open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մատթէոս Ծարեցի

մինի|263x263px|1661 թ. Մատթէոս Ծարեցիին հրատարակած «Յիսուս որդի» գիրքին անուանաթերթը
**Մատթէոս Ծարեցի** (, հայ հոգեւորական եւ հրատարակիչ։ ԺԷ. դարու Ամսթերտամի հայկական տպագրութեան հիմնադիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Արցախի Ծար գաւառին մէջ։ 

Էջմիածինի մէջ ծառայած է իբրեւ կաթողիկոսի քարտուղար։

1655-ին Յակոբ Ջուղայեցի կաթողիկոսը զինք գործուղած է Եւրոպա՝ տպարան մը հիմնելու եւ Աստուածաշունչը հայերէն տպագրելու նպատակով։ Սակայն ան խոչընդոտներու հանդիպած է։ 
Այնուհետեւ 1658-ին մեկնած է Նիտերլանտներ։ Նոյն տարին, 27 Նոյեմբեր-ին, պայմանագիր մը կնքած է նշանաւոր տառագիր Քրիսթոֆըր վան Տայկքն հետ, որ պատրաստած է հայկական տառատեսակներ։ 

Ծարեցի հրատարակութեան պատրաստած է «Յիսուս որդի» գրքոյկը, որուն աւելցուցած է նաեւ փոքրիկ յիշատակարան մը։ Սակայն մահացած է նախքան վերջինիս լոյս տեսնելը՝ 3 Յունուար 1661-ին։ 

Աճիւնը ամփոփուած է Ամսթըրտամի Աուտեքերք եկեղեցւոյ գերեզմանատունը։

Ծարեցիին գործը շարունակած է Ոսկան Երեւանցին, եւ 1666-ին առաջին անգամ հայերէն լեզուով տպագրուած է Աստուածաշունչը։

Ծարեցիին հիմնադրած տպարանը գործած է մինչեւ 1718։

## Գրականութիւն
* **Զարբհանալեան Գ.**, Պատմութիւն հայկական տպագրութեան, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1895։
* **Կարապետ եպս. Ամատունի**, Ոսկան վրդ. երեւանցի եւ իր ժամանակը. Լուսաւոր էջ մը ԺԷ. դարուն հայ եկեղեցական պատմութենէն, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1975 (Հայագիտական մատենաշար «Բազմավէպ» թիւ 9)։
* **Հ. Սահակ Ճեմճեմեան**, Հայ տպագրութիւնը եւ Հռոմ (ԺԷ. դար), Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1989 (Հայագիտական մատենաշար «Բազմավէպ» թիւ 29)։
* **Ն. Ա. Ոսկանեան, Ք. Ա. Կորկոտեան, Ա. Մ. Սաւալեան**, Հայ գիրքը 1512-1800 թուականներուն. Հայ հնատիպ գիրքի մատենագիտութիւն, Երեւան, 1988։ 
* **Ռաֆայէլ Իշխանեան**, Հայ գիրքի պատմութիւն, հատոր 1, Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերուն, Երեւան, 2012։
* John A. Lane, The Diaspora of Armenian Printing 1512-2012, University of Amsterdam in collaboration with the Ministry of Culture of the Republic of Armenia.; Bilingual edition (August 2012). ISBN 9081926403

## Աղբիւրներ
* Խարելթ Վերհուվեն, «Ամստերդամում հրատարակված առաջին հայերէն գիրքը», Ամսթըրտամի համալսարանի գրադարան, 2006 թ.։ 

Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայերը Նիտերլենտի մէջ
Մատլէն Եավէր

**Մատլէն Եավէր,** դաշնակարուհի, ծնած է Պոլիս 1904 թուականին, յաճախած է Էսայեան, Պէզազեան, Տատեան, Իւնիօն Օթթօման վարժարանները եւ շրջանաւարտ եղած: Զինադադարին աշխատած է Պոլսական բոլոր օրաթերթերուն եւ գրական պարբերականներուն մէջ։ Դաշնակի դասընԹաձքներու փայլուն աստիճաններով աւարտած է իր արուեստը եւ դասախօս կարգուած է փրոֆէսօրի վկայականով 1936 թուականին: Կը վարէր նաեւ «Ժողովուրդի Ձայն» թերթին խմբագրութիւնը: Մատլէն Եավէր ատենին ատենապետուհին էր Պոլսեցի Միութեան կեդրոնին:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պիւգրեշ, 1938։
Մատթէոս Չուխաճեան

**Մատթէոս Չուխաճեան** (1802-1865 թթ.), հայ եպիսկոպոս եւ պատրիարք։

Ծնած է Պոլսոյ «Օրթագիւղ» թաղին մէջ 1802-ին, աշակերտն ու ձեռնասունն էր Յովհաննէս Ջամաշըրճեան եպիսկոպոսին։ 1835-ին ընտրուած է Պուրսայի, 1841–ին՝ Զմիւռնիոյ (Իզմիր) առաջնորդ։ 1838-ին օծուած է եպիսկոպոս՝ Յովհաննէս կարբեցի կաթողիկոսէն։ 1844 թուականի Յունիս 24-ին Պատրիարքարանի մէջ ժողով գումարուելով Աստուածատուր Պատրիարք կը հրաժարի, որուն կը յաջորդէ Մատթէոս եպիսկոպոս, զոր 1844 Յուլիս 17-ին Զմիւռնիայէն Պոլիս հասնելով իր պաշտօնին գլուխը կ՛անցնի։ Իր առաջին գործը կ՛ըլլայ հաշտեցնել ամիրաներն ու արհեստապետները. ժողով մը կը կազմէ, որ Սեպտեմբեր 14-ին կ՛որոշէ յիշատակել Ներսէս Ե. Աշտարակեցի կաթողիկոսին անունը՝ Թուրքիոյ հայ եկեղեցիներուն մէջ,1828֊էն ի վեր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին անունը չէր յիշատակուած՝ ռուս-թուրք պատերազմին պատճառաւ։

1845 Յունիս 7-ին հռոմէական հայոց նախագահ Անտոն Վ. Հասունեան Մատթէոս Պատրիարքի այցելութեան եկաւ, որ Յունիս 14֊ին փոխարինեց։

Բարեյիշատակ Ապտիւլ Մեճիտ կայսրը իֆթիխարի ականակուռ պատուանշան տուաւ Մատթէոս Պատրիարքի։

Խիստ միջոցներ ձեռք առաւ բողոքականութեան դէմ, քննութիւն մը երեւան հանեց թէ հազարաւոր հայ բողոքականներ կան Պօլսոյ մէջ, Մաթէոս զանազան միջոցներով մեծ մասը յաջողեցաւ դարձնել նորէն Հայ. Եկեղեցւոյ գիրկը։

Բանադրեց բողոքականութիւնը ընդունած բոլոր հայերը 1846 Յունուար 20֊ին։ Այս խստութեանց պատճառով յունիսի մէջ 40 հայ բողոքականներ միանալով կազմեցին «Պոլսոյ առաջին Աւետարանական Եկեղեցին և հովիւ ընտրեցին իրենց Արիսողոմ Տէր Խաչատուրեանը»։
1847 նոյ. 3-ին բողոքականները իբր անջատ հասարակութիւն ճանչցուեցան կառավարութենէն։
1846 մարտ 27-ին Ներսէս Կաթողիկոս գնահատելով Մատթէոսի գործունէութիւնը, ադամանդազարդ պնակէ մը ղրկեց։

1847 մայիս 7-ին կայսերական հրովարտակ մը հրամայեց որ հայոց Պատրիարքարանին գործերը վարելու համար հաստատուի 14 եկեղեցականներէ բաղկացած հոգեւոր եւ 20 աշխարհականներէ բաղկացած գերագոյն ժողով մը Պատրիարքին նախագահութեամբ։

Գերագոյն եւ հոգեւոր ժողովները տեւեցին մինչեւ 1860՝ Սահմանադրութեան հաստատման թուական։

Այս միջոցին ամիրաները «ծուռ աչք»ով նայիլ սկսան Մատթէոսի, որովհետեւ ան՝ ինքնագլուխ կը գործէր եւ Ամիրաներն ալ վշտանալու առիթներ կ՝ ունենային այդ պատճառաւ։ Քիչ ետքը 1848 Ապրիլ 1֊ին Մատթէոսի պատրիարք հրաժարեցաւ՝ չկարենալով հանդուրժել Ամիրաներու արարքներուն։

Մատթէոսի պատրիարքութեան միջոցին Պոլսոյ հայոց կրթական եւ բարոյական վիճակը զգալի բարւոքում կրած է։

Իր պատրիարքութեան օրով Պոլսոյ մէջ շինուած եկեղեցիներն են՝
*Եէնի Գաբուի Ս.Թադէոս Բարթուղիմէոս (1845)
*Գանտիլլիի Ս.Երկոտասան Առաքեալքը (1846)
*Գարակէօմրիւկի Ս.Յովկան Ոսկեբերան եկեղեցին(1847) եւ որ այրեցաւ 1900 յուլիս 6-ին։
*Պէօյիւքտէրէյի Ս.Հռիփսիմէ եկեղեցին(1848) ծախիւք Գարաքէհեա կարապետ եւ Գէորգ պէյերու։

1848 Հոկտ. 7֊ին Յակոբոս Սերոբեան պատրիարք ընտրուեցաւ եւ Մատթէոս քաշուեցաւ Օրթագիւղ, ուր քարոզիչ եղաւ 5 տարիի չափ, 1851-ին Սուլթան  Ապտիւլ Մեճիտ բարեհաճեցաւ նոր պատուանշան մը շնորհել անոր։

Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատրիարքներ
Մարալ Երգի եւ Պարի Անսամպլ

**Մարալ Երգի եւ Պարի Անսամպլ**ը հիմնոած է1980 թուականին, Պոլսոյ մէջ, Պէնօն Գուզուպաշ եւ իր ընկերներուն կողմէ, որ արդիականացուած դասական հայկական ժողովրդական պարերու խումբ մըն է:

Այս խումբը մեծ թիւով համերգներ ներկայացնելով հայ ժողովուրդին մէջ մեծ համբաւ կը գտնէ:

Այսօր 6-13 տարիքային խումբը կը հաշուէ 135 անդամ, 17-30 տարիքային խումբը՝ 38, ընդհանուր առմամբ 173 պարուհիներով պարի դպրոցներու կարգապահութեամբ իր աշխատանքները կը շարունակէ: 12 հոգինոց նուագախումբով, 33 հոգինոց ետնաբեմի անձնակազմով կը շարունակէ գրեթէ ամէն տարի համերգներ տալ:
Մարալ Փանոսեան

**Մարալ Փանոսեան**, ԼԻբանանահայ արուեստագէտ, գծագրիչ, բանաստեղծ, ուսուցչուհի, ծնած է 7 Յունուար 1963-ին, Պէյրութ, Լիբանան։

Ուսումը ըստացած է Լիբանանի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ(LAU) ցեւաւորման-ծանոցում եւ նուրբ արուեստ 1981-էն 1984 ։

1990-ին առաջին անցնական գծագրութեան ցուցադրութիւնը ըրած է Համազգայինի Պարոյր Սեւակի մշակութային ակումբին մէջ՝ Լիբանան։

1992-ին Երկրորդ անցնական գծագրութեան ցուցադրութիւնը ըրած է Հ.Բ.Ը.Մ. մշակութային ակումբին մէջ՝ Կիպրոս։ ։

2004-ին երրորդ եւ չորրորդ անցնական գծագրութեան ցուցադրութիւնը ըրած է Համազգայինի Պարոյր Սեւակի մշակութային ակումբին մէջ՝ Լիբանան եւ Սուրբ Յակոբ եկեղեցիին մէջ՝Լիբանան։

1986-էն 2013 մասնակցած է աւելի քան 50 **հաւաքական գծագրութեան ցուցադրութիւններու [[Լիբանան]]ի,[[Սուրիա|սուրիոյ]],[[կիպրոս]]ի,[[Հայաստան]]ի եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացիալ նահանքներուն]] մէջ։**

1983-էն սկսեալ եղած է գծագրութեան դասատու հինք տարբեր երկրորդական դպրոցներու մէջ եւ Այբ Դու ԶԷտ ակադեմիոյ մէջ՝ Լիբանան։

1988-էն 1996 եղած է հիմնադիր եւ առաջնորդ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Մինասական խումբին։

1988-էն 2004 եղած է կազմակերպող որոշ գծագրութեան ցուցադրութիւններու Լիբանանի եւ Սուրիոյ մէջ։

1993-էն սկսեալ մասնակցած է տարբեր տեղային մշակութային թերթերու մէջ իբր բանաստեղծ, գրագէտ եւ ղեկավար տեսութիւններու, կապուած արուեստի հետ։

2005-էն սկսեալ արուեստի տնօրէն եղած է «ԿԱՄԱՐ» հայկական թերթին մէջ։

1991-ի Դեկտեմբերին ստացած է ոսկի մետալ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի մշակութային հանցնախումբին կողմէ հիմնադիր եւ առաջնորդ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Մինասական խումբին համար։

1992-ին մասնագիտագած է գծանկարչական ծրագրող եւ արուեստի տնօրէն։

2006-ին հիմնադրած է Այբ Դու Զէտ արուեստի ակադեմիան։

1997-էն եղած է մասնակից երկուշաբթի օրուան Լիբանանի Հայ արուեստագէտներու ատեանի անդամ։

2003-էն անդամակցած է International Art Gathering եւ Lebanese Artists’ Group մէջ։

## Աղբիւրներ
*Ayp2Zed Պաշտօնական կայք.
Մարայմալայ կամուրջ

մինի|196x196փքս
**Մարայմալայ  կամուրջ**  (նախապէս՝ Մարմալոնկ կամուրջ), Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքէն Ս․ Թովմաս լեռը երկարող ճամբուն վրայ կը գտնուի այս կամուրջը զոր կառուցանել տուած է 1726-ին, Մայլափուր գետին վրայ, Մատրասի հայ վաճառականերէն Ջուղայեցի Խոջա Պետրոս Ոսկան։ Ունի 29 կամար։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* «Հանրագիտակ», Պապէսեան Յովհաննէս , Կաթողիկութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան (1961), էջ 14:

Ստորոգութիւն:Կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստան
Ռոբերտ Մարգարեան

**Ռոբէրտ Մարգարեան ** (ծն.՝1969, Թեհրան), հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Նոր սերունդի խոստմնալից գրողներէն Ռ. Մարգարեան ծնած է Թեհրան:
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ալիք, Գոհար եւ Քուշէշ-Մարիամեան դպրոցներուն մէջ, իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Թեհրանի համալսարանին մէջ։ Աւարտած է գիտական ֆաքիւլթէի բնագիտութեան ճիւղը։ Ներկայիս տնօրէնն է Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Ռատիօ-Հեռուստատեսութեան Հայերէն բաժնի հաղորդումներուն։

## Գործեր
Գրել սկսած է 1983-ին։ Իր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են Թեհրանի «Ալիք», Հայաստանի «Ուրբաթ» թերթերուն եւ Ամերիկայի «Նաւասարդ» ամսագրին մէջ։

Զբաղած է նաեւ արուեստի քննադատութեամբ եւ այս ուղղութեամբ յօդուածներ ստորագրած՝ «Ալիք» օրաթերթին մէջ։

Հրատարակութեան համար պատրաստ ունի իր բանաստեղծութիւններու անդրանիկ հատորը «Կեանքը Զարկուած Թռչնի Թեւերի Վրայ» վերնագրին տակ։

Կատարած է թարգմանութիւններ իրանցի բանաստեղծներէ եւ ֆրանսացի յայտնի բանաստեղծ Ժաք Փռէվէռէն։

Երիտասարդ բանաստեղծը ինքնատիպ ոճով եւ հարազատօրէն կը պատկերացնէ ներկայ դարու մարդկութեան սպառնացող վտանգները եւ կը բաժնէ աղէտեալին վիշտը։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Մարաթուկ Վանք

**Մարաթուկ Վանք**, Մարութայ լերան գագաթին գտնուող վանք, ծովի մակերեսէն 2.967 մեթր բարձրութեան վրայ:

## Պատմութիւն
Մարաթուկ վանքը կոչուած է նաեւ Սուրբ Աստուածածին վանք կամ Մարութավանք, որ սիրուած ուխտավայր մըն էր սասունցիներուն կողմէ: Վանքը ունէր ոչ մեծ ու միանաւ եկեղեցի մը, որ շրջապատուած էր ուղղանկիւն յատակագիծով եւ անմշակ քարերով կազմուած պարիսպով:

«Սասնայ Ծռեր» դիւցազնավէպին համաձայն Մարութավանքը կառուցած են Սանասարն ու Պաղտասարը, վերակառուցած է զայն Դաւիթը, հոն հաստատելով վանական միաբանութիւն եւ վանքը պաշտպանած՝ օտար ոտնձգութիւններէն: Մարութավանքը դարձած է Սասնայ դիւցազուններուն սրբատեղին, որուն զօրութեան ապաւինած են իրենց ողջ կեանքի ընթացքին:

19-րդ դարուն եւ 20-րդ դարու սկիզբը վանքը ամայի եւ աւերակ վիճակի մէջ էր: Կանգուն էր միայն անոր մատուռներէն մէկը:

## Աղբիւրներ
*Տարօն-Տուրուբերանի Վանքերը, Դկտր.Հ.Համազասպ Ոսկեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1953, էջ 258:
*Քրիստոնեայ Հայաստան» հանրագիտարան, Երեւան, 2002, էջ 711:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
https://www.aniarc.am/2017/10/09/sassun-churches-and-monasteries-houshamadian/
Մարգարիտ Ալեքսանեանց

**Մարգարիտ Ալեքսանեանց** (), գեղագրող հայ կին։ Երիտասարդ հասակէն զբաղած է նախ ձեռագործով, ապա՝ ձեռագրերու ընդօրինակութեամբ։ 1862 թուականին գրչուհին իր ընդօրինակած գեղագիր Աւետարանը ղրկած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան հայրերուն։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ղարաբաղցի կալուածատէր Ումբրի բէկ Օհանեանցի աղջիկը։ Ծնած է Շուշի, 1838-ին։ Ուսանած՝ տեղւոյն Կուսանաց անապատի «Աքեր» կոչուած կոյս Եղիսաբէթ Սարգսեանի մօտ։ Փոքր հասակէն ձեռագործի եւ գեղագրութեան սիրահարուած է։

Առիթով մը, ազգականներուն հետ, Տաթեւայ վանքը ուխտի երթալով կը տեսնէ եկեղեցական նրբագործ-ասեղնագործ զգեստներն ու Գրիգոր Տաթեւացիի գեղեցիկ ձեռագիր  Աւետարանը, որ ըստ աւանդութեան գրած է Տաթեւացիի քոյրը: Կը խնդրէ տեսնել, սակայն կը մերժեն, ըսելով՝ որ կինը իրաւունք չունի եկեղեցական սրբութեան դպչելու։ Այդ օրուընէ ան կը մտադրէ գրել միեւնոյն ոճով Աւետարան մը։ Ան կը սկսի հաւաքել ձեռագիրներ։ Կ'ուսումնասիրէ հայկական ծաղկագրութիւնն ու գեղագրութիւնը։ 1851-ին ամուսնանալով Պետրոս Ալեքսանեան վաճառականին հետ, կը շարունակէ իր սիրած գործը։ Գեղագրութեան տետրակ մը կազմելով՝ 1862-ին կը ղրկէ Վենետիկ տպելու, սակայն Մխիթարեաններուն 6000 ֆրանք պահանջքի եւ ամուսնոյն դրամական ձախորդութեան պատճառաւ, կը մնայ անտիպ։

1868-ին «Հայկական Գեղագրութիւն» վերնագրով տետրակ մըն ալ կը կազմէ, որուն առաջին էջին վրայ Շուշիի նոր թաղը նկարած էր, իսկ մէջը՝ Ս. Գիրքէն զանազան պատկերներ, հայկական ծաղկագիրներու ու հասարակ գիրերու բազմաթիւ օրինակներ։ Այս տետրակը կը տպուի Տփխիսի (Թիֆլիս) մէջ 1891-ին։ Ան կը գրէ Աւետարան մը, որուն վրայ կ'աշխատի 5 տարի. այդ աւետարանը գրուած է հայկական ոճով ու զարդարուած գեղեցիկ նկարներով ու զարդանկարներով՝ կատարեալ գեղարուեստական գործ մը, որ նուիրած է Էջմիածնի թանգարանին (1886-ի մեռոնօրհնէքին)։ Կաթողիկոսը մեծ համակրանքով կ'ընդունի այդ անգնահատելի նուէրը եւ օրհնութեան ու գոհունակութեան կոնդակով կը պատուէ տիկ. Մարգարիտ Ալեքսանեանցը։ Նման Աւետարան մըն ալ գրելով կը նուիրէ «Շուշիի Ղազանչեցւոց» եկեղեցւոյ։ 1898-ին աչքացաւէ կը տառապի, ապա կը բժշկուի։

27 Մարտ 1902-ին կը մեռնի եւ նոյն ամսուան 30-ին՝ Վեհափառ կաթողիկոսի հրամանով, կը թաղուի Ղազանչեցւոց եկեղեցւոյ բակը։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:1838 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1902 մահեր
Ստորոգութիւն:Շուշի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մարդ-մեքենայ

Մարդ-մեքենան (robot) ինքնագործ սարք մըն է, որ կրնայ մարդը փոխարինել կարգ մը աշխատանքներու պարագային։ Ընդհանրապէս, կը կառավարուի համակարգիչի մը կողմէ։ Յաճախ կը բաղկանայ մարդկային թեւերուն նման աշխատող թեւերէ։ Կը գործածուի մասնաւորաբար մեծ քանակութեամբ ապրանք արտադրող գործարաններու մէջ։

Մարդ-մեքենաները կը նմանին մարդկային թեւերու։ Անոնք արմուկին եւ դաստակին նման յօդեր ունին։ Անոնց թեւը փոխան մատներու՝ ունելիով մը կը վերջանայ։ Համակարգիչի մը կողմէ կառավարուելով՝ այդ ունելին կրնայ առարկաներ բռնել, վերցնել կամ գործիքներ բանեցնել։

## Աղբիւրներ
* Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 26
Մարդկային Համերաշխութեան Միջազգային Օր

**Մարդկային համերաշխութեան միջազգային օր** (անգլերէն՝ International Human Solidarity Day), Դեկտեմբեր 20-ը Հ«ամերաշխութեան միջազգային օր»ն է: Այն, 2005 թուականի Դեկտեմբեր 22-ին ընդունուած է, ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ժողովի որոշմամբ:

2005 թուականի, ՄԱԿ-ի այս հռչակագիրը հիմնուած է՝ 2000 թուականին վաւերացուած, «Հազարամեակ»ի յայտարարութեան հիման վրայ, որպէս աղքատութեան դէմ պայքարին ուղղուած նախաձեռնութիւն: Աղքատութեան վերացման ուղղուած ՄԱԿ-ի ջանքերուն առաջին տասնամեակի խորագիրին ներքոյ կազմակերպութեան գլխաւոր ժողովին թիւ 209/60 բանաձեւով համերաշխութիւնը կ՛ընդունի որպէս 21-րդ դարու մարդկութեան հիմնարար արժէք:

Մարդկային համերաշխութեան միջազգային օրը՝
* բազմազանութեամբ հանդերձ միասնականութեան նշման օր է,
* միջազգային համաձայնագիրներու հանդէպ յարգանքի յիշատակման օր է,
* միասնականութեան նշանակութեան կապակցութեամբ հանրային իրազեկութեան մակարդակի բարձրացման օր է,
* Հազարամեակի զարգացման նպատակներու օր է,
* չքաւորութեան վերացման իրագործման համար միասնականութեան ընդլայնման ուղիներու եւ այդ ուղղութեամբ նախաձեռնութիւններու խրախուսման օր է:

Այս օրուան ընթացքին կ՛ընդգծուի համաշխարհային մարտահրաւէրներու եւ համաշխարհային զարգացման նպատակներու ուղղութեամբ հաւաքական քայլի նշանակութիւն:

Օրուան կ՛անդրադառնան զանգուածային լրատուական բոլոր միջոցները, պարբերականները, ինչպէս նաեւ պաշտօնական միջոցառումները:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Մարգարիտ Բաբայեան

**Մարգարիտ Բաբայեան** (), հայ դաշնակահարուհի, երգչուհի, երաժշտագէտ, մանկավարժ, Կոմիտասի մտերիմ բարեկամ, դուստր բժշկապետ Աւետիք Բաբայեանի։

## Կենսագրական գիծեր
Նախ աւարտած է Թիֆլիսի կայսերական երաժշտանոցը՝ իբրեւ դաշնակահարուհի, անցած է Տրէզտըն, աշակերտելու բրոֆ. Ֆ. Շօլցի, ուր կը սկսի երգի դասեր առնել. Թիֆլիսի կայսերական երաժշտանոցը կը հրաւիրուի իբրեւ երգեցողութեան դասատու, սակայն երկար չի մնար հոն: Համաշխարհային պատրազմէն առաջ Փարիզ կը հաստատուի, ուր ունէր իր երգանոցը: Օրիորդ Մ. Բաբայեան շատ մը նշանաւոր երգիչներ մարզած է, իր աշակերտն է օրինակ նշանաւոր Փոլ Տըրէն, որ 1938-ին Գահիրէ արքայական օփերայի թատրոնին մէջ երգեց բուռն ծափեր խլելով:

Օր. Բաբայեան՝ մեծատաղանդ երգչուհին, Կոմիտաս վարդապետի մաս մը ժողովրդային երգերը դաշնաւորած է:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 338:
Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ
Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:24 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1968 մահեր
Ստորոգութիւն:1874 ծնունդներ
Մարդկայնութիւն

**Մարդկայնութիւնը** եզրաբանական իմաստով սէր չի պարունակեր։ Աւելի փիլիսոփայական եւ գիտական հիմք մը ունի։ Աստուածակեդրոն գաղափարը կը մերժուի ու մարդակեդրոն գաղափարը կ'ընդունուի որպէս հիմք։ Ընդհանրապէս  միաստուածութեան եւ աթէիզմով կը միանայ։ Մարդկայնութիւնը միակ բարոյագիտական դիտողութիւնն է, որ չհաւատար գերբնական ուժերու գոյութեան։ Ըստ մարդկայնութեան, ճշմարիտը գտնել մարդուն յատկութիւնն է։ Սակայն ճշմարիտը գտնելու ճամբուն մեթոտը պէտք չէ ըլլայ միստիկականութիւնը, այլ անգիտապաշտութիւնը եւ գիտական ուրիշ մեթոտներ։ Մարդկայնութիւնը լաւատես կը մօտենայ մարդկային կարողութիւններուն, ինչպէս նաեւ չի պաշտպաներ մարդկային բնութեան բոլորովին բարի ըլլալուն տեսակէտը։ Մարդկայնութիւնը կը կեդրոնանայ լաւ գործեր կատարելու, լաւ ապրելու եւ ապագային համար մաքուր աշխարհ մը ստեղծելուն։
Մարզ

**Մարզ** (), վարչատարածքային կամ երբեմն ֆիզիկաաշխարհագրական մաս։ Ան կրնայ ըլլալ առաջին աստիճանի միաւոր, երբ պետութիւնը ուղղակիորեն բաղկացած է մարզերէն, եւ երկրորդական, երբ մարզերը կը մտնեն նահանգներուն մէջ:
Մարզիչ

**Մարզիչ** (, *train* բառէն - մարզել, սորվեցնել, պատրաստել), մարդ, որ մասնագիտօրէն կը զբաղի մառզիկներ մարզելով։ 
Մարզիչը կ'իրականացնէ ուսումնա-մարզական աշխատանք, որ ուղղուած է մարզելու, սորվեցնելու եւ մասնագիտական վարպետութիւն բարելաւելու, իր մարզիկներու պատրաստուածութեան բարելաւմանը։

## Ոտնագնդակ
Ոտնագնդակի (ֆութպոլի) մարզիչը կը մարզէ ակումբը կամ ազգային հաւաքականը։ Ակումբներուն մէջ մարզիչները կ'ենթարկուին անձամբ ակումբի նախագահին։
Մասնագէտ ոտնագնդակի մարզիչի բաժնին մեջ կը մտնեն, բայց չեն սահմանափակուիր հետեւեալը.
* Մեկնարկային կազմի հաստատում, ֆութպոլիստներու ընտրութիւն։
* Մարտաւարութեան ծրագրում։
* Երիտասարդ ֆութպոլիստներու ձեռք բերում, մարզում։
* ֆութպոլիստները կը գնեն եւ կը վաճառեն, ներառած վարձակալութիւնը։

Վերը թուարկուածներէն որոշ մասը կարող են իրականացնել ֆութպոլի տնօրէնը կամ մարզական տնօրէնը, կամ մարզիչի օգնականները։

ՈՒԵՖԱ-ն եւ այլ ֆութպոլային կազմակերպութիւններ կրնան սահմանել մարզիչներու որակաւորման տարբեր չափանիշներ։

Ստորոգութիւն:Ֆութպոլ
Մարզպետ (մանկավարժ)

**Մարզպետ (Ղազար Ղազարեան)** (1878, Թամզարա - 1915), ուսուցիչ եւ քաղաքական գործիչ։

Մանուկ հասակէն որբացած՝ կու գայ Կոստանդնուպոլիս եւ Պէզճեան վարժարանին մէջ նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք, հօրեղբայրը զինք կ'ուղարկէ Միւնիխ, ուր կ'աւարտէ իր մասնագիտութիւնը։ Հոնկէ մեկնելով Պուլկարիա՝ պահ մը կը զբաղի ուսուցչութեամբ, ապա իր պատկանած կուսակցութեան՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան կողմէ կ'անցնի Պարսկաստան, եւ Խոյի մէջ պատասխանատու ներկայացուցիչ կը կարգուի։ Կը մասնակցի հայ-թաթարական ընդհարումներուն, մանաւանդ զէնքի փոխադրութեանց գործը ստանձնելով։ Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումին՝ կը մեկնի Թուրքիա եւ Բաղէշի մէջ գլխաւորաբար զարկ կու տայ կրթական գործին, մտնելով ամէն խաւէ ներս։ Կու գայ Պոլիս եւ կը վարէ Եէնի Գաբուի դպրոցին տեսչութիւնը քանի մը տարի, ապա Պուլկարիա կ'ուղեւորուի կազմակերպական գործերով։  Ձերբակալուած ու աքսորուած է։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թամզարա 1878-ին: Մանուկ հասակէն որբացած կու գայ Պոլիս եւ Պէզճեան վարժարանը նախնական կրթիւթիւնը ստանալէ ետք, հօրեղբայրը կ՛ուղարկէ զինքը Միւնիխ, ուր կ՛աւարտէ իր մասնագիտութիւնը (մանկավարժութիւն): Հոնկէ մեկնելով Պուլկարիա՝ պահ մը ուսուցչութեամբ կը զբաղի, յետոյ իր պատկանած կուսակցութեան՝ դաշնակցութեան կողմէ կ՛անցնի Պարսկաստան, եւ Խոյի մէջ պատասխանատու ներկայացուցիչ կը կարգուի. սակայն յաչս պրսկ. կառավարութեան կը ներկայանայ իբր Վէքիլը Խալիֆէ (առաջնորդի փոխանորդ):

Կը մասնակցի Հայ-թաթարական ընդհարումներուն, մանաւանդ զէնքի փոխադրութեանց գործը ստանձնելով: Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումին՝ կը մեկնի Թուրքիա եւ Բաղէշի մէջ գլխաւորաբար զարկ կու տայ կրթ. գործին մտնելով ամէն ներս: Կու գայ Պոլիս եւ կը վարէ Եէնի Գաբուի դպրոցին տեսչութիւնը քանի մը տարի. յետոյ Պուլկարիա կ՛ուղեւորի կազմակերպական գործերով: Ընդհ. պատերազմին սկիզբները մայրաքաղաքը կը վերադառնայ: Սարսափի օրերուն պահուըտած կը մնար. բայց – անձնուրաց եւ այլասէր մարդ – նոր աքսորուած Թաւադեանը դիմումներով փրկելու փութկոտութեամբ՝ դուրս կ՛ելլէ թաքստոցէն ու կամրջին վրայ կը ձերբակալուի : Կէս տարի Կեսարիա տարագիրի կեանք մը բոլորելէ ետք՝ կը յաջողի համոզել Վալին, զինքը Պոլիս վերադարձնելու թէ կարեւոր յայտնութիւններ ունի ընելիք. մանաւանդ երբ Կովկաս երթար՝ Թուրքիոյ ի նպաստ բրօբականտ պիտի ընէր...: Սակայն գալէն քանի մը օր վերջ կրկին կ՛աքսորուի: Թռուցիկի ձեւով հրատարակած է «Զուլումաթի» զինուոր Օհաննէսի կենսագրութիւնը, իսկ Պոլիս Մանկական Աշխարհը: Կը կոչուէր նաեւ «Մարզպետունի»: « Հայկ Առաքելեան» իր աւստր. Հպատակութեան կեղծանունն էր՝ զոր կը գործածէր Պարսկաստան: Երկու անհատ, «մտաւորական»ն ու «հայդուկ»ը, կ՛ապրէին իր մէջ:

## Աշխատութիւններ
* Թռուցիկի ձեւով հրատարակած է «Զուլումաթ»ի զինուոր Օհաննէսի կենսագրութիւնը, իսկ Պոլիս՝ «Մանկական աշխարհ»ը։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 31, հատուած 31:
*Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի 

Ստորոգութիւն:Թամզարա ծնունդներ
Մարի (քաղաք-պետութիւն)

**Մարի** (այժմ՝ Թել-Հարիրի բլուր, Սիրիաի մէջ), հնագոյն քաղաք-պետութիւն Եփրատի միջին հոսանքին։

Առաջացած է մ.թ.ա. III հազարամեակի սկզբին։ Մարիով անցած են Միջագետքէն միջերկրածովեան երկիրներ ու Փոքր Ասիա գնացող առեւտրական ճանապարհները։ Մինչեւ մ.թ.ա. XXV դ. Մարին մշտական պատերազմներ է մղած Շումերու քաղաքներու դէմ։ Մ.թ.ա. XXIV-XXIII դդ. մտած է Աքքադի պետութեան, մ.թ. III, XXII-XXI դդ.՝ Ուրի III դինաստիայի պետութեան, մ.թ.ա. XVIII դ. 1-ին կէսին՝ Ասորեստանի կազմի մէջ։

Մ.թ.ա. 1758-ին կործանած է Բաբելոնի թագաւոր Համմուրաբին։ Մարիի գեղարվեստի յուշարձանները կը ներկայացնեն Բարեչա-Ասուրական մշակոյթի ճիւղերէն մէկը։ Հնագիտական պեղումները (սկսած են 1933-ին) բացուած են մ.թ.ա. III հազարամեակ - մ.թ.ա. II հազարամեակի սկգբի աղիւսաշէն զիկկուրատ, քարէ արձաններով եւ սադափէ խճանկարներով սրբարաններ, Իշտարի, Դահանայի տաճարները, քաղաքի թաղամասեր։ Հին Արեւելքի պալատական ճարայան բնորոշ օրինակ է Զիմրիլիմ թագաւորի (մ.թ.ա. XVIII դ.) պալատը՝ 260 սենեակներ, մի քանի ներքին բակեր, որմնանկարներով զարդարուած արարողութեան դահլիճներ։ Գտնուած են կնիքներ, քարէ արձաններ, առիւծներու պրոնզէ ֆիկիւրներ, ինչպէս եւ սեպագիր վաւերագիրերու պեա. արխիվը (աւելի քան 20 հազար պնակիտ, որ կը վերաբերին մ.թ.ա. XIX-XVIII դդ.)։

Ստորոգութիւն:Սուրիա
Մարի Ռոզ Աբուսէֆեան

**Մարի-Ռոզ Աբուսէֆեան** (ծննդեան թուականը եւ վայրը՝ անյայտ), շարժանկարի եւ թատրոնի հայ դերասանուհի։

## Կենսագրութիւն
Մարի-Ռոզ Աբուսէֆեան իր թատերական կրթութիւն ստացած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտի մէջ:

Երկար տարիներ աշխատած է Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան պետական դրամատիկական թատրոնէն ներս, խաղացած է բազմաթիւ դերեր գրական-թատերական հեռուստա-ռատիոհաղորդումներուն մէջ։ Նկարահանուած է նաեւ Հայ ֆիլմ արուեստանոցին արտադրած ֆիլմելուն մէջ։

1983-էն սկսեալ կ՛ապրի Սան Ֆրանսիսքօ։

2010-ին Հայերու Ցեղասպանութեան 95-ամեակին Երեւանի մէջ, իսկ 2012-ին Պէյրութի մէջ ներկայացուցած է «Գրիգոր Զոհրապ. Գողգոթայի ճանապարհին» բեմադրութիւնը։

Առաջին եւ միակ դերասանուհին է, ով 1987-ին մենաթատրոնի վերածեց Ֆրանց Վերֆելի հռչակաւոր «Մուսա Լերան 40 Օրերը» վէպը։

## Ֆիլմագրութիւն

## Մրցանակներ եւ պարգեւներ
* Հայութեան պահպանման եւ հայկական մշակոյթի հանրայնացման համար ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կողմէ արժանացած է ոսկի յուշամետալի (2010)։

## Ծանօթագրութիււններ
Մարի Թերեզ

**Մարի Թէրէզ**, Շնորհալի դուստրը Տոքթ. եւ Տիկ. Գէորգ Կէրկէրեանի, նախակրթարանի ուսումը ստացած է Հայ Կաթողիկէ Հռիբփսիմեանց վարժարանը, իսկ երկրորդականը Պզանսոններու աղջկանց գոլէճը։
Հակառակ ծնողքին փափաքին որ երաժշտութեան մէջ մասնագիտանա եւ չնայած որ տասը տարի ալ դաշնակիդասեր կ'առնէ ծանօթ փրֆեսորներէ՝ Մարի Թէրէզ կը յարի գծագրութեան, որուն հանդէպ բնածին տաղանդ կ'արտաբերէ։ Փոքրիկ տարիքին մէկ կողմ մեկուոացած կը գծէ ու կը գծէ։ Չորս տարի կը յաճախէ Արատէմի Լիպանէզ տէ Պօզար (Ալեքսի Պութրոս): Երկու տարի կը յաճախէ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանը եւ դասեր կ'առնէ Փրոֆ. Ֆլէմինկէն։

Մասնաւոր կրթաթոշակով Բաիզ կ'ուղարկուի, ուր կը զբաղի նկարջութեամբ։ 1975էն սկսեալ բոլորովին կը նուիրուի նկարչութեան։ Իր նկարները կը ստորագրէ Մարի Թէրէզ Գա.(Գասպարեան):
Առաջին անգամ խմբային ցուցահանդէսներու մասնակցած է որոնք տրուած են Իւնէսքօ (1959) եւ Ամերիկեան Համալսարան Պէյրութ (1960): Իր առաջին անձնական ցուցահանդէսը տուաւ 15 Յունիս 1979-ին Երեւանի մէջ կառավարրութեան հրաւէրով եւ արժանացաւ մեծ գնահատանքի։
 
Իր երկրորդ անհատական ցուցահանդէսը տեղի ունեցաւ Ապրիլ 1980-ին Պէյրութի Սամըրլէնտ պանդոկի Տոմ սրահին մէջ որ դարձեալ գնահատուեցաւ արուեստագէտներու կողմէ։ Իտալական Արուեստի Կեդրոնի տնօրէնը գնահատուելով Մարի թէրէզի Սամըրլէնտի ցուցահանդէսսը՝ կը հրաւիրեն որ իրենց կեդրոնին մէջ ալ ցուցահանդէսը՝ կը հրաւիրեն որ իրենց կեդրոնին մէջ ալ ցուցահանդէս մը սարքէ։ Այս մէկը տեղի կ'ունենայ 23 Փետրուար 1981-ին ուր ներկայացուցած նկարներուն մեծամասնութիւնը կը վաճառուին
Մարի Փելթէքեան

**Մարի Փելթէքեան**՝ կ'աւարտէ Լիբանանի Ազգային Երաժշտանոցը ուսուցիչ ունենալով տիկ.Պատիա Սապրա Հատտատը:
1977-ի ամրան իր երգարուեստի ճիւղը կը կատարելագործէ Սիէննայի (Իտալիա) երաժշտական Աքատեմիի հանրածանօթ Մայէսթրօ Ֆաւարօթիի հսկողութեան տակ։ Աւելի քան 25 տարի իր օժանդակութիւնը բերած է բազմաթիւ նուագահանդէսներու, ինչպէս նաեւ մշակութային եւ բարեսիրական ձեռնարկներու Պէյրութի, Ամմանի, Լակոսի եւ Լոնտոնի մէջ։ 1970-ին հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան կազմակերւպած «Կոմիտաս մրցումին» առաջնութիւնը շահեցաւ Պէյրութի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Հայեր
Մարիա Գաբրիէլեան

**Մարիա Գաբրիէլեան** ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Աւարտած է Հալէպի Պետական Համալսարանի Իրաւաբանական ճիւղը, Դամասկոսի Պետական Համալսարանի Լրագրական ճիւղը, Հալէպի Պետական Համալսարանի Բժշկական Ուսումնարանը եւ՝ Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկը:

Կը պաշտօնավարէ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանին (ԱՔԵՃ) եւ ՀԲԸՄ Գ. Կիւլպէնկեան-Լ. Նաճարեան Կեդրոնական Վարժարանը իբրեւ հայերէնաւանդ ուսուցիչ, միաժամանակ լրագրութիւն կը դասաւանդէ Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկին մէջ:

Ներկայացուցիչն է Հայրենի Երկիր Մետիա հեռուստակայանի Սուրիոյ գրասենեակին:

## Մամուլի աշխատակցութիւններ
Կ՚աշխատակցի Գանձասարին, խմբագրած է ԱՔԵՃի Ծիլեր աշակերտական պարբերաթերթը, մաս կը կազմէ Շաւիղ պարբերաթերթի խմբագրակազմին:

## Հրատարակչութիւն
Հիմնադիրն է «Լուսնակ» մանկապատանեկան դաստիարակչական խաղերու հրատարակչութեան:

## Պարգեւներ
2015-ին պարգեւատրուած է Հալէպի Փաստաբաններու Արհեստակցական Միութեան կողմէ «յատկանշեալ լաւագոյն փաստաբան»ի վկայագրով:
Մարիա Քիուանուքա

**Մարիա Քիուանուքա** (), ուգանտացի տնտեսագէտ, գործարար կին եւ քաղաքական գործիչ, Ուգանտայի ֆինանսներու նախարար (27 Մայիս 2011 - 1 Մարտ 2015 ): 2015-ին Ուգանտայի նախագահի ֆինանսական հարցերով աւագ խորհրդատուն է եւ պատասխանատու է Պրետօն Վուտսի համակարգի համար:

Նախքան կառավարութեան կազմին մէջ նշանակուիլը եղած է Radio One-ի եւ անորքոյր ռատիօկայանի՝ Radio Two-ի գլխաւոր գործադիր տնօրէն, որտեղ անոր ընտանիքին կը պատկանի բաժնետոմսերու մեծ մասը: Եղած է նաեւ Aga Khan հիմնադրամի (Արեւելեան Ափրիկէ), Nabagereka Development Trust- ի, Նկումպայի համալսարանի, Ուգանտայի զարգացման պանքի եւ Stanbic Bank Uganda Limited-ի տնօրէններու խորհուրդի անդամ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Full List of Ugandan Cabinet Mininisters, 27 May 2011
*Interview With Maria Kiwanuka In 2012
Մարիամ Աւետեան

**Մարիամ Աւետեան**, դերասանուհի։ 
Ծնած է Տփխիսի (Թիֆլիս), 3 Յունուար 1876 թուականին։

Կրթութիւն ստացած է Սերպէնի աւագ դպրոցին մէջ։ Ան կը սկսի դերասանել ծննդավայրին մէջ։ Օրիորդ ժամանակ կը սկսի մասնակցիլ ընտանեկան ներակայացումներու։ 1893-ի Յունուարին կ՛ամուսնանայ դերասան Գ. Աւետեանի հետ։ Մէկ ամիս ետք՝ դերասանական խումբին հետ Ռուսաստան կ՛երթայ եւ առաջին անգամ Աստրախանի մէջ բեմ կը բարձրանայ Արշակ Բ. ողբերգութեան մէջ, Միհրանի (պատանի) դերով։ Աւելի ետք նոյն ներկայացման մէջ հանդէս կու գայ «Նաթալիայ»ի դերով։ Այդ ժամանակէն սկսեալ, շարունակաբար, կը սկսի դերասանել գլխաւոր խումբին մէջ։

Ստորոգութիւն:1876 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնածներ
Մարինէ Պետրոսեան

**Մարինէ Պետրոսեան Շիրինի** (20 Յունուար, 1974, Ստեփանակերտ), հայ բժշկուհի, ԼՂ ՊԲ բժշկական ծառայութեան մասնակից (1995)։ Աւարտած է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1994)։ 1992 թուականին աշխատած է Ստեփանակերտի կենդոնական զինուորական հրապիտալի մէջ որպէս բժշկուհի։

1992-1994 թուականներուն բժշկական կամաւորական խումբի կազմութեան, ռազմադաշտային շրաժական հրապիտալներուն առաջին բժշկական օգնութիւնը ցոյց տուած է հարիւրաւոր վիրաւոր եւ հիւանդ ազատամարտիկներու համար։ Պարգեւատրուած է ԼՂՀ «Մայրական երախտագիտութիւն Արցախի քաջուղիներուն» յուշամետալներով։

Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Յունուարի ծնունդներ
Գրիգոր Մարկոսեան

**Գրիգոր Մարկոսեան** (․)

Գրիգոր Մարկոսեան ծնած է 1821–ին Զմիւռնիոյ մէջ։ Իր հայրը հարուստ վաճառական մըն էր։ Գրիգոր նախ Մեսրոպեան վարժարանին աշակերտեցաւ. յետոյ Ռուսիա գնաց եւ Մոսկուայի մէջ քաջ ուսաւ ռուսերէն եւ պարսկերէն։ անգլերէն արդէն լաւ գիտնալով ռուսիայէն Անգլիա գնաց, ուր ժամանակ մը Անգլիական վաճառատան մը մէջ պաշտօնավարեց։ Պոլիս գալով Կիրիտլի Մուսթաֆա փաշային զաւակներուն ուսուցիչ եւ յետոյ անոր միջոցաւ Սպարապետի դրան պաշտօնեայ եղաւ, անկէ առաջ ալ Արտաքին գործոց նախարարուեան Թարգմանութեան դիւանին մէջ պաշտօն ունէր Ապրօ Սա ակ ԷՖ.ի հետ։ Խրիմի պատերազմէն առաջ իբրեւ իշխան Մէնչիքով Պոլիս եկաւ իր պատմական կարեւոր պատգամաւորութեամբ, որ ատեն Րիֆաթ փաշա Արտաքին գործոց նախարար էր, Գրիգոր ԷՖ. ալ Օսմանեան կառավարութեան կողմէ ռուսերէնի թարգման եղաւ ու այդ հանգամանքով ներկայ գտնուեցաւ Արեւելեան մեծ պատերազմին բանակցութեանց։ Թէեւ Մարկոսեան Գրիգոր ԷՖ. 19 տարիներ օսմ. կառավարութեան ծառայած էր. սակայն մեզ համար աւելի կարեւորութիւն ստացած է իր ազգային ծառայութիւններով։ Մարկոսեան Գրիգոր երիտասարդ մըն էր, երբ հաստատուեցան Հոգեւոր եւ Գերագոյն ժողովներն, որոնք փոխանցական դրութիւն մը եղան Ամիրայական ու Սահմանադրական Ազգային վարչութեան։ Այն ատեններն երիտասարդ անգամ մը ունենալ գերագոյն Ժողովին մէջ շատ փափաքելի բան մը չէր, բայց քանի մը տարուան մէջ արդէն կը խօսուէր իզմիրցի խմբակին մասին, որոնք երեք յառաջդիմասէր երիտասարդներէ կը բաղկանային՝ Մարկոսեան, Սահակ Ապրօ եւ Մինաս Մինասեան։ 1852–ին Ապրօ եւ Մարկոսեան կը հիմնէին «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաթերթը, որուն Ա. թիւը կը հրատարակուէր 28 Փետրուար 1852–ին, յօդուածներուն մեծ մասը կը գրէր Մարկոսեան։ 1852–ի Սեպտեմբերին թերթը իր սեփական տպարանը ունեցաւ եւ ծաւալը աւելի մեծցուեցաւ։ Բ. տարուան սկիզբը 1853–ի Մարտ 14–ին թերթին տպարանը փոխադրուած։ Վերջին թիւը (74), 1853 Օգոստոս 8–ին հրատարակուեցաւ, ուրկէ վերջ յայտարարութիւն մըն ալ հրատարակեցին, որուն մէջ խմբագիրները կը ծանուցանէին թերթերուն դադարումը․ «երբոր տեսանք մեր ի սէր ազգիս յանձնառու եղած ծանր եւ անշահախնդիր աշխատութիւննիս, այսպէս օրէ օր կը դառանար ե՛ւ թանկագին ժամանակնուս կորուստը ե՛ւ մեր քաշած անհանգստութիւնները պարապը ելնելէն զատ՝ անոնցմէ աւելի նիւթական կորուստներ ալ ընելու սկսանք, այն ժամանակ աւելի ընտիր համարեցինք շաբաթաթերթիս հրատարակումը մեր յօժար եւ ազատ կամօք առ այժմ դադարեցնել»։
Մարի Ռոզ Ապուսէֆեան

**Մարի Ռոզ Ապուսէֆեանը**, հանրածանօթ դերասանուհի, բեմադրիչ, հեղինակաւոր հրապարակագիր, բանաստեղծ, իր տեսակին մէջ եզակի մենաթատրոնի արուեստի հիմնադիր, աշխարհի տարբեր երկիրներու՝ Ամերիկայի, Քանատաji, Միջին Արեւելքի, Եւրոպայի, Աւստրալիոյ, բոլոր հայահոծ գաղութներու բեմերուն վրայ իր իւրայատուկ բարձր արուեստով դարձած է հայ մշակոյթի մեկնաբանն ու հայ արուեստի պատգամախօսը:

Մարի Ռոզը իր թատերական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի Գեղարուեստա-Թատերական Ինստիտուտին մէջ, եղած է «Արշալոյս» նորարական Թատրոնի հիմնադիրներէն: Այնուհետեւ երկար տարիներ աշխատած է Երեւանի Տրամադիկական, այժմեան՝ Ղափլանեանի անուան Թատրոնին մէջ, բազմաթիւ դերեր ստանձնած հեռուստատեսային եւ ռատիոյի գրական-թատերական հաղորդումներու մէջ, նկարահանուած Հայֆիլմի մէջ։ 1983-էն ան կ'ապրի Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ (ԱՄՆ), ուր եւ իր մասնակցութիւնը կը բերէ սփիւռքի թատերական կեանքի աշխուժացման:

Մարի Ռոզը առաջին դերասանուհին է, որ հայ բեմ բարձրացուց մէկ դերասանուհիի կատարումը, միաժամանակ հեղինակ-մեկնաբան, բեմադրիչն ու կատարողը ըլլալով իր ներկայացուցած գործերուն: Անձամբ կը գրէ ու կը մշակէ իր բոլոր ներկայացումները, երաժշտական ձեւաւորումը, անձամբ ալ կը ներկայացնէ իր ինքնատիպ մեկնաբանութեամբ՝ «Այս Երեկոյ Վ. Տէրեանի հետ», «Կարսից Տրոյա», «Մոռանա՞լ Եղեռնը», «Տատրագոմի Հարսը», «Կոստան Զարեան», «Խենթը», «Ծակ Պտուկը», «Անլռելի Զանգակատուն», «Եւ Այդ Թուին էր», «Ժամադրութիւն սիրոյ հետ», «Սեւակի Մեծ Սէրը», «Մեծն Տիգրան» եւ այլ ներկայացումներ:

Առաջին եւ միակ դերասանուհին է, որ միայնակ 21 տարբեր դերերով 1987-ին ներկայացուց Ֆ. Վերֆելի հռչակաւոր՝ «Մուսա Լերան 40 օրերը» վէպը: Դերասանուհին իր բարեսիրական ելոյթներով կ'օժանդակէ Համազգայինի, ՀՕՄ-ի, Հայ Դատի բարգաւաճմանը:

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Մարմնակալ

**Մարմնակալ,** եկեղեցական քառանկիւն ճերմակ մաքուր կտաւ կամ դաստարակ, որ Պատարագի ատեն ծածկոցներուն վրայ ու սկիհին եւ մաղզմային տակը կը փռուի, թէ՛ ի պատիւ սրբութեան եւ թէ՛ սրբագործուած նշխարին փշուրները հաւաքելու նպատակով: Անիկա մածան նիւթով կը լուացուի ու կ'արդուկուի:

Մարմնակալը երկիւղով կը գործածուի, որովհետեւ անոր վրայ կը դրուի Յիսուսի Ս. Մարմինն ու Արիւնը: Անիկա կը խորհրդանշէ պատանքը, որմով խաչեալ Քրիստոսը փաթթած ու տեղաւորած են գերեզմանին մէջ։ Ս. Պատարագին սկիզբը քահանան զայն կը փռէ սկիհին եւ մաղզմային տակը, ապա Ս. Պատարագի աւարտին՝ զայն կրկին կը ծալէ ու կը դնէ սկիհին վրայ կամ յատուկ տեղ մը:

## Աղբիւրներ
*Աւետաբեր, 1997, Պէյրութ, Լիբանան.

Ստորոգութիւն:Կրօն
Մարմնամարզ (թերթ)

**Մարմնամարզ**, 1911 թուականի Փետրուարէն մինչեւ 1914 թուական Շաւարշ Քրիսեանի խմբագրութեամբ Կ. Պոլիս լոյս տեսած մարզական թերթը, որ Օսմանեան կայսրութեան առաջին մարզական պարբերականն էր։

Ամսագիրը դադրած է հրատակուելէն 1914 թուականին, իսկ պարբերականին հիմնադիր Շաւարշ Քրիսեանը դարձած է Մեծ Եղեռնի զոհերէն։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Սեդրակ Մարմարեան

**Սեդրակ Մարմարեան** (մօտ 1880, Տրապիզոն, Տրապիզոնի նահանգ- 1951, Ալեքսանդրիա), հայ բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է մօտ 1880 թուականին, Տրապիզոնի նահանգի կեդրոն Տրապիզոն քաղաքին մէջ՝ տեղի համբաւաւոր կաթոլիկ Մարմարեաններու գերդաստանին մէջ, որ շատ մտաւորականներ ու կղերական գործիչներ տուած է։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Տրապիզոն, միջնակարգը՝ Իտալիա։ 1907 թուականին աւարտած է Իտալիոյ Բատովա քաղաքի համալսարանի բժշկական բաժինը։

1907 թուականին վերադարձած է Տրապիզոն եւ զբաղած՝ բժշկութեամբ։ Եղած է նաեւ ճանչուած ազգային եւ հասարակական գործիչ։ 

Մեկնած է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքը, ուր կը բնակէին հարազատները, եւ բժշկութեամբ զբաղելու արտօնագիր հանած էին։ Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով, վերադարձած է Տրապիզոն, զօրակոչուած Օսմանեան բանակ եւ զինուորական հիւանդանոցին մէջ, որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ 1915 թուականին՝ զինուորական ծառայութեան ընթացքին, տարագրուած է Մելիտինէ, ուր հրաշքով ազատած է սպանդէն եւ տեղի հիւանդանոցին մէջ բժիշկի պաշտօն՝ ստանձնած։ 1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք, վերադարձած է Տրապիզոն։

1918 թուականի վերջաւորութեան, Տրապիզոնի մէջ հիմնած է Պուլկարահայ Կարմիր խաչի հիւանդանոց։ 1926 թուականին, տեղափոխուած է Եգիպտոս, հաստատուած՝ Ալեքսանդրիա, ուր բացած է սեփական դարմանատուն եւ զբաղած է բժշկութեամբ։ Եղած է ներքին եւ մանկական հիւանդութիւններու հանրայայտ մասնագէտ եւ սիրուած ու յարգուած քաղաքացի։ 

Կեանքի վերջին տարիներուն Ալեքսանդրիոյ հայ դարմանատան մէջ աշխատած է։ Ունեցած է 7 երեխայ, որոնցմէ երկուքը մահացած են՝ մեծ վիշտ պատճառելով բժիշկին։ 

Մահացած է 1951 թուականին Ալեքսանդրիոյ մէջ՝ մօտ 71 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Յովակիմեան (Արշակունի) Յովակիմ, Պատմութիւն Հայկական Պոնտոսի, Պէյրութ, 1967։

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Մարշալ Բաղրամեան (Մեթրոյի Կայարան)

**«Մարշալ Բաղրամեան»** (նախկին անուանումը՝ «Սարալանջի»), Երեւանի մեթրոփոլիթենի կայարան, որ բացուած է 7 Մարտ 1981-ին։ Կայարանը կը գտնուի Երեւանի Կեդրոն շրջանին մէջ եւ Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի վրայ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրի, Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի շէնքի եւ Սիրահարներու զբօսայգիին հարեւանութեամբ։

Անուանակոչուած է հայ մեծանուն զօրահրամանատար, Խորհրդային Միութեան կրկնակի հերոս, ԽՍՀՄ Մարշալ Բաղրամեանի պատուոյն։

## Պատկերասրահ

Marshal Baghramyan avenue 11, ArmAg (5).jpg
Marshal Baghramyan Metro Station.jpg
Marshal Baghramyan Metro Station (1).jpg
Marshal Baghramyan Metro station in Yerevan.jpg|Կայարանի նախասրահը
Marshal Baghramyan (Yerevan Metro).jpg


## Արտաքին յղումներ
* Նիւթ կայարանի մասին metroworld.ruz.net կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:Երեւանի մեթրոփոլիթենի կայարաններ
Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ

**Մարշալ Բաղրամեան պողոտայ**, պողոտայ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին եւ Արաբկիր վարչական շրջանի հիւսիսարեւմտեան հատուածին մէջ։ Անուանուած է Յովհաննէս Բաղրամեանի անունով, որուն յուշարձանը կը գտնուի պողոտային կեդրոնական հատուածին մէջ։ Քաղաքային նշանակութեան փողոց է։

## Տուեալներ
1970 թուականին պողոտան անուանուած է Բարեկամութեան պողոտայ՝ ի նշանաւորում խորհրդային ժողովուրդներու եղբայրութեան։

2,2 քմ երկարութեամբ պողոտան կը սկսի Ֆրանսական հրապարակէն եւ կը շարունակուի մինչեւ Բարեկամութեան հրապարակ։ Այստեղ տեղակայուած են կրթական, կառավարական շինութիւններ, դեսպանատուներ եւ հիւպատոսական ծառայութիւններ։

## Կառոյցներ
Մարշալ Բաղրամեան պողոտային վրայ կը գտնուին շարք մը կարեւոր եւ նշանակելի կառոյցներ։
### Կառավարական շէնքեր
* Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայր (Բաղրամեան 26)
* Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային ժողով
* Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային անվտանգութեան խորհուրդ
* Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրական Դատարան
* Հայաստանի Հանրապետութեան վերահսկիչ պալատ
### Դեսպանատուներ, հիւպատոսարաններ
* Մեծ Բրիտանիոյ դեսպանատուն
* Շուետի դեսպանատուն
* Սուրիոյ դեսպանատուն
* Չինաստանի դեսպանատուն
* Թայլանտի հիւպատոսարան

### Կրթագիտական, մշակութային կառոյցներ
* Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիա
* Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարան
* Արամ Խաչատրեանի տուն-թանգարան
* Հայաստանի գրողներու միութիւն
* Հայաստանի ճարտարապետներու միութիւն
* Թիւ 76 հայ-արժանթինեան դպրոց
* Հայրապետ Հայրապետեանի անունով թիւ 78 հիմնական դպրոց
* Յակոբ Օշականի անունով թիւ 172 դպրոց

### Այլ կառոյցներ
* Սիրահարներու այգի
* Մարշալ Բաղրամյան մեթրոյի կայարան
* Բարեկամութիւն մեթրոյի կայարան
* Հայ Աւետարանական Եկեղեցի

## Պատկերասրահ

Armenia president.jpg|Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի Նստավայր
National Assembly of Armenia.jpg|Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողով շէնքը
Սահմանադրական դատարան.jpg|Հայաստանի Հանրապետութեան սահմանադրական դատարանի շէնքը
American University of Armenia - Avedisian Building - HDR.JPG|Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի Փարամազ Աւետիսեան մասնաշէնք
Baghramyan Avenue 11.jpg
Baghramyan Avenue 11 (1).jpg
Yerevan Baghramyan 2 1.jpg|Բնակելի տուն Երեւանի Մարշալ Բաղրամեան պողոտային վրայ, ճարտարապետ՝ Գ. Աղապապեան
Yerevan Baghramyan 22a. 3.jpg|Բնակելի տուն 1960 թ., Մարշալ Բաղրամեան պողոտայ 22ա
Streets of Yerevan, april (2).jpg|Բաղրամեան-Մոսկովեան խաչմերուկ


## Տես նաեւ
* Երեւանի փողոցներու ցանկ
* Երեւանի վարչական բաժանում

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ
Անթոնի Մարսիալ

**Անթոնի Մարսիալ** (), ծնած է 5 Դեկտեմբերի  1995-ին, Ֆրանսայի Լիոն քաղաքին մէջ), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, անգլիական Մանչեսթըր Իւնայթըտի եւ Ֆրանսայի երիտասարդական հաւաքականի յարձակող։

## Ասպարէզ
### Ակումբային
Մարսիալ Օլեմփիք Լիոնի փոքրերու խումբի սան է։ Առաջին խաղը խաղացած է 6 Դեկտեմբերի 2012-ին Ախոյեաններու Լիկայի Ափուէլի (Իսրայէլ) դէմ խաղին մէջ:

Ֆրանսայի առաջին լիկային մէջ առաջին խաղը խաղացած է 3 Փետրուար 2013-ին Այաչոյի, վերջին 11 վայրկեաններուն փոխարինելով Ռաշիտ Գեզալյային: Այդ առաջնութեան մէջ ան մասնակցած է 2 խաղերու։ 2013-ի ամրան ան տեղափոխուած է Մոնաքօ:

1 Սեպտեմբեր 2015-ին ան տեղափաոխուած է  Մանչեսթըր Եունայթըտ: Փոխարինումը գնահատուած է 36 միլիոն ֆունտ, որ մրցանիշ էր մինչեւ 20 տարեկան ֆութպոլիստներու շրջանին մէջ։ Փոխարինումը կրնայ աճիլ մինչեւ 58 միլիոն ֆունտ:

Մարսիալ իր առաջին կոլը կը նշանակէ  Լիվըրփուլի դէմ իր առաջին խաղին, փոխարինման ենթարկուելով։ Այդ խաղին մէջ ան կը ձեւակերպէ Եունայթըտի վստահ յաղթանակը 3-1 արդիւնքով։ Յաջորդ շրջանին  կայացած Սաութհեմփթընի դէմ խաղին մէջ, ուր Եունայթըտ կը յաղթէ 3-2 արդիւնքով, ան այդ խաղին երկու կոլ կը նշանակէ, որ իր առաջին անգամն էր։

Ախոյեաններու Լիկային մէջ իր առաջին խաղը կը խաղայ Օլտ Թրեֆորտի մէջ կայացած Ուոլֆսպուրկի դէմ խաղին (2-1), իսկ առաջին կոլը կը նշանակէ Մոսկուայի մէջ, այդ տեղին ԲԿՄԱ-ի դէմ կայացած խաղին։

### Ասպարէզը հաւաքականին մէջ
Մարսիալ  հաւաքականին մէջ սկսած է խաղալ 16 տարեկանէն։ 2013-ին  խաղացած է մինչեւ 19 տարեկաններու խումբին մէջ, որու կազմին մէջ  մասնակցած է Եւրոպայի երիտասարդական առաջնութեան։

13 Օգոստոս 2013-ին երիտասարդական հաւաքականին մէջ ան իր առաջին խաղը  խաղացած է  Գերմանիոյ հետ ընկերական խաղին: Առաջին կոլը նշանակած է Ղազախստանի դէմ խաղին:

## Ձեռքբերումներ
յի հաւաքական

* Եւրոպայի երիտասարդական առաջնութեան ախոյեան

## Վիճակագրութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.anthony.martial.176856.en.html

Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Մարմոլեխօ

**Մարմոլեխօ** (), քաղաք է եւ Սպանիայո համանյք է, կը մտնէ Խաեն շրջանի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզին մէջ։ Վարչատարածքային միավորը կը գտնուի Կամպինիա դե Խաեն համայնքին մէջ։ Կը զբաղուի 178 կմ² տարածք։ Բնակչութիւնը 7485 մարդ է (2010 թուականի տուեյալներով)։ Մարզի վարչական կենտրոնեն ունի 63 կմ հեռավորութեան։ Համայնքի տարածքին մէջ կը գտնուին այսպիսի բնակավայրեր (բնակչուեան տուեյալներ, 2010 թուական)։ Մարմոլեխո - 7430 մարդ Պոբլադո Սան Խուլինա - 55 մարդ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Մարուան Խուրի

**Մարուան Խուրի** (**,** ), լիբանանցի երգիչ, գրող, յօրինող եւ երգահան: Իր յօրինածները երգած են նշանաւոր երգիչներ արաբական աշխարհի եւ օտար երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Թուրքիա: Իր յօրինած երգերը երգած են Մաժիտա Էլ Րումի, Սապեր Րուպաի, Նաուալ Ալ Զողպի, Ասալա Նասրի, Նաժուա Քարամ, Ֆատել Շեքեր, Էլիսա, Գարոլ Սամահա, Պասիմա եւ Միրիամ Ֆարես:

## Կենսագրութիւն

Մարուան Խուրի ծնած է Մազրաադ Էլ Դեֆֆահ, Զղարդա, Լիբանան, քրիստոնեայ մարոնիթ ընտանիքի մէջ: Ան Դանիուսի եւ Նասիմա Խուրիի հինգ զաւակներէն երրորդն է: Ունի 2 մեծ քոյրեր՝ Լինա եւ Մոնա եւ երկու պզտիկ եղբայր՝ Գլոտ, որ հեռատեսիլի տնօրէն է եւ Տէնի՝ երգահան:

1986-ին Խուրի Սենթ Էսբիրիթ Քասլիքի Համալսարանը ուսանած է, Լիբանանի մէջ, ուր սորված է դաշնակ, երաժշտաբանութիւն, երաժշտութեան պատմութիւն: Իր համալսարանական տարիներուն երաժշտութիւն յօրինելու մրցումը շահած եւ նախկին նախագահ Էմին Ժըմայէլի ձեռամբ ստացած է մրցանակը:

1988-ին Խուրի իր առաջին ալպոմը հրապարակեց «Kasak Habibi» (Կենացդ Սիրելիս), որուն բառերը եւ  երաժշտութիւնը ինք յօրինած է: Ան միայն երգիչ չէր, այլ նաեւ դաշնակահար եւ նուագախումբի ղեկավար: Ան իր մասնակցութիւնը բերաւ հեռատեսիլի յայտագիրներուն: Մինչեւ 1996 դաշնակ եւ ստեղնաշար կը նուագէր եւ կ'ընկերակցէր երգիչներու հետ: Այդ շրջանին Խուրի երգեր յօրինեց եւ երգեց «Fik Yamma Balak»: 

1997-ին ան երգեր գրեց եւ յօրինեց ու ելոյթներ ունեցաւ: 

Իր երկրորդ մեներգը «Lasbor Ala Welah» (Համբերեմ)ն է: 1999-ին Խուրի Նաուալ Զողպիին համար երկու երգ յօրինեց «Tia» (Թիա) եւ «Dalouna»: 2001-ին պաշտօնապէս իր առաջին ալպոմը հրապարակուեցաւ «Khayal El-Omer» (Կեանքի Երազանքը): Յաջորդ տարին Խուրի իր առաջին տեսերիզը նկարեց «Ya Shog»:

Խուրի երկու անգամ Մուրեքս Տ'որ մրցանակը շահած է՝ 2003-ին եւ 2004-ին իբր տաղանդաշատ արուեստագէտ (երգիչ, յօրինող, երաժշտութեան տեսերիզ, երգ եւ ալպոմ): «Kil Al Asayed» (Բոլոր Բանաստեղծութիւնները) ամէնաշատ ծախուած ալպոմն էր 2004-ին:

2005-ին Խուրի 5 տարուան համաձայնագիր ստորագրած է Րոթանա երգի ընկերութեան հետ: Իսկ ամէնակարեւոր ալպոմը՝ «Kil Al Asayed» (Բոլոր Բանաստեղծութիւնները) հրապարակուած է Մայիս 2005-ին: Ալպոմը եւ երգը շատ յաջող էին եւ իր համբաւը արագ տարածուեցաւ: Այս ալպոմով Խուրի նշանաւոր դարձաւ արաբական աշխարհին մէջ։ 

2006-ին Խուրի հրապարակեց ուրիշ ալպոմ մը՝ «Asr El Sho»: Իր երրորդ ալպոմը «Ana Wl Leil» (Ես եւ Գիշերը) հրապարակուեցաւ 2008-ին: Այս ալպոմին մէջ  երգին բառերը «Lawla L Hawa» (Առանց Սիրոյ), նշանաւոր բանաստեղծ Ճենան գրած է: Խուրիի վերջին ալպոմը Րոթանա Րեժէյն կը պարունակէր 10 երգեր եւ հրապարակուած էր 2010-ին: 

Յունուար 2011-ին ան յայտարարեց թէ Րոթանայի հետ համաձայնագիրի ժամկէտը աւարտեցաւ եւ ինք կը մտածէ առանձին աշխատիլ: 

Մարուան Խուրի կը նկատուի արդի Լիբանանցի երգահան եւ երգիչ: Ան ելոյթներ ունեցած է Գահիրէի Օփերայի Տանի մէջ եւ Քըրդաճ Ֆիլմ Փառատօնին Թունուզի մէջ:

## Անձնական Կեանք
Մարուան երգիչ է: Շատ լուրեր տարածուեցան թէ ան Գարոլ Սամահային հետ է, նկատի ունենալով որ երկուքը միասին երգեցին, բայց այս լուրը սուտ էր եւ իրենք բարեկամներն են եւ երաժշտական նոյն ժանրը ունին:

## Տիսքոկրաֆի
### Ալպոմ

### Առանձին Երգերը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Ստորոգութիւն:Արաբ երգիչներ
Հրատ մոլորակ (Մարս)

մինի|Մոլորակ Մարս
**Հրատ** (Խորհրդանիշ: ), երկրէն ետք  Արեգակնային դրութեան մեծութեամբ չորրորդ մոլորակն է։ Իր տրամագիծն է 6,794 քմ.: Արեւէն 228 միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ՝ 687 օր կը տեւէ անոր շրջանը ընելու համար։ Ինքն իր շուրջ կը դառնայ 24 ժամ եւ 37 վայրկեանէն։ Իր մակերեսը ժայռոտ եւ անապատային է։ Հրատը շրջապատուած է բնածխային կազի բարակ մթնոլորտով մը։

Ունի ջուր՝ սառած ձեւի տակ, ծովեր, մարած հսկայ հրաբուխներ, խորունկ ձորեր եւ երկու լուսիններ՝ «Ֆոպոս» եւ «Տէյմոս»:

Հրատը կոչուած է «Կարմիր Մոլորակ»՝ընդարձակ գօտիներ ծածկող իր կարմրորակ մետաղեայ փոշիին պատճառով։ Գետնի  ն ջերմաստիճանն է միջին հաշուով -23&nbsp;°C:

## Մթնոլորտը եւ Կլիման

մինի|right|Մարսի հիւսիսային բեւեռի մօտ ցիկլոն
Հրատի  կլիման երկրի կլիմային նման՝ ունի եղանակային բնոյթ։ Տարուան ցուրտ ժամանակին, Հրատի բեւեռներէն դուրս կը կազմուի եղեամ եւ նոյնիսկ կրնայ ձիւն տեղալ։
Մոլորակին վրայ ջերմաստիճանը կը տատանի −153 բեւեռին վրայ ձմեռը մինչեւ աւելի քան +20&nbsp;°C հասարակացի վրայ կէսօրին։ Միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ −50&nbsp;°C։
Մարսի մթնոլորտը, որ հիմնականօրէն կազմուած է ածխաթթու կազէ, չափազանց նոսր է։  Մակերեւոյթին վրայ ճնշումը 160 անգամ փոքր է երկրէն։ Մարսի բարձրութիւններուն մեծ տարբերութեան պատճառով ճնշումը մակերեւոյթին վրայ շատ կը փոխուի։ Մթնոլորտին մօտաւոր հաստութիւնը կը կազմէ 110 քմ։
ՆԱՍԱ-ի տուեալներով (2004), Մարսի մթնոլորտը 95,32 %-ով կազմուած է ածխաթթու կազէ, ինչպէս նաեւ այնտեղ կան՝ 2,7 % ազօդ, 1,6 % արկոն, 0,13 % թթուածին, 0,021% ջուրի գոլորշի, 0,08 % շմոլ կազ, ազօդի օքսիտ (NO)՝ 100 ppm, նէոն (Ne)՝ 2,5 ppm, կիսածանր ջուր - ջրածին-դեյտերիում-թթուածին (HDO)՝ 0,85 ppm, քրիպթոն (Kr)՝ 0,3 ppm, քսենոն (Xe)՝ 0,08 ppm (կազմուածքը բերուած է ծաւալային մասերով)։
Ամերիկեան ԱՄԿ «Ուիքինկի» (1976) իջնող սարքէն ստացուած տուեալներուն համաձայն, Մարս մթնոլորտի կազմին մէջ յայտնաբերուած էր 1–2 % արկոն, 2–3 % ազօդ, եւ 95 % ածխաթթու կազ։ Համաձայն սովետական  «Մարս-2» եւ «Մարս-3» ԱՄԿ-ներու տուեալներուն, իոնոսֆերայի վարի սահմանը կը գտնուի 80 քմ բարձրութեան վրայ, առաւելագոյն էլեկտրոնային խտացումը 1,7×105 էլեկտրոն/սմ3 տեղակայուած է 138 քմ բարձրութեան վրայ, միւս երկու մաքսիմումները տեղակայուած են 85 եւ 107 քմ վրայ։
Մարս մթնոլորտի հետազօտութիւնը 8 եւ 32 սմ ռատիոալիքներու մէջ, կատարուած «Մարս-4» ԱՄԿ-ով 1974-թ փետրուար 10-ին, ցոյց տուաւ մոլորակի գիշերային իոնոսֆերայի առկայութիւնը իոնիզացիայի գլխաւոր մաքսիմումով 110 քմ բարձրութեան վրայ եւ 4,6×103 էլեկտրոն/սմ3 էլեկտրոններու խտացումով, ինչպէս նաեւ երկրորդական մաքսիմումներով 65 եւ 185 մք բարձրութիւններուն վրայ։

## Գետեր
Հրատի վրայ կան ցամքած գետերու հուներու ապացոյցներ։

## Հող
Հրատի հողը միատեսակ չէ տարբեր վայրերու մէջ։

## Աղբիւրներ
* Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտակս, Տիեզերք, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, Սիփան Հրատարակչութիւն. Պէյրութ

Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Մարս (տուրմէ սալիկ)

260px|մինի|աջից|Մարս
**Մարս**, տուրմէ սալիկ։ Առաջին անգամ արտադրուած է 1932 թուականին ամերիկացի գործարար «Ֆորրէսթ Մարս»ի կողմէն՝ Անգլիական քաղաքի մը մէջ։ Մինչեւ այսօր «Մարսի» բաղադրատոմսը չէ փոխուած։ Սիրուած ու համաշխարհային անուն շահած տուրմերու կարգին կը դասուի։

Ստորոգութիւն:Քաղցրեղէն
Մարտին Աստակէսեան

**Մարտին Արիստակէսեան** (1910, Թեհրան), Ատամնաբուժ Ծնած Թեհրան 1910-ին, տեղւոյն ծխական դպրոցը աւարտելէ ետք 14 տարեկանին ատամնաբուժութեան կը հետեւի Ղազվինի մէջ, աշակերտելով Տոքթ. Մատթէոս Ոսկանեանի, յետոյ Թեհրանի պետական ատամնաբուժարանը կը յաճախէ եւ վկայական ստանալով Ղազվին կը վերադառնայ, ուր 1933-էն ի վեր իր սեփական ատամնաբուժար անն ունի։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, 1938
Մարտիրոս Գունտագճեան

**Մարտիրոս Հ․ Գունտագճեան** Ծնած է Կեսարիա 1888-ին , ուր ուսումը ստանալէ վերջ, 1909-ին կը մտնէ Դաշնակցութեան շարքին մէջ եւ Մարտ 31-ի դէպքին զարկ կուտայ ինքնապաշտպանութեան գործին, Յետոյ Պօլիս գալով 1913-ին կը վկայուի իրաւաբանական վարժարանէն եւ կը սկսի իր արուեստը կիրարկել, Անդամ «Ասպարէզ» քլիւպի , հիմնադիր Կեսարիոյ Կրթ․Միութեան եւ աշխատակից «Ճ․ Շարգիէ»ի ծննդավայրէն ընտրուող մեպուսներու մասին քննադատութիւններով ― Պօլիսէն Կեսարիա տարուելով կախաղան բարձրացած 13 Սեպտ․1915-ին, Գօնիայէն տարագիր իր փաստաբան ընկերոջ ԿԱՐԱՊԵՏ ԹԱՇՃԵԱՆի հետ նոյնպէս Դաշնակցական․

## Ծանոթագրություններ

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան, Կ․Պոլիս, 1919, էջ 39