Ուքրանիա

մինի|Ուկրաինայի դրոշ
մինի|Ուկրաինայի զինանշան
**Ուքրանիա** (ուքր.՝ Україна, ), պետութիւն Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ Բելառուսին, արեւմուտքէն՝ Լեհաստանին, Սլովակիայինեւև Հունգարիային, հարաւ արեւմուտքէն՝ Մոլդովային, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար Սեւ Ծովուն եւ Ազովի Ծովուն։ Ան 603, 628&nbsp;քմ² ցուցանիշով Եւրոպային հարակից երկրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։

Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան Կիեւյան Ռուսիայի պետութիւնը հիմնադրուած է Վարանգեաններու կողմէն 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին արեւելեան սլաւոնական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ Միջին դարերուն որպէս հզոր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ Ոսկէ Հորդա, Լիտուական Մեծ Դքսութիւն եւ Լեհաստանի թագաւորութիւն։ Հիւսիսային Մեծ Պատերազմէն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ մի քանի ռեգիոնալ ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր Ռուսական կայսրութեան մէջ, մնացած հատուածը Աւստրո-Հունգարիայի վերահսկողութեան տակ էր։
Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման մի քանի միջազգային փորձ։
1922 թ. Դեկտեմբերիջ 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաորուի Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւնը եւ կը դառնայ Խորհրդային Միութեան հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս II Համաշխարհային պատերազմէն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ Ղրիմի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան հիմնադիր անդամներէն մէկը։

Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը շուկայական տնտեսութեան, որուն ընթացքին, Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ հետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմուեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեց 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախկինին մէջ, կարեւոր դեր հը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։

Ուքրանիան ունիտար պետութիւն է, բաղկացած 24 մարզերէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէն (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէն. Կիեւ՝ մայրաքաղաք եւ ամենամեծ քաղաք եւ Սեւաստոպոլը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ Սեւծովեան նաւատորմը։ Ուրանիան կիսանախագահական համակարգով պետութիւն է առանձին օրենսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ սպառազինութիւն ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանիացիներ են, կ'ապրին նաեւ ռուսեր (17%), բելառուսներ եւ ռումնացիներ. Պաշտօնական լեզուն ուքրաներէնն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ, գերակայող կրօնը Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւնն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է Ուկքրանական ճարտարապետութեան, գրականութեան եւ երաժշտութեան վրայ։
## Ծագումնաբանութիւն
Ըստ աւանդական տեսակէտի, որ ձեւաւորուած է ռուսական եւ լեհական պատմագրութեան ազդեցութեան ներքեւ *Ուքրանիա* բառը սլավոնական ծագում ունի, որ կը նշանակէ *սահմանի մօտ*։"
## Պատմութիւն
### Վաղ Պատմութիւն
Ուքրանիոյ մէջ եւ շրջակայ տարածքներուն մէջ, բնակութիւն հաստատուած է մ.թ.ա. 32, 000 դարերուն, որուն վկայութիւնն է Գրաւետեան մշակոյթի առկայութիւնը Ղրիմեան լեռներուն մէջ։
Մ. թ.ա. 4, 500 ականներուն Նեոլիտեան մշակոյթը կը ծաղկէր ամենուր ներառեալ ներկայիս Ուքրանիոյ տարածքի մասը մը Տրիբոլին եւ Դնեպր-Դնեստր տարածաշրջանը ամբողջովին։ Երկաթի դարուն, երկրամասում բնակութիւն հաստատեցին Կիմերացիները, Սկիւթները եւ Սարմաթները։

Յետագային մ. թ. 6-րդ դարու սկզբներուն Սեւ Ծովու հիւսիսարեւելեան ափին հիմնուեցան եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցան Հին Յունաստանի, Հին Հռոմի եւ Բիւզանդական կայսրութեան գաղութները, ինչպիսի են Տիրան, Օլբիան եւ Հերմոնասան։ Գոթերը մնացին տարածաշրջանին մէջ, սակայն մ.թ. 370-ականներէն, իյնկան հուններու ազդեցութեան տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարէն սկսած Արեւելեան Ուքրանիոյ տարածքը Հին Մեծ Բուլղարիայի կեդրոնն էր։ Դարավերջին պուլկարական ցեղերու մեծ մասը գաղթեցին տարբեր ուղղութիւններով եւ հողերու մեծ մասը անցաւ խազարներուն։

### Կիեւի Ոսկէ Դար

մինի|ձախից|upright|Իշխան Վլադիմիրի կնքուիլը կը տանի դէպի '''Կիեւեան Ռուսիոյ''' Քրիստոնէութեան ընդունում։
Կիեւեան Ռուսիան հիմնած են ռուս մարդիկ, վարեագները, որոնք սկզբը բնակեցան Լադոգայի եւ Նովգորոդի շրջակայքին մէջ, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժեցան հարաւ վերջապէս մօտաւորապէս 880-ին հասան Կիեւ։ Կիեւեան Ռուսիան կ'ընդգրկէր Ժամանակակէն Ուքրանիոյ, Բելառուսիոյ արեւմտեան մասը, որուն գերակշռող մասը ժամանակակէն Ռուսիոյ տարածքին մէջէ։ Համաձայն սկզբնական գրառումներու ռուսական էլիտան կազմաւորուած է Սկանդինավիայի վարեագեաններէն։
10-11-րդ դարերուն, ան կը դառմայ Եւրոպայի մեծագոյն եւ ամենահզոր պետութիւնը։ Յաջորդ դարերուն, ան ուքրանացիներու եւ ռուսերու համար ազգային ինքնագիտակցութեան հիմք կը ձեւաւորէ։ Ժամանակակէն Ուքրանիոյ մայրաքաղաք Կիեւը հը դարռնայ Ռուսիոյ ամենակարեւոր քաղաքը։
մինի|Կիեւեան Ռուսիոյ քարտէզը 11-րդ դարուն։ Կիրի Ոսկէ Դարու ժամանակաշրջանին մէջ, Կիեւեան Ռուսիոյ կազմի մէջ կը մտնէին ժամանակակէն արեւմտեան, կեդրոնական Ուքրանիոյ, Բելառուսի եւ արեւմտեան Ռուսիոյ տարածքը։ Ժամանակակէն արեւելեան եւ հարաւային Ուքրանիան բնակեցուցած են նոմադները եւ այլ պատմութիւն ունին։

Վարանգեանները հետագային, ձուլուեցան տեղացի սլավոնական բնակչութեան հետ եւ դարձան Ռուսիոյ առաջին դինաստիայի՝ Ռիւրիկեան դինաստիայի մաս։
Կիեւեան Ռուսիան կազմուած էր մի քանի իշխանութիւններէն, որոնք կը կառավարուէին Ռիւրիկեան իշխաններու կողմէն։ Կիեւի նստավայրը ամենաազդեցիկն ու հեղինակութիւն վայելողն էր, ուստի այն դարձած էր մրցակցութեան առարկա Ռիւրիկեան իշխաններու համար։

Կիեւեան Ռուսիոյ Ոսկէ Դարը կը սկսի Վլատիմիր Մեծի (980–1015) թագաւորութեամբ, ով Քրիստոնէութիւն ընդունելով Կիեւեան Ռուսիան շրջեց դէպի Բիւզանդական Քրիստոնէութիւն. անոր որդի՝ Յարոսլաւ Իմաստունի (1019–1054) թագաւորութեան ժամանակ Կիեւեան Ռուսիան հասաւ իր մշակութային ռազմական հզորութեան գագաթնակէտին։
Ատոր ետեւէն պետութեան մասնատում եւ նորէն արդիականացաւ տարածաշրջանային իշխանութիւններու կարեւորութիւնը։ Վլատիմիր Մոնոմախի (1113–1125) եւ անոր որդի Մստիսլաւի (1125–1132) օրով, Կիեւեան Ռուսիան վերջնականապէս մասնատուաւ առանձին իշխանութիւններու։

11 եւ 12-րդ դարերուն քոչվոր թուրք ցեղերու կողմիէն մշտական յարձակումները բերին սլաւոնական ժողովուրդներու զանգվածային տեղահանման դէպի հիւսիս՝ աւելի անվտանգ անտառային շրջաններ։
13-րդ դարու մոնկոլական ներխուժման հետեւանքով Կիեւան Ռուսիան դատարկուեցաւ, իսկ Կիեւը 1240 թ. ամբողջովին աւերուեցաւ։ Ուքրանիոյ ներկայիս տարածքը Կիեւեան Ռուսիայէն յաջողած է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացած են կազմաւորել Գալիցիա-Վոլհինիա պետութիւնը։

### Օտարերկրեայ Տիրապետությիւն
[մինի|''"Զապորոժեան կազակներու պատասխանը [Օսմանեան կայսրութիւն|թուրքական սուլթանին."* Նկարիչ՝ [[Իլյա Րեպին]] 1880 - 1891]]

 [[Պատկեր:Rzeczpospolita2nar.png|մինի|ձախից| [[Մոնկոլեան ներխուժում]]էն ետք, իյնկած դարերուն Ուքրանիան մեծապէս կը գտնուէր Լիտուայի տիրապետութեան տակ, ( 14-րդ դարէն) եւ Լիւբլինի միութենէն (1569) սկսած Լեհաստանի [[Լեհ–Լիտուական համագործակցութիւն]] 1619]]
14-րդ դարու կէսերուն [[Լեհաստանի Կազիմիր III թագաւոր]]-ը ձեռք բերաւ Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողութիւնը, այն դեպքին մէջ, երբ Ռուսիոյ սիրտը այդ թիւին մէջ եւ Կիեւը [[Իրպէն գետի ճակատամարտ]]էն ետք դարձավւ[[Գեդեմինաս]]ի՝ Լիտուայի մեծ դքսութեան տարածք։
1386 թ. [[Կրեվոյի միութիւն]], Լեհաստանի եւ Լիտուայի [[արքայատներու միաւորում]]էն ետք, Հիւսիսային Ուքրանիոյ մեծ մասը կը կառավարուէր Լիտուայի տեղական ազնուականութեան կողմէն, որպէս Լիտուայի Մեծ Դքսութեան մաս։

1569 թ. [[Լիւբլինի միութիւն]]ը կը ձեւաւորէ Լեհ–Լիտուական համաձայնագիրը, որմով Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը լիտուական ենթակայութենէն կ'անցնի [[Լեհական թագաւորութիւն|Լեհական թագաւորութեան]] ենթակայութեան տակ, այդպիսով կը դառնայ լեհական տարածք։
Լեհականացման ուղղուած ճնշման ներքեւ, բարձր խաւի ներկայացուցիչները կրօնափոխ եղան եւ դարձան կաթողիկէ եւ լեհ ազնուականութենէն անհնար էր անոնց տարբերել։ Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկուելով իրենց ազգակից պաշտպաններէն՝ հանձինս ուղղափառ ազնուականութեան, շրջեցան դէպի կազակները, որոնք կը մնային ուղղափառ։

=== Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութիւն ===
Հանրապետութիւնը ստեղծուած է 1917 թ.-ի [[Նոյեմբեր 20]]-ին, անկախ հռչակուած է 1918 թ.-ի Յունուար 22-ին՝ Կեդոնական խորհուրդը ()-ի որոշմամբ։

Սկզբնապէս հանրապետութիւնը իրեն կը համարէր Ռուսական հանրապետութեան մաս, սակայն [[Հոկտեմբերեան Ընկերային Յեղափոխութիւն|Փետրուարեան Յեղափոխութենէն]] ետք ան կը փորձէր բոլորովին անկախ ըլլալ։ 1919 թ.-ի սկզբին ան իրեն միացուց [[արեւմտաուքրանական շրջաններ]]ը, որոնք առանձնացած էին [[Աւստրո-Հունգարիա]]յէն։ Սակայն շուտով [[Կարմիր բանակ]]ը գրաւած է երկիրը։ 1919 թ.-ի Յունուար 14-ին ստեղծուեցաւ [[Ուքրանական ԽՍՀ]]-ն։

Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշները՝

== Աշխարհագրութիւն ==

[[Պատկեր:Ukraine topo en.jpg|մինի|300px|աջից]]
*'Ուքրանիան*' տարածքով երկրորդ պետութիւնն է [[Արեւելեան Եւրոպա|Արեւելեան]] [[Եւրոպա]]յի մէջ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է  կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուքրանիայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի [[Սև ծով]], ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։

Ուքրանիայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է [[Ռուսաստան]]ի (1576 կմ), [[Մոլդավիա]]յի (939 կմ), [[Բելառուսիա]]յի (891 կմ), [[Ռումինիա]]յի (531 կմ), [[Լեհաստան]]ի (526 կմ), [[Հունգարիա]]յի (103 կմ), եւ [[Սլովակիա]]յի (97 կմ) հետ։ Ուքրանիայի ամենաբարձր կետն է [[Գովերլա]] լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է [[Կույալնիկի լիման]]ը, այս կետը ընկնում է [[ծովի մակերևույթ]]ից 5 մ. ներքեւ։

=== Ընդհանուր Տեղեկութիւններ ===
Ուքրանիան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի մէջ, շրջապատուած [[Սեւ Ծով]]ով հարաւէն, միւս կողմերէն այն կը շրջապատեն [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն եւ [[Հունգարիա]]ն արեւելքէն, [[Բելառուսիա]]ն հիւսիսէն, [[Մոլդովա]]ն եւ [[Ռումինիա]]ն հարաւ-արեւմուտքէն եւ [[Ռուսիա]]ն արեւելքէն։ Ուքրանիան կը տարածուի արեւմուտքէն արեւելք 1316 քմ եւ հիւսիսէն հարաւ 893կմ։ Երկրի ծայրագոյն կէտերն են [[Գրեմեաչ]] գիւղը ([[Չեռնիգովի մարզ]]) հիւսիսին մէջ, [[Սառիչ հրուանդան]]ը ([[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]) հարաւին մէջ, [[Չոպ]] քաղաքը ([[Անդրկարպատեան մարզ]]) արեւմուտքէն մէջ եւ [[Չերվոնա Զիրկա (Լուգանսկի մարզ)|Չերվոնա Զիրկա]] գիւղը ([[Լուգանսկի մարզ]]) արեւելքին մէջ։

[[Կարպատեան լեռներ]]ի հիւսիսային մասը կը հասնի Ուքրանիոյ արեւելեան մասին։ Երկրի ամենաբարձր կէտը [[Գովերլա]] լեռն է, որուն բարձրութիւնը կը կազմէ 2061 մ։ Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսին մէջ տարածուող [[տափաստան]]անման շրջանները։ Ուքրանիան համարեայ կը կիսուի երկու հաւասար մասերու [[Դնեպր]] գետով, որ կը տարածուի ամբողջ Ուքրանիայով հիւսիսէն հարաւ։ Ան կը թափուի Սեւ ծով [[Ղրիմ]] թերակղզիին հիւսիս [[Հարաւային Բուգ]]ի եւ [[Դնեստր]]ի գետաբերաններու մօտ։ Սահմանը Ռուսիոյ հետ երկրէ երկիր ամենաերկար սահմանն է, ան կը տարածուի նաեւ [[Ազովի ծով]]ով։

[[Պատկեր:Pontic Caspian climate.png|մինի|300px|Մօտաւորապէս կը ներկայացնէ Սեւ ծովու շուրջ իյնկած [[բիոմ]]ները։ [[Ղրիմի թերակղզի]]ի ծայր հարաւային մասին մէջ, [[Ղրիմի լեռներ]]էն ներքեւ իյնկած է [[մերձարեւադարձային գօտի]]:]]

Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն ոչ բերրի [[տափաստան]]ները եւ [[սարաւանդ]]ները։ Ուքրանիոյ հողերու հետ 58% կ'օգտագործուի որպէս ոռոգուող տարածքներ, 2% կ'օգտագործուի մշտական մշակաբոյսերու աճեցման համար, 13% որպէս արոտավայրեր, 18% կը զբաղեցնեն անտառները եւ 9% միւսները։

Երկիրը կը շրջապատեն լեռներ, հարաւին մէջ այդ [[Ղրիմի լեռներ]]ն են [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզիի մէջ]] եւ [[Ազովի ծով]]ու մօտ, արեւմտեան կողմէն այդ [[Կարպատեան լեռներ]]ն են, արեւելքին մէջ, Ազովի ծովու մօտ կան նաեւ քամահրուած ցածր լեռներ՝ [[Դոնեցի բլրաշար]]ը։

=== Ռելիեֆ ===
Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն սովորական հարթավայրեր, [[ծովու մակարդակ]]էն միջինին մէջ 175 մ բարձրութեամբ։ Հարթավայրերը շրջապատուած են լեռներով արեւմուտքին եւ հարաւին մէջ, Ուքրանիոյ տարածքին մէջ գտնուող հարթավայրերու մեծ մասը տեղաբաշխուած են [[Արեւելաեւրոպական հարթավայր]]ի հարաւ արեւմտեան մասին մէջ։ Հարթավայրերը ունին բազմաթիւ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացած են [[Արեւելաեւոպական պլատֆորմ]]ի հիմքերու ոչ հաւասար բիւրեղացման հետեւանքով։
Ուքրանիոյ տարածքին մէջ կը գտնուին հետեւեալ ցածրավայրերը՝ հիւսիսին մէջ [[Պոլեսեան ցածրավայր|Պոլեսեան]], երկրի կեդրոնին մէջ [[Մերձդնեպրեան ցածրավայր|Մերձդնեպրեան]] եւ հարաւին էջ [[Մերձսեւծովեան ցածրավայր]]երը։ Ուքրանիոյ տարածքի բարձրավայրերն են՝ [[Վոլինեան բարձրավայր|Վոլինեան]], [[Պոդոլեան բարձրավայր|Պոդոլեան]], [[Մերձդնեպրեան բարձրավայր|Մերձդնեպրեան]], ինչպէս նաեւ հետեւեալ բլրաշարերը՝ [[Տովրի]]ները արեւմուտքին մէջ, [[Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշար]]ը հիւսիսին մէջ, [[Դոնեցի բլրաշար]]ը եւ [[Մերձազովեան դաշտավայր]]ը հարաւ արեւելքին մէջ։
Երկրի տարածքի մօտ 5 % կը զբաղեցնեն լեռները՝ Ուքրանիան [[Արեւելեան Կարպատներ|Կարպատները]] (բարձրութիւնը՝ 2061 մ) հարաւ-արեւմուտքին մէջ եւ [[Ղրիմի լեռներ]]ը [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզոո]] հարաւին մէջ։

=== Կլիմա ===
Ուքրանիան ունի չափաւոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ [[ձմեռ]]ներով եւ համեմատաբար շոգ [[ամառ]]ներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզիի հարաւային ափերուն գոյութիւն ունի խոնաւ մերձարեւադարձային կլիմայի գօտի։ Ուքրանիոյ կլիման կ'ենթարկուի խոնաւ [[Ատլանտեան օվկիանոս|ատլանտիկական]] օդի ազդեցութեան։ Տեղումների մակարդակը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, հաւասարաչափ չէ բաշխուած, հիւսիսին մէջ, կը գրանցուին մեծ քանակութեամբ տեղումներ, արեւելքն մէջ ատորմէ պակաս եւ հարաւ-արեւելքին մէջ աւելի քիչ։ Տարեկան տեղումներու քանակությիւնը հարթավայրերուն մէջ 300 - 700 մմ է, Ղրիմի լեռներուն մէջ 1000 - 1200 մմ, Ուքրանիոյ Կարպատներուն մէջ աւելի քան 1500 մմ։

Յւնիսը եւ Յուլիսը սովորաբար ամենախոնաւ ամիսներն են, մինչդեռ Փետրուար ամիսը սովորաբար ամենաչորն է։ Ձմեռային կլիման կը տատանուի պաղ եղանակէն Սեվ ծովու ափերուն մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսը, ամառները երկրի հիմնական մասին մէջ տաք են, իսկ՝ հարաւային մասին մէջ սովորաբար կ'ըլլան շատ շոգ։

Միջին բազմամեայ օդի ջերմաստիճանը կը կազմէ՝ Յունուարին −5&nbsp;°C, Յուլիսին +20&nbsp;°C։

=== Ջրային Ռեսուրսներ ===

Ուքրանիան հարաւային եւ հարաւ արեւելեան կողմերէն կը լուացուի [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի ծով]]երով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերու 90% կը հանդիսնան այս երկու ծովերու [[ներհոսքի աւազան]]ի մասեր։ Մի քանի գետեր կը պատկանին [[Բալթիկ ծով]]ի աւազանին։ Ուքրանիոյ մէջ կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերուն մէջ տրուած է գետերու երկարութիւնը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ)՝ [[Դեսնա (Դնեպրի վտակը)|Դեսնան]] (591 քմ), [[Դնեպր]]ը (982 քմ), [[Դնեստր]]ը (705 քմ), [[Դանուբ]]ը (174 քմ), [[Պրիպեատ (գետ)|Պրիպյատը]] (261 քմ), [[Սեւերսկի Դոնեց]]ը (672 քմ) եւ [[Հարաւային Բուգ]]ը (806 քմ)։

Ուքրանիոյ տարածքի 2 տոկոսը կը կազմեն ջրային տարածքները, անոնց մէջ կը մտնեն [[լիճ|լճերը]] եւժեւ [[լիման]]ները։
Ուքրանիոյ շեծ լիճերը եւ լիմաններն են (փակագծերուն մէջ ցույց տրուած է մակերեսը քմ²)՝
Լիճեր՝
* [[Սասիկ (Օդեսայի մարզ)|Սասիկ]] (Կունդուկ) (205 քմ²)
* [[Յալպուգ]] (149 քմ²)
* [[Կուրուգլույ]] (94 քմ²)
* [[Կագուլ (լիճ)|Կագուլ]] (90 քմ²)
Լիմաններ՝
* [[Դնեպրի լիման]] (800 քմ²)
* [[Ուտլյուկի լիման]] (700 քմ²)
* [[Դնեստրի լիման]] (360 քմ²)
* [[Մոլոչնի լիման]] (168 քմ²)
* [[Տիլիգուլի լիման]] (70 − 150 քմ²)
* [[Խաջիբեյի լիման]] (70 քմ²)
* [[Կույալնիկի լիման]] (60 − 56 քմ²)

=== Լեռներ ===
Ուքրանիոյ տարածքի հարթաւայրային մասի ամենաբարձր կէտն է [[Բերդա (լեռ)|Բերդա]] լեռը (515 մ), ձախափնեայ հարթաւայրային մասի բարձրագոյն կէտն է [[Մոգիլա Մեչետնաեայ]]ն (367, 1 մ)։ Ստորեւ կը բերուի Ուքրանիոյ բարձր լեռներու ցանկը՝

Ուքրանական Կարպատներ
* [[Գովերլա]] - 2060, 8 մ
* [[Բրեբենեսկուլ (լեռ)|Բրեբենեսկուլ]] - 2035, 8 մ
* [[Չոռնայա Գոռա]] - 2020, 2 մ
* [[Պետրոս (լեռ)|Պետրոս]] - 2020, 2 մ
* [[Գուտին Տոմնատիկ]] - 2016, 4 մ
* [[Ռեբրա]] - 2001, 1 մ
Ղրիմի լեռներ
* [[Ռոման-Կոշ]] - 1545 մ
* [[Դեմիր-Կապու]] - 1540 մ
* [[Զեյտին-Կոշ]] - 1534 մ
* [[Քեմալ-Էգերեկ]] - 1529 մ
* [[Էկլիզի-Բուրուն]] - 1527 մ

=== Օգտակար Հանածոներ ===
Ուքրանիոյ մէջ առկա են [[երկաթ]]ի հանքաքարի, [[ածուխ]]ի, [[մանգան]]ի, [[բնական գազ]]ի, [[նաֆթ]]ի, [[աղ]]ի, [[ծծումբ]]ի, [[գրաֆիտ]]ի, [[տիտան]]ի, [[մագնեզիում]]ի, [[կաոլին]]ի, [[նիկել]]ի, [[պղինձ]]ի զգալի պաշարներ։

=== Բնապահպանական խնդիրներ ===
Ուքրանիան ունի բազմաթիւ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններուն մէջ, կայ խմելու ջուրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրին մէջ ապականած են, ինչպէս նաեւ՝ կայ անտառահատման խնդիր։

Երկրի հիւսիս-արեւելքին մէջ 1986 թուականի [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ի մէջ տեղի ունեցած աղետէն ետք գոյութիւն ունի հսկայական տարածութիւն, որ վարակուած է ռադիացիայով։

=== Երկնաքարային Խառնարաններ ===
Տուեալ պահին Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, յայտնի են ութ [[հարուածային խառնարան]]ներ, որոնք առաջացած են [[երկնային մարմին]]ներու անկման պատճառով։ Բոլոր [[խառնարան]]ները, բացի Իլինեցկիէն, թաղուած են, այսինքն ծածկուած են [[նստուածքային ապար]]ներով, եւ հետազոտուած են հորատանցքերու միջոցով։

* [[Բոլտիշի խառնարան]] ([[Կիրովոգրադի մարզ]]) - տրամագիծը 25 քմ, տարիքը - 100 մլն. տարի
* [[Իլինեցկիի խառնարան]] ([[Վիննիցայի մարզ]]) - տրամագիծը 300 մ, տարիքը - 400 մլն. տարի
* [[Զապադնի (խառնարան)|Զապադնի]] - տրամագիծը 4 քմ, տարիքը - 115 մլն. տարի
* [[Զելենոգայի խառնարան]] - տրամագիծը 2, 5 քմ, տարիքը - 120 մլն. տարի
* [[Օբոլոնի խառնարան]] ([[Պոլտաւայի մարզ]]) - տրամագիծը - 20 կմ, տարիքը - 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս.լ. 32°55’աե.ե.
* [[Ռոտմիստրովի խառնարան]] - տրամագիծը - 2, 7 քմ, տարիքը - 140 մլն. տարի
* [[Տերնովի խառնարան]] - տրամագիծը - 12 քմ, տարիքը - 280 մլն. տարի
* [[Բելիլովի խառնարան]] - տրամագիծը - 6, 2 քմ, տարիքը - 166± 10 մլն. Տարի

== Վարչական Բաժանում ==

Համաձայն 1996 թուականի [[Ուքրանիոյ սահմանադրութիւն|Ուքրանիոյ սահմանադրութեան]] երկրին մէջ ընդունուած է հետեւեալ վարչկան բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակութեան քաղաք եւ [[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]։ Ուքրանիոյ մէջ կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ աւան եւ 10196 գիւղ։

Ուքրանիոյ տարածքային կազմութիւնը կը հիմնուի միասնականութեան եւ պետական տարածքի ամբողջականությեան, համադրելով կեդրոնացած եւ ապակեդրոնացած պետական իշխանութեան համակարգերը, ինչպէս նաեւ ռեգիոններու հաւասարակշռուած ընկերա-տնտեսական զարգացման սկզբունքներու վրայ, հաշւի առնելով անոնց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկութինները, էթնիկական եւ մշակութային աւանդոյթները։

; Մարզեր


* [[Վիննիցայի մարզ]]
* [[Վոլինի մարզ]]
* [[Դնեպրոպետրովսկի մարզ]]
* [[Դոնեցկի մարզ]]
* [[Ժիտոմիրի մարզ]]
* [[Անդրկարպատեան մարզ]]
* [[Զապորոժիէի մարզ]]
* [[Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ]]

; Պետական նշանակութեան քաղաքներ
[[Պատկեր:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|50px|link=Կիեւ]] [[Կիեւ]]

* [[Կիեւի մարզ]]
* [[Կիրովոգրադի մարզ]]
* [[Լուգանսկի մարզ]]
* [[Լուովի մարզ]]
* [[Նիկոլաեւի մարզ]]
* [[Օդեսայի մարզ]]
* [[Պոլտաւայի մարզ]]
* [[Ռովնոյի մարզ]]

;

[[Պատկեր:COA of Sevastopol.svg|50px|link=Սեգաստոպոլ]] [[Սեգաստոպոլ]]

* [[Սումիի մարզ]]
* [[Տերնոպոլի մարզ]]
* [[Խարկովի մարզ]]
* [[Խերսոնի մարզ]]
* [[Խմելնիցկիի մարզ]]
* [[Չերկասիի մարզ]]
* [[Չեռնիգովի մարզ]]
* [[Չերնովիցիի մարզ]]




Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետութիւնը կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ անբաժան մասը, եւ Ուքրանիոյ սահմանադրութեան շրջանակներումն մէջ, գործող իրաւասութիւններով կը լուծէ իրեն յատկացուած խնդրիները։
== Քաղաքական Համակարգ ==
Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն|ունիտար հանրապետութիւն]] է, որուն գլխաւոր օրէնքը կը հանդիսանայ [[1996]] թուականին ընդունուած [[Սահմանադրութիւն]]ը։

=== Գործադիր Իշխանութիւն ===
Պետութեան եւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը [[նախագահ]]ն է, 2014 թ. Յունիս 7-էն՝ [[Պետրո Պորոշենկո]]ն։ Նախագահը կը հանդիսանայ նաեւ [[Ուքրանիոյ զինուած ոյժեր]]ու գլխաւոր [[հրամանատար]]ը։ Պետութեան ղեկավարի պարտականութիւնները կատարած նախագահին կ'օգնէ [[վարչապետ]]ը․ 2013 թ դրութեամբ՝ [[Նիքոլայ Ազարով]]ը։ Վարչապետը կը զբաղեցնէ նախագահի պաշտօնը վերջինիս մահուան կամ հրաժարականի դէպքին մէջ։

Նախագահը կ'ընտրուի հինգ տարի ժամկէտով գաղտնի քվեարկութեամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրաւունքի հիման վրայ։ Նոյն թեկնածուն չի կրնար զբաղեցնել նախագահի պաշտօնը 2 անգամէն աւելի անընդմէջ։ [[1991]] թ երկրի առաջին նախագահ ընտրուած է [[Լեոնիդ Կրավչուկ]]ը։

Նախագահը կը կազմաւորուի [[կառավարութիւն]]ը՝ [[նախարարներու կաբինետ]]ը, որուն ղեկավարն է [[վարչապետ]]ը։

Կառավարութեան կազմի մէջ կը մտնհեն [[փոխվարչապետ]]ներ (կը վերահսկեն մի քանի նախարութիւններ եւ գերատեսչութիւններ), [[նախարար]]ներ (կը ղեկավարուին նախարարութիւնները) եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներ, որոնք նախարարական պաշտօն չեն զբաղեցներ, սակայն պաշտօնապէս իրենց կարգավիճակով նախարարներուն հաւասար են։ Կառավարութեան քանակական կազմը եւ կառուցուածքը (փոխվարչապետներու, նախարարներու եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներու քանակը) օրէնքով չեն կարգաւորուիր եւ կը սահմանուին նախագահի կողմէն։

=== Օրենսդիր Իշխանութիւն ===
Ուքրանիոյ գերագոյն օրենսդիր մարմինը [[Ուքրանիոյ գերագոյն ռադա|Գերագոյն ռադան]] է ()։ Ան կը հանդիսանայ մշտական գործող կառոյց, որ կը հրաւիրուի տարին 2 անգամ։

Գերագոյն ռադան իր կանոնաւոր նստաշրջաններուն անց կը կանցնէ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը եւ կը հաստատէ նախագահի կողմէն առաջարկուող պետական քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները 5 տարի ժամկէտով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, [[խորհրդարան]]ը կրնայ անվստահութիւն յայտարարել անոր։

Գերագոյն ռադան կազմուած է 450 պատգամաւորներէն։ [[2013]] թ դրութեամբ խորհրդարանի նախագահն է [[Վլատիմիր Ռիբակ]]ը։

Ռադայի իրաւասութիւններու մէջ կը մտնէ [[օրէնք]]ներիու մշակումը, ընդունումը եւ ատոնց իրագործման վերահսկողությունը, պետական բյուջեի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերու վավերացումը։ Ռադայի պատգամաւորները կ'ընտրուին 5 տարի ժամկէտով ընդհանուր ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով, որոնք անց կը կացուին խառը համակարգով։

[[ՊատկերВерховна рада 8 скликання.png|մինի|435px|Գերագոյն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը]]


=== Դատական Իշխանութիւն ===
Արդարադատութիւնը Ուքրանիոյ մէջ կ'իրականացուի բացառապէս դատարաններու միջոցով։ Դատարաններու իրաւասութիւնները կը տարածուին պետութեան մէջ առկա բոլոր իրաւայարաբերութիւններու վրայ։ Ուքրանիոյ մէջ ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններու համակարգը կը կազմուի մասնագիտացման եւ տարածքայնութեան սկզբունքներու հիման վրայ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններուն մէջ կը գործեն քաղաքացիական եւ քրէական գործերով զբաղող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու համակարգի գերագոյն դատական մարմինը կը հանդիսանայ քաղաքացիական եւ քրէական գործերը քննող [[Ուքրանիոյ Գերագոյն դատարան|Գերագոյն դատարանը]]։ Գերագոյն դատարանը աւելի շատ դատական գործունէութիւնը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրաւունք։ Գերագոյն դատարանն իր ոյժը կորցուցած է [[Ուքրանիոյ Բարձրագոյն յատուկ դատարան|Բարձրագոյն յատուկ դատարանի]] ձեւաւորումէն ետք։

Յատուկ դատարաններ՝

* Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
* Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
[[Ուքրանիոյ Սահմանադրական դատարան]]ը առանձին, ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններէն անկախ դատարան է։

=== Քաղաքական Կուսակցութիւններ ===
Ուքրանիոյ ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմուած է [[1990]]-ական թուականներուն։ Այն ժամանակ լիբերալ-դեմոկրատական փոփոխութիւններու հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինուեցաւ բազմակուսակցականով։

Կուսակցութիւններու գործունէութիւնը կը կարգաւորուի գործող օրէնսդրութեամբ, որ պարբերաբար վերանայման կ'ենթարկուի։ [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր]]ի դրութեամբ կը գործէ կուսակցութիւններու վերաբերեալ [[2011]] թ [[Նոյեմբեր]]ին ընդունուած օրէնքը։ Համաձայն այդ օրէնքի՝ կուսակցութիւն ստեղծելու իրաւունք ունին երկրի ցանկացած 30 քաղաքացի։ Կուսակցութիւնը պէտք է գրանցուի արդարադատութեան նախարարութեան մէջ եւ կուսակցական գործունէութիւն սկսելու համար պետք է ապացոյց ներկայացնի, որ երկրի բոլոր մարզերուն մէջ ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցութիւնները պարտաւոր են ընդունիլ [[Սահմանադրութիւն]]ը որպէս Ուքրանիոյ հիմնական օրէնք։

[[2012]] թ դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ պաշտօնապէս գրանցուած է աւելի քան 200 կուսակցութիւն։ Վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ, որ տեղի ունեցած է [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր 28]]-ին, մասնակցած է 21 կուսակցութիւն։ Օրէնքով սահմանուած 5%-ի շեմը յաղթահարեց 5 կուսակցութիւն, 16 կուսակցութիւն խորհրդարանին մէջ տեղ չզբաղեցուց։

=== Արտաքին Քաղաքականութիւն ===
[[1918]]-[[1922]] թթ Ուքրանիան դիւանագիտական յարաբերութիւններ ունէր [[Լեհաստան]]ի, Պուլկարիոյ, Թուրքիոյ, [[Վատիկան]]ի, [[Դանիա]]յի, [[Նորվեկիա]]յի, [[Շուետիա]]յի, [[Շվեյցարիա]]յի, [[Իրան]]ի, [[Ռումինիա]]յի, [[Լիտվա]]յի, [[Լատվիա]]յի, [[Ֆինլանդիա]]յի, [[Էստոնիա]]յի, [[Վրաստան]]ի, [[Աւստրիա]]յի եւ [[Չեխոսլովակիա]]յի հետ։ [[1945]] թ դարձաւ [[ՄԱԿ]]-ի, այնուհետեւ [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի, [[Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութիւն|Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան]] (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուքրանիոյ առաքելութիւնը ՄԱԿ-ին կից որոշուեցաւ [[Վիեննա]]յի, [[Փարիզ]]ի, [[Ժնեւ]]ի, [[Նիւ Յորք]]ի մէջ։ [[1948]] թ Ուքրանիան առաջին անգամ դարձաւ [[ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի]] ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ [[1991]] թ Լեհաստանը, [[Գերմանիոյ Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, Չեխոսլովակիան, [[Հունգարիա]]ն, Ռումինիան, Պուլկարիան, [[Հարաւսլաւիա]]ն, [[Կանադա]]ն, [[Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, [[ԱՄՆ]] հիւպատոսութիւններ ունէին [[Կիեւ]]ի մէջ, իսկ Պուլկարիան, [[Կուբա]]ն, [[Հնդկաստան]]ը եւ [[Եգիպտոս]]ը՝ [[Օտեսա]]յի մէջ։ [[1991]] թ ետք, Ուքրանիան վերականգնեց դիւանագիտական յարաբերութիւնները աշխարհի պետութիւններու մեծ մասի հետ։ Որովհետեւ [[ՌԴ]] [[ԽՍՀՄ]]-ին պարտքի փոխարէն իրեն վերցուց Ուքրանիոյ արտերկրներուն մէջ գտնուող նախկին դեսպանատները, ապա պետութիւնը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատներու՝ բացառութեամբ ԱՄՆ-ում գտնուող դեսպանատանը։ ՌԴ եւ [[Բելառուս]]ի հետ միասին Ուքրանիան դարձաւ [[ԱՊՀ]] հիմնադիրը, թէեւ յետագային որոշակիօրէն հեռացաւ անորմէ։ [[1997]] թ [[Մայիս 31]]-ին ՌԴ եւ Ուքրանիոյ նախագահները ստորագրեցին ընկերութեան, համագործակցութեան եւ գործընկերութեան պայմանագիր, որ վավերացուեցաւ Գլխաւոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմէն։ [[1999]] թ [[Մայիս 14]]-[[Մայիս 15|15]] [[Լվով]]ի մէջ կայացած [[Կեդրոնական Եւրոպա]]յի պետութիւններու նախագահներու հանդիպման Կուչման յայտարարեց, որ Ուքրանիան կ'երթայ «եւրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կը հաստատի ԵՄ հետ։ Դատապարտելով [[1999]] թ գարնան Հարաւսլաւիայի ռմբակոծութիւնները՝ ուքրանացի դիւանագետները իրենց միջնորդական դերակատարութիւնը առաջարկեցին [[Բալկաններ]]ի հակամարտութեան լուծման գործին մէջ։

Ներկային, Ուքրանիան կը հանդիսանայ հետեւեալ կազմակերպութիւններու անդամ՝ [[ՄԱԿ]] ([[1945]]), [[ՄԱԿ-ի Եւրոպական Տնտեսական Հանձնաժողով|ՄԱԿ-ի ԵՏՀ]] ([[1947]]), [[Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[1948]]), [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]] ([[1954]]), [[Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ԵԱՀԿ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական բանկ|ՎԶԵԲ]] ([[1992]]), [[Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ|ԱՄՀ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման միջազգային բանկ|ՎԶՄԲ]] ([[1992]]), [[Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ՍՏՀԿ]] ([[1992]]), [[Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա|ՄՖԿ]] ([[1993]]), [[Ներդրումային երաշխիքներու բազմակողմ գործակալութիւն|ՆԵԲԳ]] ([[1994]]), [[Գործընկերութիւն հանուն խաղաղութեան կազմակերպութիւն|ԳՀԽԿ]] ([[1994]]), [[Եւրախորհուրդ|ԵԽ]] ([[1995]]), [[Ժողովրդավարութեան եւ տնտեսական զարգացման կազմակերպութիւն|ՏՀՁԿ]] ([[1997]]), [[Եւրո-ատլանտեան համագործակցութեան խորհուրդ]] ([[1997]]), [[Սեւծովեան առեւտուրի եւ զարգացման բանկ|ՍԱԶԲ]] ([[1998]]), [[Ներդրումային վէճերու կարգաւորման միջազգային կեդրոն]] ([[2000]]), [[Զարգացման միջազգային ասոցիացիա|ԶՄԱ]] ([[2004]]), [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[2008]])։ Ուքրանիան նաեւ կը հանդիսանայ ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը ([[1991]]) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւեալ կազմակերպութիւններուն մէջ՝ [[Բալթեան երկրներու խորհուրդ]] ([[1999]]), [[Եւրասիական տնտեսական ընկերակցութիւն|ԵվրԱզԷՍ]] ([[2002]]), [[Ֆրանկոֆոնիա]] ([[2006]])։

=== Զինուած ոյժեր ===
[[Պատկեր:Ukrainian BTR-80.jpg|մինի|Ուքրանական բանակի զինուորները ԲՏՌ-80 զրահափոխադրիչի մէջ իրաքեան պատերազմին մէջ]]
[[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] փլուզումէն ետք, Ուքրանիոյ մնաց 780000 զինուժ, որ կը համարուի աշխարհի երրորդ մեծագոյն [[միջուկային զէնք]]ով հագեցած ռազմական ոյժը։[[1992]] թ [[Մայիս]]ին Ուքրանիան ստորագրեց [[Ստրատեգիական յարձակողական սպառազինութիւններու սահմանափակման պայմանագիր]], ուր երկիրը համաձայնուեցաւ Ռուսիոյ տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զյնք չունեցող երկիր։ Ուքրանիան վավերացուց պայմանագիրը [[1994]] թ եւ [[1996]] թ երկիրը ազատեցաւ միջուկային զէնքէն։

Ուքրանիան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զէնքի կրճատման ուղղութեամբ։ Ան ստորագրեց [[Եւրոպայի մէջ Սովորական Սպառազինութիւններու մասին պայմանագիր]], որ կ'ենթադրէր [[տանկ]]երի, [[հրետանի]]ի եւ [[զրահապատ մեքենա]]ներու թիւի կրճատում (զինուած ոյժերը կրճատուեցան 300000-ի)։ Պետութիւնը կը նախատեսնէ ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամաւոր բանակի ոչ ուշ քան [[2011]] թ։

[[Պատկեր:Sukhoi Su-27UB Belyakov.jpg|մինի|ձախից|Ուքրանիոյ օդային ոյժը, Սուխոյ Սու-27]]
Ուքրանիան զգալի դեր կը խաղայ խաղաղապահ գործողութիւններուն մէջ։ Ուքրանական զորքերը տեղաբաշխուած են [[Կոսովո]]յի մէջ որպէս ուքրանիա-լեհական [[գումարտակ]]ի մաս։ Ուքրանական զորքեր տեղաբաշխուեցան նաեւ [[Լիբանան]]ի մէջ, որպէս [[ՄԱԿ-ի ժամանակաւոր ոյժեր]]ի մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայուեցաւ նաեւ [[Սիերա Լեոնե]]ի մէջ։ [[2003]]-[[2005]] թթ ուքրանական զորքերը լեհական հրամանատարութեան ներքո մեկնեցան [[Իրաք]] որպէս [[Միջազգային կոալիցիոն ոյժեր Իրաքի մէջ|միջազգային կոալիցիոն ոյժերու]] մաս։ Ուքրանական բանակի զինծառայողներիւ թիւին աշխարհին մէջ, կը կազմէ շուրջ 562։

Այլ երկրներու զինմիաւորումները՝ ներառեալ [[ԱՄՆ զինուժ]]ը, ուքրանական ոյժերու հետ մէկտեղ կանոնաւորապէս կը մասնակցին զորավարժութիւններու Ուքրանիոյ մէջ։

Անկախութենէն ետք, Ուքրանիան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։ Պետութիւնը սահմանափակ ռազմական համագործակցութիւն ունի Ռուսիոյ, այլ [[Անկախ պետութիւններու համագործակցութիւն|Անկախ պետութիւններիու համագործակցութեան]] երկրներու եւ [[ՆԱՏՕ]]-ի հետ սկսած [[1994]] թուականէն։ [[2000]]-ական թուականներուն, կառավարութիւնը հակուած էր դէպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցութեան սկիզբը դրուեցաւ, երբ [[2002]] թ ստորագրուեցաւ ՆԱՏՕ-Ուքրանական գործողութիւններու ծրագիրը։ Ետքը որոշուեցաւ, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունուի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագային։ Գործող նախագահ [[Վիկտոր Յանուկովիչ]]ը Ուքրանիոյ եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցութիւնը բաւարար կը համարէ։ Յանուկովիչը դէմ է Ուքրանիոյ միացման ՆԱՏՕ-ին։ [[2008]] թ [[Բուխարեստ]]ի մէջ, կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն յայտարարեց, որ Ուքրանիան կրնայ անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ ան ցանկանայ եւ երբ ան կը համապատասխանի անդամակցման չափանիշերուն։

=== Պետական Խորհրդանիշեր ===
Ուքրանիան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ [[դրօշ]], [[զինանշան]], [[քայլերգ]]։ [[1996]] թ [[Յունիս 28]]-ին Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան 20-րդ յօդուածով հաստատուեցաւ պետութեան փոքր զինանշանը՝ ոսկէ եռաժանին՝ կապոյտ ֆոնի վրայ։ Եռաժանին [[Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակ Ռիւրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքը կը հանդիսանար։ Փոքր զինանշանը այդպէս ալ չընդունուած մեծ զինանշանի մասը կը կազմէ. անոր վրայ պատկերուած է կապոյտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։

[[1992]] թ [[Յունուար 28]]-ին Ուքրանիոյ Գերագոյն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրօշը, որ ուղղանկիւն պաստառ՝ կազմուած լայնութեամբ իրար հաւասար 2 հորիզոնական շերտերէն․ վերին շերտը [[կապոյտ]] է, ստորինը՝ [[դեղին]]։



=== Պետական Տօներ ===
* [[Յունուար 1]] - [[Նոր տարի]]
* [[Յունուար 7]] - [[Սուրբ Ծնունդ]]
* [[Յունուար 22]] - Ուքրանիոյ համախմբուածութեան եւ ազատութեան օր
* [[Մարտ 8]] - Կանանց միջազգային օր
* [[Մայիս 1]] - Աշխատաւորներու համերաշխութեան միջազգային օր
* [[Մայիս 9]] - Յաղթանակի օր
* [[Յունիս 28]] – Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան օր
* [[Օգոստոս 24]] - Անկախութեան օր
* Փոփուող ամսաթիւ - [[Զատիկ]]
* Փոփուող ամսաթիւ - Սուրբ Երրորդութեան օր
== Տնտեսութիւն ==
Ուքրանիան կը պատկանի արդիւնաբերաագրարային երկիրներու բաժինին։ Ըստ ազգային մրցունակութեան՝ ան [[2012]] թ աշխարհին մէջ, զբաղեցուցած է 73-րդ տեղը։

Ուքրանիոյ տնտեսութիւնը կը զբաղեցնէ 39-րդ տեղը աշխարհին մէջ, ըստ [[ՀՆԱ]]-ի չափի ([[2011]])։ Մէկ բնակչին բաժին իյնկող ՀՆԱ-ի չափը կը կազմէ 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։ 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5, 2%։ Ուքրանիոյ պարտքը [[2010]] թ հասաւ ՀՆԱ-էն 93, 5%-ի, իսկ 2010 թ [[Յուլիս 1]]-ի դրութեամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3, 7%։

Ուքրանիան կը համարուի արտահանման ուղղուածութիւն ունեցող երկիր․ ըստ որոշ գնահատականներու՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կը կազմուի արտահանումէն։ [[2011]] թ ըստ [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան]]՝ Ուքրանիան համաշխարհային ներմուծողներու շարքին մէջ զբաղեցուց 25-րդ տեղը։

[[1992]] թ սկսած նկատուեցաւ հարաճող ապաինդուստրալացին մէջ, որ բարձր տեխնոլոգիական արտադրութուններու մէջ եւ [[մեքենաշինութիւն|մեքենաշինութեան]] ոլորտին մէջ, ընդհանուր բնոյթ կրեց։ [[1999]] թ [[ՀՆԱ]]-ն 40%-ով ցած էր [[1991]] թ մակարդակէն։ Որոշակիօրէն բարորակ վիճակին մէջ, յայտնուեցան մետաղագործական, քիմիական եւ ցած աւելացուած արժէքով այլ էներգատար արտադրութիւնները, որոնք [[համաշխարհային շուկա]]յին մէջ պահպանեցին իրենց մրցունակութիւնը՝ ի շնորհիւ էներգակիրներու ռուսական ցած գիներու։ Արդիւնաբերութեան այն ճիւղերը, որոնք քիչ թէ շատ կ'աշխատին [[մետաղագործութիւն]]ն է, [[էներգետիկա]]ն (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] գետի վրայ ՀԷԿ-ի ամբողջ մը համալիր), ինչպէս նաեւ [[քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը եւ [[հանքարդիւնաբերութիւն]]ը ([[ածուխ]]ի, [[հանքանիւթ]]ի արդիւնահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապէս զարգացած շրջաններն են [[Դոնբաս]]ը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), [[Պրիդնեպրովիէ]]ն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիէի մարզ), ինչպէս նաեւ [[Կիև]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]] եւ [[Լվով]] քաղաքները։

Տնտեսութեան իր շուկայական բնոյթի համաձայն բնորոշ է պետութեան աշխոյժ դերը՝ անոր կը պատկանին մօտ 140 մեծ ընկերութիւններ ազգային տնտեսութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ, ինչպէս նաեւ պետութիւնը կը վերահսկէ շարք մը ապրանքներու գիները՝ ներառեալ հիմնական [[սննդամթերք]]ը եւ վառելիքաքսանիւթերը։ [[2011]] թ ՀՆԱ ծաւալին մէջ, արդիւնաբերութեան մասնաբաժինը կազմեց 34, 4%, ծառայութիւններու ոլորտը՝ 56, 2%, [[գիւղատնտեսութիւն]]ը՝ 9, 4%։ Ընդ որուն արդիւնաբերութեան մէջ, զբաղուած է աշխատող բնակչութեան 18, 5%, գիւղատնտեսութեան մէջ՝ 15, 8%, իսկ ծառայութիւններու ոլորտին մէջ՝ 65, 7%։ Աշխատունակ բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակը կը կազմէ 22.09մլն մարդ (30-րդ տեղը աշխարհին մէջ), գործազրկութեան մակարդակը կը կազմէ 7% (81-րդ տեղը աշխարհին մէջ)։

=== Արդիւնաբերութիւն ===
Ուքրանիոյ արդիւնաբերական զարգացումը սկսաւ [[18-րդ դար|18]]-[[19-րդ դար]]երուն, երբ հիմք դրուեցաւ գիւղատնտեսական արտադրանքի մշակման։ Սակայն ինդուստրացման ուղղուած ծրագիրը մշակուեցաւ միայն 19-րդ դարու վերջին եւ [[20-րդ դար]]ու սկիզբին։ Ուքրանիան գլխաւորապէս կ'արտահանէ [[գունաւոր մետալուրգիա]], որ կը կազմէ [[ծանր արդիւնաբերութիւն|ծանր արդիւնաբերութեան]] արտահանման գրեթէ կէսը։ [[Քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը կ'աշխատի մետալուրգիայի հետ մէկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործութեան եւ [[գետնածուխ]]ի արդիւնաբերութեան կողմնակի ապրանքները՝ [[ազոտային պարարտանիւթ]]երու, [[լաք]]երու, [[ներկ]]երու, [[դեղ]]երու արտադրութեան համար։ [[Ֆոսֆորիտ]]ները, [[կալիումի աղ]]երը եւ [[կերակուրի աղ]]ը կ'օգտագործուի հանքային պարարտանիւթերու՝ [[ծծմբաթթու|ծծմբաթթվի]] արտադրութեան մէջ։ [[Նաֆթ]]ը ու [[գազ]]ը (ինչպէս տեղական, այնպէս ալ ներմուծուած) կ'օգտագործուի [[սինթետիկ կաուչուկ]]ի եւ [[սինթետիկ մանրաթել]]ի արտադրութեան մէջ։

Արդիւնաբերութեան հիմնական կեդրոններն են՝
* *Ցեմենտի արտադրութիւն*՝ [[Բալակլեա]], [[Ամվրոսիևկա]], [[Զդոլբունով]], [[Բախչիսարայ]], [[Նիկոլաեւ]] (Լվովի մարզ)
* *Բետոնային կառուցուածքներու արտադրութիւն*՝ [[Խարկով]], [[Դնեպրոպետրովսկ]], [[Զապորոժիէ]], [[Կրիվոյ Ռոգ]], [[Չերնիգով]], [[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Սոկիրեանի]], [[Կախովկա]]
* *Պատերու կառուցման նիւթերու արտադրութիւն*՝ [[Սումի]], [[Կիեւ]], [[Խմելնիցկի]], [[Չերնովցի]], [[Չերնիգով]]
* *Ապակիի արտադրութիւն*՝ [[Կիեւ]], [[Ստրի]], [[Կոնստանտինովկա]], [[Լուով]], [[Բերեժանի]], [[Բուչա]]
* *Ճենապակու և հախճապակու արդյունաբերություն*՝ [[Բուդի]], [[Կորոստեն]], [[Պոլոննոյէ]], [[Բարանովկա]], [[Սումի]]
* *Սնունդի արդիւնաբերութեան* մէջ զբաղուած է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը ([[2003]] թ տուեալներով)։ Կ'արտադրուի աւելի քան 3000 տեսակ ապրանք։

Ուքրանիոյ անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կը կազմեն երկրի տարածքի 14, 3%-ը։ Անտառներու հիմնական մասը կը գտնուի [[Կարպատներ]]ու, [[Պոլեսիէ]]ի եւ [[Ղրիմ]]ի լեռներուն մէջ։ Տարածուած են ծառերու թանկարժէք տեսակներ՝ [[հաճարենի]], [[կաղնի]], [[եղեւնի]], [[սոճի]], [[հացենի]]։

Անտառամշակման արդիւնաբերութիւնը ձեւաւորուած է Կարպատներու եւ Պոլեսիեու մէջ, (կը կազմէ ամբողջ անտառամշակման արդիւնաբերութեան 90%)։ Անտառային զանգուածները անխնայ օգտագործուած են։ Անտառամշակման մեծ կեդրոններն են՝ [[Լուով]], [[Չերնովցի]], [[Իվանո-Ֆրանկովսկ]], [[Լուցկ]], [[Ժիտոմիր]], [[Չերնիգով]], [[Ռախով]], [[Յասինյա]], [[Խուստ]], [[Ուժգորոդ]], [[Մուկաչեւո]], [[Կոստոպոլ]], [[Շոստկա]]։

Անտառամշակման գօտիներէն դուրս՝ արդիւնաբերական մեծ կեդրոններուն մէջ եւ փոխադրութեան հանգոյցներուն մէջ ([[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]], [[Չերկասի]], [[Խերսոն]]) ներկրուող հումքի հիման վրայ, կը գործեն փայտամշակման գործարաններ։ Կ'արտադրուի [[փայտանիւթ]], [[նրբատախտակ]], [[լուցկի]]։ Կահոյքագործական գործարանները տարածուած են հիմնականին մէջ, այնպիսի մեծ քաղաքներու մէջ, ինչպիսիք են [[Կիեւ]]ը, [[Լուով]]ը, [[Օտեսա]]ն, [[Խարկով]]ը։ Այս բնագաւառի գործարաններու տեղաբաշխումը իրականացնելէն հաշուի կ'առնուի հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայութիւնը, որակաւորուած աշխատուժը։

=== Գիւղատնտեսութիւն ===
[[ԽՍՀՄ]]-ի փլուզումէն ետք, [[գիւղատնտեսութիւն|գիւղատնտեսութեան]] մէջ նկատուեցաւ համակարգային ճգնաժամ, որ բացասաբար անդրադարձաւ բնագաւառի արտադրական ցուցանիշերու վրայ։ [[2000]]-ական թուականներու կէսերուն, [[բուսաբուծութիւն|բուսաբուծութեան]] ցուցանիշերը հասան եւ նոյնիսկ գերազանցեցին [[1990]]-ական թուականներուն արձանագրուած ցուցանիշերուն։ Միեւնոյն ժամանակ [[անասնաբուծութիւն]]ը մինչ՝ այժմ չի կրնար վերականգնել նախկին ծաւալները։

Գիւղատնտեսութեյան ցուցանիշերը ըստ [[2011]] թ Ուքրանիոյ Պետական վերլուծական ծառայութեան տուեալներու՝
# [[Բուսաբուծութիւն]]
* [[Հացահատիկ]]ի արտադրութիւն՝ 56.7մլն տոննա (51մլն տոննա [[1990]] թ)
* [[Շաքարի ճակնդեղ]]ի արտադրութիւն՝ 18, 7մլն տոննա (44, 2մլն տոննա 1990 թ)
* [[Արեւածաղիկ|Արեւածաղկի]] արտադրութիւն՝ 8, 6մլն տոննա (2, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կարտոֆիլ]]ի արտադրութիւն՝ 24, 2մլն տոննա (16, 7մլն տոննա 1990 թ)
* [[Բանջարեղէն]]ի արտադրութիւն՝ 9, 8մլն տոննա (6, 6մլն տոննա 1990 թ)
# [[Անասնաբուծութիւն]]
* [[Միս|Մսի]] արտադրութիւն՝ 2, 1մլն տոննա (4, 3մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կաթ]]ի արտադրութիւն՝ 11մլն տոննա (24, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Ձու|Ձվի]] արտադրություն՝ 18, 6մլդ տոննա (16, 2մլն տոննա 1990 թ)
* Ոչխարի բուրդի արտադրութիւն՝ 3, 8 հազ. տոննա (29, 8մլն տոննա 1990 թ)

=== Ծառայութիւններու Ոլորտ ===
Ծառայութիւններու ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չէ խաղացած Ուքրանիոյ տնտեսությեն մէջ (ներառեալ [[ԽՍՀՄ]] կազմի մէջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապուած է [[1990]]-[[2000]] թթ հետ։ [[2011]] թ ծառայութիւններու ոլորտը կը կազմէր [[ՀՆԱ]]-ի 56, 2%-ը եւ աշխատանքով կ'ապահովէր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։

==== Բանկային Ոլորտ ====
Ուքրանիոյ ֆինանսաւարկային համակարգը [[1997]]-[[1998]] թթ խորը ճգնաժամէն ետք, [[2000]]-ական թթ առաջին կիսուն, ընդհանուր առմամբ կայունացաւ։ [[2005]] թ [[Ուքրանիոյ Ազգային բանկ]]ը երկարաժամկէտ ծրագիր մշակեց՝ ուղղուած երկրին մէջ գործող մասնաւոր բանկային հաստատութիւններու թիւի կրճատմանը՝ փոքր բանկերու միաձուլման կամ մեծ բանկերու կողմէն փոքրերու «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերութիւն [[2009]]-[[2011]] թթ բացասական արդիւնքներու ([[2009]] թ կորուստը կազմեց 38 450մլն գրին, [[2010]] թ՝ 13 027մլն գրին, [[2011]] թ՝ 7 708մլն գրին) [[2012]] թ 9 ամիսներու ընթացքին, Ուքրանիոյ բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդիւնք ցուցաբերեց, որ հաւասար էր +2 775մլն գրինի։ [[2012]] թ [[Սեպտեմբեր]]ի դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ, կը հաշուըւի 176 կոմերցիոն [[բանկ]], որոնցմէ 55-ը օտարերկրեայ գործընկերներու հետ կը համագործակցի, 10-ի վերահսկող փաթեթը կը պատկանի օտարերկրեայ սեփականատերերու։ Յատկանշական է, որ այդ բանկերէն 10 ամենամեծերը կը ղեկավարուին բանկային ոլորտի 63, 4%-ը, որուն ընդհանուր միջոցները կը կազմեն $353մլդ։

[[2010]] թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկի վերաֆինանսաւորումը կը կազմէր 11, 97% (27-րդ տեղը աշխարհին մէջ), կոմերցիոն բանկերու վարկաւորման բազային տոկոսադրոյքը՝ 15, 95% (36-րդ տեղը աշխարհին)։

==== Զբօսաշրջութիւն ====
Ուքրանիան ունի զբոսաշրջական լայն հնարաւորութիւններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուքրանական քաղաքներու պատմական յուշարձանները, գիւղական զբօսաշրջութիւնը եւ բնական արգելոցները։

*Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտները Ուքրանիոյ մէջ*
* [[Սոֆիայի տաճար (Կիեւ)|Սոֆիայի տաճարը]] եւ անոր հետ կապուած վանքային կառոյցները
* [[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]] (Կիեւ)
* [[Լուովի պատմական կեդրոն]]ը (Լուով)

=== Էներգետիկա ===
Ուքրանիան կը հանդիսանայ էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուքրանատերէներգո» պետական ընկերութեան տուեալներու՝ [[2012]] թ Ուքրանիան արտահանած է 9 745մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են [[Հունգարիա]]ն, [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն, [[Ռումինիա]]ն եւ [[Մոլդովա]]ն։

Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուքրանիան կ'երթայ արտասահմանէն։ Հիմնական մատակարարը կը հանդիսանայ ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասը Ուքրանիոյ համար ընկերութիւնը կը ստանայ ուքրանական [[ուրան]]էն) ընկերութիւնը։ [[2011]] թուականէն, ՀարաւՈւքրանիական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներուն մէջ մասնակիօրէն կ'օգտագործուի Westinghouse ընկերութեան վառելիքը։

[[2004]] թ ուքրանական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուքրանիան կը ծրագրէ կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակներու վրայ կ'ըլլան։



Ուքրանիան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝
* [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ը, որ [[2000]] թ [[Դեկտեմբեր 15]]-էն հանուած է շահագործումէն
* [[Ղրիմի ատոմակայան]]ը, որուն միայն շէնքը կառուցուած է։ Շինարարութիւնը դադարեցուած է դեռեւս [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձաւ, որ շէնքի նախագծման ժամանակ հաշուի չէ առնուած Ղրիմի սեյսմիկ աշխուժութիւնը։

[[2005]] թ [[Դեկտեմբեր]]ին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերութիւնը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկեան «Holtec International» ընկերութեան հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստը օգտագործուելու է Ռովենսկի, Հարավուքրանական եւ Խմելնիցկի ատոմակայաններու թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որ այժմ արտահանուած է [[Ռուսաստան]]։

[[2010]] թ 20 տարով երկարաձգուած է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ [[2011]] թ աշխատանքներ տարուած են Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարաւուքրանական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսներու երկարաձգման ուղղութեամբ։

=== Արտաքին Առեւտուր եւ Օտարերկրեայ Ներդրումներ ===
[[2011]] թ արտաքին առեւտուրի ծաւալը կազմեց $125, 3մլդ՝ $31, 1մլդ բացասական մնացորդի դէպքին մէջ, արտահանման ծաւալը՝ $69, 42մլդ, ներմուծումը՝ $83, 22մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհին, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։

Կ'Արտահանոուի հիմնականին մէջ, ելեկտրական սարքաւորումներ, տեքստիլ, փայտանիւթ, նրբատախտակ։

Կը ներմուծուի գլխաւորապէս [[էներգակիր]]ներ, [[մեքենա]]ներ, սարքաւորումներ, քիմիական արդիւնաբերութեան եւ նաֆթամշակման ապրանքներ։

[[2009]] թ դրութեամբ ուքրանական արտահանման հիմնական սպառողները կը հանդիսանան [[ՌԴ]] (27.3%), [[Թուրքիա]]ն (5.9%), [[Իտալիա]]ն (4.7%)։

Ուքրանական տնտեսութեան մէջ օտարերկրեայ ներդրումները [[2011]] թ դրութեամբ կազմած են մօտ $60.5մլդ (52-րդ տեղը աշխարհին)։ Ուքրանական ներդրումները արտասահմանին մօտ, կազմած են $3մլդ (65-րդ տեղը աշխարհին)։

=== Փոխադրութիւն ===
==== Ջրային Փոխադրութիւն ====
Գետային նաւարկելու ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 1672կմ։ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] եւ [[Դանուբ (գետ)|Դանուբ]] գետերը միջազգային բեռնափոխադրումներու գործին մէջ, կարեւոր դեր կը խաղան։ Ուքրանիոյ մէջ, կը գործէ նաֆթատարներու եւ գազատարներու զարգացած համակարգ (20 070կմ եւ 7 4540կմ համապատասխանաբար, ինչպէս նաեւ 4170քմ խողովակատար մաքուր ապրանքներւ համար)։ [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի Ծով]]ու հիմնական նաւահանգիստներն են՝ [[Յուժնի]], [[Խերսոն]], [[Նիկոլաև]], [[Մարիուպոլ]]։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նաւահանգիստներու բեռնաշրջանառութիւնը կազմած է 132.18մլն տոննա։



Միջազգային օդակայաններ կը գործեն [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի, [[Դոնեցկ]]ի, [[Մարիուպոլ]]ի (2009 թուականէն կանոնաւոր ուղերթներ չ'իրականար), [[Սիմֆերոպոլ]]ի, [[Լվով]]ի, [[Օտեսա]]յի մէջ։

[[1833]] թ ստեղծուած եւ [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովեան [[շոգենաւ]]երը վաճառուեցան կասկածելի գործարքներու արդիւնքինմէջ եւ այժմ գրեթէ դադարած են գոյութիւն ունենալ․ 350 նաւերէն մնացած է միայն 6։

==== Երկաթուղային Փոխադրութիւն ====
Երկաթուղային փոխադրութիւնը սկսաւ բաւական աշխուժօրէն զարգանալ [[19-րդ դար]]ու վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրբւած է [[1861]] թ)։ [[2009]] թ դրութեամբ երկաթուղային ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 22 300քմ եւ կը զբաղեցնէ 7-րդ տեղը աշխարհին։ Ելեկտրաֆիկացուած երկաթուղիներու երկարութիւնը 9752քմ է։ Որպէս ազգային ստանդարտ ընդունուած է այսպէս կոչուած լայնագիծը, որ ունի 1520մմ լայնութիւն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափութիւնները, ինչ աւտոճանապարհներու համար։

[[2012]] թ վերջի դրութեամբ [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի կը գործէ մեթրօ։

==== Կապ եւ Հեռայաղորդակցութիւն ====
Բնակչութեան կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուքրանիան միջին զարգացած երկրներու շարքին մէջ, առաջնային տեղ կը գրաւէ, սակայն [[2000]]-ական թուականներուն այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնաւորապէս՝ [[համացանձ]]ի բնագաւառին մէջ։ Պետութեան հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բաւական արագ կը տարածուի նաեւ համացանձի հասանելիութիւնը։ Ազգային համացանձի դոմենն է՝ .ua։

== Մշակոյթ ==
 [[Պատկեր:St. Michael's Cathedral from belltower.JPG|մինի|ձախից|[[Ս. Մխայիլի Ոսկեգմբեթ տաճար]]ը [[Կիեւ]]ի մէջ որպէս ուքրանական ենմուշ]]
Ուքրանիոյ աւանդոյթները մեծ ազդեցութեան տակ կը գտնուին քրիստոնէական կրօնէն, որ երկրի գերակայող կրոնն է։ Ուքրանացիները կ'աշխատին պահել իրենց աւանդոյթները եւ երեխաներու դաստիարակման գործին մէջ, էական է տատիկներու եւ պապիկներու աւանդը։ Այն զգալիօրէն կը տարբերի արեւմուտքէն։ Ուքրանիոյ մշակոյթի վրայ ազդած են նաեւ արեւելեան եւ արեւմտեան հարեւանները՝ հիմանականին մէջ ազդեցութիւն ընելու [[Ուքրանիոյ ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան]] եւ երաժշտութեան վրայ։

[[Պատկեր:VolynPysanky.jpg|մինի|[[Վոլինիա]]յի աւանդական [[Զատկի ձեւի նկարազարդում]]ը
Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցութիւն ըրած է ուքրանական գիրի վրայ։ 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միութեան մէջ, հրապարակեց «գրական գեղարուեստական խմբակցութիւններու ռեֆորմ», որմով եւ առաջ քաշեց [[ընկերային ռեալիզմ]]ը։ Այս հանգամանքը զգալիօրէն խեղդեց մշակւյթը։ Իրավիճակը շտկուեցաւ միայն 1980-ականներուն, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատօրէն կրնային արտայայտել իրենց միտքերը։

[[Զատկի ձու]]ն նկարազարդելու աւանդոյթը խորը արմատներ ունի Ուքրանիոյ մէջ։ Անոնք զայն կ'անուանեն *պիսանկա''։ Ներկելու համար կայ յատուկ տեխնոլոգիա։ Ձուերը կը պատուին մոմի շերտով, որմէ ետք, անոնք կը սկսին գունազարդել տարբեր ներկանիւթերով։ Մոմը արդիւնքին մէջ, կը պաշտպանէ ձուի կլեպը ներկերու ազդեցութենէն։ Ներկելէն ետք, մոմի շերտը կը հեռացնեն՝ արտոնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս աւանդոյթը ունի հազարաւոր տարիներէն աւելի պատմութիւն եւ նոյնիսկ եղած է քրիստոնէութենէն առաջ։ 2000 թ.-ին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքին մէջ՝ Կարպատներու ստորորտը, կառուցուած է «պիսանկայի» թանգարանը, որ 2007 թ.-ին ճանաչցուած է Ուքրանիոյ եօթ հրաշալիքներէն մէկը։

### Ճարտարապետութիւն
[մինի|ձախից|[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]]
Ուքրանական ճարտարապետութիւնը տերմին է, որ կը նկարագրէ այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցմով կառուցուած են շինութիւնները ժամանակակէն Ուքրանիիոյ մէջ, ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող ուքրանացիներու կողմէն։ Ուքրանական ճարտարապետութեան առաջին տարրերը ի յայտ հկած են Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակաշրջանին մէջ։ 12-րդ դարէն ետք, ճարտարապետական պատմութիւնը միանգամայն այլ կերպ զարգացաւ Գալիցկի-Վոլինսկեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Զապորոժեան կազակներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացաւ Լեհա-Լիտվական միութեան ազդեցութեան տակ։ Ցարական Ռուսիոյ հետ միաւորուելէն ետք, ճարտարապետութիւնը սկսաւ զարգանալ տարբեր ուղղութիւններով․ ռուսական տիրապետութեան տակ գտնուող շրջաններուն մէջ, շինութիւնները կը կառուցուէին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսիոյ բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտեան Գալիցիայի ճարտարապետութիւնը, կը զարգանար Աւստրո-Հունգարական ազդեցութեան տակ՝ երկու դէպքերուն մէջ ա, լ հոյակերտ շինութիւններ կառուցուեցաւ։ Ուքրանական ազգային մոտիվները կիրառուեցան նաեւ Խորհրդային Միութեան ժամանակ եւ այժմեան անկախ Ուքրանիոյ մէջ։

### Թատրոն
Ուքրանիոյ թատրոնը կերպարուեստի ձեւ է, որ կը հանդիսանայ մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտայայտման միջոց։ Որպէս արուեստի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարւեստօրէն կը բնութագրէ կեանքը հանդիսատեսի առջեւ։

Ուքրանական թատրոնը, որպէս ազգային թատրոն, հիմնուած է Ուքրանիոյ աւանդութիւններու, սովորոթիւններու եւ լեզուի վրայ։ Ուքրանական թատրոնի մասին առաջին յիշատակները եղած են 19-րդ դարու սկզբներուն։

## Մարզանք
Ուքրանիան ընդունեց 2012 թուականի Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութինը Ուքրանիոյ մէջ խաղացին 16 խումբեր, Ուքրանիոյ մէջ 8 քաղաքներու նոյնքան մարզադաշտներուն մէջ։ 2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերուն մէջ, Ուքրանիոյ խումբը նուաճեց՝ 6 ոսկիէ, 5 արծաթէ եւ 9 պրոնզէ մետալներ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* «Ուքրանիոյ Հայերու Միութեան» տեղեկատուական-վերլուծական հանդէս
* Ուքրանական Հանրագիտարանին մէջ
* Կիեւի Հայ Համայնք 
* Խարկովի Հայ Համայնք 
* Օդեսայի Հայ Համայնք

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուքրանիա
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով