Մարիքա Նինու

**Մարիքա Նինու** (, աւազանի անունով՝ էվանկելիա Վանուհի Ադամեան (), , Էղալէօ), յունահայ երգչուհի։ Յունաստանի իգական սեռի ամէնէն լաւ ձայներէն մէկը։

## Կեանքը
Մարիքա Նինու ծնած է 1922-ին, Կիլիկիոյ ջարդերէն փրկուած հայեր փոխադրող յունական «Թրաքի» (Θρακη) նաւուն մէջ։  

Նորածինը տկարակազմ ըլլալով, նաւուն վրայ գտնուող գաղթական հայ քահանայ մը  կ'օրհնէ զինք։  

Մարտ ամսուն Իզմիր կը հասնին։ Հոն կը մկրտուի եւ իրեն կու տան Էվանկելիա-Վանուհի անունը։ Էվանկելիա կը կոչեն, որովհետեւ մկրտութեան օրը՝ 25 Մարտին,  յունական Էվանկելիսդրիաս տօնն էր։ Նաւը կը թափառի մինչեւ հիւրընկալ նաւահանգիստ մը գտնէ։ Վերջապէս, Իզմիր (Զմիւռնիա) խարիսխ կը նետէ։ Քանի մը ամիս ետք, աշնան, Փոքր Ասիոյ աղէտէն (յունական բանակի նահանջ) եւ Իզմիրի հրկիզումէն փրկուած հարիւր հազարաւոր յոյն եւ հայ գաղթականներ քաղաքը կը լքեն։ Մանուկ Էվանկելիան Սիսեցի մօրը՝ Կիւլա Ադամեանին, երկու քոյրերուն եւ եղբօրը՝ Պարգեւին հետ Փիրէա կը փոխադրուին «Էվանկելիսդրիա» նաւով: 

Հայրը՝ Կեսարացի Հայկ Ադամեան, արհեստով ժամագործ, Իզմիրի աղէտալի օրերուն կը սպաննուի։    

### Կեանքին առաջին տարիները
Ընտանեօք Քոքինիա կը հաստատուին, Մեղարոն փողոց թիւ 50։ Այդ օրերուն, Յունաստանը անպատրաստ, կ'ընդունի շուրջ մէկ ու կէս միլիոն յոյն եւ հայ գաղթականներ․ հայերուն թիւը՝ 80, 000 էր, որոնցմէ՝ 8, 000-ը որբ։ Փիրէայի շրջակայքը՝ Քոքինիա եւ Լիբազմա կ'ապաստանի շուրջ 11,000 հայ (*Տե' ս [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]])*:

Քոքինիա ողողուած հայ եւ յոյն գաղթականներուն կեանքը բնաւ դիւրին չ'ըլլար, նոյնպէս Էվանկելիային ընտանիքին համար․ դժնդակ տարիներ՝ աղքատութիւն եւ անգործութիւն։  

Եօթը տարեկան հասակին կը յաճախէ Քոքինիոյ «Զաւարեան-Ազգային» նախակրթարանը։ Երգի ուսուցիչը կը քաջալերէ զինք կիթառակ (մանտոլինօ) *mandolin* (երաժշտական գործիք ) սորվիլ, որմէ քանի մը տարի ետք Էվանկելիան կը մասնակցի «Զաւարեան» ակումբի նուագախումբին։  

* Այդ տարիներուն, Քոքինիոյ համայնքին կեանքը ընդհանրապէս կը դառնար Զաւարեան ակումբին շուրջ  (հիմնուած՝ 1924-ին եւ կառուցուած 1927-ին, կը պատսպարէ նաեւ համանուն վարժարանը) եւ կը հարստանար զանազան առիթներով կազմակերպուած խնճոյքներով, թատերական ներկայացումներով, նուագահանդէսներով, պարահանդէսներով եւ այլ մշակութային կամ գրական ձեռնարկներով։

Գեղեցիկ ձայնին շնորհիւ, նախակրթարանի երգչախումբէն բացի, կ'անդամակցի շրջանի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ դպրաց դասին։ Իր շնորհալի ձայնը յատկապէս կը հնչէ Աւագ Շաբթուան օրերու արարողութիւններուն ընթացքին․ ան կ'երգէ Աւագ Հինգշաբթի օրուան Խաւարման գիշերի «Ո՞ւր ես Մայր իմ» շարականը։

### Ընտանեկան Կեանք
1940-ին, կ'ամուսնանայ Հայկ կամ՝ Հայկօ Մեսրոպեանին հետ եւ 1943-ին կը բախտաւորուի մանչ զաւակով մը՝ Յովհաննէս։  

Բ․ Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, գերմանացիներու գրաւման շրջանին, Մարիքա Նինուն եւ եղբայրը՝ Պարգեւը, կ'երգեն Քոքինիոյ եկեղեցւոյ դպրաց դասին մէջ։ 

Մարիքա միաժամանակ Ցիցանիին հետ կ'երգէ ժողովրդային համբաւաւոր Աթիք երգիչին պարտէզին մէջ, ծանօթ իբրեւ «Մանտրա դու Աթիք»։ Հոն կը համախմբուին այդ օրերու մեծագոյն յօրինողները, բանաստեղծները եւ լրագրողները, ինչպէս Թիմոս Մորայիթիս *Θύμος Μωραϊτης* , Ալեքոս Լիտորիքիս *Αλέκος Λιδορίκης*, Խրիսթոս Եանաքոփուլոս *Χρήστος Γιανακόπουλος*, Տիմիթրիս Եանուքաքիս *Δημήτρης Γιανουκάκης*, Տիմիթրիս Խրոնոփուլոս *Δημήτρης Χρονόπουλος*, Փանոս Փափատուքաս *Πάνος Παπαδούκας*, Ալեքոս Սաքելարիոս *Αλέκος Σακελάριος* եւ ուրիշներ։

մինի|293x293px|Քոքինիոյ Ս. Յակոբ եկեղեցին|alt=Սակայն, Բ․ Համաշխարհային պատերազմի անմիջական հետեւանքները կ'ըլլան ներգաղթն ու արտագաղթը։

1947-ին, Փիրէայի նաւահանգիստէն «Չուկոտկա» սովետական նաւով կը ներգաղթէ 2,000-է աւելի յունահայ, կէսէն աւելին՝ Քոքինիոյ շրջանէն․ անոնց մէջն էր նաեւ Հայկ Մեսրոպեանը։ 1944-էն արդէն զոյգին մէջ հարցեր կային։ Հայկ Մեսրոպեան, առանց ամուսնալուծուելու, Խորհրդային Հայաստանի մէջ կրկին կ'ամուսնանայ եւ հինգ զաւակ կ'ունենայ։

### Ասպարէզ
#### Նախաքայլերը եւ անուան փոփոխութիւնը
Էվանկելիա 1944-ին կը ծանօթանայ Նիքոս Նիքոլայիտիսին՝ Նինոս կեղծանունով լարախաղացին։ Երկուքով «Տուօ Նինօ» մականունով կը սկսին շրջապտոյտներ կազմակերպել, գլխաւորաբար՝ Պելոպոնեսի շրջանին մէջ։ Կ'ամուսնանան եւ կը դառնայ տիկին Էվանկելիա Նիքոլայիտու։ Հետեւելով սկեսրոջ  խրատին, Էվանկելիա անունը կը փոխէ Մարիքայի․ սկեսուրը դերասանուհի ըլլալով, անոր կ'առաջարկէ Մարիքա անունը, որովհետեւ հանրածանօթ Մարիքա Քոթոփուլի *Μαρίκα Κοτοπούλη - Marika Kotopouli* դերասանուհիին կը վերաբերէր։  

1948-ին, անոնց կը միանայ հինգամեայ Յովհաննէսը եւ խումբին պիտակը կը վերածուի՝ «Երկուքուկէս Նինօ»-ի։ Այդ ներկայացումներուն ընթացքին, երկչոտ քայլերով Մարիքան յունական ժողովրդային երգեր կը սկսի երգել։ 

Քանի մը անգամ կը հրաւիրուին Սալամինայի Նաւային Խարիսխը, լարախաղերու համար։ Այդ ներկայացումներէն մէկուն ընթացքին, նաւապետը, որ արեւելեան եւ ի մասնաւորի թրքական մեղեդիներու ջերմեռանդ խանդավառեալ մըն էր, Մարիքայէն երգ մը կը խնդրէ։ Մարիքա տատամսոտ կ'ընդառաջէ նաւապետին խնդրանքին եւ կ'երգէ թրքական երգ մը, զոր մօրմէն սորված էր։ Նաւապետը գոհ կը մնայ, բայց ներկաներէն՝ Փեդրոս (հայ․՝ Պետրոս) Քիրիաքոսը *Πέτρος Κυριακός՝* աւելի։  Ան Մարիքան կը ներկայացնէ ժողովրդային երգի հանրածանօթ Մանոլիս Խիոթիս *Μανώλης Χιώτης - Manolis Chiotis* երգիչին, որ նաեւ յօրինող եւ քնարերգակ էր։ 

#### Երաժշտական ասպարէզի ամրապնդում
Մարիքա Նինուին ասպարէզին ամրապնդման սկզբնական քայլերը կը զուգադիպին Բ․ Համաշխարհային պատերազմին վերջաւորութեան Յունաստանի տարածքին մէջ ծագած միջ-քաղաքացիական պատերազմին՝ համայնավարական եւ հակահամայնավարական ուժերուն միջեւ, որ կ'աւարտի 1949-1950 թուականներուն (*[[Յունաստան|Տե' ս Յունաստան՝  Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ գլուխը]])*: 

Յունիս 1948-ին, Մանոլիս Խիոթիս հմայուած Մարիքա Նինուէն, զինք կը հրաւիրէ եւ երկու ձայնապնակի երգ կ'արձանագրէ՝ *Ώρες Σε Κρυφοκοιτάζω* (թարգմ․՝ «Ժամեր թաքուն կը դիտեմ քեզ») եւ *Θα Στο Πω Το Μυστικό Μου * (թարգմ․՝ «Գաղտնիքս քեզի պիտի ըսեմ»)։
մինի|390x390փքս|Պուզուքի․ Ռեպեթիքօ երաժշտութեան գլխաւոր մենակատարը:
Այդ տարիներուն զուարճանալու տարածուած միջոց մըն էր «կապելա»ն *ταβέρνα*, ուր ժողովրդական բեմէն՝ *Փալքօ,* երգիչները կ'երգեն մանաւանդ յոյն հասարակութեան մէջ, յատկապէս՝ աշխատաւոր, բանուոր դասակարգերուն համբաւ ունեցող ռեպեթիքօ՝ *Ρεμπέτικο - rembetiko* քաղաքային յունական երաժշտութիւն։  

*Ռեպեթիքօ՝ քաղաքային-ժողովրդային երգը, «կը ծնի» ԺԹ. դարու վերջաւորութեան․ նախ կը զարգանայ [[Յունաստան|Յունաստանի]] քաղաք-նաւահանգիստներուն մէջ [[Փիրէա]], [[Սելանիկ]], Վոլօ, ուր կ'ապրի ռամիկ բնակչութիւն՝ բանուոր, արհեստաւոր, ապա՝ քաղաքային «կապելա»* *կոչուած կեդրոնները։*

#### Երաժշտական բնագաւառի դռները լայնօրէն կը բացուին Մարիքա Նինուին առջեւ
Հոկտեմբեր 1948-ին, Մարիքան կ'ընդառաջէ ընկերակցելու երգեհոնահար եւ ժողովրդային երգիչ Սդելաքիս Փերփինիատիսին *Στέλιος Περπινιάδης - Stelios Perpiniadis*, «Ֆլորիտա» կոչուած կապելա-կեդրոնին մէջ՝ Ալեքսանտրաս պողոտայ, Աթէնք։  

Նոյեմբեր 1948-ին, Մարիքա կը գործակցի Եանի Փափայոանուին *Γιάννης Παπαϊωάννου - Giannis Papaioannou* հետ եւ *Το 'φαγες Το Παιδί*  (թարգմ․՝«Տղուն գլուխը կերար») երգը սկաւառակի կը ձայնագրէ։

1949, Մարիքա Նինուն յօրինող եւ քնարերգակ Եորղօ Միցաքիսին *Γιώργος Μητσάκης - Giorgos Mitsakis* երգերէն քանի մը հատը սկաւառակի կը ձայնագրէ։ Նոյն տարուան Հոկտեմբերին, կը ձայնագրէ Վասիլի Ցիցանիին *Βασίλης Τσιτσάνης - Vassilis Tsitsanis* երգը՝ *Για Τα Μάτια Π' Αγαπώ*(թարգմ․՝«Սիրած աչքերուս համար»)։

* *Վասիլի Ցիցանիս․ Ի. դարու [[Յունաստան|Յունաստանի]] համբաւաւոր երգիչ, յօրինող եւ քնարերգակ։*

#### Մարիքա Նինուի ասպարէզին կարեւոր շրջադարձը
Երգչուհիին ասպարէզին կարեւոր շրջադարձը կը պատահի քանի մը ամիս ետք, երբ կը սկսի երգել Աթէնքի հանրածանօթ «Ծիմի թու խոնտրու» *Τζίμη του Χοντρού* կապելա-կեդրոնին մէջ Ախարնոն փողոց թիւ 77, Վասիլի Ցիցանիսին հետ։ Վերջինս, Մարիքային հետագայ յաջողութիւններուն գլխաւոր ուղեկիցը պիտի դառնար, հակառակ այն իրողութեան, թէ մշտապէս կը վիճէին․ երկուքն ալ զօրաւոր նկարագիրի տէրեր էին։ 

Նինու շուտով Ցիցանիսին մուսան կը դառնայ։ Սակայն ռեպեթիքօ երաժշտութեան բնագաւառին մէջ Մարիքա իր ներկայութիւնը կ'ամրապնդէ շնորհիւ Փացիֆաս անունով ձեռներէց նորարարի ներդրումին․ ան Մարիքա Նինուին անունը հանրածանօթ կը դարձնէ։

1951-ին, Փացիֆասը զուգահեռ կերպով Նինուին 33-նոց երկու սկաւառակներ ձայնագրել կու տայ։ Առաջինը յենած Մանոս Խածիտաքիսին *Μάνος Χατζιδάκης - Manos Hatzidakis* երաժշտութեան վրայ, իսկ երկրորդը՝ Ցիցանիսի յօրինած ռեպեթիքոներով։

* *Մանոս Խածիտաքիս.  20-րդ դարու [[Յունաստան|Յունաստանի]] համբաւաւոր  խմբավար, բանաստեղծ, դաշնակահար եւ յօրինող։  1961-ին  Պարգեւատրուած է Օսքար  մրցանակով «Oscar -  Academy Awards»<nowiki/>  <nowiki/>«<nowiki/>[[Փիրէա|Փի]][[Փիրէա|րէայի]] տղաքը» (Τα παιδιά του Πειραιά) երգին համար, յօրինուած՝  Ժիւլ Տասենի - Jules Dassin «Երբեք Կիրակի օր»<nowiki/>  (Ποτέ την Κυριακή - Never on Sunday)  ժապաւէնին համար։*

մինի|Պաղլամաս - Ռեպեթիքօ երաժշտութիւնը լրացնող անհրաժեշտ նուագարան
Նոյն տարին, Ցիցանիսին եւ Էվանկելիա Մարղարոնիին հետ ելոյթ կ'ունենան Պոլսոյ «Քազապլանքա» կեդրոնին մէջ բացառիկ յաջողութեամբ։ Ելոյթներուն հասոյթը հետեւեալ կերպով կը բաժնուի․ 3 ոսկեդրամ Ցիցանիսին, 2 ոսկեդրամ Նինուին եւ 1 ոսկեդրամ Մարղարոնին։  Իր վարձատրութեան ոսկեդրամով, Մարիքա Էղալէօ *Αιγάλεω* քաղաքին մէջ (Քոքինիոյ հիւսիս-արեւմուտքը), կը ձեռնարկէ իր բնակարանի շինութեան։

Յունաստանի միջ-քաղաքացիական կռիւները կ'աւարտին ձախակողմեան ուժերու պարտութեամբ։ Կը յաջորդէ ռեպեթիքօ երգի խոր տագնապը։ 

1952 - 1955, համբաւի արժանացած մեծագոյն աստղերը՝ ժողովրդական երգահաններ կամ պուզուքիի *μπουζούκι* - *bouzouki*  ճարտար նուագածուներ, շատ մեծ դժուարութեամբ գործ կը գտնեն։  

#### Ամերիկա տեղափոխումը
Այդ տարիներուն Ա․Մ․Ն․-ի մէջ յունական երգերու մեկնաբանութիւններէն հասոյթը շատ մեծ էր․ հոն կար յունական հսկայ գաղութ մը, որ կարօտը ունէր լսելու յունական երգեր, մանաւանդ՝ ռեպեթիքօ։  

1955-ին, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կը տեղափոխուի հիմնական երկու պատճառներով.  

* Եղբօրը քառանդամ ընտանիքը եւ զաւակը՝ Յովհաննէսը, իր տնտեսական հոգատարութեան կարիքը ունէին․ եղբայրը՝ Պարգեւը, քաղցկեղէ կը տառապէր։ 
* 1954-ին,  կ'իմանայ թէ ինքն ալ արգանդի քաղցկեղէ կը տառապէր։ Աթէնքի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ գործողութեան կ'  ենթարկուի։  Լսած էր, թէ Ամերիկա այս հիւանդութեան համար բուժման միջոցները աւելի յառաջացած էին եւ կ'որոշէ Ա․Մ․Ն․ մեկնիլ։

Ամերիկա մեկնումին եւ հոն կեցութեան ու բուժման ծախսերը կը հոգան Ռենա Տալիա *Ρένα Ντάλια* եւ Գոսդաս Գափլանիս *Κώστας Καπλάνης*։

#### Մահը
1956-ին, Յունաստան կը վերադառնայ եւ հակառակ անտանելի ցաւերուն, գործի կը լծուի մինչեւ Փետրուար 1957-ի սկիզբները։ 

22 Փետրուար 1957-ին, Շաբաթ լուսցող Ուրբաթ գիշեր մը, Էղալէոյի իր բնակարանին մէջ, Մարիքա Նինուն կը մահանայ․ ան հազիւ 35 տարեկան էր։ Կը թաղուի Նէափոլիին գերեզմանատան մէջ, եղբօրը՝ Պարգեւին, կողքին․ Պարգեւ մահացած էր 1955-ին, 42 տարեկան հասակին։ 

#### Մարիքա Նինուին յուղարկաւորութիւնը
Մարիքա Նինուին (Էվանկելիա Ադամեան ) յուղարկաւորութիւնը տեղի կ'ունենայ խուռներամ պարզ ժողովուրդի ներկայութեամբ։ Ներկայ կը գտնուին նաեւ Ցիցանիս, Խիոթիս, Մերի Լինտա, Աննա Խրիսաֆի, Փոլի Փանու, Սոթիրիա Պելլու, Ծիմի Խոնտրոս, Փափայիոաննու, Մարքոս Վամվաքարիս, Գ․ Գափլանիս, Քերոմիթիս եւ ուրիշ հանրածանօթ երաժիշտներ։

      
## Յետ մահու
Մարիքա Նինու գրեթէ ոչինչ կը ձգէ հարազատներուն․ եղբօր աղջկան՝ Կիւլա Ադամեան Անսերեանին քով, կան նկարներ եւ քանի մը հագուստներ։  Էղալէոյի բնակարանը կը բռնագրաւուի կարգ մը շահագործներէ։  

Ընտանիքը ազգագրագէտ Իլիաս Փեթրոփուլոսի օգնութեամբ կը փորձէ Նիքոս Փարասքեւոփուլոս անունով անձին սեփականութեան անցած Նինուին փաստաթուղթերն եւ վաւերագրական առարկաները յայտնաբերել եւ ձեռք ձգել․ քանի մը ձայնապնակ, այդ օրերու թերթերու յօդուածներ, երկու սկաւառակ՝ ուր իր զաւկին հետ կը խօսի, քիչ թիւով լուսանկարներ, անցագիրն ու անձնաթուղթը, արհեստաւորի տետրակ եւ երկու ձայնաժապաւէն։ Սակայն անկարելի կ'ըլլայ։

 

## Մարիքա Նինու, ասուպը
Եզակի է Մարիքա Նինուին ներդրումը ռեպեթիքօ երգի տարածման մէջ։ Մեծ յաջողութեամբ կ'երգէ նաեւ ազնուառեպեթիքօ *αρχοντορεμπέτικα* կոչուած երգեր։ Անկրկնելի ձայնը, ռեպեթիքօ երգը ժողովուրդին պարզ խաւերէն կ'անցընէ աւելի բարձր ընկերային դասակարգերուն։

Ան նոր հուն կը բանայ յունական ժողովրդական երգին մէջ եւ այդ մէկը կը յաջողի իրագործել միա՛յն ութ տարուան արհեստավարժ գործունէութեամբ։

Գոսդաս Ֆերիսի 1983 «Ռեպեթիքօ» ֆիլմը ներշնչուած է Մարիքա Նինուին կեանքէն։

1974-ին, միջազգային համբաւի արժանացած յօրինող Մանոս Խածիտաքիս *Manos Hatzidakis* - *Μάνος Χατζιδάκις* անոր յիշատակին կը նուիրէ իր «Փերիքս» *Πέριξ*  ձայնապնակը։

Երգարուեստի բնագաւառէն քանի մը ծանօթ դէմքերու նկարագրութիւնները Նինուին անձին մասին․

  

## Գործունէութիւնը
Մարիքա Նինու մասնակցած է կամ առանձին երգած է ձայնապնակի վրայ՝ 174 երգ։

Այս երգերէն 1/3 Ցիցանիին կը պատկանին եւ մնացեալ 20-ը այլ յոյն յօրինող կամ քնարերգակներու։  

174 երգերէն, 119-ն իբրեւ առաջին ձայն կ' երգէ, իսկ մնացեալ 55-ը՝  երկրորդ ձայն։

1954-ի ամառը, Աթէնքի «Փարնասոս» սրահին մէջ, կը ձայնագրէ Ցիցանիին 9 երգերը, իսկ 1955-ին, «Ծիմի թու խոնտրու» կեդրոնին մէջ՝ 11 երգ։  

Առանձին երգած 119 երգերը 78-նոց սկաւառակի ձայնագրուած են։  Ասոնք ձայնագրուած են յաջորդաբար հետեւեալ ընկերութիւններէն՝ 34-ը His Masters Voice, 37՝  Columbia,  8՝ Odeon, 6՝ Parlophone, 12՝  Melody, 20՝ Ամերիկայի Liberty  եւ 2՝ Աւստրալիոյ Apollo։

Նշենք, թէ Մարիքա Նինու չորս երգերու խօսքերը գրած է․ երկուքը Յունաստան եղած ատեն, մնացեալ երկուքը՝ Ա․Մ․Ն․ (վերջիններուն նաեւ երաժշտութիւնը)։ 

**Ձայնապնակի վրայ կարգով արձանագրուած Նինուին երգած երգերը․**

Կը յաջորդեն Նինուին ձայնագրութիւնները, զորս Liberty ամերիկեան ընկերութիւնը հրապարակած է։ Այս ձայնագրութիւններուն մեծամասնութիւնը Ամերիկա Ա․Մ․Ն․ կը կատարուին 1954-1956 թուականներուն, Նինուին հոն գտնուած ընթացքին։ Սակայն հաւանական է նաեւ, թէ Liberty-ն վերահրապարակած ըլլայ նաեւ Նինուին քանի մը հին երգերն ալ, որոնք Յունաստան ձայնագրուած էին։

**Մասնակցած է երեք շարժապատկերի ժապաւէններու մէջ, ուր Ցիցանիսին հետ կ'երգէ․**

* «Տղուս համար մեղանչեցի»,

* «Մեծ Ճամբաներ»,
* «Ի վերջոյ յաջողեցանք»։

## Աղբիւրներ

* *Տիոնիսիս Մանիադիս, «*Յետ՝ Գրամաձայնի (Կրամոֆօն)  ձայնապնակագրութեան *Η Εκ Περάτων Δισκογραφία Γραμμοφώνου»*  (Աթէնք, 2006)
* «Ազատ Օր» օրաթերթ,  2002 բացառիկ - էջ՝ 78 - 80, արտատպում 2002 Յուլիս 17-ի հայութեան անունով պր․ Յակոբ Ճելալեանի ունեցած ելոյթը «Նիքէայի թատերապարտէզ»ին մէջ Նիքէայի քաղաքապետարանին կողմէն կազմակերպուած Մարիքա Նինուին ձօնուած ձեռնարկին ընթացքին

## Տե՛ս նաեւ
Քոքինիոյ հայկական գաղութը

Փիրէա

Հայ Կապոյտ Խաչի Զաւարեան վարժարան

Յունաստան

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
# Ռեպեթիքօ 
# Վասիլիս Ցիցանիս
# Վասիլիս Ցիցանիս
# ΕΡΤ - Կիները ռեպեթիքոյին մէջ
# Մարիքա Քոթոփուլի
# Սալամինայի նաւային խարիսխը
#  Մանոլիս Խիոթիս
# Եաննիս Փափաիոանու
# Ղիորղոս Միցաքիս
# Վասիլիս Ցիցանիս
# Սոթիրիա Պելու
# էղալէօ
# Գոստաս Ֆերիս
# Մանոս Խածիտաքիս
#  Փիրէային տղաքը
# Փիրէային տղաքը՝ երգը, կ'  երգէ Մելինա Մերքուրի
# Երբեք Կիրակի օր
#  Աթիք

Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1957 մահեր