Խռկալ Եւ Խռկոց

**Խռկոցը** (snoring) քունի մէջ քթային կամ բերանային շնչառութեան ընթացքին արտադրուած անբնական ձայնն է: Այս խռկոցին արտադրութեան գործողութիւնը կը կոչուի խռկալ (snore): Խռկալ բառին հայերէն հոմանիշներն են՝ խռնչել, խռմփալ, խռալ եւ խռլտալ: Իսկ խռկոց բառին հոմանիշներն են՝ խռնչոց, խռմփոց, խռոց եւ խռլտոց:

## Խռկոցին սկզբնաղբիւրները
Խռկոցը ունի երկու սկզբնաղբիւրներ (origin).

# քիթ եւ քթաըմբան (nasopharynx).  
# Ըմբան-կոկորդ (pharynx) եւ բերան:

Խռկոցին հիմնական ախտապատճառները կը գտնուին այս երկու կեդրոններուն մէջ:

## Քթային ախտապատճառները
Քթային ախտապատճառները կրնան ըլլալ միակողմանի կամ երկկողմանի: Այս ախտապատճառներն են.
* քիթի գերզգայնութիւն, որ կը յառաջացնէ քիթի խլնաթաղանթի արիւնախռնում (congestion) եւ ջրախռնում (edema).
* քիթի միջնորմի (septum) ծուռութիւն.
* քիթի լաւորակ եւ վատորակ ուռեր.
* քիթի յետսամասի ընդոծին մկանային կամ ոսկրային մասնակի խցում (choanal atresia).
* քիթին մէջ օտար մարմինի գոյութիւն.
* Քթաըմբանի գեղձուռոյցք (adenoids).
* Քթաըմբանի զանազան տեսակի ուռեր:

Վերոյիշեալ ախտապատճառները կը խցեն քիթի խոռոչը մասնակիօրէն: Ներշնչուող օդը դժուարութեամբ կ՛անցնի քիթի խոռոչէն եւ կը յառաջացնէ տեսակաւոր սուլոցային ձայներ, որոնց ուժգնութիւնը կախեալ է խցումի տարողութենէն:

## Ըմբանային-բերանային ախտապատճառները
Ըմբանային-բերանային ախտապատճառներն են.
* Ծաւալած նշիկներ (tonsils), լեզուակ (uvula), լեզու եւ լեզուի արմատ, որոնք կրնան ըլլալ ընդոծին կամ  բորբոքումի մը հետեւանքով.
* Ըմբանի յետսապատի ուռեր եւ թարախակոյտ.
* Ըմբանային լաւորակ եւ վատորակ ուռեր.
* Լեզուի թուլութիւն քնանալու ընթացքին, երբ լեզուն կ՛ուղղուի դէպի ըմբան.
* Ծնօտի ընդոծին յետադարձութիւն (retrognathia), որուն հետ լեզուն ալ մասնակիօրէն կը տեղադրուի ետեւ՝ դէպի ըմբան:

Վերոյիշեալ հինգ ախտապատճառները մասնակիօրէն կը խցեն կոկորդը: Ուստի ներշնչուած օդը հանգստօրէն չուղուիր դէպի խռչափող եւ կ՛արտադրուի անբնական շնչառական ձայն մը՝ խռկոցը:

Ընդոծին երկար եւ թոյլ մկանային քիմք: Քնանալու ընթացքին երկար եւ թոյլ մկանային քիմքը կը թրթռայ եւ կ՛արտադրէ յատուկ թրթռացումային խռկոց:

## Խռկոցին երկրորդական ախտապատճառները
Խռկոցը ունի նաեւ երկրորդական ախտապատճառներ. 
# Գիրութիւն. Գէր անձը կ՛ունենայ ըմբանային անցքի նեղութիւն եւ մասնակի խցում:  
# Ալքոլամոլութիւն. Ալքոլը կը թուլցնէ կոկորդի եւ քիմքի մկանները, որոնք մասնակիօրէն կը խցեն ըմբանը: 
# Ծխախոտի գործածութիւն. Ծխախոտի երկարատեւ գործածութիւնը կը յառաջացնէ կոկորդի եւ քիթի մնայուն բորբոքում եւ մասնակի խցում: 
# Քնաբեր եւ հակագերզայնութեան դեղեր ու թմրեցուցիչներ. Այս դեղերը կը թուլցնեն կոկորդի եւ քիմքի մկանները: 
# Քնանալու ընթացքին մարմինի, վիզի եւ գլխու սխալ դիրքորոշում. Կռնակի վրայ պառկած վիճակով լեզուն կ՛ուղղուի դէպի ըմբան եւ կը խցէ զայն մասնակիօրէն: Հակառակը կը պատահի, երբ կը քնանանք փորի վրայ եւ կամ կողմնակի դիրքորոշումով: 
# Բարձի կազմուածք. Թոյլ եւ կակուղ բարձի գործածութեամբ լեզուն դարձեալ կ՛ուղղուի դէպի ըմբան եւ կը յառաջացնէ կոկորդի մասնակի խցում: 
Քունէ առաջ ստամոքսը ծանրաբեռնել մեծածաւալ եւ դժուարամարս կերակուրներով. 
Խռկացող անհատը կ՛ունենայ նաեւ այլ ախտանշաններ համաձայն ախտապատճառին: Յաճախակիօրէն տեսնուած ախտանշաններն են.
# Ցերեկ ատեն քնոտութիւն, որ վտանգաւոր կը դառնայ ինքնաշարժ վարելու ընթացքին. 
# Կեդրոնացումի տկարացում-նուազում.
# Կոկորդի չորութիւն եւ ցաւ.
# Անհանգստաւէտ քուն.
# Արեան ճնշումի բարձրացում.
# Կրծքավանդակի մկանային եւ ոսկրային ցաւ:

խռկալը անբնական երեւոյթ է: Անիկա հիւանդագին բնոյթ կը ստանայ, երբ քիթի եւ կոկորդի խցումը աւելի զարգանայ, շնչահեղձութիւնը սաստկանայ, ուղեղին թթուածինով յագեցումը զգալիօրէն նուազի եւ տեղի ունենայ քունի շնչադադար:

## Աղբիւրներ
* «Asbarez» օրաթերթ, Յոդուածներ, Դկտ.Կարպիս Հարպոյեան, 17 Մայիս 2013: