open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թամար Շահնազարեան

**Թամար Շահնազարեան** (), հայ արուեստագէտ եւ երգչուհի։

Դուստրն է հայ երգիծաբան եւ արձակագիր Կոստանդին Մելիք Շահնազարեանին: 

## Կեսագրական գիծեր
Ծնած է Պաքու: Ուսումը ստացած է Երեւանի երաժշտական հիմնարկէն՝ աշակերտելով Բաբալեանին՝ 1922 թուականին: Ապա ուսումը շարունակած է Երեւանի երաժշտանոցէն ներս եւ շրջանաւարտ եղած է 1931 թուականին:

Ուսումը աւարտելէ ետք եղած է «Սպենդիարեան» օփերայի եւ պալէի թատրոնի մեներգչուհի: Եղած է Սպենդիարեանի «Ալմաս»ին առաջին կատարողը:

Թամար երգելու կողքին վարած է նաեւ ուսուցչական պաշտօն, 1945-1978 թուականներուն դասաւանդելով «Կոմիտաս» երաժշտանոցին մէջ, ուր վարած է մեներգութեան ամպիոնը, ստեղծելով երաժշտա-մանկավարժական դպրոց մը: Անոր աշակերտներէն եղած են Գոհար Գալաչեան, Արշաւիր Կարապետեան, Ե. Վարդանեան, Ֆ. Կոլոսարեան եւ բազմաթիւ ուրիշ հայազգի երաժիշտներ:

Շահնազարեան աւելի յայտնի եղած է իր օփերային երգերու կատարումով. ինչպէս՝ 

* «Անոյշ»ը՝  Անուշի մօր դերով, 
* «Նամուս»ը՝ Մարիամի դերով, նաեւ այլ օփերաներ:

Թամար հեղինակ է նաեւ ձայնամշակման եւ մանկական ձայնի պահպանման տարբեր հարցերու մասին խօսող գիտական աշխատութեան մը, որոնք կը կոչուին «Կոմիտասի տասն պատուիրանները երգիչին»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ճորճ Աղաճանեան

**Ճորճ Ք. Աղաճանեան** (), Պատուակալ Էմէրիթըս Համալսարանի Դասախօս է Եյլ Բժշկական Դպրոցի, Նիու Հէյվըն, Քընէթիքըթ, հոգեբուժութեան բաժանմունքին մէջ: Ջղաբջիջի դեղաբանութեան ոլորտին մէջ մասնագէտ մըն է: NARSAD-ի Գիտական Խորհրդատուական Յանձնախումբին մաս կազմած է:

## Հետազօտութիւններ

### Գիտական Հետազօտութիւններ

* LSD-ի Ազդեցութիւնը։ Աղաճանեանը հետազօտած է LSD-ի (գերմ.՝ Lysergsäurediethylamid-էն) ազդեցութիւնը գլխուղեղի վրայ, անոր յառաջացուցած Զգայապատրանքները (Hallucinations)։
* Հոգեմետ Դեղամիջոցներ։ Ան նաեւ բացայայտած է ատիպիք հոգեմետ դեղամիջոցներու թերապեւթիք մեխանիզմը։
* Սերոթոնինի Կիրառումը։ Ան նաեւ յայտնաբերած է, որ սերոթոնինի (5-HT) կիրառումը կը յանգեցնէ մեծ ուղեղի կեղեւի եւ անցումային կեղեւի բրգաձեւ նիւրոններու յաճախութեան եւ ամփլիթիւտի աճի՝ առնետի ուղեղի կտրուածքին մէջ ամբողջական բջիջներու ներդրման միջոցով։
* Ճորճ Աղաճանեանը հետազօտութիւններ կատարած է նաեւ հոգեմէտ դեղերու եւ նիւրոփոխանցիչներու կառուցուածքի ու մեխանիզմի վերաբերեալ։

### Գարիերայի Ընթացքը
Գարիերայի սկզբնական շրջանին Աղաճանեանը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու բանակի բժշկական սպայ էր։

Ան ծառայած է տարբեր պաշտօններու մէջ Եյլի Բժշկական Դպրոցին (Yale Medical School) մէջ, այդ կարգին եղած է.

* Հոգեբուժութեան Ասիսթենթ։
* Հոգեբուժութեան եւ Դեղագիտութեան Փրոֆեսոր։
* Հոգեբուժութեան Հետազօտութիւններու Հիմնադրամի Փրոֆեսոր։

## Ընտրեալ հրապարակումներ

* George K Aghajanian: Modeling "psychosis" *in vitro* by inducing disordered neuronal network activity in cortical brain slices. *Psychopharmacology*.
* George Aghajanian, Benjamin S Bunney, and Philip S Holzman: Patricia Goldman-Rakic, 1937–2003. *Neuropsychopharmacology*.
* George K Aghajanian and Gerard J Marek: Serotonin model of schizophrenia: emerging role of glutamate mechanisms. *Brain Research Reviews*.
* George K Aghajanian and Gerard J Marek: Serotonin–Glutamate Interactions: A New Target for Antipsychotic Drugs. *Neuropsychopharmacology*.
* George K.Aghajanian and Gerard J Marek: Serotonin, via 5-HT2A receptors, increases EPSCs in layer V pyramidal cells of prefrontal cortex by an asynchronous mode of glutamate release. *Brain Research*.
* Ronald S Duman, George K Aghajanian, Gerard Sanacora, and John H Krystal: Synaptic plasticity and depression: new insights from stress and rapid-acting antidepressants. *Nature Medicine*.
* Ronald S Duman and George K Aghajanian: Neurobiology of Rapid Acting Antidepressants: Role of BDNF and GSK-3β. *Neuropsychopharmacology*.
* Ronald S. Duman and George K. Aghajanian: Synaptic Dysfunction in Depression: Potential Therapeutic Targets. *Science*.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Կեանքը Իթաքիի, Քավաֆիս

մինի|Իթաքի, Քավաֆիս
**Կեանքը Իթաքի** (յուն․՝ Ιθάκη, Καβάφης), Յոյն հանրածանօթ Քավաֆիս բանաստեղծին համբաւի արժանացած բանաստեղծութիւնը, գրուած 1910 –ին։

## Տեղեկութիւններ
Աշխարհի իւրաքանչիւր հոգի եւ ողջ արարած իր կեանքի առաջին վայրկեանէն միտքով  յիշատակներ կը ծնի եւկը փորձէ վերապրիլ: Ինչպէս մեծ հայրիկի մը յունական բանաստեղծութիւններ արտասանելը: Բոլորէն սիրուած է Քավաֆիի բանաստեղծութիւնը «Իթաքի»:« Ճամբան դէպի Իթաքի երկար է ինչպէս եւ կեանքի ճամբան անվէրջ է» կ՛ ըսէ ան: Բանաստեղծութեան յայտնի առասպելական հերոսը Օդիսէան (Ոդիսեւս), կը ճամբորդէ դէպի Իթաքի եւ կը դիմադրէ անհամար դժուարութիւններ, որպէսզի հասնի իր հայրենիքը, Իթաքի: Հերոսը մեծ հոգեկան ուժով կ՛ անցնի դէմ հանդիման դժուարութիւններէն եւ իր նպատակը կը կատարէ: 

Ամէն մարդ իր Իթաքին ունի, այսինքն իր կեանքի փորձառութիւններէն կը սորվի, ինչպէս առաջ երթալ եւ իր նպատակները կատարել: Քավաֆին կը շեշտէ թէ ճամբորդութիւնը դէպի Իթաքի պէտք է երկար եւ լեցուն ըլլայ, որպէսզի ամէն մարդու կեանքի վէրջը արժանաւոր ըլլայ: Գրողին պատուէրն է որ Իթաքին մեր կեանքն է եւ մենք պէտք է փափաքը ունենանք որ մեր կեանքը Իթաքիի ճամբորդութեան նման երկար ըլլայ:

  

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
# 
Ստորոգութիւն:Յունական գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Յունական բանաստեղծութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծութիւններ
Ստորոգութիւն:Գոստանտինոս Քավաֆիսի բանաստեղծութիւններ
Տրոսիա, Ատիկէ

**Տրոսիա** (յուն ՝ Δροσιά), Ատիկէ, Յունաստան։ Կը գտնուի Ատիկէ նահանգին հիւսիս արեւելեան շրջանը, Աթէնքէն 23քլ. հեռու։

## Տեղեկութիւններ

Տրոսիան՝ բոյսերով լեցուն վայր մըն է, որ կը գտնուի հիւսիսային Ատիկէի շրջանը։ Տիոնիսոյի քաղաքապետութեան տակ միացած են Այիոս Սթեֆանոս, Սթամաթա, Ռոտոփոլի, Տիոնիսօ, Անիքսի եւ Քրիոների շրջանները։ Իր բնակչութիւնը՝ 7186 հոգի է։  Տրոսիա անունը զով կը նշանակէ

Պատմութեան մէջ, Տրոսիան առաջին անգամ բնակուեցաւ Փոքր Ասիոյ գաղթականներէն, որոնք չէին կրնար Աթէնքի ուրիշ տեղերը երթալ։ Շրջանի մէջ շատ անտառներ կան եւ ամառը հրդեհներ կը ծագին, որոնք շատ դժուար կացութեան կը բերեն մարդոց եւ շատ ծառեր կ՚այրին։ Այսպէս քովի լեռներէն վայրի կենդանիներ՝ գայլ, խոզ, կը հասնին մինչեւ տուները։ Ձմեռը շատ ձիւն կու գայ, իսկ ամառը տաք կ՚ ընէ եւ նաեւ զով կ՚ ըլլայ։ Տրոսիային համով պոլսական ճաշերը, բոյսերը, լեռները ու կլիման կ՚ ընեն այս վայրը իւրայատուկ։ Տրոսիան հայերուն համար ծանօթ տեղ մըն է, երբ շատ տարիներ առաջ կ՚ըլլային աշակերտական բանակումներ եւ կը մասնակցէին շատ հայ պատանիներ։ Երկար տարիներ առաջ, ամառուան եղանակին Տրոսիա կը մնար Հայաստանի առաջին հանրապետութեան վերջին վարչապետ Սիմոն Վրացեան։

  

## Ծանօթագրութիւններ
Ազատ Պաշարուածներ (բանաստեղծութիւն)

ձախից|մինի|Ազատ Պաշարուածներ․ նկարը կը ներկայացնէ բանաստեղծութեան 3-րդ՝ Մեսոլոկիի Ելք
**Ազատ Պաշարուածները** (յուն․՝Ελεύθεροι Πολιορκημένοι ), Յոյն համբաւաւոր Տիոնիսիոս Սոլոմոս բանաստեղծին նշանաւոր բանաստեղծութիւնը, գրուած 1834-1847 ընթացքին։

## Տեղեկութիւններ
«Ազատ Պաշարուածները» Տիոնիսիոս Սոլոմոսի ամենակարեւոր գրութիւններէն է, որուն սկզբնական վերնագիրը եղած է «Պարտքն ի դէմս Մեսոլոկցիներուն»։ Երեք ուրուագիծեր ունէր, որոնցմէ երրորդը վերջնականն էր։ Ժողովրդական յունարէնով գրուած է ու կշռոյթն ալ յամբիկական 15 վանկնոց է, սակայն քանի մը անգամ տողերը պարբերութիւններու կը վերածուին։

Այս գրութիւնը Մեսոլոկիի բնակչութեան անտանելի վիճակին մասին կը խօսի, երբ թուրքերու կողմէն պաշարուած էին։ Սոլոմոս կը գրէր թէ Մեսոլոկիի ժողովուրդը ջուրի սնունդի պակաս ունէր։ Տնտեսական եւ մարմնական ազատութիւն չունէին, բայց ունէին բարոյականութիւն եւ ներքին հոգեւոր անկախութիւն։ Վերջապէս կ՛եզրակացնէր, որ չնայած թուրքերու զօրութեան, Մեսոլոկցիներուն իրական թշնամին թուրքը չէր այլ իրենց իսկ անձը։մինի|Տիոնիսիոս Սոլոմոսի Ազատ Պաշարուածներու բանաստեղծութենէն ձեռագիրը
## Ծանօթագրութիւններ

#
Սողոմոն Սողոմոնեան (գրականագէտ)

**Սողոմոն Սողոմոնեան** (),  գրականագէտ եւ բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր։

## Կենսագրական
Ծնած է Արցախի Գետաշէն գիւղը։ 1928 թուականին աւարտած է Պաքուի թիւ 22 դպրոցը եւ ընդունուած՝ Երեւանի Պետական պատմագրական համալսարան, ուրկէ անցած է Լենինկրատի Գեղարուեստի, գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետական կաճառի գրականութեան բաժինը:

## Վարած պաշտօններ
Ուսուցչութեան պաշտօն վարած է Երեւանի Մանկավարժական կաճառին մէջ, իբրեւ արտասահմանեան գրականութեան ամպիոնի վարիչ եւ աւագ դասախօս: Միաժամանակ դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին, ինչպէս նաեւ Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու մանկավարժական կաճառէն ներս:

Սողոմոն 1946-1947 տարիներուն եղած է «Սովետական Գրականութիւն եւ Արուեստ» ամսագիրի խմբագիր, միաժամանակ վարելով Հայաստանի Գրողներու միութեան վարչութեան քարտուղարի պաշտօնը:

«Ռոմանթիքական տրամայի տեսութիւնը» նիւթով պաշտպանած է իր թեզը՝ 1947-ին, ստանալով բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան, իսկ 1966-ին «Ժամանակակից հայ պոեզիան» նիւթի պաշտպանութեամբ ստացած է դոկտորի աստիճան:

## Կոչումներ եւ շքանշաններ
1941-1946 թուականներուն մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին, որուն համար ստացած է հազարապետի կոչում: 

Սողոմոնեան արժանացած է Հայրենական մեծ պատերազմի երկրորդ աստիճանի, ինչպէս նաեւ Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշաններուն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Վահան Միրաքեան

**Վահան Միրաքեան** (), հայ բանաստեղծ, թատերագիր եւ Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։ 

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վրաստանի Շուլավեր քաղաքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սանահինի Ս. Աստուածածին վանքի դպրոցին մէջ՝ 1873-1880 թուականներուն, ապա ընդունուած է արհեստաւորաց դպրոցը, ուր ուսանած է 1880-1886 թուականներուն: Այնուհետեւ իր ուսումը շարունակած է Կորիի ուսուցչական սեմինարին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1888 թուականին:

Ուսումը աւարտելէ ետք երկար տարիներ վարած է ուսուցչութեան պաշտօն, դասաւանդելով ծննդավայրի՝ Շուլավերի, Ստեփանաւանի, Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին, Շաքիի, Նոր Նախիջեւանի եւ Թիֆլիսի տարբեր դպրոցներուն մէջ:

Վերջնականապէս Երեւան հաստատուած է 1924 թուականին, իբրեւ հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցչութեան պաշտօն վարելու Ձերժինսքիի անուան դպորցին մէջ:

Մահացած է Թիֆլիս, թաղուած է Երեւան։

## Ստեղծագործութիւններ
Միրաքեանի առաջին բանաստեղծութիւնը՝ «Երեք վարդ»ը առաջին անգամ լոյս տեսած է 1887 թուականին, Թիֆլիսի մէջ հրատարակուող «Աղբիւր» ամսագիրին մէջ:

Անոր «Լալվարի որսը» քերթուածը տպագրուած է «Մուրճ» ամսագիրին մէջ՝ 1901 թուականին. յետագային այդ քերթուածը թարգմանուած է ռուսերէն եւ պարսկերէն լեզուներու: Նոյն այդ քերթուածին վրայ գրուած է օփերա եւ թատրերգութիւններ եւ նկարահանուած է ժապաւէն:

Վահան Միրաքեանի միւս նշանաւոր գործերէն են․

* «Մանուշի հարսանիքը», 
* «Նոր Գիւղի շեմքին», 
* «Խոզարածի կինը»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ցոլակ Ամերիկեան

**Ցոլակ Ամերիկեան** (բուն անունով՝ Գալուստ Սուլուլիկեան, ), հայ դերասան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տրապիզոն: Փոքր տարիքին հօրեղբօր հետ տեղափոխուած է Պաթում, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: Այնուհետեւ մեկնած է Վենետիկի Մխիթարեան վարժարան՝ շարունակելու իր միջնակարգ ուսումը, սակայն երկար չմնալով վերադարձած է Պաթում, ուր սկսած է մաս կազմել սիրողական ներկայացումներու, որոնցմէ են «Արշակ Բ.», «Վարդան Մամիկոնեան», «Ղարաբաղի աստղագէտը», «Խաչագողի յիշատակարանը» եւ ուրիշներ: 

Ցոլակ հակառակ նիւթական դժուարութիւններու, կրցած է մեկնիլ Փարիզ, Մարսէյլ, Յունաստան եւ Եգիպտոս, դիտելու եւ ուսումնասիրելու ժամանակի անուանի դերասաններու ներկայացումները:

Շրջագայութենէն ետք վերադարձած է Կովկաս եւ անդամակցած՝ Ամօ Խարազեանի թատերախումբին:

Որոշ ժամանակ ետք՝ 1910 թուականին մեկնած է Էրզրում, ուր հիմնած է թատերական խումբ մը, հանդէս գալով Շիրվանզատէի «Չար ոգին», «Պատուի համար», «Նամուսը», Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկանները», «Պաղտասար աղբարը» եւ բազմաթիւ այլ ներկայացումներով: 

## Դերեր
Ցոլակ կարեւոր դերեր ստանձնած է, բեմակից ըլլալով Սիրանոյշի, Վահրամ Փափազեանի, Սեւումեանի եւ ժամանակուան անուանի դերասաններուն եւ դուրս գալով Կովկասի սահմաններէն բազմաթիւ հայահոծ շրջաններու մէջ ունեցած է ներկայացումներ:

Թատրոնի կողքին Ցոլակ դերեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ, որոնցմէ կարեւորագոյններէն են․

* «Տժվժիկը», 
* «Մօր սիրտը», 
* «Ո՞ւմ է ժպտում կեանքը», 
* «Փառքի օղակներ» եւ ուրիշներ: 

## Կոչում
1947 թուականին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտի կոչման:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ալեքսանդր Արաքսմանեան

**Ալեքսանդր Արաքսմանեան** (բուն անունով Ալեքսանդր Մանուկեան, ), արձակագիր, թատերագիր, լրագրող եւ արուեստի վաստակաւոր գործիչ։ 1936 թուականին դարձած է Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է ծնած է Կիւմրի: Իր կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Ստեփան Լիսիցեան դպրոցէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք զբաղած է ուսուցչութեամբ: Փոքր տարիքէն սկսած է մասնակցիլ թատերական ներկայացումներու։ 

1943 թուականին հաստատուած է Երեւան, ուր սկիզբ առած է իր գրական գործունէութիւնը։ 

## Վարած պաշտօններ
Ան որոշ ժամանակ աշխատած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ։ Եղած է «Սովետական Հայաստան» թերթի խմբագրութեան անդամ։ 1968-1973 թուականներուն վարած է «Էկրան» հանդէսի խմբագիրի պաշտօնը:

## Աշխատութիւններ

### Վեպեր
Իր առաջին աշխատութիւնը՝ «Ճանապարհ դէպի Կամիշին» վէպը առաջին անգամ տպագրած է 1945 թուականին, որուն յաջորդած են «Գեազբել լեռան գաղտնիքը», «Ճանապարհորդութիւն ապակու աշխարհում», «Ազատութիւնն աքսորական» եւ այլ աշխատութիւններ: 

### Թատերգութիւններ
Վէպի եւ պատմուածքներու կողքին Արաքսմանեան գրած է նաեւ թատերական ներկայացումներ, որոնցմէ են․

* «Կեանքի երգը», 
* «Քո սիրտի կրակը», 
* «Երբ տանն աչքեր չկան», 
* «Պատեր անդունդի եզրին» եւ ուրիշներ:

## Շքանշաններ եւ մրցանակներ
Շնորհիւ իր վաստակին՝ Արաքսմանեան արժանացած է «Աշխատանքային կարմիր դրօշ» եւ «Ժողովուրդներու բարեկամութիւն» շքանշաններուն:

Իր «Հինգ րոպէ ճշմարտութիւն» թատերախաղի համար 1980 թուականին արժանացած է Սունդուկեանի անուան մրցանակի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գաբրիէլ Արու

**Գաբրիէլ Արու** (բուն անունով Գաբրիէլ Արուտչեան, ), ֆրանսահայ թատերագիր եւ թարգմանիչ։  Ֆրանսայի մէջ ծանօթ էր իբրեւ «Gabriel Arout»։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նոր Նախիջեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ռուսական վարժարանէն ներս։

1919 թուականին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Երեւան, ուրկէ անցած եւ վերջնականապէս հաստատուած են Փարիզ, ուր ստացած է իր համալսարանական բարձրագոյն ուսումը, աշակերտելով Սորպոնի համալսարանի բանասիրական կաճառին:

Աշակերտութեան տարիներէն ան յատուկ սէր ունեցած է գրականութեան եւ թատրոնի նկատմամբ:

## Թատերգութիւններ
Գաբրիէլ Արու իր առաջին թատերական գործը՝ «Օրպեսոս կամ հրաշք սարսափը» գրած է 1935 թուականին։

Անոր երկրորդ ստեղծագործութիւնը եղած է «Փոլին կամ ծովային փրփուրը» աշխատութիւնը՝ գրուած 1948 թուականին, որուն յաջորդած են այլ ստեղծագործութիւններ:

Անոր թատրերգութիւնները այնքան սիրուած են, որ աւելի քան չորս տարի ներկայացուած են ֆրանսական զանազան բեմերէ:

Ստեղծագործելու կողքին Գաբրիէլ Արու յայտնի գրողներու վէպերէն շատեր վերածած է թատրերգութեան. ինչպէս՝ Տոստոեւսկիի «Ոճիր եւ պատիժ» աշխատութիւնը, որ բազմիցս ներկայացուած է Փարիզի եւ Լոնտոնի մէջ:

Թատրերգութեան կողքին Գաբրիէլ գրած է նաեւ ժապաւէնի համար նախատեսուած խաղեր, որոնցմէ են՝

* «Մահը պարտէզին մէջ» (1956),
* «Գեղատեսիլ պատմութիւն» (1964), 
* «Շանտիկորի անծանօթը» (1967) եւ այլ ժապաւէններ:

## Մրցանակներ

* Շնորհիւ իր վաստակին եւ ստեղծագործութեան՝ Գաբրիէլ Արու  1978 թուականին արժանացած է Ֆրանսայի Գրողներու եւ թատերագիրներու մրցանակին,
* 1981-ին Ֆրանսայի Թատերական ակադեմիայի մրցանակին,
* 1942 թուականին իր «Օրպեսոս կամ հրաշք սարսափը» թատրերգութեան համար արժանացած է առաջնութեան մրցանակին:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ռուսաստանի ներխուժում Ուքրանիա (2022)

**Ռուսաստանի ներխուժումը Ուքրաինա** կամ **Ռուս-ուքրանական պատերազմ (2022)**, զինուած հակամարտութիւն Ռուսաստանի եւ Ուքրաինայի միջեւ, որ սկսաւ 2022 փետրուար 24-ին՝ Ռուսաստանի կողմէ Ուքրանիա ներխուժմամբ։ Պատերազմին նախորդեց Ռուսաստանի կողմէ Տոնեցքի Ժողովրդական Հանրապետութեան (ՏԺՀ) եւ Լուկանսքի Ժողովրդական Հանրապետութեան (ԼԺՀ) անկախութեան ճանաչումը։

Մոսկուայի ժամանակով մօտաւորապէս ժամը 05:30-ին (UTC+3) նախագահ Վլատիմիր Փութին յայտարարեց Ուքրանիան «ապառազմականացնելու» «յատուկ գործողութեան» մասին, որմէ վարկեաններ ետք հրթիռային հարուածներ սկսան Ուքրանիայի տարբեր վայրերու վրայ։ Ռուսական զօրքերը բոլոր կողմերէն ներխուժեցին ուքրանական տարածքը՝ Ռուսաստանի մայրցամաքային տարածքէն, Պելառուսէն եւ Ղրիմէն։ Միեւնոյն ժամանակ, ՏԺՀ-ի եւ ԼԺՀ-ի զինուած ուժերը սկսան ռազմական գործողութիւններ Ուքրանիայի Զինուած ուժերու դէմ Տոնպասի ամբողջ ճակատային գիծի երկայնքով։

Ուքրանիայի նախագահ Վոլոտիմիր Զելենսքի յայտնեց, որ այս ռազմական գործողութիւններու հիմնական նպատակը Ուքրանիայի՝ որպէս պետութեան կազմալուծումն է։ Ուքրանիան յայտարարած է Ռուսաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու խզման մասին։

Ռուսաստանի ներխուժումը արժանացաւ միջազգային համատարած դատապարտման, ներառեալ Ռուսաստանի դէմ պատժամիջոցների կիրառմամբ, մինչդեռ Ռուսաստանի մէջ հակապատերազմական բողոքի ցոյցերն ուղեկցուեցան զանգուածային ձերբակալութիւններով։

## Արձագանք

*  Գերմանիոյ վարչապետ Օլաֆ Շոլցը Ռուսաստանի կոչ ուղղեց անյապաղ դադարեցնել ռազմական գործողութիւները ու դուրս բերել իր զօրքերը Ուքրանիայէն։
*  նախագահ Ճօ Պայտըն յայտարարեց, որ Ուքրանիան ենթարկուած է Ռուսաստանի կողմէ «չպատճառաբանուած եւ չարդարացուած» յարձակման, որը պատասխանատու է այն մահերու եւ աւերակներու համար, որոնք հակամարտութիւնն իր հետ կը բերեն։
*  Եւրոպական Միութիւնը դադրեցուց ռուս քաղաքացիներու վիզաներու տրամադրումը։
* Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան անվտանգութեան խորհրդի նիստ հրաւիրեց Ուքրաինայի իրադարձութիւններու պատճառով։

## Ծանօթագրութիններ
Գրիգոր Եաղջեան

**Թաւատառ գրութիւն** (), թատերագիր, դերասան, Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ։ 1953 թուականին դարձած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է  ծնած է Կիւմրի: Փոքր տարիքէն զբաղած է թատրերգութեամբ։ 15 տարեկանէն՝ 1931-1934 թուականներուն, սկսած է բեմ բարձրանալ Կիւմրիի «Վարդան Աճէմեան» պետական թատրոնին մէջ, 1936-1940 թուականներուն Վանաձորի «Յովհաննէս Աբէլեան» պետական թատրոնին մէջ, իսկ 1944-1947 թուականներուն՝ Ստեփանաւանի թատրոնին մէջ: 

Եաղջեան 1959 թուականին աւարտած է Խորհրդային Միութեան Գրողներու միութեան Մոսկուայի մէջ կազմակերպած գրական բարձրագոյն դասընթացքները եւ վերադառնալով Հայաստան՝ 1966-1982 թուականներուն, եղած է Երեւանի Տրամաթիքական թատրոնի գրական բաժնի վարիչը: 

### Դերեր
Թատրոնի կողքին Եաղջեան դեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ։ 1941 թուականին նկարահանուած է «Սովետական լեզուի դասընթացք» ժապաւէնին մէջ:

### Թատրոն
Դերասանութեան կողքին զբաղած է նաեւ թատրերագրութեամբ։ Անոր առաջին թատրերգութիւնը՝ «Զոյա»ն առաջին անգամ ներկայացուած է 1942 թուականին Երեւանի եւ ապա այլ շրջաններու մէջ:

Ան աւելի ճանաչելի դարձած է 1949 թուականին իր հեղինակած «Վաճառուած տուն» թատերագրութեամբ, որուն յաջորդած են «Արեւածագին» (1950), «Ոսկի քաղաք» (1951), «Մարդը» (1953), «Կեանքի շեմին» (1954), «Գարնան շունչը» (1956) եւ այլ ներկայացումներ:

### Թատերական գրքոյկներ
Անոր թատրերգութիւններէն շատեր հրատարակուած են առանձին գրքոյկներով, որոնցմէ են․

* «Մոլորութիւն», Երեւան, 1956, 48 էջ,
* Արեւածագին, Երեւան, 1957, 47 էջ,
* «Կեանքի իրաւունքը», Երեւան, 1978, 352 էջ․ եւ ուրիշներ: 

## Կոչում
1954-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ կոչումին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Տիգրան Հախումեան

**Տիգրան Հախումեան** (), բանաստեղծ, թատերագիր, գրականագէտ, թարգմանիչ։ 1943 թուականին դարձած է անդամ Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պաքուի մէջ եւ ապա ընդունուած է Մոսկուայի համալսարանի իրաւաբանական եւ բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1917 թուականին:

## Վարած պաշտօններ
Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք վերադարձած է Թիֆլիս եւ եղած՝ «Ժողովուրդի Ձայն» եւ «Մշակ» թերթերու խմբագրական կազմի անդամ: Միաժամանակ աշխատակցած է «Մաճկալ», «Խորհրդային Հայաստան» թերթերուն, ինչպէս նաեւ «Վերելք» ամսագիրին:
Տիգրան Հախումեան 1943-1948 թուականներուն դասախօսած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական կաճառին, Երեւանի Պետական համալսարանին եւ Պրուսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու կաճառին մէջ։

1951 թուականին «Դերենիկ Դեմիրճեան դրամատուրգիան» խորագրեալ թեզի պաշտպանութեամբ՝ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանի:

## Ստեղծագործութիւններ
Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ, 1931-ին առաջին անգամ ըլլալով բեմադրուած է Հախումեանի «Թշուառներ» թատրերգութիւնը, որուն յաջորդած են այլ ստեղծագործութիւններ:

Ան հեղինակ է նաեւ բանաստեղծութիւններու, որոնք առանձին հատորով լոյս տեսած են 1923 թուականին:

Հախումեան թատրերագրութեան կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ, հայերէնի վերածելով աւելի քան 100 ռուսերէն թատերական աշխատութիւններ. ինչպէս՝ Մաքսիմ Կորքիի, Անաթոլի Լունչարսքիի եւ այլ յայտնիներու:

## Կոչում եւ շքանշան
Հախումեան արժանացած է՝

* «Պատուոյ նշան» շքանշանին,
* Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր գործիչ կոչումին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Արարատ Բարսեղեան

**Արարատ Բարսեղեան** (), թատերագիր եւ թատերագէտ։ 1937 թուականին եղած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պաքու: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պաքուի թիւ 44 հայկական միջնակարգ դպրոցէն։

1931 թուականէն սկսած է դերեր ստանձնել 1920 թուականին Պաքուի մէջ հիմնուած Հայկական Պետական թատրոնին մէջ: Այնուհետեւ հանդէս եկած է Երեւանի, Էջմիածինի, Աշտարակի եւ այլ շրջաններու մէջ, դերեր ստանձնելով Երեւանի Պատանի հանդիսատեսի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան եւ Ամօ Խարազեանի անուան թատրոններուն մէջ:

### Իբրեւ թատերագիր
Բարսեղեան 1934 թուականէն սկսեալ զբաղած է նաեւ թատերագրութեամբ։ Իր առաջին գործը՝ «Կամօ»ն 1937-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի լաւագոյն ներկայացումներու մրցանակաբաշխութեան երկրորդ կարգի մրցանակին: Մրցանակի արժանացած են նաեւ անոր՝

* «Հայ Կինը» (1943), 
* «Սիրոյ Հովիտ» (1955),
* «Վարդենիկ» (1973) թատրերգութիւնները: 

Զանազան հայկական թատերախումբեր ներկայացուցած են Բարսեղեանի ներկայացումները. ինչպէս՝ 

* «Քեզ դժուար է մոռանալ», 
* «Փակ դռներ», 
* «Ծնունդ», 
* «Ընդհանուր բաղնիք»,
* «Ազնիւ սրտերի աշխարհում» եւ այլ ներկայացումներ:

### Աշխատութիւններ
Բարսեղեանի թատրերգութիւնները հրատարակուած եւ «Պիեսների ժողովածու» հինգ հատորներէ բաղկացած աշխատութեան մէջ:

Անոր թատրերգութիւններէն շատեր թարգմանուած են ռուսերէնի եւ հրատարակուած «Կոտրուած գարշապարը» («Сломанный каблук») խորագրով:

### Ուսումնասիրութիւններ
Բարսեղեան թատրերգութեան կողքին կատարած է նաեւ ուսումնասիրութիւններ, ուսումնասիրելու Լեւոն Երամեանի, Օրի Բունիաթեանի, Յովսէփ Ոսկանեանի, Ալեքսանդր Յովհաննիսեանի եւ Աստղիկ Երամեանի կեանքերը, որոնք իբրեւ առանձին աշխատութիւններ տպագրուած են թատերագիրի կողմէ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Էմին Տէր Գրիգորեան

**Էմին Տէր Գրիգորեան** (), հայ թատերագիր եւ մշակութային գործիչ։ 1934 թուականին եղած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: Կրթութիւնը ստացած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք վերադարձած է Երեւան:

## Գործունէութիւն
Էմին եղած է Երեւանի թատրոնի հիմնադիրներէն, հանդէս գալով իբրեւ թատերագիր, բեմադրիչ, ինչպէս նաեւ դերասան:

Իր թատերական առաջին գործը՝ «Խեչոյի թուզը» գրած է 1869 թուականին: Գրած է բազմաթիւ թատերական աշխատութիւններ, որոնք ներկայացուած են Անդրկովկասի հայկական թատրոնին մէջ։

Իր թատրերգութիւնները ներկայացուած են Երեւանի, Թիֆլիսի եւ բազմաթիւ այլ շրջաններու մէջ: Իր թատրերգութիւններէն ամենէն յայտնիներէն են՝ 

* «Բարեգործութեան դիմակի տակ»ը, 
* «Զրկանքի զոհ»ը, 
* «Վայրենին» եւ այլ գործեր:

### Տպարանն ու հրատարակութիւնները
Էմին թատրոնի կողքին զբաղած է նաեւ հրատարակութեամբ։ Երեւանի մէջ ունեցած է իր սեփական տպարանը, ուր տպագրուած են իր եւ այլ գրողներու բազմաթիւ գիրքեր:

Որոշ ժամանակ հրատարակած է «Երեւանի Յայտարարութիւններ» թերթը: Գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք 1876 թուականին հրատարակուած են «Թռչնիկ» խորագրեալ աշխատութեան մէջ:

### Թարգմանութիւններ
Թատրերգութեան եւ թատերագրութեան կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ, օտար լեզուներէ հայերէնի թարգմանելով զանազան թատրոններ, որոնցմէ կարելի է յիշել «Հերկուլես»ն ու «Ոճրագործի ընտանիքը»:

Էմինի դիմանկարը ցայսօր կը գտնուի Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ, նկարուած Ստեփան Աղաջանեանի կողմէ՝ 1935 թուականին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ալֆրետ տը Միւսէ

**Ալֆրետ տը Միւսէ** (, ), ֆրանսացի բանաստեղծ, թատերագիր եւ վիպագիր:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Փարիզ։ Ընտանիքը ծագումով եղած է ազնուական, բայց աղքատ։ Հայրը աշխատած է կառավարական կարեւորագույն տարբեր պաշտօններու մէջ։ 

Միւսէի տաղանդի դրսեւորումները երեւան եկած են մանկութենէն, երբ իր ընթերցած հին վէպերու դրուագներուն հիման վրայ կատարած է փոքրիկ թատերական յանկարծաբանութիւններ։

Ան սորված է նախ իրաւագիտութիւն, ապա բժշկութիւն, սակայն շուտով լքած է դասերն ու ամբողջութեամբ նուիրուած է գրական գործունէութեան։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գրիգոր Տէր Գրիգորեան

**Գրիգոր Տէր Գրիգորեան** (ծանօթ է նաեւ **Գիգի** անունով, ), հայ թատերագիր, արուեստի վաստակաւոր գործիչ եւ Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: Ուսումը ստացած է Երեւանի Քրուքսկայայի անուան ցուցադրական դպրոցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է Արմաւիրի մարզի կեդրոն Հոկտեմբերեան շրջանին մէջ՝ 1931-1932 թուականներուն, ապա Երեւանի Աղասի Խանջեանի անուան դպրոցին մէջ՝ 1932-1934 թուականներուն միջեւ:

## Վարած պաշտօններ
Գրիգորեան ժամանակ մը ետք իր բարձրագոյն ուսումը ստանալու համար ընդունուած է Երեւանի բազմարուեստեան հիմնարկի շինարարական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1939 թուականին: Այնուհետեւ իբրեւ ճարտարագէտ աշխատած է Ռուսաստանի եւ Երեւանի տարբեր գործարաններու մէջ։

1941-1946 թուականներուն պաշտօնավարած է ռազմական օդային յատուկ դպրոցին մէջ, սակայն ժամանակ մը ետք դարձեալ ուսանելու համար դուրս եկած է աշխատանքէն եւ 1947 թուականին աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական մանկավարժական կաճառի պատմութեան բաժինը:

Նոյն թուականին՝ 1947-ին իբրեւ գիտաշխատող պաշտօնավարած է Գիտութիւններու ակադեմիայի պատմութեան բաժանմունքէն ներս:

Գրիգորեան 1951-1955 թուականներուն եղած է Հայաստանի Գրողներու միութեան վարչութեան քարտուղար, միաժամանակ վարելով «Գրական Թերթ»ի խմբագիրի պաշտօնը։

1955-1981 թուականներուն եղած է «Ոզնի» երգիծական հանդէսի խմբագիրը:

## Ստեծագործութիւններ
Գրիգորեանի ստեծագործութիւններն ու պատմուածքները վերածուած են թատրերգութիւններու, ներկայացուելու համար Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ. անոնցմէ են՝

* «Այս աստղերը մերն են» (1949), 
* «Սոֆիկի սխալը» (1956), 
* «Ամէն ինչ կամ ոչինչ» (1961),
* «Մեռնող Ֆլորա» (1962), 
* «Իմ սիրելի ժորժ...» (1963), 
* «Գարնան անձրեւ» (1969) եւ ուրիշներ: 

Ռուսերէն լեզուով լոյս տեսած է գրողի «Սոֆիկի սխալը» պատմուածքներու ժողովածոն: 

## Շքանշաններ

* Գրիգոր Տէր-Գրիգորեան արժանացած է՝
** «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»,
** «Պատուոյ նշան» շքանշաններուն:

* Այսօր անոր անունով կը կոչուի Երեւանի Զաքեան եւ Վազգէն Սարգիսեան փողոցները իրար միացնող փողոցը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Պսակ (թերթ)

«**Պսակ»**, գրական, քաղաքական, պատմական եւ մանկավարժական շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Երեւանի մէջ հրատարակուած առաջին թերթը եղած է «Պսակ»ը, որուն առաջին թիւը լոյս տեսած է 15 Մարտ 1880-ին: Թերթին հրատարակութիւնը որոշ ընդմիջումներով շարունակուած է մինչեւ 7 Ապրիլ 1884:

Թերթին հրատարակիչ-խմբագիրը եղած է Վասակ Բաբաջանեան։

## Բովանդակութիւն
«Պսակ»ի մէջ խիստ քննադատութիւններ եղած են քաղաքապետին եւ պատկան իշխանութեանց հասցէին` քաղաքը կառավարելու իրենց անճարակութեան պատճառով: Տեղ գտած են նաեւ պատմաբանասիրական յօդուածներ, գիտական զանազան տեղեկութիւններ, տոմսեր, գրախօսականներ:

«Պսակ»ի հրատարակութիւնը դադրած է, երբ 1884-ի վերջերը խմբագիրը եւ ուրիշ մտաւորականներ աքսորուած են քաղաքէն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թերթեր
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Կիւսթաւ լը Պոն

**Կիւսթաւ լը Պոն** (), Ֆրանսացի հոգեբան, ընկերաբան, մարդաբան եւ պատմաբան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ֆրանսայի Նոժան լը Ռոթրու քաղաքը։

Սորված է բժշկութիւն, այնուհետեւ 1860-1880 թուականներուն ճամբորդած է Եւրոպա, Հիւսիսային Ափրիկէ եւ Ասիա։

## Փիլիսոփայական գաղափարները
Կիւսթաւ լը Պոնի «Ամբոխներու հոգեբանութիւնը» գիրքը իր տեսակին մէջ առաջիններէն է, ուր հեղինակը փորձած է տեսականօրէն հիմնաւորել «ամբոխներու դարաշրջանի» յարձակումը ու անոր հետ կապել մշակոյթի ընդհանուր անկումը։

Այն ամբոխները, որոնք դիւրութեամբ կրնան շահարկուիլ, գործել պարզունակ ու նախնական բնազդներով եւ հակած են զայրոյթով վարուելու, վտանգ կը սպառնան ժամանակակից աշխարհին։ Ամբոխի մէջ կորսուած անհատներ կը կորսնցնեն իրենց դատողութիւնը, կը մղուին գրեթէ «բարբարոսական» զգացումներու եւ այդ կործանարար ուժի վերահսկողութիւնը կը կազմէ երկիրներու հիմքը։

Լը Պոն կը խօսի նաեւ ամբոխի մը համար առաջնորդի եւ անոր ունենալիք յատկութիւններու կարեւորութեան մասին։ Ըստ իրեն, առաջնորդ մը, որ կը գիտակցի զանգուածներու ոգիին, շատ պարզօրէն կրնայ զանոնք «քաշել» իր ուզած ուղղութեան։ Այս պատճառով է, որ հրատարակութենէն մինչեւ այսօր, տարբեր ժամանակաշրջաններու, եղած է բազում քաղաքական գործիչներու ամէնասիրած գիրքերէն մէկը։ Արդարեւ, «Ամբոխներու հոգեբանութիւնը» հասկնալը թերեւս աւելի կարեւոր է ներկայիս, երբ ժողովրդական շարժումները վերելք կ՚ապրին։ Ամերիկացի ընկերաբան Նիըլ Սմելզըր գրած է, որ հակառակ քննադատութիւններու՝ Լը Պոնի մտքերը հետաքրքրական են։

## Յետագայ կեանքը եւ մահը
Լը Պոն շարունակեց իր գրական գործունէութիւնը Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի ամբողջ ընթացքին՝ հրատարակելով *Enseignements Psychologiques de la Guerre Européenne* (1915), *Premières conséquences de la guerre: transformation mentale des peuples* (1916) եւ *Hier et demain. Pensées brèves* (1918) գործերը։

Այնուհետեւ, ան հրապարակեց *Psychologie des Temps Nouveaux* (1920) հատորը, որմէ ետք հրաժարեցաւ Փարիզի համալսարանի հոգեբանութեան եւ յարակից գիտութիւններու դասախօսի իր պաշտօնէն ու առանձնացաւ իր տունը։

1923, 1924 եւ 1927 թուականներուն յաջորդաբար լոյս ընծայեց *Le Déséquilibre du Monde*, *Les Incertitudes de l'heure présente* եւ *L'évolution actuelle du monde, illusions et réalités* գործերը, որոնց մէջ ներկայացուց իր տեսակէտները համաշխարհային իրավիճակի մասին՝ միջպատերազմեան տագնապալի շրջանին։

1929-ին ան արժանացաւ Պատուոյ Լեգէոնի «Մեծ Խաչ» (Grand-Croix) շքանշանին։ 1931-ին հրատարակեց իր վերջին աշխատութիւնը՝ *Bases scientifiques d'une philosophie de l'histoire* խորագրով, եւ նոյն տարուան Դեկտեմբեր 13-ին, Իլ-տը-Ֆրանսի Մարն-լա-Քոքեթ (Marnes-la-Coquette) շրջանին մէջ կնքեց իր մահկանացուն՝ իննսուն տարեկան հասակին։«Վերջ դնելով Կիւսթաւ Լը Պոնի երկարատեւ, բազմազան ու արդիւնաւէտ գործունէութեան՝ մահը մեր մշակոյթը զրկեց իսկապէս արտասովոր մարդէ մը։ Ան բացառիկ բանականութեան տէր անհատ մըն էր. այդ բանականութիւնը ամբողջութեամբ կը բխէր իր ներաշխարհէն։ Ան ինքն իր տէրն էր ու սեփական ուղիին ջահակիրը... Գիտութիւնն ու փիլիսոփայութիւնը դաժան կորուստ կրեցին»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոգեբաններ
Ստորոգութիւն:Ընկերաբաններ
Ստորոգութիւն:Մարդաբաններ
Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Տիգրան Ձիթողցեան

**Տիգրան Ձիթողցեան** (), աշխարհահռչակ հայ արուեստագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է ծնած է Երեւան: Նկարել սկսած է հինգ տարեկանին։ Տասը տարեկանին, արուեստաբան Հենրիկ Իգիթեանի առաջարկով, բացած է առաջին անհատական ցուցահանդէսը, ուր ներկայացուցած է շուրջ 102 իւղաներկ նկարներ, որոնք ցուցադրուած են նաեւ Սպանիոյ, Ռուսաստանի, Ճափոնի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։

1993-1999 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Պետական գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ, այնուհետեւ կրթութիւնը շարունակած է Զուիցերիոյ «Ecole Cantonale d՚Art du Valais»ի երդիքին տակ։

2002 թուականին ստացած է լիսանսի աստիճան, իսկ 2005 թուականին՝ Հանրային բնագաւառի արուեստի մագիստրոսի աստիճան (MAPS)։

2009 թուականին հաստատուած է Նիւ Եորք: 

 

Անոր գլխաւոր մուսան կինն է՝ բնորդուհի Նատիա Քազաքովան, ունին որդի մը՝ Ալէնը։ Կինը իր գործերուն գլխաւոր հերոսն է, զայն նկարելով սկսած է այս մեծադիր նկարներու արուեստը: Այսօր ուրիշ դէմքեր տեղ կը գտնեն նկարներուն մէջ, բայց հակուած չէ անծանօթ մարդ նկարելու, պէտք է ճանչնայ մարդը, որ կարողանայ անոր հոգին եւ մարմինը միաժամանակ ի ցոյց դնել:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ազնիւ Հրաչեայ

**Ազնիւ Հրաչեայ** (բուն անունով Ազնիւ Մինասեան, ), պոլսահայ դերասանուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ 

Մինասեան՝ 1869 թուականին բեմ բարձրանալով, իբրեւ բեմական անուն ընտրած է «Հրաչեայ» մականունը։ Ան խաղցած է նշանաւոր թատրոններու մէջ, ինչպէս՝ Կ.Պոլսոյ «Արեւելեան թատրոն»ը, Պետրոս Մաղաքեանի գլխաւորած «Արեւելեան», ապա՝ Յակոբ Վարդովեանի «Օսմանեան» թատերախումբերը: Խաղցած է պատմահայրենասիրական ողբերգութիւններու, իտալական, ֆրանսական ներկայացումներու մէջ, իսկ 1880-ական թուականներուն բեմ բարձրացած է Թիֆլիսի հայկական թատերախումբին հետ։

1896 թուականին իր զաւակներով գաղթած է Թիֆլիս։ Այնուհետեւ, նիւթական ծանր վիճակին պատճառով տեղափոխուած է Պաքու՝ Պերճուհի դստեր քով, որ հոն ամուսնացած էր: Ազնիւ Հրաչեայ իր յուշերը գրած է Պաքուի մէջ: 

## Մահ
Ծանր հիւանդութեան պատճառով տեղափոխուած է Դիլիջան, ուր իշխանուհի Մարիամ Թումանեանի ամարանոցին մէջ դերասանուհին խնամած են Դիլիջանի համքարական ընկերութեան կողմէ երկու բուժքոյր՝ Անահիտ Աղաջանեանը եւ Վարսենիկ Զաքարեանը։

Մահացած է Դիլիջան, նոյն համքարական ընկերութիւնը կազմակերպած է անոր յուղարկաւորութիւնը, իսկ տեղւոյն դարբինները, իրենց իսկ նախաձեռնութեամբ, անոր գերեզմանին շուրջը երկաթեայ ցանկապատ մը սարքած եւ վրան փակցուցած են երկաթատառ տապանագիրը.

Յետագային, Դիլիջանի թատերական ընկերութիւնը դերասանուհիի գերեզմանին վրայ կանգնեցուցած է սեւ մարմարեայ յուշաքար մը, ուր զետեղուած է Ազնիւ Հրաչեայի կիսադէմը՝ կերտուած ճերմակ մարմարով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Էվոյիքոս ծոց

**Էվոյիքոս ծոց**, (յուն․՝ Ευβοϊκός κόλπος), կը գտնուի Յունաստանի մայրցամաքի արեւելեան ափին եւ Էվիա կղզիին միջեւ։  Բաժնուած է երկու մասի․ հիւսիսային եւ հարաւային։

Էվոյիքոս ծոցը հիւսիսային եւ հարաւային մասերու կը բաժնէ Էվրիփու նեղուցը՝ Հալքիտային շրջանը (Էվիային մայրաքաղաքը)։

## Հիւսիսային Էվոյիքոս ծոց
Կ՛ երկարի Էվիա կղզիին հիւսիս-արեւմտեան ծայրամասէն մինչեւ Էւրիփու նեղուցը։  Անոր մուտքին (հիւսիս-արեւմուտք) կը գտնուի Լիհատես կղզեխումբը, իսկ արեւմտեան ափերուն բացերը Ղայտարոս եւ Աթալատոնիսի կղզիակները։

## Հարաւային Էվոյիքոս ծոց
Կ՛ երկարի Էվրիփու նեղուցէն դէպի հարաւ, մինչեւ Քարիստոսի ծոցը (Էվիա) եւ Սունիօ հրուանդանը (Ատիկէ)։    

Հարաւային Էվոյիքոս ծոցը երեք մասի կը բաժնուի՝ հարաւէն դէպի հիւսիս կարգով․- 

* Առաջին մաս․ հարաւէն մինչեւ Սթիրոնիսիա եւ Քաւալիանի կղզիակին եւ Այիա Մարինա նեղուցը (կը կոչուի նաեւ Փեթալիոն ծոց),
* Երկրորդ մաս․ Փեթալյի կղզեխումբէն մինչեւ մայրցամաքի Վիոթիա նահանգի Ավլիտայի եւ Էվիայի Պուրծի նեղուցը,
* Երրորդ մաս, Հալքիտայի հարաւային նաւակայքէն մինչեւ Էվրիփուս նեղուցը։

## Պատկերասրահ

### Հիւսիսային Էվոյիքոս ծոց

Պատկեր:Αταλαντονήσι.jpg|Աթալատոնիսի
Պատկեր:Αγ.Νικόλαος.jpg|Այիոս Նիքոլաոս
Պատկեր:Strogili islet of Lichas islet complex in Euboea, Greece.jpg|Լիհատես․ Լիհիա կղզին
Պատկեր:Λιχαδονήσια 2.jpg|Լիհատես


### Հարաւային էվոյիքոս ծոց

Պատկեր:Kavalliani Evoias 201905.jpg|Քավալիանի
Պատկեր:Petalii.png|Փեթալյի
Պատկեր:Megalonisos Μεγαλόνησος Petalioi Πεταλιοί 2019-12-01.jpg|Փեթալյի
Պատկեր:Agia Triada and Aspronisos islands Eretria Euboea Greece.jpg|Այիա Թրիատա եւ Ասփրոնիսոս կղզիակները
Պատկեր:Avgo Petalion.jpg|Փեթալյի․ Ավղօ կղզիակ
Պատկեր:Chersonisi Petalion.jpg|Փոթալյի․ Հերսոնիսի կղզիակ
Պատկեր:Foundi Petalion.jpg|Փեթալյի․ Ֆունտի կղզիակ
Պատկեր:Lamberousa Petalion.jpg|Փեթալյի․ Լամպերուսա կղզիակ
Պատկեր:Makronisi Petalion.jpg|Փեթալյի․ Մաքրոնիսի
Պատկեր:Megalonisos Petalion.jpg|Փեթալյի․ Մեղալնիսոս կղզի
Պատկեր:Praso Petalion.jpg|Փեթալյի․ Փրասօ կղզիակ
Պատկեր:Tragonisi Petalion.jpg|Փեթալյի․ Թրաղոնիսի կղզիակ


  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Էգէական ծովու ծոցեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծոցեր
Ստորոգութիւն:Ծոցեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ծոցեր
Պաղտասար Արզումանեան

**Պաղտասար Արզումանեան** (), ճարտարապետ եւ շինարար։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սիւնիքի մարզի Մուծք գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի դպրոցին մէջ եւ ապա ընդունուած Երեւանի Ա. Թամանեանի անուան շինարարական կաճառ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք անցած է աշխատանքի «Թիւ 3» ճարտարապետական արուեստանոցէն ներս, ղեկավարութեամբ յայտնի ճարտարապետներ Միքայէլ Մազմանեանի եւ Յովհաննէս Մարգարեանի:

Արզումանեան 1938 թուականին ընդունուած է Երեւանի ընդհանուր արուեստից ուսումնարանի շինարարական բաժինը, սակայն ուսումը չաւարտած զօրակոչուած է բանակ եւ մասնակցած Հայրենական մեծ պատերազմին՝ իբրեւ հրետանիի վաշտի եւ մարտկոցի հրամանատար։ Զօրացրուած է 1946 թուականին եւ շարունակած իր ուսումը:

Աւարտելէ ժամանակ մը ետք՝ 1958-ին Արզումանեան եղած է նորաստեղծ Երեւան Նախագիծ հիմնարկի ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավարի պաշտօնատար, իսկ 1978-ին նոյն հաստատութեան «Մոմիկ» ստեղծագործական խումբի ղեկավար:

## Ճարտարապետական գործունէութիւն
Արզումանեանի ճարտարապետական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1950-ին. ճարտարապետը Յովհաննէս Մարգարեանի հետ միասին նախագծած է Կիրովական քաղաքի «Գուգարք» հիւրանոցը։

1968 թուականին անոր նախագիծերով շինուած է «Էրեբունի» թանգարանը:

Ան մեծ ներդրում ունեցած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նոր ճարտարապետական կոթողներու նախագծման եւ շինութեան մէջ:

Արզումանեան շէնքերու եւ կառոյցներու կողքին զբաղուած է կոթողներու շինութեամբ, անոր յայտնի գործերէն են Մեսրոպեան ոսկի այբուբենը, ոսկի մեծ խաչքարը, Մայր Տաճարի մանրակերտը եւ այլն: Ան ձեւաւորած եւ պատրաստած է կաթողիկոսական պարգեւներ, լանջախաչեր, գաւազաններ, ինչպէս նաեւ գիրքեր:

Յայտնի Մեսրոպ Մաշտոցի դամբարանը գործն է Արզումանեանի. անոր գործերէն են Նոր Նորք թաղամասի Ս. Սարգիս եկեղեցին, Սպիտակի Ս. Յարութիւն եկեղեցին, Գիւմրիի Ս. Յակոբ եկեղեցին, Սեւանի Վազգէնեան դպրեվանքի Ս. Յակոբ մատուռը, Երեւանի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցին եւ այլն:

## Շքանշաններ եւ կոչում
Արզումանեան արժանացած է՝

* Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր շինարար կոչումին, 
* Գեղարուեստի ակադեմիային ոսկի եւ Հայ Եկեղեցւոյ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ շքանշաններուն:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Էրեբունի թանգարանի բարձրաքանդակներ (4).jpg|Էրեբունի թանգարան
Պատկեր:Սուրբ Հարություն, Սպիտակ1 (1).JPG|Սպիտակի Ս․ Յարութիւն եկեղեցի
Պատկեր:Holy Trinity Church, Malatia-Sebastia, Yerevan, Armenia.jpg|Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցի
Պատկեր:St Hovhanes, Kond, ArmAg.jpg|Ս․ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցի
Պատկեր:Surb Sargis Church Nor Nork 02.JPG|Ս․ Սարգիս եկեղեցի (Նոր Նորք)
Պատկեր:St. Hakob Church in Gyumri.jpg|Ս․ Յակոբ Մծբնայ
Պատկեր:Surb Grigor church in Odessa.jpg|Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, Օտեսա


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Աշոտ Գրիգորեան (ճարտարապետ)

**Աշոտ Գրիգորեան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետութեան դոկտոր եւ փրոֆէսօր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արմաւիր։ 1973 թուականին աւարտած է Երեւանի Ճարտարարուեստի համալսարանի ճարտարապետութեան բաժինը, 1985 թուականին՝ Մոսկուայի ճարտարապետութեան համալսարանի յատուկ բարձրագոյն վերապատրաստման բաժինը:

## Պաշտօններ
1974 թուականէն ի վեր կը դասաւանդէ զանազան համալսարաններու մէջ: 1990 թուականին հիմնադրած է Հայաստանի Հանրապետութեան ճարտարապետութեան ազգային թանգարան-հիմնարկը:

1980 թուականէն ի վեր Հայաստանի Ճարտարապետներու միութեան եւ Ճարտարապետներու միջազգային ընկերութեան անդամ է։

1996 թուականէն՝ Վենետիկի ճարտարապետական պիէնալեներու հայկական տաղաւարի յանձնակատար, 1998 թուականէն՝ Հայաստանի Ճարտարապետական ակադեմիայի թղթակից անդամ։

1999 թուականէն՝ Երեւանի Գեղարուեստներու ազգային ակադեմիայի դասախօս,։

2001 թուականէն՝ Հայաստանի Ձեւաւորողներու միութեան անդամ (2014 թուականէն՝ այդ միութեան փոխ-նախագահ),։

2003 թուականէն՝ Հայաստանի Լրագրողներու միութեան եւ Լրագրողներու միջազգային ընկերութեան անդամ։

2006 թուականէն՝ Հայաստանի Նկարիչներու միութեան եւ Նկարիչներու միջազգային ընկերութեան անդամ։

## Ցուցահանդէսներ
Մասնակցած եւ կազմակերպած է հանրապետական եւ միջազգային ճարտարապետական եւ մշակութային աւելի քան 120 ցուցահանդէս։

## Պարգեւներ եւ մրցանակներ

* «Երիտասարդ ճարտարապետների գիտական ստեղծագործութիւն», 1983,
* Համամիութենական մրցոյթ-ցուցահանդէսի «Տարուայ լաւագոյն աշխատանք» մրցանակի դափնեկիր, 1984,
* Սոֆիայի «Ինտերիարխ-85» միջազգային ցուցահանդէսի տիպլոմակիր, 1985,
* «Տարուայ լավագոյն նախագիծ» («Զարգացող տուն» նախագիծի համար) համամիութենական վերաքննիչներու դափնեկիր,
* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկէ մետալ
* ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան ոսկէ մետալ,
* ՀՀ քաղաքաշինութեան նախարարութեան ոսկէ մետալ,
* Անանիա Շիրակացիի մետալ, 2015,
* Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ, 2019։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Միքայէլ Մազմանեան

**Միքայէլ Մազմանեան** (), ճարտարապետ եւ Խորհրդային Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս։ Կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1918 թուականին, որմէ մի քանի տարիներ ետք՝ 1921-ին ընդունուած է Մոսկուայի Վուխտեմաս ուսումնական հաստատութիւնը, ուսանելով մինչեւ 1929 թուականը:

## Գործունէութիւն
17 տարեկանին՝ 1916 թուականին, Անիի մէջ հայագէտ ու լեզուաբան վրացի արեւելագէտ Նիկողայոս Մառի ցուցմունքներով պատճէնահանած է Տիգրան Հոնեցիի եկեղեցւոյ որմանկարները:

Փոքր տարիքէն իր մասնակցութիւնը բերած է Թիֆլիսի մէջ կազմակերպուած Հայ արուեստագէտներու միութեան առաջին եւ երկրորդ ցուցահանդէսներուն՝ 1917 եւ 1919 թուականներուն:

Նախքան ճարտարապետութեամբ զբաղիլը՝ Մազմանեան զբաղած է թատրերգութեամբ եւ թարգմանական աշխատանքով։

1924 թուականին Կարօ Հալապեանի հետ միասին Երեւանի մէջ բեմադրած է «Կարմիր դիմակ»ը, «Քաջ Նազար»ն ու այլ թատրերգութիւններ, որոնք ներկայացուած են Հայաստանի առաջին պանթէոնին մէջ: Ետքը որոշ ժամանակ զբաղած է թարգմանութեամբ, հայերէնի վերածելով Պլեխանովի «Գեղարուեստը եւ հասարակական կեանքը» աշխատութիւնը:

## Վարած պաշտօններ
1930-1935 թուականներուն եղած է Երեւանի Շինարարական հիմնարկի առաջին տնօրէնը, միաժամանակ վարելով «գիպրոգոր» նախագծային ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավարի պաշտօնը՝ 1932-1937 թուականներուն:

Եղած է «Երքաղխորհուրդի գործկոմ»ի եւ Երեւան նախագիծ հիմնարկի ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավար։

1957-1971 թուականներուն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ճարտարապետական-շինարարական յանձնախումբի նախագահ:

## Շինութիւններ
Մազմանեանի նախագիծերով Երեւանի մէջ կառուցուած է բազմաթիւ շինութիւններ. ինչպէս՝ Աջափնեակ բնակելի թաղամասը, Գիրքի պալատի շէնքը, Կառուցողներու ակումբը, Պետապի տունը, Մանկական աշխարհ հանրախանութը եւ այլ կառոյցներ:

Մազմանեանի կարեւորագոյն գործերէն մէկն է քանդակագործ Երուանդ Քոչարի հետ միասին պատրաստած 1959 թուականին Երեւանի Էրեբունի վարչական շրջանին մէջ տեղադրուած Սասունցի Դաւիթի արձանը, որ անցած է մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:

## Կոչում
1968-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր ճարտարապետ կոչման: 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Հուշարձան «Սասունցի Դավիթ» (9).JPG|«Սասունցի Դաւիթ» արձան, Երեւան (ճարտարապետ՝ Մ. Մազմանեան, քանդակագործ՝ Երուանդ Քոչար)
Պատկեր:Հանրախանութ «Մանկական աշխարհ», ArmAg (2).JPG|Մանկական աշխարհ հանրախանութ
Պատկեր:Գրքի պալատի շենք.jpg|Գիրքի պալատի շէնք


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Հենարան (թերթ)

**«Հենարան»**, խորհրդային շրջանի քաղաքական շաբաթաթերթ, լոյս տեսած է 1959-1962 թուականներուն, Կիպրոսի մայրաքաղաք Նիկոսիոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ս. Կեպենլեան։

Ներկայացուցած է խորհրդային գաղափարախօսութիւն, փորձ կատարած է դերակատարում ունենալ կիպրոսահայութեան հայրենասիրական տրամադրութիւններու ձեւաւորման եւ քաղաքական կողմնորոշման գործում։

Արտացոլած է գաղթավայրի առօրեան, Կիպրոսի Հանրապետութեան ստեղծման շուրջը տեղի ունեցած միջազգային իրադարձութիւնները։ Լուսաբանած է Խորհրդային Միութեան եւ Խորհրդային Հայաստանի քաղաքականութիւնը։ խորհրդային գախափարախօսութեամբ հանդէս եկած է դաշնակցութեան դէմ։ Սատարած է հայրենադարձութեան կազմակերպումը, հայ եկեղեցւոյ միասնութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կիպրոսի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Արմէն Սագինեան

**Արմէն Սագինեան** (), իրանահայ ճարտարագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ։ Ծնողները բաժանուած են, Արմէնը մնացած է մօր խնամքին տակ, սակայն 1935 թուականին, երբ Արմէն ընդամէնը երկու տարեկան էր, մայրը մահացած է եւ մինչեւ 13 տարեկան ան մնացած է մեծ մօր հոգածութեան ներքոյ։

Միջնակարգ դպրոցը աւարտած է Թաւրիզի մէջ, այնուհետեւ՝ Թեհրան։ 1955 թուականին գաղթած է Միացեալ Նահանգներ, աշխատած է իբրեւ հողագործ, վարպետ, վարսայարդար, ուսուցչի օգնական։

1955-1958 թուականներուն ուսանած է «Maryville College» մաթեմաթիքի բաժնին մէջ, 1958-1961 թուականներուն՝ Թենեսիի համալսարանի մեքենական ճարտարագիտութեան բաժինին մէջ, 1973-ին աւարտած է Քալիֆորնիոյ համալսարանը: Տարիներ շարունակ Սագինեան աշխատած է օդային, տիեզերական եւ հիւլէական ճարտարագիտութեան բնագաւառներուն մէջ` «Boeing» (1961-1963), «General Dynamics», «Rocketdyne» (1963) եւ «Garrett-Air Research» (1965-1979) ընկերութիւններուն մէջ, 1998-էն «New Horizons»-ի գործադիր տնօրէնն է:

1975 թուականին վերադարձած է Իրան։ Սագինեանին ամենամեծ նախագիծը եղած է Իրանի 66 հազար գիւղերու համար նախատեսուած ծրագիր-նախագիծը՝ «Բարգաւաճման եւ վերանորոգման ծրագիրի» շրջանակներուն մէջ։

Ան կը տիրապետէ շարք մը լեզուներու, կը զբաղի հետազօտական, թարգմանական ու խմբագրական աշխատանքներով, հեղինակած ու թարգմանած է գիրքեր։

## Երկեր

* Mission For Mohammad And Islam: Book One Verses of Mecca Words of Allah as Revealed to Mohammad (Multilingual Edition), 2011.
* Two faces of Islam, 2002

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Գէորգ Բրու­տեան

**Գէորգ Բրու­տեան** (), հայ գեղանկարիչ։ 20-րդ դարու առաջին կէսի հայկական  գծանկարչութեան աւագ սերունդի ներկայացուցիչներէն։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ, երաժիշտ-ազգագրագէտ Արշակ Բրուտեանի ընտանիքին մէջ։ Ընդհանուր մասնագիտական կրթութիւնը ստացած է Ալեքսանդրապոի մէջ, մասնագիտականը՝ Թիֆլիս՝ Օ. Շմերլինկի նկարչական դպրոցին մէջ։

Խորհրդային իշխանութեան առաջին տարիներուն կազմակերպած է Լենինականի կերպարուեստագէտներու միութիւնը, 1921 թուականին եղած է գեղարուեստական արուեստանոցի հիմնադիրներէն եւ մանկավարժներէն մին։

1937 թուականին տեղափոխուած է Երեւան։ Նկարած է հանրապետական թերթերու եւ ամսագիրներու համար, ստեղծած քաղաքական աֆիշներ։ Ծաւալած է նաեւ լայն քաղաքացիական, հասարակական գործունէութիւն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Պորփիւր Տիւրոսեցի

**Պորփիւր Տիւրոսեցի** (Լիբանանի այժմու Սուր քաղաքը) (, *Porphýrios*; , *Furfūriyūs*, կամ Պորփիւր Փիւնիկեցի։ Իսկական անունը՝ *Մալխօ*, ), փիլիսոփայ եւ տրամաբան, նորպղատոնականութեան ներկայացուցիչ, Պղատոնի աշակերտը, ծագումով ասորի։ Փիլիսոփայական աշխատութիւններու մեծագոյն մասը նուիրուած է Պղատոնի տրամախօսութիւններուն, Արիստոտելի տրամաբանական գրուածքներուն եւ Պղատոնի հայեացքներուն մատչելի վերաշարադրումին։ Ազգութեամբ Արամեացի (Սրեանի բայց դեռ ոչ Քրիստոնեայ, Սրեանիները կամ քրիստոնեայ Արամեացիներն են, նաեւ Մարոնիները՝ Սրեանի Սուրբ Մարոնի հետեւորդներ, հայերէնով անոնց, Հին Ասորեստանցիներուն եւ այլոց կը կոչենք Ասորի)։

Հեղինակ է բազմաթիւ փիլիսոփայական աշխատութիւններու, որոնցմէ լայն տարածում ստացած է «Արիստոտելի «Ստորոգութիւններու» ներածութիւնը» կամ պարզապէս «Ներածութիւն»։ Արդէն հին ատեններ այդ երկը թարգմանուած էր ասորերէնի, լատիներէնի եւ հայերէնի (հայերէն թարգմանութիւնը կատարուած է 480-490 թթ.))։ Պորփիւրի երկը քննուած է Դաւիթ Անյաղթի կողմէ՝ «Պորփիւրի» «Ներածութեան» վերլուծութիւնը» աշխատութեան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հռոմ մահացածներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ
21-րդ դար (հանդէս)

**21-րդ ԴԱՐ**, վերլուծական հանդէս, կը հրապարակուի վերլուծական բնոյթի յօդուածներ, որոնց մէջ առաջնային են Հայաստանի հիմնախնդիրներու վերաբերեալ թեմաները։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ