Նիւ Եորք

**Նիու Եորք** (), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ամենամեծ քաղաքն է եւ աշխարհի ամենամեծ քաղաքներէն մէկը։ 2012-ի տուեալներով քաղաքը 8.336.697 բնակիչ ունէր, իսկ արուարձաններու հաշուարկումով՝ 20.61 միլիոն մարդ։ Քաղաքը կը գտնուի Ատլանտեան ովկիանոսի ափին՝ Նիւ Եորք նահանգի հարաւ-արեւելքը։ Հիմնադրուած է 17-րդ դարուն հոլանտացի գաղութարարներու կողմէ, եւ մինչեւ 1664 թուական *Նոր Ամսթերտամ* կը կոչուէր։

Նիւ Եորք կը բնութագրուի իբրեւ աշխարհի մշակութային ու ֆինանսական մայրաքաղաք։ Ան մեծ ազդեցութիւն ունի համաշխարհային առեւտուրի, ֆինանսներու, մետիայի, արուեստներու, նորաձեւութեան, գիտութեան, կրթութեան եւ այլ ոլորտներու վրայ։ Հոն կը գտնուի ՄԱԿ-ի կեդրոնատեղին։

Նիւ Եորք կը ներառնէ 5 քաղաքային շրջաններ՝ Պրոնքս, Մանհաթըն, Քուինս, Պրուքլին, Սթաթըն Կղզի։ Հիմնական տեսարժան վայրերը կը գտնուին Մանհաթըն։ Այստեղ կը գտնուին նաեւ յայտնի Էմփայր Սթէյթ Պիլտինկը, Քրայզլըր Պիլտինկը, Ռոքֆելլըր կեդրոնը, Վուլվորթ Պիլտինկը եւ այլն։

Նիւ Եորքի մէջ կը գործեն 120 գոլէճներ եւ համալսարաններ, որոնց կարգին՝ Քոլումպիա համալսարանը, Նիւ Եորքի համալսարանը եւ Ռոքֆելլըրի համալսարանը։

## Պատմութիւն
Նախագաղութային շրջանին Նիւ Եորքի տարածքին վրայ բնակած են հնդիկ ցեղեր։ Լենապէ ցեղը կը բնակէր Սթէյթն Այլընտի, Լոնկ Այլընտի մէկ բաժնին, Մանհաթընի եւ Պրոնքսի մէջ։

Նիւ Եորքի տարածքին եւրոպական առաջին հաստատուած այցը տեղի ունեցած է 1524 թուականին։ Ճիովաննի Տա Վերազանօ, որ կը ծառայէր Ֆրանսային, իր La Dauphine նաւով հասած է Նիւ Եորքի նաւահանգիստ։

## Բնակչութիւն
700px|center
կենտրոն|մինի|625x625փքս|Ստորին Մանհեթենը մայրամուտին Ճերսի Սիթիէն, Նիւ Ճերսի։ Համաշխարհային առեւտուրի կեդրոն 1-ը՝ Արեւմտեան կիսագունդի ամենաբարձր երկնաքերը։
կենտրոն|մինի|771x771փքս|Կեդրոնական պարկը Ռոքֆելլեր կեդրոնէն։ Ամենաշատ այցելուող քաղաքային զբօսայգին է Միացեալ Նահանգներուն մէջ։

Նյու Յորքի կրոնական կառույցները

## Պատկերասրահ

The Purchase of Manhattan Island.png|Փիթր Մինէոյտին կը վերագրեն Մանհեթէն կղզիի գնումը 1626-ին։
GezichtOpNieuwAmsterdam.jpg|Նոր Ամսթերտամը՝ Ստորին Մանհեթենի կեդրոնը, 1664-ին, երբ Անգլիան գրաւեց այն եւ անուանեց «Նիւ Եորք»։
BattleofLongisland.jpg|Լոնկ Այլենտի ճակատամարտը, Ամերիկեան յեղափոխական պատերազմի ամենամեծ ճակատամարտը, որ տեղի ունեցաւ 1776-ին Պրուքլինի մէջ։
Hippolyte Sebron - Rue De New-York En 1840.jpg|Մանհեթենի Պրոտուէյ փողոցը
Mulberry Street NYC c1900 LOC 3g04637u edit.jpg|Մանհեթենի Լիթլ Իտալիան, Ստորին Իսթ Սայտ, մօտ 1900 թուական։
Old timer structural worker2.jpg|Բանուոր Էմփայր Սթէյթ Պիլտինկի կառուցման ժամանակ, 1930 թուական։
Dag Hammarskjold outside the UN building.jpg|ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար Տակ Համարշոլտը ՄԱԿ-ի գլխաւոր գրասենեակի առջեւ, որու շինարարութիւնը աւարտեցաւ 1952-ին։
Stonewall Inn 5 pride weekend 2016.jpg|Սթոուն ուոլ Ինը Կրինուիչ Վիլիջի մէջ
UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|Եունայթէտ Էյրլայնսի 175 չուերթի ինքնաթիռը կը մխրճուի Համաշխարհային առեւտուրի կեդրոնի Հարաւային աշտարակի մէջ 11 Սեպտեմբեր 2001-ին։
Manhattan Island arial photo - GTA Liberty City crop.png|Արբանեակային լուսանկար, ուր պատկերուած է Նիւ Եորքի մերձքաղաքային շրջանը, կեդրոնը՝ Մանհեթէն կղզին։
Antiguo vs Moderno (4432379954).jpg|Ժամանակակից ճարտարապետութիւնը՝ համադրուած դասական ճարտարապետութեան հետ, յաճախ կը հանդիպի Նիւ Եորքի մէջ։
Empire State Building (HDR).jpg|1930-ին կառուցուած Քրայսլեր Պիլտինկը ար-տեկոյ ոճի նմուշ է։ Էմփայր Սթեյթ Պիլտինկը Նիւ Եորքի միայնակ պատկերանշանն է։ 1931-1970 թուականներուն այն աշխարհի ամենաբարձր շէնքն էր։
Greenpoint Houses.JPG|19-րդ դարու շագանակագոյն քարով, սանդղաւանդի վրայ գտնուող տուներ Պրուքլինի Կրինփոյնթ թաղամասի Քենթ փողոցին մէջ։
Hurricane Sandy Flooding Avenue C 2012.JPG|Մանհեթենի Սի պողոտան Սենտի փոթորկէն ետք, 29 Հոկտեմբեր 2012։
New York World's Fair August 1964.jpeg|1964-ին Նիւ Եորքի մէջ տեղի ունեցած համաշխարհային տօնավաճառը կազմակերպուած է Ֆլաշինկ Մետոուս-Քորոնա պարկին մէջ․ կենդոնը Ունիսֆերան է։
Statue of Liberty, NY.jpg|Նիւ Եորք ծովախորշի Ազատութեան կղզիի մէջ գտնուող Ազատութեան արձանը Միացեալ Նահանգներու, անոր ազատութեան, ժողովրդավարութեան եւ հնարաւորութեան կատարելատիպերու խորհրդանիշն է։
Bronx Zoo reindeer.jpg|Հիւսիսային եղջերու Պրոնքսի կենդանաբանական այգիին մէջ, որ աշխարհի ամենամեծ մերձքաղաքային կենդանաբանական այգին է։
New York City Hall.jpg|Նիւ Եորքի քաղաքապետարանը մինչեւ այժմ գործող ամենահին քաղաքապետարանն է Միացեալ Նահանգներու մէջ։
New York Supreme Court at 60 Centre Street.jpg|Նիւ Եորքի շրջանային դատարանի շէնքին մէջ կը գտնուին Նիւ Եորքի Գերագոյն դատարանը եւ այլ կառոյցներ։
Broadway Crowds (5896264776) crop.jpg|Նիւ Եորքի բնակչութեան խտութիւնը 2016-ի տուեալներով 28,201 մարդ/մղոն² է։ Միայն Մանհեթէնի մէջ խտութիւնը 71,999 մարդ/մղոն² (27,799/քմ²) է։
St. Vartan Cathedral of New York City-2.JPG|Նիւ Եորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցին
Assemblage Silicon Valley Wall Street.png|Նիւ Եորքի ֆոնտային պորսան Ուոլ Սթրիթի մէջ․ այն աշխարհի ամենամեծ ֆոնտային պորսան է իր ցուցակագրուած ընկերութիւններու ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացմամբ։
Flatiron District.jpg|Սիլիկոնեան ծառուղին՝ տեղակայուած Ֆլէյթարոն թաղամասին մէջ, այժմ Նիւ Եորքի բարձր տեխնոլոգիական սեկտորն է։
1 times square night 2013.jpg|Թայմս Սքուէրը Պրոտուէյի, թատերական թաղամասի եւ մետիա կեդրոնի հանգոյցն է։ Այն նաեւ աշխարհի ամենաշատ այցելուող զբօսաշրջային վայրն է՝ 50 մլն այցելու։
I Love New York.svg|I Love New York պատկերանիշը 1977-ին նախագծած է Միլթոն Կլէյզերը։
Rockefeller Center (2006).JPG|Ռոքֆելլեր կեդրոնը կը գտնուի «NBC Studios»-ը։
Butler Library - 1000px - AC.jpg|Քոլումպիայի համալսարանի Պոթլէ գրադարանը կը համարուի Միացեալ Նահանգներու ամենագեղեցիկ համալսարանական գրադարաններէն մէկը։
NYC - Washington Square Park - Arch.jpg|Ուաշինկթըն Սքուէր կամարը Նիւ Եորքի համալսարանի եւ Կրինուիչ Վիլիջի խորհրդանիշն է։
New York Public Library May 2011.JPG|Նիւ Եորքի հանրային գրադարանի Ստեֆէն Շուարցմանի գլխամասային շէնքը Մանհեթէնի Հինգերորդ եւ 42-րդ փողոցներուն մէջ։
NewYorkPresbyterian-Cornell.jpg|Նիւ Եորքի Փրեսպիթերեան հիւանդանոցը (սպիտակ համալիրը կեդրոնին)՝ Նիւ Եորքի ամենամեծ հիւանդանոցն է եւ մասնաւոր ամենախոշոր գործատուն։
Manhattan, New York - USA (6914876902).jpg|Նիւ Եորքի ոստիկանութեան բաժինը (NYPD) Միացեալ Նահանգներու խոշորագոյն ոստիկանական բաժինն է։
Peter Stehlik - FDNY Rescue 1 - 2012.05.18.JPG|Նիւ Եորքի հրշէջ ծառայութիւնը (FDNY) ամենամեծն է Միացեալ Նահանգներու մէջ։
Lincoln Center Twilight.jpg|Կատարողական արուեստի Լինքոլն կեդրոն
MET entrance.jpg|Թանգարանային մղոնի վրայ գտնուող Մետրոպոլիտէն թանգարանը աշխարհի ամենամեծ թանգարաններէն մէկն է։
Smorgasburg in Dumbo.jpg|2011-ին բացուած Սմորկասպուրկը բացօթեայ սնունդի շուկայ է, որ Պրուքլին Ֆլի ընկերութեան մաս կը կազմէ։
NYC Subway R160A 9237 on the E.jpg|Նիւ Եորքի մեթրոպոլիտէնը ամենամեծն է աշխարհի ուղերթներու երկարութեամբ եւ կայարաններու քանակութեամբ։
Port-authority-terminal.jpg|Մանհեթէնի 8-րդ պողոտային եւ 42-րդ փողոցին վրայ գտնուող Նաւահանգստային կայանը աշխարհի ամենածանրաբեռնուած կայանն է։
JFK Plane Queue.jpg|Քուինսի Ճոն Քենետիի միջազգային օդակայանը միջազգային ուղեւորներու փոխադրման ամենածանրաբեռնուած օդանկայանն է ԱՄՆ-ի մէջ։
Spirit of America - Staten Island Ferry.jpg|Սթաթէն Այլենտ Ֆերին կ՚երթեւեկէ Մանհեթէնի եւ Սթաթէն Այլենտի միջեւ։
Storm at Manhattan.jpg|Դէպի հիւսիս նայող 8-րդ պողոտան։ Մանհեթէնի գլխաւոր յատակագիծով շատ փողոցներ եւ պողոտաներ միակողմանի երթեւեկութիւն կ՛ապահովեն։
George Washington Bridge from New Jersey-edit.jpg|Ճորճ Ուաշինկթընի կամուրջը, որ Վերին Մանհեթէնը (ետնամաս) Հուտզոն գէտով կը միացնէ Ֆորթ Լիի եւ Նիւ Ճերսիի հետ, աշխարհի ամենածանրաբեռնուած ինքնաշարժներու կամուրջն է։
Verrazano-Narrows Bridge @ Night from Brooklyn.JPG|Վերազանօ Նարոուս կամուրջը աշխարհի ամենաերկար կախովի կամուրջներէն մէկն է, որ Պրուքլինը Ներոուզի միջոցով կը կապէ Սթաթէն Այլենտի հետ։


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ