open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պարսելոնայի Համալսարան

**Պարսելոնայի համալսարան** (քաթ.՝ Universitat de Barcelona), բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն Սպանիոյ Քաթալոնիա երկրամասի Պարսելոնա քաղաքին մէջ։ Աւելի քան 63 հազար ուսանող ունեցող այս բուհը ըստ միջազգային հետազօտութիւններու՝ կը համարուի աշխարհի 156-րդ ամէնավարկանշային համալսարանը՝ ըստ կրթական համակարգի որակական ցուցանիշներու։ Այս ցուցանիշով Պարսելոնայի համալսարանը կը համարուի նաեւ Սպանիոյ լաւագոյն բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնը։

Պարսելոնայի համալսարանը հիմնադրուած է 1450-ին եւ կը համարուի Սպանիոյ հնագոյն ուսումնական հաստատութիւններէն մէկը։ Կարգախօսն է՝ *«Ազատութիւնը ամէն ինչ լոյսով կը լուայ»։*

## Ընդհանուր ակնարկ
Պարսելոնայի համալսարանը Սպանիոյ համալսարանական հետազօտութիւններու հիմնական կեդրոնն է, որ կը համապատասխանէ բոլոր եւրոպական չափանիշներուն՝ թէ՛ գիտահետազօտական ծրագրերու քանակով եւ թէ անոնց ձեռքբերումներու գերազանցութեամբ։ Ըստ 2011-ի հաշուետուութեան՝ Պարսելոնայի համալսարանը Սպանիոյ առաջատար բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնն է, որ 2006-2010-ներուն հրապարակած է ընդհանուր հաշուով 15 290 թերթ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ մասնագիտական հրատարակութիւններ։ Պարսելոնայի համալսարանին մէջ կ'աշխատին 5000 լրացուցիչ հետազօտողներ, տեխնիկներ եւ հետազօտական ​​օգնականներ, որոնք տեղաբաշխուած են համալսարանի 243 հետազօտական ​​խումբերուն մէջ։ Վերջիններուս գործունէութիւնը կ'աջակցի Քաթալոնիայի կառավարութիւնը:

Պարսելոնայի համալսարանը 2010-ին արժանացած է շուրջ 175 ազգային եւ 17 եւրոպական դրամաշնորհներու եւ մասնակցութիւն ունեցած՝ շուրջ 500 հետազօտական նախագիծերու։ Միայն առեւտուրի ոլորտի հետազօտութիւններու համար ծախսուած է շուրջ 70 միլիոն եւրօ։ Այդ խումբերու գործունէութիւնը կը վերահսկուի Պարսելոնայի համալսարանի հետազօտական կեդրոններու եւ ուսումնարաններու կողմէ, որոնք կը համագործակցին Սպանիոյ եւ արտասահմանի միւս առաջատար հաստատութիւններուն հետ։

Պարսելոնայի համալսարանը ունի երեք խոշոր հետազօտական հիմնադրամներ՝ Պարսելոնայի գիտական պարկի հիմնադրամը, որ իր մէջ կը ներառէ նաեւ կենսաբժշկական հետազօտութիւններու ուսումնարանը, պիոմեթիկ հետազօտութիւններու ուսումնարանը եւ պիպերթիկ հետազօտութիւններու կեդրոնը։

Պարսելոնայի համալսարանը կ'անդամակցի Քոյիմպրեան խումբին, Եւրոպական համալսարաններու ընկերակցութեան, Միջերկրածովեան համալսարաններու միութեան, միջազգային համալսարանական հետազօտութիւններու ցանցին եւ Վիվէս ցանցին։ Հիմնադրուած ըլլալով 3 Նոյեմբեր 1450-ին՝ ԲՀ-ը կը համարուի հինգերորդ հնագոյն համալսարանը Սպանիոյ մէջ եւ հնագոյններէն մէկը աշխարհի մէջ։

## Կառուցուածք
Պարսելոնայի համալսարանը կազմուած է 18 ճիւղերէ եւ երկու առանձին համալսարանական դպրոցներէ։ Ստորեւ ներկայացուած է ցանկը․

* Ճիւղեր 
** Կենսաբանութեան ճիւղ
** Քիմիայի ճիւղ
** Երկրագիտութեան ճիւղ
** Տնտեսագիտութեան ճիւղ
** Կրթութեան կազմակերպման ճիւղ
** Գեղարուեստի ճիւղ
** Աշխարհագրութեան եւ պատմութեան ճիւղ
** Իրաւագիտութեան ճիւղ
** Համակարգչային գիտութիւններու եւ ծրագրաւորման ճիւղ
** Մաթեմատիկայի ճիւղ
** Բժշկագիտութեան ճիւղ
** Դեղագործութեան եւ սնունդի անվտանգութեան ճիւղ 
** Բանասիրութեան ճիւղ
** Փիլիսոփայութեան ճիւղ
** Ֆիզիքայի ճիւղ
** Հոգեբանութեան ճիւղ
* Համալսարանական դպրոցներ
** Կրթական գիտութիւններու դպրոց
** Դոկտորական դպրոց

## Գրադարան
Համալսարանի գրադարանային հաւաքածոն կը կազմէ շուրջ 2,000,000 գիրք։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական կայք
Պարսելոնայի Հայերը

**Պարսելոնայի հայերը** կամ Պարսելոնահայերը (կաթ.՝Els armenis de Barcelona, սպ.՝Los armenios de Barcelona), Կատալոնայի մայրաքաղաք Պարսելոնայի եւ անոր մերձակայքին բնակող հայերը։

## Պատմութիւն
Քաթալոնիոյ եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւնները սկիզբ առած են Կիլիկիոյ արքայ Լեւոն Զ.-ի կնոջ, Կոնստանցա Սիցիլիացիի ժամանակներէն։

## Ներկայ Վիճակ
Պարսելոնահայ համայնքը այժմ կը գտնուի հասարակամշակութային կազմաւորման շրջանին մէջ։ Վերջին 10 տարուան ընթացքին մեծ արտագաղթ տեղի ունեցած է Հայաստանէն Եւրոպայի այլ երկրներ եւ, ըստ որոշ գնահատումներու, այժմ քաթալոնիոյ մէջ կը բնակի մօտաւորապէս 2200 հայ ընտանիք (15.000 մարդ), որոնց մեծամասնութիւնը՝ Պարսելոնայի մէջ։
## Տե՛ս նաեւ
* Պարսելոնայի հայկական մշակութային կեդրոն 
* սպանիահայկական կայք 

Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի հայերը
Ստորոգութիւն:Հայեր
Խաչիկ Պարտիզպանեան

**Պարտիզպանեան Խաչիկ** (Խաչատուր), բժիշկ, հանրային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, ստաղած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատուած։

1915 թուականի Ապ­րի­լ 11(24)-ին, ի թիւս 235 անուանի հայ մտաւորականներու, ձերբակալվուած է եւ բանտարկուած՝ Կոնստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ։ 1915 թուականի Ապ­րի­լ 12-ին, ձերբակալուածներու հետ, շոգեկառքով տեղափոխուած է Այաշ աւանի, ծայրմասի բլուրին վրայ գտնուող, Սարը Գըշլա հին զօրանոց-բանտը եւ մի քանի ամիս այնտեղ մնացած։ Այնուհետեւ անոնց, իր կարգին՝ Խաչիկին, խումբ-խումբ ուղարկած են Անատոլիոյ խորքերն ու Անգարայի մօտ գազանաբար սպանած։

## Գրականութիւն
* Պալաքեան Գրիգորիս, Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։ 
* Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։ 
* Պալաքյան Գրիգորիս, Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։ 
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։ 
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Շուշան Պարտիզպանեան

**Շուշան Պարտիզպանեան**, ծնած է Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս։ Իր ուսումը ստացած է Պօղոսեան նախակրթարանին մէջ, յետոյ յաճախած է Գահիրէի Գալուստեան վարժարանը։

Փոքր տարիքէն սիրած է հայ գիրն ու գրականութիւնը։ Հայ թատերախումբին մէջ բեղուն գործունէութիւն մը ցոյց տուած է, ստանձնելով գլխաւոր դերերը։ Գրած է «Թուղթէ Արջը» թատրերգութիւնը։

Գահիրէի մէջ ամուսնացած է Տոքթ․ Ֆիքրի Ֆանուսի հետ։ Ամերիկա գաղթած է 1968-ին եւ իր ընտանիքին հետ հաստատուած՝ Կլէնտէյլ, Գալիֆորնիա: Մայր է երեք զաւակներու։

Աշխատակցած է «Նոր Հայ» շաբաթաթերթին։ Ներկայիս մնայուն աշխատակիցն է «Հայ Կեանք»ին։

«Հայ Կեանք» մատենաշարը 1990-ին լոյս ընծայեց Շ․ Ֆանուս-Պարտիզպանեանի «Առանց Դէմքի Զինուորներ» պատմուածքներու հատորը։

Այս հատորին մէջ Շ․ Ֆանուս հարազատ պատկերը կու տայ հակասական նկարագրի տէր մարդոց հոգեկան աշխարհին։ Իր հերոսները մեզի կը ներկայանան իրենց տիպար կամ յոռի ընթացքով։ Շատ անգամ անիրաւութիւնն ու կեղծիքը աւելի ծանր կը կշռեն քան արդարութիւնը։ Ուժը եւ հարստութիւնը կը տիրապետեն յաճախ։ Ոճը պարզ է եւ սահուն։ Նիւթերը այլազան են, շահեկան ու ճշմարտանման։

## Ծանօթագրութիւններ
Պաւարիոյ Պետական Օփերա

մինի|աջից|Պաւարիոյ Օփերան**Պաւարիոյ պետական օփերա** (գերմ.՝ Bayerische Staatsoper), օփերային թատրոն Միւնիխի մէջ։

### Թատրոնի պատմութիւնը
Օփերային թատրոնը կը հիմնադրուի 1653 թուականին։ Պաւարիոյ պետական պալէին հետ միաժամանակ տարեկան կը բեմադրուի գրեթէ 350 օփերայի եւ պալէի ներկայացում։ Ներկայացումները կը բեմադրեն Միւնիխի ազգային թատրոնին մէջ, ուր կը գտնուի Մաքսիմիլեան I հրապարակին մէջ, ինչպէս նաեւ Իշխան Ռեճենթ թատրոնին մէջ (գերմ.՝ Prinzregententheater) եւ Օլտ Ռեզիտընս թատրոնին մէջ (գերմ.՝ Alten Residenztheater (Cuvilliés-Theater))։ 2010 Յունիսին առաջին անգամ ներկայացումներն անցան Միւնիխի օփերային փառատօնին համար նախատեսուած ժամանակաւոր դահլիճին մէջէն։ Երաժշտական ձեւաւորումը կը կատարէ Պաւարիոյ պետական նուագախումբը։

Պաւարիոյ պետական օփերայի երաժշտական ղեկավարն է դիրիժոր Քենէ Նականոն։ 2010 թուականին Պաւարիոյ մշակութային նախարար Վոլֆկանկ Հոյպիշը յայտարարեց, որ 2013 թուականին այդ պաշտօնը կանցնի դիրիժոր Քիրիլ Փեթրենքոյին։

1875 թուականին կը կազմակերպուի Միւնիխի օփերային փառատօնը, ուր կը հանդիսանայ աշխարհի կարեւորագոյն երաժշտական փառատօներէն մէկը։

## Ղեկավարութիւնը

## Գլխաւոր դիրիժորներ

## Խաղացանկը
* Ջովաննի Ֆերանդինիի «Կատոնը Ուտիկայի մէջ», (գրուած Պիետրո Մետաստազիոյի լիբրետոյի հիման վրայ) (հոկտեմբեր 2, 1753 թուականին)
* Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Թուացեալ պարզամիտը», (Յունուար 13, 1775 թուականին)
* Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Իդոմենեոս, Կրետէի արքայ», (Յունուար 29, 1781 թուականին)
* Անտոնիո Սալիերիի (գրուած Պիետրո Մետաստազիոյի լիբրետոյի հիման վրայ) «Սեմիրամիդա», (փետրուար 1, 1782 թուականին)
* Ֆրանս Դանցի «Իֆիգենիան Ավլիսի մէջ», (Յունուար 27, 1807 թուականին)
* Ֆրանց Լախների «Բենուենուտո Չելինի», (հոկտեմբեր 7, 1849 թուականին)
* Ռիխարդ Վագների «Տրիստան եւ Իզոլդա», (Յունիս 10, 1865 թուականին)
* Ռիխարդ Վագների «Նյուրնբերգի մայսթերզինգերները», (Յունիս 21, 1868 թուականին)
* Ռիխարդ Վագների «Հռենոսի ոսկին», (Սեպտեմբեր 22, 1869 թուականին)
* Ռիխարդ Վագների «Վալկիրիա», (Յունիս 26, 1870 թուականին)
* Ռիխարդ Վագների «Փերիներ», (Յունիս 29, 1888 թուականին)
* Էնգելբերտ Համփերդինկի «Արքայական երեխաներ», (Յունուար 23, 1897 թուականին)
* Ռիխարդ Շտրաուսի «Խաղաղութեան օրը», (Յուլիս 24, 1938 թուականին)
* Կարլ Օրֆի «Լուսին», (փետրուար 5, 1939 թուականին)
* Ռիխարդ Շտրաուսի «Կապրիչիօ», (գրուած Կլեմենս Կրաուսի լիբրետոի հիման վրայ), (28 Հոկտեմբեր 1942)

## Յղումներ
* Պաւարիոյ օփերայի պատմութիւնը 
* Պապարիոյ օփերայի նուագախումբը bach-cantatas.com կայքին մէջ

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ օփերային թատրոններ
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ թատրոններ
Պարտիզակ

**Պարտիզակ**, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Խարբերդի վիլայէթի Չմշկածագ գաւառին մէջ։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986 - 2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Արմենակ Պաքըրճեան

**Արմենակ Պաքըրճեան (Օրհան Պաքըր)** (1953, Տիգրանակերտ – 13 Մայիս 1980, Խարբերդ), Խարբերդ Քարաքոչանի մէջ սպաննուած, TİKKO (Թուրքիոյ Բանուորներու եւ Գիւղացիներու Ազատական Բանակ) եւ TKP/ML (Թուրքիոյ Կոմինիստական Կուսակցութիւն/Մարքսիստ Լենինիստ)ի առաջնորդական յեղափոխական ու Թուրքիոյ սոցիալիստական պայքարի անդամ: Կուսակցութեան մէջ մտած ժամանակ, անունը Օրհան ըլլալով փոխած է, որպէսզի իր ժողովուրդն ու մօտիկները չի վնասուին:

## Կենսագրութիւն
Նախակրթական եւ միջնակարգական ուսումը կը ստանայ Տիգրանակերտի մէջ։ Լիկէոն կարդալու համար կ'երթայ Պոլիս (Սկիւտարի Սուրբ Խաչ Դպրեվանք Վարժարան): Հոն կը ծանօթանայ Հրանդ Տինքի հետ, որ կը յառաջացնեն իրենք զիրենք եւ նոյն ձախակողմեան կուսակցութեան անդամ կը դառնան: Պաքըրճեան, յեղափոխական մտածումներուն կը ծանօթանայ համալսարանի տարիներուն եւ նոյն տարիներուն կը մտնէ TKP/ML: Իր պայքարը մասնաւորաբար ծանրացած է Տէրսիմ եւ շրջակայքը: Ոստիկանութիւնը, TKP/ML-TİKKO-ին գործողութիւններուն խտացած ժամանակ կը յափշտակէ կուսակցութեան շէնքը եւ կուսակցութեան անդամէ մը կը սորվին Արմենակ Պաքըրճեանի անունը: Արմենակը կը բանտարկուի «կուսակցութեան անդամ» ամբաստանութեամբ ու կը բանտարկուի: Ընկերները առիթ գտնել կ'ուզեն Արմենակը ազատելու համար: Արմենակ երբ հիւանդանոց կ'երթայ, կը փախցնեն զինք:
### Մահ
Իր կտակն էր Տէրսիմի Ֆարաչ գիւղը (Մեծկերտ) թաղուիլ: Պաքըրճեան կը սպաննուի 13 Մայիս 1980-ին Խարբերդի մէջ, որոգայթով եւ պետութեան կողմէ կը թաղուի անոքներու գերեզման: Իր ընկերները կը գողնան Արմենակի մարմինը ու Ֆարաչ գիւղը կը թաղեն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Dersim’in Nazımiye ilçesinde, soykırımın 100. yılında TİKKO yöneticilerinden Armenak Bakırcıyan’a ait anıt mezarın açılışı yapıldı.

Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Տիգրանակերտ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1980 մահեր
Ստորոգութիւն:13 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Խարբերդ մահեր
Պաքուի Գրիգոր Լուսաւորչի Անուան Դպրոց

Բաքու-ի Գրիգոր Լուսաւորիչի անուան դպրոց, Բաքու-ի հայերը 1864 թուականին բացած են Գրիգոր Լուսաւորիչի անուան ուսումնարան։ Ունեցած է երկու դասարան, ուր դասավանդուած է նաեւ ֆրանսերէն։ Պահուած է Բաքու-ի մարդասիրական օգնութեան հաշուին։

Հետագայ տասնամեակներու փաստաթղթերու մէջ այս դպրոցը չէ հիշատակուած։ Յայտնի է միայն, որ 1906-07 ուստարու Բաքու-ի մէջ նորէն գործած է Գրիգոր Լուսաւորիչի անուան միդասեան արական դպրոց։

## Տե՛ս նաեւ
* Բաքու

## Գրականութիւն
* «Մեղու Հայաստանի», 1866, թիւ 25։
 * «Մեղու Հայաստանի», 1867, թիւ 15։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պաքու
Պաքուի Հայկական Ձայնագրութեան Դպրոց

**Պաքույի հայկական ձայնաքրութեան դպրոց**, երաժշտական մասնագիտական առաջին հայկական դպրոցը Անդրկովկասի մէջ։

## Պատմութիւնը
Պաքուաբնակ քահանայ Ղազարոս Հովսեփեանը 1912-ի վերջերուն կը դիմէ կաթողիկոսին եւ կը խնդրէ թոյլ տալ Պաքույի քաղաքին մէջ բացելու հայկական ձայնագրութեան եւ հոգեւոր երաժշտութեան դպրոց՝ ներկայացնելով նաեւ այդ դպրոցի ծրագիրը։

1912 դեկտեմբերին կաթողիկոսի հատուկ գրութեամբ Շամախու թեմի առաջնորդին կը կարգադրէ թոյլ տալ Հովսեփեանին բացելու այդ դպրոցը։[1]

## Գրականութիւն
«Արարատ», 1913, թիվ 1, էջ 5։

## Տե՛ս նաեւ
Բաքու

## Աղփիւրներ
↑ Ս. Կ. Խուդոյան (1987). Արեւելահայ դպրոցները 1830-1920 թվականներին. Երեւան։ «Լույս». p. էջ 448-449

Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պաքու
Պաքուի Հայկական Միջնակարգ Հոգեւոր Դպրոց

** Պաքուի հայկական միջնակարգ հոգեւոր դպրոց **, հիմնուած է 1877-ին՝ պաքուի մարդասիրական ընկերութեան կողմէն՝ կաթողիկոսի յատուկ կոնդակով։ Դպրոցի ստեղծման գաղափարը եւ առաջին տնօրէնը եղած է հայ անուանի մանկավարժ, «Հայկական աշխարհ» ամսագիրի խմբագիր Խորէն Ստեփանեան։

Առաջին տարուան ընթացքին դպրոցը ունեցած է 20 աշակերտ։ Ըստ արխիւային փաստաթղթերուն՝ 1878-ի կէսերուն, Խ. Ստեփանեան դարձեալ կանչուած է Էջմիածին, որմէ ետք դպրոցի մասին տեղեկութիւններ չկան։

Կ'ենթադրուի, որ դպրոցը կարելի է միացնել Պաքուի հայկական Մեսրոպեան ծխական դպրոցին։

## Տե՛ս նաեւ
* Պաքու
* Խորէն Ստեփանեն

## Ծանoթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պաքուի հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Հայկական միջնակարգ դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հոգեւոր դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Պաքու
Պաքուի Հայկական Պետական Թատրոն

**Պաքուի հայկական պետական թատրոն**, կազմակերպուած է Պաքուի մէջ, 1920-ին։ Թատրոնը փակուած է 1949-ին։

## Գործունէութիւն
Ներկայացումներ բեմադրած են Ժասմէն, Ս. Արմէնեան, Վահրամ Փափազեան, Լեւոն Քալանթար, Ստեփան Քափանակեան, Կարօ Ալվարեան, Մուշեղ Սաղեան։ Թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչը եղած է Արտաշէս Յովսէփեան, իսկ գլխաւոր նկարիչը՝ Ալեքսանտր Յովհաննէսեան։

Բեմադրուած են հայ դասական, ժամանակակից, ինչպէս նաեւ՝ ռուսական եւ եւրոպական թատրերգութեան լաւագոյն երկերը։

Թատերախումբին անդամակցած են Լեւոն եւ Աստղիկ Երամեաններ, Խորէն Յարութիւնեան, Արտաշէս Արզումանեան, Ա. Բադալեան, Գեղամ Յարութիւնեան, Թագուշ Սահակեան, Յովհաննէս Աբէլեան, Ալեքսանտր Յովհաննիսեան եւ ուրիշներ:

1932-էն սկսեալ եւ երկար տարիներ շարունակ թատրոնին գլխաւոր բեմադրիչն էր Թադէոս Սարեանը։ 1933-ին ան կը բեմադրէ «Քաղաքավարութեան վնասները» ներկայացումը։ Ներկայացման երաժշտութեան հեղինակն էր Անտօն Մայիլեան, իսկ բեմական ձեւաւորումը կատարած է ազրպէյճանցի բեմանկարիչ Ռ. Մուստաֆաեւը։ 1935-ին Սարեան կը բեմադրէ «Շահնամէն» եւ «Քաջ Նազարը»։

1930-ականներուն թատրոնին կեանքը կը դժուարանայ։ 1 Յունիս 1936-ին կը վախճանի դերասան Յովհաննէս Աբէլեանը, իսկ 1938-ին՝ Լեւոն Երամեանը:

## Բեմադրուած ներկայացումները

* «Աւազակներ»
* Ուիլիըմ Շէյքսփիրի Համլեթ (Ողբերգութիւն)
* Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Օթելլօ»
* «Ուրիէլ Ակոստա»
* Շիրվանզադէի «Նամուս»
* «Չար ոգի»
* Եղիշէ Չարենցի «Կապկազ-թամաշա»
* Անատոլի Լունաչարսկի «Հրձիգները»
* Ալեքսէյ Թոլստոյի «Կայսրուհու դաւադրութիւնը»
* «Դատավճիռ»
* «Հողմերի քաղաք»
* «Խռովութիւն»
* «Բեկում»
* «Մորգանի խնամին»
* «Սեւիլ»
* «Տեմպ»
* «Հողը ծիծաղում է»
* «Պոմպէյ»
* «Ռեւիզոր»
* Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար աղբար»
* «Անմեղ մեղաւորներ»
* «Յաշար»
* «Սէր եւ խարդաւանք»
* «Ուրիշի երեխան»
* Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները»
* «Շահնամէ»
* «Քաջ Նազար»

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Պաքու
Տիմիթրի Պաքրաձէ

**Տիմիթրի Պաքրաձէ** (, ), վրացի եւ ռուս պատմաբան, հնագէտ, էթնոկրաֆ, Սանկտ Պետերբուրգի գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից անդամ (1879 թուականին):

## Կենսագրութիւն
Տիմիթրի Պաքրաձէն ծնած է 1826 Հոկտեմբեր 26-ին (Նոյեմբեր 7-ին) Խաշմի գիւղին մէջ, հոգեւորական ընտանիքի մէջ:

1851-ին կ'աւարտէ Մոսկուայի հոգեւոր ակադեմիան:

1861 թուականէն կ'աշխատի ռուսական աշխարհագրական միութեան Կազանի բաժանմունքին մէջ։ Կը մասնակցի Կովկասի՝ Ռուսական կայսրութեան միանալուն վերաբերող փաստաթուղթերու հրապարակման (հրատարակութիւնը կ'իրականացուի Կովկասի հնագրագիտական յանձնաժողովին կողմէ 1873-1875 թուականներուն): 1874 թուականին կ'առաջարկէ կազմակերպել Կովկասի հնագիտութեամբ հետաքրքրուողներու միութիւն:

Տիմիթրի Պաքրաձէի աշխատութիւններու շարքին մէջ կ'առանձնանան վրացերէն հրատարակուած «Վրաստանի պատմութիւն» (1889), «Վրաստանն ու վրացիները» (1854), ինչպէս նաեւ ռուսերէն հրատարակուած «Կովկասը քրիստոնէական հնագոյն յուշարձաններուն մէջ» (1875), «Հնագիտական ճանապարհորդութիւն Վրաստանի ու Աճարիոյ մէջ» (1878), «Յօդուածներ Վրաստանի պատմութեան ու հնութիւններու մասին» (1887):

Տիմիթրի Պաքրաձէի նախաձեռնութեամբ Թիֆլիսի մէջ՝ Սիոնի եկեղեցւոյ հարեւանութեամբ, կը կազմակերպուի «հնապահոց» (թանգարան):

Տիմիթրի Պաքրաձէն կը մահանայ 1890 Փետրուար 10-ին (22-ին), Թիֆլիսի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
 
## Արտաքին Յղումներ
* Տիմիդրի Պաքրաձէի էջը Ռուսաստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:7 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Փետրուարի մահեր
Պէզճեան Մայր Վարժարան

**Պէզճեան մայր վարժարան**, մինչեւ 1830 թուականը՝ Գում գաբուի մայր վարժարան, միջնակարգ (երկրորդական) դպրոց, հիմնած է Յովհաննէս Կոլոտ Բաղիշեցի պատրիարքը 1715 թուականին, Կ. Պոլսոյ Սկիւտար թաղամասին մէջ։ Մինչեւ 1741 թուականը կոչուած է Ընծայարան։ Նպատակն էր պատրաստել եկեղեցւոյ սպասաւորներ, ուսուցիչներ։ Ունեցած է բարձրագոյնի ծրագիր, կրօնին ու հայագիտական առարկաներուն զուգընթաց դասաւանդուած են «Եօթ ազատ արուեստներ», յունարէն, լատիներէն։ Վարժարանին մէջ թարգմանուած է գիտական, փիլիսոփայական, աստուածաբանական գրականութիւն։ Աստուածաբանական առարկաներէն բացի, աշակերտները սորված են հայոց լեզու, հայ ժողովուրդի պատմութիւն, բանահիւսութիւն, ճարտասանութիւն, օտար լեզուներ, բնական գիտութիւններ։ Կու գային Հայաստանի տարբեր վայրերէն։ Շրջանաւարտներէն շատերը դարձած են կրօնական ու հասարակական նշանաւոր գործիչներ (Յակոբ Բ. Նալեան պատրիարք, Սահակ Ահագին Կեգեցի՝ ոչ պաշտօնական Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1756-1759 թուականներուն, Սամուէլ Երզնկացի եւ ուրիշներ): 1741 թուականին Յակոբ Բ. Նալեան պատրիարքը դպրոցը փոխադրած է Գում գաբու՝ պատրիարքարանին կից եւ վերանուանած՝ Մայր Դպրատուն։ Հրաւիրուած են նոր դասատուներ, լրացուած ու հաստատուած է վարժարանի կանոնադրութիւնը (արգիլուած են ֆիզիքական պատիժները, սահմանուած աշակերտներու եւ ուսուցիչներու իրաւունքներն ու պարտականութիւնները): Վարժարանի գրադարանը հարստացուած է հին ձեռագրերով ու մասնագիտական գրականութեամբ։ 1790 թուականին Միրիճանեան ամիրան Մայր դպրատան մէջ հիմնադրած է տպարան։ 1826 թուականի հրդեհի հետեւանքով այրած են պատրիարքարանը, եկեղեցին ու Մայր Դպրատունը։ Շէնքերը վերակառուցելու արտօնութիւն ստացած է Պէզճեան Յարութիւն ամիրան։ 1830 թուականին, շինարարութիւնը աւարտելէ ետք, վարժարանը վերանուանուած է Պէզճեան մայր վարժարան։ Վերջինս պահպանած եւ շարունակած է Գում գաբուի մայր վարժարանի աւանդոյթները։ Ունեցած է 3 բաժին՝ աղքատ երեխաներու դպրատուն, դպրութեան վարժոց, երաժշտանոց։ Վարժարանին կից բացուած է նաեւ ընծայարան՝ հոգեւորականներ պատրաստելու համար։ Վարժարանը մեծ դեր կատարած է տարբեր մասնագիտութիւններու գծով ուսուցչական քատրեր պատրաստելու գործին մէջ։ Առանձնայատուկ ուշադրութիւն դարձուած է հայ եւ եւրոպական ձայնագրութեան ուսուցման։ 1840 թուականին վարժարանին կից բացուած է Լուսաւորչական աղջկանց դպրոցը։ 1846 թուականին ստեղծուած է Ընթերցասիրաց ընկերութիւնը՝ կազմուած Պէզճեան մայր վարժարանի շրջանաւարտներէն։ Վարժարանի ուսուցիչներուն (Հ. Ոսկան, Մ. Աղաթոն, Կ. Ութուճեան եւ ուրիշներ) ջանքերով ստեղծուած է մատենադարան (շուրջ 1000 ձեռագիր ու մատեան): 1858-1859 թուականի տարեշրջանին վարժարանը ունեցած է 264 աշակերտ, 20-րդ դարու սկիզբը դարձած է երկսեռ։ Ներկայիս (2003) կը գործէ միջնակարգ դպրոցի ծրագրով, կը դասաւանդուին հայոց լեզու եւ կրօն, մնացած բոլոր առարկաներու ուսուցումը թրքերէն է։ Տարբեր ժամանակներուն վարժարանին մէջ դասաւանդած են Ղ. Աբրահամեանը, Գասպար դպիրը, Հ. Թոդեանը, Մ. Չերազը, Հ. Հինդլեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Հայ վարժարաններ
Լուտուիկ Վան Պեթհովըն

**Լուտուիկ Վան Պեթհովըն** (), գերմանացի յայտնի երգահան, խմբավար, դաշնակահար, երաժիշտ, եւ երաժշտութեան ուսուցիչ։

## Կենսագրութիւն
Լուտուիկ Վան Պեթհովըն դասական երաժշտութեան առանցքային գործիչ է, ամէնէն յայտնի երգահաններէն մէկն է։ Մոցարթի եւ Հայտընի նման՝ կը համարուի վիեննական դասական երաժիշտներէն մէկը։ Ստեղծագործած է իր ժամանակաշրջանին գոյութիւն ունեցող գրեթէ բոլոր երաժշտական ժանրերով։ «Ֆիտելիօ» օփերային, «Պրոմեթեւսի ստեղծագործութիւնները» պալլատին, երգչախմբային ստեղծագործութիւններուն եւ երգերու հեղինակ է։ Անոր ժառանգութեան մէջ ամէնէն կարեւոր տեղը կը գրաւէ գործիքային ստեղծագործութիւնները՝ դաշնակի սոնաթներ, ջութակի եւ թաւջութակի համար, քոնչերթօներ դաշնամուրի եւ ջութակի համար, նախերգանքներ, սիմֆոնիաներ։

## Ծագում Եւ Ընտանիք
Լուտուիկ Վան Պեթհովընի նախահայրերը դուքսեր էին։ Իր մեծ հայրը՝ **Վան  Պեթհովըն** ընտանիքին առաջին երաժիշտն էր։ Անոր որդին՝ Ճոհան Վան  Պեթհովըն մենակատար էր գլխաւոր երգչախումբի մէջ, նաեւ կը զբաղէր երաժշտութեան ուսուցչութեամբ։ Ճոհան ամուսնացած էր Մարիա Մակտալենա Լէյմի հետ։

Ճոհան շատ կանուխ տարիքէն յայտնաբերած է իր զաւկին՝ Լուտուիկ Վան  Պեթհովըն անօրինակելի երաժշտական տաղանդը եւ հոգ տարած է երաժշտական կրթութեան։ Իբրեւ դաշնակահար՝ Լւտուիկ Վան  Պեթհովըն հանրութեան առջեւ հանդէս եկած է եօթը տարեկանին։

## Լսողութեան Կորուստը
Պեթհովըն 26 տարեկան հասակին, կը սկսի կորսնցնել իր լսողութիւնը, սակայն երբեք չդադրեցաւ իր երաժշտական ստեղծագործութիւններէն։ Իսկ 44 տարեկանին, ամբողջովին խլացաւ։

Իր իններորդ սեմֆոնին ղեկավարած ատեն, նոյնիսկ չլսեց ժողովուրդին ուրախութեան ճիչերը, դարձաւ գինեմոլ։ 
Տառապեցաւ զանազան հիւանդութիւններէ որոնցմէ՝ լեարդի բորբոքումը, որ պատճառեց դեղնախտի. մեռաւ 1827, Մարտ 26-ին, 56 տարեկան հասակին, Վիեննայի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Beethoven The Man and The Artist, Ludwig Van Beethoven

Ստորոգութիւն:17 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Մարտի մահեր
Պելառուս-վրացական Յարաբերութիւններ

**Պելառուսա-վրացական յարաբերութիւններ**, երկկողմ դիւանագիտական յարաբերութիւններ Պելառուսի եւ Վրաստանի միջեւ։ Մինչեւ 1918 թուականը Պելառուսը եւ Վրաստանը Ռուսական կայսրութեան մասն էին, իսկ մինչեւ 1991 թուականը՝ Խորհրդային միութեան։ Երկու երկրներն ալ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատած են 1992 թուականին։ Պելառուսը դեսպանատուն ունի Թիֆլիսի մէջ, իսկ Վրաստանը՝ Մինսկիի մէջ։

## Պետական այցեր
Պելառուսի Հանրապետութեան նախագահ Ալեքսանտր Լուկաշէնկոն Վրաստանի Ոստիկանութեան եւ հասարակական կարգի նախարարութեան ղեկավարի՝ Իվանէ Մերաբիշվիլիի հետ հանդիպման ժամանակ յայտարարած է, որ «Պելառուսը լի է վճռականութեամբ վերականգնելու եւ բարելավւելու յարաբերութիւնները Վրաստանի հետ»։

2010 թուականին Պելառուսի փոխվարչապետ Անդրէյ Կոբեակովը այցելեց Վրաստանի նախագահ Միքայէլ Սաակաշվիլիին Պաթումի մէջ։

## Տե՛ս նաեւ
* Պելառուսի արտաքին քաղաքականութիւն
* Վրաստանի արտաքին քաղաքականութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարարութիւնը Պելառուսի հետ ունեցած յարաբերութիւններու մասին
Պելճիքայի Զինանշան

մինի

**Պելճիքայի զինանշանի** ներկայիս տեսքը հաստատուած է 17 Մարտ 1837-ին, արքայական հրամանագիրով, որ նաեւ կը նկարագրէ զինանշանին տարբեր չափերու հետ կապուած մանրամասնութիւնները։ Ըստ Պելճիքայի Սահմանադրութեան 193-րդ (նախապէս՝ 125-րդ) յօդուածին, «Պելճիքայի ժողովուրդը կ՛ընդունի կարմիր, ոսկեգոյն եւ սեւ գոյները իբրեւ պետական զինանշանին գոյները, Պելճիքայի առիւծն ու «Միասնութիւնը ուժ կու տայ» կարգախօսը»։

## Մեծ զինանշան
մինի|Միջին զինանշան
Սեւ վահանին վրայ պատկերուած է ոսկեգոյն, ծառս կանգնած առիւծ, կարմիր ճանկերով եւ դուրս ցցուած կարմիր լեզուով (Պելճիքայի առիւծ)։ Վահանին վերը հատուածը տեղակայուած է ոսկեգոյն սաղաւարտ՝ բացուած երեսկալով։ Սաղաւարտին վրայ տեղադրուած է մեծ դքսութեան թագ, որուն ետին կը գտնուին գայիսոնները, մէկը` «Արդարութեան ձեռքով», իսկ միւսը՝ առիւծով։ Վահանը կը պատէ Լեոպոլտի շքանշանի ոսկի շղթան։ Վահանը բռնած առիւծները պահած են նաեւ պելճիքական դրօշակները ոսկիէ ձողերու վրայ։ Ներքեւը կը գտնուի կարմիր ժապաւէնը։ Անոր վրայ ոսկի տառերով գրուած է «Միասնութիւնը ուժ կու տայ» (*L’UNION FAIT LA FORCE* ֆրանսերէնով կամ *EENDRACHT MAAKT MACH*T հոլանտերէնով)։ Այս ամբողջը տեղակայուած է ոսկիէ ծոպերով եւ վրձիններով պատմուճանի վրայ։ Պատմուճանը կը պահեն կղաքիսները եւ այն պսակուած է մեծ դքսութեան թագով։ Պատմուճանին վրայ բարձրացուած են 1837-ի դրութեամբ Պելճիքայի բոլոր մարզերուն դրօշակները  (մարզերու քանակի փոփոխութիւնը չէ ազդած զինանշանին վրայ)։

Մեծ զինանշանը հազուադէպօրէն կ՛օգտագործուի։ Այն կը զարդարէ օրէնքներու կնիքները եւ միջազգային պայմանագրերը:

## Փոքր զինանշան
մինի|Փոքր զինանշան
Պելճիքայի կառավարութեան կողմէ օգտագործուող Փոքր զինանշանը կազմուած է սեւ վահանի վրայ պատկերուած առիւծէ, խաչուած գայիսոններէ, կարգախօսէ, թագէ, Լեոպոլտի շքանշանէ։

## Արտաքին յղումներ
* Պելճիքայի պետական խորհրդանիշները
Պելճիքայի Ներկայացուցիչներու Պալատ

**Պելճիքայի ներկայացուցիչներու պալատ** (հոլ.՝ *Kamer van Volksvertegenwoordigers*, ֆր.՝ *la Chambre des Représentants*, գերմ.՝ Abgeordnetenkammer), Պելճիքայի դաշնային խորհրդարանի ստորին պալատ: 14 Հոկտեմբեր 2014-էն սկսեալ պալատի նախագահը Նոր ֆլամանտական դաշնութեան անդամ Զիգֆրիտ Պրակկէն է:

thumb|287px|left|Ներկայացուցիչներու պալատի շենք

## Ձեւաւորման կարգը
Ներկայացուցիչներու պալատը կազմուած է 150 պատգամաւորէ, որոնք կ՛ընտրուին համամասնական ընտրական կարգով՝ դ'Օնդտի մեթոտով, կուսակցութիւններու դիրքը որոշելու համար: Սակայն գոյութիւն ունին նաեւ պետութեան դաշնային կառուցուածքի եւ հոլանտախօս ֆլամանտացիներուի ու ֆրանախօս վալլոնցիներու միջեւ յարաբերութիւններու հետ կապուած որոշ իւրայատկութիւններ:

87 պատգամաւոր կ՛ընտրուի հոլանտախօս համայնքէն, իսկ 63-ը՝ ֆրանսախօս եւ գերմանախօս համայնքներէն: Պելճիքայի նահանգը կը ձեւաւորեն 11-էն 10 ընտրական շրջանները (վերջին շրջանը Պրիւքսելի շրջանն է): 11 շրջաններէն 10-ը միալեզու են (5-ական շրջան տլամանտացիներու եւ վալլոնցիներուի համայքներ), իսկ Պրիւքսելեան համայնքը երկլեզու է (ընդ որուն ֆրանկոֆոններու գերակշռութեան պատճառով ընտրուած բոլոր 15 պատգամաւորները վալլանցիներու կուսակցութեան ներկայացուցիչներ են): Իւրաքանչիւր համայնք համապատասխան քանակով պատգամաւորներ կը ներկայացնէ.

thumb|287px|Պելճիքայի ընտրական համայքները

Ներկայացուցիչներու պալատի պատգամաւոր կրնայ դառնալ 21 տարեկանը լրացած եւ երկրին մէջ մշտական բնակուող Պելճիքայի իւրաքանչիւր քաղաքացի: Պաշտօնը ստանալէ պատգամաւորը հոլանտերէն, գերմաներէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով երդում կու տայ: Ներկայացուցիչներու պալատին անդամը չի կրնար միաժամանակ անդամակցիլ նաեւ ծերակոյտին կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնին: Նաեւ, նախարար դարձած պատգամաւորը կը կորսնցնէ իր պատգամաւորական պաշտօնը նախարարական պարտականութիւնը կատարելու ժամանակով եւ ետ կը ստանայ զանոնք աւարտելէն անմիջապէս ետք:

Կառավարութիւն ձեւաւորեու համար անհրաժեշտ է ունենալ պատգամաւորներու կէսէն աւելիին աջակցութիւնը: Կառավարութիւն ձեւաւորելու կարեւոր նախապայմաններէն է նաեւ երկու լեզուական համայնքներու ներկայացուցիչ հանդիսանալը:

## Ներկայիս կազմը
thumb|287px|Ներկայացուցիչներու պալատին նիստի դահլիճը
Ներկայացուցիչներու պալատի ներկայիս կազմը ձեւաւերուած է 2014-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն:

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Палаты представителей

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պելճիքայի քաղաքականութիւն
Ստորոգութիւն:Ազգային ստորին պալատներ
Պելֆորի Առիւծը

աջից|320px
[մինի|240px|Արձանին նմանակը՝ [Մոնրէալին մէջ]]

**Պելֆորի առիւծ** ()՝ ֆրանսական Պելֆոր քաղաքին խորհրդանիշը հանդիսացող առիւծի քանդակ է:

## Նկարագրութիւն
Արձանը աւազաքարէ քանդակուած է, ունի 22 մեթր երկայնք եւ 11 մեթր բարձրութիւն: Պատրաստած է քանդակագործ Ֆրետերիք Օկիւսթ Պարթոլտին՝ 1872-էն մինչեւ 1879 թուականները: Տօնական բացումը կատարուած է 20 Ապրիլ 1930-ին:
ձախից|մինի|Փարիզի նմանակը
Արձանը Պելֆորի դիմադրութեան ի պատիւ տեղադրուած է, որուն պաշարումը 1870-1871 թուականներուն, ֆրանսա-պրուսական պատերազմին ատեն տեղի ունեցած է: 103-օրեայ պրուսական յարձակումը տեւած է Դեկտեմբեր 1870-էն մինչեւ Փետրուար 1871: Քաղաքը պաշարուած էր 40.000 պրուսացիներէ: 17.000 պելֆորցի (որոնցմէ միայն 3500-ը զինուորականներ էին)՝ գնդապետ Տենֆեր-Ռոշերոյի գլխաւորութեամբ, քաջաբար դիմադրած են թշնամիին։

Գերմանացիներու պահանջքով, արձանին ուղղութիւնը դէպի Պրուսիա չէ եղած, այլ՝ դէպի արեւմուտք:

Առիւծին պրոնզէ նմանակը յայտնաբերուած է Փարիզի «Տենֆար-Ռոշերօ» հրապարակը, որ, կարծես, կը հետեւի փարիզեան երթեւեկութեան: Նմանակ մը կը գտնուի նաեւ՝ Քանատայի Մոնրէալ քաղաքին բուսաբանական այգիին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի յուշարձաններ
Պեկկէն

[300px|մինի|[Լիւքսեմպուրկ մայրաքաղաք]]
**Պեկկէն** (լիւքս.՝ Beggen), Լիւքսեմպուրկի մեծ դքսութեան համանուն մայրաքաղաքի 24 վարչական շրջաններէն մէկը, որ կը գտնուի քաղաքին Հիւսիսային հատուածին մէջ։ Ըստ 2017-ի մարդահամարի տուեալներուն՝ թաղամասի բնակչութիւնը կը կազմէ 3653 հոգի։

Բնիկ լիւքսեմպուրկցիները կը կազմեն Պեկկէնի բնակչութեան ընդամէնը 30 %-ը։ Աւելի մեծ տոկոս կը կազմեն Եւրոպական Միութեան (յատկապէս՝ Ֆրանսայի, Փորթուկալի, Իտալիոյ, Պելճիքայի, Գերմանիոյ, Յունաստանի, Սպանիոյ) եւ Ռուսաստանի Դաշնութեան քաղաքացիները։
250px|մինի|Պեկկէն
Թաղամասին մէջ կը գտնուի XIX դարուն կառուցուած ռուսական դեսպանատունը, որ կառուցուած է 18-րդ դարու թուղթ ապտադրող գործարանն աւերակներուն վրայ։ 20-րդ դարուն դեսպանատան շէնքը բարեբախտաբար կանգուն կը մնայ՝ ծառայելով որպէս Լիւքսեմպուրկին մէջ պողպատ արդիւնահանող ընկերութեան մը տնօրէնին առանձնատունը։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին շէնքը եւ հարակից տարածքները գրաւուած են գերմանական զօրքերու կողմէ։ Ամերիկեան բանակի կողմէ Լիւքսեմպուրկի ազատագրումէն ետք շէնքը սկսած է օգտագործուիլ իբրեւ հիւրանոց եւ ապա վարձով տրուած է Խորհրդային Միութեան դեսպանութեան։ Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք այն դարձածէ Լիւքսեմպուրի մէջ Ռուսական Դաշնութեան դեսպանատան շէնքը։

## Ծանօթագրութիւններ
Պեհէշթ է Զահրա

մինի|աջից|300px
**Պեհէշթէ Զահրա** ()՝ Իրանի ամէնախոշոր գերեզմանատունը, որ Թեհրանին մէջ է եւ կապուած է Թեհրանի մեթրոյի առաջին գիծին:
## Անունը
Գերեզմանատունին անունը թարգմանաբար կը նշանակի Զահրայի Դրախտ՝ իսլամի հիմնադիր Մուհամէտ մարգարէի կրտսեր դուստր Ֆաթիմա ազ-Զահրայի անունով:
## Պատմութիւն
1950-ականներու սկիզբին նախատեսուած էր Թեհրանը մայրաքաղաք կարգելու հետ կապուած բոլոր գերեզմանատուները տեղափոխել Դէպի մի քանի խոշորները: Պեհէշթէ Զահրան շինուեցաւ 1960-ականներու վերջերը Թեհրանի հարաւային մասին մէջ Ղոմ քաղաքի ուղղութեամբ եւ բացուեցաւ 1970-ին: Առաջին թաղուած մարդը եղաւ Մոհամատ-Թաղի Խիալը:

Նահատակներու հատուածին մէջ թաղուած են Իրան-իրաքեան պատերազմի զոհերէն շատեր:
## Նշանաւոր Թաղուածներ
մինի|աջից|160px|
մինի|աջից|160px|
* Ռեզա Շահ Փալաւիի ընտանիքիա անդամներ՝
** դուստրեր՝
*** Համտամո Սոլթանէ Փահլաւի (1903-1978)
*** Սատիղէ Փահլաւի (1917-1990)
** կրտսեր որդի՝ Համիտ Ռեզա Փահլաւի (1932-1992)
** կինը՝ Էսմաթ Տովլաթշահի (1904-1995)
* Փահլաւիի օրոք քաղգործիչներ՝
** վարչապետներ՝
*** Մոհամմէտ Սայէտ (1883-1973)
*** Ամիր Ապպաս Հովէյտա (1919-1979)
** նախարարներ՝
*** կրթութեան՝ Փարոխրու Փարսա (1922-1980)
*** արտաքին գործերու՝ Ապպաս Արամ (1906-1985)
*** ներքին գործերու՝ Ամիրթէյմոր Ղալալի (1894-1988)
* 2009-ի ցոյցերու զոհեր՝
** Նետա Աղա-Սոլթան (ծն.1983)
** բնագէտ Ռամին Փուրան Տարճանի (ծն.1983)
** Մոսթաֆա Ղարիմ Պէյկի (ծն.1983)
** Մոհսէն Ռուհոլամինի (ծն.1984)
** Մոհամատ Մոխթարի (ծն.1989)
** Սոհրապ Աարապի (ծն.1990)
* Իսլամական հանրապետութեան գործիչներ՝
** Մոհամատ Հոսէյն Փահմիտէ (1967-1980) պատերազմի հերոս
*** վարչապետներ՝
**** Մոհամատ-Ճաւատ Պահոնար (1933-1981)
**** Մոհամատ-Ալի Ռաճաի (1933-1981, նախագահ 1981-ին)
** Իրանի հոգեւոր եւ գերագոյն առաջնորդ՝ **[[Ռուհոլլա Խոմէյնի]]** (1902-1984)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Ստորոգութիւն:Իրաք
Պենի Սուէյֆ

**Պենի Սուէյֆ** (), քաղաք՝ Եգիպտոսի մէջ，որ Պենի Սուէյֆ նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Պենի Սուէյֆը գիւղատնտեսական խոշոր կեդրոն է։ Միջնադարէն սկսեալ，ան յայտնի է բամպակի վերամշակմամբ եւ գորգագործութեամբ։ Մօտակայ բլուրներէն կ՛արտահանուի ալեպասթր։ Ան կը գտնուի Եգիպտոսի մայրաքաղաք՝ Գահիրէէն 115 ք.մ. դէպի հարաւ։ Քաղաքէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին՝ Մետումի բուրգը եւ Ֆայյումի ովասիսը։ Պենի Սուէյֆի մէջ կը գտնուի նոյնանուն համալսարանը եւ «Ալ-Նահտա» մասնաւոր համալսարանը։

## Յայտնի անձեր
* Պերլենթի Ապտուլ Համիտ&nbsp;-&nbsp;դերասանուհի
* Ահմէտ Համրուշ&nbsp;-&nbsp;քաղաքական գործիչ， պատմաբան， գրող
* Մուհամմատ Օսման Ալ-Ճալալ&nbsp;-&nbsp;եգիպտացի գրող եւ թարգմանիչ

## Պատկերասրահ

BeniSuefSayidaHoriya.jpg|Պենի Սուէյֆի Ալ-Սայիտա Հուրիա մզկիթը
BeniSuefAzizMosque.jpg|Պենի Սուէյֆի Ազիզ մզկիթը
BeniSuefMuseumEntrance.jpg|Պենի Սուէյֆի հնագիտական թանգարանը


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Falling Rain Genomics, Inc. — Bani Suwayf, Egypt

Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի քաղաքներ
Պենկ Պենկ (երգ)

«**Bang Bang**», անգլիացի երգչուհի Ճեսսի Ճեյի, ամերիկացի երգչուհի Արիանա Կրանտէի եւ ամերիկացի ռեփըր Նիքի Մինաժի երգն է։ Կը հրապարակուի 29 Յուլիս 2014-ին Lava Records-ի եւ Republic Records-ի կողմէ։ Երգը գրուած է Մաքս Մարթինի, Սավան Քօթեչայի, Ռիչարտ Կյորանսընի եւ Նիքի Մինաժի կողմէ։ Երգը Ճեսսի Ճեյի «Sweet Talker» կոչուող երրորդ աշխատանոցային ալպոմի առաջին երգն է, ինչպէս նաեւ կ'ընդգրկուի Արիանա Կրանտէի «My Everything» անուանումը կրող երկրորդ ալպոմի հրապարակման մէջ։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որուն արտադրողն է Հաննահ Լաքս Տեյվիսը, կը նկարահանուի Լոս Անճըլըսի մէջ 2 օրուայ ընթացքին։ Տեսահոլովակի նախադիտումը կը կայանայ 24 Օգոստոս 2014-ին MTV-ի կայանին մէջ, իսկ յաջորդ օրը կը տեղադրուի Ճեսսի Ճեյի VEVO ալիքին մէջ։

## Կենդանի կատարումներ

## Երգացանկ
*; CD երգ
# «Bang Bang» – 3։19
# «Bang Bang» (Jessie J solo version) – 3։11

*; Երաժշտութեան ներբեռնում
# «Bang Bang» – 3։19
* **Թուային ներբեռնում - «remix»ներու փոքր ալպոմ**
# «Bang Bang» (Dada Life Remix) – 3։34
# «Bang Bang» (Kat Krazy Remix) – 3։57
# «Bang Bang» (3LAU Remix) – 3։06
# «Bang Bang» (Imanos and Gramercy Remix) – 3։44
# «Bang Bang» (Super Stylers Remix) – 3։33

## Հրապարակման պատմութիւն

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբի մէջ

Ստորոգութիւն:2014
Պեռոկալ

**Պեռոկալ** (), քաղաք եւ համայնք, Սպանիոյ մէջ։ Ան մաս կը կազմէ Անտալուս ինքնավար մարզի Ուէլւայի նահանգին։ Համայնքը կը գտնուի Կուէնկա-Մինէրա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 126 ք.մ. է։ Բնակչութիւնը՝ 358 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Մարզը կառավարման կեդրոնէն կը գտնուի 79 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

250px|մինի|ձախից|Բեռոկալի տեղակայումը

## Ծանօթագրութիւն

## Արտաքին յղումներ
* Berrocal — Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
* - Web oficial del Ayuntamiento de Berrocal

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Պետիկ Հերկելեան

**Պետիկ Հերկելեան** (գրական ծածկանունով՝ Պետրոս Հերեան, ), բանաստեղծ, արձակագիր եւ խմբագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Լիբանանի Այնճար Գիւղը։ Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ծննդավայրի ազգ. «Յառաջ-Գ.Կիւլպէնկեան» վարժարանին մէջ ստանալէ ետք, փոխադրուած է Պէյրութ եւ հետեւած Համազգայինի Հայագիտական Բարձրագոյն Հիմնարկի դասընթացքներուն։ 

Լիբանանեան պատերազմի հետեւանքով՝ ուսման ընթացքը ընդհատուած է, սակայն ան hետագային  յաջողած է շարունակել իր մասնագիտական բարձրագոյն կրթութիւնը եւ վերոնշեալ հիմնարկէն շրջանաւարտ եղած է 1985-ին՝ իբրեւ աւարտաճառ ներկայացնելով Վազգէն Շուշանեանի «Սիրոյ Եւ արկածի տղաքը» վէպին նուիրուած իր աշխատասիրութիւնը։

1976-ին գործուղղուած է Յունաստան եւ երկու տարի վարած է «Ազատ Օր» օրաթերթին խմբագիրի պաշտօնը։ 1978-ին վերադրաձած է Լիբանան եւ միացած է «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութեան՝ իբրեւ սրբագրիչ։

## Գրական վաստակ
Դպրոցական գրասեղաններուն վրայ իր բանաստեղծական նախափորձերը կատարած է Պետիկ Հերկելեան։ 1973-ին լոյս ընծայած է իր առաջին գրքոյկը՝ «Պատուհանէն Դուրս», որուն էջերուն մէջ ամփոփուած 23 բանաստեղծութիւնները կը բացայայտեն սկսնակ գրողին գրական շնորհները։ 

1983-ին, կը յաջորդէ «Բառը» խորագրեալ քերթողագիրքը, որ կ'արդարացնէ իր վրայ դրուած յոյսերը։ Խոհափիլիսոփայական շիկացումներով եւ նուրբ քնարերգութեամբ յատկանշուող քերթութիւնը երիտասարդ բանաստեղծին կ'ապրի նոր զարգացում մը, երբ երկու տարի ետք՝ 1985-ին, ան մամուլին կը յանձնէ «Եւ Երկիր Պագանեմ» անուն իր երրորդ քերթողագիրքը։ 

1986-ին լոյս տեսած է իր կարապի երգը՝ «Եուհու» քաղաքական երգիծական վիպակը։ Նոյն տարին խմբագրած է եւ մամուլին յանձնած է Ռազմիկ Դաւոյեանի «Հատընտիր» քերթողագիրքը եւ Մ. Լեռնցիի «Էջեր Կեանքիս Գիրքէն» ինքնակենսագրական հատորը։ 

Միաժամանակ իբրեւ ուսուցիչ սկսած է պաշտօնավարել Ճիպէյլի «Թռչնոց Բոյն» որբանոցին մէջ, սակայն մահացու հիւանդութիւնը վրայ հասած եւ քանի մը ամիս տեւած հիւանդանոցային մաքարումներէ ետք, մահացած է 10 Մարտ 1987-ին։

1992-ին, յետ մահու, տարաբախտ բանաստեղծին հարազատները հրատարակած են անոր «Գրական Վերլուծական Էջեր» անուն հատորեակը, որ կ'ամփոփէ Վազգէն Շուշանեանի ուսումնասիրութիւնը եւ մամուլին մէջ տպուած գրադատական յօդուածները։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մուսալեռցի - Այնճարցի Գրագէտներ ։

## Արտաքին յղումներ
* Գրական ՊԵՏԻԿ ՀԵՐԿԵԼԵԱՆԻ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆ.- ՊԱՐՈՆ ՊԵՏՐՈՍԸ…։
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Կարապետ Պետիկեան

**Պետիկեան Կարապետ** (1887,Նիկոմիդիա - 10 Մարտ 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1887 թուականին, Պրուսայի նահանգի, Նիկոմիդիայի գաւառակի կեդրոն՝ Նիկոմիդիա քաղաքին մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլսոլ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Տրա­պի­զո­նի շրջիկ հիւանդանոցին մէջ աշխատած է որպէս բժիշկ։ 1915 թուականի Մարտ 10-ին մահացած է ժանտախտէ՝ մօտ 28 տարեկան հասակին։

## Աղբիւր

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուժած զոհեր, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպոլիս, 1919։ 
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անունացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։ 
* Յարման Արսէն, Հա­յե­րը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:10 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիա ծնածներ
Փեփսի

230px|մինի
230px|մինի|Կապույտ Փեփսի

## Փեփսի

**«Փեփսի-Գոլա»** (), կամ պարզապես «Փեփսի», ոչ ալգոհոլային գարպոնացուած քաղցրահամ զովացուցիչ ըմպելիք, այն կը վաճառուի ամբողջ աշխարհի մէջ։ «Փեփսի-Գոլա» առեւտրային ապրանքանիշի իրավունքները կը պատկանին ամերիկյան «Փեփսի-Գոլա» ընկերութեան։

«Փեփսի»-ն արտադրվում է նաեւ Հայաստանի մէջ «Ջերմուկ Ինթերնեյշնլ» ընկերության «Փեփսի Կոլա Բոթլեր Հայաստան» գործարանի մէջ։

### Ազդեցութիւնը օրգանիզմի վրայ
Չնայած Փեփսի-Կոլայի վնասակար ազդեցությունը հաստատուած չէ, բայց ան միանշանակ օգտակար չէ օրկանիզմի վրայ։ Սկիզբը ըմպելիքը կը պարունակէր Փեփսին հորմոն եւ կը վաճառվուէր չգազավորուած ջրով։ Ամենայն դեպս խորհուրդ չի տրուիր օգտագործել այն ստամոքս-աղիքային հիվանդութիւններով տառապող մարդոց։ Վնասակար ազդեցութիւն կունենայ երիկամունքներու վրայ։ Առաջացնում է գալսիումի տեֆիսիտ մարդու օրգանիզմի մէջ։ Խուսափելու համար այս բոլոր հնարավոր հիվանդութիւններէն կարելի է պարզապես չօգտագործել կամ սահմանափակել Փեփսի-Կոլայի օգտագործումը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Փեփսի Արմենիա 
* Պաշտօնական կայք
Պետրոս Աբէլեան

**Պետրոս Աբէլեան**(1807-1877) Արքեպիսկոպոս առաջնորդ Մարաշի:

## Կենսագրութիւն

1824-ին Զմմառ կ'երթայ ուսանելու եւ 1832-ին վարդապետ կ'ընտրուի։ 1842-ին Մարաշի առաջնորդ ընտրուելէ ետք 1859-ին կը կառուցանէ առաջնորդարան մը եւ 1866-ին կը ձեռնարկէ Ս․Փրկիչ եկեղեցւոյ շինութեան։ Կ'աւարտէ 1868-ին: Ան մայրապետներ բերած է աղջկանց հայեցի կրթութիւն տալու համար։ Վախճանած է 1877-ին:

## Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Հ․Մկրտիչ Վրդ․ Պոտուրեա, Պուքրէշ, 1938, էջ 18-19
Պետրոս Աբրօյեան

**Աբրօյեան Պետրոս (Ապրօ)**, Զմիւռնիացի նշանաւոր հարուստ վաճառական։

Ապրօ իր եղբայրներուն՝ Աբրահամի ու Ստեփանի հետ, առեւտուր կը կատարէր Եւրոպայի տարբեր պետութիւններու մէջ եւ Հնդկաստանէն, Պարսկաստանէն եւ Տաճկաստանէն ասիական վաճառներն կ՛արտահանէր Եւրոպա։ Գլխաւոր վաճառատունը կը գտնուէր Զմիւռնիոյ մէջ։ Հոլանտայի Ամսդերտամ քաղաքի մէջ ներկայանալով ռուսաց Պետրոս Մեծ կայսեր՝ խնդրագրով մը յայտնեց իր առեւտուրի ծաւալը եւ թոյլատուութիւն խնդրեց Ռուսաիոյ մէջ ալ առեւտուր կատարելու. Ռուսաստանով Պարսկաստանէն եւ Հնդկաստանէն ապրանք տեղափոխելու մասին։ Պետրոս Մեծը սիրով ընդունեց անոր առաջարկն ու 28 Յունուար 1717-էն տուած (Ամսդերտամի մէջ) հրովարտակով հրամայեց հարկն եղած պարագային, որ ազատ իրաւունք տրուի Ռուսաստանի մէջ առեւտուր կատարելու՝ վերցնելով նոյն քանակութեամբ մաքս, որքան որ կը պահանջուէր Ջուղայեցի-Պարսկաստանցի հայ վաճառականներէ, Հրովարտակը տուած էր Ապրոյին եւ շնորհուած առեւտրական կատարեալ ազատութիւն։ Ապրոն առեւտուր կը կատարէր գլխաւորապէս մետաքսով եւ ակնեղէնով։

## Աղբիւր
*  Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 35 :

Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Պետրոս Ատրունի

մինի
**Պետրոս Ատրունի** (1883- 1944), հայ կրթական գործիչ, թուաբանագէտ, դաստիարակ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս:Կրթութիւնը ստացած է Պէրպէրեան վարժարան, աւարտած է 1900-ին, ուսանած է Պոլսոյ համալսարանի թուաբանութեան բաժինը։ Երկար տարիներ դասաւանդած է հայ և օտար վարժարաննեու մէջ: 1928-33 եղած է Կեդրոնական վարժարանի տնօրէն։ Հեղինակն է թուաբանական շարք մը դասագիրքերու, ինչպէս՝ «Ամբողջական դասընթացք թուաբանութեան», «Մանկական ընթացք» Ա և Բ տարի (1912), «Տարրական դասընթացք» Ա և Բ տարի (1912), «Թուաբանութեան տարրական և միջին դասընթաց» (1921), «Բարձրագոյն դասընթաց» (1921) գիրքերը։

## Ատրունի եւ [[Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միություն|Հ.Մ.Ը.Մ.]]
Պետրոս Ատրունի հեղինակն է Հ.Մ.Ը.Մ.ի նշանաբանին՝ «Բարձրացի՛ր-բարձրացո՛ւր»ին: Այս նշանաբանին մասին Չիթունի կը գրէ. «... եւ աւելի գեղեցիկ նշանակ մը ու նշանաբան մը չէր կրնար դնել Հ.Մ.Ը.Միութիւնը, իր սկաուտի դրօշակին ու գօտիին վրայ: Կլոր շրջանակի մը մէջ, սլացիկ, ալեփարթամ, բայց միշտ առոյգ բարձրութիւն, Արարատ լեռը, արեւու շողերով օծուն, ահա նշանակը, հարազատ հայեցի ու տիեզերական: Արարատին վրայ ծիածանուած է երկու բառ.- Բարձրացի՛ր-բարձրացո՛ւր,- երկու բառ, այո՛, բայց ոսկի երկու կանոն. ե՛ւ  անհատի, ե՛ւ ազգի, ե՛ւ մարդկութեան ուղղուած երկու վսեմ քարոզ, հանգանակ կամ կրօնք մը.- Բարձրացի՛ր-բարձրացո՛ւր»:

## Աղբիւրներ
1-Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ 137

2-Յուշամատեան Հ.Մ.Ը.Մ.-ի (1958)

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1944 մահեր
Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ
Պետրոս Գալֆայեան

**Պետրոս Գալֆայեան** (1896, Խարբերդ - 1915), հայ երեսփոխան, մշակութային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
12 տարեկանին որբացած կ'անցնի Պոլիս ու կ'որդեգրուի Պալաթու Արիստակէս քհն. Գալֆայանին կողմէ, որմէ կը ստանայ իր մականունը։ Ուսումը խորէնեան դպրոցը ստանալէն ետք կը մտնէ առեւտրական ասպարէզ։ Իր ջանքերով կը բացուի թաղին մանկապարտէզ։ Կանուխնէ անդամակցած է Հնչակեան կուսակցութեան։ Կը մասնակցի Գում-Գափուի ցոյցին, ապա քարոզչական գործով կը մեկնի Ատափազար։ 1894-ին կը փախչի Աթէնք, ուրկէ Ռումանիա եւ Պուլկարիա։ Քէօսթէնճէի օսմանեան հիւպատոսը տեղւոյն կառավարութեան շնորհիւ զինք ու Մ. Տամատեանը ձերբակալելով Պոլիս կ'ուղարկէ, բայց նաւը մայրաքաղաք հասնելուն պէս անգլիացի նաւապետին շնորհիւ երկուքն ալ գիշրով իտալական նաւով Մարսիլիոյ ճամբով կը տեղափոխուին Լոնտոն։ Պետրոս կ'անցնի Ռուսջուք, ուր բացի առեւտրական գործէն քանի մը ընկերներով կը հրատարակէ «Վերածնութիւն» շաբաթաթերթը, որ յետագային Լոնտոն շարունակուած է լոյս տեսնել «Ապագայ» անունին տակ։ Պոլիս վերադարձին կը հիմնէ յանձնակատարութեան գործ մը հայկական դրամանատան մէջ իբր ներկայացուցիչ Շխեանց եւ Խաչատրեանց քարիիւղի տան։ Ընտրուած է ազգային երեսփոխան Ալթը-Մերմերէն եւ ատենապետ ելեւմուտքի հոգաբարձութեան։ 4 Մայիս 1915-ին աքսորուած է Այաշ։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան, Թէոդիկ, 1919 Կ. Պոլիս:

Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ Երեսփոխաններ
Ստորոգութիւն:30 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ
Պետրոս Զարոյեան

**Պետրոս Զարոյեան** (Պոլիս, 1903 - Փարիզ, 1986), ֆրանսահայ արձակագիր եւ գրադատ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պալաթի Ազգ. «Խորէնեան» վարժարանին մէջ։ Այնուհետեւ, յաճախած է Ազգ. Կեդրոնական վարժարան, որուն ընթացքը աւարտած է 1922-ին։ Նոյն տարին անցած է Փարիզ:

Գրել սկսած է կանուխէն, 1919-ին, «Այգ» շաբաթաթերթթին մէջ։ Աշխատակցած է, Վահան Թէքէեանի խմբագրուեան օրով, Պոլսոյ «ժողովուրդի Ձայն»ը օրաթերթին, ու այդ թուականէն ասդին, զոյգ «Հայրենիք»ներուն (Պոսթըն), «Պայքար» օրաթերթին եւ համանուն պարբերաթերթին, «Անահիտ»ի, «Զուարթնոց»ի, «Մենք»ի, սփիւռքեան հանդէսներու եւ օրաթերթերու: Բանաստեղծ Ա. Սեմայի հետ 1935-ին հիմնած է «Մշակոյթ» ամսագիրը, իսկ Զարեհ Որբունիի հետ «Լուսաբաց» հանդէսը՝ 1938-1939-ին։ 1954-ին հրատարակած է «Հայ Միտք» կիսամեան։

1962-1964 դասախօսած է Կիպրոսի Մելգոնեան վարժարանին մէջ իբրեւ ուսուցիչ հայ եւ օտար գրականութեան։ Այնուհետեւ ապրած է Մարսէյլի մէջ մինչեւ իր մահը։

Գրական ստեղծագործութիւններուն (առաւելապէս պատմուածքներ) թէ գրական տեսութիւններուն մէջ, Պետրոս Զարոյեան հանդարտ դատումի, վիճակներն ու դէպքերը կեանքի իրականութեանց լոյսին տակ վերլուծող գրագէտն է։ Սեփական տեսակէտ, անհատական կարծիք ու համոզում ունենալով հանդերձ գրական իր տեսութեանց մէջ, առհասարակ անձնականութեան եւ զգացական տրամադրութիւններու չի յանձնուիր գնահատութիւններու եւ քննադատութեանց մէջ։

## Գործերը
Հրատարակուած իր գործերն են «Մեռնողները», «Ակսել Բակունց», «Սեւ Ու Ճերմակ»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1903 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:6 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1986 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Մարսէյ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Պետրոս Մաղաքեան

**Պետրոս Մաքաղեան** (1826, Պոլիս - 1891), արեւմտահայ թատրոնի առաջին հայ դերուսոյց:

## Կենսագրութիւն
Մաքաղեան ծնած է 1826-ին, Պոլսոյ մէջ։ Ան ծնած է կաթողիկէ ընտանիքի մէջ:

Կիսատ նախակրթութիւն ստանալէ ետք կը ղրկուի Լիբանանի Զմառի վանքը՝ հոգեւորական դառնալու նպատակով, սակայն որոշ ժամանակ ետք ան կը վերադառնայ Պոլիս: Հայրը զինք կը մղէ աշխատիլ կօշկակարի մը քով՝ արհեստ սորվելու համար: Պետրոս կը սորվի այդ գործը եւ անուանի վարպետ կ՛ըլլայ, սակայն ան միայն կօշկակարութեամբ չի գոհանար: Իր մտերիմ ընկերոջ՝ Ստեփան Էքշեանի հետ երեկոյթներու ժամանակ կը սկսի դերեր կատարել, օրինակ Միջագիւղի, Խասգիւղի, Քուրուչէչմէի եւ Բերայի մէջ, եւ հետզհետէ բեմ կը բարձրանայ:

## Աղբիւրներ
* «Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, Հրտրկ. Գէորգ Մելիտինեցի Գրական մրցանակի, թիւ 4, էջ 19-36:
Պետրոս Մինասեան

**Պետրոս Մինասեան** (1881-1935), բնիկ Պուրսացի, նախնական ուսումը ստացած Երուսաղէմի Սբ. Յակոբայ վանքը եւ միեւնոյն քաղաքի Ֆրանսական վարժարանը, 1900-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր կ'ըլլայ բարձրաստիճան պաշտօնեայ նամակատան մէջ։ Այս առնչութեամբ, Մինասեան շատ կարեւոր ծառայութիւն մատուցած է Հայերու՝ Ա. Ընդ. Պատերազմին։ Թէեւ Հնչակեան, սակայն առանց խտրութեան օգնած է որ Պէյրութի նաւահանգիստէն մեր յեղափոխականները արտասահման ապաստանին, Յաճախ մեծ պատասխանատուութիւն ստանձնելով մեր կուսակցականները բեռնակիրի տարազով եւ նամակի ծրարներ տրուած՝ նաեւ կը հանէր արտասահման փախցնելու համար։ Նմանապէս բազմաթիւ կուսակցական գաղտնի նամակներիրենց տեղը կը հասցնէր լուրջ վտանգներ դիմագրաւելով։ Վերջապէս բոլոր նորեկ հայերուն, մանագանդ ուսանողներուն, յոյժ օգտակար հանդիսացած է։

Ինչպէս ըսինք, Մինասեան եղած է կուսակցական մը եւ մտաւորական մը, բարեբախտաբար վերջին պահուն ձենքս անցած են իր կարգ մը անտիպ գրութիւները, որոնցմէ քանի մը մէջբըրումնէր կ'ընեմ, գաղափար մը տալու համար իր գրութեանց մասին։ Բացի հայերէնէ, գրած է նաեւ Ֆրանսերէն լեզուով քերթուածներ, որոնցմէ ոմանք ցարդ կան ձեռագրով։

Ինք բացի գրչի՝ եղաւ նաեւ խօսքի մարդ, որովհետեւ որպէս բանախօս թէ՛ Ֆրանսերէն եւ թէ հայերէն լեզուներու միշտ փնտրուած էր։ Եղած է եռանդուն եւ գործունեայ անդամ Հ.Բ.Ը.Միութեան եւ իր գտնուած վայրերուն մէջ միշտ կը հաստատէր մասնաճիւղեր։ Առ ի հետաքրքութիւն, ունինք Միւթեան Գահիրէի վարչութեան 25 Փետրուար 1924 թուակիր մէկ նամակը որով զինք կ'արտոնեն մասնաճիւղ մը բանալու Գըրըգվանի մէջ, 1912-ին ամուսնացած Օր. Պերճուհի Շիրինեանին հետ եւ ունեցած աղջիկ զաւակ մը՝ Զապէլ եւ մանչ մը՝ Տիրան:

1914-ին կ'անցնի Հալէպ, ուր բազմաթիւ հայեր ազանած է, մանաւանդ գործաւորներու բանակէն, 1919-ին կ'երթայ Կիլիկիայ որպէս թարգման, ուր դարձեալ կը բոլորէ հանրային գործունէութեան օգտակար շրջան մը։ 1922-ին կ'անցնի Ալէքսանտրէթ, ուրկէ կուգայ Պէյրութ, եւ կը մեռնի 1935-ին որպէս արդիւնք Կիլիկիոյ մէջ ունեցած յոգնեցուցիչ հանրային գործունէութեան։

Ձեռքիս տակ ունիմ փոքրիկ տետրակ մը Մինասեանի ձեռագրով, որ կը պարունակէ անոր քերթուածներէն եւ արձակ գրութիգններէն ոմանք։ Մինասեան եղած է բեմի եւ գործի մարդ, քան թէ գրող։ Իր քերթուածները ընդհանրապէս անհատական եւ ընտանեկան բնոյթ ունին։ Այսուամենայնիւ կուտանք քանի մը նմոյշ ընդհանուր նիւթեր շոշափող իր քերթուածներէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1935 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Պետրոս Սիւնեցի

**Պետրոս Սիւնեցի** (), ապրած է Զ. դարու սկիզբը։ Կոչուած է քերթող, ինչ որ ապացոյց է թէ մաս կազմած է Յունաբան դպրոցի շարժումին։ Եղած է Սիւնեաց եպիսկոպոս, մասնակցած է Ներսէս Բ. Բագրեւանդացիի կազմած Դուինի Բ. ժողովին 554 թուին։

Իր մասին Ստեփանոս Օրբէլեան շատ մեծ դրուատիքով կ'արտայայտուի.- 

Ուստի Պետրոս Սիւնեցին եղած է լաւ պատրաստուած մատենագիր մը։

Ան կը համարուի Սրբոց Թարգմանչաց աստղահոյլէն մէկը՝ 36 մատենագիր կաթողիկոսներու, եպիսկոպոսներու, վարդապետներու ու միակ աշխարհական՝ Գրիգոր Մագիստրոսի կողքին, որոնք իբրեւ թարգմանիչ կամ ինքնագիր հեղինակներ՝ գործեցին եւ արդիւնաբերեցին Ե.-ԺԲ. դարերուն:

Դժբախտաբար գրած գործերէն պատառիկներ միայն հասած են մեզի։ Միաբան Էջմիածնի մանրազննին խուզարկութենէ ետք, գտած են ներքեւ յիշուած գործերը։

Այս գործերը միաբանի կողմէ հրատարակուած են Էջմիածնի «Արարատ» ամսաթերթին մէջ, 1902-ին, (էջ 80-98 եւ 183-203)։

## Գրական Յատկանիշները
Իր այս գործերուն մէջ Պետրոս Սիւնեցի ունի Յունաբան լեզու մը, բայց նուազ խաթարուած։ Անոնք իբրեւ կրօնական արտադրութիւններ ունին որոշ արժէք. մանաւանդ իր առաջին գործը «Գովեստ Աստուածածնի»
Պետրոս Սիւնեցիի կորսուած գործերուն մէջ ամենակարեւորն է իր պատմութիւնը, որմէ փոքր հատուած մը կը գտնուի աղուանից պատմութեան երկրորդ գրքի առաջին գլուխին մէջ։ Կաղանկատուացին այդ հատուածի հեղինակին անունը չի տար, մինչդեռ Ստեփանոս Օրբէլեան նոյն հատուածը մէջբերելով կը վերագրէ Պետրոս Սիւնեցիին։

Այս հատուածը որոշ գաղափար մը կու տայ այդ կորսուած գործի մասին, որ հաւանաբար նուիրուած պիտի ըլլար Սիւնեաց իշխաններու վրաց ժողովուրդներու վիպակներու հաւաքումին։ Այդ հատուածին մէջ կը պատմուի Սիւնեաց Բաբիկ իշխանի քաջագործութիւնը Շապուհ թագաւորի ժամանակ Դ. դարուն։ Այս գործը շատ կը յիշեցնէ Յովհան Եպս. Մամիկոնեանի Տարօնի պատերազմը, որ այս անգամ կը պատմէ Մամիկոնեան դիւցազուններու քաջագործութիւնները։

## Գործերը
# «Գովեստ Աստուածածնի» կամ «Ի Ծնունդն Քրիստոսի», ինչպէս Ստեփանոս Օրբէլեան կը կոչէ։
# «Հարցում Վաչականայ»։
# «Յաղագս հաւատոյ», որ հատուածական կերպով հասած է մեզի։
# «Ճառ Ծննդեան», որ նոյնպէս հատուծական կերպով հասած է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քերթողներ
Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ