Մասլենիցա

**Մասլենիցա** (ռուս.՝ Масленица, Масляница, ուքր.՝ Масниця, պելառուսերէն՝ Масленіца, Масленка), արեւելեան սլաւոններու աւանդական տօնը, որ կը նշուի Մեծ Պահքէն առաջ, մէկ շաբթուան տեւողութեամբ եւ իր ծիսակարգերուն մէջ կը պահպանէ սլաւոնական դիցաբանութեան կարգ մը տարրեր: Արեւելեան սլաւոններու ժողովրդական օրացոյցին մէջ տօնը կը նշանակէ ձմրան եւ գարնան, ինչպէս նաեւ՝ ուտիսի եւ Մեծ Պահքի սահման:

Մասլենիցայի ամսաթիւը ամէն տարի կը փոխուի՝ ըստ Զատկուան տօնին: Մասլենիցայի տօնակատարութեան աւանդական խորհրդանիշներն են՝ Մասլենիցայի խրտուիլակը, զուարճանքները, խրախճանքը, սահնակով սահիլը, իսկ պելառուսերու եւ ուքրանացիներու մօտ՝ նաեւ խմորեղէնները:

### Տօնական ծէսերուն ծագումը
300px|thumb|«Զբօսանք Մասլենիցայի ընթացքին». Կոնստանդին Մաքովսքի, 1869

*  Ըստ Պորիս Ռիպաքովի, նախաքրիստոնէական ժամանակաշրջանին, Մասլենիցա կոչուած տօնը կը նշէին գարնանամուտին, որ կարգ մը ազգերու մօտ, որոնք կ'օգտագործեն արեւային օրացոյցը, կը հանդիսանայ Նովուզ նոր տարուան սկիզբը: 
*  Նիքոլա Տուպրովսքի կը նկատէ, որ Մասլենիցայի կարգ մը ծէսեր զուտ ձմեռնային են եւ չեն կրնար նշուիլ գարնան: Ան կ'ենթադրէ, թէ Մասլենիցայի ծէսերը յառաջացած են Վլասիայէն, որուն «մօրուքը իւղի մէջ էր»: Պելառուսիոյ մէջ  ասացուածք մը պահպանուած է. «Վլասէն շերեփ մը իւղ վերցուր»: Փոլեսիէի մէջ մինչեւ օրս Հինգշաբթին կ'անուանեն «Վլասյէ» կամ «Վոլոսի»:

*Խորհրդային բանահաւաք Վլատիմիր Փրոփ, զարգացնելով Վիլհելմ Մանհարտթի եւ Ճէյմս Ֆրեզերի գաղափարները, Մասլենիցայի ծիսակարգերու գլխաւոր նպատակը կը համարէ բերրիութեան խթանումը, որ յատկապէս գործնական  է դաշտային աշխատանքները սկսելու ատեն:
*Տօնը կը մարմնաւորէ Մասլենիցայի խրտուիլակը, որ կը հանդիսանայ հին ատեն մահացած եւ յարութիւն առած աստուածութեան արձագանգը: Վլատիմիր Փրոփի կարծիքով, խրտուիլակը ներկայացուած է իբրեւ բերրիութեան եւ պտղաբերութեան խորհրդանիշ, եւ այդ ծէսերը կը տեղեկացնէին հողին պտղաբերութիւնը: Խրտուիլակին մոխիրը կամ նոյն պատռտուած խրտուիլակը կը տարածէին դաշտերուն մէջ: Ըստ Փրոփի, հողին բերրիութիւնը շատ կարեւոր էր, ուստի «անոնք մտածած են միայն բերքի կամ բերրիութեան մասին», յատկապէս գարնան, երբ հողը կ'արթննայ ձմեռնային քունէն եւ կը սկսի պտուղ տալ: Պտղաբերութիւնը կը խթանէ նաեւ խրտուիլակ այրելը՝ հին եւ չորցած բերքին ոչնչացումը:

*Մասլենիցայի կարգ մը ծէսեր, ինչպէս օրինակ՝ Համբոյրի ծէսը, լեռներէն սահիլը, ձիերով պտոյտները եւ ամուրիներու կատակային հետապնդումները, կապուած են նորապսակներու եւ ամուրի երիտասարդներու հետ: Անով հասարակութիւնը ցոյց կու տար ամուսնութեան անհրաժեշտութիւնը՝  բնակչութեան վերարտադրութեան համար եւ անով իսկ կ'ոգեւորէր երիտասարդները:
մինի|ձախից|Ռուս աղջնակ մը՝ Սլաւոնական Մասլենիցայի տօնակատարութեան ընթացքին, աւանդական գլխարկով (Քօքօշնիկ):
*Բեղմնաւորումը անքակտելիօրէն կապուած է հողի պտղաբերութեան եւ անասուններու բեղնաւորման հետ: Բերրիութիւնը կը խթանէ Մասլենիցայի երրորդ կողմը՝ յիշատակումը: Հեռացած նախնիները, գիւղացիներու պատկերացումով գտնուած են այլ աշխարհի եւ երկրի մէջ, ինչ որ կը նշանակէ, թէ անոնք կրնան ազդել բերրիութեան եւ պտղաբերութեան վրայ: Ուստի չափազանց կարեւոր է ոչ թէ զայրանալ նախնիներուն վրայ, այլ յարգել զանոնք: Այդ բոլորին համար, Մասլենիցայի մէջ գոյութիւն ունի հոգեհանգիստի արարողութիւնը, գերեզմանոց այցելութիւնը, հոգեճաշ մատուցելը, ինչպէս նաեւ նրբաբլիթներ պատրաստելը: Նրբաբլիթները սլաւոնական ժողովուրդներուն մօտ բնաւ ալ արեւը չեն խորհրդանշած, այլ՝ միշտ եղած են յիշատակի ուտեստ:

*Պատրիարք Ատրիան կը փորձէ ոչնչացնել այդ «դիւային տօնը»: Սակայն չի յաջողիր եւ 8 օրով կը կրճատէ անոր տեւողութիւնը: Հետազօտողները կը նշեն արեւմտա-եւրոպական դիմակահանդէսին եւ ռուսական Մասլենիցային կապը: Օտարերկրացի մը՝ Իվան Դ. Մոսկուա գտնուած առիթով կը գրէ.

[մինի|Մալսենիցայի տօնակատարութիւն՝ [Աւստրալիա|Աւստրալիոյ Մելպուրն քաղաքին մէջ, 6 Փետրուար 2006:]]

* Ժամանակակից ռուս բանահաւաք Անտրէյ Մորոզի կարծիքով, հիմք չկայ պնդելու, որ Մասլենիցան հեթանոսական տօն մըն է, որովհետեւ Մասլենիցան կ'ընդգրկէ նաեւ եկեղեցական ծէսեր: Գլխաւոր մասը, ուր «հեթանոսութիւն կը բուրէ», կը համարուի խրտուիլակին այրումը: Բայց իրականութեան մէջ այդ խրտուիլակը երբեք ալ կուռքի նմանակը չի համարուիր, իսկ բուն ծէսը ամենայն հաւանականութեամբ ունի խաղային արմատներ:

### Մասլենիցայի շաբաթը
thumb|Մասլենիցան Ուքրանիոյ փոսթային նամականիշին վրայ, 2003
Ամբողջ շաբաթը կը բաժնուի երկու մասի՝ Նեղ Մասլենիցա եւ Լայն Մասլենիցա: Նեղ Մասլենիցա կը համարուին առաջին երեք օրերը՝ Երկուշաբթին, Երեքշաբթին եւ Չորեքշաբթին: Լայն Մասլենիցան այդ վերջին 4 օրերն են՝ Հինգշաբթին, Ուրբաթը, Շաբաթը եւ Կիրակին: Առաջին երեք օրերու ընթացքին կարելի էր զբաղիլ տնային գործերով, իսկ Հինգշաբթի օրէն սկսեալ բոլոր աշխատանքները կը դադրին եւ կը սկսի Լայն Մասլենիցան:

ժողովուրդին մէջ Մասլենիցայի ամէն մէկ օրը ունի իր անուանումը.
* Երկուշաբթի՝ հանդիպում,
* Երեքշաբթի՝ խաղեր,
* Չորեքշաբթի՝ քաղցրաւենիք,
* Հինգշաբթի՝ զբօսանք,
* Ուրբաթ՝ զոքանչի երեկոյ,
* Շաբաթ՝ հարսանեկան հաւաքոյթներ,
* Կիրակի՝ ճամբել (աւարտ)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:SurikovSnowFortress.jpg|Վասիլի Սուրիկով Սառցէ քաղաքին գրաւումը, 1891
Պատկեր:Сычков Пляска.jpg|Ֆետոթ Սիչքով, Պար 1911
Պատկեր:Третьяков В-деревне 1873.jpg|Երիտասարդներու հաւաք  (Ա. Թրեթյաքով Գիւղին մէջ, 1867)
Պատկեր:Сычков Праздничная-забава.jpg|Ֆետոթ Սիչքով, Տօնական զուարճանք
Պատկեր:Крыжановский Прощеный-день.jpg|ԺԹ. դարու գիւղացի ընտանիքը կը ճամբէ Մասլենիցան


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ամէն ինչ Մասլենիցայի մասին  // maslenitsa.net
* *Գրաչյովա Ի.* Մասլենիցայի պատմութիւնը  // maslenitsa.net
*Lives of the Saints The Orthodox Church in America, undated.
*  

Ստորոգութիւն:Սլավոնական ազգային տօներ
Ստորոգութիւն:Օրացոյցային տօներ
Ստորոգութիւն:Ռուսական պետական տօներ
Ստորոգութիւն:Հեթանոսութիւն
Ստորոգութիւն:Ձմեռային տօներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի տօներ
Ստորոգութիւն:Դիմակահանդէսներ