Լուսինէ Աւետիսեան

**Լուսինէ Աւետիսեան** - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, գրաբարագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։

## Կենսագրութիւն
Ծնուել է 1975 թուականի մայիսի 16-ին, ԼՂԻՄ (այժմ՝ ԼՂՀ) Ասկերանի շրջանի Սարուշէն գեւղում՝ ուսուցիչներ Արարատ Աւետիսեանի եւ Այիդա Մանուկեանի ընտանիքում։

1978-ին ընտանիքը տեղափոխուել է ՀԽՍՀ եւ բնակութիւն հաստատել Հոկտեմբերեան (այժմ՝ Արմաւիր) քաղաքում։

Միջնակարգ կրթութիւնն ստացել է նախ՝ քաղաքի թիւ 7, ապա՝ շարունակել Երեւանի թիւ 10 դպրոցի (Մկրտիչ Խրիմեանի անուան) հայագիտական թեքումով դասարանում։

Դպրոցն աւարտել է 1991-ին եւ նոյն թուականին ընդունուել Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն աւարտել է 1996-ին։

1996-ին ընդունուել է ՀՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախաւսութիւն՝ «Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտութիւնների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1996-ից աշխատում է նոյն ինստիտուտում՝ որպէս աւագ գիտաշխատող։ Նրա աշխատասիրութեամբ հրատարակուել են Լեւոն Շանթի երկերի ութհատորեայ ժողովածուի ակադեմիական հրատարակութեան երկու հատորները։ Այժմ տպագրութեան է պատրաստում Նիկոլ Աղբալեանի երկերի ակադեմիական հրատարակութեան Լեզուաբանական հատորը։ Գրաբար է դասաւանդում համալսարաններում։

մինի|418x418փքս|Բանաստեղծութիւններ (2000)
[thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005)]|426x426px](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%A7_%D4%B1%D6%82%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6%2C_%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%BA%D5%B8%D5%A7%D5%BF%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%282005%29.jpg)
[thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008)]|426x426px](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%A7_%D4%B1%D6%82%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6%2C_%D5%85%D5%A1%D6%82%D5%A5%D6%80%D5%AA%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%AF%D5%A8_%282008%29.jpeg)
[thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Ուրբաթագիրք], 2012|463x463px](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%88%D6%82%D6%80%D5%A2%D5%A1%D5%A9%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D6%80%D6%84%2C_2012.jpg)
alt=Ուղղագրութիւն|մինի|Լուսինէ Աւետիսեան, Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, 2018|421x421փքս

alt=Գրաբար բանաստեղծութիւններ|մինի|Լուսնէ Աւետիսեանց, Արժանի լինել, 2019|418x418փքս
մինի|419x419փքս|Նոր հերոսապատում, 2021
մինի|419x419փքս|Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, 2022
alt=«Յաւերժամանուկը» (Փր.), Անտուան դը Սենտ-Եքզիւպերիի «Փոքրիկ իշխանը» հեքիաթի բազմաշերտ վերլուծութիւն|մինի|426x426փքս|Lucinée Avétissian, L’éternel enfant, Erevan 2022
մինի|430x430փքս|Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, թարգման ի լեզու Հայոց Լուսնէ Աւետիսեանց

### Գրքեր
* «Բանաստեղծութիւններ» բանաստեղծական ժողովածու (2000),
* «Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան» մենագրութիւն (2005), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի գիտխորհրդի որոշմամբ,
* «Յաւերժամանուկը», Անտուան դը Սենտ-Եքզիւպերիի «Փոքրիկ իշխանը» հէքիաթի բազմաշերտ վերլուծութիւն (2008),
* **Լեւոն Շանթ, Երկերի ժողովածոյ**, հ. 1, Երեւան, 2011, (Արմէն Մանուկեանի հետ) էջեր 38-155, 401-488, ։
* **Ուրբաթագիրք** (2012) հայերէն առաջին տպագիր գրքի առաջին աշխարհաբար թարգմանութիւն եւ հարակից աշխատասիրութիւն (Առաջաբան)։ Իրականացած է պետական պատուէրով՝ Հայ գրատպութեան 500-ամեակին նուիրուած միջոցառումների շրջանակում։ «Գրքարուեստ-2012» հանրապետական հինգերորդ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան կողմից արժանացած է «Լաւագոյն գիրք գրքի մասին» մրցանակին։
* **Լեւոն Շանթ, Երկերի լիակատար ժողովածոյ,** հ. 8, Երեւան 2016, (Մանէ Սարինեանի հետ), էջեր՝ 5-407, 678-704, ISBN 978-5-8080-1008-6
* «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ի նպաստ դասական ուղղագրութեան կանոնարկման (2018)։ ISBN 978-9939-0-2588-9
* Առաջին անգամ աշխարհաբար է թարգմանել եւ գիտական հրատարակութեան է պատրաստում Անանիա Նարեկացու «Սակս բացայայտութեան թուոց» երկը։
*Սենեկա, Ներոն կայսերը. Գթասրտութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 691-740։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*Սենեկա, Իր մայր Հելուիային. Մխիթարութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 740-777։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*«Արժանի լինել» (գրաբար քերթուածների ժողովածու), Երեւան 2019, ISBN 978-9939-0-3185-9
*«Նոր հերոսապատում։ Արեւմտահայերէն պատմուածքներ», Երեւան, 2021, ISBN 978-9939-0-3502-4
*Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, Երեւան 2022, ISBN 978-9939-0-4228-2
***Lucinée Avétissian, L’éternel enfant**, Erevan 2022, 100 p., Traduit de l’arménien par Armen Michaelian, ISBN 978-9939-0-4323-4
*Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, 100 էջ, (Անտուան դը Սենտ-Եքսուպերիի «Փոքրիկ իշխանը» գրքի գրաբար թարգմանութիւնը) , ISBN 978-9939-0-5159-8 

## Գիտական յաւդուածներից
* Գեղագիտական հայեացքների դրսեւորումները Չրաքեանի նամակներում, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Երեւան, 2000, թիւ 2, էջ 209-219։
* Տիրան Չրաքեանը Մ. Կիւրճեանին հասցէագրուած նամակներում, Երիտասարդ գիտաշխատողների յաւդուածների ժողովածու, Երեւան, 2001, թիւ 1 (2), էջ 143-147։
* Ծովերգութիւն, Գարուն, 2002, թիւ 4, էջ 84-90։
* Յակոբ Մեղապարտի տպագրած Ուրբաթագիրքը եւ նրա մերաւրեայ հրատարակութիւնը, Հայ գիրքը եւ հայ գրականութիւնը, Երեւան, 2013, էջ 31-39,
* «Урбатагирк: первая армянская печатная книга», Портал «Наша среда», 30.09.2013
* Տիրան Չրաքեանի աշխարհայեացքը, Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-118,
** Ա. «Չրաքեանի գեղագիտական հայեացքները», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-93,
** Բ. «Չրաքեանի փիլիսոփայական աշխարհայեացքը», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 93-118,
* Տիրան Չրաքեանի բառաստեղծական արուեստը։ Հակադրութիւն եւ պարադոքս, Էջմիածին ամսագիր, 2015, թիւ ԺԲ, էջ 90-101։
* «Անրի Վեռնոյի վէպ-յուշարձանը», Ցեղասպանութեան արտացոլումը հայ եւ համաշխարհային գրականութեան մէջ, Երեւան, 2015,
* Ինտրայի «Ներաշխար»-ի ստեղծման պատմութեան ուրուագծերը նամակներում, «Կամար», Բէրութ, 2016, էջ 65-76։
*Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, Գիտական յօդուածների ժողովածու, Երեւան, 2017, էջ 24-49։
*Մխիթարեանք եւ տարերք լեզուիմաստասիրութեան Հայոց, «Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւն 300. միջազգային գիտաժողով», Երեւան, 2018, էջ 339-354։
*Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն, Կրթութիւն, 17.10. 2018, էջ 14-15։
*«Աղջիկ» բառի ստուգաբանութեան փորձ՝ լեզուաբանական, գրականագիտական եւ առասպելաբանական դիտանկիւնների համադրմամբ։
*Վարդավառ. Երբ յայտածուում է մոռացուած ծաղկանունը (միջգիտակարգային ուսումնասիրութիւն)։
*Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի, (հակիրճ), Գրական թերթ, 17.07.2020։
*ԱՐՀԱՒԻՐՔ բառը, կամ Հարամանին այնքան էլ սարսափելի չէ, որքան թուում է, Արդի հայերէնագիտութեան խնդիրները, Գիտաժողով,
*Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի, Բազմավէպ, 2021, թիւ 1-2, էջ 87-109։
*Աղջիկ բառի ծագումը, Վէմ, Երեւան, 2021, էջ 132-146։
*Հացի պաշտամունք եւ ինքնութիւն, լեզուիմաստասիրութիւն։ Հաց բառի ծագումը, Հանդէս ամսաւրեայ, Վիեննա, 2021, էջ 147-174։
*«Արկանք» (երկանք) երգի գաղափարական եւ ձեւաիմաստային յենակէտերը, Դպրատուն, Ստեփանակերտ 2022, թիւ Ա, էջ 76-89։ 
*Լեզուաբանն ու լեզուիմաստասէրը, Նիկոլ Աղբալեանի 150-ամեակին ընդառաջ, Վէմ համահայկական հանդէս, Երեւան 2022, թիւ Գ., էջ 208-225։
*Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի, Հ. Ղեւոնդ Ալիշան, յոբելեանական գիտաժողովի նիւթերի ժողովածոյ, Երեւան 2021, էջ 239-259։

### Այլ յաւդուածներ

* Արեւմտահայերէնը ապրող, բազմասնուող եւ կենսատու լեզու
* Ներգաղթ դէպի լեզուն
* Հայոց գրերի բուժիչ յատկութիւնը 
* Армянский алфавит и наше зрение 
* Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն



### Նրա մասին յաւդուածներ եւ հաղորդումներ

* Յ. Պալեան, Կրկին կը խաւսուի փտախտ դարձած ներազգային էական հարց ուղղագրութեան մասին, Հայրենիք, 28.12.2015
* Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 25.09.2016
* Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Բ. մասն, կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 27.09.2016
* Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Գ. մասն, կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 14.10.2016 
* Զ. Արիստակէսեան, Գրաբարի պատգամաբերը, Հետք, 27.10.2017
* Արմէն Միքայեղեան, Լուսինէ Աւետիսեանի «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», Ագգ, 24.05.2019
* Լուսինէ Աւետիսեան. «Այսօր համացանցը հնարաւորութիւն կու տայ հասարակութեան ճաշակները տարորոշելու, բայց եւ ինքը՝ համացանցը վերցուցած է ճաշակ ձեւաւորելու հնարաւորութիւնն ու գործառոյթը», հարցազրոյց, Ժամանակ, Կ. Պողիս, 09.11.2020
* Արմէն Միքայեղեան (պատմալեզուաբան), Լուսինէ Աւետիսեանի խմբագրութեամբ ՆՈՐ ՀԵՐՈՍԱՊԱՏՈՒՄ. Արեւմտահայերէն պատմուածքներ ժողովածուէն տպաւորութիւններ
* Բագրատ Եսդուգեան, Պատերազմի անդրադարձը գրականութեան մէջ, Ակաւս, Կ. Պողիս 21.02.2021, թիւ 1284
* Բագրատ Եսդուգեան, Ուղղագրութեան մերաւրեայ հոգերու մասին, Ակաւս, Կ. Պողիս, 26.02.2021, թիւ 1286
* Երան Գույումճեան, Իմ խոնարհ արձագանգը «Նոր հերոսապատում» գիրքին, Գրական թերթ, 02.04.2021
* Դիմանկար. Լուսինէ Աւետիսեան (ՎԷՄ ռադիոկայեան, «Աշխարհայեացք» հաղորդաշար, հաղորդումը վարում է Արաքս Պաւղոսեանը)

* Չակերտներ. Լուսինէ Աւետիսեան (Հ 1 հեռուստատեսութիւն, Հաղորդումը վարում է Արթուր Բախտամեանը)
* Մեր մեծերը. Ինտրա
* ԱՐ. Վարպետների քաղաքը 
* Բարեւ երկիր
* Վերնագիրը վերջում (Արցախի ՀՏ)
* Անկախութեան սերունդ
* Художники. Первый канал России
* Мир. Вместе+
*«Արեւմտահայերէն» հաղորդաշար. Հանրային ռադիո

**Քանդակներից**
Պատկեր:Լուսինէ Զաքարեան.JPG
Պատկեր:Վերյուշ.JPG
Պատկեր:Շուշան.JPG
Պատկեր:Դաւիթ Անյաղթ.jpg
Պատկեր:Ընթերցում.jpg
Պատկեր:Ծովահարսը.JPG
Պատկեր:Հոգին.JPG


### Մի քանի գծանկար

Պատկեր:Յաւերժութեան անիւ.jpg
Պատկեր:Բանգի ծաղիկ.jpg
Պատկեր:Ինքնադիմանկար.jpg
Պատկեր:Տիրան Չրաքեան.JPG


## Աղբեւրներ

* 
* 
* 
* 
*http://language.sci.am/hy/books/gitakan-hodvatsneri-zhoghovatsow-zhoghovatsown-nvirvowm-e-grigor-ghapantsyani-tsnndyan-130
*http://language.sci.am/hy/conferences/conference-chapantsyan/erb-yaytatsowowm-e-mashtotsean-tramabanowtiwne-awetisean-lowsine
*Լուսինէ Աւետիսեան «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ISBN 978-9939-0-2588-9
*Լուսնէ Աւետիսեանց «Արժանի լինել», ISBN 978-9939-0-3185-9
*Դասական հայերէն քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-M1_XS9SH5e9GzhSfmpUKga
*Քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-MRRsVEEoC92mkK5WcaOcRg
*Կայք՝ https://lusineavetisyan.do.am/
*Քանդակներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-NxojG6y1ochcUb37gZAsXD