open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Առաքել Սիվասլեան

**Առաքել Սիվասլեան** (Յունիս 1859, Կեսարիա- Օգոստոս 1915, Թոքատ) ուսուցիչ եւ հեղինակ:

### Կենսագրութիւն
Ծնած է Մունճուսուն Գիւղը (Կեսարիա) 1859 Յունիսին: 1886-ին Պ.Ա. աստիճանով Մարզուանի Գոլէճէն ընթացաւարտ՝ ուսուցիչ կը կարգուի հոն եւ 1890-ին հետեւելով Ամերիկայի Գարլթօն համալսարանին աստեղագիտութեան եւ ուսողութեան ճիւղերուն «փրոֆէսէօր» տիտղոսը կը ստանայ: «Արեգակնային դրութեան մէջ շրջան ընող գիսաւորներուն ծիրերը» պատրաստած իր ուսումնասիրութեամբ (որուն ընկերակցող քարտէսը մաս կազմած է ամերիկեան Աստեղագիտութեան դասագիրքի մը): Անցնելով Մարզուան, յիշեալ ճիւղերուն ուսուցչապետ կը կարգուի: Հեղինակ է ժողովրդական Աստեղագիտութեան մը (Թրք.) որ Պոլսոյ ամերիկեան միսիոնարութիւնը լոյս ընծայած է: Գիտական յօդուածներ գրած է զանազան թերթերու մէջ: Թոքատի մօտ Ջիֆթլիկ գիւղ կոչուած տեղը նահատակուեցաւ 1915 Օգոստոսին: Երկու զաւակ ունի Ամերիկա:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան 1919 Ապրիլ Տասնըմէկի, էջ 67
Համբարձում Առաքելեան

**Համբարձում Առաքելեան (Շահրիար,** ), հայազգի լրագրող, գրող, հասարակական գործիչ։ Հայ գաղթականներու օգնութեան կոմիտէի (1915) եւ Հայ Ժողովրդական կուսակցութեան հիմնադիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Կրթութիւնն ստացած է Շուշիի, ապա՝ Պաքուի մէջ, այնուհետեւ՝ Մոսկուայի մէջ։ Ետքը տեղափոխուած է Թիֆլիս, ուր խմբագրած է Մշակ թերթը Գրիգոր Արծրունիի հետ։

1872-ին կը սկսի աշխատակցիր «Մեղու Հայաստանի»ի եւ «Մշակ»ի՝ պարսկահայոց կեանքէն թղթակցութիւններ ղրկելով:

Կովկասահայ գործիչներէն առաջինը եղած է, որ մտածած է հայկական հարցը քննութեան առարկայ դարձնել խաղաղութեան համաժողովին:

Ան մասնակցած է Հաագայի Խաղաղութեան համաժողովին, ուր եւ բարձրացած է Օսմանեան Կայսրութեան հայաբնակ տարածքներուն բարեփոխումներ կատարելու անհրաժեշտութեան հարցը։

Մասնակցած է Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան, զոր այդ ժամանակ ալ սպանուած է։

## Աշխատակցած է
*«Հայկական  Աշխարհ», «Հայրենիք», «Գործ», «Արեւելք»

## Թարգմանած է
*Առողջապահական ընթերցանութիւն նեղ եւ խոնաւ ընկարաններու մասին Տ․ 1880։
*Վիլհելմ Տէլլ Տ․ 1892։
*Քսան վէպիկներ եւ զրոյցներ Գի Տը Մօպասնի Տ․ 1897։

## Անտիպ
*«Քրիստոնէական խարհագրութիւնը»,
*«Հայաստանի Աշխարհագրութւն եւ Հայրենագիտութիւն»,
*«Պատմութիւն Պարսից»,
*«Պատմութիւն Թիւրքիայի» եւ այլն։

## Աղբիւրներ
* Concise Armenian Encyclopedia, Ed. by acad. K. Khudaverdyan, Yerevan, 1990, Vol. 1, էջ. 145-146.
* Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», Պրուքէշ 1938, հատոր Բ., էջ 215:

Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Պօղոս Առաքելեան

**Պօղոս Առաքելեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Պօղոս Առաքելեան ծնած է մօտ 1850 թուականին, Վանի նահանգի կեդրոն՝ Վան քաղաքի մէջ։ Բժշկական կրթութիւնն աւարտած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ հաւանաբար 1875 թուականին։ Երեք տարի (1875-1878 թթ.) Խարբերդի մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է, այնուհետեւ (1878) ընտանիքով տեղափոխուած է Ատըեաման եւ քաղաքային բժիշկ աշխատած։

1895 թուականին՝ Ատըեամանի մէջ տեղի ունեցած հայկական կոտորածի ժամանակ, զոհուած է իր կրտսեր դստեր հետ միասին՝ մօտ 45 տարեկան հասակին։ Այդ ողբերգութենէն ետք, կինը՝ Բամբիշ Խանըմը, տեղափոխուած է ԱՄՆ-ի Թրոյ քաղաքը, ուրկէ ալ՝ Լոս Անճելըս, ուր մահացած է 1931 թուականին՝ 74 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Առաքէլ Պէյ Նուպար

**Առաքէլ Պէյ Նուպար** (), եղբայրն է Եգիպտոսի վարչապետ՝ Նուպար Փաշայի։ Առաքէլ Պէյ Եգիպտոսի մէջ ստացած է զանազան կարեւոր պաշտօններ եւ 1856 թուականէն սկսեալ, իբրեւ կուսակալ, Սուտանի Խարթումի եւ Ֆէզ Օղլու գաւառաներուն վրայ։ Իր հանճարով եւ ճարտարութեամբ Եգիպտոսի փոխարքայութեան ճարտարագոյն պաշտօնակալներէն մին էր։ Առաջին անգամն էր, որ Քրիստոնեայ մը Սուտան կը ղրկուէր եւ այդ բանին պատճառը այն էր, որ վերին Եգիպտոս աքսորավայր մը նկատուած էր. Մեհմետ Ալի Փաշա հոն գացած եւ վերադարձին առաջարկած է, որ հոն բարեկարգուի։ Պաշտօնեաները կը մերժեն Սուտան երթալ նկատելով, որ հոն ղրկուիլը աքսոր կը նշանակէ, Մեհմետ Ալի Փաշա բոլոր պաշտօնեաներուն կ՝ առաջարկէ կուսակալութեան պաշտօն, նկատելով անոնց մերժումը կը դիմէ Առաքէլին ըսելով թէ Մուսուլմանները այդպիսի կարեւոր պաշտօն մը կը մերժեն, բայց դուն կ՛ընդունիս։ Առաքէլ Պէյ պատասխանած է «Եթէ կը հաճիք ղրկել, ես անձնուիրաբար կ՛երթամ»։ Առաքէլ Պէյ կը մեկնի Սուտան, բայց ժողովուրդը դիտողութիւն կ՛ընէ, թէ ինչպէս Քրիստոնեայ մը հոն կը ղրկուի։

Մեհմետ Ալի Փաշա գնահատելով պէյին արժանիքը, կը վերահաստատէ զինքը իր պաշտօնին մէջ, ուր կը վարէ կատարեալ ձեռնահասութեամբ մինչեւ մահը (1858), որ յառաջ եկած է տեղւոյն աննպաստ կլիմայէն։ Իր մահուան առթիւ *La Presse d'Orient* հետեւալ գնահատականը գրած է։

«Նուպար Փաշայի եղբայրը 1856-ին անուանուած էր Խարթումի, Սուտանի եւ Ֆէզ Օղլու գաւառներուն ընդհանուր կուսակալ եւ իր՝ հանճարովը, ճարտարութեամբ եւ պատուով կը կառավարէր . Առաքել պէյ Եգիպտոսի փոխարքայութեան ճարտարագոյն պաշտօնակալներէն մէկը կը համարուէր։ Սայիտ Փաշա իր ընտրութեանը վրայ մեծապէս գոհ մնացած էր։ Առաքէլ Պէյ հրաման ընդունած էր Գահիրէ գալ իր եղբայրը տեսնելու համար, հոն վախճանեցաւ։ Այս կորստեան դժուարաւ տեղը պիտի լեցուի»։

Թաղուած է Աղեքսանդրիոյ եկեղեցւոյն շրջափակը։

## Աղբիւրներ
* «Մասեաց Աղաւնի» (1857)
* «Յիշատակարան» (հեղինակ՝ Վ. Գ. Զարդարեան)

Ստորոգութիւն:Հայեր
Առիւծ (այլ կիրառումներ)

* **[[Առիւծ]]**՝ կատուազգիներու ընտանիքէն վայրի կաթնասուն կենդանի
* Առիւծ (կենդանակերպ)՝ կենդանակերպի նշան
* Առիւծ (համաստեղութիւն)՝ համաստեղութիւն
* **[[Պելֆորի առիւծ]]**՝ առիւծի արձան Ֆրանսայի մէջ
Առիւծ (կենդանակերպ)

frameless|աջից

24px **Առիւծ** (), կը համարուի հինգերորդ կենդանակերպը։ Նշանն է՝ (Իւնիքոտ ) Արեւը կ'անցնի Առիւծի աստղերուն կողմէն՝ Յուլիս 22-էն մինչեւ Օգոստոս 22 շրջանի միջեւ, այս ժամանակաշրջանի ծնողներ կը կրեն այս կենդանակերպը։

## Պատկերասրահ

Lion (silver) rv.gif


24px|link=Խոյ (կենդանակերպ, արեւմտահայերէն)|Խոյ24px|link=Ցուլ (կենդանակերպ, արեւմտահայերէն)|Ցուլ24px|link=Երկուորեակ (կենդանակերպ)|Երկուորեակ24px|link=Քաղցկեղ (կենդանակերպ)|Քաղցկեղ48px|link=Առիւծ (կենդանակերպ)|Առիւծ24px|link=Կոյս (կենդանակերպ)|Կոյս24px|link=Կշիռք (կենդանակերպ)|Կշիռք24px|link=Կարիճ (կենդանակերպ, արեւմտահայերէն)|Կարիճ24px|link=Աղեղնաւոր (կենդանակերպ)|Աղեղնաւոր24px|link=Այծեղջիւր (կենդանակերպ)|Այծեղջիւր24px|link=Ջրհոս (կենդանակերպ, արեւմտահայերէն)|Ջրհոս24px|link=Ձուկեր (կենդանակերպ)|Ձուկեր

## Տե՛ս նաեւ
* Առիւծ (համաստեղութիւն)

Ստորոգութիւն:Կենդանակերպեր
Խաչատուր Առաքելեան

**Խաչատուր Առաքելեան** (), Աստուածաբան, Հռոմի անդրանիկ հայ ծառաներէն մին։

Ծնած է 1666 թուականին, Կարին, ուրկէ ստացած է Էրզրումցի անուանումը։ Վ. Յունանեանի դրդմամբ (աս մէկը իր անկարգ վարք ու բարքին համար Էջմիածինի մէջ բանտարկուած ու ազատ արձակուած էր) ու ընկերակցութեամբ  կ'երթայ Հռոմ։ 1682-ին կը մտնէ Հռոմի Ուրբանեան համալսարան, ուր աշակերտակից կ'ունենայ Ստեփանոս Ռօշքեանը: Ապա աստուածաբանական դասընթացքը աւարտելով 1692-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի, որպէս քարոզիչ  կ'ուղարկուի Կ․ Պոլիս՝ իր հայրենակիցներուն կաթոլիկութիւն քարոզելու։ Այնտեղ, անոր շատ լաւ ընդունելութիւն կը ցուցաբերուի, սակայն ան մազապուրծ՝ կը փախի հայերէն եւ այս ու այն օտարազգիներու ողորմութեան կ'ապաւինի։ Կ. Պոլսոյ մէջ կը ծանօթանայ Մխիթարեան միաբանութեան հիմնադիր Մխիթար Վ․-ի հետ եւ անոր եւս կաթոլիկութեամբ վարակելով՝ կը դրդէ անցնիլ Իտալիա։

Կ․ Պոլսոյ մէջ կայացած անյաջողութիւնները զինք կը ստիպեն հեռանալ այդտեղէն, ուստի 1718-ին քարոզիչի պաշտօնով  կ'անցնի Պելկրատ (հայաբնակ քաղաքներ), որպէսզի՝ բախտէն հալածուած հայ գաղթականներուն կարողանայ մոլորեցնել։ Այստեղ արդէն բացարձակ հալածանքն անկարելի էր, պապականութիւնը եւ պապը կը թագաւորէին թագաւորներուն վրայ։

Կը մահանայ 30 Ապրիլ 1740-ին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 111:
* Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, Պչուքէշ 1938, էջ 214:

Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ
Բաբկէն Առաքելեան

**Բաբկէն Առաքելեան** (), պատմաբան, հնագէտ, պատմական գիտութիւնների տոքթոր, փրոֆէսոր, Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիոյ ակադեմիկոս։

## Կենսագրութիւն
Բաբկէն Առաքելեանը ծնած է 1912-ին Արմաւիրի Մրգաշատ գիւղին մէջ։

1938-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան բաժինը, 1940-ին՝ ԽԸՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիոյ Հայկական Մասնաճիւղի (Արմֆան) Պատմութեան Ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

1941-ին պաշտպանած է հայ միջնադարեան պատկերաքանդակներուն նուիրուած թեկնածուական ատենախօսութիւնը։ 1942-ին զօրակոչուած է բանակ եւ մինչեւ 1945-ը մասնակցած է Բ․Աշխարհամարտի ընթացքին մղուած մարտերին։ Զօրացուելէն յետոյ վերադառնալով Երեւան՝ զբաղած է Հայաստանի պատմութեան եւ հնագիտութեան, միջնադարեան քաղաքներու եւ արհեստներու, հայ հին մշակոյթի եւ արուեստի գիտական ուսումնասիրութիւնով։ 1949-էն վարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի Հնագիտութեան եւ Վիմագրութեան Բաժինը։

Առաքելեանը երկար տարիներ ղեկավարած է Գառնիի, Արմաւիրի, հին Արտաշատի հնագիտական պեղումներու աշխատանքները։ Ան գիտութեան տաղանդաւոր կազմակերպիչ էր։ Անոր այդ յատկանիշը յատկապէս վառ դրսեւորուեցաւ 1959-էն սկսեալ, երբ ստանձնեց Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի իր իսկ հիմնադրած Հնագիտութեան եւ Ազգագրութեան Ինստիտուտի տնօրէնի պաշտօնը։ Իր ջանքերով այդ Ինստիտուտը վերածուեցաւ գիտական հեղինակաւոր կեդրոնի՝ ձեռք բերելով նաեւ միջազգային ճանաչում։ 1957-ին իրեն շնորհուած է փրոֆէսորի կոչում։

1964-ին Առաքելեանը պաշտպանած է ատենախօսութիւն՝ «Քաղաքները Եւ Արհեստները Հայաստանում IX-XIII Դարերում» թեմայով եւ արժանացած է պատմական գիտութիւններու տոքթորի աստիճանի։

1982-1990 Բաբկէն Առաքելեանը ղեկավարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան եւ Տնտեսագիտութեան Բաժանմունքի աշխատանքները՝ լիուլի դրսեւորելով գիտութեան հմուտ կազմակերպչի իր կարողութիւնները։

## Հրատարակած գործեր
Հեղինակած է աւելի քան 120 գիտական աշխատութիւն։ Առաքելեանի պատմագիտական աշխատանքներէն են՝
* «Քաղաքները եւ Արհեստները Հայաստանում IX-XIII Դարերում աշխատութիւնը» (հատոր 1-2, Երեւան, 1958, 1964)
* «Միգրացիոն Տեսութիւնը եւ Հայ Ժողովրդի Առաջացման Հարցերը» (1948)
* «Հայկական Պատկերաքանդակները IV-VII Դարերում» (1949)
* «Հին Արտաշատ» (1975)
* «Ուրարտու-Հայաստան» (1988, համահեղինակներ՝ Գէորգ Ջահուկեան, Գագիկ Սարգսեան)

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ, 2004, Էջ 412-413։

Ստորոգութիւն:1 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հնագէտներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Առիւծ (համաստեղութիւն)

մինի|<small>Եան Հեւէլիուսը համաստեղութիւններու իր պատկերազարդումները կ'ըներ իր ժամանակը ընդունուած ձեւով՝ երկնակամարի «դուրսի կողմէն»:</small>
**Առիւծ** (), կենդանակերպի համաստեղութիւն է, կը գտնուի Խեցգետին եւ Կոյս համաստեղութիւններու միջեւ: Անունը կ'առնչուի Հէրաքլեսի կողմէ սպաննուած առիւծին: 2-րդ դարու աստղագէտ Պտղոմէոսի նկարագրած 48 համաստեղութիւններէն մէկն է:
* Նշանը՝ 20px

## Աստղերը
Ունի բազմաթիւ վառ աստղեր, որոնցմէ շատեր անհատապէս ճանչուած են հնադարեան ժամանակներէն: Անոնցմէ կարեւորները առաջին կամ երկրորդ պայծառութեան չորս աստղերն են՝

* Արքայազն (, կը նշուի՝ Առիւծի ալֆա Alpha Leonis) Երկիրէն 77.5 լոյս-տարիի վրայ գտնուող 1.34 մեծութեամբ աստղ մըն է:
* Առիւծի պէթա աստղը (Beta Leonis), որուն անունն է՝ Տենեպոլա, կը գտնուի Արքայազնի հակառակ կողմը: Մեծութիւնը 2.34 է, Երկիրէն հեռաւորութիւնը՝ 36 լոյս-տարի: Տենեպոլա անունը կը նշանակէ՝ «առիւծի պոչ:»
* Ալկիէպան (Առիւծի ղամմա, Gamma Leonis) երեք աստղերէ կազմուած պինըրի է, առաջինը եւ երկրորդը կ'երեւին պզտիկ աստղադիտակով, իսկ երրորդը՝ հեռադիտակով: Առաջինը ոսկեդեղին հսկայ մըն է՝ 2,61 ծաւալով, երկրորդը նոյնն է, բայց՝ 3.6 մեծութեամբ: Ասոնք ունին 600 տարի տարբերութիւն եւ Երկիրէն 126 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին:

Առիւծին մէջ է Wolf 359-ը (Առիւծի CN), որ Երկիրին ամէնամօտ աստղերէն մէկն է եւ 7.8 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ է: Ան կարմիր թզուկ մըն է, 13.5 մեծութեամբ: Պարբերաբար կը բռնկուի եւ պայծառութիւնը կ'աւելնայ մէկ ծաւալով  : Gliese 436-ը թոյլ աստղ մըն է Առիւծի մէջ, Երկիրէն մօտ 33 լոյս-տարի հէռու, Նեպտուն մոլորակի (սեւ մոլորակ) զանգուած ունեցող մոլորակով մը իր շուրջը:

#### Ասուպներու Ցնցուղ
Լեօնիտներու հոսքը տեղի կ'ունենայ Նոյեմբերին, բարձրակէտը կ'ըլլայ Նոյեմբեր 14-15-ին Առիւծի ղամմայի մօտ: Անոնց ծնողք մարմինն է գիսաւորը, որ հետեւանք է 35 տարին անգամ մը  կատարուող ժայթկումներու: Բարձրակէտի ընթացքին մէկ ժամուան մէջ մօտ տասը ասուպ կ'ունենայ:

## Պատմութիւն
Առիւծը առաջին ճանչուած համաստեղութիւններէն մէկը եղած է եւ հնաբանական հետազօտութիւններով ապացուցուած է, որ միջագետցիները Ք․ա․մօտաւորապէս 4000 թուականին անոր նման համաստեղութեան մը մասին պատկերացում ունեցած են: Պարթեւները այս համաստեղութիւնը Շիր կը կոչէին, ասորիները՝ Արէոյ, հնդիկները՝ Սիմհայ եւ այս բոլորը կը նշանակէր՝ Առիւծ:  Որոշ առասպելաբաններ կը կարծեն, որ սումերներու հաւատալիքներով Առիւծ համաստեղութիւնն իրմէ կը ներկայացնէ Հումպապա հրէշը, որ սպաննեցաւ Գիլկամէշը: Բաբելական աստղագիտութեան մէջ սա համաստեղութիւնը կը կոչուէր Ուրկուլա՝ «Մեծն Առիւծ», որուն վառ աստղը յայտնի էր որպէս «Առիւծի կուրծքի աստղ» Յունական դիցաբանութեան մէջ Առիւծը կը նոյնացուի Նեմէայի Առիւծին հետ, որ սպաննած էր Հէրաքլեսը իր տասներկու սխրանքներէն առաջինի ժամանակ: Հերաքլեսի կողմէ Նեմէական Առիւծը սպաննուելէն ետք Զեւսը կը նշանաւորուի իբրեւ Առիւծը երկինս: Հռոմէացի բանաստեղծ Ովիդիոսը զայն կոչած էր «Հէրաքլեսի Առիւծ»:

## Տե՛ս նաեւ
* Երկուորեակ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Information from StarDate Online 
* Leo Constellation at Constellation Guide
* New planet discovery in Leo's constellation
Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Համաստեղութիւններ
Ստորոգութիւն:Առիւծի համաստեղութիւն
Առնոլտ Շուարցնէյկըր

**Առնոլտ Ալոիս Շուարցնէյկըր** (), ծագումով ավստրիացի ամերիկեան դերասան, պատիպիլտինկի մարզիկ, քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցութեան անդամ, Քալիֆորնիայի 38-րդ նահանգապետը 2003-2011 թթ.։

Ծնած է Ավստրիաի մէջ, Դալի քաղաքի մօտ Կրազ բնակավայրի մէջ, 1947 թուականի 30 Յուլիս-ին։ 2003 թուականին ընտրուած է Քալիֆորնիայի նահանգապետ, վերընտրուած 2006 թուականին։

Բոդիբիլդինգ մարզաձեւի բազմաթիւ մրցանակներու յաղթող, այդ թուականին ութ անգամ արժանացած է «Միսդր Օլիմբիա» կոչումին։

Իր նահանագապետ եղած ժամանակ Քալիֆորնիա նահանգը ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը։

2015 թուականին առաջադրուած է WWE փառքի սրահ։

Ահա **Առնոլտ Շուարցնէյկըրի** ստացած պարգեւներու եւ պատիւներու ցանկը՝ թարգմանուած արեւմտահայերէնով:

## Պարգեւներ եւ Պատիւներ

### Մարզային (Bodybuilding)

* **Միսթըր Օլիմփիա** (*Mr. Olympia*)–ի եօթը անգամ յաղթող։
* **Միսթըր** **Եունիվըրս** (*Mr. Universe*)–ի չորս անգամ յաղթող։
* **1969**-ի Մարզամարմնութեան Աշխարհի Սիրողական Չեմփիոն (*World Amateur Bodybuilding Champion*)։

### Կրթութիւն եւ Գործունէութիւն

* **2024-ի Սեպտեմբեր 18-ին** Պատուոյ տոքթորի կոչում Պերլինի Հերթիի Դպրոցէն (Hertie School)՝ կառավարման եւ կլիմայական գործողութիւններու ոլորտին մէջ ունեցած իր ձեռքբերումներուն համար։

### Ժամանց

* **1977-ին** **Ոսկի Գլոբուս** (*Golden Globe Award*)–ի դափնեկիր։
* **2012-ին** **Ինքփոթ Պարգեւ** (*Inkpot Award*)։
* **2014-ին** **Primetime Emmy Award**–ի դափնեկիր՝ *Years of Living Dangerously* վաւերագրական շարքը արտադրելու համար։

### Պատուոյ Սրահներ (Halls of Fame)

* **Միջազգային Մարզական Պատուոյ Սրահ** (*International Sports Hall of Fame*) (2012-ի դաս)։
* **WWE Պատուոյ Սրահ** (*WWE Hall of Fame*) (2015-ի դաս)։

### Միջազգային Պատիւներ

* **Աւստրիական Ալպերթ Շվայցըրի Միութեան Մարդասիրական Արժանիքներու Մետալ** (2011)։
* **Պատուոյ Մեծ Զարդարանք** Աւստրիոյ Հանրապետութեան Ծառայութիւններուն Համար՝ Ոսկիով (1993)։
* Ֆրանսական **Պատուոյ Լեգէոնի** (*Legion of Honor*) ասպետ (Cavalier, 2011) եւ հրամանատար (Commander, 2017)։
* **Շթայրիա Դաշնային Նահանգի Պատուոյ Մատանի** (Աւստրիա, 2017-ի Յունիս)։
* **«Պատիւ եւ Փառք» Սպիտակ Խաչ** (թիւ 179) – 2023, Ուքրանական ոչ-պետական պարգեւ՝ շնորհուած VGO «Kraina» (ՀԿ)-ի կողմէ։
* **«Օր Մը Առնոլտի Համար»**՝ 2007-ի Յուլիս 30-ին Աւստրիոյ **Թալ** գիւղին մէջ։ Իր 60-ամեակին գիւղապետը Շուարցնէյկըրին ղրկեց այն տան ճենապակեայ հասցէի ցուցանակը (Thal 145), ուր ծնած էր՝ յայտարարելով. «Այս անոր կը պատկանի։ Այստեղը այլեւս ո՛չ մէկուն պիտի յատկացուի»։

### Նահանգային/Տեղական Ճանաչում

* **Աստղ մը Հոլիվուտի Փառքի Ծառուղիին** վրայ։
* Հանրային արուեստի որմնանկարային դիմանկար **«Առնոլտ Շուարցնէյկըր»** (2012), Ճոնաս Նեւըրի կողմէ, Վենիս, Լոս Անճելըս։
* **Շուարցնէյկըրի Պետական եւ Համաշխարհային Քաղաքականութեան Հիմնարկը** (*Schwarzenegger Institute for State and Global Policy*) (Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի USC Price Պետական Քաղաքականութեան Դպրոցի մասը) անուանուած է ի պատիւ անոր։
* **Առնոլտի Վազք** (*Arnold's Run*) դահուկավազքի արահետը **Սան Վելլի Ռիզորթին** մէջ անուանուած է ի պատիւ անոր: Արահետը դասակարգուած է որպէս **սեւ ադամանդ** (*black diamond*) կամ ամէնադժուարինը՝ իր տեղանքի համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:30 Յուլիսի ծնունդներ
Առնօ Գետ

մինի|աջից
Առնօ գետը Իտալիոյ մէջ կը գտնուի։ Ամէնէն կարեւոր կեդրոնական գետերէն է Դիպեր գետէն ետք։

## Աղբիւրը եւ Ճամբան
մինի|ձախից| Փոնթէ վէկիօ (հին կամուրջ)
Գետը կը սկսի Ֆալդերօնա Լեռէն Քասենթինօ մասէն Աբեննինես եւ կ'առնէ հարաւային ձեւով։ Գետը կը դառնայ արեւմտեան Արեզօյի մօտ կ'անցնի Ֆլորենսէն, Էմբօլի եւ Փիսա, կը ծփայ Դիրհենիա Ծովէն Մարինա Տի Փիսայէն։

Երկայնութիւնը 241 քմ. (150 միլզ), ամէնէն մեծ գետերէն է այդ մասին։ Վտանգներ ունի Սիեւ 60 քմ. երկայնութեան, Պիսենզիօ 49 քմ., եւ Էրա, Բեսա եւ Բեսսիա։ Հոսելու քանակը աւելի քան 8200 քառակուսի քմ. եւ շարքը ջուրին է.-

* Քասենթինօ, Արեզօ նահանգին մէջ, գետին վերի մասն է
* Վալ տի Շիանա, դաշտային շարք 18-րդ դարուն, որ մինչեւ ետք եղած է ճախնային մասին ենթակայ Դիպերին։
* Վերի Վալտարնօ, երկար ձոր սահմանուած արեւելեան Բրադօմակնօ մասսիֆ եւ արեւմտեան մասը բլուրներ Սիենայի շուրջ։
* Սիեւ, որ կը հոսի Առնոյի առագմէն առաջ Ֆլորենսէն։
* Վալտարնօյի կէսը, դաշտը կը պարունակէ Ֆլորենս, Սեսդօ Ֆիորենդինօ, Բրադօ եւ Բիսդօիա։
* Վալտարնօյի վարի մասը, կարեւոր ձորը վտանգները Բեսա, Էլսա, Էրա եւ Բօնրետէրայէն ետք, Առնօ կը հոսի Լիկուրիան Ծովը։ Գետին բերանը եղած է ժամանակին Փիսա մօտ։

Կ'անցնի Ֆլօրենս, որ կ'անցնի Բօնդէ Վիխիոյի տակէն եւ Սանդա Դրինիդա կամուրջէն (շինուած է Պարդոլոմէօ Ամմանադի կողմէ բայց ներշնչուած է Միշելանկելոյէն): Գետը հեղեղած է այս քաղաքը ժամանակի ընթացքին, մօտ 1966-ին, 4500 խորանարդային մեթր ամէն երկվարկեան։

Ծփալու չափը Առնոյին անկանոն է։ Երբեմն կը նկարագրուի կարծէս ունի տարափ յղում զգացում, որովհետեւ կրնայ դիւրութեամբ ձգել չորէն հեղեղելու մի քանի օրուայ մէջ։ Այն կետէն որ Առնոն կը ձգէ Աբենինսը, չափը կը խաղայ 0.56 եւ 3450 խորանարդային մեթր ամէն երկվարկեանի միջեւ։

Հեղեղը Նոյեմբեր 4, 1966-ին փլած է Ֆլորենս, մեցուցած է ամենաքիչ 40 անձ եւ քանդելով միլիոնով գործեր եւ արուեստներ եւ գիրքեր։ Նոր դեքնիքներ ներշնչուած են այս հեղեղատէն, բայց նոյնիսկ 40 տարի ետք հարիւրաւոր գործեր դեր չէ եղած։

## Ստուգաբանութիւն
Լատիներէն «Առնոս»էն յառաջ եկած է։ Բանասէր Հենզ Գրահը կապած է տեղանունը Բալէօ-Եւրոպական Առնօ եւ ատկէ յառաջ եկած է

## Նկարներ

Arno_river.jpg|Առնօ գետը Ֆլորենսի մէջ
Arno River in Pisa.honeydew.jpg|Առնօ գետը Փիսայի մէջ, Բօնդէ Տելլա Ֆօրդեզայի մօտ
Firenze.Arno.jpg|Առնօ գետը, Բօնդէյի Վեխիո տեսնուած (Հին Կամուրջ) Ֆլորենս
Arno_Mouth_Italy_aerial_view.jpg|Առնօյի բերանը Մարինա Տի Փիսայի մէջ
Ponte amerigo vespucci.JPG|


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Basin Authority of the Arno:
Առտնին ելեկտրականութիւն

Մեր տուներուն մէջ գտնուող շատ մը գործքներ կը բանին ելեկտրականութեամբ: Ջուրի ելեկտրական ջեռուցիչը, լուացքի մեքենան, մանրալիք փուռը, փոշեծծիչը, հեռատեսիլը, ռատիօ-ընդունիչը, օդը պայմանաւորող սարքը, լամբերը՝ բոլորն ալ պէտք ունին ելեկտրականութեան:

### Ելեկտրական գործիքներ
Շրջանի ելեկտրականութիւնը կ'արտադրուի ելեկտրակայանի մը մէջ եւ կը փոխադրուի հաստ ելեկտրալարերու միջոցաւ: Տուներու մէջ, մետաղէ թելեր զայն կը հասցնեն մինչեւ վարդակները (prises) եւ անջատիչները:

### Մանրալիք Փուռ
Մանրալիքները ելեկտրամագնիսական ճառագոյթումներ են զորս կարելի է բաղդատել ռատիոյին եւ հեռատեսիլին ընդունած ճառագայթներուն հետ: Այդ ճառագայթները կ'արագցնեն կերակուրներուն մէջ գտնուող ջուրի *մոլեգիւլ*ներու շարժումները: Իրարու քսուելով, անոնք կը յառաջացնեն ջերմութիւն եւ կերակուրը արագօրէն կը տաքցնեն կամ կ'եփեն:

### Ելեկտրական Եռուցիչ
Եռուցիչ մը կը ծառայէ ելեկտրականութեամբ ջուր տաքցնելու: Անոր յատակը տեղաւորուած ջեռուցիչ լարը կը տաքնայ երբ մէջէն հոսանք անցնի: Երբ ջուրը կը սկսի եռալ, ջերմավարը (thermostat) ինքնագործ կերպով կ'ընդհատէ հոսանքը:

### Գրպանի Լամբ
Գրպանի լամբը կը պարունակէ մէկ կամ մէկէ աւելի բարդեր (battery), լամբ մը եւ անջատիչ մը: Ելեկտրաշրջանակ մը կը կազմուի բարդին դրական ծայրէն, որ լամբին կցուած է, մինչեւ անջատիչ, անկէ ալ մինչեւ բարդին ժխտական ծայրը: Մէկէ աւելի բարդերու պարագային, անոնք իրարու վրայ զետեղուած են այնպիսի ձեւով մը որ մէկուն ժխտական ծայրը միացած ըլլայ միւսին դրական ծայրին: Երբ անջատիչին վրայ ճնշենք, հոսանքը կ'անցնի լամբին մէջէն եւ կը վառէ զայն:

### Լուացքի Մեքենայ
Լուացքի մեքենան կը լուայ, կը ցօղուէ եւ կը քամէ լուացքը որ կը գտնուի գլանաձեւ ընդունարանի մը մէջ: Լուսալու հանգրուանին՝ ընդունարանը դանդաղ կը դառնայ ջուրով լեցուն թմկաձեւ աւազանին մէջ: Քամելու ատեն, ընդունարանը կը դառնայ շատ աւելի արագ: Կը պարպուի ջրհանի մը միջոցաւ: Լուացքի, քամելու եւ պարպումի հանգրուանները կը կարգաւորուին ելեկտրոնիկ սարքի մը կողմէ:

## Աղբիւրներ
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս Կ'ԱՇԽԱՏԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM
Ստորոգութիւն:Ելեկտրականութիւն
Ստորոգութիւն:Տնային ելեկտրականութիւն
Ստորոգութիւն:Տնային ելեկտրական գործիքներ
Զապէլ Ասատուր

**Զապէլ Ասատուր** (*Զապէլ Խանճեան*, ), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ:

## Կենսագրութիւն
Սկզբնական շրջանին Սիպիլ իր կրթութիւնը ստացած է ֆրանսական վարժարանի մէջ, բայց յետոյ յաճախած է նախ Սուրբ Խաչ դպրոցը, ապա Սկիւտարի ճեմարանը։

Հայրը կը զբաղէր ժամացոյցի առեւտուրով։ Մայրը գիտէր կիթառ նուագել եւ յաճախ բանաստեղծութիւններ կը կարդար զաւակներուն համար. այս իսկ պատճառով Զապէլ Ասատուրի (հօրենական անունով Զապէլ Խանճեան) առաջին ներշնչումի աղբիւրը մայրն է հանդիսացած։ Յետագային, Սիպիլ իր հանգուցեալ մօր ձօնած է «Կիթարդ» քերթուածը։

«Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութեան» հիմնադիրներէն էր։ Այս ընկերութիւնը գործած է մօտ 22 տարի, նպատակ ունենալով Պոլսոյ եւ գաւառներու մէջ դպրոցներ բանալ աղջիկներու համար։

**Սիպիլ** 1881-ին կամուսնանայ փաստաբան Կարապետ Տոնելեանին հետ եւ միասին կը մեկնին գաւառները։ Իր առաջին ամուսինին մահէն ետք (1900), երկրորդ ամուսնութեամբ մը ան իր կեանքը կը կապէ գրագէտ Հրանդ Ասատուրի հետ։ Այնուհետետւ ամուսինին աշխատակցութեամբ կը հրատարակէ հայերէն քերականութեան եւ ընթերցանութեան դասագրքերու շարք մը՝ «Թանգարան» անունով։ Այս գիրքերը մեր վարժարաններուն մէջ գործածուած են մօտ քառորդ դար։

Եղած է հայերէն լեզուի արժէքաւոր ուսուցչուհի Պոլսոյ հայ դպրոցներուն մէջ, մասնաւորաբար Եսայեան վարժարան, որ աշխատած է 18 տարի շարունակ։

1928-ին կը կորսնցնէ իր ամուսինը՝ Հրանդ Ասատուր։ 1933-ին կը տօնուի իր գրական եւ մանկավարժական գործունէութեան յիսնամեայ յոբելեանը, երբ Սիպիլ անկողին մնալու դատապարտուած էր՝ կաթուածի մը հետեւանքով։

Կը մեռնի 1934-ին եւ կը թաղուի Պոլսոյ Շիշլիի գերեզմանատունը։

Զապէլ Ասատուր գրել սկսած է շատ կանուխ, Սկիւտարի ճեմարանը աշակերտած տարիներուն։ Առաջին անգամ Սիպիլ ծածկանունը գործածած է 1890-ին, «Մասիս» շաբաթաթերթի մէկ թիւին մէջ հրատարակած բանաստեղծութեան տակ։ Սիպիլ կը նշանակէ հեթանոսական դարերու աստուածուհի։

## Երկեր
* Կորտօն հրամանատարը, Կ. Պոլիս, 1890:
* Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, 1891, 254 էջ:
* Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Կ. Պոլիս, 1902, 94 էջ:
* Կնոջ հոգիներ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1925, 194 էջ:
* Քերթուածներ, Յերեւան, 1935, 132 էջ:
* Աղջկան մը սիրտը, ա. տ., 1938, 371 էջ:
* Ամբողջական գործը, Իսթանպուլ, 1939, 240 էջ:
* Աղջկան մը սիրտը, Պէյրութ, 1949, 211 էջ:
* Բանաստեղծութիւններ: Ցոլքեր եւ հատուածներ, Վենետիկ, 1955, 98 էջ:
* Երկեր, Երեւան, 1965, 452 էջ:
* Երկեր, Երեւան, 1977:
* Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, 1978, 162 էջ:

## Աղբիւրներ
* Արդի Հայ Գրականութիւն, Մուշեղ Իշխան, Բ. հատոր, էջ 219-220-221
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պոիքրէշ, Բ. հատոր, էջ 220:
* «Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 265-280։

Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1934 մահեր
Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հերմինէ Ասատուր

**Ասատուր Հերմինէ** (), դաշնակահարուհի:

Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Կ.Պոլիս Հայ Կղզիի Ազգային դպրոցը, այնտեղէն իր ծնողքին հետ Պուլկարիա վերադառնալով մտած է Լօվէժի Ամերիկեան գոլէճը, ուրկէ փայլուն վկայականով մը ընթարցաւարտ եղած է շատ երիտասարդ հասակին:

Կ.Պոլիս գտնուած միջոցին, 8 տարեկան հասակին մեծ փափաք ունեցած է նուագի: Այս ճիւղին մէջ իր առաջին դաստիարակուհին եղած է Սիրաքեան՝ Հայ-Կղզիէն, որ տեսնելով փոքրիկին նուագի հանդէպ ունեցած տաղանդը, յանձնարարած է, որ չընդհատեն դասերը եւ Պուլկարիա երբ վերադառնան, յանձնեն զինք լաւ ձեռքերու:

Հերմինէ Ամերիկեան գոլէճը լրացնելէն վերջ, մէկ տարի Սոֆիայի մէջ մասնաւոր դասընթացքի հետեւած է փրօֆ. Բէլէշէքի մօտ եւ յետոյ գոնգուրի քննութեան ներկայանալով, ընդունուած է գոնսերվաթուարը, ուրկէ՝ իր ընդունակութեան շնորհիւ, 3 տարիէն (1935-ին) շրջանաւարտ եղած է, բազմաթիւ ուսանողուհիներու մէջ առաջին հանդիսանելով: Իր անդրանիկ նուագահանդէսը տուած է Զինուորական Ակումբի սրահին մէջ նախարարներու, փրոֆէսէօրներու ներկայութեան, արժանանալով առաջնակարգ վկայականի եւ բազմաթիւ ծաղկեփունջերու:

Հերմինէ Ասատուր դաշնակի ճիւղը կատարելագործած է Վիեննայի մէջ նշանաւոր փրոֆէսէօրներու մօտ եւ Սոֆիայի դպրոցին  մէջ մէկէ աւէլի անգամներ նուագահանդէս տուած է, ի նպաստ կարօտեալ ուսանողներու:

Պուլկար ազգը կը ճանչնայ այլեւս այդ տաղանդաւոր հայուհին, որովհետեւ շատ անգամ գրուած է իր մասին թերթերու մէջ եւ լուսանկարն ալ հրատարակուած: Օր. Հերմինէ Ասատուր բացի երաժշտութենէն եւ մայրենի լեզուէն, տիրացած է Ֆրանսերէն, գերմաներէն, պուլկարերէն եւ անգլերէն լեզուներուն:

## Աղբիւրներ
*«Հայ Հանրագիտակ», Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ,1938,էջ 221)

Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Հրանդ Ասատուր

**Հրանդ Ասատուր** (), հայ բանասէր։ Տաճկահայ գրագէտ-հրապարակախօս։

Ծնած է Կ․ Պոլիս, 10 Օգոստոս 1862-ին։ Կրթութիւնն ստացած է «Մեզպուրեան Վարժարանի»ն եւ «Ռոպէրթ Գոլէճի»ն մէջ, ուր աւարտելով 1873-ին՝ նուիրուած է գրական-բանասիրական աշխատանքին։ Գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս տեսած են 1879-ին «Պատանեկան ներշնչումներ» խորագրով։ Նոյն թուականին առանձին գիրքով լոյս տեսած է անոր «Սահմանադրութիւն Եւ Հայ Ժողովուրդը» գրքոյկը։

1881-ին մեկնած է Փարիզ, ուրկէ աշխատակցած է «Մասիս» պարբերականին։ Հոն հետեւած է ու ստացած՝ իրաւաբանական ուսումն, ուր 1884-ին ուսման շրջանն աւարտելով վերադարձած է Կ. Պոլիս։ Արաքս ստորագրութեամբ «Արեւելք» օրաթերթին մէջ հրատարակած է իր փարիզեան տպաւորութիւնները «Կեանքը ի Ֆրանսիա» խորագրով։ 1892-ին Գրիգոր Զօհրապի հետ խմբագրած է «Մասիս» գրական հանդէսը։ 1898-1908-ին պաշտօնավարած է Կ. Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանէն ներս, որպէս՝ գրականութեան եւ աշխարհաբար լեզուի դասատու։ Իր տիկնոջ՝ Զապէլ Ասատուրի (Սիպիլ) հետ կազմած է լեզուի եւ գրականութեան դասագիրքեր՝ «Աշխարհաբարի Գործնական Քերականութիւն»ը եւ «Թանգարան» (տարրական, միջին եւ բարձրագոյն դասընթաց), որոնք արժանացած են մի քանի տպագրութեան։

1899-էն յետոյ Հրանդ Ասատուր սկսած է զբաղիլ լուրջ ուսումնասիրութիւններով։ Անոր գրաւոր գործերը ցրուած են «Մանզումէի Էֆքեար», «Թերճիւմանի Էֆքեարի», «Մասիս», «Արեւելք» թերթերուն մէջ, որոնք հաւաքուած, մի քանի հատորներ կրնան կազմել։

Կեանքի վերջին տասնամեակին զբաղած է արեւմտահայ թատրոնի պատմութեամբ: Գրած է այդ պատմութեան առաջին շրջանին վերաբերող մի քանի ուշագրաւ յօդուածներ, որոնք լոյս տեսած են Ազգային հիւանդանոցի «Ընդարձակ Տարեցոյց»ներուն մէջ (1925, 1926, 1927), որ իր ճոխ բովանդակութեամբ ո՛չ տաճկահայերուն ու ոչ ալ ռուսահայերուն մէջ նմանը եղած է. անոր մէջ կրնանք գտնել ամենաճշգրիտ տեղեկութիւները բոլոր պետութիւներու մասին: Հայոց եկեղեցւոյ նուիրապետութեան ահագին տեղ տուած է, վիճագրական տեղեկութիւններ համայն հայոց եկեղեցեիներուն մասին։

1921-ին Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս կը տեսնէ անոր «Դիմաստուերներ» գիրքը, որ կը պարունակէ արեւմտահայ շարք մը գրողներու եւ հասարակական գործիչներու գրական դիմանկարները։

Մեր բոլորին պատի ու ծոցի օրացոյցներուն հրատարակիչներու գլխաւոր աղբիւրը ան է։ Հրանդ Ասատուր թարգմանած է Վիքթոր Հիւկոյի «Դամրանակները»։

## Աղբիւրներ
* Թ. Աատեան, «Ժամանակակից Դէմքեր», 1937, Ա. հատոր:
* Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, «Հայ Հանրագիտակ», Պրուքէշ 1938, Հատոր Բ., էջ 220-221:

Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Պարոյր Ասատուր

**Պարոյր Ասատուր** (), գրասէր առեւտրական:

## Կենսագութիւն
Ծնած է Սեբաստիա 20 Օգոստոս 1882 թուականին որդի Ասատուրի սերած Վերիբերդացի Մրջին տոհմէն, (Վերիբերդը Սենեքերիմ թագաւորի ժամանակ անոր անձնական զօրաց իբրեւ բանակատեղի եւ նախարարաց բանակավայր ծառայած էր) ունենալով դարաւոր ընտանեական պատմութեան մը արձանագրութիւնները իրական տուեալներով։

Պարոյր Ասատուր նախնական կրթութիւնը Ս. Սարգիս եկեղեցուոյ դպրոցին մէջ ստանալէ ետք փոխադրուած է Ամերիկեան գոլէճը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է բրոֆ. Պալեօզեանի եւ Գապադճեանի օրով:

Որպէս յաջողակ թուաբանագէտ դպրոցական շրջանէն իսկ յանձնառու եղած է մհտ. Մարուքէ Իբրանոսեանի առեւտրական հաստպտութեան մէջ պաշտօնավարելու: Պատասխանատու պաշտօններ վարած է նաեւ նոյն Տան մասնաճիւղերուն մէջ Սամսոն, Գասթէմունի եւ այլն:

1900-էն սկսեալ աշխատակցած է կարգ մը թերթերու, Բ. Քէջեանի «Բիւղանդիոն»ին, Ս. Չէօմլէքճեանի առեւտրական շաբաթաթերթին, ինչպէս նաեւ արտասահմանի Հնչակեան կիսապաշտօնական օրկաններու Պ. Հայկազն, Հայկուհի, Անցորդ եւ Պ. Ա. ստորագրութիւններով:

1904-ին վտանգուելով անցած է Եւրոպա եւ հետեւած որպէս թղթակից ուսանող Փարիզի Ազատ Համալսարանի ճիւղին եւ վկայական ստացած է:

Նախապէս հաստատւած է Ռուսճուք (Պուլկարիա) իբրեւ գլխաւոր տոմարակալ Կրօնիկ եւ Կ. Փափազեան վաճառատան եւ ի վերջոյ անձնական ձեռներէցութեամբ հիմնած է Գոմիսիոնի գործ մը, որ հասցուցած է փայլուն վիճակի:

Պ. Ասատուր 1923-էն ի վեր իր պատուաւորութեամբ մեծ վստահութիւն կը վայելէ դրամատուներէ: Գործօն անդամ է ֆրանսական եւ բոլոնական Առեւտրական Գրասենեակներու:

Ինքն էր որ 1933-ին կազմակերպեց Ներգաղթի Կեդրոնական Կոմիտէն եւ աշխատեցաւ մինչեւ կարաւանին մեկնումը: Սեբաստիոյ Վերաշինաց Միութիւնը հաստատեց, նախաձեռնարկ եւ գլխաւոր հիմնադիրը եղաւ Հայ Համագործական Սեւան դրամատան, նաեւ «Գօթվա» բաժնետիրական ներկի գործարանին Կարա-Իսքըր:

1935-ին հրատարակեց «Վիթոշ-Արարատ» Պուլկարահայ տարեգիրքը, որ համայն հայ մամուլէն գովեստաներու արժանացած, որպէս ատաղձ ապագայ Պուլկարահայ պատմութեան:

Մեծ սիրահար մըն է Խորհրդային Հայաստանի եւ հիացող անոր հսկայ վերաշինութեան:

## Աղբիւրներ
* Սոֆիա, 3 Յունիս 1936, Ս. Փաչանեան։
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Բ. Հատոր, 1938, Տպ. Պուքրէշ, էջ 222:

Ստորոգութիւն:20 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ արեւտրականներ
Վահրամ Ասատուրեան

**Վահրամ Ասատուրեան** (*Ասատուր Ասատուրեան*, ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Վահրամ Ասատուրեան ծնած է 1876 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ Պէյքոզ թաղամասին մէջ։ 1905 թուականին աւարտած է դեղագործական կրթութիւնը եւ դեղագործ աշխատած։ Ապրած է Կոստանդնուպոլսոյ Կետիկ փաշա թաղամասին մէջ։ 1909-1913 թուականներուն՝ Կոստանդնուպոլսոյ Կեդրոնական դեղատան մէջ եղած է նաեւ բժիշկի ընդունարան, ուր աշխատած է բժիշկ Յակոբը։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլ 11 (24)-ին ոստիկանութիւնը զինք ձերբակալած է եւ բանտարկած Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը՝ հայ մտաւորականներու խումբին հետ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Չանղըրըի բանտին մէջ բազմաթիւ տանջանքներ կրելով, ինչ-ինչ հանգամանքներով, տեղափոխուած է Մեսքենէի աքսորավայրը։

Մեսքենէի եւ Հալէպի մէջ՝ բժիշկի օգնականի կարգավիճակով, անցած է զինուորական ծառայութեան, ենթասպայի աստիճանով, եւ այդպիսով փրկուածէ սպանուելու ենթարկուելէ։ Զինուորական ծառայութեան ընթացքին բժշկական օգնութիւն ցուցաբերած է այդտեղէն անցնող բազմաթիւ տարագիր հայ գաղթականներու։ Եղեռնէն ետք վերապրած է։ 1918 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Կետիկ փաշա թաղամասին մէջ բացած է սեփական դեղատուն։ 1926-1927 թուականներուն եղած է Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցի ղեկավարներու կազմին մէջ։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. «Հայ գողգոթան», Վիեննա, 1922։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. «Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
* Յարման Արսէն «Հայերը …Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մեջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (Թուրգերէն)», Սթամպուլ, 2001։
* Աւագեան Կարինէ «Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի», Երեւան, 2002։
* Աւագեան Կարինէ «Չանղըրըի 1915 թ. ապրիլի 11, Յիշատակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան դէս Ամսօրեայ», 2008, հ. 1-12։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Մանուէլ Ասատրեան

**Մանուէլ Ասատրեան** (), հայ գիտնական։

## Կենսագրութիւն
2000 թուականի սկիզբը հայերէնագիտութեան բնագաւառը կորսնցուց իր երախտաշատ գիտնականներէն մէկը։ 74 տարեկանին, Փետրուարի ցրտաշունչ օրերուն, կարճատեւ հիւանդութենէ ետք, յաւիտենապէս իր աչքերը փակեց հայրենաբնակ անուանի լեզուաբան, հայերէնագէտ, Երեւանի Պետական Համալսարանի երկարամեայ ու վաստակաշատ դասախօս, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր-փրոֆեսէօր Մանուէլ Եգորի Ասատրեան։

Ասատրեան ծնած է 1926 Ապրիլ 26-ին, Էջմիածնի շրջանի Արագած գիւղը։ 1942-ին, աւարտելէ ետք Էջմիածնի մանկավարժական ուսումնարանը, կը պաշտօնավարէ իր ծննդավայրի դպրոցին մէջ՝ դասաւանդելով հայոց լեզու եւ գրականութիւն։ 1946-ին կ՚ընդունուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ֆաքուլթէթի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը, զոր կ՚աւարտէ 1951-ին։ Նոյն տարին կ՚ընդունուի ասպիրանտուրայի բաժին եւ 1954-ին Բայի սեռը ժամանակակից հայերէնի մէջ աշխատասիրութեան համար կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։ 1970-ին՝ իր ժամանակակից հայերէնի ձեւբանութեան հարցեր եռահատոր ուսումնասիրութեան համար կը ստանայ դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 1973-ին՝ արժանաւորապէս իրեն կը շնորհուի փրոֆէսօրի կոչում։

Յիրաւի, իր անժամանակ կորուստը մեծ եղաւ ե՛ւ հայաստանեան ե՛ւ սփիւռքեան առումով։

## Աշխատութիւններ
Ասատրեան Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ սկսած է աշխատիլ 1954-էն՝ դասաւանդելով ժամանակակից հայոց լեզու եւ բարբառագիտութիւն։ Բազմաթիւ ուսուցիչներ, լրագրողներ եւ բանասէրներ, ըլլան անոնք հայրենաբնակ թէ սփիւռքահայ, եղած են անոր ուսանողները եւ մեծապէս օգտուած՝ անոր դասախօսութիւններէն եւ լեզուական-գիտական մտածողութենէն։

Ասատրեան հեղինակ է տասնեակ մը գիրքերու եւ գիտական բազմաթիւ յօդուածներու, որոնք հիմնականին մէջ նուիրուած են ժամանակակից գրական արեւելահայերէնի կառոյցին ուսումնասիրութեան եւ բարբառագիտութեան հարցերուն։ Իր հեղինակութեամբ հրատարակուած գիրքերէն առաւել յայտնի են՝ Բայի սեռը ժամանակակից հայերէնում (1959), Ուրմիայի (Խոյի) բարբառը (1962), Լոռու խօսուածքը (1968), Ժամանակակից հայոց լեզուի ձեւաբանութեան հարցեր (1970), Ժամանակակից հայոց լեզուի գործնական աշխատանքների ձեռնարկ․ ձեւբանութիւն (Ժենիա Ճշմարիտեանի հետ, 1981), Հայերէնագիտութիւնը 60 տարում (1981) եւ Ժամանակակից հայոց լեզու․ շարահիւսութիւն (1987), որոնց մէջ անդրադարձած է հայերէնագիտութեան կնճռոտ եւ վիճայարոյց խնդիրներուն եւ տուած՝ գրեթէ սպառիչ պատասխաններ։

Ասատրեան ներհուն ու բծախնդիր մանկավարժ մըն էր՝ խստապահանջ, խստադատ․ սակայն իր խստապահանջութիւնը կը բխէր ուսանողներու՝ հայոց լեզուի հանդէպ ցուցաբերած անփութութենէն։ Դասախօսութիւններու ընթացքին իր նուրբ զուարթախոհութենէն ի յայտ կու գար ուսանողներուն օգտակար դառնալու իր անսակարկ բարեացակամութիւնը։ Իր հազարաւոր սաները, երախտապարտ թէ երախտամոռ, դժուար թէ մոռնան զինք, որովհետեւ ոչ միայն Գիտնական էր, այլեւ՝ Ուսուցիչ եւ Մարդ։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր Ի․, Պէյրութ, 2000, էջ 516-517։

Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Գրիգոր Աստարճեան

**Գրիգոր Աստարճեան** (), հայ բժիշկ, մշակութային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Գրիգոր ծնած է Մարաշ, 1885-ին: Նախակրրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի թաղային դպրոցին մէջ իսկ միջնակարգ ուսումը՝ ազգային կեդրոնական Վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ, 1903 -ին կը սկսի հետեւիլ պետական Լիսէի դասընթացքներուն, ուր եւ կը ծանօթանայ արաբերէն լեզուին, որուն ուսուցումը պարտադիր էր այդ օրերուն: 1905 -ին ' Լիսէ ընթացաւարտ, մասնաւոր յանձնարարութիւններով ու բարձր գնահատականով մուտք կը գործէ Կ․Պոլսոյ Բժշկական համալսարանը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1911 -ին, ու կը մտնէ բանակ, որուն ծառայութեան մէջ կը մասնակցի Պալքան պատերազմին: 1914 -ին իբրեւեւ պետական բժիշկ կը հաստատուի Մուսուլ (Իրաք): 1915 -ին մաս կը կազմէ Մուսուլի կուսակալ Հայտար Բեկի սպայակոյտին: Իր դիրքին ու ստեղծած բարեկամական կապերուն շնորհիւ, մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ գաղթական էրզրումցիներու կարաւանի մը ապահով Մուսուլ հաստատաուելուն: 1916 -ին կը տեղափոխուի Զաիօ, ուր կը մնայ մինչեւ 1922 թ․ կը վերադառնայ Մուսուլ, ուր կը մնայ մինչեւ 1956, ամբողջ երեսուն հինգ տարիներ մասնակցելով մուսուլահայ գաղութի կազմակերպման ու ղեկավարման աշխատանքներուն: 1956-ին կը փոխադրուի Պաղտատ, իսկ 1959 -ին վերջնականապէս կը հաստատուի Պէյրութ (Լիբանան):

Գ․ Աստարճեան իր բժշկական ասպարէզին զուգահեռ, հետեւողականօրէն կ'ուսումնասիրէ հայ եւ արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու մշակոյթը, իրեն կէտ նպատակ ունենալով իւրաքանչիւրին ներկայացնել միւսին պատմութիւնն ու մշակոյթը: Այս գծով հայ եւ արաբ մամուլին մէջ ստորագրած իր բազմաթիւ յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորներով կը հրատարակէ հետեւեալ ծաւալուն երկերը․արաբերէն լեզուով՝ ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ (Մուսուլ, 1951), ՀԱՑ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԵՒ ԳՐԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ (Մուսուլ 1954), ՑԱՒԵՐ ՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ ֊ Հայ գեղարուեստական էջերէ թարգմանութիւններ - (Պաղտատ, 1957): Իսկ Հայերէնով ' ԸՆԴԱՐՁԱԿ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ (Պէյրութ, 1961), ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹԻՆ (Պէյրութ, 1970):

Գ․ Աստարճեան կը մահանայ 1983 թ․ Մարտի 4-ին, Պէյրութ:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Երուանդ Հ․ Քասունի, Հատոր Ժ., Պէյրութ, 1984, էջ 373։

Ստորոգութիւն:4 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Յակոբ Ասատուրեան

Յակոբ Ասատուրեան (ծնած է Կապադովկիա, Զոմախլու գիւղ,  3 Մարտ 1903 — 11 Օգոստոս 2003, Նիւ Ճըրզի, ԱՄՆ): Բանաստեղծ, արձակագիր եւ երաժշտագէտ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1903-ին, Կապադովկիայի Զոմախլու գիւղին մէջ, ուր եւ յաճախած է Խրիմեան վաժարանը: Հազիւ պատանեկան տարիքը թեւակոխած՝ հազարաւոր ճակատագրակիցներու հետ կրած է սուգն ու տառապանքը 1915-ի Եղեռնին, եւ անապատէն փախստական խումբի մը միացած՝ 1918-ին ապաստանած է Երուսաղէմ, Հայկական Բարեգործական Ընդ. Միութեան որբանոցը:

1921-1927 հետեւելէ ետք Նիւ Եորքի երկրորդական վարժարաններու գիշերային դասընթացքներուն՝ 1928-ին կը սկսի յաճախել Գոլումպիա համալսարանը. սակայն 1929-ի ամերիկեան տնտեսական աննախընթաց տագնապը մասնագիտական ուսման բոլոր կարելիութիւններէն կը զրկէ զինք։ Այդ թուականէն ետք իր ամէնօրեայ մտերիմները կ'ըլլան հայ գիրքն ու հայ թերթերը՝ զորս կ'ապահովէ հանրային գրադարաններէ։

## Գրական ստեղծագործութիւն
1923-ին հրատարակուած է իր առաջին բանաստեղծութիւնը՝ «Հայաստանի Կոչնակ» շաբաթաթերթին մէջ։ 1936-էն սկսեալ աշխատակցած է «Նոր Գիր» գրական հանդէսին՝ քերթողական ու արձակ էջերով, գրախօսական-վերլուծական տեսութիւններով եւ երաժշտութեան նուիրուած ակնարկներով։

1946-ին հրատարակած է անդրանիկ հատորը՝ «Անդաստան» (բանաստեղծութիւններ). 

1962-ին՝ «Կոմիտաս Վարդապետ եւ հայ երգը».

1965-ին՝ «Յովակիմի թոռները» վիպաշունչ գործը, որ գրեթէ լրիւ կը պատկերացնէ իր կեանքը՝ ծննդավայր գիւղէն մինչեւ անապատ - աքսոր. այս գործը վերահրատակուած է 1974-ին, Հայաստանի մէջ.

1969-ին՝ «Քարի եւ հողի պատմութիւն» (հայրենական տպաւորութիւններ՝ իրական միջադէպերու վրայ բանուած պատկերներով). նոյն թուականին՝ «Կոմիտաս Վարդապետ» երկլեզու (անգլերէն եւ հայերէն) հատորը, աշխատակցութեամբ Սուրէն Մանուէլեանի եւ Ճէք Անդրէասեանի.  

1978-ին՝ «Հարիւրամեակ - հանդիպումներ, յուշեր» խորագրուած հատորը, Կոմիտասը՝ ծննդեան հարիւրամեակին առիթով հայրենիքի մէջ կազմակերպուած հանդիսութեանց մեկնակէտով, սակայն հայրենական դէմքերու եւ դէպքերու մասին հաղորդական, ոգեպաշտիկ, ապրումով բաբախուն էջերով: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:բանաստեղծ,
Ստորոգութիւն:երաժշտագէտ
Ստորոգութիւն:արձակագիր
Ստորոգութիւն:3 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ
Ստորոգութիւն:1903 ծնունդներ
Աստանա

**Նուր֊Սուլթան**, 1997 թուականի Դեկտեմբեր 10-էն Ղազախստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքն է։ Քաղաքի բնակչութիւնը ըստ 2010 թուականի Յուլիս 1-ի տուեալներով կը կազմէր 705 897 մարդ։ Բնակչութեան քանակով Նուր֊Սուլթանը Ղազախստանի երկրորդ քաղաքն է Ալմաթայէն ետք։

## Բնակչութիւն

## Քոյր-քաղաքներ
*  Սթամպուլ, Թուրքիա
*  Իզմիր, Թուրքիա
*  Անկարա, Թուրքիա
*  Մոսկուա, Ռուսաստան
*  Քազան, Ռուսաստան
*  Սենթ Պեթերսպուրկ, Ռուսաստան
*  Քիեւ, Ուքրանիա
*  Ամման, Յորդանան
*  Ռիկա, Լաթվիա
*  Կտանսք, Լեհաստան
*  Վարշաւա, Լեհաստան
*  Թիֆլիս, Վրաստան
*  Տուպայ, ԱՄԷ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ղազախստան
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Ասի Ալ Հալլանի

**Մուհամմատ Մուզէյէն Ալ Հալլանի** (, ), լիբանանցի երգիչ, ճանչցուած է Ասի Ալ Հալլանի անունով։ Անոր ասպարէզը սկսած է «Սթիւտիօ ալ ֆան» երգի մրցումը յաղթելէն ետք 17 տարեկանին։

Ան հրապարակած է աւելի քան 12 ձայնասկաւառակ։ Անոր լաւագոյն երգերէն է. Wani Mareq Mareet, Amshi Lihali, Mali Saber, Ahebbak Gedan, Ahla Al Oyoun, Shoag El Sahara, Lubnani , Bel Arabi եւ Kayed Ozzalak։

## Կենսագրութիւն
### Նախնական շրջան
Ասին ծնած է ժտէյտէ շրջանը, բայց եղած է Հարպադա շրջանէն։ Ասին ունի 13 եղբայր եւ քոյր, ան երրորդ ամէնափոքրն է։ Անոր մայրը եղած է քիւրտ արմատներէ։ Հայրը եղած է Մալեքշահի ցեղախումբէն։ Անոր ընտանիքը եղած է աղքատ։ Ան ուսանեցաւ լիբանանեան երաժշտանոցի մը մէջ, կեդրոնանալով ուտի եւ արաբական վոքալին վրայ։

### Ներկայ շրջան
Ասի Ալ Հալլանին մասնակցած է զանազան երգահանդէսներու, ինչպէս Պաալպաքի համաշխարհային Ճարաշի եւ Քարթաժի փառատօներուն, ինչպէս նաեւ ելոյթներ ունեցած է Եւրոպայի, արաբական աշխարհի եւ Ամերիկայի մէջ։

Ան իր մասնակցութիւնը բերած է մարկայինական գործերու մէջ։

Օգոստոս 2005-ին, Հալլանին իր մասնակցութիւնը բերաւ WFP-ին մէջ որպէս գործիչ ուշադրութիւն տարածելու աշխարհի անօթութեան վրայ, որ 25,000 մարդ կը մահանայ ամէն օր, որոնցմէ 18,000-ը երեխաներն են։
 
## Ձայնասկաւառակներ
* 1991 ։ Mahlana Sawa.
* 1992 ։ Ya Hala.
* 1993 ։ Mahr El Zina.
* 1994 ։ Wani Mareg Mareit
* 1995 ։ Ahebek Jedan.
* 1996 ։ Ya Maima.
* 1998 ։ Ahla El Oyoun.
* 1999 ։ Shog El Sahara.
* 2000 ։ Kid Ozzalak.
* 2001 ։ Ater El Mahabah.
* 2002 ։ E Qarar.
* 2003 ։ Forsat Omor.
* 2004 ։ Zghiri El Dinney.
* 2006 ։ Dagat Galbi.
* 2007 ։ Ouwetna Bi Wehdetna.
* 2008 ։ Yemkin
* 2010 ։ 010
* 2011 ։ Rouhi Ana (12-07-2011)

## Փառատօներ, որոնց մասնակցած է.

* Արաբական երաժշտութեան փառատօն (Եգիպտոս)
* Թիմկատի փառատօն (Ալճերիա)
* Գազիֆի գիշերներ (Ալճերիա)
* Մաուազին փառատօն (Մարոք)
* Քարթաժի փառատօն (Թունուզ)
* Հեռուստատեսութեան գիշերներու փառատօն (Եգիպտոս)
* Ճարաշի մշակոյթի եւ արուեստի փառատօն (Յորդանան)
* Սիրոյ եւ խաղաղութեան փառատօն (Սուրիա)
* Տուպայի գիշերներու փառատօն (Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ)
* Մարինայի ամառնային փառատօններ (Եգիպտոս)
* Յորդանանի փառատօն (Յորդանան)
* Համաշխարհային գիւղ (Յորդանան)
* Արեւելեան գիշերներ (Յորդանան)
* Ռիատի մրցաշրջանի համերգներ (Սաուտական Արաբիա)
* «Մեր տօնը Պաղտատեան է» փառատօն (Իրաք)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Ասի Ռահպանի

**Ասի Ռահպանի** (, ),  Լիբանանցի երգահան եւ երաժիշտ:

Իր եղբօր՝ Մանսուր Ռահպանիին հետ դարձած են Լիբանանի երաժշտութեան ռահվիրաներէն:

Ամուսնացած էր Լիբանանցի հռչակաւոր երգչուհի՝ Նուհատ Հատտատին հետ, որուն բեմական անունն է ֆէյրուզ: 

Իր զաւակը՝ Զիատ Ռահպանի լիբանանցի հռչակաւոր երգահան եւ թատերագիր է:

## Գործունէութիւն
### Վաղ Տարիներ
Ասի Ռահպանիին երաժշտական գործունէութիւնը կը սկսի, երբ ան «Միջին Արեւելք» ձայնասփիւռի կայանին մէջ գործ կը գտնէ:

1951-ին, Նուհատ հատտատ (Ֆէյրուզ) «Միջին Արեւելք» ձայնասփիւռի երգչախումբին երգողներէն էր: Ան  երաժշտութեան ղեկավարին՝ Հալիմ Ալ Ռումիին, ուշադրութիւնը կը գրաւէ:

Ասի կը յօրինէ Ֆէյրուզին առաջին երգը՝ "Itab" («Մեղադրանք»): Ալ Ռումի կը լսէ երգը եւ կ'ուզէ, որ Ասի ուրիշ երգեր ալ յօրինէ Ֆէյրուզին համար: Այս երեքը մօտաւորապէս 50 երգի վրայ միասին կ'աշխատին:

1956-ին Սուեզի Տագնապի տարիներուն, Ասի եղբայրները եւ Ֆէյրուզ ձայնասփիւռի կայանը կը ձգեն, որմէ ետք Ռահպանի եղբայրները եւ Ֆէյրուզ անձնական երաժշտութեան խումբ մը կը հիմնեն:

Ռահպանի երկու եղբայրները երգեր կը յօրինեն եւ երգի բառեր ալ կը գրեն: Անոնք Ֆէյրուզին հետ Լիբանանի եւ Միջին Արեւելքի ամէնէն հռչակաւոր անձերը կը դառնան: 

1957-ին այս երեքը առաջին անգամ ըլլալով Պաալպէքի Միջազգային Փառատօնին կը մասնակցին:

### Հռչակ
1960-ին Ռահպանի եղբայրները Արաբական Աշխարհին ամէնէն հռչակաւոր երգիչներէն կը դառնան: Անոնք հարիւրաւոր թատերական գործեր եւ հեռատեսիլի ծրագիրներ կ'իրականացնեն:

Ասի եւ Ֆէյրուզ Լիբանանեան «Տարագրութիւնը» (*Safar Barlek*, 1967) եւ «Պահակին Աղջիկը» (*Bint El-Hares* , 1968) ժապաւէններուն մէջ դերեր կը ստանձնեն:

### Լիբանանի Քաղաքացիական Պատերազմին
Լիբանանի Քաղաքացիական պատերազմին, Ռահպանի եղբայրները քաղաքական բնոյթի գործեր կը մշակեն:

1977-ին անոնց երգերը մեծ ընդունելութիւն կը գտնեն թէ՛ Արեւմտեան (Իսլամական) եւ թէ Արեւելեան (Քրիստոնէական) Պէյրութի մէջ:

1978-ին անոնք կը շրջագային Եւրոպայի, ինչպէս նաեւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ, ուր հանդէս կու գան զանազան համերգներով: Կը յօրինեն նաեւ կարգ մը լիբանանցի երգչուհիներու երգերը:

## Անձնական Կեանք եւ Առողջութիւն
Երաժշտական աշխարհէն հեռու, Ֆէյրուզ եւ Ասի ամուսնացած զոյգեր էին:

1953-ին Ասի Ռահպանի Ֆէյրուզին ձեռքը կը խնդրէ. մէկ տարի ետք, անոնք կ'ամուսնանան:

1970-ին Ասի մտային հիւանդութիւններ կ'ունենայ:

22 Սեպտեմբեր 1972-ին Ասի Ռահպանի ուղեղի արիւնահոսութիւն կ'ունենայ եւ «Ռըզըք» հիւանդանոց կը փոխադրուի: Ժողովուրդը հիւանդանոցին առջեւ կը հաւաքուի եւ մոմավառութիւն կ'ընէ: Երեք գործողութիւններէ ետք, արիւնահոսութիւնը կը դադրի:

1979-ին, Ֆէյրուզ եւ Ռահպանի եղբայրները կը համաձայնին վերջ տալ իրենց միատեղ աշխատանքին, ինչպէս նաեւ Ֆէյրուզ կը բաժնուի Ասի Ռահպանիէն եւ կը սկսի իր որդիին՝ Զիատ Ռահպանիին հետ աշխատիլ:

26 Յունիս 1986-ին Ասի Ռահպանի կը մահանայ մահաթմբիրի մէջ մնալէն ետք եւ կը թաղուի Պէյրութի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Իսրայէլ Ասլան

**Ասլան (Արսլան) Իսրայէլ** (15 Օգոստոս 1870, Մունճուսուն (Կեսարիա) - ․․․), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրութիւն
### Մանկութիւն
Նախնական ուսումը կը ստանայ ծննդավայրին Մծբնեան վարժարանին մէջ, ուրկէ կ'անցնի Կեսարիա, Ս. Կարապետ վանքի Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ շրջանաւարտ ըլլալէ ըտք 5 տարի ուսուցիչ-տնօրէնի պաշտօնը կը վարէ Կեսարիոյ Հայկեան վարժարանին մէջ ու յետոյ 4 տարի ընդ. Տնօրէնի պաշտօն կը վարէ Մէրզուֆունի (Մարզուան) եւ Օրտուի Ազգային երկսեռ վարժարաններուն մէջ։

### Ուսում եւ գործունէութիւն
Ի. Ասլան 1905-ին կը մտնէ Փարիզի ճարտարապետական վարժարանը եւ 1909-ին վկայականը ստանալով Պուէնոս Այրէս կը մեկնի, նեցուկ ու պաշտպան հանդիսանալով վերջերս հոն գաղթող աղքատներուն։ Ի. Արսլան իր ճարտարապետական ասպարէզին մէջ անտեսած չէ ազգային կեանքը եւ իր մտահոգութեան գլխաւոր առարկան ըրած է Արժանթինի եւ մանաւանդ Պ. Այրէսի հայ գաղութի ազգապահպանման կարեւոր հարցը ու ջանացած է անոր մէջ ազգային ոգին վառ պահելու միջոցներ ձեռք առնել։

1918-ին ընդհանուր պատերազմի ընթացքին, Պ. Այրէսի մէջ հիմնած է «Հայ Ազգային Միութիւն» մը (Union Nacional Armenia), զոր տեղական կառավարութեան եւ դաշնակից պետութեանց ներկայացուցիչներուն պաշտօնապէս ճանչցնել տալէ ետք, հայ գաղութին մէջ հիւպատոսարանի պակասը լրացուցած է անցագիրներ, ինքնութեան վկայագրեր եւ այլ պաշտօնական գրութիւններ յանձնելով։

1920-ին Պուէնոս Այրէսի մէջ հաստատած է «Հայ Գաղութային Կեդրոն» անուան տակ (Centro Colonial Armenia) նոր կազմակերպութիւն մը, որ յաջողութեամբ գլուխ հանած է՝ Պոլիսէն, Սուրիայէն եւ Յունաստանէն այդտեղ հասնող հազարաւոր գաղթական հայերու տեղաւորման դժուարին հարցը, առանց տեղական իշխանութեանց եւ օտար գաղութներու աջակցութեան դիմելու։ Սոյն կազմակերպութիւնը նոյնպէս նախաձեռնութիւնը ունեցած է կարգ մը դպրոցներ եւ մատուռ մը բանալու։

Ի. Արսլան 1930-ին նոր ծրագիր-կանոնագիր մը պատրաստելով տեղական կառավարութեան վաւերացնել տուած է՝ «Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Հոգաբարձութիւն» (Institucion Administrativa Iglesia Armenia) անուան տակ եւ ի՛ր իսկ նախաձեռնութեամբ ի գլուխ հանած է Հայ Կեղրոնի շինութիւնը, թատրոն — սրահով եւ յարակից բաժիններով, որոնք յատկացուած են Արսլանեան երկսեռ վարժարանի, գրադարանի եւ հաստատութեան գրասենեակի։ Հ. Ա. Եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան գանձապահն եղած է։

Ի. Արսլան 1932 Հոկտեմբերին հիմնած է «Հայ Կեդրոն» ամսաթերթը եւ զայն կը խմբագրած՝ մինչեւ 1938 թուական։ Ի. Ասլան իբր անհատականութիւն գրաւած է Հարաւային Ամերիկայի գաղութին մէջ պատուաւոր դիրք մը եւ իբրեւ արժանաւոր զաւակը իր հայրենիքին։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Բ․ հատոր, էջ 223-224։

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:15 Օգոստոսի ծնունդներ
Աղեքսանդր Ասլանեան

**Աղեքսանդր Ասլանեան**, (*Աղեքսանդր Պետրոսի Ասլանօֆ*, ), հայ երաժշտագէտ։

Ծնած է Պաքու 1874-ին ուր աւարտելոով երկրորդական վարյարանը՝ կը մտնէ Մոսկուայի ֆիլարմոնիքի քօնսէրվաթուառը եւ անոր ընթացքը կ'աւարտէ միաժամանակ ներկայիս նշանաւոր Սերժ Կուսեւեցկիի, նշանաւոր երգիչ Սարինօվի, Մոսկուայի գեղարուեստական թատրոնի պրիմիէր Կնեպեր Ձեխովայի եւ Մոսկվինի հետ: 1899 թուականէն սկսած՝ Ռուսիոյ նշանաւոր քաղաքներուն մէջ վարած է մեծ սէմֆոնիք օրքէսդրաներ: 1909-ին Փեթրոկրատի քօնսերվաթուառի տնօրէն Ա. Գլազունով՝ միակ յարմարագոյն մարդը կը գտնէ յանձին Ասլանովին՝ գլխաւոր նուագապետի պաշտօնը վարելու այն ժամանակներուն նշանաւոր եւ ամբողջ Ռուսիոյ մէջ յայտնի Պավլովսկի ամառնային մեծ սէմֆօնիք օրքէսդրային: Այդ օրքէսդրան անընդհատ կը վարէ մինչեւ 1917 միեւնոյն ժամանակ 1911-ին կը հրաւիրուի Փեթրոկրատի կայսերական Օփերայի նուագապետ՝ երբ հոն կ'երգէր նաեւ ռուս նշանաւոր երգիչ Ֆ. Շալեապին, եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ 1917: Ասլանեան կը համարուի Ռուսիոյ լաւագոյն սիմֆօնիք եւ օբերայի նուագապետներէն: Անոր նուագահանդէսներու մասին մեծ գովեստով են խօսած Ռուսիոյ նշանաւոր քննադատները: 1922-էն ետք Փարիզ եւ Մօնթէքարլօ՝ Ասլանեան վարած է մէկ քանի սիմֆօնիք նուագահանդէսներ եւ օբերաներ, որոնց մասին Ֆրանսական թերթերը մեծ գովեստով են խօսած եւ յետոյ Ամերիկա է անցած:

Ասլանօֆ Նիւ Եորքի մէջ «Արսլանօֆ» Աթուտիոյն կը բանայ որուն վարիչ տնօրէնութիւնը ինքը կը վարէ, ուր իր արուեստը կատարեալագործած է երգչուհի Մարի Արագեան:

Հայազգի երաժշտագէտը հեղինակած է նաեւ օրքեսթրայի համար գրուած հայերէն երգերու եւ նուագներու շարգ մը։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, էջ 225։
* Յ. Մեհրապեան, «նաւասարդ», Ա. Տարի, էջ 114։

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով