Մարաթոն Էանդիտա

մինի|Ատիկէի հին քաղաքները
**Մարաթոն Էանդիտա** կամ Մարաթոնաս, Մարաթոնիա (յուն․՝ Μαραθώνας Αιαντίδας, հին յուն․՝ Μαραθών)․ Ատիկէ, Յունաստան։ Հնադարեան բնակավայր-քաղաք եւ Էանդիտայի քաղաքապետութիւն (հին Ատիկէի շրջան եւ հին Աթէնքի տոհմացեղախումբերէն՝ ֆիլի/ֆիլես *φυλή/φυλές*)։ Հռչակ կ՛ունենայ երբ Աթենացիներն ու Փլաթէեսները Ք․Ա․ Օգոստոս-Սեպտեմբեր 490-ին Մարաթոնի ճակատամարտին ընթացքին պարսիկներուն կը յաղթեն, ինչպէս նաեւ երբ Ֆիտիփիտիս (Ք․Ա․ 6-րդ դար) միօրեայ առասպելական վազքովը կը ներշնչէ համանուն մրցումը՝ Մարաթոնի վազքը։

## Անուանում
Անունին համար կան հետեւեալ տարբերակները․-

* Յառաջ եկած է առասպելական հերոս Մարաթոն կամ Մարաթօ։ Ըստ Փաֆսանիասին, զաւակն ու թոռն էր Էփոփէա Սիքիոնացիին (Սիքիոնա՝ հին Կորնթոսի արեւմտեան մասին կառուցուած հին քաղաք) եւ կամ Փոսիտոնաս աստուծոյ ծոռը։ Մարաթոս Ատիկէ կ՛ապաստանի հօրը խստութեան պատճառով։ Ըստ Փլութարհոսին, Մարաթոնն էր որ Տիոսքուրիներուն կ՛առաջնորդէ Ատիկէ, որպէսզի ազատագրեն իրենց փոքրիկ քոյրը՝ Գեղեցիկ Հելենը, զոր Թիսէաս Փիրիթոոս բարեկամին հետ առեւանգած էին։
* Մարաթօ բոյսին անունէն ու շրջանը տարածուած էր։

## Հին քաղաքին վայրը
Մարաթոն Էանդիտա կը գտնուի Փենտելի եւ Փարնիթա լեռներուն միջեւ, Աթէնքէն 40 քլ․ հիւսիս-արեւելք, Ատիկէի արեւելեան ծովափներուն։

## Պատմական ակնարկ

### Թեթրափոլիս
Մարաթոն Էանդիտա Փրովալինթոս, Ինոի եւ Թրիքորիթոս քաղաքներուն հետ Ատիկէի Թեթրափոլիս կը կազմէին (թեթրափոլիս=չորս քաղաք)։ Ինոի, Թրիքորիթոս եւ Մարաթոն կը պատկանէին Էանդիտա տոհմացեղախումբին։ Իսկ ասոնցմէ Մարաթոն կը սեպուէր «սաֆոս» *σαφώς*, այսինքն՝ ամենակարեւորը։ Առասպելը կը պատմէ թէ Թեթրափոլիսի հիմնադիրը Ատիկէի առասպելական Քեքրոփաս թագաւորն է (Ք․Ա․ 3000)։ Հետագային, Թիսէաս զայն Աթէնքին կը միացնէ։

### Հին Խորհրդարանի կազմին մէջ
Մարաթոն, իբրեւ «Էանդիտա ֆիլիս»ի մաս, հին 500-անդամեայ Խորհրդարանի առաջին (Ք․Ա․ 508 - Ք․Ա․ 307/306) եւ երկրորդ (Ք․Ա․ 307/306 - Ք․Ա․ 224/223) շրջաններուն 10 անդամներով կը մասնցակէր։ Երրորդ շրջանին (Ք․Ա․ 224/223 - Ք․Ա․ 201/200)՝ 600-անդամեայ խորհրդարանին մէջ 13 անդամներով։ Չորրորդ (Ք․Ա․ 201/200 - Ք․Ա․ 126/127) եւ հինգերորդ (Ք․Ա․ 126/127 - Գ․րդ դար) շրջաններուն անծանօթ է մասնակցողներուն թիւը։  
մինի|Փաֆսիմահիի դամբանին սիւնը․ ան կողմնացոյց կը բռնէ եւ աջին՝ Թերափենիտա։ Ք․Ա․ 375-350, գտնուած է Մարաթոն

### Մարաթոնի բնակիչները
Մարաթոնի բնակիչը Մարաթոնիոս կը կոչուէր։ Քաղաքի կառուցման մասին յստակ թուական չկայ։ Սակայն Հոմերոսին Ոդիսականին մէջ բնակավայրին մասին նշումներ կան։

### Մարաթոնի ճակատամարտը
Ք․Ա․ 490-ին, Մարաթոնի դաշտին մէջ պարսիկներուն Յունաստան առաջին արշաւանքի ընթացքին, տեղի կ՛ունենայ նշանաւոր Մարաթոնի ճակատամարտը։

## Հնաբանական պեղումներ
Հնաբանական պեղումներէն յայտնաբերուած են․- 

* Նախայունական գերեզմանատուն,
* Մարաթոնի ճակատամարտին ընթացքին Փլաթէեսներուն (Աթենացիներուն դաշնակիցներ) թումբը,
* Մարաթոնացի զինեալներուն թումբը,
* «Սորոս», աթենացիներուն թումբը,
* Մարաթոնացի պատանին Ք․Ա․ 340-330,
* Տիոնիսոս աստուծոյ նուիրուած երկու տաճարներ,
* Միջին Պղնձադարի ժամանակաշրջանի գերեզմանատուն։

Յայտնաբերուած հնաբանական իրերը կը հիւրասիրուին Մարաթոնայի Հնաբանական եւ Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարաններուն մէջ։

           

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ատիկէի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին յունական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր