open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լունտի Համալսարան

**Լունտի համալսարան** ()՝ Եւրոպայի հնագոյն, խոշորագոյն եւ համբաւաւոր համալսարաններէն մէկն է, կայուն դասակարգում ունի աշխարհի լաւագոյն 100 համալսարաններուն մէջ: Համալսարանը Շուէտի Լունտ քաղաքին մէջ է եւ յայտնի է  1425 թուականէն:

Մօտաւորապէս 42 000 ուսանողներ ուսում կը ստանան 276 կրթական ծրագրերով: Շուրջ հինգ հարիւր դասընթացք կը կատարուի անգլերէնով, նպաստելով միջազգային փոխանակումով ուսանողներուն: Համալսարանը կ'առաջարկէ Շուէտի մէջ ամէնապահանջուած քսան ծրագիրէն ինը: Միջազգային շուկայաբանութեան (International Marketing) ծրագիրն ամէնագրաւիչն է տարեկան համարեա հազար պատրաստումով: 
## Նշանաւոր Անձեր
* Նոպէլեան մրցանակի արժանացած՝
** 1924-ին՝ Մաննէ Սիկպան Manne Siegbahn (1886-1978), Ուփսալայի համալսարանի փրոֆեսէօր
** 1977-ին՝ Պերթիլ Ուլին Bertil Ohlin (1899-1979), Շուէտի Ազատական մարդոց կուսակցութեան առաջնորդ
** 1982-ին՝ Սունէ Պերկսթրեոմ Sune Bergström (1916-2004), բժշկագիտութեան փրոֆեսէօր
** 2000-ին՝ Արվիտ Քարլսոն Arvid Carlsson (1923-), բժշկագիտութեան փրոֆեսէօր
* կառավարական եւ քաղաքական գործիչներ 
** Շուէտի վարչապետներ՝
*** 1880-1883-ին՝ Արվիտ Փոսէ Arvid Posse (1820-1901)
*** 1946-1969-ին՝ Թակէ Էրլանտեր Tage Erlander (1901-1985)
*** 1986-91 եւ 1994-96-ին Ինկվար Քարլսոն Ingvar Carlsson (1934-)
** Րութ Պատեր Կինսպուրկ Ruth Bader Ginsburg (1933-), ԱՄՆ Գերագոյն դատարանի անդամ 1993-էն, Լունտէն ներս սորված է 1960-ականներուն
** Րուփիայ Պանտա Rupiah Banda (1937 - ), Զամպիոյ նախագահ 2008-էն
** Կուննար Եարրինկ Gunnar Jarring (1907-2002), դեսպան, ՄԱԿ-ի դիւանագէտ եւ թրքական լեզուներու մասնագէտ
* բնական գիտութիւններ՝
** բնագէտ Եոհանէս Րիտպերկ  Johannes Rydberg (1854-1919)
** աստղագէտ Քարլ Շարլիէ Carl Charlier (1862-1934)
** աստղագէտ Քնութ Լունտմարք  Knut Lundmark (1889-1958)
** բնագէտ Օսքար Կլէյն  Oskar Klein (1894-1977)
** թուաբանագէտ Լարս Հեորմանտեր Lars Hörmander (1931-2012)
* բժշկագիտութիւն եւ կենսաբանութիւն
** բուսաբանագէտ Քարլ Լինէուս Carl Linnaeus (1707-1778) (Լունտէն ներս առաջին տարին ուսանած է, ապա տեղափոխուած է Ուփսալա)
** քիմիագէտ եւ միներալագէտ Եոհան Կոթսհալք Վալերիուս Johan Gottschalk Wallerius (1709-1785)
*** բնագէտ Անտերս Եահան Րէթսիւս Anders Jahan Retzius (1742-1821)
*** կազմաբանագէտ Անտերս Ռէթսիւս Anders Retzius (1796-1860)
*** կազմաբանագէտ Կուսթաֆ Ռէթսիւս Gustaf Retzius (1842-1919)
** բուսաբանագէտ ծագումնաբանագէտ Քարլ Ֆրետրիք Ֆալէն Carl Fredrik Fallén (1764-1830)
** ծագումնաբանագէտ Եուհան Վիլհելմ Սէթերսթտթ Johan Wilhelm Zetterstedt (1785-1874)
** սունկաբանագէտ Էլիաս Մակնուս Ֆրիս Elias Magnus Fries (1794-1878), 1834-էն Ուփսալայի փրոֆեսէօր
** բուսաբանագէտ Եաքոպ Կէօրկ Ակարտ Jacob Georg Agardh (1813-1901)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lunds universitets huvudbyggnad (juli 2008).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lunds_universitets_huvudbyggnad_(juli_2008).jpg
Պատկեր:Universitetsbiblioteket 080508.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Universitetsbiblioteket_080508.jpg
Պատկեր:Lunds universitetsbyggnad2007.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lunds_universitetsbyggnad2007.jpg


## Տե՛ս նաեւ՝
* Ուփսալայի համալսարան
## Ծանօթագրութիւններ
Լուով

**Լվով**, **Իլով** (), Ուքրանիոյ մէջ շրջանային իշխանութեան ենթակայ քաղաք, Լուովի մարզի կեդրոնն է։ Երկրի ազգամշակութային եւ գիտական, խոշոր արդիւնաբերական եւ  փոխադրամիջոցի կեդրոն։ Կը համարուի Կալիցիոյ եւ Արեւմտեան Ուքրանիոյ մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ ։

Լվովը հիմնադրած է կալիցիացի իշխան եւ Ռուսիոյ արքայ Դանիլ Գալիչկին 13-րդ դարու կէսերուն, ենթադրաբար մօտ 1256 թուականին դարձած է Կալիցիա-Վոլինիայի թագաւորութեան մայրաքաղաքը։ Ռեչ Պոսպոլիտայի առաջին բաժանումէն յետոյ՝ 1775-1918 թուականները եղած է Հաբսբուրգներու կողմէ ձեւաւորած Կալիցիայի եւ Լոդոմերիայի թագաւորութեան մայրաքաղաքը։ Անոնք իրենք զիրենք կը համարէին Ռուսիայի իրաւայաջորդը եւ իրենք իրենց կ'անուանէին Կալիցիայի եւ Լոդոմերիայի արքաներ։ Աւստրօ-Հունգարիայի փլուզման հետեւանքով՝ 1918 թուականին դարձած է Արեւմտաուքրանական Ժողովրդական Հանրապետութեան մայրաքաղաքը, սակայան լեհ-ուքրանական պատերազմի հետեւանքով միացուած է Լեհաստանին։

1998 թուականէն Լվովի պատմական կեդրոնը ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ 2009 թուականին անոր շնորհուած Է Ուքրանիայի մշակութային մայրաքաղաքի կոչումը։ Քաղաքը պարբերաբար առաջատար տեղ կը զբաղեցնէ զբօսաշրջային եւ ներդրումային գրաւչութեան վարկանիշներուն մէջ։ 2012 թուականին եղած Է Ուքրանիայի չորս քաղաքներէն մէկը, որ ընդունած է 2012 թուականի ֆութպոլի Եւրոպայի առաջնութիւնը։ Քաղաքի օրը կը նշուի Մայիս 1-ին։

## Անուանում
Յայտնի է 1256 թուականէնց։ Հիմնադրուած է Կալիցիա-Վոլինեան իշխան Դանիլ Ռոմավիչը եւ իր Լեւ որդիի անունով կոչած՝ Լվով․ **-ով** վերջածանցը ցոյց կու տայ պատկանելիութիւն։

1772 թուականին Կալիցիայի կազմը անցած է Աւստրիային եւ կոչուած՝ Լիմբերգ։

## Տես նաեւ

* Հայերը Լվովում

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Armenian church, Lviv (2).jpg|Հայկական երեղեցի
Lviv-Armenian.jpg|Զանգակատուն


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ
Լուչէ Ֆապրի

**Լուչէ Ֆապրի** (իտալ.՝ Luce Fabbri, 2 Յուլիս 1908, Հռոմ, Իտալիա - 19 Օգօստոս 2000, Մոնթեվիտէօ, Ուրուկուէյ), իտալացի գրող:

## Կենսագրութիւն
Ծնած եւ մեծցած է անիշխանութեան տեսաբան, ֆաշիզմի դէմ պայքարի մարտիկ Լուիճի Ֆապրիի (1877-1935) ընտանիքին մէջ։ Վաղ տարիքէն սկածլ է տպագրուիլ «Pensiero e Volonta» ամսագրին մէջ։ Իտալիոյ մէջ Պենիօ Մուսոլինիի` իշխանութեան գալէն ետք անոր հայրը 1926-ին ստիպուած եղած է Իտալիայէն գաղթել Հարաւային Ամերիկա: 1928-ին Լուչէ Ֆապրին ստացած է հասունութեան վկայական, սկսած է գրականութիւն ուսումնասիրել Լեհաստանի մէջ, այնուհետեւ անիշխանութիւններու օգնութեամբ անօրինական ճանապարհով դուրս եկած է Իտալիայէն` տեղափոխուելով Զուիցերիա: 1929-ին հօր հետ հանդիպած է Փարիզի մէջ։ Այնտեղէն տեղափոխուած է Պելճիքա, յետոյ` Ուրուկուէյ: Ուղեկցած է Արժանթինի նախագահ Խոսէ Ուրիպուրուի վրայ յարձակումէն ետք այնտեղէն փախչող անիշխանականներու խումբին: Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ զբաղուած է անիշխանականներուն յատկացուող օգնութեան կազմակերպմամբ: Միջնակարգ դպրոցին մէջ աշխատած է որպէս պատմութեան ուսուցչուհի, այնուհետեւ աշխատած է Մոնթեվիտէոյի հանրապետական համալսարանին մէջ։ Դասախօսութիւններ ներկայացուցած է իտալական գրականութեան թեմայով: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ խմբագրած է «Socialismo y Libertad» («Սոցիալիզմ եւ ազատութիւն») ամսագրի իտալերէն տարբերակը: Եղած է 1970-1980-ականներուն Ուրուկուէյի մէջ ռազմական բռնապետութեան դէմ պայքարողներու շարքերին: Մահացած է Մոնթեվիտէօ:

## Ստեղծագործութիւն
Գիրքեր
* Il Risorgimento (գրուել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ)
* I Canti dell’Attesa (1932),
* Camisas Negras (1935),
* 19 de Julio Antología de la Revolucíon Española (Luz de Alba կեղծանուամբ) (1937),
* La Poesía de Leopardi (1971),
* Luigi Fabbri-Storia d’un nomo libero (չհրատարակուած).

Շարք մը գրքոյկներու եւ յօդուածներու հեղինակ է:

## Ծանօթագրութիւններ
Լուպնա Թահթամունի

**Լուպնա Համիտ Թաուֆիք Թահթամունի** (արաբ․՝ لبنى تهتموني‎‎), յորդանանցի կենսաբան, ով նշանաւոր է կենսաբանութեան զարգացման եւ քաղցկեղի հետազօտութեան բնագաւառներուն մէջ իր կատարած աշխատանքներով: Ան Հաշիմեան Համալսարանի կենսաբանութեան եւ կենսատեխնոլոգիայի ամպիոնի վարիչն է: Կուրծքի քաղցկեղի բնագաւառին մէջ կատարած իր աշխատանքի համար Թահթամունի արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։ Ան նաեւ արաբական աշխարհին մէջ ծանօթ է գիտութեան նուիրուած եւ գիտութիւնը իրենց մասնագիտութիւնը ընտրած կիներու պաշտպան: 2016-ին ընդգրկուած է BBC-ի 100 նշանաւոր կաներու շարքին մէջ:

## Վաղ կեանք եւ կրթութիւն
Թահթամունին եղած է իր ընտանիքի վեց զաւակներէն երրորդը: Մեծցած է Յորդանանի հիւսիսը գտնուող Իրպիդ քաղաքին մէջ: 1997-ին Յորդանանի Համալսարանէն ստացած է բակալաւրի աստիճան, իսկ 2000-ին՝ նոյն համալսարանէն մագիստրոսի աստիճան: Փործնական աշխատանքներուն մէջ իր ստացած բարձր արդիւնքներուն շնորհիւ ան ընդգրկուած է կենսաբանական ծրագրոին մէջ եւ մագիստրոսի կոչում ստանալու համար աշխատած է Համետ ալ Հաճի հետ եւ ուսումնասիրած՝ վերարտադրողական կենսաբանութեան զարգացումը:

2005-ին աւարտած է Քոլորատոյի նահանգի համալսարանի դոկտորական աստիճանը, Ճէյմս Բամբուրկի ղեկավարութեամբ ուսումնասիրած է սաղմնային եւ մետաստազային բջիջները: Լուպնան մեծ աջակցութիւն ստացած է իր ընտանիքէն՝ գիտութեան բնագաւառին մէջ գործունէութիւն ծաւալելու եւ ԱՄՆ տեղափոխուելու հարցով:

## Գործունէութիւն
Դոկտորականը աւարտելէ ետք վերադարձած է Յորդանան՝ աջակցելու եւ պաշտպանելու գիտութեան բնագաւառին մէջ գործունէութիւն ծաւալող կիներուն եւ սատարելու այն հաստատութիւններուն, որոնք աջակցած էին անոր ԱՄՆ տեղափոխութեան: 2008-ին դարձած է Հաշիմեան Համալսարանին միկրոսկոփիայի հաստատութեան տնօրէն: Ներկայիս Թահթամունի նորարարական հետազօտութիւններ կ՛իրականացնէ Աւստրալիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ[1][5]:

2011-ին Թահթամունի նշանակուած է Հաշիմեան Համալսարանին կենսաբանութեան եւ կենսատեխնոլոգիայի ամպիոնի վարիչ: 2011-ին արժանացած է L'Oreal-UNESCO Կիները Գիտութեան Բնագաւառին մէջ համաարաբական տարածաշրջանային կրթաթոշակին եւ Կիները Գիտութեան Բնագաւառին մէջ Յանուն Համաշխարհային Զարգացման կազմակերպութեան մրցանակին՝ կուրծքի քաղցկեղի բնագաւառին մէջ իր կատարծ աշխատանքին համար: 2015-ին ան ներառուած է Յորդանանի մէջ ԱՄՆ դեսպանատան գիտութեան բնագաւառի կիներու փառքի սրահէն ներս, 2016-ին ընդգրկուած է BBC-ի 100 Նշանաւոր Կիներու ցանկին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* A video feature on Lubna Tahtamouni from BBC's 100 Women
Լուիզ Մանուկեան Սիմոն

**Լուիզ Մանուկեան Սիմոն** ( 19 Մայիս, 1933, Տիթրոիթ, Միշիկըն, Միացեալ նահանգներ - 18 Փետրուար 2019) հայ-ամերիկեան բարերար։ Ան Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ, ) նախագահը եղած է 1989-2002 թուականներուն։

Լուիզ Մանուկեան ծնած է Տէտրոիթ։ Անոր հայրը յայտնի հասարակական գործիչ, Հայաստանի հանրապետութեան ազգային հերոս, բարերար Ալեք Մանուկեանն է, որ մեծ ներդրում ունեցած է աշխարհի հայութեան համախմբման գործին մէջ։

1989 թուականին դարձած է ՀԲԸՄ նախագահ իր հօր յաջող նախագահութենէ ետք։ 1962 թուականին անոր ծնողքը հիմնադրած են «Լուիզ-Սիմոն Մանուկեան» հիմնադրամը, որ յետագային վերանուանուեցաւ «Մանուկեան Սիմոն» հիմնադրամ։ 2007 թուականին $ 1.2 միլիոն ֆինանսաւորեցաւ Միշիկընի համալսարանի հայ ուսանողները 1979 թվականին։ 1979 թուականին Լուիզ Մանուկեանը ծառայութեան է անցած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան արեւմտեան թեմին, եղած է առաջին կին ծառայողը։

2000 թուականին Լուիզը եւ իր եղբայր Ռիչըրտ Մանուկեանը 2 միլիոն տոլլար նուիրաբերած են Երեւանի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ շինարարութեան։

## Անձնական Կեանք
Լուիզ Մանուկեան ամուսնացած է Արման Սիմոնին հետ եւ ապրած՝ Մէնհէթըն։ Լուիզ Մանուկեան Սիմոնն ունի մեկ աղջիկ՝ Քրիսթինէ, եւ երկու տղայ՝ Դաւիթ եւ Մարք։

## Ծանօթագրութիւններ

։

Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Մայիսի ծնունդներ
Լուսաղբիւր (Յուշարձան, Երեւան)

**Լուսաղբիւր**, աղբիւր-յուշարձան Երեւանի Էրեբունի վարչական շրջանի Նուպարաշէն խճուղիին վրայ՝ Մեծ Եղեռնի ռումտիկինցի զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանը ընդգրկուած է Էրեբունի վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:

## Պատմութիւն
1975-ին՝ Մեծ Եղեռնի 60-ամեակի կապակցութեամբ, Երեւանի Էրեբունի համայնքի Նուպարաշէն խճուղիին վրայ կանգնեցուած է «Լուսաղբիւր» յուշարձանը ի յիշատակ Կեսարիոյ նահանգի Ռումտիկին գիւղի նահատակուած բնակիչներուն։ Նշանաւոր եղած է Ռումտիկինի Լուսաղբիւր սրբավայրը Հալիս գետի ափին, ուր, ըստ աւանդութեան, մարմարէ աւազանին մէջ մկրտուած է Գրիգոր Լուսաւորիչը։ 1915-ին գիւղի բնակիչներուն մեծ մասը նահատակուած է, իսկ փրկուածները յետագային ապաստանած են Հայաստան։

Յուշարձանը կարմիր տուֆէ կերտուած ուղղանկիւն կտրուածքով քիվազարդ սիւնակոթող է, որու ստորոտին կառուցուած աղբիւրէն ջուրը կը թափի առջեւը տեղադրուած փոքր աւազանի մէջ։

## Տուեալներ
Արծուի թեւի վրայ բարձրացող յուշակոթողի վրայ մակագրուած է.

## Հեղինակ
* Ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան

## Պատկերասրահ

Հուշաղբյուր` Մեծ եղեռնի ռումտիկինցի զոհերին (17).JPG
Հուշաղբյուր` Մեծ եղեռնի ռումտիկինցի զոհերին (12).JPG
Հուշաղբյուր` Մեծ եղեռնի ռումտիկինցի զոհերին (10).JPG
Հուշաղբյուր` Մեծ եղեռնի ռումտիկինցի զոհերին (20).JPG
Հուշաղբյուր` Մեծ եղեռնի ռումտիկինցի զոհերին (27).JPG


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Մայրաքաղաքին մէջ կը  բարեկարգուին Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձանները

Ստորոգութիւն:Երեւան
Լուսաւորչական ընկերութիւն

**Լուսաւորչական ընկերութիւնը** հիմնուած է 1852-ին Եոզկատի Առաջնորդ Մկրտիչ Վրդ. Տիգրանեանի կողմէ։ Կ՚ենթադրուի ըլլալ Եոզկատ քաղաքի ամէնէն հին կրթական ընկերութիւնը։ Բացի տղոց կրթութիւնը քաջալերելէ, ընկերութիւնը ճիգ կը թափէ նաեւ աղջկանց վարժարան մը հիմնելու։ Թէեւ ընկերութիւնը յաջողութիւն կ՚արձանագրէ այս մարզին մէջ, բայց կը նշուի որ աղջկանց վարժարանը կարճ ժամանակ ետք վերստին կը փակուի։ Պէտք էր սպասել մինչեւ 1908 Թավատառ տեքստի Օսմնեան Սահմանադրութեան վերահաստատումը, Եոզկատի մէջ աղջկանց յատկացուած իսկական վարժարանի մը հիմնումը իրականացուած տեսնելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ
Լուսիա Միքարելլի

**Լուսիա  Միքարելլի** (, ծնած՝ 9 Յուլիս 1983, Նիւ Եորք), ան ամերիկացի ջութակահար եւ դերասանուհի է: Ճանչցուած է իր մասնակցութեամբ դասական ռոք խումբի մը մէջ եւ իր *Աննի Թալարիքօ* դերակատարութեամբ *Treme*-ի մէջ, որ հեռատեսիլի ցուցադրութիւն մըն է:

## Կենսագրւթիւն
Ծնած է Նիւ Եորք, Իտալական եւ Քորէական ազգութենէ: Ան ջութակ սկսած է նուագել 3 տարեկանին, իսկ 6 տարեկանին ունեցած իր առաջին համերգը: Ապա սկսած է յաճախել Ճուլիարտի եւ Մանհաթընի երաժշտական դպրոցը:

## Երաժշտական ասպարէզ
2005 թուականին, ան հրապարակեց իր առաջին ալպոմը՝ *Music From A Farther Room*: Այս ալպոմը կը պարունակէ դասական եւ փոփ երգեր: 2005 թուականի Նոյեմբերին, շրջապտոյտ մը կատարեց Միացեալ նահանգներ, համերգներով ելոյթ ունենալու: 2009 թուականի Յուլիսին, կրկին շրջապտոյտ մը կը կատարէ, սակայն կը վիրաւորէ իր ձախ ձեռքը եւ չի կրնար նուագել: Քանի մը գործողութիւններէ ետք, ան կը միանայ իր ջութակին:

## Դերասանական ասպարէզ
Լուսիա *Աննի Թալարիքօ* դերը կատարեց *[[Treme]]*-ի հեռատեսիլի ցուցադրութեան մէջ:

## Ալպոմներ
* *Music from a Farther Room* (2004)
* *Interlude* (2006)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1983 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ջութակահարներ
Լուսիկ (անձնանուն)

**Լուսիկ**, հայկական արական եւ իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *լոյս* բառին փաղաքշական լուսիկ ձեւէն։ Սկզբնական շրջանին արական անձնանուն էր, ինչպէս Լոյսպարոն եւ Պարոնլոյս անձնանունները, այնուհետեւ դարձած է իգական։

## Գործածութիւններ
* Լուսիկ, աշակերտ Բարդուղիմէոս առաքեալի, զոր վախճանած եւ թաղուած է Վանանդ գիւղին մէջ։ Անոր վրայ կառուցուեցաւ Լուսկայ վանքին մատուռը (1-ին դար)։
* Լուսիկ վարդապետ, աղանդաւոր, ուսուցիչ Սմբատ Թոնդրակեցիի։
* Լուսիկ, դուստրը եւ  քոյրը Յովհաննէս քահանայի, զոր 1296 թուականին Սուռմարի քաղաքին մէջ Ծերուն գիրչին գրել տուաւ Աւետարան մը։
* Լուսիկ, հօրը քեռորդին՝ Մխիթար գիրչի, 1314 թուական։
* Լուսիկ, որդի տանուտէր Կիւրեղի, զոր Ախքիրմանի մէջ Նիկողայոս եպիսկոպոսին ընդօրինակել տուաւ Ճաշոցը 1460 թուականին։
* Լուսիկ, զաւակ Խուդադարի, զոր 1497 թուականին Որճոկ գիւղին մէջ գրել տուաւ Աւետարան մը։
* Լուսիկ սարկաւագ, զոր 1580 թուականին ընդօրինակած է Սաղմոսը՝ հայերէն եւ թաթարերէն լեզուներով։
* Լուսիկ անունը յիշատակուած է նաեւ 1581, 1627, 1631, 1635 թուականներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Լուսիկ Ագուլեցի

**Լուսիկ Ագուլեցի-Սամուէլեան** (Լուսիկ Ճորճիկ Սամուէլեան) (31 Մայիս 1946-, Ագուլիս, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն - 13 Յուլիս 2018), հայ նկարչուհի, ազգագրագէտ, ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2014):

Քանդակագործ Եուրի Սամուէլեանի կինն է։

## Կենսագրութիւն
Լուսիկ Ագուլեցի ծնած է 31 Մայիս 1946-ին, Նախիջեւանի Ագուլիս քաղաքը։  

1953-ին ընտանիքով տեղափոխուած են Երեւան։ 

1963-1967-ին ուսանած է Երեւանի Փանոս Թէրլէմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը։ 

1966-ին արժանացած է «Աւանգարդ» թերթի յատուկ մրցանակին։ 

1974-ին անդամակցած է Հայաստանի նկարիչներու միութեան։ 

Լուսիկ Ագուլեցիի կտաւները կը գտնուին Հայաստանի եւ արտերկրի թանգարաններու յատուկ հաւաքածոներու մէջ։

## Ցուցահանդէսներ
1968-էն մասնակցած է տարբեր ցուցահանդէսներու Հայաստանի եւ արտերկրի մէջ։

## Անհատական ցուցահանդէսներ
*1996՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
*1997՝ Ստեփանակերտ
*1997՝ «Մկրտչեան» ցուցասրահ
*1999՝ Թեսաղոնիկէ, Յունաստան։

## Խմբակային ցուցահանդէսներ
*1977՝ Փարիզ
*1977՝ ԱՄՆ
*1978՝ Գերմանիա
*1981՝ Իրաք
*1983՝ Լոս Անճելըս, Տիթրոյթ, Թորոնթօ, Մոնթրէալ
*1985՝ Մոսկուա
*1986՝ Ճափոն
*1987՝ Յունաստան
*1987՝ Իջեւան
*1989՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
*1994՝ Պելճիքա, Ֆրանսա
*1995-1997՝ Արցախ
*1998՝ «Ժամանակակից արուեստը 21-րդ դարու շեմին»
*2003՝ Մինսք
*2003՝ «Հայաստան-Սփիւռք» համաժողովին նուիրուած ցուցահանդէս

## Պարգեւներ, մրցանակներ
*1967-ին՝ մրցանակ Անդրկովկասեան ցուցահանդէսին մէջ
*1968-ին՝ կին նկարիչներու ցուցահանդէսի առաջին մրցանակ
*1975-ին՝ Մոսկուայի համամիութենական ցուցահանդէսի Գեղարուեստի ակադեմիայի մրցանակ
*ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան պատուոյ գիր
*Երեւանի քաղաքապետարանի պատուոյ գիր
*2003-ին՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մշակոյթի կեդրոնի կողմէ համամարդկային արժէքները պահպանելու համար մրցանակ
*2010-ին՝ Մովսէս Խորենացիի շքանշան
*2011-ին՝ «Գրքարուեստ» հանրապետական չորրորդ մրցանակաբաշխութեան Լուսիկ Ագուլեցիի «Անցեալի մասունքներ» գիրքը արժանացած է գլխաւոր մրցանակի, ստացած է նաեւ ԱՊՀ երկրներու «Գրքարուեստ» միջազգային մրցանակաբաշխութեան «Արուեստի գիրք» անուանակարգի առաջին մրցանակ
*2014-ին՝ ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ
*2014-ին՝ Երեւանի քաղաքապետի ոսկեայ շքանշան

## Մէջբերումներ Լուսիկ Ագուլեցիէն

## Լուսիկ Ագուլեցիի տուն թանգարանը
Տունը, ուր երկար տարիներ ապրած եւ ստեղծագործած է ազգագրագէտ եւ նկարչուհի Լուսիկ Ագուլեցին, վերածուած է տուն-թանգարանի:

Թանգարանին մէջ ցուցադրուած են հին իրեր, խեցեղէն, դրամներու հաւաքածոյ, հնատիպ գիրքեր ու սրբանկարներ, գորգեր, տարազներ, աշխատանքային գործիքներ, զէնքեր, պերճանքի իրեր, ծիսական տիկնիկներ, ծիսական ծառեր եւ այլն:

## Երկեր
*Լուսիկ Ագուլեցի, «Անցեալի մասունքներ», Երեւան, 2010:
*Լուսիկ Ագուլեցի, «Եուրի Սամուէլեան», Երեւան, 2012:

## Գրականութիւն
*Լուսիկ Ագուլեցի-Սամուէլեան, Երեւան, 2004, 90 էջ:
*Նազիկ Արմէնակեան, «Հայոց տօնածիսական մշակոյթն ըստ գեղանկարչուհի Լուսիկ Ագուլեցու ստեղծագործութիւնների», Երեւան, 2015, 408 էջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Լուսիկ Ագուլեցին Էյ Վի Փրոտաքշն կայքէն 
*Աքրամ Այլիսլի եւ Լուսիկ Ագուլեցի
*Հանդիպում նկարչուհի, ազգագրագէտ Լուսիկ Ագուլեցիի հետ
*Ուտել աղի բլիթ, թէ ոչ. ազգագրագէտի եւ քահանայի տեսակէտերը
*Մինչեւ ամուսնութիւնը տարազ չէի կրում, Լուսիկ Ագուլեցի
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ
Լուքաս Վազքուէզ

**Լուքաս Վազքուէզ Իկլեսիաս** (), սպանացի ֆութպոլիստ, կիսապաշտպան։ Խաղցած է Ռէալ Մատրիտ ֆութպոլի ակումբէն։

Երիտասարդական Ֆութպոլի ընթացքը սկսած է Սպանական Քուրտիս ակումբին մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուեցաւ Ուրալ։ 2007-2010 թուականներուն խաղցած է Ռիալ Մատրիտին մէջ։
ֆութպոլիստի մասնագիտական ընթացքը շարունակած է անմիջապէս Ռէալ Մատրիտին մէջ։ 2010-2011 թուականներուն խաղցած է Ռէալ Մատրիտ Գ.ին մէջ։ 2011-2014 թուականներուն խաղցած է Ռէալ Մատրիտ Գաստիլեային մէջ։ 2014-2015 մրցաշրջանը անցուցած է սպանական Էսպանիոլ ՖԱ-ին մէջ (վարձավճարով)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Match report
* Official Announcement Lucas Vazquez
* BDFutbol
* transfermarkt.com
* futbolme.com 

Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի ծնունդներ
Լուսնթագ (անձնանուն)

**Լուսնթագ**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է համանուն մոլորակի անունէն։ Նորակերտ անուն է։ Փաղաքշական ձեւն է Լուսօ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Լսատեսողական Ժառանգութեան Համաշխարհային Օր

**Լսատեսողական ժառանգութեան համաշխարհային օր** (անգլերէն՝ World Day for Audiovisual Heritage), 2005 թուականին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ընդունած բանաձեւին համաձայն՝ Հոկտեմբեր 27-ը հռչակուած է Լսատեսողական ժառանգութեան համաշխարհային օր։ Հռչակագիրին մէջ նշուած է, որ Լսատեսողական բոլոր միջոցներուն շնորհիւ հնարաւոր է յաղթահարել լեզուական եւ մշակութային սահմանները, ու այդ բոլորը ընկալելի կը դառնան աւելի մեծ զանգուածի համար, քան՝ խօսքը:

Լսատեսողական ժառանգութիւն կը համարուին ժապաւէնները, ձայնասփիւռը եւ  հեռատեսիլային թողարկումները, լսատեսողական ձայնագրութիւնները: Այդ բոլորին զանգուածային տարածումը սկսած է 20-րդ դարուն, իսկ հիմա անոնք սկզբնական տեղեկատուութեան հիմնական միջոցներն են:

Այս նպատակով ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն ստանձնած է այդ բոբորը պահպանելու պարտականութիւնը, եւ 1997 թուականէն սկսեալ «Աշխարհի յիշողութիւն» միջազգային տոմարին մէջ կը պահպանուին նաեւ այն լսատեսողական տուեալները, որոնք համաշխարհային նշանակութիւն ունին:

## Հիմնական նպատակները
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէն ընտրուած սոյն օրն կը հետապնդէ  հետեւեալ նպատակները։
* Բարձրացնել հանրային իրազեկութիւնը՝ պահպանութեան անհրաժեշտութեան
* Հնարաւորութիւններ ապահովել նշելու յատուկ տեղական, ազգային կամ միջազգային ժառանգութեան երեւոյթները
* Լուսարձակի տակ առնել արխիւներու մատչելիութիւնը
* Գրաւել լրատուամիջոցներուն ուշադրութիւնը՝ ճառանգութեան հարցերու շուրջ
* Լսատեսողական ժառանգութեան մշակութային դիրքը բարձրացնել 
* Լուսարձակի տակ առնել վտանքուած լսատեսողական ճառանգութիւնը, յատկապէս զարգացող երկիրներուն մէջ։

## Օրուան Թեմաներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հոկտեմբերի 27-ը՝ Տեսաձայնային ժառանգութեան համաշխարհային օր։
* About the World Day for Audiovisual Heritage։
* What Do People Do?։

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային օրեր
Լրագրող

**Լրագրողը** կը զբաղի լրագրութեան գործին հետ։ Շրջաբերութեան ընթացքին պատահածներու, հակումներու, նիւթերու և անձերու մասին տեղեկութիւններ կը հաւաքէ։ Ջանք ցոյց կու տայ այս տեղեկութիւնները անկողմնական հրատարակելու։ 
Լրագրող մը կրնայ աշխատիլ ընդհանուր դէպքերու մասին կամ ալ մասնագիտանալ որոշ հարցերու վրայ։
Թղթակիցներ կը կոչուին անոնք, որոնք կը հրատարակեն իրենց հաւաքած լուրերը թերթերու, հեռատեսիլի, ձայնասփիւրի, համացանցի նման զանգուածային լրատուամիջոցներով։
Լրագրողը դէպքի մը մասին տեղեկութիւններ փոխանցելու համար կը հարցնէ հետեւեալ հարցումները 
* **Ի՞նչ** պատահած է։ 
* **Ո՞վ** գրած է։
* **Ե՞րբ** տեղի ունեցած է։
* **Ինչպէ՞ս** պատահած է։
* **Ո՞ւր** ապրուած է։
* **Ի՞նչու**։

## Քաղաքացիական Լրագրութիւն
Քաղաքացիական լրագրութիւն կամ այլ անուներով՝ հանրային լրագրութիւն, մասնակցական լրագրութիւն, ռամկավարական լրագրութիւն, հրոսակային լրագրութիւն, փողոցական լրագրութիւն կը կոչուի լուր և գիտութիւն ժողվել, արցանագրել և վերալուծել։

## Աղբիւրներ
*  Diderot, Denis. "Journalist". The Encyclopedia of Diderot & d'Alembert: Համագործակցական Թարգմանչային Նախագիծ. 
*  Ազատ քաղաքացիական լրագրութիւն, licensed under CC-BY
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Լեւոնկլա

մինի|աջից

**Լեւոնկլա** (Լեւոնի ամրոց), ( «Օձի ամրոց»), պատմական Կիլիկեան Հայաստանի ամրոց ներկայիս Ատանայի նահանգի տարածքին։
## Պատմութիւն
Ամրոցը կառուցուած է Լեւոն Բ.-ի (1198-1219) օրով Ժբ. դարու վերջը։ Ամրոցը կը գտնուի Ճէյհան գետի ափին՝ քարափին վրայ։ Ճէյհան քաղաքէն ունի 6քմ. հեռաւորութիւն։ Բերդը ամբողջովին կառուցուած է լաւ տաշուած կրաքարէն։ Ամրոցին մէջ առկայ է զանգակատունը։

Բերդը կառուցուած էր Դաշտային Կիլիկիոյ մէջ՝ մետաքսի ճամբով անցնող միջազգային առեւտուրը վերահսկելու նպատակով։ Բացի ատկէ, ամրոցը կը հանդիսանար Լեւոն Մեծագործի արքունի ամառանոցը։

Ներկայիս բերդը կիսաւեր վիճակի մէջ էր մեր օրեր են հասել երկու ամբողջական պատեր։ Ըստ որոշ տեղեկությունների` Լևոնկլան անտերության է մատնվել Բեյլիքների տիրապետության տակ գտնված ժամանակ։ Ներկայումս բերդը համարվում է Կիլիկեան Հայաստանի ամենալավ պահպանված ամրոցներից մեկը, ազատ է հանրության համար և վերանորոգվել է 2014 թվականին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Kristian Molin: *Unknown crusader castles*, Continuum International Publishing Group, 2001 ISBN 978-1852852610 GoogleBooks

Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր եւ ամրոցներ (Թուրքիա)
Ստորոգութիւն:Կիլիկիոյ բերդեր
Ստորոգութիւն:Ժբ. դարու հայկական բերդեր եւ ամրոցներ
Ստորոգութիւն:Բերդեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ժբ.դարու հիմնադրումներ Հայաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ ամրոցներ
Խաթունիկ (անձնանուն)

**Խաթունիկ**, հայկական իգական անուն։ Խաթուն անուան հայաձեւ փաղաքշական ձեւն է։ Մէկ անգամ գործածուած է թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Խազ

**Խազեր**, հայկական միջնադարեան երաժշտութեան գրութեան նշաններ, զորս տարբեր համակարգերու մէջ, տարբեր մանրամասնութեամբ հաստատագրուած են հոգեւոր, մասամբ՝ աշխարհիկ երգեր։ Բնոյթով կը հարին նեւմերու գրութեան նշաններուն, սակայն ձեւերով, անուանումներով եւ նշանակութեամբ ինքնուրոյն են։

## Կիրառում
Գրուած են տողէն վեր՝ եթէ մէկ վանկին մէկ-երկու խազ կ'իյնայ եւ տողին վրայ եթէ մէկ վանկի խազերը շատ են։ Լայն առումով խազերու մէջ ընդգրկուած են նաեւ հայերէնի առոգանութեան եւ տրոհութեան նշանները, այբուբենի այն բաղաձայներն ու կիսաձայնը, որոնք երաժշտական համակարգէն ներս կիրառուած են որպէս լրացուցիչ նշումներ եւ մոնոտիք երաժշտական ձայնեղանակներու տառային նշումներ, որ կոչուած են «Բանալի խազեր»։ Խազերու քանակը, ձեւերը, անուանումները եւ անոնց վերագրուած նշնակութիւնները ժամանակի ընթացքին փոխուած են։ Խազերէն մի քանին յետագային օգտագործուած են նոր հայկական նոթագրութեան համակարգին մէջ։
Խազագրութենէն մնացած են հայերէնին կէտադրական նշանները՝ ապաթարց, բացականչութեան նշան, բութ, հարցի նշան, միջակէտ, շեշտ, ստորակէտ, վերջակէտ:

## Անուան Ծագումնաբանութիւն
Ըստ Հրաչեայ Աճառեանին խազ բառը փոխ առնուած է Կովկասեան լեզուներէն, եւ կը նշանակէ« գիծ, գիր, ձայնագրական նշան, սիւնի կամ ձեռքի ակոսաձեւ գիծեր, նետի վարի ծայրի ճեղք»։ Նոյն բառէն եկած է «խազել» բայը, որ կը նշանակէ «գծել» կամ «մարմինը ճղել, ճեղքել»։
## Խազագրութեան Օրինակներ

Jamagirk-miniature.jpg|Ժամագիրք
Armenian Hymnaire, 1342.jpg|Օրհներգերու գիրք, 1342
Певческий сборник. 1322 г. (Ierus. Arm. 1644. P. 245).jpg|Երգարան, 1322

## Որոշ Խազեր

Պատկեր:Առանձնատրոպ.svg|Առանձնատ-րոպ (հուհայ)
Պատկեր:Բազմեղանակ.svg|Բազմեղանակ
Պատկեր:Բենկորճ.svg|Բենկորճ
Պատկեր:Բութ.svg|Բութ
Պատկեր:Դող.svg|Դող (վերնախաղ)
Պատկեր:Երկար.svg|Երկար
Պատկեր:Զարկ.svg|Զարկ (կուռ զրէհիկ)
Պատկեր:Էկորճ.svg|Էկորճ
Պատկեր:Թագատրոպ.svg|Թագատրոպ կամ թագաւորատ-րոպ
Պատկեր:Թաշտ.svg|Թաշտ
Պատկեր:Թուր.svg|Թուր
Պատկեր:Խածբեկ.svg|Խածբեկ կամ հար
Պատկեր:Խածլէ.svg|Խածլէ (ձակորճ)
Պատկեր:Խաղ.svg|Խաղ
Պատկեր:Խոսրովային.svg|Խոսրովային
Պատկեր:Խում.svg|Խում
Պատկեր:Խունճ.svg|Խունճ
Պատկեր:Ծանրատրոպ.svg|Ծանրատրոպ
Պատկեր:Ծունկ.svg|Ծունկ
Պատկեր:Կորճայ.svg|Կորճայ
Պատկեր:Հանգոյց.svg|Հանգոյց
Պատկեր:Ձայնդարձ.svg|Ձայնդարձ
Պատկեր:Յարեշտ.svg|Յարեշտ կամ արաշեշտ
Պատկեր:Շեշտ.svg|Շեշտ
Պատկեր:Ոլորակ.svg|Ոլորակ
Պատկեր:Ողոմնեակ.svg|Ողոմնեակ
Պատկեր:Պարոյկ.svg|Պարոյկ
Պատկեր:Սուղ.svg|Սուղ
Պատկեր:Սուր.svg|Սուր
Պատկեր:Ստորադիր.svg|Ստորադիր
Պատկեր:Վանկ.svg|Վանկ
Պատկեր:Վերադիր.svg|Վերադիր
Պատկեր:Փաթութ.svg|Փաթութքմատրոպ
Պատկեր:Փուշ.svg|Փուշհարուկ
Պատկեր:Քաշ.svg|Քաշ
Պատկեր:Քարքաշ.svg|Քարքաշ
Պատկեր:Քմազարդ.svg|Քմազարդ


## Տե՛ս նաեւ
* Խազագրութիւն
*Նեւմեր

## Ծանուցումներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Անուններ.քոմ վաւերագրական ֆիլմ․ Արթուր Շահնազարեան
* Հայերը վաւերագրական ֆիլմ․ Արթուր Շահնազարեան

Ստորոգութիւն:Երաժշտական նոթագրման եղանակներ
Զօրայր Խալափեան

**Զօրայր Խալափեան** (1 Օգոստոս 1933 – 18 Յուլիս 2008), հայ գրող, արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած՝ Թալիշ գ. (Արցախ)։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Երեւանի մէջ (բնագիտութիւն-ուսողութիւն)։ Գործած է գիտա-հետազօտական հիմնարկներու մէջ, իբր նախագծող ճարտարագէտ։ 1994-96 թուականներուն եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան վարչութեան քարտուղարը։

Գրական հակումին տուրք տալով, կը գրէ «Հեղեր» վիպակը, որ լոյս տեսած է «Սովետական գրականութիւն» ամսագիրին մէջ 1962–ին։

1960–ականներուն, արձակի ծաղկման փայլան արտադրաթիւններէն է Զ. Խալափեանի «Որտեղ է իր, Մարդ Աստուծոյ» վէպը։ Վէպին մէջ կը նկարագրէ Բժիշկ Եսայեանը, որ ամբողջ կեանք մը անցուցած է Հայաստանի մէկ գիւղին մէջ, ուր նորաւարտ երիտասարդ բժիշկ՝ ղրկուած էր, իբր թէ՝ «մի քանի տարուան համար»։ Բարեմիտ, անկեղծ այս երիտասարդը՝ անկարող դիւանակալ ճարպիկութիւններուն, ե՛ւ մերժող զանոնք, 1930–ականներէն սկսեալ քառասուն տարի ապրած է նախնական պայմաններու մէջ, ժողովուրդի կողքին, բաժնելով անոր ցաւերը։

Հիմա, հանգստեան կոչուած, մինչ իր գործը եւ փորձառութիւնը կր փոխանցէ երիտասարդ բժշկուհի Նորային, հոգիին մէջ լուռ տռամը իրեն մնացած կեանքի տարիներու իմաստազրկման, կը վերապրի իր առաջին տարիները, իբրեւ գիւղի երիտասարդ բժիշկը՝ իր ճիգերը, յոյսերը ծլած ու կիսատ մնացած իր սէրերը...։

## Ստեղծագործութիւններ
* Ասպետն ու զինակիրը, Եր., 2003:
* Արա Գեղեցիկ եւ Շամիրամ, Եր., 1998:
* Վասիլ Մեծ, հայ կայսր Բյուզանդիայի կամ կճուճների թագավոր, Եր., 1995:
* Միջնաշեն, Եր.,1991:
* Ծնծղա /վիպակներ/, Եր., 1985, 400 էջ:
* Որտեղ էիր, մարդ աստծո /վեպ, վիպակներ/, Եր., 1983, 486 էջ:
* Եվ վերադարձնելով ձեր դիմանկարը, Եր., 1980 /Ռուսերէն/:
* Ջերմանց մխիթարություն, Եր., 1979, 308 էջ:
* Եվ վերադարձնելով ձեր դիմանկարը, Եր., 1978, 336 էջ:
* Մեռնող հառնող, Եր., 1975, 532 էջ:
* Հրաշք երեխա (պիեսների ժողովածու), Եր., 1973, 279 էջ:
* Որտե՞ղ էիր, մարդ աստծո, Մոսկուա, 1971 /Ռուսերէն/:
* Երիցուկի թերթիկներ, Ձեր դիմանկարը, Եր., 1971, 276 էջ:
* Որտե՞ղ էիր, մարդ Աստծո, Եր., 1966, 320 էջ:
* Հեղեղ, Եր., 1963, 116 էջ:

Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Թալիշ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գարեգին Խաժակ

**Գարեգին Խաժակ** (**Գարեգին Չագալեան**, ), հրապարակախօս, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։

Ծնած է Ալեքսանդրապոլ։ Ընտանիքը կոչուած է Չաղաշ Օղլի, որ ապա վերածուած է Խաժակի։

Նախնական ուսումը իր ծննդավայրը ստանալէ ետք՝ յաճախած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանը (1883-1886)։ Այնուհետեւ, եօթը տարի ուսուցչական պաշտօն վարած է Բագուի, Գանձակի եւԱգուլիսի ծխական դպրոցներու մէջ։ 

Մայիս 1887ին իր առաջին յօդուածը՝ «Գաւառացի երիտասարդութիւն», հրատարակած է «Մշակ»ի մէջ։ Յետոյ աշխատակցած է «Մուրճ»ին եւ «Տարազ»ին։

1893-ին անցնելով Ժընեւ, աւարտած է տեղւոյն համալսարանին հասարագիտական բաժինը։ Աղեքսանդրիա (Եգիպտոս) մեկնած է իբրեւ գործիչ։ Տարի մը ետք, անցած է Իզմիր (6 ամիս) եւ Պոլիս (2 տարի)։ Ութամսեայ բանտարկութենէ ետք, աքսորուած է հայրենիք, կրկին նետուելով ուսուցչական ասպարէզի։ Երկու տարի դասաւանդած է Շուշիի թեմական դպրոցին մէջ։

Ամուսնացած է եւ 1903-ին Թիֆլիս տեղափոխուելով կարգուած՝ «Մշակ» թերթի խմբագիր, յաջորդ տարին ուսուցիչ՝ Ներսէսեան դպրոցի (պատմութիւն, ֆրանսերէն եւ քաղաքական տնտեսութիւն) 

1906-ին, երբ հնարաւոր դարձած է ընկերվարական ոգիով թերթեր հրատարակել, Աւետիս Ահարոնեանի եւ Եղիշէ Թօփչեանի հետ միասին հիմնած է «Յառաջ», «Ալիք», եւ այլ թերթեր։ 1908-ին ձերբակալուելէ եւ վեց ամիս բանտ մնալէ ետք, երաշխաւորութեամբ ազատ արձակուած է։ Ինը ամիս ետք վերստին ձերբակալուած է, տարուան մը չափ բանտային կեանք բոլորելով Թիֆլիս, Բագու, Ռոստով եւ Նովոչէրքասք։ 1912-ի ամրան Ահարոնեանին հետ Պոլիս կու գայ եւ 1913-ին Սամաթիոյ ազգային վարժարանի տնօրէնութիւնը կը ստանձնէ։ 

1896-ին հրաճարակած է «Մի բարոյական այլանդակութիւն յեղափոխական մաքուր գործում» եւ «Ժողովուրդի բանաստեղծը Քամառ Քաթիպա», 1904-ին՝ «Հարկերը Տաճկաստանում», «Հայրենիք եւ ազգ շարժումներ», «Հայկական շարժման պատճառները», 1905-ին՝ «Ռուսական Զեմսդվօն եւ Կովկասի պահանջները», 1907-ին՝ «Դէպի ֆէտէրացիա», 1912-ին՝ «Ի՞նչ է ազգութիւնը», «Տառապանքի գիշերը», 1913-ին՝ «Ի՞նչ է դասակարգը», «Հին արեւելք», «Հայոց պատմութիւն»: Ունի թարգմանական գործեր եւ թատերական երկեր։ Ճանչցուած է իբրեւ բեմբասաց եւ գրագէտ։ Գրական իր ծածկանունը եղած է «Պապա Գասպար»:

Ապրիլ 24, 1915ին ձերբակալուած է թուրք ոստիկանութեան կողմէ, այնուհետեւ աքսորուած ու սպաննուած։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ տասնմէկԹէոդիկ Կ.Պոլիս,1919

Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ
Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Գրիգոր Խալդարեան

**Գրիգոր Խոջամալի Խալդարեան** (անյայտ - 1787), հրատարակիչ, թարգմանիչ, բառարանագիր։

Ծնած է Նոր Ջուղայէն Հնդկաստան գաղթած վաճառականի ընտանիքի մէջ։ 1770-ին մեկնած է Լոնտոն, ուր մնացած է 10 տարի եւ փորձած իրականացնել հայկական տպարան հիմնելու եւ գիրքեր հրատարակելու իր երազանքը։ Ձուլել տալով հայերէն տառեր՝ 1780-ին անգլերէն տպարանի մը մէջ հրատարակած է «Դաւանութիւն հաւատոյ» գիրքը։ Նոյն թուականին տեղափոխուած է Փեթերսպուրկ եւ 1781-ին լոյս ընծայած Ռուսաստանի մէջ առաջին հայերէն գիրքը՝ «Այբբենարան»-ը։ Հետագայ տարիներուն հրատարակած է եւս 10 գիրք։ «Պատմութիւն Ս. գրոց» (1785) եւ «Գիրք, որ կոչի վէմ գայթակղութեան» (1786) գիրքերու վերջին էջերուն մէջ զետեղուած են անոր թարգմանած «Յաղագս իրաւանց» եւ «Յաղագս նախանձաւորութեան» բարոյախօսական գրուածքները։ Իրեն կը պատկանի Ներսէս Շնորհալիի «Հաւատով խոստովանիմ» աղօթքի ռուսերէն թարգմանութիւնը։ Կազմած է «Գիրք որ կոչի շաւիղ լեզուագիտութեան» հայ-ռուսերէն համառօտ բառարանը, որ լոյս տեսած է մահէն ետք (1788)։

## Գրականութիւն
* Թէոդիկ, Տիպ ու տառ, Կ. Պոլիս, 1912, էջ 177։
* Լեւոնյան Գ., Հայ գիրքը եւ տպագրության արվեստը, Ե., 1958, էջ 164։
* Լեո, Երկ. ժող., հտ. 3, գիրք 2, Ե., 1973։

Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ
Նիզար Խալիլի

**Նիզար Խալիլի** (), քեսապաբնակ սուրիացի գրող, մանկավարժ, թարգմանիչ եւ հայագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Խալիլի ծնած է Հալէպ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Պէյրութ, Լիբանանի։

1943-1946 թուականներուն ընթացքին աշխատած է Հալէպի Նոր Գիւղի Հայկական թաղամասի Զաւարեան վարժարանին մէջ, որպէս արաբերէնի ուսուցիչ։

Հայերէն լեզուին մեջ զարգացած է մանկավարժական աշխատանքին ընթացքին։ Նիզար ուսումնասիրած է հայ ժողովուրդին պատմութիւնը, մշակոյթը եւ մասնաւորապէս՝ գեղարուեստական գրականութիւնը։ Քանի մը անգամներ այցելած է Հայաստան։

## Թարգմանութիւններ
Նիզար Խալիլի հայ մշակոյթին եւ հայ-արաբական գրականութեան նուիրուած բազմաթիւ յօդուածներու հեղինակ է։ Նիզարը, առանձին գրքոյկներով, արաբերէնի թարգմանած ու հրատարակած է Յովհաննէս Թումանեանի, Գրիգոր Զօհրապի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Յովհաննէս Շիրազի ստեղծագործութիւնները։

Նիզարը նաեւ հայերէնի թարգմանած է արաբ հեղինակներու գործերը։ Ինչպէս նաեւ գրած է բազմաթիւ հայերէն բանաստեղծութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Նիզար Խալիլի 
* Նիզար Խալիլին Երեւանում

Ստորոգութիւն:Արաբ Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Արաբ հայագէտներ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:2017 մահեր
Խալիճ ֆարս

**Խալիճ ֆարս** (պարս. `موشک خلیج فارس", Պարսից ծոց), կը հանդիսանայ մեկ փուլով պինդ վառելանիւթով արտաձգական հրթիռ։ Ձայնի արագութիւնը գերազանցող հականաւային բալիստիկ հրթիռ Իրէն միջակայքը կը գերազանցէ 300 քմ. արտադրուած է Ֆաթէհ 110 հրթիռի հիման վրայ։ Իրէն մարտագլխիկի ծանրութիւնը կը հասնի մինչեւ 650 քկ. եւ թշնամի արգելակման համակարգերէն խուսաբելու համակարգեր։

## Պատմութիւն
Հրթիռը յայտարարուեցաւ 2011-ի Փետրուարին։ Երբ Իսլամական Յեղափոխութեան Պահապաններու Մաժոր Ժեներալ Մոհամմատ Ալի Ջաֆարին յայտարարեց որ արդէն Իրանը սկսաւ արտադրել զարգացած հականաւային հրթիռներ։ Իրանական Fars News գործակալութիւնը յայտարարեց թէ Խալիճ Ֆարս հրթիռը իր թիրախները մէծ յաջողութեամբ կործանեց։ Իսրայէլցի ռազմական մասնագէտ Ուզի Ռուպին (Uzi Rubin) հրթիռը կը նկարագրէ որ եթէ այս հրթիռը օգտագործուեցաւ Ամերիկեան նաւերու դէմ պիտի փոխէ խաղի կշիռքները Հորմոզի մէջ:

Այս հրթիռի համար երկու փորձեր եղան. մէկը 2011-ի Յուլիսին եւ միւսը 2012-ին, վերջին փորձը ցոյց տուաւ թէ այս հրթիռը կ՝առաջնորդուի Ելեկտրա-օպտիկական համակարգերով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Զէնք
Խալիպեան Վարժարան

**Խալիպեան Վարժարան**,  Խալիպեան ուսումնարան, հիմնուած է 1858 թուականին, Թեոդոսիամ (Ղրիմ), Յարութիւն Խալիպեանի յատկացուցած միջոցներով, Գ. Այվազովսկիի (Այվազեան) նախաձեռնութեամբ։ Պահպանուած են Նոր Նախիջեւանի մեծահարուստ վաճառական՝ Յարութիւն Խալիպեան նուիտարութիւնները, եկեղեցական գումարները եւ սովորողներուն, Ֆրանսերէն եւ թուրքերէն, հաւասարապէս նաեւ այն բոլոր առարկաները, որոնք Ռուսաստան եւ Եւրոպա կազմած են գիմնազիական միջնա-Խալիպեան վարժարանը կարգ կրթութեան հիմունքները (թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, Քիմիագիտութիւն, բնագիտութիւն, կրօն, նկարչութիւն, գեղագրութիւն, մարմնամարզութիւն են)։ Թուրքերը դասաւանդած են արեւմտահայ, իսկ ռուսերը՝ արեւելահայ երեխաներու համար։ Ուսումնարանի ընդհանուր կառավարն է իրակացնել վերատեսուչ Գ. Այվազովսկին։

Խալիպեան վարժարանը գիշերօրթիկ էր, տեղաւորուած էր մասնաւոր շենքը։ Ունէր ձրիավարժ, թոշակաւոր եւ կիսաթոշակաւոր աշակերտներ։ Պահուած էր եկեղըցի գումարները, Խալիպեան մուծումներով եւ աշակերտների վճարումներով։ Չէր ենթարկուէր լուսաւորութեան մինիստրութեան։ Առաջին ուսումնական տարած ունէր 39 աշակեր, 1860-1861 թուականին՝ 139, 1862-1884 թուականին՝ 92, 1866-1867 թուականին՝ 62։ Դասընթացքը բաժանուած է 6 դասարանի։ Խալիպեան վարժարանի աշակերտները ստանած էին գիմնազիական կրթութիւն։ Դասաւանդած էին հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն, թուրքերէն, թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, կրօն, նկարչութիւն, գեղագրութիւն, մարմնամարզութիւն, բնագիտութիւն, քիմիագիտութիւն։

Վերատեսուչները եղած են Գ. Այվազովսկին, Ս. Տիգրաեանը (1865 թուականին)։ 1860-1861 թուականին Խալիպեան վարժարանը գործած էր մեծահասակ կանանց եւ տղամարդկանց գիտելիքներ հացորդելու լսարան։ 1862 թուականին Խալիպեան վարժարանի համար շենք կառուցուած է։ Խալիպեան վարժարանն ունէր հիւանդանոց, տպարան (հրատարակուած են դասագրքեր, գեղ., պատմական, թարգմանական եւ եկեղեցական գրականութիւն)։ 1865 թուականին նուազած է վարժարանի աշակերտների թիւը։ Փակած է 1871 թուականին։

## Գրականութիւն
* Այվազեան Գ., Պատմութիւն Խալիպեան ուսումնարանի ազգիս հայոց (1858-1871), Տփխիս, 1880։
* Միքայելեան Վ. Ա., Ղրիմի հայկական գաղութի պատմութիւն 0801-1917), Ն. 1970, էջ 287-303

## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Արմենակ Խախամեան

**Արմենակ Խախամեան** (1884, Քըրշեհիր - 1944, Կոստանդնուպոլիս), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Արմենակ Խախամեան ծնած է 1884 թուականին, Անգարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի Քըրշեհիր քաղաքին մէջ։

Մանկական տարիքին տեղափոխուած է Կեսարիա։ Ուսանած է Կեսարիոյ ազգային վարժարաններէն ներս։

1904 թուականին աւարտած է Կեսարիոյ Սուրբ Կարապետի ժառանգաւորաց բարձրագոյն վարժարանը։

1908 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։

Ուսանողական տարիներուն զանազան պարբերականներու աշխատակցած է՝ գիտական, գրական եւ առողջապահական յօդուածներով։ Բժշկութեամբ զբաղուած է Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներու մէջ եւ արժանացած է մեծ համակրանքի։

1914 թուականին աշխատած է Կ. Պոլսոյ Գալեճիք թաղամասին մէջ, եղած Հալք Էվիի (Ժողովրդական տուն) բուժարանի եւ Բերա թաղամասի աղքատախնամ դարմանատան բժիշկ։

Կ. Պոլսոյ մէջ վայելած է մեծ ժողովրդականութիւն։ 1914 թուականին, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է՝ հրամանատարի աստիճանով։

Եղած է Սուրիական ռազմաճակատի վրայ, գերի ինկած է անգլիացիներուն եւ որոշ ժամանակ մնացած՝ Եգիպտոս։ Պատերազմի աւարտէն ետք վերադարձած է Կ. Պոլիս։

1915 թուականին Կ. Պոլսոյ Կալաթա թաղամասին մէջ ձերբակալուած եւ աքսորուած է, զոր պատճառ դարձած է, որ անունը յայտնուի տարբեր հեղինակներու (օրինակ Արշակ Ալպօյաճեանի) նշած նահատակուածներու ցուցակներուն մէջ։

Իրականութեան մէջ հրաշքով փրկուելով կոտորածներէն, վերադարձած է Կ. Պոլիս ու շարունակած զբաղիլ բժշկութեամբ։ Կ. Պոլսոյ Պարմաք Գափու Իմամ փողոցի, ապա՝ Բերա թաղամասի Իսթիքլալ պողոտայի մէջ ունեցած է սեփական դարմանատուն կամ հիւանդանոց, որուն ճակատին հայերէն գրուած էր «Խախամեանի Քլինիք»։

1940-ական թթ. սկզբնաւորութեան Երեւանի մէջ բնակող եղբօրորդիին յղած նամակին մէջ գրած է, որ Կ. Պոլսոյ հայերու վրայ դրուած պետական հարկերը այնքան մեծ են, որ ինքը մտածմներէն խցում ստացած է։

Մահացած է 1944 թուականին, Կ. Պոլիս, սրտային հիւանդութիւնէ՝ 60 տարեկան հասակին։

Թաղուած է Կ. Պոլսոյ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։

Որդին՝ Լեւոն Արմենակ Խախամեան եւս եղած է ներքին հիւանդութիւններու բժիշկ։

Երեւանի մէջ ազգանուանակից ազգականներ ունի։

## Գիտական գործունէութիւն
Գիտական պրպտումները վերաբերած են բժշկական բարոյագիտութեան, բժիշկ-գիտութիւն, բժիշկ-ճշմարտութիւն, բժիշկ-հիւանդ, բժիշկ-բժիշկ փոխյարաբերութիւններին։ Հրապարակախօսական ու բժշկական յօդուածներով եւ այլ ստեղծագործութիւններով թղթակցած է Բագարատ Թեւեանի՝ Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս տեսնող «Երջանկին Տարեցոյցը» պարբերականին եւ այլ թերթերու։

## Գրականութիւն
* Ղազարեան Վ․, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պոլիս, 1914։
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, h. Բ., Գահիրէ, 1937։
* Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 1923–1975, Սթանպուլ, 1975։
* Զարմիկի՝ երեւանաբնակ Արմենակ Խախամեանի յայտնած տուեալները, 1998։
* Մինասեան Հ., Արմենակ Խախամեան-115, «Նարեկ», Ե., 1999, թ. 1։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Շահբազեան Յ. եւ ուրիշներ, Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915–1923 թթ.), հ. 3, Անդարայի նահանգ, Երեւան, 2006։

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Խաղաղութեան Կամուրջ (Թիֆլիս)

**Խաղաղութեան կամուրջ** (վրաց.՝ მშვიდობის ხიდი), հետիոտնային կամուրջ Թիֆլիսի մէջ, Կուր գետի վրայ, Մետեխի եւ Բարատաշուիլի կամուրջներու միջեւ։ Կամուրջը կը միաւորէ Հերակլ II փողոցը եւ Ռիկէ զբոսայգին։

Կամուրջը բաղկացած է ապակով պատուած 156 մեդրանոց պողպատ կարկասէ։ Ամբողջ կառուցուածքը հիմնուած է 4 հզօր հենարաններու վրայ։ կամրջին վրայ բարձրանալը ինչպէս Հերակլես II փողոցէն եւ Ռիկէ զբոսայգէն, այնպէս ալ առափնեայ ծառուղին։

## Պատմութիւն
Կամուրջը կառուցուած է Վրաստանի նախագահ Միխէիլ Սաակաշուիլիի աջակցութեամբ։ Պատուիրատուն Թիֆլիսի քաղաքապետարանն էր։ Կամուրջը պաշտօնապէս բացուած է 2010 թուականին Մայիսի 6-ին։

կամրջի ճարտարապետը իտալացի Միքայել Տէ Լուկին է (իտալ.՝ Michele De Lucchi), որ այդ մէկէն առաջ կառուցած էր Հաւլաբարի նախագահական նստավայրն ու ներքին գործերու նախարարութեան նոր շէնքը։ Դիզայները ֆրանսիացի Ֆիլիփ Մարտինոն էր (ֆր.՝ Philippe Martinaud)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Խաղաղության կամուրջ 

Ստորոգութիւն:Վրաստանի կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Թբիլիսիի
Խաղաղութեան Ձոն՝ Պուլսար (Յուշարձան, Գերմանիա)

**Խաղաղութեան ձոն՝ Պուլսար**, յուշարձան Գերմանիոյ Պոխում քաղաքի Խրիստուսկիրխե եկեղեցու առջեւ։

## Պատմութիւն
Յուշարձանը տեղադրուած է 2006 թուականի նոյեմբեր 19-ին՝ Պոխումի Լինտըն թաղամասի Խրիստուսկիրխե եկեղեցւոյ առջեւ։ Քանդակը համամարդկային արժեքներու գովք է եւ իւրօրինակ բողոք բռնութեան ու պատերազմի դէմ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի եւ Գերմանիոյ միջեւ մշակութային երկխօսութեան լաւագոյն վկայութիւն։ Քանդակը կը խորհրդանշէ խաղաղութիւն։

Քանդակը պատրաստուած է Գիւմրի քաղաքին մէջ, նիւթը անաքապղինձ է։ Քանդակին կաւէ կաղապարին կրկնօրինակը կը գտնուի Գիւմրիի «Պեռլին» հիւրանոցի բակին մէջ։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Ալպերթ Վարդանեան

## Պատկերասրահ

Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9326.jpg
 Bochum Hattinger Strasse 786.jpg
Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9325.jpg
Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9327.jpg
Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9328.jpg
Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9329.jpg
Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9330.jpg
Albert Vardanyan Pulsar Bochum 9331.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

 Ստորոգութիւն:Գերմանիայի հուշարձաններ
Խաղաղութեան Միջազգային Օր

**Խաղաղութեան միջազգային օր**, ոչ պաշտօնական անուանումը՝ աշխարհի խաղաղութեան օր, (ՄԱԿ-ի պաշտօնական լեզուներով. անգլերէն՝ International Day of Peace, ռուսերէն՝ Международный день мира, սպաներէն՝ Día Internacional de la Paz, արաբերէն՝ اليوم العالمي للسلام, չինարէն՝ 国际和平日, ֆրանսերէն՝ Journée internationale de la paix) ամէնամեայ տօն, որ կը նշուի 21 Սեպտեմբերին եւ նուիրուած է աշխարհի խաղաղութեան՝ աշխարհի մէջ պատերազմի եւ բռնութեան բացառման: Տօնը առաջին անգամ նշած են 1982-ին եւ անիկա մինչեւ օրս կը շարունակուի նշուիլ շատ ազգերու, քաղաքական եւ քաղաքացիական կազմակերպութիւններու եւ խմբաւորումներու կողմէ:

Առաջին անգամ, 2013-ին, ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը օրուան հիմնական նպատակը կ'ընդունի «խաղաղասիրական կրթութիւնը»:

Այս օրը տօնելու համար, ՄԱԿ-ը կը հնչեցնէ իր Նիւ Եորքի մէջ գտնուող կեդրոնակայանին խաղաղութեան զանգը: Զանգը պատրաստուած է Ճափոնի Միաւորուած Ազգերու Միութեան կողմէ, աշխարհի բոլոր ցամաքամասերու (բացի Ափրիկէէն) երեխաներու նուիրաբերած մետաղադրամներէն, իբրեւ «պատերազմի մարդկային կորուստները յիշելու» խորհրդանիշ: Զանգին վրայ գրուած է «Երկար կեանք՝ աշխարհի բացարձակ խաղաղութեան»:

Օրը նշելու որոշումը կ'ընդունուի ՄԱԿ-ի գլխաւոր ժողովի 30 Նոյեմբեր 1981-ի թիւ A/RES/36/67 որոշմամբ: Սկիզբը կ'որոշուի տօնը նշել Սեպտեմբերի երրորդ Երեքշաբթի օրը, բայց հետագային՝ ՄԱԿ-ի գլխաւոր ժողովի 55-րդ նստաշրջանին՝ 28 Սեպտեմբեր 2001-ին, տօնը կ'ամրագրուի 21 Սեպտեմբերին (որոշում թիւ A/RES/55/282):

ՄԱԿ-ը բոլոր երկիրներուն եւ ժողովուրդներուն կ'առաջարկէ այդ oրը դադրեցնել ռազմական գործողութիւնները եւ զայն նշել խաղաղութեան նուիրուած կրթական ու տեղեկատուական հանրային միջոցառումներ իրականացնելով: Խաղաղութեան օրուան տօնակատարութիւնը ՄԱԿ-ի կողմէ նաեւ կը նկատուի իբրեւ խաղաղութեան հաստատման ուղղուած իր բազմակողմանի գործունէութեան ուղղութեամբ, մարդոց ուշադրութիւնը գրաւելու միջոց, որպէսզի մարդիկ, խումբեր եւ համայնքներ, ամբողջ աշխարհի տարածքին իմաստաւորեն խաղաղութեան խնդիրը եւ անոր հասնելու համար փորձի ու տեղեկատուութեան փոխանակման կարեւորութիւնը:

## Տարուան նիւթեր
*2023 - «Գործողութիւններ՝ յանուն խաղաղութեան»:
*2022 - «Վերջ ցեղապաշտութեան. խաղաղութի՛ւն հաստատեցէք»:
*2021 - «Աւելի լաւ վերականգնում՝ արդար եւ կայուն աշխարհի համար»:
*2020 - «Միասին խաղաղութեան ձեւաւորում»:
*2019 - «Կլիմայի գործողութիւն՝ յանուն խաղաղութեան»:
*2018 - «Խաղաղութեան իրաւունք` Մարդու Իրաւունքներու Համընդհանուր Հռչակագիր»:
*2017 - «Յարգանք, անվտանգութիւն եւ արժանապատուութիւն բոլորին համար»:
*2016 - «Կայուն զարգացման նպատակները խաղաղութեան բաղադրիչ տարրերն են»:
*2015 - «Խաղաղութեան համար համագործակցումը իւրաքանչիւրի արժանաւոր գործն է»:
*2014 - «Ժողովուրդներու խաղաղութեան իրաւունք»:
*2013 - «Խաղաղասիրական կրթութիւն»:
*2012 - «Կայուն խաղաղութիւն՝ կայուն ապագայի համար»:
*2011 - «Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն, ըսէ՛ կարծիքդ»:
*2010 - «Երիտասարդութիւնը խաղաղութեան եւ խաղաղութեան զարգացման համար»:
*2009 - «Ապառազմականացում եւ զէնքի տարածման կանխում»:
*2008 - «Մարդու իրաւունքներ եւ խաղաղութեան պահպանում»:
*2007 - «Խաղաղութիւնը ՄԱԿ-ի գլխաւոր կոչումն է»:
կենտրոն|մինի|500x500փքս|Միջազգային Խաղաղութեան Օր

## Ծանօթագրութիւններ
Խանասորայ Վարդան

**Խանասորայ Վարդան (Սարգիս Մեհրապեան)** (1870 – 1943), հայ քաղաքական, ռազմական գործիչ։

Խանասորի արշաւանքին հրամանատար, Ղարաբաղի 1905-ի ինքնապաշտպանութեան վարիչ եւ կամաւորական գունդերու հրամանատար Խանասորայ Վարդան, բուն անունով Սարգիս Մեհրապեան, ծնած է Ղարաբաղ 1870-ին։ Եղած է ռուսական բանակի զինուոր։ Կանուխէն միացած է Դաշնակցութեան, մօտիկ գործակիցը ըլլալով Քրիստափորի, Ռոստոմի, Զաւարեանի եւ ուրիշներու։

Վանի եւ Կովկասի մէջ կը տանի կազմակերպչական աշխատանք. երիտասարդութիւնը կը հրաւիրէ յեղափոխական գործունէութեան, կը կազմակերպէ հայ գիւղացիութիւնը եւ կը մղէ զայն ինքնապաշտպանութեան։

1896–ի ամառը Վասպուրականի մէջ տեղի ունեցած ջարդերէն ետք, 1897–ին կը կազմակերպուի Խանասորի արշաւանքը, որուն ընդհանուր ղեկավարը ինք կը նշանակուի։ Խանասորի արշաւանքը քիւրտ մազրիկ ցեղին դէմ մղուելով կրցաւ վերջ տալ քիւրտերուն անսահման գոռոզութեան եւ ճզմել անոնց բազուկը։

1904-ին կ'անցնի Պէյրութ, ընկերակցելով Սիմոն Զաւարեանին՝ Կիլիկիա անոր ուղեւորութեան ընթացքին։

1905-1906–ի հայ-թաթարական կռիւներուն Վարդան կը ստանձնէ Ղարաբաղի ինքնապաշտպանութիւնը, իր հետ ունենալով Խեչօն, Սեւքարեցի Սագօն եւ ուրիշներ, ուր արիւնալի կռիւներ կը մղեն, եւ թաթարները կը ստանան ուժգին հակահարուած։

Օսմանեան սահմանադրութեան ժամանակ Վարդան կը մնայ Մաղնիսա (Իզմիրի շրջան)։ 1915–ի գարնան Քեռիի, Դրոյի եւ Համազասպի կամաւորական գունդերը կը միացուին Արարատեան գունդին, որուն ընդհանուր հրամանատարութիւնը կը ստանձնէ Վարդան։

Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին կը քաշուի հանրային գործերէ։ Խորհրդայնացումէն ետք ոչ ոք լուր կ'ունենայ իրմէ։ 

1943 Յունուար 2-ին կը մահանայ Երեւանի մէջ։

## Աղբիւրներ
* Խանասորայ Վարդան, Յիշատակարան, Յիշատակարանը մշակումը եւ յառաջաբանը Սիմոն Վրացեանի, Պէյրութ, 1990, Երեւան, 1992։
* Լազեան Գաբրիէլ, Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Գահիրէ, 1949, 398 էջ։
* Համլետ Գեւորգյան, Նիկոլ Դուման, Երեւան, 2002:
* Անդրէյ Ամուրեան, Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը Պարսկաստանում, Թեհրան, 1950, 182 էջ։
* Միքայէլ Վարանդեան, Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութիւն, Երեւան, 1992:
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Բ. հատ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990:

Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ