխատած է Ռոստովի քիմպաշտպանութեան միաւորման Հրազդանի մասնաճիւղին մէջ։

Մասնակցած է Մարտակերտի եւ Շահումեանի շրջաններու պաշտպանական մարտերուն։ Զոհուած է 1991 թուականին Մարտ 25-ին, Թալիշի մերձակայ «Թախտեր» տեղամասին մէջ, թշնամու գնդակի պատճառաւ։ Դիակը կը գտնուի Միրպաշիրի մէջ։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխայ։ Կը հանգչի Թալիշ գիւղի գերեզմանատան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Իսայահ Ուաշինկթըն

**Իսայահ Ուաշինկթըն** (, ծնած 3 Օգոստոս, 1963, Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իբրեւ Դկ. Փրէսթըն Պըրք ABC կայանի բժշկական տրամա *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարին մէջ 2005էն 2007: Ուաշինկթըն այժմ ստանցնած է Թէլոնիըս Ժահա դերը The CW ընկերութեան *[[The 100 (հեռուստաշար)|The 100]]* հեռուստաշարին մէջ:

## Անձնական Կեանք
Իսայահ Ուաշինկթըն ծնած է Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ, ուր իր ծնողքը Houston Heights հասարակութեան մաս կը կազմէին: Բոլորը կը փոխադրուին Միսուրի Սիթի, Թէքսաս, ԱՄՆ, 1980-ին, ուր Ուաշինկթըն կը մտնէ Willowridge High School դպրոցի առաջին աւարտող աշակերտներուն շարքերէն ներս, 1981-ին: Ուաշինկթընի հայրը մահացած է երբ ան միայն 13 տարեկան էր։ Ան ժամանակաշրջանի մը մէջ կ'աշխատի United States Air Force կառավարական ընկերութեան մէջ, ինչպէս նաեւ կը յաճախէ Howard University համալսարանը: Ուաշինկթըն կ'ամուսնանայ Ճէնիսա Մարի Կարլընտի հետ 14 Փետրուար, 1996-ին: Անոնք այժմ ունին երեք զաւակ:

## Ասպարեզ
### ''[[Grey's Anatomy]]''
2005-ին, Ուաշինկթըն ստանցնեն դերը գործողութիւն կատարող Դկ. Փրէսթըն Պըրքի ABC կայանի բժշկական տրամա *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարին մէջ։ Այդ դերը իրեն արժանացուց երկու NAACP Image Awards մրցանակներու Outstanding Actor in a Drama Series բաժամունքին մէջ, ինչպէս նաեւ Screen Actors Guild Award մրցանակ մը: Ան միշտ Սանտրա Օհի սէրն է հեռուստաշարին մէջ, ով ստանցնած էր Դկ. Քրիսթինա Եանկի դերը: Ուաշինկթընը սկըզբը փորձած է ստանցնել Դկ. Տէրըք Շէփըրտի դերը, սակայն այդ դերը ստանցնուած է Փաթրիք Տէմբսիի կողմէ: Իր դերին համար ան անունանուած է "TV's Sexiest Men" («Հեռատեսիլի Ամէնէն Ցանկայարոյց Մարդը») *[[TV Guide (թերթ)|TV Guide]]* պարբերաթերթին կողմէ 2006-ի Յունիսին, ինչպէս նաեւ անուանուած է իբրեւ հեռատեսիլի ամէնէն ցանկայարոյց իշկներէն մին *TV Guide* ընկերութեան հեռատեսիլի կայանէն, 2008-ի Յունիսին: ''People'' պարբերաթերթի կողմէ ան կը գտնուի "50 Beautiful People" («50 Ամէնէն Գեղեցիկ Անձինք») ցանկին մէջ 2006-ի Մայիսին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Օգոստոսի ծնունդներ
Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն

**Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն** (, 30 Յուլիս 1856, Փալուն – 19 Յուլիս 1930, Ռաթվիք)՝ շուէտացի ճարտարապետ եղած է:
## Կենսագրութիւն

Քլասոնը ուսանած է ճարտարագիտութիւն, այնուհետեւ՝ ճարտարապետութիւն Սթոքհոլմի թագաւորական թեքնոլոճիական հաստատութենէն ներս եւ ապա աւելի ուշ՝ Գեղարուեստի ակադեմիոյ ճարտարապետական դպրոցէն ներս: Ան 1881-ին ստացած է թագաւորական մետալ եւ արտերկիրի մէջ ուսանած է 1883-1886-ին: Ան Գեղարուեստի ակադեմիոյ անդամ ընտրուած է 1889-ին, նշանակուելով ճարտարապետութեան փրոֆեսոր Թագաւորական թեքնոլոճիական հաստատութեան: Ան Գեղարուեստի ակադեմիոյ փոխնախագահ դարձած է 1902-ին եւ նախագահ՝ 1918-ին:

## Գործունէութիւն

Անոր առաջին խոշոր աշխատանքը եղած է սղոցարանի տէր Փրիտրիխ Պիւնսօույի Friedrich Bünsow համար ֆրանսական վերածնունդի ոճով շինուած տունը (1886-1888) Սթոքհոլմի մէջ, օգտագործելով նոր բնական նիւթեր՝ կրաքար ու նաեւ՝ թրծած աղիւս, շուէտական ճարտարապետութեան մէջ մինչ այդ առաւելապէս օգտագործուող ծեփածածկոյթի փոխարէն: Ան նաեւ շինած է Սթոքհոլմի Օսթերմալմսհալէն (Östermalmshallen 1889) ծածկած շուկայի շէնքը եւ քանի մը բնակելի շէնքեր:

Անոր ամէնամեծ ստեղծագործութիւնը Հիւսիսային թանգարանը եղած է Տիւրկարտէնի Djurgården մէջ, Հիւսիսեւրոպական ռէնեսանսի ոճով:

Իսաք Կուսթաֆ Քլասոնը վախճանած է 1930-ին, մարմինը թաղուած է Սթոքհոլմի Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատան մէջ:

## Արտաքին յղումներ
*  

Ստորոգութիւն:1856 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Յուլիսի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1930 մահեր
Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի մահացածներ
Իսթանպուլի Աթաթիւրք Օդակայան

**Իսթանպուլի Աթաթիւրք օդակայան** ()՝ միջազգային օդակայան է Իսթանպուլին մէջ։ Թուրքիոյ մէջ գործող խոշորագոյն օդակայանն է: Տեղակայուած է Իսթանպուլի եւրոպական հատուածին՝ Մարմարա ծովու ափին։ Օդակայանը բացուեր է 1912 թուականին, 1980 թուականէն կոչուած է Թուրքիոյ հանրապետութեան հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթիւրքի անունով։

Իր ծանրաբեռնուածութեամբ 4-րդն է Եւրոպային մէջ եւ 13-րդը՝ աշխարհիս վրայ։ Այսպէս, 2014 թուականին օդակայանի ծառայութիւններէն օգտուեր է մօտ 57 մլն մարդ: 2000 թուականէն օդակայանի ղեկավարմամբ կը զբաղի TAV Airports (Tepe-Akfen-Ventures) ընկերութիւնը, որը 600 միլիոն տոլլար ներդրած է օդակայանի բարեկարգման վրայ։

Օդակայանը Turkish Airlines-ի տեղակայման գլխավայրն է։ ։ Օդակայանին կը գործէ Իսթանպուլի մեթրոյի կայարաններէն մին։

## Արտաքին յղումներ
* Օդակայանի պաշտօնական կայքէջ  

Ստորոգութիւն:Իսթանպուլ
Իսիս

**Իսիս** (, ), Հին Եգիպտոսի մեծագոյն աստուածուհիներէն մին, որ կանացիութեան եւ մայրութեան եգիպտական ընկալման կատարելատիպ դարձած է։ Ան Օսիրիսի քոյրը եւ կինն էր, Հորի եւ, համապատասխանաբար նաեւ՝ եգիպտական փարաւոններու մայրը, որ կը համարուէին բազէագլուխ աստծոյ երկրային մարմնաւորումը։ Իսիսը հուանաւորն էր ստրուկներու, մեղսագործներու, արհեստաւորներ եւ ճնշուածներ, կրնար անսալ նաեւ հարուստներու, կիներու, ազնուականներու եւ իշխանաւորներու աղօթքները։ Նէ յայտնի է նաեւ որպէս մեռեալներու եւ երեխաներու հովանաւոր աստուածուհի մը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Իսլանտայի Հայերը

300px|մինի|Իսլանտայի Դրօշակը
**Հայերը Իսլանտայի մէջ** (), այժմ կը կազմեն քանի մը մարդ, հիմնականին մէջ՝ Ռեյկիավիկի մէջ։ Դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատուած  են՝ 1997-ին։

## Պատմութիւն
Համաձայն գրաւոր պատմական աղբիւրներ, Իսլանիտայի մէջ, առաջին հայերու մասին յիշատակի մէջ կը վերաբերուի 11-րդ դարուն։ 

Մեծ արժէք ունեցող իսլանտական Íslendingabók, Hungrvaka, Grágás աղբիւրները եւ ատոնցմէ կախեալ Landnámabók, Hauksbók, Skarðsárbók հաղորդագրութիւնները կու տան ճիշդ տուեալներ Իսլանտայի մէջ հայերու մասին։

Առաջին իսլանտացի պատմաբանական Արի Տորկիլսոն Իմաստունը (1067-1148) իր Íslendingabók գիրքին մէջ՝ (թարգմանաբար. «Գիրք իսլանտացիներու մասին»), ուր համառօտ կերպով նկարագրուած է երկրի քաղաքական եւ եկեղեցական պատմութիւնը, կը յիշատակուին երեք հայ (ermskir) եպիսկոպոսներու՝ Պետրոսի, Աբրահամի եւ Ստեփանոսի, որոնք կղզի եկած ու սկսած են քարոզել։

## Արտաքին յղումներ
* Դաշկեւիչ Յ. Ռ. Հայերը Իսլանտի մէջ (11-րդ դար)
* Իսլանտայի պատգամաւորները իրենց կառավարութեան առաջարկած են՝ ճանաչել Հայոց ցեղասպանութիւնը

## Գրականութիւն
* B. Ballin Smith; S. Taylor. Irish and Armenian ecclesiastics in medieval Iceland, 2007

Ստորոգութիւն:Հայեր
Իսկուհի (անձնանուն)

**Իսկուհի**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *իսկուհի* բառէն, որ կը նշանակէ «իսկական տիրուհի»։ Աստուածածնայ 7 անուններէն մէկն է՝ Մաքրուհի, Տիրուհի, Սրբուհի, Թագուհ, Դշխոյ եւ Մարիամ։ Իսկին ձեւով յիշատակուած է 1666, աւելի ուշ՝ 1744, 1796 թուականներուն։ Գործածական է նաեւ Ուսկուհի ձեւով։։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ներսիկ Իսպիրեան

**Ներսիկ Աղասի Իսպիրեան** (), հայ երգիչ, երգահան, առաւելապէս յայտնի է իր հայրենասիրական կատարումներով։ ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ (2011):

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան: Ուսումը ստացած է «Էրեբունի»ի թիւ 160 դպրոցին մէջ, 1987-1992 թուականներուն՝ Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի` միաժամանակ երգելով «Ակունք» ազգագրական համոյթին մէջ։

## Երաժշտական գործունէութիւն
Ներսիկ Իսպիրեանը աւելի քան երեսուն հայրենասիրական, յեղափոխական, արցախեան ազատամարտին ու մարտիկներուն նուիրուած երգերու հեղինակ է։ Իր հանրայայտ երգերէն են՝
* «Սուրբ Մայրեր»
* «Հայոց Երկիր»
* «Ասմար Աղջիկ»
* «Վայ Նարէ Եար»
* «Երթանք Մեր Երկիրը` Մուշ»
* «Հայ Քաջեր»
* «Պիտի Գնանք Վաղ Թէ Ուշ»
* «Լերան Լանջին»
* «Արծիւ, Սլացի՛ր»
* «Հայոց Երկիր»
* «Ղարաբաղ»
* «Մշեցի Եմ»
* «Երկիր Հայրենի»
* «Երգ Կամաւորի»
Ան վերամշակած է նաեւ հին, աշուղական երգեր։ Համերգներով եղած է աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ, հիւրընկալուելով հայկական գրեթէ բոլոր համայնքներուն մէջ։ Ան լոյս ընծայած է 13 ձայնասկաւառակ, որոնցմէ ութ ձայնասկաւառակները յեղափոխական երգեր կը պարունակեն։ Մարզական գետնի վրայ ան զբաղած է բռնցքամարտով:

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ՝ Աշխէն, Արաբօ եւ Անի։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ներսիկ Իսպիրեանի կատարումներէն

Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Իրանի Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն

**Իրանի սփիւռքահայ երաժիշտները** նշանակալի ներդրում ունին ո՛չ միայն ազգային, այլեւ իրանական ժողովրդական եւ բացառիկ երաժշտութեան մէջ։

## 18-19-րդ դարերու Հայ աշուղներ
18–րդ դարուն ժողովրդական երգարուեստի զարգացման նպաստած են հայ աշուղներ՝ Յարութիւն Օղլին, Ղուլ Սարգիս Շիրիշկանցին, Միսկին Մատթէոսը, Միսկին Ստեփանը, Մարտիրոս Մանուկեանը եւ ուրիշներ։ Իրանական երաժշտական մշակոյթի պատմութեան մէջ կարեւոր դեր ունի երգիչ Սարգիսը (7–րդ դար), որուն համբաւը տարածուած էր նաեւ Հայաստանի ու Մերձաւոր Արեւելքի մէջ։ Իրանահայ Երգարուեստի ճանչցուած դէմքերէն է Նիկոլ Գալանդերեանը, որ գրած է ռոմանսներ (շուրջ 700), մանկական երգեր, օփերաներ եւ այլն։ Բացառիկ երաժշտութեան ներկայացուցիչներէն է Ա. Տեր-Յովհաննիսեանը: 

19–րդ դարու վերջին Թեհրանի մէջ ստեղծուած է Երաժշտասերներու միութիւն եւ լարային նուագախումբ։Յայտնի է Գրիգորեաններու տոհմը, յատկապէս՝ ջութակահար, խմբավար Լեւոեւ Գրիգորեանը, որ Թեհրանի մէջ կազմակերպած եւ ղեկավարած է «Գուսան» երգչախումբը։ Որդին՝ երգահան եւ խմբավար Ռուբէնը պարսկական ժողովրդական երգերու առաջին գրառողն էր։ Ճանչցուած դաշնակահարներէն են էմմանուել Մելիք-Ասլանեանը, Տանիա Յարութիւնեանը, Ռուբինա Սայիտխանեանը, Հայկուշ Մակարեանը, ջութակահարներ Լեոպոլդ Աւագեանը, Հրաչ Մանուկեանը, երգչուհիներ Սաթօ Աղաբաբեանը, Թամարա Փիլոսեանը, Մարիցա Սանոսեանը, Յակինթ Վարդանեանը, Հերմինէ Դաւիթեանը, խմբավար Գուրգէն Մովսիսեանը։ Երգչախումբերէն են «Գուսան»ը, «Անուշ»ը, «Արազ»ը, «Հայ երգ»ը, «Անի»ն եւ այլն։ 1920-ական թուականներուն Ե. Աւետիսեանը Թաւրիզի մէջ հիմնադրած է պալեթի առաջին ստուդիան (1945 թուականէն՝ Թեհրանի պարարուեստի դպրոց): 1939 թուականին պարուսույց Ա. Ջամբալեանը Թեհրանի մէջ՝ պալեթի դպրոց։ Թեհրանի մէջ գործած է նաեւ «Պապիկեան-պալէ» խումբը։ 

Յայտնի են Թեհրանի «Արարատ», «Կարապ», «Զարթօնք», «Կարաւան» պարախումբերը։

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն:Իրան
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Իրանի Քայլերգ

**«سرود ملی جمهوری اسلامی ایران»** («Sorude Melliye Jomhuriye Eslâmiye Irân»), Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան պաշտօնական քայլերգ։ Երաժշտութեան հեղինակը Հասան Րիյահին է, բառերը գրուած են քանի մը հեղինակներու կողմէ։ Քայլերգը ընդունուած է 1990-ին։

## Գրութիւն

## Նոթաներ
Պատկեր:National Anthem of the Islamic Republic of Iran(SHEET MUSIC).gif

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Իրանի պաշտօնական քայլերգը YouTube-ի վրայ

Ստորոգութիւն:Իրան
Իրապաշտ արձակը հայ գրականութեան մէջ

**Իրապաշտ արձակը**

1880–ական տարիներուն, անդարձօրէն փոխուած են Զարթօնքի առաջին տասնամեակներու քաղաքական տանելի պայմանները։

Օսմանեան Թուրքիոյ քայքայման ընթացքը արագացած է, կեղեքումները ծանրացած, Ռուսիոյ մէջ քաղաքական յետադիմութիւնը եւ ռուսացման ճնշումը աճած։ Ուրեմն, կը ստեղծուին նոր կացութիւն ու նոր պայմաններ։

Հակառակ ծանրացող գրաքննութեան, «իրապաշտ» կոչուած սերունդի գրագէտներէն, գոնէ փոքր թիւ մը կը պահէ հանրային–քաղաքական գործօնութիւն։ Պարոնեան, իր սերունդի ռահվիրան, քաղաքական-գաղափարական պայքարի ախոյեան կը մնայ մինչեւ մահը։ Արփիարեան կուսակցական գործունէութիւն ունի հրապարակագրական եւ գրական արտադրութեան կողքին։ Մելքոն Կիւրճեան – Հրանդ նոյնպէս կապ ունի յեղափոխական ընդյատակին հետ։ Ճիշդ է որ 1890–ական տարիներուն, աստիճանաբար ծանրացող պայմանները տեղւոյն վրայ ալ անկարելի պիտի դարձնեն այդ տեսակի որեւէ գործօնութիւն։

Բայց իրապաշտ սերունդին մէջ մեծ թիւ կը կազմեն հրապարակագրական պայքարի մարդերը. նոյնիսկ եթէ պայքարի թեմաները պետական-քաղաքականէն սահմանափակուած են հայկական մարզին՝ գրաքննական ճնշումի բերումով։ Ասիկա ունի նաեւ այլ պատճառ. փոխուած է ուժերու դասաւորումը հայութեան մէջ։ Յատկապէս արեւմտահայ ճակատի վրայ, «Ազգային Սահմանադրութեան» ղեկը գրաւուած է պահպանողական խաւի մը կողմէ. պատրիարքարանի յարակից ժողովներն ու մարմինները պարզ խօսարաններ դարձած են։ Իրապաշտները յանուն ժողովրդական զանգուածին կը դատապարտեն ձեւական ժողովրդավարութեան այս պատկերը, կը զգաստացնեն անոր անլուրջ դերակատարները։

Իրապաշտ սերունդին մօտ կը հաստատենք գրականութեան ըմբռնման արագ բիւրեղացում՝ գրական փայլուն արտադրութեան մը հետ։ Գրականութիւնը, մնալով հանդերձ յանձնառու՝ ազգային եւ ժողովրդական իտէալներու, կը զտէ ինքզինք, կը դառնայ հաւաքական կեանքին հարազատ։ Ինչպէս օրին վիպապաշտ ուղղութիւնը, իրապաշտ շարժումը եւս մեր մէջ արձագանգ մըն է դարակիսուն Եւրոպայի գրական շարժումներուն։ Բայց, դարձեալ, անիկա հեռու է նոյնանալէ արեւմտեան շարժումներուն հետ։ Ե՛ւ արեւմտահայ, ե՛ւ արեւելահայ ճակատներուն վրայ, իրապաշտ ներշնչումով գրականութիւնը ներքին հասունացման մը բնականոն մէկ փուլն է, աւելի շատ հակազդեցութիւն մըն է ընդդէմ նախորդ սերունդի վիպական խանդավառութիւններուն ու յուսախաբութիւններուն, քան՝ «դպրոցի» իրապաշտութիւն մը, քան՝ արդիւնքը արտաքին ազդեցութիւններու ընթերցումներու կամ թարգմանութիւններու ճամբով։

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Բ.-Գ. տարիներ, էջ 55:

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ
Իրապաշտ Ուղղութիւն

**Իրապաշտ ուղղութիւն**, գրական սեռի ուղղութիւն։ Իրապաշտութիւնը գրականութեան մէջ իբր դպրոց կը ներկայանայ մօտաւորապէս 19–րդ դարու կիսուն, վիպապաշտական պայթումէն ետք։ Իսկ իբր գրական հոսանք կամ ձգտում, անոր ներկայութիւնը նկատելի է շատ աւելի կանուխէն, պարբերական երեւումներով 16–րդ դարէն, «վերածնունդի եւ դասականութեան» շրջաններուն զուգահեռ։ Սերվանտէս եւ Շէյքսփիր կը ներկայանան իբր իրապաշտութեան այս մնայուն հոսանքի գլխաւոր դէմքերը։ Այլ անուններ Տիտըրօ, Վոլթէռ (Ֆրանսա), Կէօթէ (Գերմանիա)։
 
Գրականութիւններու պատմագիրներ երբեմն կ'երթան աւելի հեռու. ոմանք իբր «իրապաշտ» կը բնորոշեն աւելի հին ժամանակաշրջաններու որոշ գործեր, հասնելով մինչեւ հնադար՝ յունա-հռոմէական գրականութիւններ։ Բայց, ինչպէս վիպականութեան ընդհանրական զգայնութիւնը վիպապաշտութիւն չէ, այնպէս ալ իրականի այս մնայուն զգայնութիւնն ու ճաշակը, ոմանց մօտ աւելի շեշտուած, չի նոյնանար իրապաշտութեան հետ։ Սոփոկլէս կամ Ֆրիկ իրենց ժամանակներու իրականութեան շատ մօտ եղած են, արտայայտած են զայն հարազատօրէն, բայց «իրապաշտ» գրագէտներ չեն։

Իրապաշտութիւնը, մարդկային զգայնութեան եւ մտածողութեան այս հիմնական ձգտումը, իբր «դպրոց» իր ձեւաւորումէն ու անցումէն ետք շարունակուած է. դեռ այսօր շատ գործեր կը բնորոշուին իբր իրապաշտ։

Բուն իրապաշտ դպրոցը ունի գլխաւոր առաջադրանքներ ու յատկանիշներ․

* Դիտարկում եւ վերլուծական նկարագրութիւն ընկերութեան «ինչպէս որ է»։
* Յատկապէս հաւաքական թերիներու վերլուծում եւ քննադատութիւն։
* Առաջադրում՝ լուծումներու, կրնանք ըսել իտէալներու, բայց որոնք ուղղակի կը բխին իրականութենէն, կռթնելով դիտարկումի եւ վերլուծումի վրայ։
* Հերոսներու անկախութիւն գրագէտին անձէն, փափաքներէն ու քմայքներէն (անոնք կ'ապրին «անկախ» իրենց կեանքով)։ Ասիկա կ'ապահովէ հոգեբանական վերլուծման նոր որակի մը նուաճումը։
* Գաղափարական միտումի եւ զայն հիմնաւորող քննադատութեան անուղղակի ներկայացում (անոնք չեն հռչակուիր գրագէտին կողմէ. կը բխին կերպարներու նկարագիրէն ու վարմունքէն եւ գործողութեան ընթացքէն)։

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն