Էտիթ Փիաֆ

**Էտիթ Փիաֆ** (), բուն անունով՝ Էտիթ Ճիովաննա Կասիոն (Édith Giovanna Gassion), ֆրանսացի երգչուհի եւ դերասանուհի։

## Մանկութիւն
Ըստ ընդունուած վարկածի մը, Էտիթ Փիաֆ ծնած է Պելվիլ քաղաքին փողոցի լապտերներէն մէկուն տակ։ Մայրը՝ Անիթա Մայար, անյաջող դերասանուհի մը, հանդէս կու գար Լինա Մարսա բեմական անունով։ Հայրը՝ Լուի Կասոն, փողոցի աճպարար էր։ Ա.Համաշխարհային պատերազմին սկիզբը, ան կամաւոր կը զինուորագրուի եւ կը մեկնի ճակատ։ Առաջին անգամ արձակուրդ կը ստանայ 1915-ի վերջերուն՝ իր նորածին աղջիկը տեսնելու համար։

Երկու տարի ետք, Լուի Կասիոն կ'իմանայ, որ կինը զինք լքած է, իսկ աղջիկը ձգած է իր ծնողքին քով։ Տեսնելով, որ Էտիթ կ'ապրէր չափազանց վատ պայմաններու մէջ, Լուի զինք կը տեղափոխէ իր մօր քով, որ հասարակաց տուն մը կը պահէր։

Նորմանտիի մէջ կը բացայայտուի, որ Էտիթ կոյր է։ Կեանքին առաջին ամիսներուն անոր մօտ կը յառաջանայ աչքի եղջերաթաղանթի բորբոքում (keratitis), սակայն Մայար զոյգը չի նկատեր հիւանդութեան զարգացումը։ Երբ այլեւս բուժման որեւէ յոյս չի մնար, մեծ մայրը աղջնակը կը տանի Լիզիէ քաղաք՝ Ս. Թէրէզայի գերեզմանը, որ նշանաւոր ուխտավայր մըն էր։ Ուխտագնացութենէն գրեթէ անմիջապէս ետք՝ 19 Օգոստոս 1921-ին, 6 տարեկան Էտիթ կը սկսի տեսնել։

Շուտով Էտիթ դպրոց կը յաճախէ, սակայն քաղաքին բնակիչները չեն ընդունիր, որ հասարակաց տան մէջ ապրող փոքրիկ մը իրենց զաւակներուն դասընկերը ըլլայ։ Ուստի, Էտիթ կը ստիպուի ուսումը կիսատ ձգել։ 1924-ին հայրը Էտիթը իրեն հետ Փարիզ կը տանի, ուր  հրապարակներու վրայ ինք աճպարարութիւն կ'ընէ, իսկ  իննամեայ Էտիթ կ'երգէ։ Էտիթ փողոցին մէջ երգելով կը շահի իր ապրուստը մինչեւ այն պահը, երբ «Ժուան-լը-Փեն» ճաշարանէն կը ստանայ հոն երգելու առաջարկ մը։

## Երիտասարդութիւն
1932-ին, Փիաֆ կը ծանօթանայ Լուի Տիւփոնի (Louis Dupont)։ Մէկ տարի ետք զոյգը կ'ունենայ դուստր մը՝ Մարսէլ (Marcelle)։ Սակայն Լուի չի համակերպիր Էտիթին աշխատանքային երկար ժամերուն եւ անկէ կը խնդրէ լքել ասպարէզը։ Էտիթ կը մերժէ եւ զոյգը կը բաժնուի։ Սկզբնական շրջանին դուստրը կ'ապրի մօրը հետ, սակայն օր մը, երբ Էտիթ տուն կը վերադառնայ, կը տեսնէ, թէ աղջնակը տունը չէ։ Լուի Տիւփոն առած էր աղջիկը՝ յուսալով, որ սիրելին կը վերադառնայ իրեն։ Սակայն, հօրը քով կեցութեան ընթացքին Մարսէլ  հարբուխով կը վարակուի եւ կը մահանայ (1935)։ Մարսէլ Էտիթին միակ զաւակն էր։

1915-էն 1931 Փիաֆ գլխաւորաբար կ'ապրի հօրը հետ, Պելվիլի մէջ։ 

1934-էն 1941 կը բնակի «45 rue de Chézy»։

1935-ի Էտիթին տաղանդը կը նկատէ «Ժերնիս» ճաշարանին տէրը՝ Լուի Լեփլէ (Louis Leplée) եւ զինք կը հրաւիրէ իր ծրագիրին մէջ հանդէս գալու։ Անոր կը սորվեցնէ նուագակցողի հետ աշխատիլ, ընտրել եւ բեմականացնել երգերը, կը բացատրէ, թէ ինչ մեծ կարեւորութիւն ունին արուեսագէտի մը բեմական հագուստը, մարմինին շարժումները, դիմախաղերը եւ բեմական կեցուածքը։ Լեփլէ Էտիթին կու տայ Փիաֆ բեմական անունը (փարիզեան ժողովրդախօսակցական բարբառով՝ ճնճղուկ)։ «Ժերնիսի» որմազդերուն վրայ անոր անունը կը տպուի իբրեւ «Փոքրիկ Փիաֆ»: Առաջին իսկ ելոյթներէն Փիաֆի յաջողութիւնը շռնդալից կը դառնայ։ 

17 Փետրուար 1936-ին Փիաֆ ֆրանսական էսթրատային հանրածանօթ աստղերու հետ, ինչպէս՝ Մորիս Շէօվալիէ, Միսթինկետ եւ Մարի Տիւբան, հանդէս կու գայ Մեթրանօ կրկէսին մէջ։ Սակայն անոր յաջող սլացքը կ'ընդհատուի ողբերգութեամբ մը՝ Լուի Լեփլէն գլխուն ատրճանակի կրակոցով մը կը սպաննուի։ Էտիթ Փիաֆ կը յայտնուի կասկածեալներու ցուցակին մէջ, քանի որ Լեփլէ փոքր գումար մը կտակած էր իրեն։ Թերթերը կ'ուռճացնեն այդ պատմութիւնը եւ ճաշարանին այցելուները թշնամական աչքով կ'ընդունին Էտիթին ելոյթները՝ համոզուած ըլլալով, որ իրենք իրաւունք ունին «յանցաւորը պատժելու»: Սակայն շուտով Էտիթ արդար կը կացուցուի։ Լեփլինը սպաննած էին աւազակախումբեր, որոնք նախապէս կապ ունեցած էին Փիաֆին հետ։ 
մինի|ձախից|Փիաֆ՝ 1939-ին
1940-ին Փիաֆ կը նկարահանուի Ժան Քոքթոյի (Jean Cocteau) յաջող գործի մը մէջ՝ *Le Bel Indifférent*։ Փարիզի գերմանական գրաւումը չի դադրեցներ անոր ասպարէզը։ Փիաֆ կը սկսի բարեկամանալ նշանաւոր մարդոց հետ, որոնցմէ էր բանաստեղծ Ժագ Պուրկաթ (Jacques Bourgeat)։ Փիաֆ ինք կը գրէր իր երգերէն մեծ մասին բառերը, իսկ երաժշտութեան համար կը համագործակցէր երգահաններու հետ ։

1944-ի Գարնան Մուլեն Ռուժի (Moulin Rouge) մէջ կը համագործակցի եւ սիրային յարաբերութիւն կ'ունենայ Իվ Մոնթանի (Eve Montagne) հետ։
մինի|աջից|Փիաֆ եւ իր երգչախումբը, 1946
1947-ին Փիաֆ Իվ Մոնթանի համար կը գրէ «Mais qu’est-ce que j’ai» երգին բառերը, որուն երաժշտութեան հեղինակն էր Հենրի Փետտի։ Մէկ տարուան ընթացքին Փիաֆ կը դառնայ Ֆրանսայի ամէնէն նշանաւոր երգչուհին։ Փիաֆի եւ Մոնթանի յարաբերութիւնները կը խզուին, երբ վերջինս կը դառնայ այնքան նշանաւոր, որքան Փիաֆը։ Այս ընթացքին Փիաֆ՝ իբրեւ Ֆրանսայի ամէնէն նշանաւոր աստղ, մեծ յաջողութիւններ կը գտնէ Փարիզի մէջ։ 1947-ին  Նիւ Եորքի ազդեցիկ քննադատ Թոմսըն Վիրճիլի *New York Herald Tribune*-ի մէջ կատարած գրառումէն ետք Փիաֆի հեղինակութիւնը այնքան կը մեծնայ , որ ան ութ անգամ կը մասնակցի *The Ed Sullivan Show* հաղորդումին եւ երկու անգամ ելոյթ կ'ունենայ Քարնեգի սրահին մէջ (1956 եւ 1957)։
մինի|աջից|Փիաֆ՝ 1950-ին
Պատերազմէն ետք ան միջազգային ճանաչում կ'ունենայ, կը ճամբորդէ Եւրոպա, Միացեալ Նահանգներ եւ Հարաւային Ամերիկա։ Փարիզի մէջ ան *Atahualpa Yupanqui*-ին (Héctor Roberto Chavero) հնարաւորութիւն կ'ընծայէ բեմ բարձրանալու։ Վերջինիս առաջին համերգը տեղի կ'ունենայ 1950-ին։ Վաղ 1950-ական թուականներուն Փիաֆ կ'օգնէ Շարլ Ազնաւուրին, վերջինս իրեն հետ տանելով Ֆրանսայի եւ Միացեալ նահանգներու մէջ կատարած իր շրջագայութիւններուն եւ ձայնագրելով Շարլի երգերէն մէկ քանին։ Ազնաւուր նաեւ Էտիթ Փիաֆի քարտուղարն էր: Անոր քոնսերները կը կարգադրէր եւ բեմական գործերը կը վարէր։Սկիզբը ան մեծ յաջողութիւններ չ'ունենար Միացեալ նահանգներուն մէջ, ուր հանդիսատեսը շքեղ ներկայացում կը սպասէր եւ հիասթափած էր Փիաֆի պարզագոյն ցուցադրումէն։ 

Փիաֆի ամէնէն նշանաւոր երգը՝ *La Vie en rose*  գրուած է 1945-ին, 1998-ին երգը կը դառնայ «Կրեմմի մրցանակի փառքի դահլիճ»ին դափնեկիրը։

1951-ին Փիաֆ եւ Շարլ Ազնաւուր ինքնաշարժի արկածի կ'ենթարկուին եւ Փիաֆ ծանրօրէն կը վիրաւորուի։ Այնուհետեւ ան գինեմոլ կը դառնայ։ Իրավիճակը աւելի կը բարդանայ գրեթէ մահացու երկու արկածներէ ետք։ Երգիչ Ժագ Փիլս Փիաֆին երեք տարբեր առիթներով վերականգնողական կեդրոն կը տանի, սակայն ի զուր ։

Փիաֆ եւ Փիլս (իսկական անունը՝ René Ducos) կ'ամուսնանան 1952-ին։ Փիլս անոր առաջին ամուսինն էր։ 1957-ին զոյգը կը բաժնուի։

1962-ին Փիաֆ կ'ամուսնանայ Թէօ Սարափոյին հետ, որ Փիաֆէն 20 տարի փոքր էր։ Թէօ յոյն վարսայարդար էր, դարձած էր երգիչ եւ դերասան։ Փիաֆի վերջին քանի մը ելոյթներուն ամուսինները միասին երգած են։մինի|ձախից|Էտիթ Փիաֆ իր երկրորդ ամուսինին՝ Թէօ Սարափոյին հետ

1941-1956 թուականներուն առանձին կ'ապրի, իսկ 1952-1956 ՝ Ժագ Փիլսին հետ։ Այնուհետեւ 1959-էն մինչեւ 1962 մինակ, ապա Թէօ Սարափոյին հետ «23 rue Édouard Nortier» մինչեւ իր մահը՝ 1963։

## Վերելք
Երբ Էտիթ կը ծանօթանայ Ռայմոն Ասսոյի, ան վերջնականապէս կ'ապահովէ վերջինիս յաջողութիւնները։ Ան Էտիթին կը սորվեցնէ ոչ միայն մասնագիտական նոր հմտութիւններ, այլեւ՝ վարք, հագուստ ընտրելու շնորհք եւ այլն։

Հիմնուելով Էտիթին անհատականութեան վրայ՝ Ռայմոն Ասսօ կը ստեղծէ «Փիաֆի ոճը», կը գրէ երգեր, որոնք կը յարմարին միայն իրեն, ինչպէս՝ «Փարիզ - Միջերկրական ծով», «Ան Կ'ապրէր Փիկալ Փողոցին Մէջ», «Իմ Լեգէոններս», «Լեգէոնին համար դրօշակ»:
Էտիթ կը սկսի հանդէս գալ Փարիզի ամէնէն յայտնի «АВС» համերգասրահին մէջ։ Ասսօ կը համոզէ երգչուհին, որ իր բեմական անունը փոխէ «Փոքրիկ Փիաֆ»-էն «Էտիթ Փիաֆ»-ի: «АВС»-ի ելոյթին յաջորդ օրը մամուլը կը գրէ. «Երէկ «АВС»-ի բեմին վրայ Ֆրանսայի մէջ ծնաւ մեծ երգչուհի մը»: Էտիթ Փիաֆին երգերը յաճախ ինքնակենսագրական բնոյթ ունէին. անոնք նուիրուած էին սիրոյ, կորուստի եւ վիշտի:Իր իւրայատուկ ձայնը, թատերական իսկական տաղանդը, աշխատասիրութիւնը եւ փողոցը մեծցած աղջկան մը նպատակասլացութիւնը զինք կը հասցնեն յաջողութեան բարձունքներ։

## Բ. Համաշխարհային Պատերազմի Տարիներուն
Բ. Համաշխարհային պատերազմին, ան յաճախ հանդէս կու գայ գերմանական ուժերու հաւաքոյթներուն՝ գրաւեալ Ֆրանսայի մէջ, ինչ որ շատերու կողմէն դաւաճանութիւն կը համարուի։ Սակայն Փիաֆ պատերազմէն ետք կը յայտարարէ, որ ան համագործակցած է ֆրանսական ընդդիմութեան հետ։ Հակառակ ստոյգ ապացոյցներ չըլլալուն, կը կարծուի, թէ Փիաֆ օգնած է շատերու (ինչպէս հրեայի մը) խուսափելու նացիստական հալածանքներէն, ինչ որ կը համապատասխանէ իրականութեան։
մինի|ձախից|1962
Ըստ տարածուած պատմութիւններէն մէկուն, Փիաֆ գերմանացի բարձրաստիճան զինուորականներու համար «Մէկ- Երկու» ակումբներու մէջ երգելուն շնորհիւ, իրաւունք կը ստանայ այցելելու ֆրանսացի ռազմագերիներու ճամբար, հոն ելոյթ ունենալու եւ լուսանկարուելու անոնց հետ։ Հետագային, ֆրանսացի ռազմագերիներէն մէկ քանին կ'օգտագործեն Փիաֆին հետ իրենց լուսանկարները՝ կեղծ անցագիրներ պատրաստելու եւ ճամբարէն փախուստի դիմելու համար։
մինի|աջից|Փիաֆի դամբարանը՝ Փեր Լաշէզ գերեզմանատան մէջ
## Երգերը

Էտիթ Փիաֆի երգերու ոչ լրիւ անուանացանկը՝ ըստ այբբենական կարգի.

# À l’enseigne de la fille sans cœur (1951)
# À quoi ça sert l’amour ? (1962)
# Adieu mon cœur (1946)
# Au bal de la chance (1952)
# Avant l’heure (1951)
# Avant nous (1956)
# Avec ce soleil (1954)
# Bal dans ma rue
# Boulevard du crime
# Bravo pour le clown (1953)
# Browning
# C’est à Hambourg
# C’est d’la faute à tes yeux
# C’est l’amour
# C’est lui que mon cœur à choisi
# C’est merveilleux
# C’est peut-être ça
# C’est pour ça
# C’est toi le plus fort
# C’est un gars
# C’est un homme terrible
# C’est un monsieur très distingué
# C'était pas moi
# C'était un jour de fête
# C'était une histoire d’amour
# Ça fait drôle
# Carmen’s story
# Céline
# Celui qui ne savait pas pleurer
# 'Chand d’habits
# Chanson bleue
# Chanson de Catherine
# Comme moi
# Comme un moineau
# Corrèque et réguyer
# Coup de grisou
# Cri du cœur
# Dans leur baiser
# Dans ma rue
# Dans un bouge du vieux port
# De l’autre côté de la rue
# Demain (il fera jour)
# Des histoires
# Ding din dong
# Du matin jusqu’au soir
# Eden blues
# Elle a dit
# Elle fréquentait la rue Pigalle
# Embrasse-moi
# Emporte-moi
# Enfin le printemps
# Entre Saint-Ouen et Clignancourt
# Escale
# Et ça gueule ça madame
# Et moi
# Et pourtant
# Exodus
# Fais comme si
# Fais-moi valser…
# Fallait-il
# Faut pas qu’il se figure
# Heureuse
# Hymne à l’amour (1949)
# Il a chanté
# Il fait bon t’aimer
# Il n’est pas distingué
# Il pleut
# Il y avait
# Inconnu, excepté de Dieu
# J’m’en fous pas mal
# J’ai dansé avec l’amour
# J’ai qu'à l’regarder…
# J’en ai tant vu
# J’entends la sirène
# J’suis mordue
# Je m’imagine
# Je me souviens d’une chanson
# Je n’en connais pas la fin
# Je sais comment
# Je suis à toi
# Je t’ai dans la peau
# Jean et Martine
# Jérusalem
# Jézabel
# Jimmy c’est lui
# Johnny, tu n’es pas un ange
# Kiosque à journaux
# L’accordéoniste (1940)
# L’effet qu' tu m' fais
# L’escale
# L'étranger
# L’homme à la moto
# L’homme au piano
# L’homme de Berlin
# L’homme des bars
# L’homme que j’aimerai
# L’orgue des amoureux
# La belle histoire d’amour
# La demoiselle du cinquième
# La fête continue
# La foule (1957)
# La goualante du pauvre Jean
# La java de Cézigue
# La Julie jolie
# La p’tite marie
# La petite boutique
# La rue aux chansons
# La sérénade du pavé
# La valse de l’amour
# La vie en rose (1946)
# La vie, l’amour
# La ville inconnue
# Le ballet des cœurs
# Le billard électrique
# Le bleu de tes yeux
# Le bruit des villes
# Le brun et le blond
# Le chacal
# Le chant d’amour
# Le chant du pirate
# Le chasseur de l’hôtel
# Le chemin des forains
# Le chevalier de Paris
# Le ciel est fermé
# Le contrebandier
# Le diable de la Bastille
# Le disque usé
# Le droit d’aimer
# Le Fanion de la Légion
# Le gitan et la fille
# Le grand voyage du pauvre nègre
# Le mauvais matelot
# Le métro de Paris
# Le petit brouillard
# Le petit homme
# Le petit monsieur triste
# Le prisonnier de la tour
# Le rendez-vous
# Le roi a fait battre tambour
# Le vagabond
# Le vieux piano
# Légende
# Les amants
# Les amants d’un jour (1956)
# Les amants de demain
# Les amants de Paris
# Les amants de Teruel
# Les amants de Venise
# Les amants merveilleux
# Les bleuets d’azur
# Les blouses blanches
# Les deux copains
# Les deux ménétriers (galop macabre)
# Les deux rengaines
# Les flon-flons du bal
# Les gars qui marchaient
# Les gens
# Les grognards
# Les hiboux
# Les marins, ça fait des voyages
# Les mômes de la cloche (1936)
# Les mots d’amour
# Les neiges de Finlande
# Les prisons du roy
# Les trois cloches (1946)
# Madeleine qui avait du cœur
# Margot cœur gros
# Mariage
# Marie la française
# Marie-trottoir
# Mea culpa
# Milord (1959)
# Miséricorde
# Mon amant de la coloniale
# Mon ami m’a donné
# Mon apéro
# Mon Dieu
# Mon homme
# Mon légionnaire (1937)
# Mon manège à moi
# Mon vieux Lucien
# Monsieur Ernest a réussi
# Monsieur et madame
# Monsieur Incognito
# Monsieur Lenoble
# Monsieur Saint-Pierre
# Musique à tout va
# N’y vas pas, Manuel
# Non, je ne regrette rien (1960)
# Non, la vie n’est pas triste
# Notre-Dame de Paris
# On cherche un Auguste
# On danse sur ma chanson
# Opinion publique
# Où sont-ils, tous mes copains ?
# Ouragan
# Padam… Padam… (1951)
# Paris
# Paris-Méditerranée
# Pleure pas
# Plus bleu que tes yeux
# Polichinelle
# Pour moi tout' seule
# Pour qu’elle soit jolie, ma chanson
# Qu’as-tu fait, John ?
# Qu’il était triste, cet anglais
# Quand même
# Quand tu dors
# Quatorze juillet
# Regarde-moi toujours comme ça
# Reste
# Retour
# Rien de rien
# Roulez tambours
# Salle d’attente
# Si si si
# Si tu partais
# Simple comme bonjour
# Soeur Anne
# Soudain une vallée
# Sous le ciel de Paris (1954)
# Sur une colline
# T’es beau, tu sais
# T’es l’homme qu’il me faut
# Tant qu’il y aura des jours
# Tatave
# Télégramme
# Tiens v’là un marin!
# Toi qui sais
# Toi, tu l’entends pas
# Toujours aimer
# Tous les amoureux chantent
# Tout fout l’camp
# Traqué
# Tu es partout
# Un coin tout bleu
# Un étranger
# Un grand amour qui s’achève
# Un homme comme les autres
# Un jeune homme chantait (1937)
# Un monsieur me suit dans la rue
# Un refrain courait dans la rue
# Une chanson à trois temps (1947)
# Une dame
# Une enfant
# Une valse
# Va danser
# Y a pas d’printemps
# Y avait du soleil
# Y en a un d’trop

## Իմբրեսարիօներ (արուեստագիտական գործակալներ)
Էտիթ Փիաֆի կեանքին մէջ յաջորդեցին քանի մը իմբրեսարիօներ (որոնք այսօր կոչուած են արուեստագիտական գործակալներ).

* Ժաք Քանեթի՝ 1935-էն մինչեւ 1937 թուական:
* Ռայմոնտ Ասսօ՝ 1937-էն մինչեւ 1939 թուական, եւ Դանիէլ Մարուանի՝ ներկայացումներու սրահներու ծրագրերուն համար:
* Փիեր Պուրժուա՝ 1939-էն մինչեւ 1945 թուական: Փիեր Պուրժուան, որ այն ատեն *Polydor* (Էտիթ Փիաֆի լեյբլը) ձայնասփռական ընկերութեան արուեստի տնօրէնն էր, անոր մենեճըրն ու արուեստի խորհրդատուն էր պատերազմի ընթացքին: 1946 թուականի Սեպտեմբերէն սկսեալ, ան ստանձնեց *Pathé-Marconi*-ի ղեկավարութիւնը եւ 1946 թուականի Հոկտեմբերին արուեստագէտին հետ պայմանագիր ստորագրեց *Columbia* լեյպլին մէջ (որ ֆրանսական ընկերութեան լեյպլն էր):
* Լուի Պարիէ՝ 1945-էն մինչեւ 1963 թուական:

Բացի Լուի Լեփլէէն, որ զինք յայտնաբերեց, Էտիթ Փիաֆը բեմին վրայ սատարեց Ֆերնան Լումբրոզօն, որն այն ատեն Մոկատոր Թատրոնի տնօրէնն էր, ապա՝ Պրունօ Քոքուաթրիքսի կողմէ, որ *Olympia*-ի յայտնի տէրն էր։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի դերասանուհիներ