open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յակոբ Հանտանեան

**Բժիշկ Յակոբ Հանտանեան** (1834 թ., Տիարպեքիր, Օսմանեան Թուրքիա- 30 Հոկտեմբեր, 1899, Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա) յարգուած գրող, ֆիզիկոս, թարգմանիչ, մասնագէտ եւ առաջին դատագիտական գրքի հեղինակ՝ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ։ Ան ծագումով հայ էր։

## Ետնապատկեր
Յակոբ Հանտանեանը ծնած է Տիարպեքիրի մէջ, բայց 5 տարեկան հասակին տեղափոխուած է Իսթանպուլ։ Նախ՝ ան սորված է տեղի հայկական Լիսիումի ճեմարանի մէջ, որ կը գտնուէր Կոստանդնուպոլսոյ Ասիական հատուածին մէջ։ Լիսիումը աւարտելէ ետք, ան զբաղած է բժշկական գործունէութեամբ։ 1860 թ.ին, ան աւարտած է իր ուսումը Մեքթեպի Թըպպիէի Շահանէի մէջ, որ Օսմանեան Կայսրութեան առաջին բժշկական դպրոցն էր։ 1878 թ.-ին, ան դարձած է ծագումով հայ՝ Սերովբէ Վիցենայնի անուան Միլիտարեան Բժշկական Ակադեմիոյ մասնագէտը։ Աւելի ուշ, ան աշխատած է Քաղաքակիրթ Բժշկական դպրոցի գլխաւոր Ասամպլիայի արխիւին մէջ։

## Թարգմանութիւնները
Ֆրանսերէն լեզուն շատ լաւ գիտնալուն պատճառով՝ Յակոբ Հանտանեան կը կատարէ կարեւոր առաջադրանք մը՝ թարգմանելով ֆրանսերէն բժշկական գրքերը՝ թրքերէնի։ Սկզբը,1875 թ.-ին., ֆրանսերենէն անգլերէնի կը թարգմանէ «Բրայընթ» եւ «Չուդ» գիրքերը։ Յետոյ, 1877 թ.-ին, ան կը գրէ «Թիբբի Խանունի-ն», որ ֆրանսերէնէ կատարուած թարգմանութիւն է։ 1885 թ.-ին ասոր յաջորդեց Թոքսիկական ուսումը, որ կը կոչուէր «Քիմիա-յի Խանունի»։ Այս գիրքերը կը համարուէին առաջին բժշկական գիրքերը՝ թրքական պատմութեան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Հանդէս Ամսօրեայ (պարբերաթերթ)

«**Հանդէս Ամսօրեայ»**, Վիեննական Մխիթարեան միաբանութեան հիմնած հայագիտական պարբերաթերթերէն մէկն է: «Բազմավէպ»ին հետ միասին, մինչեւ այսօր անընդհատ կը շարունակեն կատարել հայագիտական իրենց աշխատանքը:

«Հանդէս Ամսօրեայ»ն հիմնուած է 1887 Յունուարին: Հիմնադիրը եղած է միաբանութեան անդամ Հ. Արսէն Այտընեան (1825-1902)` գլխաւոր աշխատակից ունենալով Հ. Սերովբէ Տերվիշեանը, Հ. Գրիգոր Գովրիկեանը, Հ. Գրիգորիս Գալեմքեարեանը, Հ. Գաբրիէլ Մենեւիշեանը, Հ. Յակոբոս Տաշեանը, Հ. Ղեւոնդ Յովնանեանը եւ ուրիշներ:

Ամբողջ հայ լրագրութեան եւ պարբերաթերթերու հաւաքածոյին մէջ՝ «Հանդէս Ամսօրեայ» հրատարակութիւնը, միշտ նուիրուած է հայ ազգի պատմութեան, լեզուին ու աշխարհագրութեան ուսումնասիրութեան: Ան անդրադարձած է հայագիտական մարզի բոլոր ուսումնասիրութիւններուն: Հիմնական նպատակը եղած է խուզարկել, հետազօտել, լոյս աշխարհ հանել եւ քննարկել ամէն ինչ, որ հայկական է:

Երկար տարիներ պեղած, փորփրած, քրքրած, մշակած է «Հանդէս Ամսօրեայ»ն հայագիտութիւնը եւ իր էջերուն մէջ տպուած նիւթերէն արտատպութեամբ լոյս հանած է ցարդ երկու հարիւր հատոր գիրք, որոնց շարքը կոչուած է «Ազգային մատենադարան» (ցայսօր՝ աւելի քան 220):

«Հանդէս Ամսօրեան» հրապարակած է նաեւ հայկական հարցի վերաբերեալ նիւթեր։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն եւ ետքը դատապարտած է հայերու ցեղասպանութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի եւ Օսմանեան կայսրութեան հայաբնակ վայրերուն մէջ, անդրադարձած՝ հայ ազգային-ազատագրական շարժումներու պատմութեան («Ազատութեան շարժումը ԺԵ.-ԺԶ. դարուն հայոց մէջ», 1917), գրած՝ ցեղասպանութեան  զոհ գացած հայագէտներուն մասին («Հայ կաթողիկէ կղերին նահատակները», 1920), ողջունած՝ հայկական պետականութեան վերականգնումը («Հայաստանի անկախութիւնը պաշտօնապէս ճանաչուած», «Հայաստանի անկախութիւնը», 1920), ցաւով նկարագրած աւերակ դարձած հայկական բնակավայրերը, մեկնաբանած աւերման պատճառները («Հայ բնակչութիւնը Սեւ ծովէն մինչեւ Կարին», յօդուածաշարը, 1921) եւ այլն։

Միաբանութեան հրատարակած «Հանդէս ամսօրեայ»ն, որ կը հրատարակուի առ այսօր, սակայն արդէն երկար ժամանակ ոչ թէ որպէս ամսագիր, այլ` տարեգիրք: Տպարանը փակուելէ ետք այն կը տպագրուի Հայաստանի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Հանրային պարտէզ

**Հանրային պարտէզ**, Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի ամենայայտնի պարտեզներէն։ կը գտնուի Պապ Ալ-Ֆարաճի շրջանին մէջ՝ քաղաքին կենդրոնը։

Դասական տեսքով, շատրուաններով, ծաղկանոցներով, երեխաներու յատուկ խաղավայրերով միջավայր մը, ուր ժողովուրդին մեծամասնութիւնը կ'այցելէ՝ վայելելու առողջարար օդ ու մտերմիկ մթնոլորտ։ Ուշագրաւ է յատկապէս մեծահասակներուն ներկայութիւնը, ինչպէս նաեւ պատանիներու եւ երիտասարդներու, որպէս հանդիպման կեդրոն (ընկերներու եւ բարեկամներու)։

Պարտէզը ունի տարբեր մուտքեր, յուշարձաններ, իսկ տարածքը 17 հեքթար է։

600px|կեդրոն
Պատկեր:نصب تذكاري لأبي فراس الحمداني في حلب.jpg|Ապի Ֆիրաս Էլ-Համատանիի արձանը

Ստորոգութիւն:Պարտէզներ
Ստորոգութիւն:Հալէպեան այգիներ
Ստորոգութիւն:Հանրային պարտէզներ
Հանրագիտարան

մինի|1902 թ. Պրոքհաուսի հանրագիտարանը
[մինի|[Հայկական սովետական հանրագիտարան]]
**Հանրագիտարան**, համայնագիտական մատչելի տեղեկատու, որ առաւել էական տեղեկութիւն կը պարունակէ գիտելիքներու կամ հմտական եւ գործնական գործունէութեան բոլոր (համապարփակ) կամ առանձին (ճիւղային) բնագաւառներուն վերաբերեալ։

Հայերէն Հանրագիտարան (հանր (հանրային, ընդհանուր) + ա (յօդակապ) + գիտ (գիտելիք, գիտութիւն) + արան (տեղ բնորոշող գոյականակերտ վերջածանց)) բառը (Տեղեկատու ձեռնարկ գիտութեան բոլոր կամ առաձին ճիւղերու մասին) աշխարհի շատ լեզուներով կը հնչէ «էնսեքլոփետիա» կամ «էնսայքլոփիտիա» եւ տառադարձուած է հին յունարէն «ἐγκυκλοπαιδεία» բառէն, որ յառաջ եկած է կամ ծագում առած է «ἐγκύκλιος παιδεία» «էնքիուքլիոս փայտիա» արտայայտութենէն («էնքիուքլիոս»(ἐγκύκλιος), որ կը նշանակէ «համապարփակ» կամ «շրջանառուած» իսկ «փայտիա» (παιδεία) կը նշանակէ «մանկավարժութիւն»))։ Արտայայտութիւնը տառացիօրէն կարելի է թարգմանել «համապարփակ կրթութիւն» կամ «գիտելիքներու ընդհանուր ուսուցում» (knowledge of general education)։

մինի|աջից| 1541 թ, Պազելի մէջ տպագրուած գիրքի տիտղոսաթերթը, ուր առաջին անգամ օգտագործուած է «քիքլոփետիա» բառը

## Հանրագիտարան Ընդհանուր Հասկացութիւն
Թէպէտեւ գիտելիքներու հաւաքական ամբողջութեան գաղափարը հազարամեակներու պատմութիւն ունի, «քիքլոփետիա» եզրը որպէս գիրքի վերնագիր առաջին անգամ օգտագործուած է 1541-ին՝ Ճոաքիմուս Ֆորթիուս Ռինկելպերկիուսի կողմէ, «Lucubrationes vel potius absolutissima kyklopaideia» (Պազել, 1541)։ «ինսեքլոփետիա» կամ «ինսայքլոփիտիա» բառը առաջին անգամ որպէս գիրքի վերնագիր օգտագործուած է խրուաթ իէնսեքլոփետիստ Փաւաօ Սքալիքի կողմէն «Encyclopaedia seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam prophanarum epistemon» (Գիտական առարկաներու աշխարհի գիտելիքներու ինցիկլոփետիա, Պազել,1559). Խօսակցութեան մէջ յայտնի ամենահին օգտագործումներէն մէկը եղած է Ֆրանսուա Ռապլէի «Փանթակրիւէլ» գիրքին մէջ 1532-ին։

## Հանրագիտարաններու Տեսակներն ու Առանձնայատկութիւնները
Իւրաքանչիւր հանրագիտարան կը բնորոշուի չորս հիմնական տարրերով։ Անոնք են՝ թեմաթիք (thematic) ուղղուածութիւն, ընդգրկման ծաւալ, կառուցուածքային մեթոտներ եւ ստեղծման մեթոտներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիրքեր
Հաուըրտ Հիւզ

**Հաուըրտ Ռոպարտ Հիւզ** (, ) Ամերիկացի տնտեսագէտ, առեւտրական, դրամարկու, ֆիլմի արտադրիչ եւ ֆիլմի բեմադրիչ: Իր ժամանակին ան նկատուած էր իբրեւ աշխարհի ամէնէն նիւթապէս յաջող անձը: Ան սկզբնականօրէն ճանչցուած էր իբրեւ ֆիլմի արտադրիչ, որմէ ետք ան դարձեալ դարձաւ ճանչցուած օդանաւային ճարտարարուեստի աշխարհին մէջ։ Աւելի ուշ, ան ճանչցուած էր իր տարօրինակ ապրելակերպին համար, ինչ որ վատացաւ իր շարունակական ցաւէն որուն պատճառն էր օդանաւի արկած է:

Անոր հռչակը սկսաւ վաղ 1920ական թուականներուն ԱՄՆ-ի ֆիլմի աշխարհին մէջ, երբ բարձր պիւտճէյով լաւ մակարդակի ֆիլմեր արդադրեց, ինչպէս *[[The Racket (1928 ֆիլմ)|The Racket]]* (1928), *[[Hell's Angels (ֆիլմ)|Hell's Angels]]* (1930), եւ *[[Scarface (1932 ֆիլմ)|Scarface]]* (1932): Այս բոլորէն ետք ան տնօրինեց RKO ֆիլմի ընկերութինը:

Հյուզը հիմնեց Hughes Aircraft Company օդաաւային ընկերութիւնը 1932-ին, գործի առնելով բազմաթիւ ճարտարապետներ եւ ձեւաւորողներ: Ան կ'անցնէ 1930ականները օդանաւային նոր մրցանիշներ կոտրած է, ինչպէս նաեւ շինած է Hughes H-1 Racer եւ H-4 Hercules (*Spruce Goose*) օդանաւները: Ան ստանցնեց եւ բարելաւեց Trans World Airlines ընկերութիւնը, որմէ ետք ան գնեց Air West ընկերութիւնը եւ զայն վերանուանեց Hughes Airwest: Հյուզ նաեւ կար ''Flying'' թերթին «51 Հերոսները Օդանաւային Սաւառնումի» ("51 Heroes of Aviation"), տեղադրուած 25րդ դիրքին վրայ: Այսօր ան իր անուամբ ունի «Հաուըրտ Հյուզի Բժշկական Ուսումնարան»-ը (Howard Hughes Medical Institute):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:24 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի մահեր
Հառաչանքներու Կամուրջը

250px|right|thumb|Հառաչանքներու Կամուրջը:

**Հառաչանքներու կամուրջ**, (իտալ.՝ *Ponte dei Sospiri*), Վենետիկի կամուրջներէն մէկուն անուանումն է։

Կամուրջը կառուցուած է 1602-ին, Անթոնիօ Քոնթիին կողմէ եւ զարդարուած է պարոքոյի ոճով (արտասովոր մարգարտահատիկի ձեւ)։ Կամուրջը Իտալիոյ բանտը կապած է Իտալիոյ Փալազիօ Տիւքալ *(Palazzo Ducale)* պալատին, ուր կը գտնուի հսկայ դատարանը։

Հառաչանքները, որոնց պատճառով յառաջացած է կամուրջին անունը, շինուած են ոչ թէ սիրահարներուն համար, այլ բանտարկեալներուն, որոնք անցնելով այս կամուրջէն, վերջին անգամ տխուր հառաչանքով կը նայէին Վենետիկ քաղաքին:

## Համանուն կամուրջներ
* «Հառաչանքներու կամուրջ» մը կը գտնուի նաեւ Քեմպրիճի մէջ (Անգլիա), որ կառուցուած է 1831-ին։ Այդ կամուրջը իր ձեւով չի նմանիր Վենետիկի համանուն կամուրջին, բայց զանոնք կը միաւորէ այն հանգամանքը, որ երկու կամուրջներն ալ ունին գեղեցիկ պատեր եւ տանիք։
* Երկրորդ «Հառաչանքներու կամուրջ» մը կը գտնուի Օքսֆորտ եւ Հարթֆորտի մէջ: «Հառաչանքներու կամուրջը»ը այս կամուրջին ոչ պաշտօնական, սակայն ուղեցոյցներով նշուող անունն է։ Կամուրջը կառուցուած է 1914-ին։ Չափերով կը նմանի Վենետիկի Հառաչանքներու կամուրջին, սակայն ձեւով ու կերպով կը յիշեցնէ վենետիկի Ռիալտոյի կամուրջը։

## Պատկերասրահ

Venise - Pont des Soupirs.jpg|
View from the Bridge of Sighs (Ponte dei Sospiri), Venice Italy.jpg|
Ponte dei Sospiri during maintenance.jpg|
Brooklyn Museum - The Bridge of Sighs - John Singer Sargent.jpg|
0 Venise, le pont des Soupirs franchissant le Rio di Palazzo o Rio della Canonica (2).jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հառաչանքներու կամուրջ, Վենետիկ 
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Վենետիկի կամուրջներ
Հատած

**Հատած, ցեզուրա** (լատիներէն՝ caesura հատում), չափածոյ գրութեան մէջ, հատածը տողի մէջի դադարն է, որ կ'օգնէ «շունչ առնելու», երբ տողը 4-5 վանկէն աւելի երկար է։ Ուրիշ խօսքով՝ ան տողի անդամները իրարմէ բաժնող ներքին դադարն է։ 

Հատածը երկար բանատողը կը բաժնէ երկու եւ աւելի մասերու։ Կարճ տողերը հատած չեն ունենար։ Հատածի տեղը հարեւան տողերուն մէջ կրնան ըլլալ փոփոխական (փոքր Հատած) եւ հաստատուն (մեծ Հատած)։ Հայերէն ոտանաւորին բնորոշ է հաստատուն հատած։ Հայկական տաղաչափութեան մէջ մեծ մասամբ հանդէս կու գայ տողի ճիշդ կիսուն։

Վերադառնալով վերի օրինակներէն մէկուն՝ «ին-չու-ապ-շա/ծես-լը-ճակ․․․», շեղագիծով կը նշենք հատածը, որ ոտանաւորի տողին արտասանման պահուն, կը կազմէ անոր «ներքին» դադարը։ Պարզ է, որ հատածը եւս կարեւոր դեր ունի կշռոյթի ստեղծման մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Հատած խորանարդ

աջից|180px
մինի|աջից|120px|Փռուածք
**Հատած խորանարդ**, կիսաուղղաձեւ ուռուցիկ բազմանիստ:
## Նկարագրութիւն
Հատած խորանարդն ունի ութ ուղղաձեւ եռանկիւնի վեց ուղղաձեւ ութանկիւնի նիստերէն կազմուած կառուցուածք:
Անոր իւրաքանչիւր միանման գագաթներուն կից են երկու ութանկիւնի եւ մեկ եռանկիւնի նիստեր: Գագաթին կից մարմնային անկիւնը \arccos \left(-\frac{2\sqrt2}{3}\right) \approx 0,89\pi. է:

Հատած խորանարդն ունի երեսունվեց նույնանման կողեր: Երկու ութանկիւնի նիստերուն կից տասներկու կողերուն կից անկիւնն ուղիղ է, ինչպես խորանարդինը, եռանկիւնի եւ ութանկիւնի նիստերուն միջեւ 24 կողերին կից անկիւնը բութ եւ հաւասար է՝ \arccos \left(-\frac{\sqrt{3}}{3}\right) \approx 125,26^\circ,:
Հատած խորանարդը կրնայ ստացուիլ սովորականէն անկէ «հատելով» ութ ուղղաձեւ եռանկիւնային բուրգ, կամ որպէս ընդհանուր կեդրոն ունեցող խորանարդի եւ ութանիստի հատոյթ:

## Բնութագրական Բանաձեւեր
Կողի a երկարութեան պարագային՝
Մակերեւոյթի մակերեսը՝

:S = 2\left(6+6\sqrt2+\sqrt3\right)a^2 \approx 32,4346644a^2,
Ծաւալը՝
:V = \frac{1}{3}\left(21+14\sqrt2\right)a^3 \approx 13,5996633a^3.
Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝

:R = \frac{1}{2}\sqrt{7+4\sqrt2}\;a \approx 1,7788236a;
## Ուղղանկիւն Նետուածքներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Հատած տասներկուսանիստ

Երկրաչափութեան մէջ **հատած տասներկուսանիստը** ուռուցիկ բազմանիստ է:
## Նկարագրութիւն
Հատած տասներկուսանիստն ունի 12 ուղղաձեւ տասնանկիւնի նիստ, 20 հաւասարակողմ եռանկիւնի նիստ, 60 գագաթ եւ 90 կող:
## Ստացում
Սա բազմանիստը կրնայ ստացուիլ տասներկուսանիստէն հատելով անկիւններն անանկ, որ հինգանկիւնի նիստերը դառնան տասնանկիւնիներ եւ գագաթները դառնան եռանկիւնիներ:
## Մակերես Եւ Ծաւալ
Կողի a մեծութեան պարագային մակերեսը եւ ծաւալը հաւասար են՝
:\begin{align}
A &= 5 \left(\sqrt{3}+6\sqrt{5+2\sqrt{5}}\right) a^2 &&\approx 100.990\,76a^2 \\
V &= \tfrac{5}{12} \left(99+47\sqrt{5}\right) a^3 &&\approx 85.039\,6646a^3
\end{align}

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Հատած քսանանիստ

Երկրաչափութեան մէջ, **հատած քսանանիստը** ուռուցիկ բազմանկիւն մըն է: 
## Նկարագրութիւն
Հատած քսանանիստն ունի 12 ուղղաձեւ հինգանկիւնի եւ 20 ուղղաձեւ վեցանկիւնի նիստ, 60 գագաթ եւ 90 կող:
Սա բազմանիստը կը նմանի ոտնախաղի գնդակին, իր ճերմակ վեցանկիւնիներով եւ սեւ հինգանկիւնիներով: Երկրահաշուական գմբէթները, ինչպէս Պուքմինսթըր Ֆուլլերինն է, նմանապէս սա կառուցուացքին է նման:
## Կառուցուածք
Սա բազմանիստը կրնայ կառուցուիլ քսանանիստէն իր տասներկու գագաթներէն հատելով իւրաքանչիւր կողի երրորդի չափով եռանկիւնի բուրգեր: Ասիկա կը ստեղծի տասներկու նոր հինգանկիւնի նիստեր եւ վեցանկիւնիներ դարձած նախկին 20 եռանկիւնի նիստեր: 
## Մակերես Եւ Ծաւալ
## Area and volume
Կողի a երկարութեան պարագային՝
:\begin{align}
S & = \left ( 20 \cdot \frac32\sqrt{3} + 12 \cdot \frac54\sqrt{ 1 + \frac{2}{\sqrt{5}}} \right ) a^2 &&\approx 72.607\,253a^2 \\
V & = \frac{125+43\sqrt{5}}{4} a^3 &&\approx 55.287\,7308a^3. 
\end{align}

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Հարած Սեր

մինի|աջից|150px|Հարած սեր

**Հարած սեր** կամ **Շանդիլի խիւս** (ֆր.՝ Crème chantilly), պատառաքաղով, ելեկտրական հարիչով կամ որեւէ այլ սարքով հարման ենթարկուած սեր։ Կ՛ենթադրուի, որ այս խիւսի հեղինակը է 17-րդ դարուն ապրած Ֆրանսուա Վատելն է՝ Շանտիլի ամրոցի սեղանապետը։ Հարած սերը կ՛օգտագործուի թխուածքներու, թարթերու եւ այլ անուշեղէններու մէջ։ Յաճախ կը մատուցուի պաղպաղակի հետ։

Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Հարաւ

right|200px
**Հարաւ**, հորիզոնի չորս գլխաւոր ուղղութիւններէն մին։ «Հասարակած»ի ստորեւը կը գտնուի։
 
## Նշանակութիւնը տարբեր մշակոյթներու մօտ
Բազմաթիւ երկիրներու մէջ «հարաւ»ը կը խորհրդանշէ կրակ, արիութիւն, արեգակնային եւ լուսնային ոյժ։ Սակայն Եգիպտոսի եւ Հնդկաստանի մէջ՝ գիշեր, դժոխք, կը խորհրդանշէ՝ կնոջ։

Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Հարաւային Հոլանտա

thumb|400px|Աւստրական Հոլանտան՝ 1789-ին
**Հարաւային Հոլանտա** (հոլ.՝ *Zuidelijke Nederlanden*, ֆր.՝ *Pays-Bas méridionaux* կամ *Pays-Bas du Sud*), պատմական Հոլանտայի հարաւային մասը, որ ԺԶ. դարուն  կը գտնուէր սպանական Հապսպուր թագաւորութեան տիրապետութեան տակ եւ կը կոչուէր Սպանական Հոլանտա։ 1713-էն մինչեւ 1794 տարածքը կը գտնուէր աւստրիական Հապսպուրկներու տիրապետութեան տակ եւ կը կոչուէր Աւստրիական Հոլանտա:

## Անուանում
Անուանումը յայտնուած է 1581-ին, երբ հրամանատար Ալեքսանտրօ Ֆարնեզէ կը յաջողի պահպանել Սպանիոյ թագը Հոլանտայի հարաւային (գլխաւորաբար կաթողիկէ) նահագներուն մէջ, որոնք Հոլանտայի Յեղափոխութեան ընթացքին կ'ապստամբին Ֆիլիփ Բ. թագաւորին դէմ, իսկ աւետարանական հիւսիսային նահանգները մաս կը կազմեն Հոլանտայի Հանրապետութեան:

## Տարածք
Հարաւային Հոլանտայի մայրաքաղաքը Պրիւքսէլն է: Աւստրական Հոլանտայի տարածքին մէջ կը մտնէին հետեւեալ տարածքները՝

* Արթուրի կոմսութիւն, Քամպրէ քաղաքով,
* Ֆլանտլիայի կոմսութիւն, Թուրնէ քաղաքով,
* Լիւքսենպուրկի դքսութիւն,
* Լիմպուրկի դքսութիւն,
* Յեննեկաուի կոմսութիւն,
* Նամիւր կոմսութիւն,
* Մեհելէն կոմսութիւն,
* Պրապանտի դքսութիւն,
* Կելտերլանտի դքսութիւն։

## Պատմութիւն
Սպանական Հապսպուրկներու ճնշումներէն եւ սպանական ժառանգութեան համար պատերազմէն ետք, 1713-ին Ուտրեխտի խաղաղութեան պայմանագիրով հարաւային գաւառները կ'անցնին Ս. Հռոմէական կայսրութեան իշխանութեան տակ: Սակայն, տարածքին բնակչութիւնը գոհ չմնալով ստեղծուած նոր վիճակէն, 1789-1790 թուականներուն կ'ապստամբի աւստրիական ղեկավարներուն դէմ։ Յունուար 1790-ին կը ստեղծուի Պելճիքայի միացեալ նահանգները, որ կը գոյատեւէ մինչեւ նոյն տարուան Դեկտեմբերը: 1794-ին յեղափոխական պատերազմին ժամանակ Հարաւային Հոլանտա կը միանայ Ֆրանսայի, եւ կը բաժնուի 9 տարածքներու ու այդ կարգավիճակով կը մնայ մինչեւ 1815: 1815-ին Վիեննայի համաժողովին Հարաւային Հոլանտան ու Հիւսիսային Հոլանտան կը միաւորուին եւ կը ստեղծուի Հոլանտայի Միաւորուած Թագաւորութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Հարաւափրիկեան Իզիքօ Թանգարան

300px|մինի|Հարաւափրիկեան Իզիքօ Թանգարան
**Իզիքօ (Հարաւափրիկեան իզիքօ-թանգարան**, անգլ.՝ *Iziko South African Museum*), Հարաւափրիկեան Հանրապետութեան ազգային թանգարան, որ տեղակայուած է Քէյփթաունի կեդրոնը` Քամփանի Կարտէնի (Company’s Garden) տարածքին:

Իզիքօ քոսա լեզուով կը նշանակէ "օջախ, ընտանիք":

## Պատմութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է 1825-ին լորտ Չարլզ Սոմերսեթի կողմէ` դառնալով երկրորդ գիտահետազօտական հաստատութիւնը երկրին մէջ: 1897-էն կը գտնուի իր ներկայի տեղը Քամփանի Կարտէնի մէջ:

Ունի Ափրիկէի մէջ խոշորագոյն ցուցադրութիւնները կենդանաբանութեան, հնաբանութեան եւ հնագիտութեան բնագավառին մէջ: 20-րդ դարու վերջը թանգարանի բազայի վրայ ստեղծուած է թանգարանային համալիր, որու մէջ միաւորուած են Քէյփթաունի քանի մը այլ թանգարաններ:

Լայնօրէն յայտնի է նաեւ որպէս կրթական եւ լուսաւորչական հաստատութիւն, որու թանգարանային հաւաքածոները կ՛ընդգրկեն Հարաւային Ափրիկէիի կեանքի անհետացած եւ ներկայիս գոյութիւն ունեցող ցուցանմուշներ, բնիկ ժողովուրդներու մշակութային ժառանգութեան առարկաներ, որոնք կ՛ուսումնասիրեն գիտնականներու եւ ուսանողներու կողմէ եւ կ՛օգտագործեն հասարակական լուսաւորչական միջոցառումներու եւ ցուցահանդէսներու կազմակերպման նպատակով: Թանգարանային համալիրի կազմին մէջ կը գործէ նաեւ ժամանակակից աստղադիտարան:

Տարեկան թանգարան կ՛այցելեն մօտաւորապէս 400 հազար հոգի: Կը համարուի Քէյփթաուն քաղաքի զբօոսաշրջային, տեսարժան վայրերէն մէկը: Կը ֆինանսաւորուի ՀԱՀ Գեղարուեստական մշակոյթի գիտութեան եւ սարքաւորումներով բաժին ամենամեայ դրամաշնորհի հաշուին: Հետազօտութիւնները եւ այլ ծրագրերը կ՛իրականացուին հետազօտական կազմակերպութիւններու եւ Քէյփթաուն քաղաքի ելեւմտացոյցի միջոցներու, իսկ առանձին պարագաներու նաեւ մասնաւոր հանգանակութիւններու հաշուին:

## Պատկերասրահ

Iziko Aelurognathus.JPG
Iziko Coelacanth Fish.JPG
Iziko Lydenburg Heads 2.JPG
Iziko Hunting shields.JPG
Iziko Koekoe resistance beacon.JPG


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք 
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Հատապտղային Բոյսեր

300px|մինի|աջից|Չորս պտուղ, որոնք իսկական հատապտուղներ են:
**Հատապտղային բոյսեր**` վայրի եւ մշակուող բազմամեայ բոյսեր են (թուփեր, կիսաթուփեր, խոտաբոյսեր), որոնցմէ կը ստացուի ուտելի, հիւթալի, չբացուող, բազմասերմ պտուղներ։ Հայաստանի մէջ կը մշակուին ելակ, չիչխան, տտենի, թթենի, բռինչ, շամբուկ, արոսենի, սնձենի, հապալասենի, սզնենի, ալոճենի, հաղարջենի, ժոխենի, մոշենի, մոռի, մորենի, մշենի, մնձենի, կոկռոշենի։

## Հայաստանի մէջ
300px|մինի|աջից|Այստեղ ցուցադրուած են քանի մը հատապտղային պտուղներ:
Հայաստանի Վանաձորի, Լոռիի, Նոյեմբերեանի, Իջեւանի, Դիլիջանի, Տաւուշի, Կապանի անտառներուն մէջ կ'աճին մորիի, մոշենիի, ելակի, հաղարջենիի եւ կոկռոշենիի տարբեր տեսակներ։ Կը բազմանան աճողական արտադրողական ձեւերով։

## Նշանակութիւն եւ կիրառում

Հատապտուղները կը պարունակեն գործարանական թթուներ, հանքային աղեր, շաքարներ, կենսանիւթեր, բուրաւէտ նիւթեր։ Կ'օգտագործուին թարմ եւ վերամշակուած (խիւս, հիւթ, ռուպ, ցքի, օշարակ, դոնդող, անուշ) հրուշակեղէնի եւ զովացուցիչ ջուրերու արտադրութիւններուն, իսկ որոշ տեսակներ՝ բժշկութեան մեջ։

Խոնավասր են, ջերմութեան նկատմամբ պահանջկոտ չեն։ Բերքատուութիւնը համեմատաբար բարձր է։ Հայաստանի մէջ՝ Ստեփանաւանի, Կիրովականի, Նոյեմբերեանի, Իջեւանի, Դիլիջանի, Շամշադինի, Ղափանի անտառներուն մէջ կ'աճին մորիի, մոշենիի, ելակի, հաղարջենիի եւ կոկռոշենիի լաւագոյն տեսակներ։

## Ամենատարածուած հատապտուղ մշակաբոյսեր

* Ելակ
* Հաղարջենի
* Ազնուամորի
* Փշահաղարջենի
* Հապալասենի
* Չիչխան
* Ցախկեռասենի
* Վայրի մորի
* Հապալասենի
## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Исачкин А. В. Сортовой каталог ягодных культур России. — М: ООО «Издательство Астрель»։ ООО «Издательство АСТ», 2003. — 413 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-17-018485-9.
* Лесные ягоды в саду и огороде. Практическое пособие. — Ростов н/Д։ изд-во «Проф-Пресс», 2001. — 192 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-88475-443-4

Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Ճէյմս Հարտեն

**Ճէյմս Էտուարտ Հարտեն** կրտսեր, (, ), ամերիկացի արհեստավարժ պասքէդպօլիստ։ Ներկայ պահուս հանդէս կու գայ Պասքէթպոլի ազգային համընկերակցութեան (NBA) «Հիուսթըն Ռօքէթս» ակումբին` որպէս մեկնարկային (offense) խաղարկող:

Հարտեն համալսարանական տարիները անցուցած է Արիզոնայի նահանգային համալսարանի «Սան տեւիլս» ակումբին մէջ, ուր արժանացած է շարք մը ճանաչողական մրցանակներու։ Հարտենը ասոցիացիա մուտք կը գործէ 2009 թուականի NBA տրաֆտի (NBA DRAFT)-ի միջոցաւ, ուր առաջին ռաունտի 3-րդ ընտրութեան իրաւունքով ձեռք կը բերէ «Օքլահոմա սիթի Թանտըր»ին կողմէ՝ դառնալով խումբին համար չափազանց առանցքային դեր ունեցող պասքէթպոլիստ, չնայած ըլլալով պահեստային խաղցող։ Հարտեն մեծ օգնութիւն կը ցուցաբերէ խումբի առաջատարներ՝ Քեւըն Դիւրանտին եւ Ռասել Վեստպրուքին՝ 2012 թուականի NBA-ի գերեզրափակիչ հանդիպումներու ժամանակ։ Նոյն տարին Հարտենին կը շնորհուի տարուան պահեստային մրցանակը (անգլ.` Sixth Man of the Year)։ Յաջորդ մրցաշարքին Հարտեն «Հիուսթըն Ռօքէթս» կը տեղափոխուի՝ դառնալով մեկնարկային խաղցող:

Ճէյմս Հարտեն՝ Դիւրանտի եւ Վեստպրուքի հետ (այն ժամանակ դեռ «Թանտըր»ի դիմագիծեր) հանդէս կու գայ Միացեալ Նահանգներու պասքէթպոլի ազգային հաւաքականի կազմին մէջ՝ Լոնտոնի ողիմպիական խաղերուն դառնալով ոսկէ մետալակիր։

## Դպրոցական արհեստ
Յաճախած է Արտեզիայի աւագ դպրոցը (Լեյքվուտ, Քալիֆորնիա նահանգ)։ Աւագ դպրոցի 2-րդ տարին իր հաշուին միջինը արձանագրուած է 13 միաւոր։ Յաջորդ ուսումնական տարին Հարտեն կը բարելաւէ միջինին ցուցանիշերը՝ 18 միաւոր եւ 3 արդիւնաւէտ փոխանցում։ Նոյն տարին 33 յաղթանակի եւ 1 պարտութեան ընդհանուր ցուցանիշով Արտեզիայի դպրոցական խումբը կը տիրանայ Քալիֆորնիոյ նահանգային դպրոցական առաջնութեան։ Յաղթանակը կը կրկնուի յաջորդ տարուան վերջաւորութեան՝ 33 յաղթանակի եւ 2 պարտութեան խմբային արդիւնքով։

## Համալսարանային արհեստ
Դպրոցը աւարտելէ ետք Հարտեն երկու ուսումնական տարի հանդէս կու գայ Արիզոնայի նահանգային համալսարանի «Տեւիլս» ակումբին մէջ: 2007-2008 խաղաշրջանին Հարտեն ունեցած է 35 հանդիպում՝ այս անգամ մանրայատակի վրայ միջինը անցընելով 35 րոպէ եւ իր հաշուին արձանագրելով 20 միաւոր, 5 արգելափակում, 1 խլում, 3 կորուստ եւ 4 փոխանցում։

## Կողովագնդակի Ազգային Ընկերութիւն (NBA)

### Օքլահոմա  Սիթի Թանտըր
Հարտեն ընտրուած է «Օքլահոմա Սիթի Թանտըր»ի կողմէ՝ NBA-ի 2009 թուականի տրաֆթի առաջին ռաունտի 3 թիւի ներքեւ։ Նոյն թուականին՝ 12 Յուլիսին Հարտեն հիմնական մարզական պայմանագիր կնքած է «Թանտըր»ի հետ։

### Հիուսթըն Ռօքէթս
Պայմանգրի երկարաձգման հարցին պատճառով «Թանտըր»ի ղեկավարութեան հետ համաձայնութիւն չգտնելով, Հարտեն տեղ կը գտնէ «Հիուսթըն Ռօքէթս» ակումբին մէջ։

## Անձնական կեանք
2015 թուականի Յունիսին ան հանդիպած է ամերիկահայ հեռուստատեսային դէմքի՝ Քլոյի Քարտաշեանի հետ, սակայն նոյն տարին անոնք բաժնուած են:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Էջը NBA.com կայք
* Կենսագրութեունը Արիզոնայի նահանգային համալսարանի կայքի սպորտային բաժին

Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Հարշատ թիւեր

**Հարշատ թիւ**՝ բնական թիւ է, որ ամբողջապէս կը բաժնուի իր թուանշաններու գումարին: Կը կոչուին նաեւ նիվէնեան՝ Այվըն Նիվէնի անունով:
## Օրինակներ
Ատանկ թիւ մըն է, զորօրինակ, 1729-ը, քանի որ 1729 = (1 + 7 + 2 + 9) &times; 91։

Ակնյայտ է, որ բոլոր միանիշները հարշատ են։

10-էն մեծ առաջին 50 հարշատ թիւերն են՝ 10, 12, 18, 20, 21, 24, 27, 30, 36, 40, 42, 45, 48, 50, 54, 60, 63, 70, 72, 80, 81, 84, 90, 100, 102, 108, 110, 111, 112, 114, 117, 120, 126, 132, 133, 135, 140, 144, 150, 152, 153, 156, 162, 171, 180, 190, 192, 195, 198, 200:

«Հարշատ թիւ» հասկացութիւնը թուաբանագիտութեան մէջ ներմուծած է հնդիկ թուաբանագէտ Տաթաթրէյեա Ռամչանտրա Քափրեքարը: «Հարշատ» բառը ծագած է սանսկրիտերէն «հարշա»-էն։

## Հարշատ Թիւերու Բաշխման Խտութեան Գնահատումը

Համարենք, որ N(x)-ը x-ը չգերազանցող հարշատ թիւերու քանակն է։ Սա պարագային ցանկացած ε > 0 արտայայտութեան համար

: x^{1-\varepsilon} \ll N(x) \ll \frac{x\log\log x}{\log x}

ինչպէս ցուցանած են Ժան-Մարի տէօ Քոնինքը եւ Նիքոլա Տոյոնին։ Աւելին, տէօ Քոնինքը, Տոյոնին եւ Քաթաին ապացուցած են, որ

: N(x)=(c+o(1))\frac{x}{\log x}

ուր

: c = \frac{14}{27} ln 10 \approx 1.1939։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր
Հարուածային գործիքներ

230px|right|frameless
230px|right|frameless
230px|right|frameless
230px|right|frameless
**Հարուածային գործիքներ**, առանձին կամ մի քանի երաժշտական գործիքներու հաւաքածու, որ կ՛օգտագործուին երաժշտական բոլոր ոճերուն մէջ՝ ժողովրդականէն մինչեւ դասական երաժշտութիւն։ Իւրաքանչիւր հարուածային գործիք ունի նուագելու իւրայատուկ ձեւ։

## Բնութագրութիւն
Գոյութիւն ունին բազմաթիւ հարուածային գործիքներ։ Այս գործիքները կը նկատուին ամենահիներէն։ Սկզբնական շրջանին պատրաստուած են տարբեր տեսակի փայտերէ, զոր նուագելը դիւրին եւ հաճելի եղած է։ Հին ժողովուրդներու նկարներուն եւ պատկերներուն մէջ, կարելի է հանդիպիլ բազմաթիւ հնադարեան հարուածային գործիքներու։

## Տեսակները
Այս գործիքները կը բաժնուին երկու հիմնական մասի՝ «մեմպրանոֆոն» հարուածային գործիքներ եւ «իտիոֆոն» հարուածային գործիքներ։ «Իտիոֆոն» կը նկատուին այն գործիքները, որոնք բնականէն իսկ կը հանեն տարբեր ձայներ, օրինակ՝ քսիլոֆոնը կամ զանգակը։ Այս գործիքնեը կը նուագուին յատուկ փայտիկներու օգնութեամբ։ Փայտիկը, հարուածելով գործիքի ստեղներուն, կը ստեղծէ տուեալ գործիքին ձայնը։ Իսկ «մեմպրանոֆոն» կը նկատուին՝ հարուածային խուլ գործիքները, ինչպիսին են մեծ եւ փոքր թմբուկները։ Այս գործիքներուն շատ ուժեղ հարուածելով՝ կարելի է լսել անոնց հնչողութիւնը։ Մեմպրանոֆոնները՝ նոյնպէս, կը նուագուին փայտիկներու օգնութեամբ։

## Կիրառումը
Դասական երաժշտութեան մէջ միշտ կիրառած են տարբեր տեսակի հարուածային գործիքներ։ Վաղ դասականները կը կիրառէին չափաւոր քանակով կամ ընդամէնը մէկ գործիք։ Հարուածային գործիքներուն կարեւոր տեղ տուած է Պելա Պարթոկ՝ իր «Երաժշտութիւն Լարայինների, Հարուածայինների Եւ Չելեսթայի Համար» ստեղծագործութեան մէջ։

Հարուածային գործիքները՝ շատ հազուադէպ կը ներկայանան, որպէս մենակատար գործիք։ Դասական երաժշտութեան մէջ այս գործիքները, երբեմն, կը նուագեն դաշնամուրի ընկերակցութեամբ։ Գործիքը կարելի է նուագել ե՛ւ նստած, եւ կանգնած։ Այս գործիքներուն փայտիկները տարբեր տեսակի կրնան ըլլալ։ Յաճախ երաժիշտը դադարի ժամանակ կը փոխէ իր փայտիկները՝ գործիքի ուժգնութիւնը կամ արագութիւնը փոխելու նպատակով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Հարուքի Մուրաքամի

**Հարուքի Մուրաքամի** (, ), ճափոնցի գրող, թարգմանիչ։
## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Քիոթոյի մէջ։ Ուսումը ստացած է Ուասեդիոյ համալսարանի թատերական արուեստներու բաժինէն: 1950 թուականին գրողին ընտանիքը տեղափոխուած է Ասիա քաղաքը։ 1971 թուականին ամուսնացած է իր համադասարանցի Եոքոյի հետ:

Հարուքի Մուրաքամիին նոր գիրքը լոյս կը տեսնէ 700.000 տպաքանակով եւ նոյն օրն իսկ կը սկսի թարգմանուիլ բազմաթիւ օտար լեզուներու: Այդ 700.000 գիրքերը նուէր չեն տրուիր եւ ոչ ալ` անոնց թարգմանութիւնները: Եւ հեղինակը ճափոներէն հրատարակութեան եւ թարգմանութիւններուն համար պատուագին կը ստանայ։

Իր գործերը թարգմանուած են 50 լեզուներու:

## Ճանաչում

### Գիրքերուն Տրուած Մրցանակներ

### Պատուոյ Եւ Կեանքի Ձեռքբերումներու Մրցանակներ

* 2016. Հանս Քրիսթիան Անտըրսընի Գրական Մրցանակ։
* 2018. Գրականութեան Մէջ Ամերիկեան Մրցանակ՝ միջազգային գրութեան մէջ ցուցաբերած ողջ կեանքի աւանդին համար։
* 2022. Սինքո Տէլ Տուքաի Համաշխարհային Մրցանակ (*Prix mondial Cinco Del Duca*)՝ գրական ձեւով ժամանակակից հումանիզմի ուղերձ կազմող ողջ կեանքի աշխատանքին համար։
* 2023. Լեթրասի Ասթուրիասի Իշխանուհիի Մրցանակ (*Premio Princesa de Asturias de las Letras*)։

### Հրաժարած Մրցանակ
Մուրաքամի նաեւ արժանացած է 2007-ի Քիրիյամայի Գեղարուեստական Մրցանակին՝ իր *Կոյր Ուռենին, Քնացած Կինը* կարճ պատմուածքներու ժողովածուին համար, սակայն մրցանակին պաշտօնական կայքէջին համաձայն, Մուրաքամի «անձնական սկզբունքներու պատճառով հրաժարած է  մրցանակը ընդունելէ»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1949 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յակոբ Յարութիւնեան

**Յակոբ Պօղոս Յարութիւնեան** (**Արտենեան,** ), հայ փիլիսոփայ, երաժշտագէտ, մանկավարժ, գրականագէտ, լեզուաբան: Փիլիսոփայական գիտութիւններու մասնագէտ (1919):

## Կենսագրութիւն
Յակոբ Յարութիւնեան, ծնած է 1888-ին Ալաշկերտի գաւառի Խաստուր գիւղին մէջ։ 1901-1910-ններուն սորված է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ, աշակերտած է Կոմիտասին, 1912-1919-ններուն՝ Պեռլինի, Լայպցիգի, Զիւրիխի Համալսարաններուն մէջ։ 1910-1912-ններուն աշխատած է Թաւրիզի հայկական դպրոցին մէջ։ 1927-1940-ններուն դասաւանդած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, 1928-1932-ններուն միաժամանակ՝ Երեւանի պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ։ 1935-1937-ններուն եղած է Արմֆանի արուեստի բաժինի վարիչ: Անհիմն բռնադատուած է (1941), մահացած թերեւս չպարզուած հանգամանքներու մէջ 1943ին:

## Ստեղծագործութիւններ
Հեղինակ է «Քանթի իմացաբանութիւնը» (1910-1911, Էջմիածին «Արարատ»), «Զարգացման գաղափարի վերլուծութիւնը» (1919, գերմաներէն), «Մկրտիչ Պեշիկթաշլեան» (1912, «Արարատ»), «Լեզուի մասին» (1934), «Մանեակ» (ժողովրդական երգերու ժողովածու, 1958) աշխատութիւններու, թարգմանած է Հեգելի «Դասախօսութիւններ գեղագիտութեան մասին» գիրքը (1939), Գյոթեի բանաստեղծութիւններու ընտրանին (1946) եւ այլն:

## Երկեր
* Քանթի իմացաբանութիւնը, աշխատութիւն, Էջմիածին «Արարարտ», 1910-1911:
* Զարգացման գաղափարի վերլուծութիւնը, աշխատութիւն, 1919:
* Մկրտիչ Պեշիկթաշեան, աշխատութիւն, «Արարատ», 1912:
* Լեզուի մասին, աշխատութիւն, 1934:
* Մանեակ, ժողովրդական երգերու ժողովածու, 1958:

## Թարգմանութիւններ
* Հեկելի «Դասախօսութիւններ գեղագիտութեան մասին», 1939:
* Կէօթէի բանաստեղծութիւններու ընտրանին, 1946:

## Գրականութիւն
* Սահակեան Ս., Յակոբ Յարութիւնեան, Երեւան, 1985:
* Ղուկասեան Վ., Յակոբ Յարութիւնեան, Երեւան, 1999:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայական գիտութիւններու մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանի սաներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Հարսանեկան Պալատ

**Հարսանեկան Պալատ**, (Տօնական հանդիսութիւններու պալատ, վրացերէն՝  ქორწინების სახლი), կը գտնուի Թիֆլիս քաղաքին մէջ:

## Պատմութիւն
Շէնքը կառուցուած է Թիֆլիսի մէջ, 1980-1985 թուականներուն, ճարտարապետներ՝ Վիքթոր Ջորբենացիի եւ Վաժա Օրբելացիի նախագծութեամբ, տօնական հանդիսութիւններ անցընելու նպատակով:

Վրաստանի՝ ԽՍՀՄ կազմէն դուրս գալէն ետք, կառոյցը պահանջարկ չունէր եւ քանի մը տարի լքուած վիճակի մէջ կը գտնուէր։ 

2002 թուականին, երբ զայն գնեց գործարար Պատրի Փաթարգացիշվիլին, շէնքը բնակելի դարձաւ եւ ստացաւ նաեւ «Արքատիա» անունը՝ տիրոջ պատուին։ 

2008 թուականին, երբ մահացաւ Փաթարգացիշվիլին, զինք թաղեցին պալատի այգիին մէջ։

## Ճարտապետութիւններ
Հարսանեկան պալատի ճարտարապետական լուծումը յաճախ կը համեմատեն եկեղեցական ճարտարապետութեան հետ: Օրինակ՝ «Citizen K» ամսագրի գլխաւոր խմբագիր՝ Ֆրետերիկ Շոբէնը ըսած է. 

Փորձագէտները կը նշեն Ջորբենացիի եւ Օրբելացիի ոճական լուծումներու նմանութիւնը լը Կորբյուզիէի եւ Նիմէերի մոտեռնիստական եկեղեցիներու ճարտարապետութեան:

Նշուած է նաեւ, որ պալատի կառոյցին մէջ կիրառուած է պիոնիկական ճարտարապետութեան լուծումներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ճարտարապետութիւն
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Հարվի Ուայնսթին

**Հարվի Ուայնսթին** (, ծն. 19 Մարտ 1952, Քուինս, Նիւ Եորք, ԱՄՆ)՝ ամերիկացի ֆիլմարտադրող, Miramax Films ընկերութեան նախկին կառավարման անդամը համահիմնադիրը, նաեւ իր եղբօր՝ Պոպ Ուայսթինին հետ միասին The Weinstein Company համասեփականատէրն է: «Սիրահարուած Շէյքսփիրը» ֆիլմին համար Օսքար մրցանակ ստացած է: Մինչեւ Հոկտեմբեր 2017-սեռական ոտնձգութիւններու մեղադրանքներուն արժանանալը Հոլիվուտի ամէնաազդեցիկ ֆիլմարտադրողներէն եղած է:

2018-ի Մայիսին, Ուայնսթինը ձերբակալուեցաւ եւ մեղադրուեցաւ բռնաբարութեան համար Նիւ Եորքի մէջ. 2020-ի Փետրուարին, ան մեղաւոր գտնուեցաւ հինգ ծանր յանցագործութիւններէն երկուքին մէջ։ Ուայնսթինը դատապարտուեցաւ 23 տարուան բանտարկութեան եւ սկսաւ իր պատիժը կրել։

2021-ի Յուլիս 20-ին, Ուայնսթինը յանձնուեցաւ  Լոս Անճելըս՝ յաջորդող դատավարութեան մը ընթացքին այլ մեղադրանքներու դիմագրաւելու համար, ուր ան մեղաւոր գտնուեցաւ եօթը մեղադրանքներէն երեքին մէջ 2022-ի Դեկտեմբեր 19-ին։ Ուայնսթինը Լոս Անճելըսի դատավարութեան մէջ դատապարտուեցաւ 16 տարուան բանտարկութեան, ուր իր Քալիֆորնիոյ բանտային ժամկէտը պահանջուեցաւ ծառայել Նիւ Եորքի իր պատիժէն առանձին։

2024-ի Ապրիլ 25-ին, Նիւ Եորքի Վերաքննիչ Դատարանը չեղեալ յայտարարեց Նիւ Եորքի բռնաբարութեան մեղադրանքով դատավճիռները՝ ընթացակարգի «ցայտուն սխալներու» պատճառով, հրամայելով նոր վերադատավարութիւն։ Ուայնսթինը մնաց բանտին մէջ Քալիֆորնիոյ դատապարտումի պատճառով։

Վերադատավարութիւնը սկսաւ 2025-ի Ապրիլ 15-ին։ 2025-ի Յունիս 11-ին, Ուայնսթինը մեղաւոր ճանչցուեցաւ խառը դատավճիռով մը։ 2025-ի Յունիս 12-ին, Ուայնթինի դէմ յաւելեալ բռնաբարութեան մեղադրանքով գործ մը դադրեցուեցաւ։

## Կենսագրութիւն
Հարվի Ուայնսթինը ծնած եւ մեծցած է Նիւ Եորքի հրէական ընտանիքին մէջ։ John Bowne High School դպրոցն աւարտելէն ետք ընդունուեցաւ Պաֆալոյի համալսարանը::

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:19 Մարտի ծնունդներ
Վարդան Հացունի

**Վարդան Հացունի**, կամ **Հ. Վարդան Վ. Հացունի** (Վարդան Սոմունճեան, ), հայ բանասէր, ազգագրագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1870 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Պարտիզակ (այժմ Պահչէճիկ) հայաբնակ աւանին մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մէջ, որուն անդամ դարձած է։ Մօտ 40 տարի աշխատած է Մխիթարեաններու Միլանի, Կոստանդնուպոլսոյ, Վենետիկի եւ այլ քաղաքներու վարժարաններուն մէջ որպէս ուսուցիչ եւ տեսուչ։

## Ուսումնասիրութիւններ
Հիմնական աշխատութիւնները նուիրուած են հայ ժողովուրդի հին կենցաղին ու սովորութիւններուն։ 
* Լուսաբանած է հին Հայաստանի երդման առիթները, վայրերը, եղանակները եւ այլն, հետազօտած ուտեստեղէնը, վերլուծած Հայաստանի տարբեր դասերու օգտագործած ճաշատեսակները (անոնց կարգին նաեւ հոգեւոր ճաշատեսակները)։ 
* Քննութեան առած է հայկական տարբեր դրօշակները (քաղաքացիական եւ եկեղեցական), ճշդած՝ Արշակունեաց, Բագրատունեաց, Ռուբինեաններու, տարբեր իշխանական տուներու, զինուորական դրօշներու ձեւերը, գոյները, նշանները եւ այլն։ 
* Ուսումնասիրած է հին Հայաստանի կրթութեան եւ դաստիարակութեան զարգացումը։
* Հանգամանօրէն ուսումնասիրած եւ վերլուծած է աշխարհիկ եւ եկեղեցական հանդերձներու զարգացումը, որ բաժնուած է 11 շրջանի՝ Ուրարտուէն մինչեւ 17-րդ դար։ 
* Անդրադարձած է հայ կնոջ խաղացած պատմական դերին եւ լուսաբանած անոր գործունէութիւնը տարբեր ոլորտներու մէջ։

## Երկեր
* «Ճաշեր եւ խնճոյք հին Հայաստանի մէջ», Վենետիկ, 1912։
* «Դաստիարակութիւնը հին հայոց քով», Վենետիկ, 1923։
* «Պատմութիւն հին հայ տարազին», Վենետիկ, 1924։
* «Կարեւոր խնդիրներ Հայ Եկեղեցւոյ պատմութենէն», Վենետիկ, 1927։
* «Հայ դրօշները պատմութեան մէջ», Վենետիկ, 1930։
* «Երդմունք հին հայոց մէջ», Վենետիկ, 1932։
* «Ուղղագրութիւն եւ առոգանութիւն», Վենետիկ, 1933։
* «Հայուհին պատմութեան առջեւ», Վենետիկ, 1936։
*«Պատմութիւն հայոց աղօթամատոյցին», Վենետիկ, 1965։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:10 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Հաւանա

**Հաւանան** () Քուպայի մայրաքաղաքն է, կը հանդիսանայ երկրի քաղաքական, մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնը։

Առաջին անգամ յիշատակուած է 1515 թուականին, զայն հիմնադրած են սպանացիները: Բաժնուած է 15 համայնքներու, մակերեսը կը կազմէ 726,75&nbsp; մ², բնակչութիւնը ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն՝ 2 135 498&nbsp; մարդ եղած է։ Ծովու մակերեսէն միջին բարձրութիւնը ցած է՝ մօտ 60 մ.։

## Անուանում
Հիմնադրած է սպանացի կոնկիստադոր Տիեգօ Վելասկեսը 1515 թուականին Քուպա կղզիի հարաւային ափին։ Կոչուած է Սան Կրիստոբալ՝ ի պատիւ Քրիստափոր Գոլումպոսի։ Սակայն 1519 թուականին քաղաքը փոխադրուած է կղզիի հիւսիսարեւմտեան ափ եւ նոր տեղը սկսած է կոչուիլ Սան Կրիստոբալ տե լա Հաւանա («Սուրբ Քրիստափոր Հաւանացի»), բայց այդ անունը չպահպանուեցաւ․ անկէ մնաց միայն վերջին մասը (իսպ.՝ La Habana), ինչպէս պատահած է այն ժամանակուայ սպանական եւ փորթուկալական շատ այլ անուանումներու հետ։

Կ'Ենթադրեն, որ Հաւանա բառն առաջացած է Sabana ― «սաւաննա», այսինքն՝ «բարձրախոտային տափաստան» ժողովրդական աշխարհագրական թերմինէն, քանի որ կղզիի արեւելեան լեռնային շրջաններու բնակիչները անոր արեւմտեան դաշտային մասը կ'անուանէին Սաւաննա։

«Սաւաննայի» հնչիւնափոխումը «Հաւանա»-ի միանգամայն հնարաւոր է ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հավանան CubaWorld կայքում 

Ստորոգութիւն:Քուպայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Հաւիկ (անձնանուն)

**Հաւիկ**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *հաւիկ*՝ «թռչնակ» բառէն։ Յիշատակուած է մէկ անգամ՝ 13-րդ դարուն։

## Գործածութիւններ
* Հաւիկ, ձեռնաւոր էր Գեշմարդ ամիրային մօտ, որուն հետ 1288 թուականին վերցուցած են Օշականի եւ այլ տեղերու հարկերը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Հաւով ասիական աղցան

350px|մինի|աջից
**Հաւով ասիական աղցան** (անգլերէն՝ Chinese chicken salad), հաւու միսով աղցան, համեմուած եւ յարդարուած ըստ չինական խոհարարական բաղադրիչներու եւ արհեստագիտութեան։ Այն տարածուած է Միացեալ Նահանգներու տարբեր քաղաքներուն մէջ։

## Բաղադրութիւն
Պատրաստութեան համար անհրաժեշտ են՝ կարմիր սոխ՝ բարակ շերտերու վերածուած, սխտոր` մանրուած, թարմ կոճապղպեղ (ճինճըր), շաքար, բրինձի ճերմակ քացախ, կծու ձէթ, սոյա թացան, աղ (ըստ փափաքի), հաւու կուրծք` կիսուած, վարունգ` կեղւուած, կուտերը հանուած եւ լուցկիի ցպիկի նման բարակ կտրուած, կարմիր պղպեղ` առանց կուտի եւ ցպիկի նման բարակ կտրուած, լուբիայի ծիլեր, խոշոր մանրուած կարմիր կաղամբ, մանրուած թարմ քըզպարա, մանրուած եւ խարկուած պիստակ։

## Պատրաստութիւն
Փոքր խորունկ ամանի մը մէջ միասին խառնել սոխը, սխտորը, կոճապղպեղը եւ շաքարը: Աւելցնել քացախը, պիստակի իւղը, կծու ձէթը եւ սոյա թացանը եւ լաւ մը խառնել, մինչեւ որ լուծուին: Համեմել աղով`ըստ փափաքի եւ մէկդի ձգել:

Ջուր եւ աղ լեցնել՝ ամանի (քասըրոլ) մը մէջ եւ եռացնել: Աւելցնել հաւու կուրծքը, թեթեւցնել կրակը եւ հանդարտօրէն եփել 15 վայրկեան: Մակերեսէն վերցնել փրփուրը, մարել կրակը, գոցել կափարիչը եւ մէկդի ձգել 15 վայրկեան:

Հաւու կուրծքը ձգել, որ պաղի, ապա հանել մորթը եւ ոսկորը: Երիզանման կտրել հաւու միսը եւ զետեղել աղցանի ամանին մէջ: Աւելցնել վարունգը, պղպեղը, լուբիայի ծիլերը, վրան տարածել համեմունքը (թացան) եւ խառնել ու դնել մանրուած կաղամբին վրայ: Ցանել քըզպարան եւ պիստակը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աղցաններ
Ստորոգութիւն:Ասիական աղցաններ
Հայրապետովեան թատրոն

**Հայրապետովեան թատրոն** (), նախկին թատրոն Նոր Նախիջեւանի մէջ (այժմ` Դոնի Ռոստովի Պրոլետարսկի շրջանի կազմին մէջ)։ Գտնուած է Բոլշաեա Սադովաիա փողոցի եւ Նիքոլաեւեան նրբանցքի (այժմ` Սեմաշկոյի նրբանցք) խաչմերուկին մէջ։ Շէնքը գոյատեւած է 1862-1896 թուականներուն։

## Պատմութիւն
1862-ի աշնան քաղաքագլխու նախաձեռնութեամբ տեղի մեծահարուստ բնակիչներ Կ. Մ. Հայրապետովը, Ի. Ի. Գրիբանովը եւ Մ. Բ. Դրաշկովիչը կազմակերպեցին թատերական տնօրէնութիւն` քաղաքին մէջ թատերական թատրոնի շինարարութիւն կազմակերպելու նպատակով։ Թատրոնի շէնքի շինարարութիւնը տեւած է մէկ տարի։ Շէնքը կառուցուած է Կարապետ Հայրապետովի եւ Մարք Դրաշկովիչի միջոցներով` քաղաքի կողմէն դրամական օժանդակութեան ծրագիրով։ Նախարարութիւնը մերժած էր դրամական օժանդակութիւն տրամադրել մասնաւոր անձերու, սակայն Հայրապետովն ու Դրաշկովիչը դատական հարց ներկայացուցած էին եւ շահած էին գործը։

Հայրապետովեան թատրոնը բացուած է 23 Յունիս 1863-ին։ Նոյն թուականին այնտեղ հանդէս եկած է ռուս դերասան Միքայէլ Շչեպկինը։

1882-ին վաճառական, Ռոստովի ծխախոտի գործարանի սեփականատէր Վ. Ի. Ասմոլովը քաղաքին առաջին քարէ թատրոնը կառուցեց, որ դարձաւ Հայրապետովեանի մրցակից թատրոն։ Հայրապետովեան թատրոնի սեփականատէրերը կը կարծէին, թէ իրենք քաղաքային իշխանութեան հետ կնքած են այնպիսի պայմանագիր, ըստ որուն` Ռոստովի մէջ ոչ ոք իրաւունք ունէր կառուցելու այլ թատրոն։ Ռոստովի ղեկավարութիւնը փոխհամաձայնութեան ենթարկուեցաւ եւ նոր թատրոնը Ասմոլովի համերգային դահլիճ անուանուեցաւ։ 19 Հոկտեմբեր 1883-ին կայացաւ Ասմոլովեան թատրոնի բացումը եւ հանդիսատեսը լքեց Հայրապետովեան թատրոնը։ Անոր փայտէ շէնքը կանգուն մնաց մինչեւ 1896, որմէ ետք քանդուեցաւ։

1897-ին, նախկին թատրոնի տեղը, անուանի ճարտարապետ Ալեքսանդր Պոմերանցեւի նախագիծով Քաղաքային տումայի շէնքի շինարարութիւնը սկսաւ։

## Ճարտարապետութիւն
1862-ին բացուած Հայրապետովեան թատրոնը ցած փայտէ գերանաշէն շէնքի մը մէջ կը գտնուէր։ Հանդիսասրահին մէջ բազկաթոռները 22 շարք էին, թատերայարկի երկու օթեակ եւ երեք պատշգամբ։

Հանդիսականները նեղ միջանցքէն պարտեր կը մտնէին։ Քամին արտաքին դուռէն դէպի դահլիճ կը փչէր։ Մուտքի երկու կողմերուն երկու նեղ միջանցք էր, որոնց միջոցով դժուարութեամբ կարող էին անցնիլ 4 հոգի, օթեակներէն դուռերը դուրս կու գային դէպի միջանցք, իսկ միջանցքէն ելքեր կային դէպի կանանց նախասրահ, պահարան եւ բաղնիք։ Թատրոնը կը լուսաւորուէր լամբերով։

Դէպի պատշգամ կը տանէր երկու շրջադարձով սանդուխը փողոցէն, շէնքի ձախ կողմին մէջ։ Պատշգամը կար նստարաններու 4 շարքեր։ Պատշգամի նստատեղերը համարակալուած չէին։ Այնտեղ կարող էր տեղաւորուիլ 420 մարդ։ Բեմը փոքր էր եւ անյարմար։ Բեմի յետնամասին մէջ կար երկու շարք յարդարասենեակ, որոնց հնարաւոր էր հասնիլ նեղ անցումներով։ Դէպի բեմակողմ ելքը կ'անցնէր սենեակով։ Թատրոնի շէնքի յետնամասին մէջ կար եւս մէկ ելք, որմէ հազուադէպ կ'օգտուէին։

Նուագախումբի համար նախատեսուած հատուածին մէջ կարող էր տեղաւորուիլ մինչեւ 15 երաժիշտ։

## Գրականութիւն
* Сидоров В. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону. Т.5.- Ростов-на-Дону, 1999.

## Աղբիւրներ
* Հայրապետովյան թատրոն 
* Հայրապետովյան թատրոն

Ստորոգութիւն:Դոնի Ռոստովի թատրոններ
Հելլենականութեան Դարաշրջան

**Հելլենիզմ** կամ **Յունականութիւն**, Մերձաւոր ու Միջին Արեւելքի երկիրներու պատմութեան մէջ իւրայատուկ ժամանակաշրջան  (Ք.Ա. 4-րդ - Ք.Ա. 1- ին դարերուն):  Սկզբնաւորուած է Ալեքսանտր Մակեդոնացիի նուաճումներէն ետք, սկսած է գերակայել յունական մշակոյթն ու լեզուն:  
[մինի|Հելլենիստական դարաշրջանի եւ ոճի [Գառնիի Հեթանոսական Տաճար|Գառնիի հեթանոսական տաճարը Հայաստանի մէջ:]]

## Եզրոյթի Պատմութիւնը
«Հելլենիզմ» եզրը գիտական շրջանառութեան մէջ դրած է գերմանացի պատմաբան Ճոհան Տրոյսեն (*Johann Gustav Droysen*,1808-1884)` անոր տակ հասկնալով «Յունական պետականութեան եւ կրթութեան տարածումը» արեւելեան ժողովուրդներու մէջ, անտեսելով Հելլենիզմի հասարակական եւ տնտեսական էութիւնը: Այնուհետեւ Հելլենիզմը մեկնաբանուած է իբրեւ միայն մշակութային  (Իւ. Կերստ),  քաղաքական  (Վ. Դառն) կամ տնտեսական  (Մ. Ռոսդովցեւ) ազդեցութիւն: Հելլենիզմը բնորոշուած է նաեւ իբրեւ պատմական որոշակի ժամանակաշրջան մը՝ պայմանաւորուած յունական եւ տեղական հասարակական եւ տնտեսական, քաղաքական, մշակութային տարրերու ու սովորոյթներու փոխազդեցութեամբ  (ԱՅ. Ռանովիչ եւ ուրիշներ):  Հելլենիզմի ժամանակաշրջանին աւարտը ընդունուած է իբրեւ Ք.Ա. 30-ը, երբ Հռոմ նուաճած է հելլենիստական վերջին պետութիւնը՝ Պտղոմէոսեան Եգիպտոսը, թէեւ Հելլենիզմին բնորոշ երեւոյթները շարունակած են գոյատեւել:

## Հելլենիզմը Մեծ Հայքի Մէջ
Մեծ Հայքը սկիզբէն ընդգրկուած է հելլենիստական աշխարհի ոլորտին մէջ: Զարգացած են երկիրին տնտեսութիւնը, քաղաքական կեանքը, քաղաքաշինութիւնը եւ հելլենիստական մշակոյթը: Արտաշէսեան արքայատան օրով  (Ք.Ա. 2-1 դարերուն) Մեծ Հայքը դարձած է հելլենիստական մեծ տէրութիւն: Ինչպէս մնացեալ ազգերու, այնպէս ալ հայերու շրջանին մէջ անիկա մեծ զարգացում ունեցած է, դժբախտաբար, մեզի հասած է ժամանակի շինութիւններէն միայն Գառնիի հեթանոսական տաճարը:

## Տե՛ս նաեւ
*Փիլիսոփայութիւնը Հայաստանի Մէջ
Հելսինքի

**Հելսինքի** () Ֆինլանտայի մայրաքաղաքը, նաւահանգիստ Պալթիք ծովու Ֆիննական ծոցի ափին։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Հիմնուած է 1550-ին Վանթանիոք գետի գետաբերանին՝ Շուէտի թագաւոր Կուսթաւ Վազայի հրամանով։ 1641-ին փոխադրուած է 5&nbsp;քմ աւելի հարաւ՝ դէպի Էսթնես թերակղզիի ծայրը։ Քաղաքը շուէտերէն կը կոչուի Հելսինքֆորս (Helsingfors). անուանումը յառաջացած է *հելսինքներ* ցեղանունէն եւ շուէտերէն fors «ջրվէժ» բառէն (սկզբնապէս քաղաքը հիմնադրուած է ջրվէժի մօտ)։ 1812-էն եղած է ֆինլանտական մեծ իշխանութեան (Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ) մայրաքաղաքը։ 1917-ի Դեկտեմբերէն Ֆինլանտական հանրապետութեան մայրաքաղաքն է։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ‎
Հեծեծմունք (Պետրոս Դուրեան)

**Հեծեծմունք**, Պետրոս Դուրեանի գլխաւոր ողբերգութիւնը՝ իր հիւանդութիւնը, զինք տառապեցուցած է նաեւ իրմէ դուրս, իրմէ առաջ հարուածելով իր մտերիմ մէկ բարեկամը՝ Վարդան Լութֆեանը, իրեն պէս զգայուն, բանաստեղծ հոգի մը։

Պետրոս Դուրեան հոս կը խօսի իր մահացած բարեկամին մասին՝ այնքան պարզ ու բնական, կարծես ան իր քովը ըլլար եւ ոգեկոչելէ ետք իրենց միասին ապրած պահերը: Ապա՝ անոր մահն ու իր ցաւը, բանաստեղծը՝ անգամ մը եւս, իր հարցականները կ'ըսէ հանդերձեալ կեանքի մասին։

Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն
Հեքթոր Պէլլերին

**Հեկտոր Պէլլերին** Մօրունօն (ծնած է Մարտ 19, 1995թ․) սպանացի ֆութպոլիստ է, որ կը խաղայ Լոնտոնի Արսենալի կազմին մէջ, որպէս աջ պաշտպան։ Վարձավճարով նաեւ հանդես եկած է Ուատֆորդտի եւ Սպանիայի մինչեւ 16 եւ 21 տարեկաններու հաւաքականներուն մէջ։

## Ակումբային ասպարէզ
Ծնած է Պարսելոնայի մէջ։ Ան իր ասպարէզին մէջ սկսած է Պարսելոնայի երիտասարդական խումբերուն մէջ։

2011 թուականի ամրան կը տեղափոխուի Արսենալ եւ 2013 թուականին կը կապէ իր առաջին պաշտօնական պայմանագիրը։ Արսենալի կազմին մէջ իր առաջին խաղը Պելլերինը նշած է 2013 թուականի Սեպտեմբերի 25-ին Ուեսթ Պրոմուիչի հետ գաւաթային խաղին մէջ, խաղի 95-րդ վայրկեանին փոխարինելով հայրենակիցին՝ Միքել Արդեդային։ Երկու ամիս ետք վարձավճարով կը տեղափոխուի Չեմբիոնշիբ՝ Ուատֆորտ։ Ութ օր անց Յովիլ Թաուն ֆութպոլային ակումբի հետ խաղին մէջ կը նշէ իր առաջին խաղը։ Մինչ մրցաշրջանի աւարտը հանդես կու գայ Ուատֆորտի մէջ եւ 2014 թուականի Փետրուարին անոր նորէն կը հրաւիրեն Արսենալի առաջին խումբ։
[thumb|250x250px|Պէլլերինը կը տիրէ գնդակին [Լեսթեր Սիթիի հետ խաղին մէջ 2015-ի փետրուարին]]
Մաթիօ Տեբիւշիի, Գալում Չեմպերսի եւ Նաչօ Մոնրիալի վնասուածքներու շնորհիւ, Պէլլերինը 2014-ի Սեպտեմբեր 16-ին իր առաջին խաղը կը խաղայ Չեմբիոններու լիգային մէջ, Տորտմունտի Պորուսիայէն կրած 2-0 հաշիւով պարտութեան ժամանակ։ Արսենալի կազմին մէջ առաջին կոլը խփած է 2015-ի Փետրուար 1-ին Ասթոն Վիլայի հետ կայացած (5-0) մրցավէճին մէջ, իսկ երկրորդը Ապրիլի 4-ին Լիվրբուլի դէմ կայացած մրցավէճին մէջ (4-1): Այդ խաղին Պէլթերինը նաեւ սեփական տուգանայինին մէջ խախտեց կանոնները՝ Ռահիմ Սդեռլինկի նկատմամբ եւ իր խումբի գլխուն բերաւ 11-մեթրանոց։ Պէլլերինը Արսենալի հիմնական կազմին մէջ էր նոյն տարուայ Մայիսի 30-ին Ուեմպլիի մէջ կայացած Անգլիայի գաւաթի եզրափակիչի ժամանակ (4-0)՝ օգնելով իր խումբին մէջ անցնիլ չորս հանդիպում։ Պէլլերինը մրցաշրջանի աւարտէն ետք Արսենալի հետ կնքած է երկարաժամկէտ պայմանագիր։ 2015/16 մրցաշրջանի առաջին խաղին, սկզբունքային մրցակից՝ Չելսիի հետ կայացած Անգլիայի Սուբըրգաւաթի ժամանակ (1-0) Պէլլերինը նուաճած է իր երկրորդ գաւաթը (Բիթեր Չեխի առաջին խաղը Չելսիի դէմ):
## Միջազգային ասպարէզ
2013 թուականի Եւրոպայի մինչեւ 19 տարեկաններու առաջնութեան մէջ Պէլլերինն իր խումբին հետ կը հասնի մինչեւ կիսաեզրափակիչ։ Իր առաջին խաղը խաղցած է մինչեւ 21 տարեկաններու հաւաքականին մէջ Ալպերտ Սելատեսի օրով, 2015 թուականի Մարտի 30-ին՝Պելառուսի հաւաքականի դէմ կայացած ընկերական խաղին մէջ (4-0), խաղալով 90 վայրկեան։
## Խաղին ոճը
Պէլլերինը յայտնի է իր կայծակնային արագութեամբ։ Ան 2014/15 մրցաշրջանին գերազանցեց Թէօ Ուելքոթի 40 մեթր տարածութեան մրցանիշը։
## ՎիճակագրութԻւն

### Ակումբային

## Մեջբերումներ

## Ծանօթագրութիւններ
Հայ Եկեղեցւոյ Համալսարանական Ուսանողներու Միութիւն

**Հայ Եկեղեցւոյ Համալսարանական Ուսանողներու Միութիւնը** (ՀԵՀՈՄ) հիմնուած է 1963-ին։ ՀԵՀՈՄ-ին կ'անդամակցին Լիբանանի համալսարաններու եւ այլ կրթական բարձրագոյն հաստատութիւններու ուսանողներն ու շրջանաւարտները։

ՀԵՀՈՄ-ի անդամական ընդհանուր ժողովը կ'ընտրէ 5 կամ 7 հոգիներէ բաղկացած յանձնախումբ մը, որ կը կազմակերպէ միութեան գործունէութիւնը եւ կը մշակէ տարեկան ծրագիրները։
 
Համալսարանական ուսանողներ փորձառական շրջանի մը համար իբր օժանդակ անդամներ կը մասնակցին ՀԵՀՈՄ-ի գործունէութիւններուն եւ ապա կը դառնան լիիրաւ անդամ։ Անդամները իրենց գործունէութիւնը խորհրդանշող տարեկան անդամավճար կու տան։

Յանձնախումբին կողքին, հոգեւոր խորհրդատու մը կը նշանակուի Վեհափառ Հայրապետին կողմէ, որ կը հսկէ եւ կը համադրէ միութեան գործունէութիւնը։

Հանդիպումներն ու ձեռնարկները տեղի կ'ունենան շաբաթական դրութեամբ եւ կ'ընդգրկեն դասախօսութիւններ, կլոր սեղաններ, համագումարներ, այցելութիւններ ու ընկերային հաւաքներ։ ՀԵՀՈՄ-ի անդամները իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն միջ-եկեղեցական երիտասարդական գործունէութեանց, ինչպէս նաեւ եկեղեցւոյ ու համայնքի կեանքին առընչուած ձեռնարկներուն։
 
Եռամսեայ դրութեամբ ՀԵՀՈՄ լոյս կ'ընծայէ «Տեղեկատու»ն, որ կը պարունակէ համառօտ յօդուածներ, զեկոյցներ եւ տեղեկագիրներ։

Տեղական, շրջանային եւ համաշխարհային մակարդակներու վրայ ՀԵՀՈՄ-ը սերտօրէն կը գործակցի կրօնական-երիտասարդական շարժումներու հետ։Միութիւնը կ'աշխատակցի Համաշխարհային Քրիստոնեայ Ուսանողներու Միութեան (WSCF), Syndesmos-ի, Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի (WCC) եւ Միջին Արեւելքի Եկեղեցիներու Խորհուրդի (ՄԱԵԽ) երիտասարդական բաժանմունքներուն հետ։

## Տե՛ս նաեւ
*Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն
*Արամ Ա. Կաթողիկոս
*Մուշեղ Ս. Արք. Մարտիրոսեան
*Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Թանգարան

## Աղբիւրներ
*Հայ Եկեղեցի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն, Անթիլիաս - Լիբանան:

Ստորոգութիւն:Կրօն
Հեղնար (անձնանուն)

**Հեղնար**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն ժողովրդական եղնար՝ «էգ եղնիկ» բառէն։ Յիշատակուած է 1653-ին թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ։ 1701 թուականին յիշատակուած է Եղինար ձեւով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Հեթում Պատմիչ

**Հեթում Պատմիչ** ()**,** 13-14-րդ դարերու Կիլիկեան Հայաստանի պատմագիր, պետական գործիչ։ Հեթումեաններու տոհմէն։ 1294-1305-ին՝ հայոց սպարապետ։ Շարք մը յաղթական ճակատամարտեր  մղած է դրացի իսլամական իշխանութիւններուն (մանաւանդ Եգիպտոսի սուլթանութեան) դէմ։ 1305-ին սպարապետութիւնը յանձնած է իր որդի Օշինին, ընդունած է կաթոլիկութիւնը եւ մեկնած է Կիպրոս՝ կրօնաւորելու։ 1307-ին, Կղեմես V պապի յանձնարարութեամբ, գրած է թաթար-մոնկոլներու պատմութիւնը, որ արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը պարունակէ միջնադարեան Արեւելքի, Հայաստանի, Կովկասի ու դրացի երկիրներու մասին։ Միջնադարեան ֆրանսերէնով գրած անոր երկը վերածուած  է լատիներէնի, ապագային թարգմանուած է ֆրանսերէն, իտալերէն, անգլերէն, Dutch հոլանտերէն եւ այլն։ 1842-ին Մկրտիչ Աւգերեանը լատիներէնէ գրաբար  թարգմանած է Հեթումի երկը՝ ատոր միանալով Հեթումի անունով յայտնի ժամանակագրութիւնը, որ կ'ընդգրկէ  կարեւոր տեղեկութիւններ Հայաստանի եւ ասիական ու Եւրոպական  շարք մը պետութիւններու 1096-1307-ի պատմութիւնէն։

## Գրականութիւն
* Ալիշան Ղ., Հայապատում, Վնտ., 1901։ 
* Абгарян Г.В., Архетип "Татарской хроники" Гетума, использованный “Любексой хронике” Детмара, ՊԲՀ, 1978, № 1

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ