open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մատթէոս Մամուրեան

**Մատթէոս Մամուրեան** (), արեւմտահայ հրապարակագիր, մանկավարժ, վիպասան եւ լրագրող։

## Կենսագրութիւն

Մատթէոս Մամուրեան ծնած է Իզմիր (Զմիւռնիա)։ Նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն Մեսրոպեան դպրոցը, իսկ միջնակարգ ուսումը՝ Փարիզի Մուրատեան վարժարանին մէջ։ Կը վերադառնայ Իզմիր, ուր դպրոց մը հիմնելու իր ճիգերը կը ձախողին հակառակորդներու պատճառաւ։ Կ'անցնի որպէս տնօրէն Հասգիւղի Ներսէսեան վարժարան եւ կ'աշխատակցի «Մասիս»ին։ 1857–ին կը մեկնի Լոնտոն, ուր կը գրէ «Անգլիական Նամականի»ն։

Ունեցած է ազգային եւ հանրային ծաւալուն գործունէութիւն։ 1861–էն մինչեւ 1868 թուական կը վարէ Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանի դիւանապետի պաշտօնը։ Ապա զինք կը գտնենք Իզմիր, որպէս Ս. Մեսրոպեան դպրոցի տեսուչ։ 1871–ին կը հիմնէ «Արեւելեան Մամուլ»ը, որ մեծ դեր կ'ունենայ արեւմտահայոց մտաւորական կեանքին մէջ եւ զոր կը խմբագրէ մինչեւ իր մահը։

1899–ին մեծ շուքով կը տօնուի իր գրական գործունէութեան յիսնամեայ յոբելեանը։ Մամուրեան կը մահանայ 1901–ին։

## Գրական ոճ

Մամուրեանի լեզուն չէ թօթափած գրաբարի ազդեցութիւնը, ինչ որ կը ցոլացնէ իր ժամանակը։ Սակայն իր ոճին մէջ ակնյայտ է գրական ճաշակն ու արտայայտութիւններու բծախնդրութիւնը։ Ան կը հանդիսանայ արեւմտահայ վէպի՝ ընդհանրապէս, եւ հայ ռոմանթիք վէպի՝ մասնաւորաբար, հիմնադիրներէն ու լաւագոյն ներկայացուցիչներէն՝ Աբովեանի, Պռօշեանի, Րաֆֆիի, Ծերենցի եւ այլոց կողքին։

## Ստեղծագործութիւններ

### Վէպեր

* «Սեւ Լեռին Մարդը» (1871),
* «Հայկական Նամականի» 1872,
* Նիւթ հայկական նամականւոյն,
* Անգլիական Նամականի, 1881։

### Թարգմանութիւն
Անթուան Ֆրանսուա Փրեւու Աբբա Փրեւու «Անիծեալն» վէպի հեղինակ: Հայերէնի թարգմանած է Մատթէոս Մամուրեան,Հրատարակութիւն՝ Տիգրան Յարութիւն Տէտէեան 1875, Զմիւռնիա:

## Նշումներ

## Աղբիւրներ
* Մինաս Թէօլէօլեան, Դար Մը Գրականութիւն, Ա․ հատոր, Բ․ տպագրութիւն- 1977, Պոսթըն, էջ 169 - 173։
*«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 118-135։

Ստորոգութիւն:1830 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1901 մահեր
Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Զմիւռնիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Զմիւռնիա մահեր
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Մամոնա

**Մամօնան** (Մամոնա), Նոր Կտակարանի մէջ նկարագրուած հարստութեան և ագահութեան դևն է որ կը յիշուի Մատթէոսի Աւետարանի 6-րդ գլխու 19-21 և 24 համարներուն մէջ, իսկ Ղուկասու Աւետարանի 16-րդ գլխու 3 համարին մէջ։

Հայ գրականութեան մէջ Մամօնայի գաղափարին կը հանդիպինք Պաղդասար Դպրի «Առ Մամօնայն» բանաստեղծութեան մէջ, ուր Պաղդասար Դպիր կը նպատակադրէ բացայայտել փողի և հարստութեան կործանարար իշխանութիւնը մարդուն վրայ։ Ան Մամօնայի մասին կը գրէ ժողովրդական բարոյականութեան տեսակէտէն՝ որ կը մերժէ անոր սարսափելի աստուածութիւնը։

Սլաւ դիցաբանութեան մէջ Մամօնան կը ներկայացուի վայրի կնոջ կերպարաքով, որ մարդկանց կը մոլորեցնէ թէ բառացիօրէն և թէ փոխաբերաբար։ Ան օգնական է Ծիեվոնա աստուածուհիին։

Ներկայիս, մամօնա բառը կը գործածուի տարբեր լեզուներու մէջ, ինչպէս Լեհերէնի մէջ՝ ուր կը գործածուի բացասական կերպով նկարագրելու դրամը։

## Օգտագործուած Աղբիւր
* Հայ Դասական Քնարերգութիւն

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Նոր Կտակարան
Արսէն-Նուպար Մամուրեան

**Արմէն-Նուպար Մամուրեան** ()։

## Կենսագրութիւն
Եգիպտոսի տեղւոյն Համալսարանին Քիմիաբանութեան ճիւղէն վկայուած է, Գիտութեան Պսակաւորի տիտղոսով։ Պաշտօնավարած է Աղեքսանտրիոյ Պօղոսեան ազգ. Վարժարանին մէջ, դասաւանդելով՝ գիտութիւն եւ ուսողութիւն բարձրագոյն կարգերուն։

Մոնրէալ հաստատուելէ ետք երկար տարիներ պաշտօնավարած է քաղաքին մետաղագործական ճարտարարուեստի մեծագոյն հաստատութիւններէն մէկուն մէջ։ Հետեւած է Մոնրէալի Գոնգորիա Համալսարանի գրական ճիւղի դասընթացքներուն եւ արժանացած՝ Պսակաւոր Արուեստի տիտղոսին, ստեղծագործական գրականութեան մէջ։

1975-ին խումբ մը համախոհներու հետ, հիմնադիրներէն եղած է Մոնրէալի Թէքէեան Մշակութային Միութեան «Ապագայ» շաբաթաթերթին, որուն խմբագրութիւնը վարած է սկզբնական տարիներուն սիրայօժար կերպով, աշխատանքի ժամերէն դուրս։ 1985-ին ամբողջապէս նուիրուած է հրապարակագրութեան եւ գրականութեան, ստանձնելով «Ապագայ»ի խմբագրութիւնը:

Համայնքային բեղուն գործունէութիւն ունեցած է կանուխէն, սկսեալ Աղեքսանդրիայէն, որպէս վարչական անդամ՝ Տիգրան Երկաթ Մշակութային Միութեան Ուսանողական Մարմնին:

Ցուցաբերած է նաեւ բեմական կարողութիւններ, արտասանութիւններով յայտնի է եւ դերեր ստանձնած է թատերախումբերու մէջ։ Իր գործունէութիւնը այդ բնագաւառներուն մէջ շարունակուած է նաեւ Մոնրէալ, գործօն մասնակցութիւն բերելով Թէքէեան Մշակութային Միութեան եւ ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան Մոնրէալի մասնաճիւղերու վարչութիւններուն, ու Թ.Մ.Մ. «Հայ Բեմ» թատերախումբին:

Գրած է պատմուածքներ, որոնք լոյս տեսած են Պոլսոյ «Մարմարա» օրաթերթի գրական-գեղարուեստական էջերուն մէջ։ Հրատարակած է ՌԱԿ-ի Ազգանուէր Ծառայութեան 60 տարիները գրքոյկը։ Իսկ Տոքթ. Յակոբ Խաչիկեանի հետ գործակցաբար անգլերէնի թարգմանած է բանաստեղծ Զարեհ խրախունիի քերթուածներէն հատընտիր մը:

## Ծանօթագրութիւններ
Մայիլիս տը Քեղանկալ

**Մայիլիս տը Քեղանկալը**  (, 16 Յունիս 1967, Ֆրանսա), ֆրանսացի գրագէտ։

Ծնած է 16 Յունիսի, 1967, Թուլոն կոչուած քաղաքը, Ֆրանսայի հարաւը, Թուլոն քաղաքը. Մեծցաւ Լը Հաւղ քաղաքը, Ֆրանսայի ատլանտիկ եզերքին հիւսիսային ծայրը. Իր նաւավար հայրն ու ծովեզերեայ բնութիւնը շատ ազդեցին իր աշխատանքը։ Ղուան քաղաքին Ժան-տարք լիկէոնը ուսանելէ ետք գնաց Փարիզ, ուր, 1985 թուականէն մինչեւ 1990 թուականի պատմութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ ազգագրականութիւն ուսանելու։

1991 թուականէն մինչեւ 1996 թուական կ՚աշխատի Կալիմար հրատարակչութիւնները, ու երկու անգամ Ամերիկա կ՚երթայ։ Ուսուման կը վերադարնայ 1998 թուականին, ընկերային գիտութիւն սորվելու։

## Ծանօփագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ
Աննա Մայիլեան

**Աննա Մայիլեան** (), հայ երգչուհի (սոփրանօ), ազգային եւ միջազգային բազմաթիւ մրցոյթներու դափնեկիր։

## Ուսումնառութիւն
Ծնած է Երեւան, 23 Հոկտեմբեր 1970-ին։ Աւարտած է Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանը (1992), Երեւանի Կոմիտասի անուան Պետական Երաժշտանոցը (1996)։ Ուսանած է Լեհաստանի՝ Մոցարթ, Ֆրանսայի՝ Վիլլեքրով, Ռումանիոյ՝ Հարեկլիա Տարքլէ ակադեմիաներուն մէջ։ Վարպետութեան դասերու հետեւած է Արաքս Դաւթեանի (Հայաստան), Քերստին Մայերի (Շուէտ), Մարիանա Նիկոլեսկոյի (Ռումանիա) եւ Քերոլ Սմիթի մօտ (Զուիցերիա):

## Գործունէութիւն
1995 թուականէն ի վեր կը մեներգէ Ջրվէժի Ս. Կաթողիկէ եկեղեցիէն ներս, իսկ 1998-էն՝ կը դասաւանդէ Կոմիտասի անուան Պետական Երաժշտանոցի երգի ամպիոնին մէջ, 2010-էն դոցենտ է։ Երեւանում 2000 թուականին հիմնած է «Սաղմոս» մշակութային կեդրոնը եւ «Վարպետներ» վոքալ անսամպլը։ 2006 թուականին հիմնած եւ ղեկավարած է «Էթնօ» վոքալ եռեակը։ Մասնակցած է համերգային փառատօներու, մրցոյթներու (Ֆրանսա, Գերմանիա, Պելճիգա, Քանատա եւ այլն)։

1992-էն ի վեր, երգչուհին բազմաթիւ համերգներով ելոյթ կ՚ունենայ Հայաստանի եւ արտասահմանի մէջ։ Աննա Մայիլեանի երգացանկը կը ներառէ տարբեր սեռերու բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ։ Երգչուհիին ուշադրութեան կեդրոնը կը մնայ հայ ազգային երաժշտութիւնը իր այլազան դրսեւորումներով՝ ժողովրդական եւ հոգեւոր երգեր, ռոմանսներ, դասական եւ ժամանակակից հայ երգահաններու ստեղծագործութիւններ։

## Մրցանակներ
1994 թուականին Երեւանի մէջ «Կոմիտաս-125» վոքալ մրցոյթին արժանացած է 1-ին մրցանակի, 1996 թուականին Աւստրոգերմանական եւ հայ երգի հանրապետական մրցույթում՝ 1-ին մրցանակի, 2000 թուականին Ռումանիոյ Հարեկլիա Տարքլէի անուան միջազգային մրցոյթին՝ ոսկէ մետալի եւ դափնեկրի կոչման։ 2001 թուականին Իտալիոյ «Իպլա-Կրանտ Փրայզ» միջազգային մրցոյթին արժանացած է դափնեկրի կոչման՝ հայ եւ արեւմտագերմանական երգի իւրայատուկ մատուցման համար։

## Պարգեւները
2003 թուականին արժանացած է «Հ. Հ. Վաստակաւոր արտիստուհի» կոչման։

2008 թուականին արժանացել է ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչմանը։

## Երգացանկ
Երգացանկում են հոգեւոր եւ ժողովրդական երգեր, դասական եւ ժամանակակից հայ եւ արեւմտեան երգահաններու ստեղծագործութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Կենսագրութիւնը avproduction.am կայք 

Ստորոգութիւն:ՀՀ վաստակաւոր արտիստներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:23 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Մայիս Թ․Աւդալբեգեան

**Մայիս Թ. Աւդալբեգեան**, (1918-1983), բնագրագէտ եւ գրականագէտ։

Մայիս Թադեւոսի Աւդաբեգեան ծնած է Իգդիր (Երեւանի նահանգ), 5 Ապրիլ 1918-ին: Դուստրը ականաւոր գիտնական-հայագէտ Թադեւոս Աւդալբեգեանի։ Ան իր նախակրթութիւնն ու միջնակարգ ուսումը աւարտելէ ետք մուտք կը գործէ Երեւանի Պետական Համալսարան, որուն Լեզուագիտական Բաժանմունքի ընթացքը կ'աւարտէ 1940-ին: Ապա՝ ուսուցչական պաշտօնով կը մեկնի Փարպի գիւղ, որուն միջնակարգ դպրոցին մէջ հայերէն լեզու եւ հայ գրականութիւն կը դասաւանդէ: 1942-ին կը վերադառնայ համալսարան՝ իբրեւ ասպիրանդականի ուսանող, ու մեծանուն հայագէտ Մանուկ Աբեղեանի ղեկավարութեամբ կը մասնագիտանայ հայ հին եւ միջնադարեան գրականութեան: 1944-1947-ներուն կը պաշտօնավարէ Գրականութեան Հիմնարկէն ներս :1946-ին կը պաշտպանէ «Խաչատուր Կեչառեցի» խորագրով աւարտաճառը, ապա կը ստանայ Բանասիրական Գիտութիւններու թեկնածու աստիճանը: 1947-1953-ներուն՝ Լենինականի Մ. Նալբանդեանի անուան Մանկավարժարան կը դասաւանդէ հայ հին գրականութեան  պատմութիւն: 1953թ. ին կը վերադառնայ Երեւան ու կրկին պաշտօնի կը կոչուի Մ.Աբեղեանի անուան Գրականութեան Հիմնարկէն ներս: 1972-ին, «Հայ Գեղարուեստական Արձակի Սկզբնաւորումը» վերնագիրով իր աւարտաճառը պաշտպանելէ ետք, կ'արժանանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Դոկտոր աստիճանին: 1977-ին կը ստանձնէ նոյն հիմնարկին Հայ Հին եւ Միջնադարեան Գրականութեան Բաժնի վարիչի պաշտօնը, զոր կը վարէ մինչեւ իր կեանքի վերջը:

Բնագէտ եւ գրականագէտ Մայիս Աւդալբեգեանի գիտական ստեղծագործութիւնը նշանակալից է միջնադարեան գրական յուշարձաններու քննական բնագրերու պատրաստութեամբ ու հրատարակութեամբ, ինչպէս եւ անոնց գրականագիտական ուսումնասիրութեամբ: Անկախ հայագիտական մամուլին մէջ լոյս տեսած իր սերտողութիւններէն, առանձին հատորներով ան հրատարակած է՝ «Խաչատուր Կեչարեցի» (Երեւան, 1958), «Գրիգորիս Աղթամարցի» ( Երեւան, 1963),« Հայ Գեղարուեստական Արձակի Սկզբնաւորումը»  (երեւան,1971), «Յայսմաւուրք» ժողովածուներ եւ անոնց պատմագրական արժէքը (երեւան, 1982), աշխատասիրութիւնները: Ան հեղինակակից է նաեւ «Էջեր Հայ Միջնադարեան Արձակից» (Երեւան, 1957) երկին:

Մայիս Աւդալբեգեան կը մահանայ 5 Փետրուար 1983-ին, Երեւան:

## Աղբիւր

*Հայկազեան Հանրագիտական Հանդէս, Հատոր Ժ., Պէյրութ, 1984, էջ 371
Խորէն Աբրահամեան Փողոց (Երեւան)

250px|մինի|աջից|Խորէն Աբրահամեան փողոց (Երեւան)
**Խորէն Աբրահամեան փողոց**, փողոց Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։

## Տուեալներ
Գտնուած է Ամիրեան, Սարեան փողոցներու եւ Մաշտոցի Պողոտային միջեւ։ Կը սկսի Մաշտոցի պողոտային № 7 եւ № 9 շէնքերու անցուղիէն եւ կ'աւարտի Ամիրեան փողոցով։ Հատող փողոցներ չունի։

Նախապէս կը կոչուէր Մայիսեան փողոց։ Այժմեան անուանումը տրուած է 2022 թուականի Ապրիլ 19-ին Երեւանի աւագանիին կողմէ։

## Նշանակալի կառոյցներ
* Հենրիկ Իգիթեանի անուան գեղագիտութեան ազգային կենդրոնի մասնաճիւղ
* №19 մանկապարտէզ

## Պատկերասրահ

Մայիսյան փողոց (5).jpg|Հենրիկ Իգիթեանի անուան գեղագիտութեան ազգային կեդրոնի մասնաճիւղ
Մայիսյան փողոց (2).jpg|Խորէն Աբրահամեան 22 շէնքը
Մայիսյան փողոց (3).jpg
Մայիսյան փողոց (4).JPG
Մայիսյան փողոց.JPG
Վահան Պապոյանի տունը 1.JPG|Վահան Պապոյեանի տունը, Խորէն Աբրահամեան փողոց 22


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Երեւան քաղաքի հասցեներու տեղեկատու, Երեւան, 1983, էջեր 369-506, Երեւան քաղաքի փողոցներու անուանումները
* Սերգէյ Աւագեան, Երեւանի փողոցները, Երեւան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։

Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ
Ճորճ Մայքըլ

**Եորկոս Քիրիաքոս Փանայիութու** (), ճանչցուած է **Ճորճ Մայքըլ** () անունով: Ճորճ անգլիացի երգիչ մըն է որ իր գործընթացքը սկսած է 1980ական եւ 1990ական թուականներուն ժամանակ:

Ճորճ Մայքըլին գլխաւոր ու նշանաւոր երգերէն են՝ «*Last Christmas*» եւ «*Wake Me Up Before You Go-Go*», ու անոր ալպոմներէն են՝ «*Faith*» (1987) եւ «*Listen Without Prejudice Vol. 1*» (1990):

Մայքըլ վաճառած է աւելի քան 100 միլիոն երգեր ամբողջ աշխարհին շուրջ, իսկ իր «*Faith*» ալպոմը վաճառուած է 20 միլիոն օրինակներով: Ճորճ շահած է տարբեր երաժշտական մրցանակներ իր 30-ական տարիներուն ընթացքին, ու անոնցմէ են՝ 3 *Brits* մրցանակներ, 4 *MTV Video Music* մրցանակներ, 4 *Ivor Novello* մրցանակներ, 3 *American Music* մրցանակներ եւ 2 Կրեմմի մրցանակներ:

25 Դեկտեմբեր, 2016 թուականին, Մայքըլը կը մահանայ իր տան մէջ, 53 տարեկանին:

## Ալպոմներ
* *[[Faith (ալպոմ)|Faith]]* (1987)
* *[[Listen Without Prejudice Vol. 1]]* (1990)
* *[[Older (ալպոմ)|Older]]* (1996)
* *[[Songs from the Last Century]]* (1999)
* *[[Patience (ալպոմ)|Patience]]* (2004)

## Շրջապտոյտներ
* Faith World Tour (1988–1989)
* Cover to Cover (1991)
* 25 Live (2006–2008)
* George Michael Live in Australia (2010)
* Symphonica Tour (2011–2012)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ջորջ Մայքլի պաշտոնական կայք էջը
* Ջորջ Մայքլ - Ռուսաստան (GeorgeMichael.ru)։ ֆան ակումբ, Սկավառակագրություն, երաժշտություն 
* Թվիթերում Ջորջ Մայքլի բլոգը

Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Մանազկերտի Ճակատամարտ (1915)

**Մանազկերտի ճակատամարտ**, Կովկասեան ճակատի մարտերէն մէկն է՝ համաշխարհային առաջին պատերազմի ընթացքին: Ռազմական գործողութիւններու թատերաբեմը Արեւմտեան Հայաստանի մէջ (ներկայիս Թուրքիոյ արեւելեան մասին մէջ) եղած է: Չնայած ծանր կորուստներուն, որոնք եղած են, ինչպէս ռուսական, այնպէս ալ թրքական կողմէն, ճակատամարտէն ետք ռազմական իրավիճակի առումով գրեթէ ոչինչ փոխուած է. Ռուսաստանը ձեռք բերած է վարուելագիտական փոքր առաւելութիւն մը:

10 Յուլիս 1915-ին կովկասեան բանակային 4-րդ մարմինի զօրավար Պ. Օգանովսկիի գլխաւորութեամբ կը սկսի յարձակումը՝ Մանազկերտէն արեւմուտք ինկած բարձունքները գրաւելու համար: Սակայն անոնց կը դիմագրաւէ թրքական քանի մը բաժին` մօտ 40.000 մարդ, որոնց մասին սկիզբէն տեղեկութիւն չկար: 16 Յուլիս-ին օսմանեան բանակը Ապտուլքերիմ փաշայի գլխաւորութեամբ հակայարձակման կ՛անցնի: Հակամարտող կողմերէն, թրքական կողմի զինուորներու քանակը մօտ երեք անգամ հակառակորդի ուժերուն կը գերազանցէր: Օգանովսկիի ջոկատները ստիպուած էին նահանջել Մանազկերտէն` կորսնցնելով զինամթերքով գնացքը: 20 Յուլիս-ին, թուրքերը կը վերագրաւեն Մանազկերտը, իսկ 27 Յուլիս-ին ռուսական զօրքերը Մուշէն դուրս կը մղեն: Ռուսական հաղորդակցութեան վատ պայմաններու պատճառով, Նիքոլայ Յուդենիչ, որ Կովկասեան ռազմաճակատի գլխաւոր հրամանատարն էր, չէր գիտնար, որ ռուսական բանակը յարաբերական կայունութիւն ձեռք բերած է ճակատին վրայ, մինչեւ 22 Յուլիս. Յուդենիչը թուրքերու յարձակման մասին իմացած էր 22 Յուլիս-ին:

Հասկանալով, որ եթէ օսմանցիները շարունակեն յարձակումը, իր բանակը կը ոչնչանայ, Յուդենիչը կը հրամայէ նահանջիլ: Ռուսական զօրքերը Մանազկերտէն կը նահանջեն` լքելով Վանի վիլայէթը:

Նահանջէն ետք ռուսական զօրքերը շուտով կը վրախմբաւորուին եւ հակայարձակման կ՛անցնին, որուն կը մասնակցէին 22.000 հետեւակ եւ հեծելազօր: Նահանջի ժամանակ կազակական հեծելագունդը գերի կը վերցնէ 6.000 թուրք: Ռուսական կողմի կորուստը 7.000-10.000 մարդ կը կազմէր, թրքական կողմի կորուստը անյայտ է: Մանազկերտը կը գրաւուի, սակայն Յուդենիչը ժամանակ չունէր յաջողութիւնը զարգացնելու:

## Հետեւանքներ
1915-ին Կովկասեան ճակատը համեմատաբար հանգիստ էր: Ռուսաստանը այս հանգստութիւնը որպէս երկրորդական ճակատ կը դիտէր` լեհական ճակատին նախընտրութիւն տալով: Մանազկերտի գրաւումը գրեթէ ոչինչ չի փոխեր ռազմական իրավիճակին մէջ, սակայն գերմանական ճակատին վրայ շարունակուող կորուստներու վրայ, բարոյական դրական նշանակութիւն ունէր:

## Տես նաեւ
* Մանազկերտի Ճակատամարտ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային առաջին պատերազմի ճակատամարտներ
Լեւոն Մանասէրեան

**Լեւոն Մանասէրեան** (3 Յունիս, 1925, Վաղարշապատ), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ (1983)։

## Կենսագրութիւն
Մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին: 1953 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թուականին մասնակցած է ցուցահանդէսներու։ 1963 թուականին դասաւանդած է ԵՊՃՇԻ-ի մէջ, 1975-1991 թթ.` եղած է ամպիոնի վարիչ։ Անոր աշխատանքներէն մաս մը կը գտնուի Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։

## Ստեղծագործական գործունէութիւն
Ստեղծագործութիւնները գրաֆիկական աշխատանքներ են։ Անոր ուշագրաւ գործերն են`

* «Դանթէական առասպել» (ըստ Չարենցի, նկարաշար)
* «Լիլիթ» (ըստ Իսահակեանի)
* «Անանդան եւ մահը» (ըստ Իսահակեանի)
* «Իմ ժողովուրդ» (վիմագրութիւն)
* «Երազանք» (վիմագրութիւն)

Ստեղծած է նաեւ գեղանկարչական, թեմատիկ-կոմպոզիցիոն գործեր, բնանկարներ, նատիւրմօրտներ, դիմանկարներ. նկարազարդած է 200-էն աւելի գրքեր։

* «Աշուն»
* «Կէսօր»
* «Սայաթ-Նովա»
* «Բամպակահաւաք»

## Մատենագրութիւն
Н. Арамян, Левон Манасерян (буклет), Ереван, 1971 г.

## Ծանօթագրութիուններ

Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:3 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Էջմիածին քաղաքում ծնվածներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Վաղարշապատ ծնածներ
Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Արման Մանարեան

**Արման Քրիստափոր Մանարեան** (), խորհրդային հայ շարժանկարի բեմադրիչ, սենարիստ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1975), դերասան Երուանդ Մանարեանի կրտսեր եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արման Մանարեան ծնած է 1929 թուականին, Թեհրան։ 1946 թուականին ներգաղթած է Հայաստան։ Ուսանած է Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին, ապա՝ Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ։ Այնուհետեւ ուսումը շարունակած է «Համամիութենական կինեմատոգրաֆիայի պետական հիմնարկ»-ին մէջ։ 1961 թուականին նկարահանած է «Տժվժիկ» կարճ ժապաւէնի ֆիլմը։ Ետքը՝ «Կարինէ» (1967), «Հեղնար աղբիւր» (1971), «Վերադարձ» (1972), «Մորգանի խնամին», «Բիւրականի Աստղադիտարանը» եւ այլ ժապաւէններ։ Գրած է մի քանի ֆիլմերու սենարներ։

Ան նաեւ «Սասնայյ ծռեր» գծանկարային երկար ժապաւէնին բեմադրողն ու բեմագրութեան հեղինակն է: Սենարիոն թէեւ գոյութիւն ունեցածէ դեռեւս 1995 թուականէն, սակայն նկարահանումները սկսած են միայն 2001 թուականին եի աւարտած 2009 թուականին։ Հնարաւոր եղած է աւարտել տարեկան ընդամէնը 10 վայրկեաննոց հատուած։ «Սասնայ ծռեր» մանկական շարժանկարը բեմադրող ղեկավար եւ սենարի հեղինակ Արման Մանարեանն է, բեմադրող նկարիչը՝ Վարդան Զաքարեանը։ Երգահան Արման Մանարեանի որդին է՝ Հայկ Մանարեանը, եւ դաշնակահար ու երգահան Խաչիկ Սահակեանը։ «Սասնայ ծռեր»ու հերոսներուն ձայները հնչիւնաւորած են դերասաններ Կարէն Ջանիբեկեանը, Ժենիա Աւետիսեանը, Երուանդ Մանարեանն ու ուրիշներ։ մանկական շարժանկարին մէջ Խորէն Աբրահամեանի ձայնն ալ կը հնչէ։

Մանարեան 2012 թուականին արժանացած է «Հայակ» հայկական ամենամեայ առաջին ժապաւէններու մրցանակաբաշխութեան յատուկ մրցանակին:

## Ֆիլմագրութիւն
### Ռեժիսոր

### Սենարիստ

## Ծանօթագրութիւններ
Երուանդ Մանարեան

**Երուանդ Մանարեան** (), հայ դերասան, բեմադրիչ, շարժանկարներու ուրուագիծ գրող։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2003)։ Բեմադրիչ՝ Արման Մանարեանի եղբայրը, Քրիստ Մանարեանի հայրը։

## Կենսագրութիւն
Երուանդ Մանարեան, ծնած է Արաք՝1924-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի Հայկազեան դպրոցին մէջ, ապա՝ Թեհրանի Ամերիկեան եւ պարսկական քոլէճներուն մէջ։ 1946-ին, ներգաղթած է Հայաստան։ Սորված է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկէն ներս, որու բեմադրական կամ բեմավարութեան բաժանմունքը աւարտած է 1952-ին:

Իբրեւ դերասան եւ բեմադրիչ՝ աշխատած է Երեւանի Յ. Պարոնեանի երաժշտական կոմիտէի եւ Գ. Սունդուկեանի թատրոններուն մէջ։ 1957-1959 թուականներուն, եղած է Յովհաննէս Թումանեանի անուան տիկնիկային թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչը։ 1988-էն՝ «Ագուլիս» տիկնիկային թատրոն-արուեստանոցի գեղարուեստական ղեկավարը։ 1959-1961 թուականներուն, նոյն պաշտօնը վարած է «Գորիս»ի թատրոնին մէջ:

2007-էն՝ Քիեւի տիկնիկային հայկական թատրոնի հիմնադիր-գեղարուեստական ղեկավար եղած է։ Այնուհետեւ, աշխատած է  Երեւանի փաստագրական շարժանկարներուն  արուեստանոցին մէջ եւ  «Երեւան» համախմբման մէջ։ Երեւանի պետական տիկնիկային թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչն է։

Շուշիի մէջ, բացուած է Երուանդ Մանարեանի անուան տիկնիկային թատրոն։

## Ստեղծագործական ուղի եւ ճանաչում
Նկարահանած է վաւերագրական եւ գեղարուեստական շարք մը շարժանկարներ, ինչպէս՝ «Հայկական Մանրանկարչութիւն», «Միքայէլ Նալպանտեան», «Կառամատոյցի կրպակը», «Լոյս», «Դեղերու Ծնունդը», «Նորէն եկաւ Ամառը» եւ այլն։

Գրած է պատմութեան թատերական ուրուագիծներ՝ «Տժվժիկ», «Տէրն ու Ծառան», «Սպիտակ Ափեր» եւ այլ շարժանկարներու համար։ Մամուլին մէջ հրատարակուած է պատմուածքներ եւ յօդուածներ։

## Մրցանակներ եւ պարգեւներ
*2003 - ՀՀ արուեստի վաստակաւոր արուեստագէտ
*2005 - ՀԹԳՄ «Արտաւազդ» մրցանակ

## Բեմադրութիւններ
*Յովհաննէս Թումանեանի «Հազարան բլբուլ»
*Յովհաննէս Թումանեանի «Անյաղթ Աքլորը»
*Երուանդ Մանարեան, «Ժամանակ էն ժամանակն էր» («Բարեկամութեան Ջահ» միջազգային տօնահանդէսի մրցանակ, Զեստաֆոն, Վրաստան, 1987)
*Շիրուանզադէի «Պատուի համար»

## Ֆիլմագրութիւն

### Դերերը Կինոյի մէջ

### Բեմադրիչ

### Շարժանկարներու Ուրուագիծ Գրող

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Երուանդ Մանարեանի մասին kino-teatr.ru կայքին մէջ
* Մեր Կորուստները. Սահացած Է Անուանի Դերասան, Բեմադրիչ Երուանդ Մանարեանը 

Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Մայրիկ (ֆիլմ)

**Մայրիկ**, ֆրանսահայ բեմադրիչ Հանրի Վերնէօյի կենսագրական ֆիլմն է՝ նկարահանուած 1991 թուականին։ Ֆիլմը կը պատմէ Հայոց ցեղասպանութեան մասին եւ կը ներկայացնէ Ֆրանսա գաղթած հայ ընտանիքի մը պատմութիւնը։

## Ստեղծման Պատմութիւն
Իր ընկերոջ՝ հայազգի գրող Հանրի Թրուայայի առաջարկով կը նկարահանէ «Մայրիկ» եւ «Փողոց Բարատի, Տուն 588» (Մալաքեաններու տան հասցեն Մարսէյ քաղաքի մէջ)։ Այդ պատմակենսագրական ֆիլմերուն մէջ իր ընտանիքի օրինակով ան կը պատմէ հայոց ցեղասպանութեան եւ անոր հետեւանքներուն մասին։
Ֆիլմի թատերագրութիւնը գրուած է աւելի քան 40 տարբերակներով, բայց միայն մէկը 1985 թուականին հրապարակուեցաւ եւ թարգմանուեցաւ տասը լեզուով, ընդհանուր 200,000 օրինակով։ Գիրքի հայերէն տարբերակը հրատարակուած է 1988 թուականին ԱՄՆ-ի մէջ։

## Նիւթ
Ֆիլմը կը պատմէ 1921 թ. Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ Մարսէյ տեղափոխուած հայ ընտանիքի մը մասին։ Վեցամեայ երեխայի հիշողութիւններու միջոցով կը ներկայացուի ընտանիքին պատմութիւնը՝ պարուրուած սիրով եւ հոգատարութեամբ։ Ազատ Զաքարեանը նաւահանգիստ կ'իջնէ ծնողներուն եւ երկու մորաքոյրներուն հետ։ Ընտանիքին մեծերը շատ բաներէ իրենք զիրենք կը զրկեն երեխային լաւ կրթութեան եւ ճարտարապետ դառնալուն համար։

## Նկարահանող Անձնակազմ
* Բեմադրիչ - Հանրի Վերնէօյ
* Արտադրիչներ - Թարըգ Պըն Ամմար, Մարգ Լամպարտո
* Թատերագիրներ - Հանրի Վերնէօյ («Մայրիկ» ինքնակեսագրական վէպը)
* Օպերադոր - Էտմոն Ռիչըրտ
* Երաժշտութիւն - Ժան-Գլոտ Բըթիթ
* Կը կարդայ - Տիդա Վոն Դիզ

## Դերերու Մէջ
[մինի|[Օմար Շարիֆը 2009 թուական Վենետիկի Ֆիլմի Փառատօնի Ժամանակ]]
*Գլոտիա Գարտինալէ - Արաքսի, Ազատի մայր
*Օմար Շարիֆ - Յակոբ, Ազատի հայր
*Ռիշար Պերի - Ազատ
*Նաթալի Ռասըլ - Գայանէ, Ազատի մորաքոյր
*Սերժ Աւետիքեան - Վազգեն Փափազեան
*Միշել Պարտոլեդ - Մատլեն
*Քրիստիան Պարպըր 
*Իզապէլ Սատոյեան - Աննա, Ազատի մորաքոյր
*Ճէքի Ներսէսեան - Աբգար, ընտանիքի ընկեր
*Կետրիգ Տուգըդ - Եօթ տարեկան Ազատ
*Թոմ Պոնսըն - Տասներկու տարեկան Ազատ
*Ստեֆըն Սերուայս - Քսան տարեկան Ազատ
*Ժան Բիէր Տելաժ
*Նիգոլա Սիլպըրկ
*Տենիս Բոտալիտըս - Թեհլիրեան
*Իվ Ռոժիէրի
*Բաթրիգ Դիմսիդ
*Դիգի Հոլկատո
*Իվէտ Բըդիդ
*Պաուլէտ Ֆրանց
*Լուսի Ներսէսեան
*Ինկ Օֆըրման
*Ժիլէս Տրետոն
*Մարի-Ֆրանս Սանտոն
*Մարիո Լուրասճի

## Երաժշտութիւն
### «Մայրիկ» երաժշտական ալպոմ
# Dele Yaman (04։06) 
# Mayrig (03։39) 
# Les mendiants de feu (02։40) 
# Vasken (06։19) 
# Regard d'enfant (01։19) 
# Ouvrières à domicile (02։12) 
# Chant liturgique (01։35) 
# Le marc de cafй (03։32) 
# Le baiser du père (02։10) 
# Prends ce qu'il te faut (02։55) 
# La morte de tante Anna (03։26) 
# L'arrivйe du hйros (03։52) 
# Gйnйrique Mayrig (03։28)

## Հետաքրքրական Փաստեր

* Գլխաւոր դերերէն մէկը մարմնաւորած Օմար Շարիֆ՝ ֆիլմին մէջ նկարահանուելու պատճառով արգիլուած է իրեն Թուրքիա մուտք գործել։
* «Ոսկէ Ծիրան» 7-րդ Ֆիլմի Փառատօնը բացուած է «Մայրիկ» ֆիլմով։։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
*Biography of director Henri Verneuil
Մանթովա

**Մանթովա** (*Մանթուա*, ), քաղաք հիւսիսային Իտալիոյ մէջ, իտալական Լոմպարտիա տարածաշրջանին մէջ, համանուն նահանգին վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքին մէկ կողմէն միւսը կը հոսի Մինչօ գետը։ Քաղաքին քրիստոնեայ սուրբ հովանաւորն է՝ Սուրբ Անսելմոսը։ Քաղաքին օրը կը նշուի Մարտ 18-ին։ Մանթովայի մէջ ծնած է Վերկիլիոսը (հին հռոմէացի բանաստեղծ)։ Բնակչութիւնը՝ ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Պետրոս Մանիկեան

**Մանիկեան Պետրոս**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։ Կոստանդնուպոլսոյ Գումգաբու թաղամասին մէջ ունեցած է սեփական դե­ղա­տուն։ 1893 թուականին եղած է Կոստանդնուպոլսոյ դեղագործներու միութեան անդամ։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլին բանտարկուած է Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչին՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Եղեռնէն ետք վերապրած է։

## Գրականութիւն
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։ 
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։ 
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թուական ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ» Թանգարանային ցուցանմուշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Մանիլա

**Մանիլա**, Ֆիլիփիններու մայրաքաղաքը, կը գտնուի Լուզոն կղզիին վրայ, Մանիլայի ծոցի ափին, 48 քմ երկարութեամբ ։ Բնակչութիւնը 1.652.171 մարդ (2010 թ․)։ 16 այլ քաղաքներու եւ համայնքներու հետ մաս կը կազմէ Մեթրօ Մանիլա ագլոմերացիայի, որու բնակչութիւնը մօտ 12 միլիոն է։ Մանիլայի բնակչութիւնը կը զբաղեցնէ ընդամէնը 38.55 քմ² տարածք: Մանիլան աշխարհի ամէնախիտ բնակեցուած քաղաքն է։

## Վարչական բաժանում
Քաղաքը բաժնուած է 897 միքրոշրջաններու («բարանգայներու»)։ Իւրաքանչիւր միքրոշրջան ունի համայնքային ղեկավար եւ աւագանի։

## Պատմութիւն եւ Արդի Շրջան
Մանիլան երկրին առաջին արտօնագրուած քաղաքն էր, որ այդպէս հռչակուեցաւ Ֆիլիփինեան Յանձնաժողովի թիւ 183 օրէնքով՝ 31 Յուլիս 1901-ին։ Անիկա ինքնավար դարձաւ 18 Յունիս 1949-ին՝ «Մանիլա Քաղաքի Վերանայուած Կանոնագիր» (Republic Act No. 409) օրէնքի ընդունումով։ Մանիլան կը նկատուի աշխարհի առաջին համաշխարհային քաղաքներէն մէկը, որովհետեւ անոր առեւտրական ցանցերը առաջինն էին, որոնք տարածուեցան Խաղաղական Ովկիանոսի վրայով՝ կապելով Ասիան Սպանական Ամերիկայի հետ։ Այս մէկը նշանաւորեց պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով երկրագունդը բոլորող առեւտրական անընդհատ շղթայի մը հաստատումը։

### Պատմական Ակնարկ
Մինչեւ 1258 թուականը, այժմեան Մանիլայի տարածքին գոյութիւն ունէր Մայնիլա կոչուող թակալոկեան (Tagalog) ամրացուած պետական կազմաւորումը։ 24 Յունիս 1571-ին, Պանքուսայի ճակատամարտին տեղաբնիկ վերջին տիրակալի՝ Ռաժա Սուլայմանի պարտութենէն ետք, սպանացի նուաճող Միկել Լոփեզ տէ Լեկասփին սկսաւ կառուցել Ինթրամուրոս պարսպապատ ամրոցը։ Մանիլան կը ծառայէր իբրեւ Սպանական Արեւելեան Հնդկաստանի մայրաքաղաք, որուն մէջ կը մտնէին Մարիանեան կղզիները, Կուամը եւ այլ տարածքներ, իսկ վարչականօրէն կը կառավարուէր Մեքսիքոյի միջոցով։

### Արդի Մանիլան
Այսօր «Մանիլա» անունը ընդհանրապէս կ’օգտագործուի թէ՛ քաղաքին, եւ թէ՛ ամբողջ մեծ քաղաքամերձ շրջանին համար։ Մեծ Մանիլան (Metro Manila) Ֆիլիփինի մայրաքաղաքային տարածաշրջանն է, որուն մաս կը կազմեն նաեւ Քեզոն քաղաքը եւ Մաքաթիի գործարար կեդրոնը։

## Աշխարհագրութիւն եւ Տնտեսութիւն

* Փասիկ Գետ. Կը հոսի քաղաքին մէջտեղէն՝ զայն բաժնելով հիւսիսային եւ հարաւային հատուածներու։
* Վարչական Բաժանում. Քաղաքը ունի 16 վարչական եւ 6 քաղաքական ընտրաշրջաններ։
* Համաշխարհային Դիրք. 2018-ին Մանիլան դասուեցաւ իբրեւ «Alpha-» կարգի համաշխարհային քաղաք։ Անիկա տնտեսական արդիւնաւէտութեամբ աշխարհի մէջ 7-րդն է, իսկ տարածաշրջանին մէջ՝ 2-րդը։
* Բնական Աղէտներ. Մանիլան աշխարհի երկրորդ ամենավտանգուած քաղաքն է բնական աղէտներու տեսանկիւնէն՝ Թոքիոյէն ետք։

## Բնակչութիւն

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին հղում
* Քաղաքի պաշտոնական կայքը 

Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Մանիշակագոյն

250px|մինի
**Մանիշակագոյն** անունը կուգայ մանուշակ վարդէն։ Ալիքին հասակը 380-420 նանոմեդր է:

Մանշաւունը ամենէն կարճ յաճախականութեան գոյնն է, որ կրնայ տեսնիլ մարդուն աչքը: Անորեն յետոյ կուգայ անդրամանիշակագոյն, որը տեսանելի չէ մարդուն աչքին: Անդրամանիշագոյնին ալիքները աւելի կարճ են, քան՝ մանիշակագոյնինը, սակայն աւելի երկար են, քան՝ Ռեոնթկէնի եւ կամմա-ճառագայթներու ալիքները:
* Մանուշակ ծաղիկին եւ ամէթիսդ քարին գոյնն է:

## Գոյնին Անունը
**Մանիշակագոյն** անունը կուգայ մանուշակ (մանիշակ, մանաւշակ) ծաղիկի անունէն, որը պահլավերէնէ ծագած է եւ պարսկերէնին ու ասորերէնին միջոցաւ հայերէնին հասած է: Նույն ծագումն ունէ գոյնին ազրպէյճաներէն անունը՝ bənövşəyi  [պեանէօվշէայի] Եւրոպական գրեթէ բոլոր լեզուներուն մէջ մեջ սա գոյնն իր անունն ստացած է ղաթիներէն մանուշակ ծաղկի viola անունէն: Ռուսերէնի մէջ այս նոյն անունի ձեւափոխուած տարբերակը կը գործածուի՝ фиолетовый [ֆիալեթըվիյ]:

Վրացերէնին մէջ գոյնի անունի կազմուածքը նման է հայերէնին՝ იისფერი [իիսփէրի]՝ մանուշակի գոյն:

## Նշանակութիւնը
*Միջին Դարու Եւրոպային մէջ մարդիկ մանիշակագոյն կը հագնէին այն պարագային, երբ թագաւոր մը, կամ անոր ընտանիքի որեւէ անդամ կը մահանար
*Անգլիական Deep Purple խումբին անունը կը նշանակէ՝ Մուգ մանիշակագոյն:
*Մանիշակագույնին երանգներէն են՝
** **բոսոր** 
****ծիրանի** 
*Անգլերէնին մէջ մանիշակագոյնին կը համապատասխանին երկու գոյներ՝ violet եւ purple

## Մեր Շուրջին Մանիշակագոյնը

Four petals - Pansy (3511576989).jpg|Գոյնն իր անունն ստացած է Մանուշակ ծաղիկէն
2005-03-28 015 Krokusy.jpg|Քրքում
Callicarpa shikokiana.jpg|Սիրունպտուղ
Violet Turaco RWD3.jpg|Թուրակոյ
Manganese violet.jpg|Մանկանի փոշի
Segmented aubergine Thailand.jpg|Թայլանտական սմբուկ
Amatista Laye.jpg|Ամէթիստ


## Ստացումը
* Մանիշակագոյնը բնական գոյն մը չէ եւ կը բաղկանայ կարմիր եւ կապոյտ գոյներէ։
[140px|մինի|RYB համակարգին մէջ մանիշաւունը կը ստացուի կարմիրին եւ [Կապոյտ (գոյն)|կապոյտին խառնուրդէն]]

## Մանիշակագոյնը Կրօնքին Մէջ
Մանիշակագոյնը կը պատկանի Հայ Առաքելական ու նաեւ՝ Անկլիքանական եկեղեցիներուն

Armenian Apostolic Church logo.png|Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ խորհրդանշանը
Kreuz prot.svg|Բողոքականութեան խաչը
Chasublepurple.jpg|Անկլիքանական եկեղեցւոյ սպասաւոր


## Ծանօթագրութիւններ
Մանիփուր

**Մանիփուր**, նահանգ (1972 թուականէն) Հնդկաստանի հիւսիս-արևելքի մէջ, Պիրմայի սահմանի մօտ։

Տարածութիւնը 22,4 հազար քմ² է, բնակչութիւնը՝ 1,1 միլիոն (1971)։ Վարչական կեդրոնը՝ Իմփհալ։ Ռելիեֆի մէջ կը տիրապետեն միջօրեականի ուղղութեամբ երկարող լեռնաշղթաներու եւ միջլեռնային լայն հովիտներու հերթագայութիւնը։ Կլիման չափավոր տաք է։ Տարեկան տեղումները 1500-2500 մմ են։ Լեռներու հողմակողմ լանջերուն կը գերակշռեն խոնաւ արեւադարձային անտառները, հողմահակառակ լանջերուն՝ տերեւաթափ, աւելի վեր՝ լայնատերեւ եւ սոճիի անտառներն ու մարգագետինները։ Մանիփուրը հետամնաց գիւղատնտեսական շրջան է։ Կը Մշակուին բրինձ, Իււղատուներ, ծխախոտ, բամբակենի, պատիճաւոր բոյսեր։ Նաեւ կը սբաղուին այգեգործութեամբ եւ շերամապահութեամբ։ Զարգացած է ջուլհակութիւնը։
Մանկութեան Օրեր

260px|մինի|Նալբանդեան
**Մանկութեան օրեր**, Միքայէլ Նալբանդեանի ստեղծագործութիւններէն մին։

## Բանաստեղծութեան նկարագիրը

Հոս բանաստեղծը յետադարձ ակնարկով կը քննէ իր կեանքը, սկսած մանկութենէն։ «Կեանքի խորհուրդ» ին սահմանումը կը կատարուի յեղափոխական խոր նուիրումով, նաեւ մտաւորական ուժգին թափով ու յստակութեամբ, որոնք յատուկ էին Նալբանդեանի անհատականութեան։

Միւս կողմէ, գրական արուեստի գետնի վրայ, հոս կրնանք համեմատել արեւմտահայ եւ արեւելահայ բանաստեղծական աւանդութիւնները․ մինչ առաջինը, Պէշիկթաշլեանի եւ Դուրեանի մէջէն, արդէն կ՛երեւի իբր աւելի գեղարուեստական ու մշակեալ, երկրորդը քարոզչական է ու պարզ, աւելի մօտ՝ արձակի։

## Մանկութեան Օրեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Միքայէլ Նալբանդեան
Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ

**Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ** (1955), Ինքնակենսագրական վէպ։
Սփիւռքահայ գրող Անդրանիկ Ծառուկեանի ամենայայտնի գործն է։ Գիրքը կը բաղկանայ իրարու՝ թեթեւօրէն, կապուած պատմուածքներէ, ուր հեղինակը կը պատմէ որբանոցի մէջ ապրած իր կեանքը։

«Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ»ը Սփիւռքահայ գրականութեան ամենածանօթ գիրքերէն է, որ արժանացած է բազմաթիւ վերահրատարակութիւններու, թէ՛ Սփիւռքի զանազան գաղութներուն եւ թէ ալ Հայաստանի մէջ։

Հարցազրոյցի մը ընթացքին, Ծառուկեան ըսած է, թէ՝ «Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ» վէպը իր նախասիրած գիրքն է:

## Նշումներ

Ստորոգութիւն:Վէպեր
Ստորոգութիւն:Ինքնակենսագրական վէպեր
Ստորոգութիւն:Ինքնակենսագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դասական գրականութիւն
Մանկօ

250px|մինի|
250px|մինի|**Մանկօ** (, ), շարք մը օգտակար նիւթերով հարուտ պտուղ մըն է, ինչպէս՝ C եւ A կենսանիւթերով եւ «folate»-ով**,**

## Նկարագրութիւն
Մանկօ ծառը կ'աճի 35-40 Մ. (110-130 ոտնաչափ) ։ Մանկօն կը համարուի ամենահին պտուղներէն, որ կը ցանուէր 4000 տարի առաջ։ Հողին մէջ արմատները կը տարածուին 6 մ. (20 ոտնաչափ) ։ Մանկօ ծառին տերեւները կը համարուին մշտադալար բոյսեր եւ պարզ հասակը 15-35 ս.մ. (5.9-14 մատնաչափ), լայնքը (6-16 Ս.մ.) (2.4-6.3 մատնաչափ) ։
Տերեւը խակ եղած ժամանակ գոյնը նարնջագոյն վարդագոյն եւ արագ կը փոխուի մութ կարմիրի յետոյ մութ կանաչ ։ Ծաղիկները կ'աճին եւ հասակը (10-40 ս.մ) (3.9-16 մատնաչափ) փոքր ծաղիկին չափը 5-10 մմ (0.20-0.39 մատնաչափ),3 ամիս կը տեւէ հասուննալու։
Պտուղներու չափը եւ գոյնը կը տարբերին սովորաբար դեղին, նարնջագոյն, կարմիր,կանաչ։
700px|մինի|կենտրոն

## Միջավայր
Բուն միջավայրը Հնդկաստան, Չինական Հնդկաստան։ Կը ցանուի Եմեն, Եգիպտոս, Ղազզայի հատված եւ Սուտան վերջերս յաջողեցաւ աքիլը Սեուտեան Արաբիո մէջ։

## Բուսականութիւն նկարագրութիւն
Կը համարուի կորիզապտուղ։

## Մանկոյի օգուտները
Մանկոյին մէջ շատ մեծ չափով վիդամին սի կենսանիւթը կայ եւ Հնդկաստանի մէջ կ'օգտորգործուի արիւնահոսութիւնը դադրեցնելու, սիրտը զօրացնելու եւ ուղեղը աշխուժացնելու։
Մանկօն կ'օգնէ արիւնի շինութեան եւ կ'օգնէ արեան տկարութիւն ունեցողներուն քանի կը պատկանի բարձր մասնաբաժին երկաթէ։ 
Միջին չափի մանկօն կը բովանդակէ 40% մարմինի պէտքերը մանրաթելներէ։ Եթէ ամեն օր մէկ հատ մանկօ ուտես չես գանգատիր փորկապութենէ։

## Սնունդի տեղեկութիւն
USDA -ի համաձայն ամէն կեղուած մանկօ կը պարունակէ հետեւեալը 
* գալորի։ 202
* իւղ։ 1.28
* ածխաջրեր։ 50.33
* մանրաթել։ 5.4
* Սպիտակուցներ։ 2.76


Mangoes-left.jpg|
Malaysian Fruits (7).JPG
Apple mango and cross section edit1.jpg
Mango inflorescence.jpg|հասուն տերեւ մանկոյի
MangoImmatureFruits.JPG|Մանկօն բուսնած ժամանակ
Mango_tree_Kerala_in_full_bloom.jpg|Մանկոյի ծառ
Mango blossoms.jpg|Մանկոյի ծառ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մրգեր
Մանուէլ (անձնանուն)

**Սամուէլ**, աստուածաշնչային ծագումով հայկական տարածուած արական անձնանուն: Կը սերէ Իմմանու'էլ-էն (} որ թարգմանաբար կը նշանակէ՝ «Աստուած մեզ հետ է»: Անիկա հաւանաբար եկած է Բիւզանդիայէն (} հայերէն զատ, 13րդ դարուն հասած է Սպանիա եւ Փորթուկալ: Նաեւ տարածուած է գերմաներէնի, իտալերէնի, լեհերէնի, ֆրանսերէնի մէջ:
* Անուան լատինագիրը՝ 
* Անունէ կազմուած մականուն՝ **Մանուէլեան**

## Անունը Կրողներ
* Մանուէլ Զուլալեան (1929, Հալէպ-2012) արեւելագէտ
* Մանուէլ Ասատրեան (1926, Հալէպ-2000) հայ գիտնական
* Մանուէլ Շաշիեան (1775, Հալէպ-1858) բժիշկ

## Անուան Տարբերակները Այլ Լեզուներով
*  
* 
* Այլ Տարբերակներ՝
** 
** գերմաներէն՝ 
*** Էմանուէլ Մաքրոն (Emmanuel Macron, ծն.1977) Ֆրանսայի ներկայիս նախագահ
*** Էմանուէլ Ճգնաւորեան (Emmanuel Djeknavorian, ծն.1995, Վիեննա) աւստրիացի հայազգի ջութակահար
*** Որպէս երկրորդ անուն՝
**** Թոմի Էմանուէլ (Tommy Emmanuel, ծն.1955) աւստրալացի կիթառահար
** 

## Տե՛ս նաեւ՝
* Սամուէլ

## Ծանօթագրութիւններ
Մանուէլ Մամիկոնեան

**Մանուէլ Մամիկոնեան** (ծննդեան թուական անյայտ- 386), Մեծ Հայքի սպարապետ, զօրավար (377-386), Մամիկոնեան նախարարական տան աւագ: Եղած է Մուշեղ Մամիկոնեանի հօրեղբօր՝ Վաչէ Մամիկոնեան որդին: Երիտասարդ ժամանակ, պատերազմի ընթացքին իր եղբօր՝ Կոն (Մամիկոն) Մամիկոնեանի հետ միասին գերի եղած են պարսիկներուն:

Փաւստոս Բիւզանդը կը պատմէ, որ ան եւ Կոնը շատ պատերազմներու մասնակցած են պարսկական բանակի կազմին եւ բազմաթիւ յաղթանակներ տարած են: Քուշաններու դէմ տարած յաղթանակէն ետք՝ Սասանեան արքայ Շապուհ Բ․-ի համաձայնութեամբ, Մանուէլ Մամիկոնեան ազատուած է պարսից գերութենէն, վերադարձած է հայրենիք, ստանձնած է իր տոհմի նահապետութիւնը եւ հայոց սպարապետի պաշտօնը: Պարսկական 10 հազարնոց հեծելազօրի օգնութեամբ Կարնոյ դաշտը յաղթած է եւ տապալած է Հայոց թագաւոր Վարազդատ Արշակունին, ձերբակալած եւ սպաննուած է անոր սպարապետ Բատ Սահառունիին: Այնուհետեւ, հայ նախարարներուն համաձայնութեամբ թագաւոր հռչակուած է Պապ թագաւորի անչափահաս որդի Արշակ Գ․-ին (378-389)՝ արքայամայր Զարմանդուխտի հետ ստանձնելով անոր խնամակալութիւնը:

Յակոբ Մանանդեանի եւ ուրիշներու կարծիքով, Մանուէլ Մամիկոնեան ընդունած էր Սասանեաններուն գերիշխանութիւնը: Որոշ ուսումնասիրողներ հաւաստի համարած են Փաւստոս Բիւզանդի այն վկայութիւնը, ըստ որուն, Մանուէլ Մամիկոնեան օգտուելով Պարսկաստանի տիրող անկայուն ներքին իրադարձութենէն, կոտորած է պարսկական զօրքերը, 7 տարի ձեռք բերած է լիակատար անկախութիւն եւ զբաղած է խաղաղ շինարարական զործերով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց սպարապետներ
Ստորոգութիւն:Մամիկոնեաններ
Ստորոգութիւն:386 մահեր
Մանուէլ Մարութեան

**Մանուէլ Մարութեան** (1901), Համասփիւռքեան առումով յայտնի դէմք մը՝ որ ծանօթ է մասնաւորաբար բեմական վաթսունամեայ իր գործունէութեամբ, եւ որուն թատերագրային վաստակը եւ գրական արձակը, սակայն, իրեն կ՝ ապահովեն իւրայատուկ տեղ մը սփիւռքեան գրականութեան մէջ, պատմելու եւ մենագրելու ցայտուն շնորհներով։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1901-ին, Վանի մէջ (Բերդաքաղաք)։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Երեմեան վարժարանին մէջ ու հազիւ պատանի, 1915-ի հերոսամարտին յաջորդող գաղթի օրերուն հաստատուած Երեւան՝ ուր շարունակած է ուսման իր ընթացքը Թեմական դպրոցին մէջ, մինչեւ 1919։

Աշակերտական գրասեղաններուն վրայ իսկ գրական եւ բեմական իր ընդունակութիւններով ուշադրութիւն գրաւած է, եւ դերասանապետ Յովհ. Զարիֆեանի ապա նաեւ Վարդան Միրզոյեանի քաջալերանքով հետեւած է Երեւանի Տրամաթիկ Սթիւտիայի դասընթացքներուն։

1921-1922 տարիներուն Իրանի հայաշատ բոլոր քաղաքներուն մէջ ներկայացումներ տալէ վերջ, անցած է Միջին Արեւելեան երկիրներ (Սուրիա, Իրաք, Լիբանան եւ Յունաստան), ապա՝ Փրակ՝ ուր շրջան մը յաճախած է թէեւ Գիւղատնտեսական Վարժարան, սակայն վերադարձած է դարձեալ բեմ ու Վիեննայի մէջ հետեւած է պետական Արքայական Տրամաթիկ Սթիւտիայի դասընթացքներուն, որուն ընթացքը յաջողութեամբ աւարտելէ ետք, ամբողջական նուիրումով ծառայած է Հայ Բեմին՝ Եւրոպայի, Միջին Արեւելքի, Հիւսիս եւ Հարաւային Ամերիկայի գրեթէ բոլոր հայահոծ գաղութներուն մէջ, կազմելով նաեւ թատերախումբեր եւ թատերական կորիզներ։

## Մասնագիտութիւն
Դերասանական բեղուն գործունէութեան առնթեր, գրած է թատերգութիւններ, բանաստեղծութիւններ, եւ դիմաստուերներ՝ գրական եւ հանրային դէմքերու մասին։

## Գործեր
1969-ին եւ 1970-ին Թեհրանի մէջ հրատարակուած են արձակ էջերու եւ դիմաստուերներու իր երկու հատորները՝ «Երբ Վարագոյրը Իջնում է» անունին տակ։ Թատերագրային իր գործերն են «Կոմիտաս», «Խաւարի մէջէն», «Երկիրն է կանչում», «Կարմիր սուլթան», «Դերասանի ցնորքը», «Նոյեան տապան», «Հոգի՞ն թէ մարմին»ը։ 1981-ին լոյս տեսաւ «Փակուած վարագոյրի առջեւ» յուշագրային իր վերջին հատորը:
Մաննի պէյուկ

**Մաննի պեյուկ (կամ ֆինճան խաղ)**, կը խաղցուի Խարբերդի մէջ, երկու մրցակից խումբերով։

Ափսէի մը վրայ կը շարեն 12 սուրճի գաւաթներ (ֆինճան) եւ մատանի մը։ Խաղը սկսող կողմը կ՚որոշուի վիճակով։

Սկսող կողմէն անձ մը մատանին գաղտնի կերպով կը պահէ գաւաթներէն մէկուն տակ, ապա ամբողջ ափսէն կը դրուի մրցակից կողմին առջեւ։ Այս վերջինները հերթաբար պէտք է դարձնեն գաւաթները։ Եթէ մատանին ամէնէն վերջին գաւաթին տակէն դուրս գայ, այն ժամանակ փնտռող կողմը պարտուած կը համարուի, մէկ կէտ կը կորսնցնէ ու խաղը կը կրկնուի։ Իսկ եթէ մատանին աւելի կանուխ գտնուի, այն ատեն խաղը կը շահի փնտռող կողմը ու մատանին պահելու կարգը իրեն կ՚ըլլայ։ Մատանի փնտռողները միշտ կը հետեւին պահողներուն երեսի արտայայտութիւններուն։ Այնպէս որ այս վերջինները դերասանական զանազան շարժուձեւերով ու կեղծ արտայայտութիւններով կրնան խաղի բերել հակառակորդ կողմը։

Խաղին սկիզբէն կ՚որոշուի շահոյթը, որ կրնայ ըլլալ 3-4 կողով խաղող, կէս լիթր տանձ, ափսէ մը խատայիֆ կամ փախլաւա։ Տղայ-աղջիկ միասին կը խաղան մաննի պէյուկը։

## Ծանօթագրութիւններ
Արամ Մանուկեան (նկարիչ)

**Արման Թաթեւոս Մանուկեան**, (մայիս 15, 1904, Կոստանդնուպոլիս - մայիս 10, 1931, Հոնոլուլու) ամերիկացի հայազգի նկարիչ, որ յայտնի է իր Հաւայան կղզինեուի բնանկարներով։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 1904 թուականին։ Ընտանիքին երեք զավակներէն աւագն էր։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մխիթարեանների միաբանութիւնին։ Ընտանիքը վերապրած է Մեծ Եղեռնէն։ 1920 թուականին տեղափոխուած են ԱՄՆ, ուր 16 տարեկան Արմանը նկարչութեան դասընթացներու մասնակցած Ռոդ այլանդի նկարչական դպրոցում (անգլ.՝ Rhode Island School of Design)։ ԱՄՆ-ի գրաֆիկական դիզայնով՝ գրքերու ձեւաւորմամբ։ Զբաղած է։ Անոր հետաքրքրութեան հիմնական առարկան ծովն էր ու ծովու մարդիկ։

## Ծառայութեան տարիներ

1923 թուականին ծառայութեան մտած է ԱՄՆ Ծովային հետեւակի մէջ։ Ծառայութեան ժամանակ պատմաբան մայոր Էդվին Նորթ ՄակՔլելանի (անգլ.՝ Edwin North McClellan) մօտ համհարզ էր, այդ ընթացքին ան գծանկարներ կը նկարէր Լեդերնեք (անգլ.՝ Leatherneck) ամսագիրին համար։ Ծառայութեան ընթացքին ՄակՔլելանի ԱՄՆ Ծովային հետեւակի կորպուսի պատմութեան համար կատարած է 75 գծանկար, որոնք երբեք չեն հրատարակուած ու այժմ կը գտնուին Հոնոլուլուի թանգարանին։

## Ստեղծագործ տարիներ

1927 թուականին զինուորական ծառայութիւնն ավարտելէն ետք Մանուկեանը որոշած է մնալ եւ ստեղծագործել Հավայան կղզիներուն մէջ։ Ծովու թեման, ան այս անգամ զարգացուցած է որմնանկարներու ոճով։ Հոնոլուլուի մէջ ան աշխատած է «Հոնոլուլու սթար տեղեկագիր» (անգլ.՝ Honolulu Star-Bulletin) եւ «Խաղաղ օվկիանոսի դրախտ» (անգլ.՝ Paradise of the Pacific) ամսագիրերուն մէջ։

## Ցուցադրութիւններ

1929 թուականին Արման Մանուկեանը հանդես եկած է անհատական առաջին ցուցահանդեսով։ Այժմանոր յուղանկարները բարձր կը գնահատուին։ Հոնոլուլուի Գեղարվեստի ակատեմիան Արման Մանուկեանի մահէն քիչ ետք յուշ ցուցահանդես կազմակերպեց եւ 2010 թուականի նոյեմբեր 4-էն մինչեւ 2011 թուականի ապրիլ 24-ը հետահայաց ցուցահանդես «Գույնի իմաստը/գծի արտահայտչութիւնը՝ Արման Մանուկեանի մոդերնիզմը» (անգլ.՝Meaning in Color/Expression in Line: Arman Manookian’s Modernism) խորագրով։ Արման Մանուկեանի գործերը կը գտնուին Բիշոպ եւ Հոնոլուլուի արուեստի թանգարաններուն եւ մասնաւոր հավաքածուներուն։ Հաւայան կղզիներուն Արման Մանուկեանը յայտնի է որպէս «հաւայան Վան Գոգ»։

## Մահ
Հոնոլուլուի խոր ընկճախտ ապրած է եւ 1931 թուականին միանակութեան մէջ անձնասպան եղած է։
Արտակ արք. Մանուկեան

**Արտակ արք. Մանուկեան** (1931, Պէյրութ - 1999, Թեհրան), հոգեւոր առաջնորդ։

## Կրթութիւն եւ պաշտօնավարութիւն
Գերշն. Տէր Արտակ արք. Մանուկեան ծնած է Պէյրութ։ Աւարտած է Կիլիկիոյ դպրեվանքը եւ Լօզանի համալսարանի աստուածաբանական բաժինը։ 1959 թ. նշանակուած է Թեհրանի հայոց թեմի հոգեւոր առաջնորդ։ Պաշտօնավարութեան տարիներուն, Թեհրանի մէջ կառուցած է «Ս. Թարգմանչաց», «Ս. Գրիգոր», «Ս. Սարգիս», «Ռաշտում», «Ս. Մեսրոպ» եկեղեցիները, ինչպէս նաեւ Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդարանի շէնքը։

Տէր Արտակ արք. Մանուկեան, Թեհրանի համալսարանէն ներս, մի քանի տարի դասաւանդած է՝ հայոց լեզու եւ գրականութիւն։

## Երկեր
Հեղինակ է 34 գիտական, կրօնական եւ պատմական գիրքերու, որոնցմէ մի քանին թարգմանուած են պարսկերէն եւ անգլերէն լեզուներուն։ Անոր հեղինակած գիրքերէն են՝ «Հայ Եկեղեցու տօները», «Ստուեր», «Լոյս», «Ջրի Դերը Կրօնական Արարողութիւններում», «Մի Քարի Յուշերից», «Երկու Բեւեռ», «Մշակոյթ Եւ Կրօն», իսկ բանաստեղծական հաւաքածուներէն՝ «Արեւը՝ Գիշերում», «Արտացոլում Գնդի Մէջ» եւ այլն։ Հեղինակած է նաեւ դպրոցական կրօնական գիրքեր։

Տէր Արտակ արք. Մանուկեան մահացած է 1999 թուականին, Թեհրանի մէջ։

## Աղբիւրներ

* 

## Արտաքին յղումներ
*
* Թեհրանի 27 թանգարանների տնօրէնների այցը՝ «Արտակ արք. Մանուկեան» թանգարան:

Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ թեմական առաջնորդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:1931 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1999 մահեր
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Թեհրան մահեր
Յակոբ Մանուկեան (բանաստեղծ)

## Կենսագրութիւն
**Յակոբ Մանուկեան** (1937-2014), բանաստեղծ։

Ծնած է Պէյրութ: Տեղւոյն Սրբոց Քառասնից Մանկանց ազգ. երկսեռ նախակրթարանը աւարտելէ ետք, երկրորդական ուսումը կը ստանայ Էշրէֆիէի Հայ Աւետարանական Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանը, ուրկէ շրջանաւարտ կ՛ըլլայ 1954-ին։ Ապա կը հետեւի Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի Ընկերային Գիտութեանց դասընթացքներուն, մասնաւորաբար՝ Պատմագրութեան, Արդի Պատմութեան ու Փիլիսոփայութեան, եւ 1959-ին կը ստանայ Պսակաւոր Արուեստից վկայական։

Նոյն տարին կ՛ընդգրկէ կրթական ասպարէզը. որոշ շրջան մը կը պաշտօնավարէ հայկական վարժարաններու մէջ, դասաւանդելով հայերէն, հայ գրականութիւն, անգլերէն եւ միջազգային պատմութիւն։ Միեւնոյն ատեն կը շարունակէ ուսումը Ամերիկեան Համալսարանին մեջ, ստանալու համար Մագիստրոս Արուեստից վկայական։

Դժբախտաբար կամքէ անկախ պատճառներով կը ստիպուի ընդհատել ուսումը եւ 1965-ին կը մտնէ Middle East Airlines ընկերութեան մէջ։

### Գործեր
Պատանի տարիքին գրականութեան հակում ցոյց տալով, բանաստեղծութիւններ ստորագրած է տեղւոյն պարբերական մամուլին մէջ. «Պատանեկան Արձագանք»-ին, Հայ Աւետ. Կեդր. Բարձրագոյն վրժ.ի «Արփի» աշակերտական պարբերաթերթին, «Վերելք» եւ «Լաստ» պատանեկան պարբերաթերթերուն։

1955-ին «Նայիրի» գրական շաբաթաթերթին մէջ լոյս կը տեսնէ իր «Սպասումի Վայրկեաններ» խորագրով բանաստեղծութիւնը։ Այնուհետեւ պարբերաբար կ՛աշխատակցի «Նայիրի»ին, մինջեւ 1961: Ներկայիս կը ստորագրէ բանաստեղծութիւններ եւ գրադատական յօդուածներ «Բագին» գրական ամսագրին մէջ, որուն մնայուն աշխատակիցն է, անոր հիմնադրութենէն (1962) ի վեր։

Հեղինակն է բանաստեղծութեանց երկու ժոզովածոներու։

**Լուսնային Ճանապարհով** (Պէյրութ, 1971), եւ Անրջական Վաղորդայն (արժանացած Գէորգ Մելիտինեցի Գրական Մրցանակի, 1979-ին):

Գրական աշխատանքներուն առընթեր կը զբաղի նաեւ կրթական գործերով. ի միջի այլոցդ 1986-1992 ծառայած է Համազգայինի Հայագիտական Բարձրագոյն Հիմնարկին մէջ իրրեւ դասախօս, աւանդելով Հայ գրականութեան վերաբերեալ նիւթեր։

Յակոբ Մանուկեանի լեզուն ճոխ է եւ բազմերանգ։ Ունի գունագեղ ոճ մը։ Կը մշակէ խորիմաստ եւ միստիքական գրականութիւն մը։

Իմաստասիրական հայեցողութեամբ կը վերլուծէ կեանքի իրադարձութիւնները։

## Աղբիւրներ
Յակոբ Մանուկեան (բժիշկ)

**Մանուկեան Յակոբ** (ծնած է Կոստանդնուպոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ), հայ բժիշկ։
## Կենսագրութիւն
Աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1904 թուականին Բերա թաղամասի, ապա՝ Թաշքըշլայի մէջ զբազած է բժշկութեամբ։ Մահացած է 1916 թուականի Մայիս 12-ին, ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
* Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի, Պոլիս, 1905։
* Հայ բժշկութեան տուժած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպոլսում, 1919։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Արման Մանուկեան

**Արման Թադէոս Մանուկեան**, () ամերիկացի հայազգի նկարիչ, որ յայտնի է իր Հաուայ կղզիներու բնանկարներով։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդուպոլսոյ մէջ 1904 թուականին։ Ընտանիքին երեք զաւակներուն աւագն էր: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մխիթարեաններու միաբանութեան մէջ։ ԸՆտանիքը փրկուած է Մեծ Եղեռնէն: 1920 թուականին կը տեղափոխուի Միացեալ նահանգներ, ուր 16 տարեկան Արմանը նկարչութեան դասընթացքներու կը մասնակցի Ռոտ Այլընտի նկարչական դպրոցին մէջ (): Միացեալ նահանգներուն մէջ կրաֆիք տիզայնով՝ գիրքեր ձեւաւորելով կը զբաղի։ Անոր հետաքրքութեան հիմնական առարկան ծովն էր ու ծովու մարդիկ։

## Ծառայութեան Տարիներ
280px|մինի|Հաուայցի տղայ ու աղջիկ
1923 թուականին ծառայութեան կը մտնէ Միացեալ նահանգներու ծովային հետեւակի կորպուս։ Ծառայութեան ժամանակ մայոր Էտուին Նորթ ՄաքՔլելընի () մօտ համհարզ էր: Այդ ընթացքին ան գծանկարներ կը պատրաստէ «Լիտըրնեք» անունով () ամսագրին համար։ Ծառայութեան ընթացքին ԱՄՆ Ծովային հետեւակի կորպուսի պատմութեան համար կատարած է 75 գծանկար, որոնք ժամանակ մը չեն հրատարակուած ու այժմ կը գտնուին Հոնոլուլուի թանգարանին մէջ։

## Ստեղծագործման տարիներ
1927 թուականին զինուորական ծառայութիւնը աւարտելէն ետք Մանուկեան կ'որոշէ մնալ եւ ստեղծագործել Հաուայեան կղզիներուն մէջ։ Հոնոլուլուի մէջ ան կ'աշխատի «Հոնոլուլու սթար տեղեկագիր» () եւ «Խաղաղ ովկիանոսի դրախտ» () ամսագրերուն մէջ։

## Ցուցադրութիւններ
1929 թուականին Արման Մանուկեան հանդէս կու գայ առաջին անհատական ցուցահանդէսով։ Այժմ անոր յղումները բարձր գնահատում ստացած են։ Հոնոլուլուի գեղարուեստի ակադեմիան Արման Մանուկեանի մահէն քիչ մը անց ոգեկոչման ցուցահանդէս մը կը կազմակերպէ եւ 4 Նոյեմբեր 2010 թուականէն մինչեւ 24 Ապրիլ 2011 թուական՝ յետահայեաց ցուցահանդէս «Գոյնի իմաստը/գիծի արտայայտչութիւնը՝ Արման Մանուկեանի մոտերնիզմը» () խորագրով։ Արման Մանուկեանի գործերը կը գտնուին Բիշոպ եւ Հոնոլուլուի արուեստի թանգարաններու եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։ Հաուայեան կղզիներուն մէջ Արման Մանուկեանը յայտնի է որպէս «Հաուայեան Վան Կոկ»։

## Մահ
Ապրած է Հոնոլուլուի խոր ընկճախտին մէջ եւ 1931 թուականին մինակութեան մէջ անձնասպան եղած:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Forbes, David W., *Encounters with Paradise: Views of Hawaii and its People, 1778-1941*, Honolulu Academy of Arts, 1992, 212-256. 
* Gard, Rowan, “Escape into Color”, *Innov8*, Mar/April 2011, pp.&nbsp;36–39. 
* Papanikolas, Theresa, "Meaning in Color/ Expression in Line: Arman Manookian’s Modernism", *Honolulu Academy of Arts*, Vol. 82, No. 6, Nov/Dec 2010, pp.&nbsp;4–5. 
* Papanikolas, Theresa and DeSoto Brown, *Art Deco Hawai'i*, Honolulu, Honolulu Museum of Art, 2014, ISBN 978-0-937426-89-0, pp.&nbsp;86–93 
* Seed, John,  
* Seed, John http://www.huffingtonpost.com/john-seed/rare-manookian-paintings_b_643357.html Rare Manookian Paintings Removed from the Hotel Hana-Maui 
* Seed, John A., *Arman Manookian: An Armenian Artist in Hawai'i*, Published by blurb.com, 2011, 36. 
* Severson, Don R., *Finding Paradise, Island Art in Private Collections*, University of Hawaii Press, 2002, 124. 

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի նկարիչներ‏‎
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ծովանկարիչներ‏‎