Կուամի Ճակատամարտ (1944)

**Կուամի երկրորդ ճակատամարտ** (21 Յուլիս-10 Օգոստոս),Ամերիկայի զօրքերու կողմէ Կուամի (Մարիանեան կղզիներուամենամեծ կղզին) գրաւումը՝ ճափոնական բանակին կողմէ: Տեղի ունեցած է Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ` Խաղաղական Ովկիանոսի պատերազմի ընթացքին:

## Պատմութիւն
Կուամ ունի 341.18 քառակուսի քիլոմեթր տարածք եւ Մարիանեան կղզիներու ամենամեծ կղզին կը հանդիսանայ: Կուամ եղած է ԱՄՆ-ու իշխանութեան տակ 1898-էն ի վեր, երբ ԱՄՆ-ի զօրքերը գրաւած էին զայն սպանական զօրքերէն: 10 Դեկտեմբեր 1941-ին, ճափոնական զօրքերը ԱՄՆ-էն գրաւեցին Կուամը, որ Փերլ Հարպորի վրայ յարձակման շարունակութիւնն էր: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դաշնակցային տերութիւններու պատասխան գործողութիւնները երկար չտեւեցին: «Ֆորագեր» գործողութիւնը կը ծրագրէր նախապատրաստական ռմբակոծումներ իրականացնել, առաջին հերթին Մարշալեան կղզիներու մէջ տեղակայուած աւելորդ նաւով, ապա նաեւ այլ ուղղութիւններով:

Սաիփան, Տինիան եւ Կուամը ճափոնական ռազմական հրամանատարութեան կողմէն որպէս թիրախներ ընտրուած էին, որովհետեւ նշուած կղզիներու տեղաբաշխուածութիւնը թոյլ կու տար զանոնք ռազմական կարեւոր հենակէտերու վերածել եւ յաջողութիւնը դէպի Ֆիլիփին եւ Թայուան հասցնել: Սաիփանի ներխուժումը ծրագրուած էր իրականցնել 15 Յունիս 1944-ին, իսկ Կուամի մէջ զօրքեր բերելը՝ 18 Յունիսին: Սկզբնական ժամանակացոյցը բաւականին լաւատէս կը թուէր: Սակայն դաշնակցային ուժերը ստիպուած էին մարտավարութիւնը փոխել, որովհետեւ ճափոնի զօրքերու դիմադրութիւնը անկարելի դարձուց կղզիին գրաւումը եւ ստիպեց մօտ մէկ ամիս սպասել: ԱՄՆ-ի ռազմածովային եւ ռազմաօդային ռմբակոծութիւնները 11-13 Յունիս (1944) տեւեցին`  ներառելով 216 ռմբակոծիչներ: Այսպիսի մեծ տարողութեամբ յարձակման ընթացքին, շուրջ 12 ճափոնական նաւեր խորտակուեցան։ 27 Յունիսին ամերիկեան ռազմանաւերը` կործանիչներու աջակցութեամբ նոր գրոհի սկսան կղզիի ուղղութեամբ:

## Ճակատամարտ

Կուամը, անմատչելի ժայռերով եւ ծանծաղուտներով շրջապատուած ըլլալով, իսկական մարտահրաւէր եւ պատուհաս կը թուէր որեւէ յարձակողի համար: Ամերիկեան նախապատրաստական թիմը՝ անօգնական,իր դէմ ելլող խոչընդոտները յաղթահարեց 14-17 Յուլիսին: Չնայած այս բազմաթիւ խոչընդոտներուն` ամերիկեան զօրքերը Օրոթէ թերակղզիի երկու կողմերէն դուրս եկան` Կուամի արեւմտեան կողմը, Ափրա Հարբորը ազատագրելու նպատակով: ԱՄՆ–ու ռազմածովային Երրորդ ստորաբաժանումը Օրոթէ թերակղզիի հիւսիսային հատուածին մօտեցաւ, իսկ Առաջին ռազմածովային ստորաբաժանումը հարաւային հատուածին: Ափհանումը կ՛ուղղեկցուէր թեժ մարտերով եւ բազմաթիւ կորուստներով, բայց ի վերջոյ յաջողութեամբ պսակուեցաւ: Սակայն այս մէկը միայն սկիզբն էր. ճափոնական ուժերը յատկապէս գիշերները հակայարձակումներու կը դիմէին հակառակորդին կորուստներ պատճառելու եւ ուժերը ջախջախելու համար: Բայց այս հակայարձակումները լաւ արդիւնքեր չունեցան: 23-24 Յուլիսին, Ամերիկայի բանակի 77-րդ հետեւակային բաժինը աւելի բարդ ճակատագիր որոշած էր ցամաք հանելու համար: Ցամաք հանելու մեքենաներու կարիքը ունենալով` զինուորներուն ափ իջեցուցին՝ ցամաքին վրայ, եւ անմիջապէս յայտնուեցան ճափոնական ուժերու գնդակոծման տակ: Նոր ուժերու դէպի Կուաամ ուղարկումը աւելի կը դժուարանար. ցամաք ելլող նաւերը չէին կրնար ափին մօտենալ կրակոցներու պատճառով, իսկ ցամաք հանելու մեքենաներ չկային: 25 Յուլիս–ին, Ամերիկեան ռազմական առաջին կիսաբաժինը շրջափակման ենթարկուած էր Օրոնթէ թերակղզիին մէջ, եւ օղակը աւելի կը նեղնար: Նոյն գիշերը, ճափոնական զօրքերու հրամանատար Ժեներալ-Լէյտենանտ Տակաշին գործողութիւն նախատեսած էր իրականացնել նաեւ Երրորդ բաժինի նկատմամբ, որ հիւսիս կը գտնուէր: Յաջորդ օրը ժեներալ Օբաթան հաղորդեց. «մեր զօրքերը ձախողեցան ցանկալի նպատակներուն հասնելու գործին մէջ»: 28 Յուլիս-ին ժեներալ-լէյտենանտ Տակեշի Տակաշինան զոհուեցաւ, եւ ընդհանուր հրամանատարութիւնը ժեներեալ Օբաթան ստանձնեց: Արդէն 28 Յուլիս-ին երկու հենակէտերն ալ ամերիկեան հսկողութեան ներքեւ վերցուած էին, եւ մինչեւ 29 Յուլիս ամերիկեան զօրքերը ամբողջ թերակղզին կը վերահսկէին: Ճափոնցիներու հակայարձակումները ամերիկեան յենակէտերուն վրայ ուժասպառ ըրին զանոնք: Օգոստոսի սկզբը ճափոնցիները զէնքի եւ պարէնի խիստ կարիքը ունեցան: Արդիւնքը այն էր, որ ժեներալ Օբաթան իր զօրքերը դուրս բերաւ Կուամի հարաւային շրջաններէն` նպատակ ունենալով կղզիի լեռնային հատուածներուն մէջ դիմադրութիւնը շարունակել: Ամերիկեան ուժերու յաջողութիւնը եւ յառաջխաղացքը  արագանալով, նոյն օրը ազատագրեցին նաեւ Ագանան: Իսկ Տիյան ազատագրուեցաւ 1 Օգոստոս-ին: Անտառներու մէջ մարտնչիլը, չափազանց բարդ էր ամերիկեան զօրքերուն համար: Բայց անոնք աննկուն էին եւ Բարրիգադա լերան շրջանին մէջ, 2-4 Օգոստոսի ընթացած թէժ մարտերու պատճառով, ճափոնական պաշտպանական գիծը փլուզուեցաւ: Ճափոնի միւս կարեւոր յենակէտը` Սանտա Ռոզա լեռը ազատագրուեցաւ 8 Օգոստոսին: 10 Օգոստոսին, ճափոնի կազմակերպած դիմադրութիւնը վերջնականապէս քանդուեցաւ: Յաջորդ օրը` Ճափոնի յղած հրաժեշտի խօսքէն ետք, ժեներալ Օբաթան, վարչական իր գրասենեակին մէջ ինքնասպան եղաւ:

## Հետեւանքներ

Կուամի ճակատամարտէն ետք, որոշ ճափոնցի զինուորներ անտառներու մէջ ապաստան գտան: 8 Դեկտեմբեր 1945-ին, երեք ամերիկեան ծովայիններ սպանուած էին անոնց կողմէն: 24 Յունուար 1972-ին, քանի մը որսորդներ, ճափոնական բանակի քսանապետ Յոկոյին յայտնաբերեցին անտառներու մէջէն: Ան քարայրին մէջ ապրած էր շուրջ 28 տարի:

Կուամի ազատագրման գործողութենէն ետք այնտեղ դաշնակցիներու ռազմական կայանները տեղակայուեցան` ճափոնական տարածքներու վրայ յարձակումը իրականացնելու նպատակով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութեան Ցանկ
*
*
*
*
* Manchester, W., 1980, *Goodbye, Darkness: A Memoir of the Pacific War*, Boston: Little, Brown, and Co., , pp 278–302

## Արտաքին Յղումներ
* 
*"The Marianas and the Great Turkey Shoot", World War II Database.
* Lodge, Major O.R. ''USMC Historical Monograph: The Recapture of Guam'', Historical Branch, United States Marine Corps, 1954.
*O'Brien, Cyril J. ''Liberation: Marines in the Recapture of Guam'',  Marines in World War II Commemorative Series, Marine Corps Historical Center, United States Marine Corps, 1994.
*
*
*''Photos from the Liberation of Guam''  The Real Revo
*
*Pacific War Museum National Park Service site

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային երկրորդ պատերազմ
Ստորոգութիւն:Կուամ