Յովհաննէս Կիւրեղեան

**Յովհաննէս Կիւրեղեան** (), Ազոլոյ, Իտալիա), ճարտարագէտ, ճարտարապետ եւ լեռնագնաց:

## Կենսագրութիւն
Կիւրեղեան ծնած է Կոստանդնուպոլիս, հայրը՝ Լեւոն եւ մայրը՝ Մարիամիկ Ազարեան։ Իր հօր եւ մօր հետ կը հասնի Իտալիա 1907-ին՝ Հռոմ, կը յաճախէ Ազոլոյի նախակրթարանը, անկէ ետք կը յաճախէ Վենետիկի «Մուրատ Ռափայէլեան» վարժարանը։ Ապա կը հետեւի Փատովայի համալսարանի ճարտարագիտութեան ճիւղին։

1920-ին, կը մասնակցի Փատովա Հայ Ուսանողական Միութեան հիմնումին եւ մաս կը կազմէ Հայաստանի Հանրապետութեան հրատարակութեան տօնախմբութիւններուն։

1924-ին համալսարանը կ'աւարտէ եւ 1926-ին ջրաբաշխութեան մասնագիտութիւնը կ'առնէ (բնաւ չէ աշխատած այդ մասնագիտութեամբ)։ Դափնեպսակը առնելէն յետոյ կ'անցնի Թորինօ՝ Պալլաթորէ տի Ռոզաննա ճարտարապետին մօտ ճարտարապետութեան վարժութիւններ ձեռք ձգելու համար։

## Տոլոմիթեան շրջան
Տոլոմիթեան լեռներու ժայռերէն հրապուրուած՝ 1929-ին Թորինօն կը ձգէ ու կը հաստատուի Ֆրասսենէ եւ կը սկսի զբաղիլ ճարտարապետական աշխատանքներով ու նախագծել իր առաջին շէնքերը։

1929-ի Օգոստոս 25-ին տոլօմիթեան Անիեր լերան՝ հիւսիս-արեւմտեան գագաթին վրայ առաջին մագլցողը կ'ըլլայ եւ զայն կը կնքէ «Հայ Աշտարակ» (Torre Armena) անունով։ Տարիներ ետք զինք պիտի յիշատակէին իբրեւ արեւելեան Ալպեան լեռներու արդիական ալպինիզմի առաջնորդ մը եւ իր անունը տրուեցաւ Անիեր լերան ոտքին՝ լեռնային ապաւինութեան շէնքին (Rifugio Scarpa/Gurekian)։

1932-ին յանձնակատարը եւ 1933-1946 Նախագահն է Ակորտոյի «Քլուպ Ալփինօ Իթալիանօ» միութեան (այդ շրջանին Իտալիոյ ալպինիզմի ամէնակարեւոր միութիւններէն մէկն էր)։

1934-1946, իր ճարտարապետական աշխատանքներով զբաղելէ զատ, Ակորտոյի «Հանգային Բարձր Ուսումներու» դպրոցը կը դասաւանդէ։

1936-ին կ'ամուսնանայ Ֆրասսենէցի Տինա Տելլա Լուչիայի հետ։ Երեք զաւակ կ'ունենան՝ Արմէն, Մաննիկ եւ Հայկ։

## Ազոլօ
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի սկիզբը Ազոլօ Վիլլա Արարատ՝ կը հաստատուի իր ընտանիքով, բայց նոյնպէս կապուած կը մնայ իր լեռներուն ու ձորերուն ու հոն բազմաթիւ եւ կարեւոր աշխատանքներ կը նախագծէ ու կ'իրականացնէ։

Պատերազմի վերջաւորութեան զինք կը հրաւիրեն Պելլունոյի նահանգին Վերաշինութեան Կոմիտէին մաս կազմելու համար։ Այդ ակումբին մէջ կ'ուսումնասիրէ ամէն շրջանի համար յատուկ աւանդական շինութեան կերպերը։ Փոխվրէժի համար գերմանացիներէն հրդեհուած Քավիոլա գիւղին նախագիծը կը կարգաւորէ։

1948-ին, Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի շրջանին թմրութիւնը վրայէն թօթափելու համար՝ Լոզանի (Զուիցերիա) Պոլիթեքնիք Ճարտարապետութեան համալսարանը կը գրուի։ Ուսումը եւ քննութիւնները աւարտած՝ (31-10-1950) իր աշխատանքին պատճառով այդ դափնեպսակին չի կրնար տիրանալ։

### Սեւան Այբբենարան
1952-ին՝ իր «*Սեւան Այբբենեարան եւ գրի դասեր - Առաջին Գիրք*, Վենետիկ, Ս. Ղազար» կը տպագրէ եւ յաջորդ տարին նոյն այբբենարանի երկրորդ հատորը լոյս կը տեսնէ։ Այս այբբենարանին նպատակը՝ սփիւռքահայութեան ուղղուած է - յառաջաբանին մէջ կը գրէ - «*Անհրաժեշտ էր այբբենարան մը պատրաստել եւ ատով այս ծնողներուն համար գործնական եւ դրական կարելիութիւն մը տալ, որպէսզի իրենց զաւակներուն* **հայերէն կարդալ սորվեցնեն, օտար դպրոցներ յաճախել տալէ  առաջ**»։ 1965-ին՝ այս այբբենարանը, կատարելագործուած եւ բարեփոխուած, կրկին տպագրուեցաւ։

### Ճարտարապետութեան Աշխատանոցը
1964-ին՝ նախ Արմէն զաւակին, յետոյ Հայկին հետ, «Կիւրեղեան Ճարտարապետութեան Աշխատանոց»ը (Gurekian Studio Architettura) բացուեցաւ, որ տեւեց մինչեւ իր մահը։ Իր աշխատութիւնը գրեթէ ամբողջովին հասարակաց շէնքերուն, դպրոցներուն, հիւանդանոցներուն, եկեղեցիներուն, ելեկտրական կայաններուն եւ քաղաքաշինութեան նախագիծերուն ուղղուած է։

## Կարեւոր աշխատութիւններ

Պատկեր:O gurekian-centrale di caoria.JPG|Քաորիա, ելեկտրական կայան, 1941
Պատկեր:Gurekian-cabina comando forte buso.JPG|Ֆորթէ Պուզօ, արհեստական լիճի ամբարտակի հսկողութեան շինութիւն, 1953
Պատկեր:O gurekian-scuola materna falcade.JPG|Ֆալքատէ, մանկապարտէզ, 1956
Պատկեր:O gurekian-portale centrale valschener.JPG|Վալ Սքէնէր, քարայրի մէջ ելեկտրոկայան եւ մուտք, 1962


### 1930 - 1939
* 1932 *Ակօրտօ*, հիւանդանոցի ընդլայնում
* 1934 *Ֆրասսենէ’*, Վիլլա Փարօլարի
* 1938 *Ակօրտօ*, Հանգային Բարձր Դպրոցի ընդլայնում
* 1938 *Քօլլէ Սանթա Լուչիա*, տարրական դպրոց
* 1939 *Արապպա*, կանոնադրական ծրագիր

### 1940 - 1949
* 1940 *Լա Սդանկա*, ելեկտրոկայանի աշխատաւորներու բնակչութիւնները, դպրոցը ու մատուռը
* 1941 *Քաօրիա*, ելեկտրոկայան (վերջացած 1947-ին)եւ աշխատաւորներու բնակչութիւն
* 1943 *Սավինէր*, ելեկտրոկայան
* 1945 *Քավիօլա', (նածի-Ֆաշիստներէն) հրդեհուած գիւղի վերաշինութիւն
* 1945 *Քաւիօլա եւ Վօլթակօ*, գիւղերու հրդեհուած շէնքերու վերաշինութւին
* 1946 *Փիան Քանսիլիօ*, (նածի-Ֆաշիստներէն) հրդեհուած 5 անտառային զօրանոցներու վերաշինութւին
* 1949 *Մարկէրա*, 3 աշխատաւորներու շէնքերու վերաշինութւին

=== 1950 - 1959 ===
* 1950 *Բասսօ Տուրան*, Քլուպ Ալբինօ Իդալիանօի "Չէզարէ Թօէմէ’"ալբեան խրճիթ
* 1950 *Վօլթակօ*, մանկապարտէզ
* 1950 *Սավինէր*, ելեկտրոկայանի ընդլայնում եւ կառավարիչի շէնք
* 1951 *Ակօրտօ*, ամբարտակի հսկիչի շէնք
* 1952 *Ֆալքատէ*, քաղաքապետարանի շէնք
* 1952 *Չիմէ տ’Աութա*, Քլուպ Ալբինօ Իդալիանոյի "Ալվիզէ Անտրիք"ալբեան խրճիթ (առաջին նախագիծ - չշինուած)
* 1953 *Արսիէ’*, ելեկտրոկայան, կառավարիչի շէնք եւ աշխատաւորներու բնակչութիւններ
* 1953 *Ֆօրթէ Պուզօ*, արհեստական լիճի ամբարտակի հսկողութեան շինութիւն
* 1954 *Մէսդրէ*, 2 աշխատաւորներու բնակչութիւններ
* 1956 *Ֆրասսենէ’*, եկեղեցի եւ զանգակատւն
* 1956 *Ֆալքատէ*, մանկապարտէզ
* 1957 *Քուէրօ*, ելեկտրոկայան, արհեստանոց, կառավարիչի շէնք եւ աշխատաւորներու բնակավայրեր
* 1957 *Ռէտիփուլիա*, ելեկտրոկայան, արհեստանոց, կառավարիչի շէնք եւ աշխատաւորներու բնակավայրեր
* 1957 *Ծէվիօ*, ելեկտրոկայան, ամբարտակի հսկողութեան շինութիւն, արհեստանոց, եւ աշխատաւորներու բնակավայրեր
* 1959 *Սէլվա տի Քատօրէ*, քաղաքապետարանի շէնք

=== 1960 - 1969 ===
* 1960 *Քօլլէ Սանթա Լուչիա*, քաղաքապետարանի շէնք
* 1961 *Մարկէրա*, ՍԱՎԱ Ընկերութեան կեդրոնական շէնքի կարգաւորում
* 1961 *Լափփախ*, տարրական դպրոց եւ ուսուցիչներու բնակարան
* 1961 *Ֆրասսենէ’ - Մալկա Լօսք*, Քլուպ Ալբինօ Իդալիանոյի "Սքարփա"ալբեան խրճիթի կարգաւորում
* 1962 *Լափփախ*, ելեկտրոկայան
* 1962 *Կրօն*, եկեղեցի
* 1962 *Վալ Սքէնէր*, քարայրի մէջ ելեկտրոկայան եւ մուտք, ամբարտակի հսկողութեան շինութիւն եւ հսկիչի բնակավայր
* 1964 *Լօնկարօնէ*, եկեղեցիի նախագիծ (չշինուած)
* 1965 *Ֆալքատէ*, կանոնադրական ծրագիր
* 1966 *Լիվինալլօնկօ*, կանոնադրական ծրագիր
* 1967 *Մշիքքա* (Լիբանան), տարրական դպրոց (մրցում)
* 1967 *Ֆրասսենէ’*, մանկապարտէզ
* 1969 *Ֆալքատէ' - Ֆորքա Ռօսսա*, Քլուպ Ալբինօ Իդալիանօի "Ալվիզէ Անտրիք"ալբեան խրճիթ (երկրորդ նախագիծ - չշինուած)

=== 1970 - 1984 ===
* 1970 *Լոնկարօնէ*, ընկերական կեդրոն (չշինուած)
* 1975 *Թեհրան*, Գարնի հարկաբաժիններ (մրցում)
ու բազմաթիւ տարրական դպրոցներ ու սեփական շէնքեր։

== Ծանօթագրութիւններ ==


== Գրականութիւն ==
* Fondazione Architettura Belluno Dolomiti - Fulvio Bona, Tommaso Del Zenero, Sara Gnech, *Ohannés Gurekian, L'ingegneria, L'architettura, L'Urbanistica'', Istituto Bellunese di Ricerche Sociali e Culturali, ISBN 978-88-98941-27-8, Godega S.Urbano, 2021.

## Արտաքին յղումներ
* Կիւրեղեան գերդաստան
* Club Alpino Italiano. Sezione Agordina - Rifugio Scarpa/Gurekian 
* Rifugio Enrico Scarpa/Ohannes Gurekian 100 anni di storia 
* Asolo

Ստորոգութիւն:24 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ