open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արիստակէս Տիրացու

**Արիստակէս Տիրացու** (Յովհաննէսեան, ), նշանաւոր տաճկահայ երաժիշտ։

Ծաղկեցաւ Կ. Պոլսոյ մէջ ԺԹ-րդ դարուն, երբ դեռ չէր կանոնաւորուած Հայկական ձայնագրութիւնը։ Ապա կամաց-կամաց կը սկսէր վերակենդանանալ՝ շնորհիւ ժամանակի երաժշտագէտներուն։ Այդ երաժշտագէտներու շնորհիւ եւրոպական ձայնագրութիւնը կանոնաւորեցաւ։ Շարականներու մէջ՝ ի հնուց եղած ձայնանիշներէն, կազմեցին հայկական ձայնանիշներու ութնեակը (փօ, է, վէ, բէ, խօ, նէ, պա եւ փօ երկրորդական)։

Արիստակէսը անդրանիկ ձայնագրագէտներից մէկն էր եւ 40 տարիի չափ ձայնագրութեան ուսուցիչ եղաւ։ Ունեցաւ բազմաթիւ աշակերտներ, որոնք ցրուեցան գաւառները եւ բեղմնաւոր գործունէութիւն ցոյց տուին։ Այս նշանաւոր տիրացուն կը մահանայ Կ. Պոլիս 13 Ապրիլ 1878-ին՝ խոր ծերութեան մէջ։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 148։

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:1878 մահեր
Ստորոգութիւն:13 Ապրիլի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Արծիւ (անձնանուն)

**Արծիւ**, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն *արծիւ* բառէն։ Որպէս անձնանուն հազուադէպ կը գործածուի Կովկասի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Աբրահամ Պետրոս Ա. Արծիւեան

**Աբրահամ Պետրոս Ա. Արծիւեան** (), Լիբանանի մէջ առաջնորդ հայ-հռոմէական (կաթողիկէ) հասարակութեան եւ առաջին կաթողիկոս-պատրիարք Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ, 1742-էն մինչեւ վախճանումը՝ 1749-ին։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապ։ Կը ձեռնադրուի Սիսի հայ առաքելական հայոց կաթողիկոսութեան միաբան, ապա Տրապիզոնի եպիսկոպոս՝ ձեռնադրուած Սիսի Պետրոս կաթողիկոսի ձեռամբ։ 31 տարեկանին, 1710-ին, կը դառնայ Բերիոյ Թեմի (Հալէպի) առաջնորդ, լաւ քարոզիչ եւ բեմասաց։

Քարոզելով կաթոլիկ հաւատքը հայ առաքելական եկեղեցւոյ կողմէ հալածուելով, իբրեւ հերձուածող կ'ապաստանի Լիբանան, անջատուելով Սիսի կաթողիկոսական աթոռէն։ Եղած է հիմնադիրը Լիբանանի Սուրբ Փրկիչ վանքի միաբանութեան, ապա Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ։

Պաշտօնապէս Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցին սկիզբ առած է, որպէս ինքնավար հոգեւորական հանրութիւն 1742 թուականին, երբ Հռոմի Պենետիկտոս ԺԴ Սուրբ Պապը Աբրահամ Արծիւեանը կը նշանակէ Կիլիկիան Հայաստանի Պատրիարք: Այսպիսով փաստօրէն կը դառնայ Հայ Կաթողիկէ առաջին կաթողիկոս-պատրիարքը։

1979-ին Լիբանանի մէջ հրապարակուած է 50 մմ տրամագիծով յուշամետալ, յուշադրամ, նուիրուած՝ Կաթողիկէ հայերու կաթողիկոս-պատրիարք Աբրահամ Արք. Արծիւեանի ծննդեան 300 ամեակին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ Կաթողիկէ կաթողիկոսներ
Արծուիկ (անձնանուն)

**Արծուիկ**, հայկական իգական անուն։ Հայկական Արծիւ անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յայտնի չէ, թէ որ թուականէն սկսեալ գործածուած անուն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Արծրունի Յակոբ Աւետիսեան

**Արծրունի Յակոբ Աւետիսեան** Ծն. (1873 Վան), 95-ի Պապը Ալիի ցոյցին կը փախչի Պուլկարիա եւ բացակայութեանը մահուան կը դատապարտուի: Աթենք ,Եգիպտոս եւ Կովկաս քանի մը տարի դեգերելէ վերջ կը նետուի Մետեխի բանտը, 98-ի վերջը կ՚անցնի Վան, եւ 1903-ին երբ Վարդգէս վիրաւոր կը ձերբակալուի հոն՝ անոր գործակիցը ենթադրուելով կրկին կը բանտարկուի, յաջորդ տարին կ՚անցնի Պարսկաստան եւ ուսուցչութեամբ կը պարապի: Սահմանադրութեան հռչակումին Պոլիս կուգայ՝ եւ Կէտիկ Փաշայէն կընտրուի ազգ. Երեսփոխան եւ անդամ վանօրէից Խորհուդին: Աշխատակցած է Պոլսոյ եւ արտասահմանի խել մը թերթեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան, 1919 էջ 37
Երեմիա Արծրունի

**Արծրունի** (1804, Վան - 15 Նոյեմբեր 1877), հայ պետական հասարակական գործիչ, ընդհանուր հրամանատար։

Ծնած՝ Վան 1804-ին։ Մօտաւորապէս ինը տարեկան հասակին կ՛երթայ Տփխիս (Թիֆլիս), ուր կ՛ուսանի գիմնազիոնի մէջ, ապա՝ Փեթերեպուրկի զինուորական վարժարանին մէջ։ 1823 թուականին զինուորական ծառայութիւն կը մտնէ եւ կը մասնակցի 1826-28 թուականներուն՝ ռուս-տաճակական եւ 1828-1929 թուականներուն՝ ռուս-պարսկական պատերազմներուն։ 1830-ական թուականներու վերջերուն կը ստանձնէ գնդապետի աստիճան եւ կը նշանակուի Կովկասեան բանակի գլխաւոր ինթենտընթի (համբարապետ), մինչեւ 1844 թուական ան կը վարէ Կովկասեան ինթենտընթի (համբարապետ) պաշտօնը, որմէ ետք կ՛երթայ Ռուսիա եւ արտասահման։

1866-68 թուականներուն Տփխիսի առաջին քաղաքապետ կը դառնայ։ Երեմիա Արծրունին գործօն մասնակցութիւն կը բերէ Թիֆլիսի հայերուն հասարակական-մշակութային կեանքին, ան զբաղած է դպրոցական-կրթական հարցերով։ 1872 թուականին հրատարակած է «Խնդիր Երկաթէ Ճանապարհի Վերա Դէպ ի Հնդկաստան» գրքոյկը (հայերէն եւ ռուսերէն), ուր արծարծած է Անդրկովկասէն (Պարսկաստանի վրայով) Հնդկաստան տանող երկաթագիծի կառուցման գաղափարը։

Կը մեռնի 15 Նոյեմբեր 1877–ին եւ կը թաղուի Վերայի հայոց գերեզամանատան մէջ։

## Աղբիւր
*Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 155:

Ստորոգութիւն:1804 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1877 մահեր
Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Վան ծնածներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրամանատարներ
Արծիւ Վասպուրականի (յուշարձան, Ագարակ)

250px|մինի|աջից|'''«Արծիւ Վասպուրականի» յուշարձանը (Ագարակ գիւղ)'''
**Արծիւ Վասպուրականի**, յուշակոթող Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ագարակ գիւղին մէջ՝ Աշտարակ-Ագարակ ճամբուն մօտ։
ձախից|մինի|Վանի ինքնապաշտպանութիւն, 1915

## Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է 1915 թուականի Վանի ինքնապաշտպանութեան մասնակիցներուն։ Յուշարձանի կառուցման աշխատանքները սկսած են 1970-ական թուականներուն եւ աւարտած 1979 թուականին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ճիմ Թորոսեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Արկադի Տէր Թադէոսեան

**Արկադի Յովհաննէս Տէր-Թադէոսեան**, (), Արցախեան ազատամարտի հերոս, նախկին Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան Փոխ նախարար։ Տէր-Թադէոսեան կը պատկանի այն Խորհրդային սպաներու թիւին, որոնք Արցախեան պատերազմի սկիզբէն գլխաւորեցին հայկական ջոկատներու պայքարը։ Ազատամարտի ընթացքին մէջ անոր ամենավառ յաղթանակը կը համարուի Շուշիի ազատագրումը, որ մեծ հոգեբանական եւ ռազմավարական ազդեցութիւն կ'ունենայ պայքարի հետագայ ընթացքին վրայ։

## Կենսագրութիւն
Արկադի Տէր-Թադէոսեան ծնած է 1939-ի 22 Մայիսի-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Աւարտած է զինուորական ուսումնարան Պաքուի մէջ, այնուհետեւ Լենինկրատի ճանապարհորդական եւ թիկունքի ռազմական ակադեմիան։ Ծառայած է Աֆղանստանի մէջ, Գերմանիոյ, Չեքոսլովաքիոյ, Պելլառուսիոյ այնուհետեւ 1987-էն Հայաստանի մէջ։

1988էն միացած է Արցախ ազատագրական պայքարին եւ գործօն մասնակցութիւն ունեցած է կամաւորներու զինուորական մարզելու գործին մէջ։ 1990-ին «Սասունցի Դաւիթ» կամաւորական ջոկատի անդամ եղած է։ 1991-ին նշանակուած է ՀՀ պաշտպանութեան կոմիտէի արտազինուորական պատրաստութեան բաժինի պետ։

30 Հոկտեմբեր1991-ին, Արցախի նորաստեղծ ինքնապաշտպանական ուժերը Տէր-Թադէոսեանի հրամանատարութեան տակ փայլուն գործողութեան շնորհիւ թշնամիէն կ'ազատագրեն ռազմավարական մեծ կարեւորութիւն ունեցող Տող գիւղը (Հատրութի շրջան)։ 1992-ի Մայիսին նախապատրաստած եւ փայլուն ձեւով իրականացուցած է Շուշի քաղաքի ազատագրումը («Հարսանիք լեռներում» գործողութիւնը), որ կը համարուի Ազերի զօրքերու կողմէ վերահսկուող ամէնէն անառիկ բարձունքներէն մէկը եւ ուրկէ ամիսներ շարունակ կը ռմբակոծուէր Ստեփանակերտը:
Պարգեւատրուած է առաջին աստիճանի Հայաստանի Հանրապետութեան Մարտական խաչ շքանշանով։ Տէր-Թադէոսեանը իր ռազմական ինչպէս նաեւ մարդկային բարձր արժէքներուն շնորհիւ կը համարուի Հայաստանի հետխորհրդային իրականութեան ամէնն արժանաւոր ռազմական գործիչներէն մէկը։

## Աղբիւրներ
* Արկադի Տեր-Թադէոսեանի կենսագրութիւնը «Մայր Հայաստան» կայքին մէջ 
* Այսօր Արցախի հերոս Արկադի Տէր-Թադէոսեանի՝ հրամանատարին, ծննդեան օրն է

Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արցախի հերոսներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Արկադի Ղուկասեան

**Արկադի Արշաւիր Ղուկասեան** () Հ.Հ. եւ Արցախի պետական եւ քաղաքական գործիչ։ Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ նախագահ։ Պաշտօնը զբաղեցուցած է 1997-2007 թուականներուն:

## Կենսագրութիւն
Արկադի Ղուկասեան ծնած է 22 Յունիս 1957-ին, Ստեփանակերտ: 1974-ին աւարտած է Ստեփանակերտի թիւ 8 Միջնակարգ դպրոցը, 1979-ին` Երեւանի պետական համալսարանի ռուսերէնի եւ գրականութեան հիմնարկը: Աշխատանքային գործունէութիւնը սկսած է 1980-ին «Սովետական Ղարաբաղ» թերթին մէջ` սկիզբը որպէս թղթակից, իսկ 1981-էն` գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ: 1988-էն ղարաբաղեան շարժման գործօն մասնակից է: 1992-ին Արկադի Ղուկասեան ընտրուած է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան առաջին գումարման խորհրդարանի պատգամաւոր: Սեպտեմբեր 1992-ին Արկադի Ղուկասեանը կը նշանակուի Լ.Ղ.Հ. Պաշտպանութեան Պետական Կոմիտէի (Պ.Պ.Կ.) նախագահի քաղաքական հարցերով խորհրդական: Միաժամանակ ան կը կատարէ Մինսքի խումբի հովանիին ներքոյ Ազրպէյճանի հետ հակամարտութեան կարգաւորման բանակցութիւններուն մէջ Լեռնային Ղարաբաղի պատուիրակութեան ղեկավարի գործունէութիւնները:

Յուլիս 1993-ին Լ.Ղ.Հ.-ի մէջ կը ստեղծուի արտաքին գործերու նախարարութիւն, եւ այդ գերատեսչութեան առաջին ղեկավար կը նշանակվուի Արկադի Ղուկասեանը: Անոր` Լ.Ղ.Հ. Ա.Գ.Ն. ղեկավար աշխատելու ժամանակ, ղարաբաղեան դիւանագիտութիւնը բանակցային գործընթացին մէջ հասած է Լ.Ղ.Հ.-ի համար լուրջ դրական արդիւնքներու: Յատկապէս նշանակալի է Ղուկասեանի ներդրումը Լեռնային Ղարաբաղի` որպէս հակամարտութեան կողմի, փաստացի միջազգային ճանաչման գործին մէջ։ Սեպտեմբեր 1997-ին տեղի ունեցած Լ.Ղ.Հ. արտահերթ նախագահական ընտրութիւններուն Ղուկասեան ձայներու ճնշող մեծամասնութեամբ կ'ընտրուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահ: 11 Օգոստոս 2002-ին կայացած նախագահական ընտրութիւններուն ան վերընտրուած է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահ:

Արկադի Ղուկասեան շարք մը միջազգային ակադեմիաներու, մասնաւորապէս՝ Անվտանգութեան, պաշտպանութեան եւ իրաւապահպանութեան հարցերով ակադեմիայի, Միջազգային յարաբերութիւններու գիտութիւններու ակադեմիայի, Բնութեան եւ հասարակութեան մասին գիտութիւններու ակադեմիայի, Ազգային անվտանգութեան հիմնախնդիրներու մասին գիտութիւններու ակադեմիայի եւ Ժողովուրդներու հոգեւոր միասնութեան ակադեմիայի պատուաւոր անդամ է: Լ.Ղ.Հ. երկրորդ Նախագահ՝ Արկադի Ղուկասեան արժանացած է «Արցախի հերոս» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան բարձրագոյն կոչման եւ պարգեւատրուած «Ոսկէ Արծիւ» շքանշանով:

## Կրթութիւն
* 1979-ին աւարտած է Ե.Պ.Հ. լեզուի եւ գրականութեան հիմնարկը։

## Աշխատանքային գործունէութիւնը
* 1980-1981 թուականներ - «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթի թղթակից։
* 1981-1991 թուականներ - «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթի գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ։
* 1992-1993 թուականներ - Լ.Ղ.Հ. պաշտպանութեան պետական կոմիտէի քաղաքական հարցերով խորհրդական։
* 1992-1997 թուականներ - Լ.Ղ.Հ. արտաքին գործերու նախարար։
* 1997-2007 թվականներ - Լ.Ղ.Հ. Նախագահ։
* 16 Մարտի 2009-ին Հ.Հ. Նախագահի հրամանագիրով նշանակուած է յատուկ յանձնարարութիւններով դեսպան:
* 2010-ին ընտրուած է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհուրդի նախագահի տեղակալ։

## Կոչումներ
* Հայաստանի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան (2009):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:22 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արցախի հերոսներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Մարթա Արկերիչ

**Մարթա Արկերիչ** () արժանթինցի դաշնակահարուհի:

## Կենսագրութիւն
Արկերիչը ծնած է Արժանթին։ Անոր հայրը արժանթինցի էր, իսկ մայրը Հրեայ։ Արկերիչի ազգանունը Քաթալոնեան ազգանուն մըն է ու շատ տարածուած է Արժանթինի եւ Սպանիոյ մէջ։

Շատ փոքր տարիքէն Արկերիչը կը ցուցաբերէ փայլուն երաժշտական կարողութիւններ։ Ան երկու ու կէս տարեկանին կը սկսի դաշնամուր նուագել։ Արդէն երեք տարեկանին ան հեշտութեամբ կրնար դաշնամուր՝ նուագել իր լսած մեղեդին։ Սակայն անոր երազանքը բժիշկ դառնալ էր, եւ ոչ դաշնակահարուհի։

Հինգ տարեկանին, Մարթային մայրը զինք կը ներկայացնէ դաշնամուրի ուսուցիչի մը՝ Վինսենզօ Սքարամուզզա, եւ ան փոքրիկ Մարթային մէջ կը նկատէ շատ մեծ երաժշտական տաղանդ։

Արկերիչ իր առաջին համերգը կը նուագէ ութ տարեկանին։ Ան կը կատարէ Լիւտվիկ Վան Պեթհովէնի առաջին դաշնամուրային համերգը, Ուոլֆկանկ Մոզարթի ռէ մինոր համերգը, ինչպէս նաեւ Եոհան Սեպասթիան Պախի հինգերորդ ֆրանսական համերգը։

Այնուհետեւ Արկերիչի ընտանիքը կը տեղափոխուի Եւրոպա։ Մարթան կը սորվի տարբեր եւրոպական քաղաքներուն մէջ, տարբեր վաստակաւոր ուսուցիչներու հետ։ Ան կը սորվի Անգլիոյ եւ Աւստրիոյ մէջ։ Ընդամէնը երկու շաբաթուան ընթացքին ան կը շահի երկու առաջին-դիրքի մրցանակ՝ Ժընեւի եւ Իտալիոյ մէջ։
thumb|left|250px|Արկերիչ համերգի մը ժամանակ, Յուլիս 2015 թուականին:
1965 թուականին ան փայլուն եւ յաջող ելոյթ մը կ'ունենայ Ֆրետերիք Շոփենի անուան դաշնակահարներու մրցոյթին։ Իր չափազանց նուրբ եւ երաժշտական նուագին շնորհիւ ան կը շահի երեք մրցանակ։ Այնուհետեւ Արկերիչը կը սկսի իր անձնական գործընթացքը։ Ան ելոյթներ ունեցած է աշխարի շատ տարբեր քաղաքներու մէջ կատարելով տարբեր ժամանակաշրջաններու երաժշտութիւններ։ Բացի մենաուագներէն ան նաեւ հանդէս եկած է տարբեր երաժիշտներու հետ՝ սենեկային ասպարէզին մէջ։ Որպէս ժիւրիի անդամ, Մարթա հրաւիրուած է տարբեր մրցոյթներու։ Արկերիչը կը զբաղի նաեւ բարեգործութեամբ եւ դէպի «մեծ բեմ» ճանապարհ բացած է տարբեր երիտասարդ դաշնակահարներու համար։ Ան ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ, օրինակ՝ 3 Կրեմմի, որպէս տարուայ լաւագոյն կատարողը։ 2001 թուականին ան ճանաչուած է որպէս տարուայ արուեստագէտը։

## Այլ տեղեկութիւններ
thumb|160px|21 տարեկան Մարթա Արկերիչը, 1962 թուականին:
Արկերիչը ամուսնացած է երեք անգամ։ Անոր առաջին ամուսինը եղած է երաժշտագէտ Ռոպերթ Չենը (ազգութեամբ Չինացի)։ Այս ամուսնութիւնէն ծնած է Լիտա Չենը, ու անոնք ամուսնալուծուեցան 1964 թուականին։ 1969-էն 1973 թուականներուն ան ամուսնացած էր Չարլզ Տութոյթի հետ, որուն հետ բազմաթիւ ելոյթներ ունեցած է։ Տութոյթի հետ ան ունի մէկ զաւակ՝ Աննի Տութոյթ։ Իսկ անոր 3-րդ ամուսինը ամերիկացի դաշնակահար Սթեֆեն Քովասեւիչն է, որուն հետ ան ունի նաեւ մէկ զաւակ՝ Սթեֆանի։ 1990 թուականէն սկսեալ Արկերիչը տառապած է քաղցկեղով։ Երկար դժուարութիւնէ յետոյ, ան կը բուժուի, եւ 2010 թուականին, այս հիւանդութիւնը կրկին չի նեղացներ դաշնակահարուհիին: Իր բուժման առթիւ, ան կ'ունենայ մեծ համերգ մը Նիւ Եորքի սրահին մէջ։ Ներկայիս, ան կ'ապրի իր ամենափոքր զաւակին հետ, շարունակելով իր բարեգործութիւնը՝ մասնակցելով փառատօններու:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արժանթինցի դաշնակահարներ
Ստորոգութիւն:5 Յունիսի ծնածներ
Արմանուշ (անձնանուն)

**Արմանուշ**, հայկական իգական նորակերտ անուն։ Առաջացած է հայերէն *Արմէն* եւ *Անուշ* բառերէն։ Կը նշանակէ «Արմէնի դուստր»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Արմանտ

**Արմանտ, Արամ Անտոնեան** (1915) Իրանահայ բանաստեծներու խումբին մէջ այն քիչերէն է, որոնք զգայավարութենէ դէպի կեանքի ճանաչում դիմած են, երեւոյթներէ անգին անցնելու, թափանցելով եւ մտավիճակներ սեղմելու համար իրենց ստեղծումներուն մէջ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թեհրանի մէջ եւ տարրական ու միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է ամերիկեան վարժարաններու մէջ՝ հետեւելով գրական եւ տնտեսագիտական դասընթացքներու։ Սկզբնական իր փորձերը կատարած է 1941-էն սկսեալ, աշխատակցելով արտասահմանեան պարբերականներու, մասնաւորաբար «Հայրենիք»ի, «Արփի» եւ «Արմենուհի» ամսագիրներուն «Ալիք» օրաթերթի ապա նաեւ «Բագին»ի:

## Կենսագրութիւն
Մինչեւ 1930-ական թուականներ, հայ քերթողութեան գլխաւոր «ատաղձը» մարդկային հոգին է եւ անոր թարթափումներուն զգայական անդրադարձը տենչ, իղձ, երազ. առհասարակ յուսաբեկում, տխրութիւն, արցունք։ Հազուադէպօրէն կը միջամտէ միտքը։ Երկրորդ աշխարհամարտէն ետք է որ, կեանքի եւ ապրումներու հիմնական փոփոխութեամր, որոշ հակում կայ որոնողական խորացումներու։ Հիմա մարդիկ ճակտէ ճակատ կը նային իրենց կիրքերուն, յաւակնութիւններ ունին, տեսակէտ եւ աշխարհահայեացք, ու դիրք ճշդած են ճակատագրին, կրաւորականութեան դէմ, բաոէն ու զգացումէն աւելի՝ մտածումին, մտքի խուզարկութեան վստահելով մարդ-կեանք յարաբերականութեան, հակադրութեանց ու պայքարին արտայայտութիւնը։

Իրանահայ բանաստեղծներու մեծ մասը կը շարունակէ միսթիքի եւ խորհրդասիրական խարխափումներու սահմանին մէջ պահել քերթուածը՝ մինչեւ այսօր։ Արմանտ այն քանի մը քաջերէն է, որ յաջողած են տարրականութենէ փրկել իրենց տաղերը, եւ, աոանց բոլորովին խզուելու զգացումէն, իմաստասիրել մարդկային «է»ութիւնը՝ մեկնելով իրենց ներքին խռովքներէն, բնութեան ու շրջապատի երեւոյթներէն։ Իրենց կառոյցէն անգին՝ իմաստի եւ թելադրականութեան ծիր մը ունին իր բանաստեղծութիւնները, ու ասով ալ կ՚առանձնանան «ոտանաւորային» այն տարափէն՝ որով ողողուած են ուրիշներու գործերը։

## Գործեր
1974-ին, Գէորգ Մելիտինեցի գրական մրցանակին արժանացած է իր «Շքեղ մերկութեամր» խորագրուած քերթուածներու հատորը, որ հրատարակուած է Պէյրութ֊ի մէջ։ Տպագրութեան կը սպասեն «Սէր եւ Լոութիւն» անունին տակ խմբուած իր անտիպ բանաստեղծութիւնները, ինչպէս նաեւ «Սոկրատէսի մահը», «Ո՜վ բարբարոս դար» եւ «Ապրել այսպէ՞ս» պոէմները։

Ներկայիս հաստատուած է Միաց. Նահանգներ։
## Ծանօթագրութիւններ
Արմաւ

250px|մինի|աջից|Արմաւի Ծառ
**Արմաւ** (), իր պարունակած կենսանիւթերու եւ միքրօտարրերու  շնորհիւ կը համարուի լման սնունդ ընտանիքի բոլոր անդամներուն համար, անոնց պարգեւելով ուժ, աշխուժութիւն եւ կանխարգիլելով կարգ մը հիւանդութիւններ: 

Բուսակերներու եւ արեան տկարութիւն ունեցողներու համար ան անփոխարինելի է, շնորհիւ իւրաքանչիւր 100  կրամի մէջ պարունակած 1.6 մլկ. երկաթին, քանի որ հասուն մարդու պահանջը օրական 0.9մլկ. է: Պարունակած շաքարի տոկոսը կը հասնի 70-ի, իսկ 100 կրամը ունի 250 ջերմուժ: Հարուստ ըլլալով բնաթելերով , ունի լուծողական յատկութիւն, կը պայքարի պնդութեան դէմ, ինչով եւ պայմանաւորուած է անոր  դիւրամարս ըլլալը: Կը տարբերենք արմաւի 1500 տեսակ, դեղինէն ոսկեգոյն եւ մինչեւ մութ սրճագոյն: Արմաւը կը պարունակէ փրոթին, ածխաջրատներ, երկաթ, ֆոսֆոր, քալսիում, բոլոր կենսանիւթերը բացի Vit. Eէն: Պարունակած ամինաթթուներու քանակով, ան կը գերազանցէ պանանը եւ խնձորը: կը պարունակէ ֆլիւոր, որ անհրաժեշտ է առողջ ակռաներ ունենալու համար եւ սէլենիում՝ օրկանիզմի դիմադրողականութիւնը բարձրացնելու համար: Արմաւը կը նպաստէ սրտանօթային հիւանդութիւններու կանխարգիլման: 

Արմաւէն պէտք է զգուշնան սննդականոնի հետեւողները, սակայն բնական կշիռքի ժամանակ , զայն կարելի է օգտագործել քաղցրաւենիքի փոխարէն: Արմաւները կը համարուին հնագոյն բժշկութեան ամէնալաւ միջոցը ստամոքս-աղիքային հիւանդութիւններու բուժման համար: Տեւական օգտագործման պարագային, աղիքներու մէջ կը ստեղծուի օգտակար մանրէներու կազմ: 

Աղիքներու աշխատանքը խթանելու համար կէս լիթր ջուրին մէջ եռացնել 5 արմաւ , խմել  առտու եւ իրիկուն , կամ ուտել 5արմաւ, ապա խմել մէկ գաւաթ գաղջ ջուր: Արմաւը կ'օգնէ կերակրափողի այրոցի պարագային եւ պարունակած կլութամինաթթուի շնորհիւ կը չէզոքացնէ աւելորդ ստամոքսահիւթը: Արմաւը ուղղակի ուժանիւթի աղբիւր է, բառացիօրէն կը լիցքաւորէ մարմինը: Օգտակար քաղցրաւենիք է , որ կ'ապահովէ մարմնի ֆրուքթոզը եւ կլուքոզը: Ան կը պարունակէ մեծ քանակով Vit.B5, ապահովելով մկաններու աշխատունակութիւնը,  մանաւանդ մարզիկներու մօտ: Ուղեղի մտային լարումներու ժամանակ անփոխարրինելի է, շնորհիւ իր պարունակած կլուքոզի եւ B խումբի կենսանիւթերուն: Երբ յղի կամ դիեցնող կինը իր սննդաբաժնին մէջ արմաւ կը սպառէ, երեխան կը ստանայ աճի համար անհրաժեշտ լիարժէք կենսանիւթեր եւ միքրօտարրեր:

## Աղբիւրներ

* «Առողջութիւնն Ու Սնունդը», Գոհար Վարդանեան Քեշիշեան, Պէյրութ 2007։

Ստորոգութիւն:Ծառեր
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Արմենակ (բժիշկ)

**Արմենակ**, հայ բժիշկ, դեղագործ։
## Կենսագրութիւն
Արմենակ ծնած է Պրուսա նա­հան­գի կեդրոն Պրուսա քաղաքին մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ դեղագործութեամբ զբաղած։
1915 թուականին գնդակահարուած է Պրուսա քաղաքի մօտակայ Ատըրնազ գիւղին մէջ։

## Գրականութիւն
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Մովսէս Արղութեան

**Մովսէս Արղութեան** (, թաղուած է Սանահինի մէջ), իշխան Երկայնաբազուկ:

Զօրավար իշխան Մովսէս Զաքարեան Երկայնաբազուկ Արղութեան՝ Նիքոլայ Ա. ցարին ընդհանուր թիկնապահն էր եւ հռչակաւոր դարձաւ կովկասեան լեռնականներուն դէմ Ռուսիոյ մղած պատերազմներուն ժամանակ։ Իշխան Մովսէս՝ ի սկզբան անփառունակ սպայ էր Կովկասի մէջ, բայց երբ լեռնականներու դէմ պատերազմներ մղեց, իր ռազմագիտութիւնը փայլեցաւ եւ տասը տարուան մէջ սարսափ ազդեց՝ Տաղիստանի Թէյմուր Խան Շուրայ քաղաքին մէջ կանգնած արձանով: Ռուս կառավարութիւնը կանգնել տուած է այդ արձանը ժայռի վրայ, յատկապէս բերուած քաղաքին կեդրոնը շատ ծախսով:

Մովսէս իշխան Արղութեանի յաղթանակներէն մին էր Դանիէլ խանի պարտութիւնը: Խանը 5000 զօրքով Շամիլի դրօշը պարզած էր Ախցի կոչուած անառիկ բերդին վրայ: Յանկարծ հեռուէն կը լսէ զինուորական երաժշտութիւն: Դանիէլ խան կը սրէ ականջները: Երբ կ’իմանայ թէ իր վրայ եկող Արղութ իշխանն է՝ առանց դիմադրելու բերդը կը թողու եւ կը հեռանայ: Այսչափ սարսափ ազդած էր Արղութեան:

Իշխան Արղութեան մօտ 15 տարի Տաղստանի զօրաց ընդհանուր հրամանատար եղած է. ան երբեք առանց յաղթանակի չէ դարձած կռիւներէ:

Արղութեան Ռուսիոյ կայսրի ամէնէն վստահելի անձը եղած է: Իրեն ի պատիւ 1878-ին կանգնած արձանին պատուանդանին վրայ գրուած է «Երկայնաբազուկ Մովսէս Արղութեանց, կառավարիչ Տաղստանի նահանգին 1847-1853»:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 286:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Արմենակ Աֆթանդիլեան

**Արմենակ Աֆթանդիլեան**, բժիշկ, ծնած է Թաւրիզի մէջ 27 Սեպտեմբեր 1886-ին: Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին Թամարեան դպրոցին մէջ, իսկ 1903-ին Մոսկուա կ’անցնի բարձրագոյն ուսմանց հետեւելու համար, ուր ծագած յեղափոխութեան պատճառաւ կը ստիպուի հայրենիք վերադառնալ: Բագու հասնելով՝ հոն իր եղբայրները կը գտնէ 1905-ին, հոն կը մնայ ատեն մը, հայ-թաթարական կռիւներուն պատճառաւ չկարենալով քաղաքէն դուրս ելլել: Ի վերջոյ հայրենիք դառնալէ ետք՝ Ժընեւի բժշկական համալսարանը կը մտնէ եւ 1912-ին Տոքթորի վկայականը ստանալով՝ 1913-ին Ռուսաստան կ’անցնի եւ յետոյ Թաւրիզ, ուր բժշկութեանբ կը պարապի: Համաշխարհային պատերազմի ատեն Թիֆլիս կ’անցնի ու Բարեգործականի կողմէ պաշտօնի կը հրաւիրուի: Յետոյ Նախիջեւան կը փոխադրուի եւ Ռուսական յեղափոխութենէն վերջ՝ շրջանային կառավարիչ կ’ընտրուի, շարունակելով իր արուեստը: 1917-ին Կաղզվան կ’անցնի, հոն հիւանդանոցին մէջ պաշտօն կ’ընդնուի եւ ժողովուրդին կողմէ Զինուորական Խորհուրդի նախագահ կը նշանակուի: 1918էն մինչեւ 1921 Հայաստանի եւ Կովկասի այլ եւ այլ քաղաքներու մէջ պաշտօնավարելէ ետք Թաւրիզ կը փոխադրուի: 1923-ին Մարաղա, ուր 3-4 տարի մնալէ ետք, շուրջ 1927-ին Ղազուին կը հրաւիրուի իբրեւ քաղաքային բժիշկ, 1903-ին Լուսաւորութեան նախարարութեան տրամադրութեան տակ եղած հիւանդանոցին մէջ պաշտօնի կը կոչուի եւ 1932-ին կրկին քաղաքային բժիշկ կը նշանակուի, ուր ցարդ կը պաշտօնավարէ թէ՝ հայ եւ թէ իրանցի ժողովուրդին սիրոյն եւ յարգանքին առարկայ ըլլալով, վարելով միանգամայն հայ եկեղեցւոյ հոգաբարձրութեան նախագահութիւնը:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 336:
Արմէն (անձնանուն)

**Արմէն**, տարածուած հայկական արական անուն։ 
* Անունէ կազմուած մականուններ՝ **Արմէնեան**
* Իգական ձեւերը՝ **Արմէնուհի**, **Արմինէ**

## Անունը Կրողներ
* Արմէն Աթայեան (ծն.1922) նկարիչ
* Արմէն Ալչեան (, 1914-2013)՝ ամերիկացի տնտեսագէտ
* Արմէն Գարօ (Գարեգին Փաստրմաճեան, 1872-1923)
* Արմէն Գէորգեան ()՝ ամերիկացի բեմադրիչ
* Արմէն Թէրզեան (, 1915-1989)՝ ամերիկեան ֆութպոլի խաղավար
* Արմէն Տէր Կիւրեղեան (Armen Der Kiureghian, ծն.1947) ճարտարագէտ
* Արմէն Հախնազարեան (1941-2009) ճարտարապետութեան տեսաբան
* Արմէն Յակոբ (, ծն.1969)՝ քանդակագործ
* Արմէն Յարութիւնեան (ծն.1930) բարերար
* Արմէն Յովհաննիսեան (1994-զ.2014)
* Արմէն Ռա (, ծն.1969, Թեհրան)՝ դերասան
* Արմէն Սամուէլեան (1937-2016) արեւելագէտ
* Արմէն Սարվազեան (, ծն.1939)՝ կենսաբան
* Արմէն Սեւադա ()՝ ամերիկացի նկարիչ
* Արմէն Վաթեան (ծն.1950) գրագէտ
* Արմէն Տիգրանեան (1879-1950) երգահան
* Արմէն Տորեան (Հրաչեայ Սուրէնեան) (1892-1915) հայ գրող
* Արմէն Ուէյթցման (, ծն.1983)՝ ամերիկացի դերասան
* Արմէն Քէթչեան (, ծն.1953)՝ ամերիկացի լրագրող
** Երկրորդ անուն՝
*** Ենովք Արմէն (1885-1968) գրագէտ եւ լրագրող
*** Հրանդ Ք. Արմէն (1895-1973) պատմաբան
*** Ռոզի Արմէն (Յովհաննիսեան, , ծն.1923 Փարիզ) ֆրանսահայ երգչուհի
*** Մկրտիչ Արմէն (Յարութիւնեան, 1906-1972) հայրենի գրող եւ բանաստեղծ
*** Ռապըրթ Արմէն (, ծն.1947)՝ իրաւագէտ
** Կանացի՝
*** Արմէնուհի Թէրզեան

## Բեմական եւ Գրական անուններ
* Արմէն Լիւպէն (, 1903-1974)՝ գրող Շահան Շահնուրիի ֆրանսերէն գրական անունը
* Արմէն Օհանեան (1887-1976)՝ պարուհի Սոֆիա Փիրպուտաղեանին բեմական անունը

## Օտարներու Անուններ
* Արմէն Կիլիըմ  (Armen Gilliam}, Արմոն անունը Արմէն դարձրած է «դժուար արտասանութեան պատճառաւ» 1964-2011)՝ ամերիկացի պասքեթպոլիստ

## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Մազլումեան

**Արմէն Մազլումեան**՝ Հայ դատի Եգիպտոսի յանձնախումբի նախագահ:

## Եգիպտոսի ՀՅԴ Հայ Դատ
Հայ դատի Եգիպտոսի յանձնախումբի նախագահ, Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի յանձնախումբի անդամ տոքթ. Արմէն Մազլումեան

## Հայոց ցեղասպանութիւնը դատապարտող բանաձեւ - Եգիպտոսի խորհրդարան
Եգիպտոսի խորհրդարանը ներկայացուցած է բանաձեւ մը, ուր 1915-1922 թուականներուն Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայ ժողովուրդին նկատմամբ իրականացած կոտորածները կ'որակէ ցեղասպանութիւն:

Եգիպտոսի մէջ հայ գաղթօջախի կողմէն Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչմանն ուղղուած քայլերն ու գաղութի խնդիրներու եւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի յանձնախումբի կատարած մեծածաւալ աշխատանքներ կը տարուին:

Եգիպտոսի մէջ հայ գաղթականներու յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթող մը բացուած է եւ յուշակոթողը բացուած է Եգիպտոսի հայ համայնքի նախաձեռնութեամբ, բացման արարողութեան ներկայ եղած են Եգիպտոսի մէջ Հայաստանի դեսպան Արմէն Մելքոնեան, Մուսա Լերան հերոսամարտի 100-ամեակի յանձնախումբի նախագահ Եսայի Հաւաթեան, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ հոգեւոր առաջնորդներ ու հայ համայնքի ներկայացուցիչներ:

:

## Պարգեւներ
26 Սեպտեմբեր, 2015-ին, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նուիրված միջոցառումներու կազմակերպման եւ անցկացման աշխատանքներուն ցուցաբերած գործուն աջակցութեան համար ՀՀ նախագահ Ս.Սարգսեանի հրամանագրով՝ Տոքթ. Արմէն Մազլումեան՝ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումները համակարգող Եգիպտոսի յանձնախմբի անդամ պարգեւատրուած է **Երախտագիտութեան** շքանշանով։

## Աղբիւրներ
ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ - Արմէն Մազլումեան.- «Եգիպտոսն առաջին իսլամական պետութիւնն է, որ բարձրացրեց Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման խնդիրը»  

Արմեն Մազլումյան. «Եգիպտահայության փրկությունը հայրենիքի հետ կապն ամրապնդելն է» 

Եգիպտոսի նոր խորհրդարանին մէջ կը բարձրացուի Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը. Արմէն Մազլումեան

«Հայ Դատ Հետապնդել` Կը Նշանակէ Հաւատալ Եւ Հետեւողական Ըլլալ», «Ազդակ»-ին Կ՛ըսէ Տոքթ. Արմէն Մազլումեան

Հայ Դատի Եգիպտոսի Յանձնախումբը կը Շարունակէ Հայանպաստ Գործունէութիւնը. Հայաստանի Մասին Ֆիլմեր կը Նկարահանուին 

Եգիպտոսի Հայ Դատի Յանձնախումբը Կը Շարունակէ Հայանպաստ Գործունէութիւնը. Ժապաւէններ Կը Նկարահանուին Հայաստանի Մասին

«Հայոց Ցեղասպանութեան Ճանաչման Առնչութեամբ Եգիպտոսի Խորհրդարանէն Դրական Նշաններ Կու Գան» Կ՛ըսէ Արմէն Մազլումեան

Գործարարները պարգեւատրուած են Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումների կազմակերպման համար

Պէտք է կապերը աւելի սերտանան հայկական գաղութներու եւ հայրենիքի միջեւ. Եգիպտոսի մէջ Հայ դատի յանձնախումբի ղեկավար Արմէն Մազլումեան

Եգիպտոսի մէջ հայ գաղթականներու յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթող մը բացուած է

Հայ դատի Եգիպտոսի յանձնախումբը կը շարունակէ հայանպաստ գործունէութիւնը. նկարահանելով ֆիլմեր Հայաստանի մասին

Ստորոգութիւն:Հայ Դատի նախագահներ
Ռոզի Արմէն

**Ռոզի Արմէն** (ֆրանսերէն՝ Rosy Armen, իսկական անունը՝ **Ռոզի Խուրշուտ Յովհաննիսեան**, ծն. 1 Մայիս 1939, Փարիզ), ֆրանսահայ երգչուհի։ Կ'երգէ հայերէն, ֆրանսերէն, սպաներէն, իտալերէն եւ գերմաներէն: Պարգեւատրուած է ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան «Կոմիտաս» մետալով:

## Կենսագրութիւն
Նախիջեւանի մէջ ծնած Խուրշուտ Յովհաննիսեանը եւ Անգարայի արուարձաններէն՝ Սթանոզի մէջ ծնած Նուրան Ալոզեանը, Մեծ եղեռնէն ետք 1920-ական թուականներուն կը գաղթեն Փարիզ ու ետքը հանդիպելով՝ ընտանիք կը կազմեն։

Ռոզիի ծնողները կը ցանկային, որ իրենց դուստրը բժիշկի մասնագիտութիւնը ընտրէր, սակայն 4-ամեայ Ռոզին սկսաւ երգել ու սէրը դէպի երաժշտութիւնն ու կատարողական արուեստը՝ յաղթեց, եւ Ռոզի Յովհաննիսեանը (այնուհետեւ Պետրոսեան) վերջնականապէս ընտրեց երգի ուղին, կնքելով իրեն Ռոզի Արմէն։

1971 թուա­կա­նին Ռո­զի Ար­մէն Խու­լիօ Իկ­լե­սիա­սի հետ ձայ­նագ­րած է Gwendoline ալ­պո­մը, ո­ր մինչ այժմ կը հան­դի­սա­նայ երգ­չու­հիի այ­ցե­քար­տը:

2015 թուականին Հանրապետութեան տօնի առթիւ Ռոզի Արմէնին շնորհուած է «Պատուոյ շքանշան»:

## Սկաւառակներ
### Մեներգութիւններ
* Moi qui t'aimais (Vogue, 1961)
* Né pour moi (Vogue, 1961)
* Cuando calienta el sol (Vogue, 1962)
* Tu croiras (Vogue, 1962)
* La dernière étoile (Vogue, 1963)
* Prenez garde (Vogue, 1963)
* Yes mi siroun (Vogue, 1964)
* Si j'étais sûre (Polydor, 1964)
* La grande Russie (CBS, 1965)
* Bons baisers de Russie (CBS, 1965)
* Le jeu des amoureux (CBS, 1966)
* Dele divané (Top 4, 1966)
* L'âme slave (Top 4, 1966)
* Le ciel, la Terre et l'amour (Top 4, 1966)
* Le première fois (CBS, 1966)
* Ailleurs qu'à Paris (Melodia, 1967)

### Երգեր՝ հայերէնով
* Պլպուլ
* Նուպար, Նուպար
* Ես Մի Սիրուն
* Օրօր, օրօր
* Մարտիկի Երգեր
* Երեւան
* Պանդխտութեան Անապատում
* Վայրի Ծաղիկ
* Ես Պլպուլ Եմ
* Թամփը Ձեռին
* Հինգալա
* Գիշեր Ցերեկ

### Ալպոմներ
* Rosy Armen (Vogue, 1963)
* Rosy Armen (Melodia, 1967)
* Si on se ressemble (Columbia, 1968)
* Gwendolyne (Columbia, 1971)
* Երեւան (Iberia, 1972)
* Rosy Armen (Ambar, 1972)
* Պլպուլ (Arka, 1981)
* Aranjuez (Arka, 1982)
* Hier et demain (PSI International, 1986)
* Armenia (1992)
* Le top de l'Arménie (PSI International, 1996)
* Մի Սիրտ Ունեմ (Atlantis Records, 2001)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Պաշտօնական կայքէջ

Ստորոգութիւն:1 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Պատուոյ շքանշանի ասպետներ
Արմէն Սամուէլեան

**Արմէն Սամուէլեան** (), հայ արեւելագէտ։

Արմէն՝ հօրմէն վարակուած եւ գրատան գիրքերու բոյրին եւ փոշիներուն մէջ հասակ առնելով, Արեւելագիտութեան մատենագիտութեան ճիւղին մէջ հմտանալու համար յաճախած է Փարիզի Արեւելեան լեզուներու ամպիոնը, հետեւելով փրոֆ. Ֆրետերիք Ֆէյտիի դասընթացներուն, սորված՝ հայերէն եւ արաբերէն։ Պատմաբան Անահիտ Տէր Մինասեանի վկայութիւնը՝ Փարիզի Հայ Ուսանողաց Տան մէջ, «Սամուէլեան» գրատան նուիրուած Արման Ֆրանժիւլիէնի լուսանկարներու ցուցահանդէսին զուգահեռ 2015 Յունիս 10-ին տրուած բանախօսութեան ընթաքին․

1945-ականներէն խորասուզուած է հօր գրատան հազարաւոր գիրքերուն մէջ, իսկ 1977-էն ետք՝ Արմէն Սա­մուէ­լեան, հօր մահէն ետք, գրա­տան սե­փակա­նատէրը դարձած ու իր քրոջ՝ Ալիսի հետ վարած է հօր հիմնած եւ սփիւռքահայութեան համար առասպելական դարձած Փարիզի Սամուէլեան Արեւելեան գրատունը։

Հայ Դատի թունդ պաշտպաններ՝ Արմէն Սամուէլեան եւ քոյրը մեծ ներդրում ունեցած են նաեւ հրատարակչական գործին մէջ, ինչ կը վերաբերի Հայ Դատի եւ Հայկական Հարցի թեմաներով լոյս տեսած ֆրանսերէնով հատորներուն։

85 տարեկանին իր մահկանացուն կը կնէ Արմէն Սամուէլեան՝ 24 Յունիս 2019-ին։

## Սա­մուէ­լեան Գրա­տու­ն
Փարիզի Մէօսիէօ-լը-Փրենս փողոցին մէջ կը գտնուի Սա­մուէ­լեան գրա­տու­նը։ Ան դարձած է Ցեղասպանութենէն ետք Փարիզի մէջ կազմաւորուող հայ համայնքի, բայց նաեւ գաւառաբնակ ամբողջ Հայութեան հանդիպման վայրը:

Վեր­ջին շրջան­նե­րուն շա­բաթը քա­նի մը օր միայն ան իր դռնե­րը բա­ցած է յա­ճախորդնե­րուն առ­ջեւ: Գրա­տան հայ այ­ցե­լու­նե­րը ուխտագ­նա­ցու­թիւն մը կա­տարե­լու պէս կը մտնէին այդ յար­կէն ներս։ Օտար գիր­քե­րու կող­քին այդտեղ կա­րելի էր հան­դի­պիլ հայ գիր­քե­րու եւ հան­դէսնե­րու ըն­տիր հա­ւաքա­ծոյի մը։
 
Գրա­տու­նը հիմ­նուած է Հայաստանի առա­ջին հան­րա­պետու­թեան պա­տուի­րակու­թեան ան­դամ Հրանդ Սա­մուէ­լի կող­մէ, 1930-ին։

Հրանդ Սա­մուէլ մօ­տիկ գոր­ծա­կից եղած է Շա­ւարշ Մի­սաքեանի, յատ­կա­պէս պատ­մա­կան նիւ­թե­րով իր խմբագ­րա­կան­նե­րով։

1977-ին, Հրանդ Սամուէլի մահէն ետք, Արմէն Սամուէլեան իր քրոջ՝ Ալիսի հետ, կը շա­րու­նա­կէ իր հօր գոր­ծը։

Սա­մուէ­լեան գրա­տու­նը արե­ւելեան մշա­կոյթնե­րու հետ հայ­կա­կան հին ու ժա­մանա­կակից հա­տոր­նե­րու կա­րեւոր կեդ­րոն մըն եղած է, նոյն ատեն նաեւ՝ դի­մու­մի ու հան­դի­պու­մի կեդ­րոն մը ամ­բողջ աշ­խարհի հա­յագէտ­նե­րուն, հայ գիր­քով հե­տաքրքրուող­նե­րուն հա­մար։

## Պարգեւներ
Իրենց ունեցած վաստակին համար, 2007 թուականին, Հայաստանի տարուան առթիւ Արմէն եւ Ալիս պարգեւատրուած են Պատուոյ լեգէոնի ասպետի շքանշանով:

## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Տիգրանեանի Անուան Երաժշտական Դպրոց

**Արմէն Տիգրանեանի անուան երաժշտական դպրոց**, կրթադաստիարակչական ուսումնական հաստատութիւն Երեւանի Շէնգաւիթ վարչական համայնքին մէջ։

## Պատմութիւն
1949-ին Երեւանի Շէնգաւիթ համայնքին մէջ բացուած է Սայեաթ-Նովայի անուան երաժշտական դպրոցի մասնաճիւղ, որ 1950-ին վերափոխուած է ինքնուրոյն դպրոցի եւ վերանուանուած է հայ մեծ երաժիշտ Արմէն Տիգրանեանի անունով։ Տնօրէնը եղած է Բաբգէն Սարգսեանը։ 1971-ին սկսած է դպրոցի նոր շէնքի շինարարութիւնը, որ աւարտած է 1975-ին, տնօրէն Ֆելիքս Յակոբեանի օրով։ Նոր բաժիններ բացուած է, աւելցած է աշակերտներու թիւը։

1990-ական թուականներուն, ուսուցչական անձնակազմի ուժերով եւ Սարգիս Ալաջաջեանի ղեկավարութեամբ դպրոցին մէջ ստեղծած է կամերային նուագախումբ։

1997-2001 թ. դպրոցը գլխաւորած է Ֆլորա Մարտիրոսեանը, որուն օրով վերանորոգուած է դպրոցի մեծ դահլիճը, նպաստաւոր փոփոխութիւններ կատարուած են ատակութեան համակարգին մէջ զեռուցում ունենալու համար։

2001-ին, տնօրէն նշանակուած է Սվետլանա Մուրատեանը։ Դպրոցին մէջ ուսուցիչներու երգչախումբ ստեղծուած է՝ Հէնրի Մանկասարեանի ղեկավարութեամբ։

Դպրոցի շէնքի ճակատը կը զարդարէ «Երաժշտութիւն» բարձրաքանդակը (կոփածով պղինձ, 1980, 10 x 5 մ, քանդակագործ՝ Արարատ Յովսէփեան, համահեղինակ՝ Գրիգոր Գէորգեան)։

## Բաժիններ
Երաժշտական դպրոցին մէջ հետեւեալ բաժինները կը գործեն՝
* Դաշնամուր
* Ջութակ
* Թաւջութակ
* Սանթուր
* Ուտ
* Տաւիղ
* Ժողովրդական եւ փողային գործիքներ
* Լարային գործիքներ
* Ճազ-վոքալ
* «Արտիստ» թատերական ստուտիա
* Պարերու բաժին

## Պատկերասրահ

Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոց (3).jpg
Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոց (2).jpg
Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոց (1).jpg|«Երաժշտութիւն» բարձրաքանդակ
Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոց (5).jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժշտական Դպրոցներ
Վահէ Արմէն

**Վահէ Արմէն (Խաջատրեան)** (), ծնած է Իրանի Մաշհադ քաղաքը։
## Կենսագրութիւն
Տարրական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ։ 1978 թուականին կը մեկնի Լոնտոն բարձրագոյն ուսման հետեւելու համար։ Երկու տարի ետք իր հօրը ծանր հիւանդութեան պատճառով կը վերադառնայ Իրան:

1981 թուականէն ի վեր դարձած է հաշմանդամ, ինքնաշարժի արկածի հետեւանքով։ Այնուհետեւ ինքզինքը նուիրած է գրականութեան։

Իր ինքնակենսագրութեան մէջ կը կարդանք հետեւեալ սրտառուչ տողերը.

«Ինձ պատահած աճդ դէպքը՝ վերածնունդն էր իմ...: Ես վերածնուեցի գրական աշխարհում ապրելու համար: Սկսեցի աւելի լրջօրէն հետեւիլ հաճ եւ միջազգային գրականութեանը, եւ զագացնելով աճն իմ մէջս, գրելու փորձերու սկսեցի 1987 թուականից: Այժմ ենթերցանութիւնն ու գրելը կեանքիս եւ գոյութեանս անհրաժեշտ պայմաններն են»:

«Իմ ուսուցիչներն են՝ Թումանեանը, Չարենցը, Տէրեանը, Հաֆեզը, Տոսլտոյը, Սարոյանը, Ռ. Ռոլանը եւ Սեւակը, ովքեր ապրում են ինձ հետ:

«1988|1988]]-ից անդամակցում եմ Իրանահայ Գրողների Միութեանը. իսկ 1991-ից, խմբագրում եմ «ալիք» օրաթերթի գրական «էջ 404»ը եւ պատասխանատուն եմ այդ յաւելուածի»:

Մօտ ատենէն լոյս կը տեսնէ Վահէ Արմէնի բանաստեղծութիւններուն Դէպի Սկիզբ խորագրով առաջին ժողովրդածուն զոր Թեհրանի Եղիա Բաբումեան գրական-Հրատարակչական ֆոնտի գործադիր մարմինը քննարկելէ ետք վաւերացուցած եւ հրատարակութեան արժանի նկատած է։

Վահէ Արմէն իր արտառուջ տաղերուն ընդմէնէն կ՝ ապրի ու կ՝ ապրեցնէ մեզ։ Ոճը թէ մեղմ է թէ տիրական։ Առինքնող են իր խոհերը. իմաստութիւն ու համակերպութիւն կը բուրեն։ Շատեր գրած են հայրենիքի մասին սակայն Վ. Արմէնի «Արիւնակցութիւն» քերթուածը գերէզանցօրէն գեղեցիկ է, ինքնուրոյն ու սրտագրաւ:

## Ծանօթագրութիւններ

* واهه آرمن | Naakojaa.com
* با شاعری که خواست پرواز کند - آلیک آنلاین
Հրանդ Ք. Արմէն

**Հրանդ Ք. Արմէն** (), հայ պատմաբան մըն է:

## Կենսագրութիւն
Հրանդ Ք. Արմէն 1911-ին կ՛անցնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները, ուր շրջան մը իր երէց եղբօր մօտ՝ ալիւրաղացի մէջ աշխատելէ ետք, կը մտնէ Ամերիկեան բանակ, զինուորական իր ծառայութիւնը կատարելու: 1931-ին որպէս Իրաւագիտութեան ուսանող, մուտք կը գործէ Տիթրոյթի Համալսարանը, զոր կ՛աւարտէ երեք տարիներու մէջ:

Իրաւանաբական ասպարէզին կողքին, Հրանդ Ք. Արմէն կը նուիրուի հայ ժողովուրդի պատմութեան սերտողութեան: Իր ամբողջ ուշադրութիւնը կեդրոնացնելով Արտաշէսեան, Արշակունեան Մարզպանական Հայաստանի վրայ, հետեւողականօրէն ան կը փորձէ լոյսին բերել տուեալ ժամանակաշրջանի միջազգային ու հայկական քաղաքական անցուդարձերը, միշտ ապաւինած հայ եւ օտար սկզբնաղբիւրներու վկայութեանց, որոնց հանդէպ իր դիրքորոշումը կը յայտնաբերէ հմուտ պատմաբանի կողքին նաեւ յանդուգն իրաւագէտը:

Հրանդ Ք. Արմէն, որ հետեւեալ բառերու մէջ խտացուցած էր իր կեանքը՝ «**օրապահիկս օրէնսգիտութիւն, հոգեպահիկս՝ հայոց պատմութիւն**»:

Հրանդ Ք. Արմէն կը մահանայ 1973-ի սկիզբները:

## Աշխատութիւններ
Յամառ ու բծախնդիր աշխատանքով հայ պատմագրութեան գանձարանին աւանդ կը թողու հետեւեալ աշխատասիրութիւնները՝

* ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆ, Տիթրոյթ, 1940 (Անգլերէն)
* ՄԵԾՆ ՏԻԳՐԱՆ, Անթիլիաս,1947,
* ԽՈՐԵՆԱՑԻ, ԵՂՐԱՊԵՏԸ, ԼՈՍ ԱԻՇԷ ԵՒ ՀԱՅՐ ՆԵՐՍԷՍ ԱԿԻՆԵԱՆ, Երուսաղէմ,1951
* ՄԱՐԶՊԱՆԸ եւ ՍՊԱՆՃԵԼԸՍ,1952
* ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԽՈՐԵՆԱՑԻԻ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹԵԱՆ,Երուսաղէմ,1954
* ՊԱՊ ԱՐՇԱԿՈՒՆԻ, Երուսաղէմ, 1958
* ՓԱՌԱՆՁԵՄ ԹԱԳՈՒՀԻ, Վենետիկ, 1962
* ԱՆԿՈՒՄՆ ԱՐՏԱՇԷՍԵԱՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹԵԱՆ,Պէյրութ 1967
* ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ, Պէյրութ, 1968
* ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳԵՐԱԳՈՅՆ ԱՏԵԱՆ, ՎԱՍԱԿ ՍԻՒՆԻ, Պէյրութ, 1969:

Անոր գրչին կը պատկանի նաեւ **ԱՐՄԷՆԻԶՄ** խորագրով աշխատասիրութիւն մը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Դ., Պէյրութ 1973, էջ 351։

Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1973 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ իրաւագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմական գիտութիւններու դոկտորներ
Ստորոգութիւն:Հայ ասորագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Արմէնիա (թերթ, Մարսէյլ)

Մկրտիչ Փորթուգալեան Ֆրանսայի մէջ կը հիմնէ «Արմէնիա» թերթը Օգոստոսի 1, 1885-ին-ին յեղափոխական գաղափարներ տարածելու եւ յեղափոխական սերունդ կը պատրաստելու նպատակով։ Թերթը կ՚ըլլայ Արմենական Կուսակցութեան պաշտօնական օրկանը։

## Նպատակներ
* Օտարներուն ուշադրութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի կացութեան եւ հայ ժողովուրդի կեանքի տխուր պայմաններուն վրայ հրաւիրել
* Հայրենիքին նկատմամբ արտեկրի հայութեան հետաքրքրութիւնը շարժել եւ օժանդակութիւն ապահովել
* Ազատական գաղափարներ «Արմէնիա»ի էջերէն Փորթուգալեան բարենորոգումներու մասին կը խօսէր եւ Թուրքիոյ չէր հակադրուեր։ Աւելի ուշ, երբ բարենորոգումներէն յոյսը կտրեց, ան յստակօրէն յայտարարեց, թէ առանց արիւնահեղութեան կարելի չէ ազատութիւն շահիլ։

## Տեն Նաեւ
* Արմենական Կուսակցութիւն

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Արմինիըն Ռիվիու

**Արմինիըն Ռիվիու** ("Armenian Review", «Հայկական տեսութիւն»), հայագիտական եռամսեայ պարբերաթերթ։

Սկսած է լոյս տեսնել 1948 թուականին, Պոսթոն, անգլերէն լեզւով։

Խմբագիրներ՝ Ճէյմզ Մանտալեան, Ճէյմզ Թաշճեան, Ժիրայր Լիպարիտեան, Թաթուլ Սոնենց-Փափազեան, Հայկ Օշական, Ասպետ Քոչիկեան։ Մինչեւ 1982 հրատարակած է հայագիտական, քաղաքական, հանրամատչելի նիւթեր, լուրեր Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի մասին։

Այնուհետեւ դարձած է զուտ հայագիտական պարբերաթերթ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Արշալոյս (անձնանուն)

**Արշալոյս**, հայկական արական եւ իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *արշալոյս* բառէն։ Գործածուած է հին ժամանակներէ։ Արեւմտահայերը կը գործածեն որպէս իգական, իսկ Կովկասի մէջ յաճախ որպէս արական անուն, երբեմն ալ իգական։ Անուան փաղաքշական ձեւերն են՝ *Արշալ, Շալու, Աշիկ, Ալօ*։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Արշակ (անձնանուն)

**Արշակ**, պարթեւական ծագումով հայկական արական լայնորէն տարածուած անուն։ 
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունով կազմուած ազգանուններ **Արշակունի**, **Արշակեան**
## Արշակուհի
* Արշակուհի Թէոդիկ 

## Անունը Կրողներ
* Արշակ Ալպօյաճեան (1879 Կ.Պոլիս-1962 Գահիրէ) բանասէր եւ պատմաբան
* Արշակ Աթայեան (1877 Արցախ-1938) բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ
* Արշակ Խնդիրեան (1946 Կ.Պոլիս) գրագէտ
* Արշակ Չօպանեան (1872 Կ.Պոլիս-1962 Փարիզ) գրող, քննադատ, բանասէր
* Հայոց Արքաներ՝
** Արշակ Բ. (ծն.անյայտ-368)
** Արշակ Գ. (ծն.անյայտ-390)

## Ծանօթագրութիւններ
Արշակ Ադամեան

**Արշակ Ադամեան** (), երգահան, մեր լաւագոյն երգահաններէն մին որ առանձնապէս ուսումնասիրած է երաժշտութեան փիլիսոփայութիւնը։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պաքու 1884-ին։ Աշակերտած է Քարա-Մուրզայի եւ Ռէժինսկիի։ Իր քոյրերն Հեղինէ եւ Եւգինէ Եւրոպայի մէջ հռչակ հանած են իբրեւ դաշնակահարուհիներ։ Տակաւին 6 տարու՝ իր եղբայրներուն եւ քոյրերուն հետ սկսած է դաշնամուր եւ ջութակ նուագել։ Ուսուցչի տուած դասը մէկ անգամ լսելով կը նուագէր։ Միջնակարգ ուսումը Բագուի լիսէին մէջ կը ստանայ. այդ շրջանին արդէն կը սկսի երաժշտական կտորներ հեղինակել եւ միանգամայն Մարքսի պատմական Մաթերիալիզմը ուսումնասիրել։ Լիսէն աւարտելէ ետք Ս. Պետերբուրկ կ՚անցնի, համալսարան կը մտնէ, ու կ՚ուսումնասիրէ իրաւարանութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ երաժշտութեան թէորին։ Հոն 18 տարեկանին մէլօտէկլամացիա մը կը գրէ եւ ընկերներու խորհուրդով կը ներկայացնէ Ռուսաստանի ամենամեծ հրատարակիչ Եուրգենսոնին։ Իր այս առաջին ստեղծագործութիւնը կը գնահատուի եւ հոնորար կը ստանայ։ Այնուհետեւ Պերլին կ՚անցնի եւ Սթէրն երաժշտանոցը կը մտնէ ուր աւելի կը խորանայ իր երաժշտական մասնագիտութեան մէջ։ Պերլին երկար չի մնար, կ՚այցելէ Եւրոպայի գլխաւոր կեդրոնները։
Համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին Բագու կը վերադառնայ եւ զանազան պաշտօններ կը վարէ, իրաւաբան կը դառնայ. իսկ Ռուսիոյ Խորհր. Իշխանութեան շրջանին Բագուի եւ Աստրախանի համալսարաններուն մէջ փիլիսոփայութեան դասախօսութիւններ կը կարդայ։ Կ՚անցնի Թիֆլիս ու մօտ երկու տարի Հայ Ար. Տան նախագահութիւնը եւ միաժամանակ երաժշտական խումբ մը կը վարէ։ 1923-24-ին Թիֆլիսի Պետ. Ժողովրդ. Ա. դպրոցին մէջ երաժշտական դասեր կու տայ։
1924-ին Հ. Ս. Խ. Հ. Լուսժողկոմատի կողմէ Երեւանի կոնսերվաթորիային վերատեսուչ կը նշանակուի։
Ադամեան արժէքաւոր է նաեւ իբրեւ մանկավարժ-ուսուցիչ եւ իբրեւ ղեկաբար։ 1925-ին մեծ յաջողութեամբ ղեկավարեց ամենաառաջին սիմֆոնիկ օրգեստրը։
Իբրև ստեղծագործ ունի շատ մը բազմերանգ երաժշտական կտորներ, որոնք դրուած են դաշնամուրի համար։ Գլուխ-գործոցը պէտք է համարել երկրորդ սօնատը, յետոյ Զարգահը, որ արեւելքի և արեւմուտքի երաժշտութեան սինթէսն է, որ հիսուած է արեւելեան յայտնի չարգահ թէմայի շուրջ և գրուած է սիմֆոնիք պոէմայի ձևով։
Ներկայիս Ադամեան Երեւան կը գտնուի։ (Արամ Երեւանի «Սեւան»էն)։

## Աղբյիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1913, Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 34։

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Արշակ Գ.

**Արշակ Գ** (), Հայոց թագաւոր 378–էն։ Պապի որդին եւ յաջորդը։

## Կառավարումը
Մանուէլ Մամիկոնեան սպարապետը, գահընկէց ընելով Վարազդատ թագաւորը, Հայոց գահին բարձրացրած է մանկահասակ Արշակին՝ դառնալով անոր նախնակալը: Արշակի կրտսեր եղբայր Վաղարշակը դարձած է թագաւորի աթոռակիցը: Սակայն Արշակի թագաւորութիւնը եղած է անուանական, երկիրը կառավարած է Մանուէլ Մամիկոնեանը: Պարսից Շապուհ II արքան սիրաշահած է Արշակին եւ հայ նախարարներուն՝ կամենալով իր կողմը գրաւած անոնց, կանխած Հայաստանի եւ Հռոմի մերձեցումը: Ան Հայաստան ուղարկած է զօրաբանակ, որուն հրամանատարը տիրացած է երկրի իշխանութեան, հայ նախարարներուն ստիպած հարկ վճառել Պարսից արքունիքին: Մանուէլ Մամիկոնեանը, չհանդուրժելով այս արարքը, պարսկական զօրաբանակը դուրս վտարած է երկրէն: Այնուհետեւ առժամանակ Հայաստանի մէջ տիրած է համեմատաբար խաղաղ իրավիճակ: Սակայն 384-էն ետք Պարսկաստանի ու Հռոմի միջեւ բանակցութիւններ սկսան Հայաստանի բաժանման շուրջ: Փաւստոս Բիւզանդի վկայութեամբ, Մանուէլ Մամիկոնեանը 384–ին՝ վախճանելէ առաջ, յատուկ գրութեամբ Հայաստանը եւ Արշակ թագաւորին «յանձնած է» Հռոմի կայսրին: 385–ին Արշակը ստիպուած հեռացած է հռոմէական Հայաստան՝ ապաստանելով Եկեղեաց գաւառի մէջ։ Անկէ ետք Շապուհ III Հայոց գահը յանձնած է Խոսրով Դ. Արշակունուն: 387–էն ետք, երբ անդամատուած է Հայաստանը, հռոմէական մասին մէջ խաղաղութեամբ, բայց կայսրութենէն կախեալ թագաւորած է Արշակը, որուն մահէն ետք կայսրութիւնը այլեւս թագաւոր չէ կարգած իր տիրապետութեան ներքեւ գտնուող Հայաստանի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արշակունիներ
Ստորոգութիւն:Հայ միապետներ
Արշակ Խազխազեան

**ԱՐՇԱԿ ԽԱԶԽԱԶԵԱՆ** ․―Կարնեցի վաճառական բնիկ խը֊նուսցի վերջերը Պօլիս հաստատուած, 40 տարու, Հայրենակից կարգ մը առեւտրականներու հետ իր տարագրումէն յետոյ միջոցը գտնելեվ թէեւ կ'աջողի մայրաքաղաքս դառնալ, բայց մատնուելեվ կրկին կ'աքսորուի Չանղրիէն հեռու Մեճիտ֊Էօզիվ , անվերադարձ․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին յղումներ
* Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկի

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան,Կ․Պոլիս,1919,էջ 42
Արշակ Ա.

**Արշակ Ա․** (անյայտ - 35), Հայոց թագաւոր 34 թուականէն։ Պարթեւաց թագաւոր Արտաւան Գ.–ի որդին։ Յաջորդած է Զենոն-Արտաշէսին՝ հայկական աւագանիի համաձայնութեամբ։ Հայաստանի մէջ Հռոմի հեղինակութիւնը պահպանելու եւ պարթեւական վտանգը կանխելու համար Թիպերիուս կայսրը 35-ին մեծաթիւ ուժեր ուղարկած է Արեւելք, միաժամանակ լիպերական, աղուանական եւ սարմատական ցեղերուն հրահրած Հայաստանի ու Պարթեւստանի դէմ։ Իբերիայի թագաւոր Փարսմանի եղբայր Միհրդատը, Հռոմի դրդումով, դաւով սպանած է Արշակը եւ նստած Հայոց գահին։

Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ
Արշակ Ագապեան

[մինի|'''Զաքաթալայի հայկական Սուրբ Գէորգ ([1851 թ.) եկեղեցւոյ աւերակները**]]

**Արշակ Ագապեան''' (20 Մայիս 1860, Լալի գիւղ (այժմ՝ Վազաշէն՝ ՀՀ Տաւուշի մարզ) - 10 Հոկտեմբեր 1905)՝ հայ գիւղագիր, մանկավարժ, հրապարակախօս։

Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր քահանայ հօր մօտ, իսկ անոր մահէն ետք այլ քահանաներու մօտ։ Այնուհետեւ կ'երթայ Տփխիս (Թիֆլիս) եւ 1869-էն սկսեալ կ'ուսանի ծխական ուսումնարանին մէջ, իսկ 1870-1875-ին Ներսէսեան վարժարանին մէջ, ուրկէ կ'արձակուի իբրեւեւ աղմկարար։ Էֆէնճեանի գրախանութին մէջ ծառայելէ ետք 1876-1882 Գետաշէնի, Զաքաթալայի եւ Նուխայի մէջ ուսուցչութիւն կ'ընէ։ Այնուհետեւ կը մտնէ Տփխիսի (Թիֆլիս) Աղէքսանդրեան ուսուցչական ուսումնարանը, ուր 1886-ին ուսումն աւարտած կ'երթայ Մողդոկ ուսուցչի պաշտօնով։ 1889-էն 1896 Ախալքալաքի մէջ ուսուցչութիւն ընելէ ետք գիւղը կը քաշուի։ 1901 թուականէն կը ծառայէ Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ։ Առաջին բանասիրականը տպուած է «Մեղու Հայաստան»-ի լրագիրի մէջ 1881-ին։ Այդ օրէն կը սկսի գրել ե՛ւ «Մեղու»-ի ե՛ւ «Նոր-Դար»-ի մէջ՝ տալու յօդուածներ եւ պատկերներ գիւղական կեանքէն։

Առանձին գիրքով լոյս տեսած են.
* «Բնախօսութիւն» (1881)
* «Մուսինի Գանգատը» (1890)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1905 մահեր
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնածներ
Ստորոգութիւն:10 Հոկտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիւղագիրներ
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Արշակ Վռամեան

**Արշակ Վռամեան** (բուն անունով՝ *Օննիկ Դերձակեան*, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Սուրէնեան վարժարանին մէջ, ապա 1889-ին Լեւոն Շանթին հետ մեկնած է Էջմիածին, ուր աւարտած է Գէորգեան Ճեմարանը։ Պոլիս վերադարձին, ռուսական նամակատան մը մէջ նպաստած է շոգենաւերու ուժանակի փոխադրութեան գործին։ Օկիմտա ծածկանունով աշխատակցած է Յովհաննէս Շահնազարի հրատարակած «Հայրենիք»-ին։

10 Օգոստոս 1896-ին մասնակցած է Պանք Օթոմանի գրաւման աշխատանքներուն։ Հետապնդման ենթարկուած է եւ, ամիս մը ռուսական հիւպատոսարանին մէջ պահուըտելէ ետք, ապահոված է պուլկարական անցագիր մը եւ անցած՝ Ֆիլիպէ, ուր զբաղած է հրապարակագրութեամբ։ 1898-ին մեկնած է Ժընեւ, ուր ստանձնած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան Արեւմտեան Բիւրոյի գործավարութիւնը եւ միաժամանակ աշխատակցած՝ «Դրօշակ»-ին։ Անցնելով Ամերիկա, գործօն կերպով մասնակցած է շրջանին մէջ Դաշնակցութեան կազմակերպական կառոյցի ստեղծման աշխատանքներուն, խմբագրելով Պոսթըն-ի «Հայրենիք»-ը։

1907-ին վերադարձած է Կովկաս եւ Սահմանադրութեան հռչակման ատեն, հանրային գործերու պատասխանատուութեամբ կ՛երթայ Վան ու ապա կը վերադառնայ Պոլիս, աշխատակցելով «Ազատամարտ»-ին։ 1908-ին, երիտթուրքերու յեղաշրջումէն ետք, ընտրուած է Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան։ 4 Ապրիլ 1915-ին զոհ գացած է դաւադրութեան մը Վանի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Թէոդիկ, Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն 



Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Գէորգ Արշակեան

**Գէորգ Արշակեան** (), հայ արձակագիր եւ թատերագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1928-ին, Արմաւիրի մէջ, հարաւային Ռուսիա։ Դեռ մանուկ հասակին կը տեղափոխուի Հայաստան։ Երկու տարի կը սորվի Լենինականի թիւ 3 միջնակարգ դպրոցին մէջ։ Յետոյ կը փոխադրուի Երեւան, ուր կը ստանայ միջնակարգ ուսում։ Կը սկսի աշխատիլ 13 տարեկանէն։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստանալէն ետք, խորհրդային բանակին կը ծառայէ մինչեւ 1951։ 1951-էն սկսեալ կ'աշխատի բնագիտութեան հիմնարկին՝ Արագածի գիտաշխատանոցին մէջ։ Իսկ 1963-ին՝ վարչա-մշակութային պատասխանատու պաշտօններու մէջ։ Ապա կ'աշխատի ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիքի ուսումնարանի՝ Արագածի արշաւախմբումին մէջ, ակադեմիկոս Ա. Ալիխանեանի փորձարանին մէջ։ 1963-ին, որպէս խմբագիր կ'աշխատի հեռուստատեսութեան եւ ռատիո-հաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ։ 1966-78-ին կը դառնայ «Սովետական գրող» (մինչեւ 1976-ի կէսերը «Հայաստան») հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ, իսկ 1979-1981՝ «Սովետական գրող» հրատարակչութեան մանկապատանեկան գրականութեան խմբագրութեան գլխաւոր խմբագիր։ 1983-ի Դեկտեմբերէն կը դառնայ Երեւանի Աւետիք Իսահակեանի անուան տուն-թանգարանի տնօրէն։

Առաջին իսկ գործերով՝ 1960-ական թուականներու սկիզբը, Մամուլին մէջ նշուած է, իբրեւ հայրենի արձակի «վերածաղկման» սերունդի ուշագրաւ անուններէն։ 1969-ին հատորով հրատարակած է վէպ ու վիպակներ «Թրաշուշաններ» («Սեւ եւ Սպիտակ Կարապներ») «Դաղձի Բոյր», «Գնացքներ»։ Ունի նաեւ թարգմանութիւններ։

Մահացած է 2002-ին, Երեւան։

## Ծանօթագրութիններ

## Աղբիւրներ

* Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*, Երեւան, «Սովետական գրող» էջ 83։
* «Բագին», Մայիս 1986, էջ 56։

Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:28 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ