open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լեւոն Փարեան

**Լեւոն Փարեան** (), միջազգայնօրէն ճանչցուած, մրցանակակիր արուեստագէտ-լուսանկարիչ։ Իր լուսանկարչական աշխատանքներոը ցուցադրուած են թանգարաններու եւ պատկերասրահներումէջ, եւ լայնօրէն տպագրուած են գիրքերու ու ամսագիրներու մէջ:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ։ Սերած է Ուրֆայի Եօթնեղբայրեաններու ընտանիքէն, որ հերոսներ տուած է 1915 թուականի Ուրֆայի նշանաւոր հերոսամարտի ժամանակ։ Երկու տարեկանին ծնողներուն հետ տեղափոխուած է Շիքակօ։ Հօր աշխատանքի բերումով ընտանիքը ապրած է նաեւ Իրանի եւ Փաքիստանի մէջ։

1977 թուականին Լեւոն աւարտած է Շիքակոյի համալսարանի կենսաբանական բաժանմունքը, ստացեած է մանրէաբանի գիտական աստիճան։ Լուսանկարչութեան հանդէպ տածած հետաքրքրութեան պատճառով ձգած է գիտական գործունէութիւնը, ընդունուած է Հարաւային Իլինոյսի համալսարանի փիլիսոփայութեան եւ լուսանկարչութեան բաժինը։

## Անհատական ցուցահանդեսներ

* Լոս Անճելըս, 1986,
* Աթէնք, 1992,
* Փարիզ, 1994, 
* Նիւ Եորք, Լոս Անճելըս, 1995, 
* Երեւան, 1996, 2015,
* Կլենտէլ, Խմբային ցուցահանդէս  "I witness"։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
Այիոս Եորղոս, Իտրա

**Այիոս Եորղոս, Իտրա** կամ Սան Ծործի (յուն․՝ Άγιος Γεώργιος Ύδρας կամ Σαν Τζώρτζη) ժայռակղզի․ կը գտնուի Սարոնիքոս ծոցին մուտքին, Յունաստան։ 

Հին անունը հաւանաբար Վելվինա եղած է (Ստրապոն, Սքիլաքաս եւ Իրոտոթոս)։ 

Տարածութիւնն է 4,3 քլ²։ Կղզին անբնակ է եւ կը պատկանի Իտրացի ընտանիքի մը։ 

Վերջին տարիներուն կղզիին կ՛օգտագործուի ելեկտրական հոսանքի արտադրութեան համար։ Անոր բլուրներուն վրայ զետեղուած է «էօլեան» (հովի ուժգնութեան) պուրակ մը, 70 MWatt զօրութեամբ։    

## Բնակչութիւն

## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Իտրուսա
* Ֆլեւես
* Արսիդա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Փսիթալիա
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
* Աթալանդի կղզիակ
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Այիոս Թոմաս Տիափորոն

**Այիոս Թոմաս Տիափորոն** (յուն․՝ Άγιος Θωμάς Αίγινας) ժայռակղզի․ կը գտնուի Սարոնիքոս ծոցին հիւսիսը, Էղինա կղզիին հիւսիս-արեւելքը, Յունաստան։ 

Մաս կը կազմէ Տիափորի կղզիներուն։

Տարածութիւնն է 1,2 քլ²։ Կղզին ըստ  «Spiegel Online» լրոտուական կայքին եւ «Handelsblatt» թերթին, կը պատկանի Ուորեն Պաֆեթի եւ Ալեսանտրօ Փրոթոյին, որոնք կղզին գնեցին 15 միլիոն եւրոյի։ Սակայն լուրը միայն Ալեսանտրօ Փրոթօ հաստատած է․ Ուորեն Պաֆեթ մերժած է։
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Իտրուսա
* Ֆլեւես
* Արսիդա
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ֆալքոներա

**Ֆալքոներա** (յուն․՝ 
Φαλκονέρα) անբնակ ժայռակղզի․ հարաւային Էգէականի կղզի, Միրթեան ծով, Յունաստան։ 

Յոյն նաւաստիները յաճախ զայն անուանած են Երաքուլեա։   

Տարածութիւնն է 1,3 քլ²։ Միլոսէն 25 ծ․մ․ հեռու է՝ արեւմուտք, հիւսիս-արեւմուտք։ Կարեւոր դիրք ունի․ կը գտնուի Մալէա, Իզմիր եւ Փիրէա-Խանիա ծովային ճամբաներուն վրայ։ Վարչականօրէն կը պատկանի Սփեցեսի քաղաքապետութեան։   

Ֆալքոներա մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական բնապահպանման գօտիին GR3000011 արձանագրութեամբ։   

  
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Իտրուսա
* Ֆլեւես
* Արսիդա
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վիդօ, Քերքիրա

**Վիդօ, Քերքիրա** (յուն․՝ Βίδο Κέρκυρας) անբնակ կղզիակ, հին անունով՝ Փթիհիա, Քերքիրա, Յոնիական ծով, Յունաստան։

Տարածութիւնն է 0,538 քլ²։ Կը գտնուի Քերքիրային համանուն մայրաքաղաքին հին քաղաքին եւ վենետիկեան բերդին դիմացը։ Քերքիրային հին նաւահանգիստէն զայն կը զատէ ծովի նեղուց մը։ 

Կղզիին վրայ կը գտնուի սերպ զինուորներու դամբան մը։ Հոն պահուած են աճիւնները բոլոր սերպ զինուորներուն որոնք 1915-1918 տարիներուն մեռան Քերքիրա, երբ անոնք ստիպուեցած փախչիլ աւստրիական բանակին հետապնդումներէն։ Անոնց առաջնորդն էր սերպ Պետրոս Ա․ թագաւորը։

   
## Տե՛ս նաեւ
* Փաքսի
* Քերքիրա
* Լազարեթօ
* Փոնտիքոնիսի
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Սերպիոյ Պետրոս Ա․
#Κέρκυρας Քերքիրայի սերպական թանգարան
Իտրուսա

**Իտրուսա** (յուն․՝ Υδρούσα ), Սարոնիքոս ծոցի անբնակ կղզիակ, Ատիկէ, Յունաստան։ Եղած է  ապաստան Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէին ընթացքին։ Կը գտնուի Վուլա-Վարի-Վուլիաղմենի քաղաքապետութեան ափերուն դիմացը։

Տարածութիւնն է 0.230671 քլ․² եւ կը գտնուի Վուլային Նաւային Ակումբին (Naval Club) ճիշդ դիմացը։   

Կղզին վայրի նապաստակներու վայրերէն  է։ Անոր վրայ նաեւ կայ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն մանացած ապաստան որ կը բաղկանայ անցքերէ, փապուղիներէ, մառաններէ եւ ընդյատակեայ պատշգամ որ կը դիտէ Սարոնիքոս ծոցը։      

 
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Ֆլեւես
* Արսիդա
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ֆլեւես

**Ֆլեւես** (յուն․՝ Φλέβες), Սարոնիքոս ծոցի անբնակ կղզիակ, Յունաստան։ Կը պատկանի Յունաստանի Պաշտպանութեան Նախարարութեան։ Ժամանակին ունեցած է  նաւային ամրոց։ Կը գտնուի Վուլիաղմենիին հարաւը եւ դիմացը, Էղինային արեւելքը։

Տարածութիւնն է 1,4քլ․² եւ վարչականօրէն կը պատկանի Վուլիաղմենիին։   

## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Արսիդա
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արսիդա

**Արսիդա** կամ Էլէուսա եւ կամ Արծենթա (յուն․՝ Αρσίδα կամ Ελεούσα), Սարոնիքոս ծոցի կղզիակ, Յունաստան։ Շատ մօտիկ է հարաւ-արեւելեան Ատիկէի արեւմտեան ափերուն՝ Անաւիսոսին ափին արեւմուտքը։   

Տարածութիւնն է 0,8քլ․² եւ վարչականօրէն կը պատկանիՍարոնիքոսի քաղաքապետութեան։

Կղզիակը մաս կը կազմէ եւրոպական կենսավայրի պաշտպանման Քորին ծրագրին, Α00060046 արձանագրութեամբ։   
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Փսիթալիա
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
* Աթալանդի կղզիակ
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Քոնչոլեփոս քոնչոլեփա

**Քոնչոլեփոս քոնչոլեփա** (սպան․՝ Concholepas concholepas), կաղկամորթ (Չիլիի միապատեան խխունջ կամ Փերուի խխունջ)։ Կը պատկանի «Muricidae» ընտանիքին (զմիւռնեան խեցեմորթ)՝ կաղկամորթներու ընտանիքի ծովու խխունջ։ Տարածուած է Փերուի եւ Չիլիի ափերուն, ներառեալ Խուան Ֆերնանտես կղզիները։ Ճանչցուած է նաեւ Լոքօ անունով։ 

Կ՛ապրի Չիլիի եւ Փերուի ափերուն, խաղաղական Ովկիանոսին չափաւոր ջուրերու՝ ծովի մակերեսէն մինչեւ 40 մեթր խորութեան, ժայռերուն վրայ։ Անոր կերն են ուլականջը  (*Semimytilus algosus,* *Perumytilus purpuratus )* եւ բեղոտանին (*Chthamalus scabrosus)*։

1989-ին Քոնչոլեփոս քոնչոլեփա կաղկամորթը յայտարարուած է որպէս վտանգուած տեսակ ու անոր հունձքը օրէնքով սահմանուած է։

    

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Խուան Ֆերնանտես կղզիներ
Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի կաղկամորթի տեսակներ
Ստորոգութիւն:Խաղաղական Ովկիանոսին մէջ ապրող խեցեմորթեր
Ստորոգութիւն:Կաղկամորթի տեսակներ
Ստորոգութիւն:Խեցեմորթի տեսակներ
Ստորոգութիւն:Կաղկամորթեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Խեցեմորթեր այբենական կարգով
Թորգոմ Փօսթաճեան

**Թորգոմ Փօսթաճեան** (աւազանի անունով` Արամ, ), գրական, հասարակական, եկեղեցական գործիչ։ Լոս Անճելըսի հայ գրողներու միութեան ատենապետ (1994—2000):

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արաբկիրի Վանք գիւղը։ Ընտանիքին հետ Հալէպ փոխադրուած է 1930֊ին։ Յաճախած է Կիւլպէնկեան եւ Ուսումնասիրաց վարժարանները։ Այնուհետեւ դարձած է Անթիլիասի Դպրեվանքի սան` աւարտելով անոր ուսման եօթնամեայ շրջանը։ Ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ` ստանալով Թորգոմ անունը։ Եղած է գաւազանակիրը Յովսէփեանց Գարեգին Ա. կաթողիկոսին։ 1950-55 հովուական ծառայութեան կոչուած է Ամերիկա՝ Պոսթըն։ Փօսթաճեան հրաժարած է կուսակրօնութենէ։ Ան կազմած է ընտանիք եւ ունեցած՝ 3 զաւակ։

Ան սերտօրէն կապուած մնացած է ազգային կեանքին։ 1965֊1974 վարած է տնօրէնութիւնը ամերիկահայոց երկրորդ ամէնօրեայ դպրոցին` Ազգ. Մեսրոպեան վարժարանին, որուն բուն հիմնադիրը եղած է։

## Աշխատութիւններ
Հրատարակած է պատմուածքներու երկու ժողովածու․

* «Անհանգրուան տարագիրներ» (1982),
* «Սէրը եւ իր այլակերպութիւնները» (1988)։

Հեղինակ է նաեւ․

* «Յուշամատեան՝ ձօնուած բանաստեղծ գրագէտ Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեանի յիշատակին» (1996),
* «Հայաստանեայց եկեղեցին եւ միաները» (2002, 2005 թուականին՝ նաեւ անգլերէն),
* «Քննադատութիւն եւ փաստաթուղթ» (2006),
* «Ականաւոր հայ գրական դէմքեր» (2006) ուսումնասիրութիւններու։

## Իբրեւ բարերար
Հայաստանի Արարատի մարզի Բաղրամեան գիւղին մէջ շինել տուած է դպրոց մը, որ կը կրէ իր անունը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Քահանաներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Փաթրոքլոս, կղզիակ

**Փաթրոքլոս** կամ Ղայդուրոնիսի (յուն․՝ Πάτροκλος (νησίδα)), հնադարին կոչուած է Փաթրոքլու Հարաքս կամ Քոփրոս անբնակ ժայռակղզի․ Սարոնիքոս ծոցի կղզիակ, Յունաստան 

Սունիօ հրուանդանին արեւմտեան կողմը գտնուող կղզի է․ հեռաւորութիւնը ափէն 850 մեթր է։   

Տարածութիւնն է 2,8 քլ²։ Բարձրութիւնն է 240 մեթր։   

Կղզիակին Փաթրոքլոս անունը առած է Եգիպտոսի Պտողեմէոս թագաւորին նաւատորմիղին նաւապետէն։ Ան ժայռակղզիակին վրայ հաստատած էր իր զօրքին բանակավայրը․ Փաթրոքլու Հարաքս (Πατρόκλου Χάραξ) կը նշանակէ Փաթրոքլոսին բանակավայրը։      

  
## Աղբիւրներ
Փաւսանիաս․ Ատիկա 
«τῆς ἠπείρου τῆς Ἑλληνικῆς κατὰ νήσους τὰς Κυκλάδας καὶ πέλαγος τὸ Αἰγαῖον ἄκρα Σούνιον πρόκειται γῆς τῆς Ἀττικῆς· καὶ λιμήν τε παραπλεύσαντι τὴν ἄκραν ἐστὶ καὶ ναὸς Ἀθηνᾶς Σουνιάδος ἐπὶ κορυφῇ τῆς ἄκρας. πλέοντι δὲ ἐς τὸ πρόσω Λαύριόν τέ ἐστιν, ἔνθα ποτὲ Ἀθηναίοις ἦν ἀργύρου μέταλλα, καὶ νῆσος ἔρημος οὐ μεγάλη Πατρόκλου καλουμένη· τεῖχος γὰρ ᾠκοδομήσατο ἐν αὐτῇ καὶ χάρακα ἐβάλετο Πάτροκλος, ὃς τριήρεσιν ὑπέπλει ναύαρχος Αἰγυπτίαις, ἃς Πτολεμαῖος ὁ  τοῦ Λάγου τιμωρεῖν ἔστειλεν Ἀθηναίοις, ὅτε σφίσιν Ἀντίγονος ὁ Δημητρίου στρατιᾷ τε αὐτὸς ἐσβεβληκὼς ἔφθειρε τὴν χώραν καὶ ναυσὶν ἅμα ἐκ θαλάσσης κατεῖργεν.

«Από την ηπειρωτική Ελληνική γη, προς τις Κυκλάδες νήσους και το Αιγαίο πέλαγος, προβάλλει το ακρωτήριο Σούνιο της Αττικής. Μετά το ακρωτήριο υπάρχει ένα λιμάνι και ναός της Αθηνάς της Σουνιάδος στην κορυφή αυτού του ακρωτηρίου. Πλέοντας δε μπροστά, υπάρχει το Λαύριο, όπου παλιά υπήρχαν τα μεταλλεία αργύρου των Αθηναίων και ένα έρημο νησί, όχι μεγάλο, που λέγεται νησί του Πατρόκλου. γιατί αυτός οικοδόμησε τείχος στο νησί και έφτιαξε στρατόπεδο. Αυτός ο Πάτροκλος, ναύαρχος, ήλθε με τις αιγυπτιακές τριήρεις τις οποίες έστειλε ο Πτολεμαίος, γιος του Πτολεμαίου του Λάγου, για να τιμωρήσει τους Αθηναίους, όταν ήταν εκεί ο Αντίγονος του Δημητρίου με στρατό και λεηλατούσε τη χώρα τους στην οποία είχε εισβάλει, ενώ και με πλοία από τη θάλασσα την είχε αποκλείσει»

## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Ֆլեւես
* Իտրուսա
* Արսիդա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Փսիթալիա
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
* Աթալանդի կղզիակ
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ռեւիթուսա

**Ռեւիթուսա** (յուն․՝ Ռեւիթուսա), Սարոնիքոս ծոցի անբնակ կղզիակ, Յունաստան։ 

Կը գտնուի Փահիին ափէն (Մեղարա) 500 մեթր դէպի հարաւը եւ Սալամինա կղզիէն 900 մեթր դէպի արեւմուտք։ Կը պատկանի Սալամինային։   

1999-էն կղզիին վրայ կը գործէ «Հեղուկի վերածուած բնական կազի կայան մը» (*Ρεβυθούσα Τερματικός Σταθμός Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ))*։    

 
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Իտրուսա
* Ֆլեւես
* Արսիդա
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սփեցոփուլա

**Սփեցոփուլա**  (յուն․՝ Σπετσοπούλα), Արղոսարոնիքոսի կղզիակ, Արղոլիքոս ծոցի մուտքին, Սփեցես կղզիին հարաւ-արեւելքը։ Տարածութիւնն է 1,95քլ²։      

Հնադարին կղզիակը կոչուած է Արիսթերա․ այդպէս արձանագրած է Փաւսանիաս։    

Կղզիակը (միայն ցամաքասը) սեփականութիւնն է Սթաւրոս Նիարհոս նաւատէրերու ջոջ ընտանիքին։ 

  
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Աթալանդի կղզիակ
* Վելոփուլա
* Փսիթալիա
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Սեփական կղզիներ
Վելոփուլա

**Աթալանդի կղզիակ**  (յուն․՝ Βελοπούλα), Արղոսարոնիքոսի կղզի,Միրթեան ծով, Սփեցեսի եւ Միլոսին միջեւ։ Տարածութիւնն է 1,85քլ²։    

Անունը յառաջ եկած է իտալալան Bello polo անունէն։ Ըստ հնաբանական յայտնաբերումներուն, կղզին նախայունական ծովատիրութեան կայան եղած է։ 

Կղզիին վրայ 1884-ին կառուցուած 10 մեթր բարձրութեամբ փարոս մը կը գործէ։

Անոր մերձակայ Ֆալքոներային հետ, նաւարկութեան վտանգաւոր շրջաններէն են։

Վելոփուլա մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական բնապահպանման գօտիին GR3000011 արձանագրութեամբ։

   
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Սփեցոփուլա
* Աթալանդի կղզիակ
* Փսիթալիա
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արղոսարոնիքոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փսիթալիա

**Փսիթալիա**  (յուն․՝ Ψυττάλεια), Սարոնիքոս ծոցի կղզիակ, Ատիկէի ափերուն մօտիկ, Փիրէային եւ Սալամինային միջեւ, Յունաստան։ Կը Տարածութիւնն է 0․375 քլ² եւ երկարութիւնն է 1500 մեթր։    

Կղզիին վրայ կը գործէ «Փսիթալիայի կոյանոցի գործածութեան կեդրոն»ը, Ատիկէ նահանգին բնակիչներուն համար եւ այս ուղղութեամբ Եւրոպայի ու Աշխարհի մեծագոյն կեդրոններէն է։    

Ք․Ա․ 480-ին, Սալամինայի նաւամարտէ առաջ, պարսիկները կղզիին վրայ հաստատեցին պարսկական պահակագունդ մը, վաղկացած պարսիկ ազնուականերէ եւ մարտիկներէ։ Նաւամարտէն ետք, լքեցին պահակագունդը եւ Արիսթիտիս (աթենացի յոյն զինուորական եւ քաղաքագէտ) ցամաք ոտք կը կոխէ եւ կ՛ոչնչացնէ պարսիկները։ Յաղթանակին յաղթանշաններէն մէկը կը դրուի Փսիթալիա․ այս մասին կը վկայեն իրենց արձանագրութիւններուն մէջ Էսհիլոս, Իրոտոթոս, Փլութարհոս, Ստրապոն, Փաւսանիաս,․․։   

   
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա 
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Աթալանդի
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կոյանոցի գործածութեան կեդրոններ
Հայկ Համբարձումեան

**Հայկ Համբարձումեան** (), հայ գրականագէտ, առասպելագէտ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, ԵՊՀ Հայ գրականութեան ամպիոնի դոցենտ, Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ, խմբագիր, լրագրող։ 

## Կենսագրական գիծեր
Համբարձումեան հայ ժողովրդական բանահիւսութեան, հայ հին, նոր ու ժամանակակից գրականութեան վերաբերող շուրջ հինգ տասնեակ յօդուածներու հեղինակ է։

Մասնակցած ու զեկուցումներով հանդէս եկած է Հայաստանի, Արցախի, Ռուսիոյ, եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ կազմակերպուած բազմաթիւ գիտաժողովներու։ Գրական–մշակութային, հոգեւոր ժապաւէններու եւ հաղորդումներու հեղինակ է։

## Աշխատութիւններ
Հեղինակած գիրքերն են․

* «Զուգահեռ ընթերցումներ» (Ուսումնասիրութիւններ եւ յօդուածներ), Երեւան,
* «Գրական Էտալոն», 2012,
* «Առասպելաստեղծ աշխարհայեացք եւ ստեղծագործական մեթոտ» (դասախօսութիւն), Երեւան, «Անտարես», 2013,
* «Սասնայ ծռեր. պատում. մոտիֆ. գրքային աւանդոյթ», Երեւան, ԵՊՀ հրատարակչութիւն, 2018:

Այժմ՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի հրատարակչական բաժնի վարիչ, աւագ գիտաշխատող։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Դորուսա, Ակիսդրի

**Դորուսա**  (յուն․՝ Δορούσα), Արղոսարոնիքոսի կղզիակ,Սարոնիքոս ծոց։ Տարածութիւնն է 0.40 քլ²։      

Կը գտնուի Սարոնիքոս ծոցին հարաւը, Ակիսդրի կղզիին հարաւ-արեւմուտքը եւ վարչականօրէն մաս կը կազմէ Ակիսդրիի համայնքին։ Հեռաւորութիւնը Ակիսդրիէն հազիւ 0,5 ծ․մ․ (ծովային մղոն) է։   
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա 
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Աթալանդի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Մեթոփի
* Սփալաթրոնիսի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սփալաթրոնիսի

**Սփալաթրոնիսի** (յուն․՝ Σπαλαθρονήσι Αγκιστρίου), Արղոսարոնիքոսի անբնակ ժայռակղզիակ, Սարոնիքոս ծոց։       
մինի|Սփալաթրոնիսի․ նկարուած Նէա Էփիտաւրոսէն
Կը գտնուի Քիրա եւ Ակիսդրի կղզիներուն արեւմուտքը եւ Կորնթոսի ափերու Թրահիլի հրուանդանին արեւմուտքը։       

Կը պատկանի Ատիկէ Շրջանային Միաւորին եւ Ակիսդրի քաղաքապետութեան։       

 
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա 
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Աթալանդի
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* ‎Մեթոփի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սամուէլ Անեցի

**Սամուէլ Անեցի** (նաեւ՝ *Սամուէլ Երէց*), հայ պատմիչ, ժամանակագիր։

## Կենսագրութիւն
Կ'ենթադրուի, որ ծնած է Անի կամ մօտակայ բնակավայրերէն մէկուն մէջ։ Աշակերտած է Յովհաննէս Սարկաւագին։ Եղած է քահանայ։

## Գործերը
Պահպանուած, միակ ժամանակագրական բնոյթի պատմական երկը՝ «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց»ը գրած է Գրիգոր Դ. Տղայ կաթողիկոսին պատուէրով, որ ծանօթ է նաեւ իբրեւ «Ժամանակագրութիւն» եւ միջնադարուն մեծ արժէք ունեցած է։ Երկը կը ներկայացնէ աշխարհի արարչագործութենէն մինչեւ ԺԲ. դարու 60-ական թուականներու պատմութեան համառօտ ժամանակագրական շարադրանքը։ Շարադրանքը կը սկսի Ադամէն եւ կը հասնի մինչեւ 1180 թուական։ Այլ հեղինակներ Սամուէլ Անեցիի ժամանակագրութիւնը շարունակելով՝ հասցուցած են մինչեւ 1665 թուական։

Սամուէլ Անեցին միջնադարեան այն բացառիկ պատմիչներէն է, որ շարադրանքին զուգահեռ կու տայ ցանկեր ժամանակագրական տարբեր համակարգերու թուագրութիւններով, կը նշէ օգտագործած աղբիւրները, կը փորձէ ճշդել պատմական իրադարձութիւններու, տիրակալներու եւ կաթողիկոսներու ժամանակագրութիւնը։ Օգտագործելով Եւսեբիոս Կեսարացիին, Ագաթանգեղոսին, Մովսէս Խորենացիին, Եղիշէին, Ղազար Փարպեցիին, Փաւստոս Բիւզանդին, Սեբէոսին, Շապուհ Բագրատունիին, Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտցիին, Ստեփանոս Տարօնեցիին, Յովհաննէս Սարկաւագին եւ այլոց գործերը՝ Սամուէլ Անեցին յաճախ կը հակադրուի անոնց՝ իրադարձութիւնները ներկայացնելով անձնական պատկերացումով,  ինչ որ երկը աւելիով կ'արժեւորէ։ ԺԳ. դարու իրադարձութիւնները, զորս Սամուէլ Անեցին շարադրած է իբրեւ ականատես, կարեւոր սկզբնաղբիւր են այդ ժամանակաշրջանի Հայաստանի եւ Կիլիկեան Հայաստանի պատմութեան ուսումնասիրման համար։ Արժէքաւոր նիւթեր կան նաեւ դրացի երկիրներու եւ ժողովուրդներու մասին։ «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց»ի համեմատական բնագիրը՝ յառաջաբանով եւ ծանօթագրութիւններով, հրատարակած է Ա․ Տէր- Միքայէլեանը, 1893-ին եւ 2011-ին։ Սամուէլ Անեցիին երկը թարգմանուած է լատիներէնի եւ 1818-ին հրատարակուած  Եւսեբիոս Կեսարացիին «Քրոնիկոնի»ն հետ։ Տարբեր ժողովածուներու մէջ ֆրանսերէն հատուածներ հրատարակուած են Մ․ Պրոսսէի եւ է․ Թյուլորիէի թարգմանութեամբ։

## Գրականութիւն

* Աբրահամեան Աշ., Սամուէլ Անեցիի տոմարական եւ տիեզերագիտական աշխատութիւնը (յառաջաբան եւ բնագիր), - «Էջմիածին», 1951, թիւ 1, էջ 30-37, թիւ 2, էջ 34-43։
* Միրիճեան Ա., Սամուէլ Անեցին Հայոց քրիստոնէութիւն ընդունելու թուականի առնչութեամբ, - «Շողակաթ», 1953, էջ 193-196։
* Աբգարեան Գ. Վ., Մատենագրական նորոյթներ. ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտութիւններու, 1964, թիւ 1, էջ 75-84։
* [Մաթեւոսեան Կ. Ա., Սամուէլ Անեցիի «Ժամանակագրութեան» աւարտման թուականը եւ պատուիրատուն. Պատմա-բանասիրական հանդէս, 1992, թիւ 1, էջ 156-162:](http://hpj.asj-oa.am/5581/1/1992-1(156).pdf)
* Տէր-Պետրոսեան Լեւոն, Խաչակիրները եւ հայերը, Հատոր Բ., Պատմա-քաղաքագիտական հետազօտութիւն, Երեւան, 2007։ ISBN 978-99941-2-075-8
* Կ. Մաթեւոսեան, Սամուէլ Անեցիի Ժամանակագրութեան ձեռագիրերը եւ նորայայտ լրացումները, երեւան, 2009։
* Կարէն Մաթեւոսեան, Սամուէլ Անեցին եւ անոր շարունակողները քանի մը վանքերու կառուցման մասին,- «Էջմիածին», 2012, փետրուար, էջ 11-21։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ Ստորոգութիւն:ԺԲ. դարու հայեր Ստորոգութիւն:Եկեղեցւոյ ուսուցիչներ
Յակոբ Կիւրճեան

**Յակոբ Կիւրճեան** (), հայ արուեստագէտ, քանդակագործ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Շուշի։ Ծննդավայրին մէջ նախնական կրթութիւն ստանալէ ետք մեկնած է Ռուսաստան, ապա Փարիզ։ իր արուեստի ուսումը կատարելագործած է Փարիզի յայտնի Ժիւլիանի արուեստի դպրոցին մէջ, ուր աշակերտած է Ֆրանսայի անուանի արուեստագէտներու:

Մինչեւ ուսման աւարտը, արդէն իսկ ձեռք ձգած է անուն եւ սկսած է քանդակի պատուէրներ ընդունիլ՝ նոյնիսկ օտար երկիրներէ. Ռուսաստանի մտաւորականութեան կողմէ ստացած է պատուէր՝ պատրաստելու համար յայտնի ռուս գրող Լեւ Թոլոսթոյի արձանը, որ Կիւրճեանի կողմէ կոչուած է «Մտածող գլուխ»: 

Յետմահու Կիւրճեանի կինը Հայաստանին նուիրած է մեծ արուեստագէտի գործերէն աւելի քան 400 աշխատութիւն, իսկ Ֆրանսայի պետութեան աւելի քան քառասուն քանդակ:

## Ցուցահանդէսներ
Կիւրճեան իր երիտասարդ տարիքէն ունեցած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներ, որոնք յաճախ արժանացած են մինչեւ իսկ թագաւորական ընտանիքի գնահատանքին: Ան ցուցահանդէսներ ունեցած է Ճափոնի, Օսլոյի, Փարիզի, Ռուսաստանի եւ այլ երկիրներու մէջ: Ան ցուցահանդէս ունեցած է մինչեւ իսկ Նիւ Եորքի մէջ:

## Ստեղծագործութիւններ
Կիւրճեանի գործերէն յայտնի են Թիֆլիսի մէջ կատարած Շիրվանզադէի եւ Անդրանիկի արձանները, իսկ Ռուսաստանի մէջ՝ յայտնի երգիչ Շալիապինի արձանը:

Անոր անուանի գործերէն են․

* «Հայ գեղջուհիներ»ը,
* «Գաղթ»ը,
* «Քնած դեւը»,
* «Մահացող Քրիստոս»ը եւ այլ գործեր, որոնք մինչեւ օրս որպէս արուեստի յայտնի գործեր կը ցուցադրուին թանգարաններու մէջ:

Այնքան անուն շահած էր Կիւրճեան, որ մինչեւ իսկ Մաքսիմ Կորքի մատանի մը նուիրած է անոր. այսօր այդ մատանին, արուեստագէտի միւս գործերուն հետ միատեղ կը գտնուի Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ: Կիւրճեան մինչեւ իսկ տեսակցութիւն ունեցած է Լենինի հետ եւ այս առիթով խմբային լուսանկար մը ունեցած, ինչ որ դարձեալ կը գտնուի Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ:

## Կիւրճեանի անուան յուշադրամը
Հայաստանի Հանրապետութիւնը 24 Հոկտեմբեր 2006 թուականին Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնքի եօթներորդ կէտին հիման վրայ հրապարակ հանած է Յակոբ Կիւրճեանի անուան յուշադրամը: Յուշադրամը ունեցած է 10 հազար դրամի արժէք եւ նուիրուած է արուեստագէտի ծննդեան 125-ամեակին: Յուշադրամը ձեւաւորած են Յարութիւն Սամուէլեանն ու Էտուարտ Կուրղինեանը:

Մինչեւ մօտիկ անցեալը Շուշիի մէջ կը կազմակերպուէր Յակոբ Կիւրճեանի անուան արուեստի մրցում:

Մեծ արուեստագէտը մահացած է 28 Դեկտեմբեր 1948 թուականին Փարիզի մէջ եւ թաղուած է Պուլոյնի գերեզմանատան մէջ:

## Յովսէփեանց Կաթողիկոսի կիսանդրին
Կիւրճեան թէ՛ հայ եւ թէ ռուս բազմաթիւ մեծերու արձաններ քանդակած է, անոնցմէ կարեւորագոյններէն է՝ Գարեգին Յովսէփեանց Կաթողիկոսի կիսանդրին, որ Կիւրճեանի գլուխ գործոցներէն մին կարելի է նկատել: Գարեգին Վեհափար Հայրապետը տեսնելով իր կիսանդրին՝ ցանկութիւն ունեցած է զայն տանիլ Անթիլիասի Կաթողիկոսարան, սակայն նիւթական պատճառներով չէ իրականացած: Սակայն տարիներ ետք, Կիւրճեանի կինը լսելով Կաթողիկոսի ցանկութիւնը՝ կիսանդրին տարած է Անթիլիաս ու նուիրած է Մեծի Տանն Կաթողիկոսին:

## Մէջբերումներ Կիւրճեանէն եւ այլոցմէ
Փոքր տարիքէն՝ փողոցը խաղալու ժամանակ մի՛շտ կրկնած է, թէ․

 

Իր մանկութիւնը ճանչցող արուեստագէտ մը կը գրէ.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ճուզէփփէ Պէոթթի

**Հայր Ճուզէփփէ Պէոթթի** (), Նացիական տիրապետութեան ժամանակ սպաննուած իտալացի քահանայ։ 20 Մայիս 2023-ին, Ֆրանչիսկոս Պապի արտօնութեամնբ հրապարակուած, իսկ 30 Սեպտեմբեր 2023-ին՝ դասուած է երանելիներու շարքին։

## Մարտիրոսութիւն
Իր շուրջը գտնուող զանազան վտանգներուն դիմաց՝ ինչպէս ձերբակալման սպառնալիքները եւ Նացիական վրէժխնդրութիւնները՝ Պէոթթին չփախաւ։ Ան մնաց իր թաղային եկեղեցիին մէջ՝ շարունակական աղօթքի մէջ։

1944 թուականի Յուլիս 16-ին, Կիրակի օր մը, պատարագի ընթացքին ան ըսաւ. «Եթէ դեռ զոհողութիւն մը մնացած է՝ այս պատերազմը դադրեցնելու համար, Տէ՛ր, ինծի՛ տար»։

Ան ձերբակալուեցաւ եւ գնդակահարուեցաւ Յուլիս 20-ի գիշերը Սիտոլոյի մէջ, իր հետ միասին՝ Փորչիկաթոնէի թաղական քահանային՝ Ֆրանչեսքօ Տելնեւոյին եւ սեմինարիստ Իթալօ Սուպաքքիի հետ, որոնք անոր հետ ապաստանած էին եկեղեցիին մէջ։

Այդ ատեն ան 31 տարեկան էր։

Սպաննուելէ առաջ, ան վերջին անգամ խաչակնքեց, ձախ ձեռքին մէջ ամուր բռնելով այն ժամագիրքը, որով աղօթքները կ'ըսէր։

Անոր սպանութիւնը մղուած էր Նացիներու ատելութեամբ՝ իրենց հակասեմական քաղաքականութիւնը խախտելուն համար։

## Երանարարութիւն
Պէոթթի երանարարութեան առաջարկը ներկայացուած է 21 Նոյերմբեր 2010-ին: Թեմական մակարդակով պաշտօնական աւարտը տեղի ունեցած է 7 Նոյեմբեր 2014-ին, երբ վկայութիւնները յանձնուած են սուրբերու դատի վերատեսչութեան: 2023 թուականի Մայիսի 20-ին Հռոմի Ֆրանչիսկոս Պապը պաշտօնականացուցած է անոր նահատակութիւնը ճանաչելու հրամանագիրը. ։ Անոր երանացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 2023 թուականի Սեպտեմբեր 30-ին Փիասենզա տաճարին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քահանաներ
Գրիգոր Է. Անաւարզեցի

**Գրիգոր Է. Անաւարզեցի** (), կաթողիկոս, կոչուած է նաեւ «Ջրող», «Երգեցող», «Երկրորդ Վկայասէր», «Մեծքարեցի»։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կիլիկիոյ Անաւարզա քաղաքը: Կրթութիւնը ստացած է Մեծ Քարի Մեծ Այրի վանքը, տիրապետած է ասորերէնի, յունարէնի եւ լատիներէնի, հմտացած է երաժշտութեան եւ բանաստեղծութեան մէջ: Հետագային ստանձնած է Մեծ Քարի ուխտի առաջնորդութիւնը:

1263-էն մինչեւ Կաթողիկոս դառնալը Անաւարզայի արքեպիսկոպոսը եղած է: 1292-ին, երբ Հայոց կաթողիկոսանիստ հանդիսացող Հռոմկլան կ'իյնայ եւ Հայոց Կաթողիկոսը Եգիպտոս կը տարուի, նորընտիր Կիլիկիոյ Հայոց Վեհափառ՝ Գրիգոր Է. Անաւարզեցին, կաթողիկոսական աթոռը 1293-ին կը տեղափոխէ Սիս եւ երկրի փրկութեան համար յոյսերը կը կապէ Հռոմի Պապին: Կաթողիկոսի եւ Հեթում Բ. թագաւորի ջանքերով կաթողիկոսանիստ Հռոմկլայէն Եգիպտոս տարուած Սրբազան Մասունքները կը վերադառնան Սիսի վեհարանը 1301 թուին:

Գրիգոր Է. Անաւարզեցի Կաթողիկոսը իր գահակալութեան ողջ տեւողութեան, երկրի արտաքին բոլոր յարաբերութիւնները ինք վարած է, ինչպէս եւ պետական-քաղաքական խնդիրներու լուծման համար աջակցութիւն ստացած է Հռոմէն:

Կիլիկիոյ Հայոց Կաթողիկոս՝ Գրիգոր Է. Անաւարզեցիի վախճանումէն ետք, Կոստանդին Գ. Կեսարացին Կաթողիկոս ընտրուած է, որ դարձեալ Կաթողիկէ դաւանանքին հաւատացող Հայրապետ մը եղած է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Մեթոփի

**Մեթոփի** (յուն․՝ Μετώπη (νησίδα)), Արղոսարոնիքոսի կղզիակ,Սարոնիքոս ծոց։ Տարածութիւնն է 0.39 քլ²։      

Կը գտնուի Էղինային եւ Ակիսդրիին միջեւ․ Էղինա կղզիին նաւահանգիստէն հարաւ-արեւմուտք եւ Ակիսդրի կղզիին Այիոս Երողոս հրուանդանին հիւսիս-արեւելք։       

Կղզիակին դիրքը կը ստեղծէ ծովու երկու ճամբաներ՝ Ակիսդրի-Մեթոփի եւ Էղինա-Մեթոփի, որոնք սակայն վտանգաւոր են, ցած ջուրերուն պատճառով։      

Մեթոփի ծածկուած է սոճիի ծառերով, ինչպէս նաեւ որթատունկի այգիներով։   

   
## Տե՛ս նաեւ
* Իտրա 
* Ակիսդրի
* Այիոս Եորղոս, Իտրա
* Այիոս Թոմաս Տիափորոն
* Փաթրոքլոս, կղզիակ
* Ֆալքոներա
* Սփեցոփուլա
* Վելոփուլա
* Աթալանդի
* Դորուսա, Ակիսդրի
* Քիրա, Ակիսդրի
* Սփալաթրոնիսի
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Շարպէլ Մախլութ

**Սուրբ Շարպէլ Մախլուֆ** (աւազանի անունով Եուսէֆ Մախլուֆ, , ),  Մարոնի համայնքի վանական։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պքաաքաֆրա շրջանի Աննայա  գիւղը՝ բազմանդամ զաւակներով ընտանիքի մը յարկին տակ։ Փոքրիկ հասակին որբած է հօրմէն ու մայրը ամուսնացած է հաւատացեալ մարդու մը հետ, որ ապա ընդուուած է սարկաւագական ձեռնադրութիւնը։ Խորդ հօր տիպարը մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Շարպէլի կեանքի ընտրանքին վրայ եւ 22 տարեկանին որոշած է մտնել Մայֆուք Տիրամօր վանք, ուր ամփոփուած է աղօթքի մէջ ընտրելով Շարպէլ անունը, որ կը նշանակէ «Աստուծոյ Պատմութիւնը»։

Նորընծայական շրջանը աւարտելէ ետք փոխադրուած է Սուրբ Մարոնի Աննայա վանք, ուր 1853-ին կատարած է իր մշտնջենաւոր ուխտերը, ապա փոխադրուած է Սան Չիփրիանօ Տի Քֆիֆէն, ուր հետեւած է փիլիսոփայական եւ աստուածաբանական ուսումներու։

1859-ի Յուլիս 23-ին  կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուելէ ետք մեծաւորները զինք դարձեալ ուղարկած են Աննայայի Մենաստան, ուր իր մէջ զարգացած է մենակեաց  կեանք ապրելու կոչումը ու մեծաւորներու հրամանով՝ 13 Փետրուար 1875-ին, քաշուած է ճգնարան․ նոյն տեղը ան կնքած է իր մահկանացուն՝ 24 Դեկտեմբեր 1898-ին։

Սուրբ Շարպէլ ճանչցուած է որպէս Լիբանանի «Փատրէ Փիոն» ու բազմաթիւ են անոր յետ մահու գործած հրաշքները։

1950-ին մենակեաց Շարպէլ Մախլուֆի գերեզմանը կը բացուի քննիչ յանձնախումբի մը ներկայութեամբ, որ անոր մարմինը կը գտնէ անաղարտ։

Սուրբ Շարպէլ Մախլուֆը մեծարուած է բազմաթիւ երկիրներու մէջ ու անոր հսկայական արձաններէն մին կը գտնուի նաեւ Վատիկանի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* [Պարբերաթերթ Հայ Կաթողիկէ Արաջնորդարանչ, Յունուար-Դեկտեմբեր 1977, Հալէպ, էթ 12-13։](https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/katoxparbH/1977(1-12).pdf)

Ստորոգութիւն:Սուրբեր
Տարիա Կամսարական

**Տարիա Կամսարական** (բուն անունով Արտեմիս Տօրա (Տօրիա) Կամսարական, ), եգիպտահայ քանդակագործ, ֆրանսագիր վիպասանուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է  Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս։ Արմենակ Կամսարականի զաւակներէն Տարիա Կամսարական, Արամ եւ Երուանդ եղբայրներէն ամենափոքրը։

Ան իր մանկութիւնը ապրած է Աղեքսանդրիոյ Պոլքլի շրջանը։ Փոքր տարիքին Տարիա կրթութիւնը ստացած է հարուստ ընտանիքներու ժամանակի սովորութիւններուն համապատասխան` ունենալով յոյն, անգլիացի եւ ֆրանսացի խնամող դաստիարակներ: 

Ան տիրապետած է երեք լեզուներու եւ իր ամբողջ կեանքին ընթացքին ալ կը պահէ երեք լեզուներու հմտութիւնը: Ան ծանօթ էր նաեւ արաբերէնին, հայերէնին եւ քիչ մըն ալ թրքերէնին։ Հայերէնը կը սորվի յայտնի մանկավարժ Էլպիս Կեսարացեանէն։

Տարիա 13 տարեկանէն սկսած է ֆրանսերէն գրել՝ բանաստեղծութիւններ եւ իր երեւակայութիւնէն բխած պատմուածքներ։  Իր ընթերցումներու առաջին աղբիւրը եղած է ֆրանսացի եւ անգլիացի դասական գրականութեան հեղինակներու՝ իր ծնողքին ունեցած հարուստ գրադարանը:

Ուսումը աւարտած է 1924-ին, Աղեքսանդրիոյ ֆրանսական  երկրորդական վարժարանէն` «Lycée Français d’Alexandrie»: Ոգեշնչուած նկարչութեան եւ քանդակագործութեամբ, որոշած է արձանագործ-նկարիչ դառնալ։

## Աշխատութիւններ
Տարիա Կամսարական Ֆրանսերէն հատորներու հեղինակ է «Anne Serag» գրական ծածկանունով.  Voyage avec une ombre «Ճամբորդութիւն ստուերի հետ» վէպը, 232 էջ, զոյգի մենակութեան եւ թիւրիմացութեան մասին է (հրատարակուած է 1957, ֆրանսերէն) եւ L’anneau de feu «Հրեղէն օղակ» վէպը, 355 էջ (հրատարակուած է 1965 Ֆրանսերէն) ։

Տարիա Կամսարական իր ֆրանսերէն «Fatalisme du sang» վիպակին մէջ պատմած է իր աչքերով տեսած Փորթ Սայիտի մէջ Մուսա լեռան խիզախ մարտիկներու կեանքը: Նոյն վիպակը հայերէնի թարգմանած է «Արեւ» օրաթերթի խմբագիր Միքայէլ Կիւրճեան «Արիւնին ճակատագրականութիւնը» խորագրով եւ հրապարակած է «Արեւ» օրաթերթի թերթօնով՝ (թիւ 5 Դեկտեմբեր 1922 մինչեւ թիւ 80 Մարտ 16 1923):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
2019

**2019 թուական**, ԻԱ․ դարու 19րդ տարին է

## Դէպքեր

##### Յուլիս

* 4 Յուլիսին Մաքրոնիսոս կը յայտարարուի հնաբանական վայր

## Ծնունդներ

## Մահեր

Ստորոգութիւն:2019
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Ալերսէ Միլենարիօ Փաթականի

մինի
**Ալերսէ Միլենարիօ Փաթականի,** նոճի տեսակի ծառ մըն է, որ կը գտնուի Չիլիի մէջ: Կ'ենթադրուի, որ ան 5000 տարուան ծառ մըն է, եւ հետեւաբար` աշխարհի ամէնէն ծեր ծառը:

Տաքթըր Ճոնաթան Պարիչիվիչ ծառին տարիքը հաշուելու տարբեր ձեւեր գործածած է ճշդելու համար Ալերսէ Միլենարիօ Փանթակոնիի նոճի ծառին տարիքը: Ան հասած է այն եզրակացութեան, որ Չիլիի մէջ գտնուող այս ծառը 5484 տարեկան է: Այս ձեւով ան կը դառնայ աշխարհի վրայ ամէնէն հին ծառը, որ 600 տարի աւելի «մեծ» է, քան` ներկայ տիտղոսը կրող ծառը:

Ալերսէ Միլենարիօ ծառը կը պատկանի սեքոա ծառերու ընտանիքին: Այս ծառերը դանդաղօրէն կ'աճին եւ կրնան մինչեւ 45 մեթր բարձրութիւն ունենալ: Ըստ Պարիչիվիչի, նոճին շատ խոցելի է: Անոր ճեղքերուն մէջ կ՛աճին մամուռներ, քարաքոսներ եւ ուրիշ տեսակի բոյսեր: Մասնագէտը կը հաւատայ, որ ծառին միայն 28 առ հարիւրը իսկապէս կենդանի է:
ձախից|մինի

Միակ գլխաւոր հարցը այն է, որ բազմաթիւ այցելուներ կու գան զմայլելու այդ ծեր ծառով, եւ այս ձեւով կրնան վնասել անոր կենդանի մնացած վերջին բաժինները: Մասնագէտը կ'ըսէ, որ այդ ծառը իր ընտանիքի անդամներէն մէկուն նման է, զայն տեսնել` ինչպէս առիւծ մը վանդակի մը մէջ բանտարկուած, իրեն մեծ վիշտ կը պատճառէ:
## Ծանօթագրութիւններ
Փոսիտոնիա Օսթրալիս

մինի 

**Փոսիտոնիա Օսթրալիս,** կոչուած բոյսը  ջրախոտ մըն է: 

Անիկա փոսիտոնիա ընտանիքին պատկանող ծովային խոտ մըն է, որ գտնուած է մասնագէտներու կողմէ Շարք Պէյ ծովածոցի ջուրերուն մէջ, աւստրալիական Փըրթ քաղաք 800 քմ դէպի հիւսիս:

Բոյսը, որ կը տարածուի 180 քմ-ի վրայ եւ կը ծածկէ մօտաւորապէս 200 քառ. քմ համապատասխան է 2 հազար ֆութպոլի դաշտերւ տարածքին:
ձախից|մինի

Սկիզբը գիտնականները կը փորձէին գտնել, թէ քանի՞ տարբեր տեսակի բոյսեր կ'աճէին ծովածոցի ջուրերու խորքը: Ծինային քննութիւններ կատարելէ ետք անոնք անդրադարձան, որ այդ «բուսականութիւնը» չէր պատկաներ որեւէ այլ տեսակի բոյսի ընտանիքի:

Ըստ նախահաշիւներու, այս բոյսը 4500 տարեկան է:
## Ծանօթագրութիւններ
Պիշոն Ֆրիզէ

մինի|Պիշոն ֆրիզ
**Պիշոն ֆրիզէ** (, ), շուներու փոքր ֆրանսական ցեղ՝ Bichon (lapdogs) խումբէն։ Յատկանշական է գանգուր, խիտ, երկար եւ մետաքսանման բուրդով՝ միայն սպիտակ գոյնի. շիկակարմրաւուն (ժանգոտ) բիծերը կ'ըլլան միայն քոթոթներուն վրայ։ Ցեղատեսակին անունը ֆրանսերէնէ կը թարգմանուի իբրեւ գանգուր ծոցաշնիկ ( - ծոցաշնիկ,  - բուրդ,  - գանգուր)։ Բաւականին փոքր շուներ են, որոնց բարձրութիւնը առաւելագոյնը 30 սմ է։
Պիշոն ֆրիզը կը սիրէ երեխաներու հետ խաղալ, ընկերական է այլ շուներու հետ: Հետաքրքրասէր են եւ հաճոյքով կը բարեկամանան նոր ընկերներու հետ:

## Ծագում
Միջերկրական ծովու ափին եւ Միջերկրական ծովու կղզիներէն շատ հին ժամանակներէն (առաջին յիշատակումները՝ 12-14 դարեր) կ'ապրէին փոքրիկ սպիտակ շուներ, երկար եւ գանգուր մազերով։ Անոնք կ'օգտագործուէին իբրեւ առնէտ բռնողներ այդ տարածքին մէջ նաւարկող նաւերու վրայ։ Անոնց սպիտակ գոյնը պայմանաւորուած է տաք կլիմայով։

Սպանիոյ, Իտալիոյ, Ֆրանսայի եւ Քանարեան կղզիներու ազնուական հասարակութեան մէջ այս փոքր շուները նորաձեւութեան շնորհիւ մեծ տարածում կը գտնեն։ 

## Պատկերասրահ

File:Toby the Bichon Frisé.jpg|alt=|
File:Bichon Frise.jpg|alt=|
File:Honey Dreams Dancer & Sahra.jpg|
File:16yearoldbichonfrise.jpg|
File:Bichon Frisé 0011.jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Արտուշ Պապոյեան

**Արտուշ Պապոյեան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կիւմրի։ Սորված է Կիւմրիի թիւ 10 գեղարուեստի ուսումնարանը։ 1982 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարվեստա-թատերական հիմնարկը։

1982 թուականէն մասնակցած է ցուցահանդէսներու։ Եղած է ԽՍՀՄ նկարիչներու միութեան անդամ։ 

1993-2007 թուականներուն եղած է Հայաստանի նկարիչներու միութեան Կիւմրիի մասնաճիւղի նախագահը։

Պապոյեանի «Պար» քանդակը կը գտնուի Մոսկուայի Տրետյակովեան պատկերասրահին մէջ, «Աղաւնիներ» քանդակը՝ Մախաչկալայի ազգային թանգարանը։

## Ստեղծագործութիւններ

* «Հայուհի» («Տիրամայր»)
* «Ջիւանին եւ Շերամը» զուգաքանդակ
* «Վարդանանք» արձանախումբ
* «Աւետիք Իսահակեանի դիմաքանդակ» (Կիւմրիի համանուն դպրոցի բակը)
* Մխիթար Գոշի կիսանդրի (պրոնզ, Կիւմրիի դատախազութեան շէնքի պատին վրայ)
* Հիսուս Քրիստոսի արձանը, Սուրիա
* «Անանիա Շիրակացու յուշարձանը» Հայոց այբուբենի պուրակի մէջ
* Սայաթ-Նովայի հյուշարձան
* Նժդեհի յուշարձանը Կիւմրիի Նժդեհի անուան հրապարակը
* «Սասունցիներ» («Նանէ» հիւրանոցային համալիրի բակը)
* Հովհարով աղջիկը («Նանէ» հիւրանոցային համալիրի բակը)
* Քրիստոսի արձանը Ղարիբջանեան գիւղի մուտքին մօտ՝ նուիրուած 1988 թուականի երկրաշարժէն զոհուած երեխաներուն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Gyumri statue.jpg|«Հայուհի» («Տիրամայր») քանդակը ՝Կիւմրիի Անկախութեան հրապարակի մէջ
Պատկեր:Vardanank2.JPG|«Վարդանանք» արձանախումբ
Պատկեր:Անանիա Շիրակացի, քանդակագործ` Ա. Պապոյան.jpg|Անանիա Շիրակացիի յուշարձանը՝ Հայոց այբուբենին նուիրուած յուշահամալիրի մէջ
Պատկեր:Սայաթ-Նովա, Գյումրի.jpg|Սայաթ-Նովայի յուշարձանը՝ Կիւմրիի մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտքինհն յղումներ

* Հարցազրոյց աշխարհի ամենէն բարձր Քրիստոսի արձանի քանդակագործ Արտուշ Պապոյեանի հետ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ղուրնիա

**Ղուրնիա** (յուն․՝Γουρνιά), կը հնչուի Ղուրնիա՛․ Մինոասեան քաղաքակրթութեան պալատական համալիր եւ Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի Կրետէին կարեւոր քաղաքներէն (Քնոսոսէն, Ֆեսթոսէն, Զաքրոսէն, Մալիայէն ետք)։ Կը գտնուի Կրետէին արեւելեան ծայրամասը՝ Երափեթրա քաղաքապետութիւն, Լասիթի մարզ։ 

## Տեղեկութիւններ
Ղուրնիային հնաբանական պեղումները սկսած են Ի․ դարասկիզբին։ Յայտնաբերումները կը վկայեն թէ եղած է Մինոասեան քաղաքակրթութեան պալատ։ Հնադարեան պալատական համալիրը լաւ վիճակի մէջ պահպանուած ըլլալով, անոր տրուած է «Մինոասեան Կրետէին Բոմբէյը»։ 

### Յայտնաբերումներ
Պալատական համալիրին աւերակներուն հետ միասին, յայտնաբերուած են նաեւ ծիսական իրեր, ինչպէս նաեւ անօթներ, հնոցներ եւ եփելու վայրեր։

### Պատմութիւն
Առաջին անգամ բնակուած է Վաղ Մինոասեան Գ․ ժամանակաշրջանին՝ Ք․Ա․2300-ին։ Բնակիչներուն գլխաւոր զբաղումները եղած են ձկնորսութիւնը, հողագործութիւնը, անասնապահութիւնն եւ կաւագործութիւնը։

Պալատական համալիրը կառուցուած է Միջին Մինոասեան ժամանակաշրջանին։ Բնակավայրին հետ կործանուած է, ինչպէս բոլոր մնացեալ մինոասեան քաղաքները, մօտաւորապէս Ք․Ա․ 1450-ին։ Բնակավայրը վերջնականապէս կը լքուի Ք․Ա․1200-ին։

## Պատկերասրահ

### Հնաբանական վայրը

Պատկեր:Libation vase, Zakros.jpg|Անօթ, Զաքրոս․ Ք․Ա․ 1500-1400
Պատկեր:Minoischer Schmelzofen, Kreta.jpg|alt=
Պատկեր:Kato Zakros Palast 055.jpg|alt=
Պատկեր:Kato Zakros Palast 078.jpg|alt=


### Յայտնաբերուած հնաբանական իրեր

Պատկեր:AMI - Schwangere Frau.jpg|alt=
Պատկեր:Clay small heads, Minoan, Gournia, 2900-2150 BC, AM Ag. Nikolas, 0501219.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Kanne 01.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Fundstück 01.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Kanne 02.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Rhyton 01.jpg|alt=
Պատկեր:LM IA dark on light style rhyton in the form of a bull´s head from Gournia - Herakleion AM 2840 - 01.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Tongefäß 02.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Tongefäß 03.jpg|alt=
Պատկեր:Gournia Tongefäß 04.jpg|alt=
Պատկեր:Small lids, Minoan, Gournia, 2900-2150 BC, AM Ag. Nikolas, 0501220.jpg|alt=
Պատկեր:M ller 60freigestellt.jpg|alt=
   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութեան քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնադարեան քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հնադարեան քաղաքներ
Քացախ

մինի|270x270փքս
**Քացախ**, գիտնականներու կատարած երկարատեւ ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ խնձորը եւ խնձորէն պատրաստուած քացախը օժտուած են շարք մը օգտակար յատկութիւններով, որոնց շնորհիւ ալ լայնօրէն կը կիրարկուին ոչ աւանդական բժշկութեան մէջ։ Մասնագէտները խորհուրդ կու տան խնձորի քացախը օգտագործել ուռուցքներու յառաջացումը կանխելու, մարսողութիւնը բարելաւելու համար, իսկ տաք քացախաջուրը կը խմեն թունաւորումներու պարագային։

## Խնձորի քացախին բուժիչ յատկութիւնները

* Կը կանխարգիլէ կրիփը:
* Կը դարմանէ բերնի բորբոքումները:
* Կը դարմանէ կոկորդի ցաւը:
* Կը դարմանէ սիրտխառնուքը:
* Կը պակսեցնէ կլիւքոզի քանակը շաքարախտաւորներուն մօտ:
* Կը դարմանէ գլխացաւը:
* Կը պակսեցնէ արեան գերճնշումը:
* Կը պակսեցնէ քոլեսթերոլը:
* Կը սպաննէ քաղկցեղային բջիջները, կը դանդաղեցնէ անոնց բազմացումը:
* Կը բուժէ լայներակութիւնը (վարիս):
* Ճաշի ժումերէն առաջ խնձորի քացախի մէջ թաթխուած կտոր մը հացը ախորժակը կը սահմանափակէ:
* Մարմինին դիմադրողականութիւնը կը զօրացնէ:
* Մկանային ցաւերը կը թեթեւցնէ:
* Կը դարմանէ յոգնածութիւնը:
* Կը չէզոքացնէ բերնի գէշ հոտը:

## Ճերմակ քացախի գործածութեան տարբերակներ
Ճերմակ քացախը շատ հինէն ծանօթ է մարդկութեան: Քրիստոսէ 5000 տարի առաջ բաբելոնացիները զայն կը գործածէին իբրեւ մաքրութեան միջոց: Ներկայիս, ճերմակ քացախը կ'օգտագործուի կերակուրներու պատրաստութեան մէջ, բայց նաեւ իբրեւ հականեխիչ մաքրութեան միջոց:
* Ճերմակ քացախի միջոցով կարելի է մաքրել բոլոր տեսակի կպչուն պիտակները:
* Ջուրի հետ լուծած ճերմակ քացախ սրսկելով կահոյքին վրայ` կարելի է կատուները հեռու պահել, քանի որ անոնք չեն ախորժիր քացախի հոտէն: Այսպիսով, կահոյքը կը փրկուի կատուին ճանկերէն:
* Ծաղկամանին մէջ երկու ապուրի դգալ շաքար լուծելով եւ երկու ապուրի դգալ ճերմակ քացախ աւելցնելով ծաղկեփունջը աւելի երկար կ'ապրի:
* Ճերմակ քացախով շատ լաւ կը մաքրուին տան ապակիները:
* Աղով եւ ճերմակ քացախով կարելի է մաքրել գորգին վրայի բոլոր տեսակի արատները:
* Ճերմակ քացախը կը մաքրէ, կը սպիտակեցնէ եւ կը փափկացնէ լուացքը: Զայն կարելի է օգտագործել բոլոր տեսակի լուացքի մեքենաներուն պարագային:
* Ճերմակ քացախը թէ՛ կը հականեխէ եւ թէ՛ կը փայլեցնէ տախտակամածը (փարքէ):
* Ջուրի մէջ լուծուած ճերմակ քացախով կարելի է լուալ եւ հականեխել պտուղները, բանջարեղէններն ու կանաչեղէնները:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Համեմներ
Քամինօ ալ Թալիամենթօ

**Քամինօ ալ Թալիամենթօ** (), նահանգ՝ Իտալիոյ մէջ։ Կը գտնուի Ֆրիուլի Վենետիկ Ճուլիա մարզի Ուտինէ գաւառին մէջ։

Բնակչութիւնը կը կազմէ 1675 հոգի 2008-ի մարդահամարի տուեալներու, բնակչութեան խտութիւն՝ 74 հոգի/քմ²։ Կը զբաղեցնէ 23 քմ² մակերես։ 

Սուրբ Վալենթինը կը յարգուի իբրեւ համայնքին հովանաւորը։ Տօնը կը նշուի ամէն տարի 14 Փետրուարին։
## Ժողովրդագրութիւն
Բնակչութեան թուաքանակի փոփոխութիւնները

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1871 from:0 till: 1472
 bar:1881 from:0 till: 1551
 bar:1901 from:0 till: 1911
 bar:1911 from:0 till: 2350
 bar:1921 from:0 till: 2539
 bar:1931 from:0 till: 2391
 bar:1936 from:0 till: 2412
 bar:1951 from:0 till: 2470
 bar:1961 from:0 till: 2200
 bar:1971 from:0 till: 1770
 bar:1981 from:0 till: 1719
 bar:1991 from:0 till: 1706
 bar:2001 from:0 till: 1632
 bar:2011 from:0 till: 1660
PlotData=
 bar:1871 at: 1472 fontsize:S text: 1472 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1551 fontsize:S text: 1551 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1911 fontsize:S text: 1911 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2350 fontsize:S text: 2350 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2539 fontsize:S text: 2539 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2391 fontsize:S text: 2391 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2412 fontsize:S text: 2412 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 2470 fontsize:S text: 2470 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 2200 fontsize:S text: 2200 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1770 fontsize:S text: 1770 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1719 fontsize:S text: 1719 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1706 fontsize:S text: 1706 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1632 fontsize:S text: 1632 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 1660 fontsize:S text: 1660 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տուեալներու


## Ծանօթագրութիւններ
Ծովային Խոտեր

մինի
մինի
**Ծովային խոտերը** ծաղիկ տուող բոյսեր են, որոնք կ'ապրին ջուրին մէջ: Գոյութիւն ունին տեսակաւոր ծովային խոտեր, եւ կարգ մը խոտեր նոյնիսկ խոտերու չեն նմանիր: Անոնք կրնան ունենալ շատ տարբեր ձեւերով եւ չափերով տերեւներ, կան հաւկթաձեւ տերեւներ կամ ժապաւէնի նման:

Ծովային այս խոտերը երբեմն կը նմանցուին բնական միջավայրի ճարտարագէտներու, որովհետեւ անոնք մասամբ կը ստեղծեն իրենց անձնական բնակավայրը: Իրենց տերեւներուն շնորհիւ` անոնք կը դանդաղեցնեն հոսանքները, իսկ իրենց արմատներուն շնորհիւ` կը կայունացնեն ծովերու խորքը:
ձախից|մինի
մինի
ձախից|մինի

Այս խոտերը շատ կարեւոր են, որովհետեւ անոնք կը հայթայթեն սնունդ եւ ապաստան` բազմաթիւ անասուններու: Ծովային մարգագետիններու մէջ կարելի է հանդիպիլ` կարիդոսներու, խեչափառներու, ծովաստղերու, ծովային խխունջներու, ձիաձուկերու:
Բազմաթիւ անասուններ կը պահուըտին ծովային մարգագետիններուն մէջ: Անոնք կը խուսափին զիրենք որսացող այլ անասուններէ, ինչպէս` շանաձուկերէն:

Ծովային մարգագետինները կարեւոր են, որովհետեւ հոն կը մեծնան փոքրիկ ձուկերը եւ կարիդոսները` ովկիանոսին մէջ լողալ համարձակելէ առաջ:
## Ծանօթագրութիւններ
Վեզուվիօ

[մինի|Վեզուվիօ․ [Բոմբէյ|Բոմբէյէն դիտուած]]
**Վեզուվիօ** (իտալ․՝ *Vesuvio*)․ հրաբուխ։ Կը գտնուի Թիրինեան ծովուն Նափոլի ծոցին ափերուն, Քամփանիա շրջանին մէջ, Նափոլի քաղաքէն 9 քլ դէպի արեւելք։ 

## Տեղեկութիւններ
Վեզուվիօ հրաբուխը մինչեւ 79-ին կը սեպուէր պարզ լեռ։ 

Ըստ Ստրապոնի, *Ուեսույոն* լեռը (այդպէս անուանած է Վեզուվիօն) ծածկուած էր գեղեցիկ արտերով, բացի գագաթէն որ տափարակ էր եւ սեւ։ Ան եզրակացուցած է թէ լեռը այրած է ծագած հրդեհի պատճառով որ սակայն մարած է, կիզելի նիւթի չգոյութեան պատճառով։ 
[ձախից|մինի|Վեզուվիօ․ [Նափոլի|Նափոլիէն դիտուած]]
Վեզուվիոյին ժայթքումը 24 Օգոստոս 79-ին, քանդած է հին հռոմէական քաղաքները՝ Բոմբէյ, Իրաքլիօ կամ Իրաքլիա Քամփանիա (այսօրուան անունով էրքոլանօ), Օբլոնտիդա եւ Սթավիես, ինչպէս նաեւ շատ մը բնակավայրեր։ 
մինի|Վեզուվիոյին ժայէքումը․ նկարուած  Ուիլիամ Հենրի Կույիրին (1846-1923) կողմէն։ Պրուքլին թանգարանի հաաքածոյ
ձախից|մինի|Բոմբէյ եւ Էրքոլանօ, ինչպէս նաեւ ուրիշ քաղաքներ վնասուած 79-ին ժայթքումէն․ սեւ ամպը կը ցուցնէ ժայթքումին ուժգնութիւնը եւ ծոխին տարածումը
Հրաբուխին ժայթքումին ականատես Փլինիուս Կրտսերը երկու նամակներով եղելութիւնը Բուպլիուս Քորնելիուս Թաչիդուսին նկարագրած է։   
մինի|Վեզուվիօ հրաբուխին շրջակայքը ներկայ ժամանակաշրջանին խիտ բնակուած է
Վեզուվիոյին մեծ ժայթքումներ արձանագրուած են 1794-ին, 1872-ին, 1906-ին (պատճառած է մեծ աղէտներ եւ բազմաթիւ մարդոց մահը) եւ1944-ին։

Վերջին ժայթքումը կը պատահի 18 Մարտ 1944-ին, դաշնակից ուժերէն Նափոլիի ազատագրման ընթացքին եւ կը տեւէ մինչեւ 29 Մարտ 1944-ին։ Հրաբուխին իրարայաջորդ ժայթքումներուն պատճառով, կը քանդուին Սան Սեպասթեանօ ալ Վեզուվիօ, Մասա տի Սոմա, Օդավիանօ եւ Սան Ճիորճօ ա Գրեմանօ գիւղերը։ Նաեւ 12 000 մարդիկ կը ստիպուին տեղափոխուիլ, որովհետեւ իրենց բնակարանները կը կորսուին։ 

ներկայ ժամանակաշրջանին Վեզուվիօ հրաբուխին շրջակայքը  խիտ բնակուած է։ 

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հրաբուխներ
Ստորոգութիւն:Միջերկրականի աւազանի հրաբուխներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հրաբուխներ
Ստորոգութիւն:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հրաբուխներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հրաբուխներ
Եւրոպա (արբանեակ)

մինի|Եւրոպա արբանեակ
**Եւրոպա** (արբանեակ) կամ Տիաս II, (անգլ․՝Europa (moon) կամ Jupiter II - յուն․՝ Ευρώπη (δορυφόρος) կամ Δίας II)․ Լուսնթագի չորրորդ (մեծութեամբ) բնական արբանեակը։

Գնդաձեւ մարմին է։ Տրամագիծը 3․122քլ է, Լուսինէն 10% աւելի փոքր եւ կամ Երկիրէն չորս անգամ աւելի փոքր։ Լուսնթագէն հեռաւորութիւնը 671․079 քլ է։  Արբանեակը ունի թթուածինի ցանցար մթնոլորտ եւ Արեգակնային դրութեան ամենէն հարթ մակերեսներէն է։

Յայտնաբերուած է 7 Յունուար 1610-ին Կալիլէոյէն։ Կը սեպուի թէ անոր մակերեսին տակ կայ ստորերկեայ ովկիանոս մը եւ հաւանական ծննդավայրը արտերկրեայ կեանքի։ 

Անունը առած է Մինոաս թագաւորին կնոջ եւ Զեւսին ընկերուհի՝ Եւրոպայէն։

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լուսնթագի արբանեակներ
Ստորոգութիւն:Արբանեակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Արբանեակներ ըստ մոլորակի
Աղինոր

**Աղինոր** (յուն․՝ Ευρώπη)․ յունական դիցաբանութեան մէջ Փիւնիկէի Սուր քաղաքին թագաւոր։ Փոսիտոնասին եւ Լիպիային զաւակն է, Էփաֆոսին թոռը եւ Վիլոսին երկուորեակ եղբայրը։  

## Դիցաբանութիւն
Փիւնիկէի Աղինոր թագաւորը կ՛ամուսնանայ Թիլեֆասային (Նեղոս գետ-աստուծոյ դուստր)։ Անոնց զաւակներն են՝ Քադմոս, Ֆինիքաս, Թասոս եւ Գիլիքաս։ Անոնց միակ դուստրն էր Եւրոպա, որուն Զեւս՝ ցուլի կերպարանափոխուած, կ՛առեւանգէ։

Առեւանգումէն ետք, Աղինոր իր տղոց կը հրամայէ Եւրոպան փնտռեն եւ առանց անոր ետ չվերադառնան։

Տղաքը չեն յաջողիր Եւրոպան գտնել եւ այդ պատճառով ուրիշ տեղեր կը հաստատուին։ Հոն կը հիմնեն գաղթօճախներ եւ քաղաքներ, որոնց կու տան իրենց անունները՝ Ֆինիքի, Գիլիքիա, Թասոս։

     
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Ափոլոնիոս ռոտեցին, Արղոնաւթիքա
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան թագաւորներ
Թիլեֆասա

**Թիլեֆասա** (յուն․՝ Τηλέφασσα)․ լուսնական մակդիր յունական դիցաբանութեան մէջ (*Թիլե-ֆասա* = ան, որ հեռուէն կը փայլի եւ կամ՝ հեռուէն տեսանելի է)։  

## Ընտանիք
Թիլեֆասա Նեղոսին եւ Նեֆելիին դուստրն է։ Ան ծանօթ է որպէս Արղիոբի կարգ մը պատմաբաններու մօտ՝ Ֆերեքիդիս (Ք․Ա․ 580, Սիրոս - Ք․Ա․520) եւ Ղայոս Յուլիոս Իղինոս (Ք․Ա․64 - 17)։ Ինչպէս նաեւ որպէս Եւրոպայի մայրը։

Յունական դիցաբանութեան մէջ, ան զաւակներ կ՛ունենայ՝

# Փիւնիկէի Աղինոր թագաւորին հետ (առ այդ Ֆինիքասին՝ Եգիպտոսի Էփաֆոս թագաւորին թոռը, մայրն էր)․ Եւրոպա (դիցաբանութիւն), Ֆինիքաս, Գիլիքաս, Քադմոս, Թասոս։
# Ֆինիքասին հետ․ Եւրոպա, Քադմոս, Թասոս, Բիրոս, Ֆինիքի եւ Ասթիփալէա։

Անոնց միակ դուստրն էր Եւրոպա, որուն Զեւս՝ ցուլի կերպարանափոխուած, կ՛առեւանգէ։ Աղինոր իր տղոց կը հրամայէ Եւրոպան փնտռեն եւ առանց անոր ետ չվերադառնան։ Թիլեֆասա իր տղուն՝ Քադմոսին կ՛ընկերակցի, որպէսզի Եւրոպան փնտռեն։ Միասին Ռոտոս եւ Թիրա կը ճամբորդեն, ապա՝ Թրակիա, ուր ան կը մահանայ։ Քադմոս, մայրը կը թաղէ եւ Տելֆիս պատգամագուշակին խորհուրդը կ՛ուզէ։ Պատգամագուշակը զայն կը պատուիրէ ճամբորդել միչեւ կովի մը հանդիպի։ Քադմոս, հետեւելով պատգամագուշակին պատուէրին, կը հիմնէ Թիվան։ 

    

## Աղբիւրներ
#Emmy Patsi-Garin․ Յունական դիցաբանութեան բառարան․«Հարի Բացի», Աթէնք, 1969
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Ափոլոնիոս ռոտեցին, Արղոնաւթիքա
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն