open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տուֆակերտ Նստարան

[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B1%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D6%84_%D4%BB%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_1.JPG|մինի|250x250փքս|Տուֆակերտ նստարանը [Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)|Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանին մէջ։]]
**Տուֆակերտ նստարան**, կը գտնուի Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի այգիի խորքը՝ ստուերոտ թթենիի ներքոյ։ Նուէր Աւետիք Իսահակեանի ծննդեան 80-ամեակին։

## Պատմութիւն
Իսահակեանը Յովհաննէս Թումանեանի դստերը՝ Թամարին, յայտնած է այգիին մէջ նստարան ունենալու իր ցանկութիւնը։ Թամարը մասնագիտութեամբ ճարտարապետ էր եւ անոր առաջարկութեամբ, Հայաստանի ճարտարապետներու միութիւնը, Ռաֆայէլ Իսրայէլեանի նախագիծով, տուֆակերտ նստարան կը նուիրէ Իսահակեանին։ Ճարտարապետները իրենք կը բերեն նստարանը։

Վարպետը շատ կը սիրէր աշխատասենեակէն դուրս գալ պատշգամբ, իջնել այգի, նստիլ նստարանին եւ նայիլ բնութեան փոխուող պատկերներուն։

## Նստարանի զարդամիտքեր
Նստարանը ունի ծնող զոյգ բուսանախշ թիկնակներ։ Մէջքի թիկնակի ալիքանախշերը կապուած են ջուրի պաշտամունքին հետ, որոնք Ռաֆայէլ Իսրայէլեանի ճարտարապետական ձեւուածքներու առանձնայատկութիւններէն են։ Նոյնը կարելի է ըսել թեւի թիկնակներու եզրերու ալիքանախշերու վերաբերեալ, սակայն, ի տարբերութիւն մէջքի հենակի թեւքերուն, թիկնակներու ալիքանախշերը հակառակ ուղղութեամբ թեքուած են։ Հիմնականին այս կապուած կ՚ըլլայ դրական եւ բացասական առասպելական ուժերու հետ, որոնք եւս բացառութիւն չեն Ռ. Իսրայէլեանի գործերուն մէջ, այս նաեւ մէկ այլ դիտարկմամբ կապուած է Սասնա ծռերուն հետ, ուր եւս ջուրն ու ջուրի պաշտամունքը վիպերգութեան հիմնանիւթն են։ Այսպիսով սոյն տուֆակերտ նստարանը բացի հիմնական գործառոյթը կատարելէն, ունի նաեւ հետաքրքիր զարդամտային լուծումներ, որոնք այս նստարանը ուղղակի կը վերածեն Յուշարձանի։ Բացի անկէ սոյն յուշարձանի վրայ կ՚առանձնանան ծաղկային նշանները. սրանք որպէս պտուղ կը ներկայանան, իսկ ծնող զոյգ նախշամտքի հետ՝ եռանկիւնի նշան կը խորհրդանշեն, քրիստոնէութեան շրջանին այդ եռանկիւնին կը բնորոշուի սուրբ երրորդութեան եւ ընտանիքի խորհրդանշաններուն հետ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի իրերէն
Ստորոգութիւն:Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան
Լուսիկ Քոշեան

**Լուսիկ Գէորգի Քոշեան** (), հայ ժողովրդական երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտուհի (1961)։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է Պաքուի մէջ: 1938-1961 թթ. եղած է հայկական ժողովրդական երգի-պարի համոյթի առաջատար մենակատարուհի, 1961-1984 թթ.` Հայֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի: Կատարողական վարպետութիւնը ձեւաւորուեր է համոյթի մէջ՝ Թաթուլ Ալթունեանի, Իլիա Արպատովի, Է. Մանուկեանի ղեկավարութեամբ: Իր կատարմամբ լայն ճանաչում գտած են «Բինկիոլ», «Մաճկալ», «Ես պուճուր եմ», «Լուսնեակ գիշեր», «Ջաղացս պատիկ-պատիկ» ժողովրդական, գուսաններ Ջիվանու, Շերամի, Հավասու, Աշոտի, Շահէնի երգերը։ Հանդէս եկած է ԽՍՀՄ քաղաքներու ինչպէս նաեւ արտերկիրներու մէջ։ Պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով։ 1961 թուականին արժանացեր է ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտուհիի կոչմանը։ Մահացեր է Երեւանի մէջ:

#### Երգեր՝ Լուսիկ Քոշեանի կատարումներէն

#Մաշինեն եկաւ (Արի մի գնա) 
#Ես պուճուր եմ 
#Երկու քոյր ենք - Լուսիկ Քոշեան (Թաթուլ Ալթունեանի երգի եւ պարի անսամպլ համոյթ)
#Խռոված էր (Այսօր ես իմ եարին տեսայ) - 
#Բինկիոլ - 
#Ջաղացս պատիկ-պատիկ -
#Օսաննա - Լուսիկ Քոշեան եւ Հովհաննէս Պատալեան
#Տղա ջան ջուրն անցուր - 
#Նուպար, Նուպար - 
#Հարս եմ գնում - 
#Շարմաղ աղջիկ - Լուսիկ Քոշեան եւ Վաղարշակ Մամիկոնեան
#Թաք տանէին -

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Լուսիկ Քոշեանի կատարումները առցանց

Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Ապրիլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1984 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբեր մահեր
Ստորոգութիւն:Պաքու քաղաք ծնածներ
Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք մահացածներ
Ստորոգութիւնա:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային երգչուհիներ
Խապուր

**Խապուր**, գետ Թուրքիոյ եւ Սուրիոյ մէջ, Եփրատ գետի ձախ վտակը։ Երկարութիւնը 486 քմ է, ջրհաւաք աւազանը՛ 33150 կմ2։ Սկիզբ կ'առնէ Ղարատաղի (թրք.–պրս. Qaradāğ) հարաւային լանջէն, 1789 մ բարձրութիւնէն։ Կը հոսի ոչ խոր, 2 քմ լայնութեամբ հովիտով, Պուսեյրա գիւղի (Al-Busayrah) (Arabic: البصيرة‎) մօտ կը միանայ Եփրատին։ Ունի խառն սնուցում։ Կը յորդի Փետրուար-Մարտին։ Տարեկան միջին ծախսը 64 մ3/ռոպէ է, տարեկան հոսքը՝ 2, 02 միլիար մ3։ Կ'օգտագործուի ոռոգման համար ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թուրքիայի գետեր
Ստորոգութիւն:Եփրատ գետի վտակներ
Ստորոգութիւն:Սուրիայի գետեր
Ստորոգութիւն:Վերին Միջագետք
Ստորոգութիւն:Ասիայի միջազգային գետեր
Ստորոգութիւն:Արեւելեան Միջերկրական
Ստորոգութիւն:Տուր Ապտին
Ժիրայր Ալթունեան

**Ժիրայր Թաթուլի Ալթունեան**, (), Թաթուլ Ալթունեանի անուան երգի-պարի պետական համոյթի գեղարուեստական ղեկավար։ Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ժիրայր Ալթունեան միջնակարգ դպրոցը աւարտելէն յետոյ` 1967 թուականին ընդունուեր է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոց` երգչախմբային խմբավարութեան բաժին: 1972 թուականին երաժշտանոցը գերազանց աւարտելով` ստացեր է խմբավար-ղեկավար որակաւորումը: աւարտելէն յետոյ ծառայեր է Սովետական բանակին մէջ: 1973 թուականին աշխատեր է Հայաստանի երգչախմբային ընկերութեան մէջ՝ որպէս գլխաւոր խմբավար, 1974-1990 թթ.՝ Թ. Ալթունեանի անուան երգի-պարի պետական համոյթին՝ որպէս գլխաւոր խմբավար
։

Հայ խմբավար, մանկավարժ, ԽՍՀՄ (1965) եւ ՀԽՍՀ (1945) ժողովրդական արուեստագէտ Թաթուլ Ալթունեանի որդին է, Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչ Ռուբէն Ալթունեանի եղբայրը։

Ժիրայր Ալթունեանի մասնագիտական կենսագրութեան մէջ յատուկ տեղ կը  գրաւէ սփիւռքը. հայ համայնքներու երգչախումբերուն համար իր ստեղծած ծրագիրները իւրայատուկ երանգներով  օժտուած են: Ան համոյթի բազմաթիւ երգերու, պարերու գործիքաւորման հեղինակ է:

1990-2002 թուականներուն ան հրաւիրուած է Սուրիա եւ Իրան, ղեկավարելու Հալէպի՝ «Սպենդիարեան», Դամասկոսի՝ «Քնար» եւ Թեհրանի՝ «Արարատ» երգչախումբերը։

Ժիրայր Ալթունեան 2004 թուականէն մինչ օրս հանդիսացած է Թ. Ալթունեանի անուան երգի-պարի պետական համոյթի գեղարուեստական ղեկավարը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
74 տարեկան կեանքէն հեռացեր է ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Ժիրայր Ալթունեանը 

Ստորոգութիւն:ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ
Սոլար Իմփալս

մինի|350x350փքս
**Սոլար իմփալս**, Զուիցերիաական երկարատեւ փոձարական ծրագիր, որ սկսած է մօտաւորապէս 2002 թուականին։ Ծրագիրին նպատակն է, իբրեւ վառելանիւթ քարիւղ գործածող օդանաւերուն փոխարէն, ստեղծել արեւային օդանաւեր, որոնք կ՛աշխատին արեւուն ուժանիւթին շնորհիւ։ Օդանաւերը իբրեւ վառելանիւթ քարիւղ կը գործածեն բանելու համար, այս արեւային օդանաւը կ՛աշխատի շնորհիւ արեւուն ուժանիւթին։

Սոլար իմփալսին թեւերը երկար են ամէնէն մեծ օդանաւերուն թեւերուն նման, սակայն անոնք ինքնաշարժի մը ծանրութիւնը ունին: Այս օդանաւը շինուած է երկարատեւ թռիչքի համար, հետեւաբար ան շատ արագ չէ՝ ժամական 50-100 քմ. արագութիւն ունի, սակայն ան կրնայ թռչիլ սովորական օդանաւէ մը աւելի երկար ժամանակ: 

Օդանաւին առջեւը գոյութիւն ունի օդաչուին համար փոքրիկ խցիկ մը: Օդանաւը ծածկուած է արեւային տախտակներով՝ արեւուն ուժանիւթը ամբարելու համար. այս ուժանիւթին շնորհիւ է, որ շարժակները կը բանին: Արեւուն շնորհիւ մարտկոցները կը լեցուին օրուան ընթացքին: Իսկ իրիկունը անոնք օդանաւին կարելիութիւնը կու տան իր թռիչքը առնելու մինչեւ յաջորդ առտու՝ արեւուն ծագիլը:

Զուիցերիացի գիտնական եւ Պերթրան Փիքար այս գաղափարը յղացած է օդաչուի մը` Անտրէ Պորշպըրկի հետ: Առաջին արեւային օդանաւէ մը ետք, «Սոլար իմփալս»ը թիւ 2 օդանաւն է:

## Ծանօթագրութիւններ
Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ

**Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ (Երեւան)** , այս յօդուածը  կը ներկայացնէ Երեւան քաղաքի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի յուշարձաններու ցանկը։ Ցանկին մէջ ներառուած է ընդամէնը 458 յուշարձան (232 միաւոր)։

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
|}

## Տես նաեւ

* ՀՀ պատմութեան Եւ Մշակոյթի անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան յուշարձաններու տեղեկատուական շտեմարան
Հայերը Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ

300px|աջից
**Հայերը Ռիօ տը Ժաներոյի** (), հայկական համայնք Պրազիլիոյ Ռիօ տը Ժաներօ քաղաքին մէջ։ Պրազիլիոյ երկրորդ հայաշատ քաղաքը կը համարուի՝ Սան Փաուլոյէն ետք:

Ներկայիս Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ կ'ապրի 2.000 հայ:

## Պատմութիւն
Հայերը Պրազիլիոյ մէջ հաստատուած են Ժթ. դարու երկրորդ կէսէն, սակայն 1920-ական թուականներուն Ռիօ տը Ժաներօն աւելի մեծ թիւով հայերով բնակուած է :

Ռիոյի համայնքը ներկայիս կը գտնուի հասարակամշակութային կազմաւորման շրջանի մը մէջ եւ աշխուժօրէն կը մասնակցի Ռիօ տը Ժաներոյի քաղաքական կեանքին: Ստեղծուած են հասարակական-քաղաքական եւ մշակութային կազմակերպութիւններ, եկեղեցական եւ կրթական հաստատութիւններ, հայրենակցական, երիտասարդական եւ տիկնանց միութիւններ։

Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ կը գործէ Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցին եւ Պրազիլիոյ թեմը, որ կազմաւորուած է 1983-ին:

Ռիօ տը Ժաներօ քաղաքի փոխնախագահ Ստեփան Ներսիսեանի նախաձեռնութեամբ, Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ 24 Ապրիլը հռչակուած է *«[[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Եղեռն]]ի յիշատակին հայ ժողովուրդին յարգանքի տուրքի եւ զօրակցութեան օր»*։

Ռիօ տը Ժաներոյի եւ ամբողջ Պրազիլիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հայ համայնքի շահերը կը ներկայացնէ Պրազիլիոյ Հայաստանի դեսպանութիւնը, որ հիմնուած է 2011-ին: Ռիոյի հայերը կը խօսին հայերէն եւ փորթուկալերէն:
## Ծանօթագրութիւններ
Քորքովատօ, Ռիօ տը Ժաներօ

մինի|աջից
**Քորքովատօ, Ռիօ տը Ժաներօ**, Պրազիլի խորհրդանիշը, այն գագաթը, որուն վրայ շինուած է Յիսուսի արձանը՝ աշխարհի կրօնական ամէնէն մեծ արձաններէն մէկը:

## Պատմութիւն
Գագաթին բարձրութիւնը կը հասնի 710մ.-ի եւ շրջապատուած է Թիխուքայի անտառով:
1829-ին հոն շինուած է ճամբայ մը, իսկ 1884-ին հաստատուած է շոգեկառք մը` հասնելու համար մինչեւ գագաթ: 1931-ին շինուած է Յիսուս Փրկիչին արձանը:
Յիսուսին արձանը ունի երեսունութ մեթր բարձրութիւն, իսկ անոր երկու բաց թեւերուն միջեւ լայնքը կը հասնի քսանութ մեթրի: 635 թոն ծանրութեամբ այս արձանը իսկապէս հրաշալիք մըն է, որուն շինութիւնը տեւած է աւելի քան ինը տարի (1922-1931). անոր մէջ կարելի է տեսնել ճարտարարուեստական կոթողի եւ արուեստի հրաշալիքը: Քանդակին մէջ ակներեւ է Քրիստոսի աչքերուն կարեկցանքի եւ գութի հաղորդակցութիւնը:

Արձանը ծովու մակերեւոյթէն 710մ. բարձրութեան վրայ կը գտնուի:

Այս արձանը յղացած է ֆրանսացի Փոլ Լանտովսքի, իսկ երկու ճարտարապետներ` պրազիլցի Հէյթոր տա Սիլվա Քոսթա եւ ֆրանսացի Ալպեր Քաքէ զայն իրագործած են:
Արձանին շինութեան աշխատանքները ընթացած են Ֆրանսայի մէջ, որովհետեւ Պրազիլի մէջ այդ օրերուն հարկ եղած հնարաւորութիւնները չկային նման մեծ յուշարձան մը ստեղծելու համար։ 
Այժմ Քորքովատօն եւ Յիսուս Փրկիչին արձանը Ռիոյի ամէնէն շատ այցելուած վայրն է: 2007-ին արձանը կը նշանակուի արդի աշխարհի նոր եօթը հրաշալիքներէն մէկը:

1965-ին արձանը անգամ մը եւս օծուած է Հռոմի Պօղոս Զ. պապին կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Trem do Corcovado na Estação Paineiras 01.jpg|1884-ին հաստատուած շոգեկառքը:
Պատկեր:Cristo Redentor - Rio de Janeiro, Brasil.jpg
Պատկեր:Christ on Corcovado mountain.JPG
Պատկեր:O Cristo Redentor.JPG
Պատկեր:Corcovado (1).jpg
Պատկեր:Unique Moment with the Moon and Christ the Redeemer 3.jpg
Պատկեր:Jesus (9618797174).jpg
Վերաքրուզ

**Վերաքրուզ** Նահանգի (, ), պաշտօնական անոանումը՝ **Վերաքրուզ տե Իկնասիօ տե լա Լլավէի ազատ եւ ինքնիշխան նահանգ** (), Մեքսիքայի 31 նահագներէն մէկը։ Կազմուած է 212 համայնքներէն եւ մայրաքաղաք Խալափա-Էնրիքէսէն։

## Տուեալներ
Նահանգը կը գտնուի Արեւելեան Մեքսիքայի կողմը։ Հիւսիսէն սահմանակից է (Tamaulipas) Թամաոլիփաս նահանգին, արեւմուտքէն՝ Սան Լուիս Փոթոսիին եւ Իտալկօյին, Հիւսիս- արեւմուտքէն՝ (Puebla) Փուէպլային, հարաւէն՝ (Oaxaca (English: /wəˈhɑːkə/ wə-HAH-kə, Spanish: [waˈxaka]) Օախաքային եւ (Chiapas) Չիափասին, հարաւ-արեւելքէն՝ (Tabasco) Թապասքօյին։ Արեւելքէն Վերաքրուզ նահանգը սահմանակից է Մեքսիքայի ծոցին:

Նահանգը աչքի ինկած է խառն (ethnic) ցեղային բնակչութեամբ եւ տեղաբնակներով։ Վերաքրուզ նահանգի խոհանոցին մէջ նկատելի են տարբեր մշակոյթների ազդեցութիւնները։

## Խոշոր քաղաքներ
* Վերաքրուզ- 801 122 
* Խալափա-Էնրիքէս (Xalapa (often spelled Jalapa) (սպ.՝ խալափա) - 666 268 
* Պոսա-Վիքա-տե Իտալկօ - 513 308 
* Օրիզապա  (անգլ.՝ Orizaba  (Spanish: [oɾiˈsaβa]) - 410 372 
* Մինաթիթլան (Minatitlán, Veracruz) - 356 020 
* Քոացաքոալքոս (Coatzacoalcos) (Spanish pronunciation: [koatsakoˈalkos]) - 347 223 
* Քորտուպա (Córdoba, Veracruz) - 315 996 
* Աքայուքան (Acayucan) - 112 999

## Վերաքրուզի կենդանական եւ բուսական աշխարհը




## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

*  Veracruz State government 
*  museum of the city
*  VIDEOCLIP about mexican beach Veracruz
*  http://www.eljicaro.org

## Աղբիւրներ
Աշխարհի Տարածքին Առնուազն 98 Լրագրողներ Սպանուած Են  (ըստ Ասպարէզ օրաթերթին Վերաքրուզ կը կոչուի: Տե՛ս յղումը:
Ճամայքա

**Ճամայքա** (), կղզի-պետութիւն Կեդրոնական Ամերիկայի մէջ։ Մեծ Բրիտանիայի նախկին գաղութ։ Ընդգրկուած է բրիտանական համընկերութեան մեջ։ Մայրաքաղաքն է Քինկսթընը։

## Անուանում
Հնագոյն բնակիչները եղեր են Էրըուաքներու (The Arawak are a group of indigenous peoples) հնդկական ցեղերը։ Անոնց կղզին կ'անուանէին Հայմաքա («Աղբիւրներու կղզի»․ լաւ ջուրի առկայութեան համար)։ 1494 թուականին Քրիստափոր Քոլումպոսը յայտնաբերեց կղզին եւ այն՝ ի պատիւ Սպանիոյ թագաւորական ընտանիքի, անուանեց Ֆերտինանտի եւ Իզապէլայի կղզի։ Բայց այդ անուանումը չարմատաւորուեցաւ եւ պահպանուեցաւ հնդկական անուանումը՝ Ճամայքա ձեւով։

## Պետական կառուցուածք

Մինչեւ 1962 թուականը Ճամայքան կը գտնուէր Անգլիայի տիրապետութեան տակ։ 1962 թուականի Օգոստոսի 6-ին ձեռք կը բերէ անկախութիւն։ Կը գործէ Սահմանադրութիւն (1997 թուականի բարեկարգութիւնով եւ փոփոխութիւններով)։ Պետութեան պաշտօնական ղեկավարը կը համարուի բրիտանական միապետը՝ Մեծ Բրիտանիոյ թագուհի Էլիզապեթ II-ը, ներկայացուած զօրավար-նահանգապետի կողմէ, որ կը նշանակուի Ճամայքայի վարչապետի խորհուրդով։ զօրավար-նահանգապետը կը ստորագրէ բոլոր օրէնսդրութիւնները եւ կը նշանակէ վարչապետ։  զօրավար-նահանգապետին կից կը գործէ  խորհրդակցական հիմնարկ՝ բաղկացած 6 հոգիներէ - Գաղտնի խորհուրդ։ Զօրավար-նահանգապետը վարչապետի խորհուրդով կը նշանակէ նաեւ կառավարութեան անդամները։

## Բնակչութիւն
Ճամայքայի բնակչութիւնը 2004 թուականի Յուլիսի դրութեամբ կը կազմէր 2 միլիոն 713 հազ. 130 մարդ, բնակչութեան խտութիւնը 1 քառ. քմ. կը կազմէր 243 մարդ։ Ճամայքայի բնակչութեան միջին տարիքը 26,8-ն է, 28,2 %-ը կը կազմեն 14 տարեկանէն ցած, 65 %-ը՝ 14-ից մինչեւ 64 տարեկան, 6,9 %-ը 65 տարեկանէն բարձր բնակիչները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ճամայքա
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Ստորոգութիւն:Ազատական ժողովրդավարութիւններ
Ստորոգութիւն:միապետութիւններ
Ստորոգութիւն:Անգլիախօս երկիրներ եւ տարածքներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Ս. Ռիթա

**Ս. Ռիթա**  (1381 – 22 Մայիս 1457), իտալացի սրբուհի: մինի|աջից

## Կեանքը
Ծնած է Իտալիոյ Քաշիա աւանին մէջ 1381-ին: Ան Բարեպաշտ   ընտանիքի մը դուստրն էր: Փոքր տարիքէն կը փափաքէր վանք մտնել եւ հոգեւոր կեանք մը վարել: Բարձր ժայռերու վրայ բարձրանալով՝ յաճախ ծնրադիր կ'աղօթէր: Ռիթային ծնողքը կ'ուզէր ամուսնացնել զինք:

Իր ծնողներուն կամքին հնազանդելով կ'ամուսնանայ եւ երկու զաւակ կ'ունենայ, սակայն ամուսնական կեանքը տառապանքով եւ նեղութիւններով անցընելէ ետք, կը կորսնցնէ ամուսինը եւ երկու զաւակները:

Զաւակներուն մահէն ետք կը դիմէ Օգոստինեան Քոյրերու վանքը, սակայն զինք չեն ընդունիր, որովհետեւ վանքին կանոնները բացարձակապէս կ'արգիլէին այրիներուն մուտքը մենաստանէն ներս: 1413-ին, գիշեր մը՝ տեսիլք կ'ունենայ եւ սուրբերու առաջնորդութեամբ Ս. Օգոստինոսի միջնորդութեամբ մուտք կը գործէ մենաստան 32 տարեկանին եւ Ս. Օգոստինոսի կոյսերուն սքեմը կը հագնի, ուր կ'ապրի մինչեւ մահ:

Մենաստանին մէջ, Ռիթա իր կրօնաւորական կեանքը կը սկսի, եւ սրբակերտումի ճամբան կը համակէ իր ամբողջ էութիւնը: 

Սրբուհի Ռիթային անունին հետ կապուած հրաշքներ կը պատահին եւ ժողովուրդը զինք կը հռչակէ. «Անկարելի բաներու սրբուհին»  կամ «Պաշտպան անյոյս դատերու»: Ան կը կոչուի նաեւ «Անհաւատներու Սրբուհին»:

Անոր հռչակը կը տարածուի ամէն կողմ, նոյնիսկ այլ կրօններու ժողովուրդներուն մօտ:

## Սրբադասում
1628-ին Ուրբանոս Ը. Քահանայապետին կողմէ, Ռիթա երանելի կը հռչակուի.  իսկ անոր սրբադասումը կը կատարէ Լեւոն ԺԳ. Սրբազան Պապը՝ 24 Մայիս 1900-ին:

Սրբուհի Ռիթային ծիսական տօնը կը նշուի ամէն տարի 22 Մայիսին:

Սրբուհի Ռիթային միջնորդութեամբ բազմաթիւ հրաշքներ տեղի ունեցած են, քրիստոնեայ եւ իսլամ հաւատացեալներու:

Ըստ վկայութեանց՝ Աստուած Ս. Ռիթայի միջոցաւ առողջութիւն պարգեւած է նոյնիսկ մահամերձ հիւանդներու, որոնք հաւատքով իրեն դիմած են, ինչպէս նաեւ ամուլ կիներուն զաւակ տուած է:
## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rita-Roccap.jpg|Քաշայի սրբատեղին
Պատկեր:CasciaBasilicaSantaRita1.jpg|Սրբուհի Ռիթային վանքը
Պատկեր:Rita-sep.jpg|Սրբուհիին գերեզմանը
Պատկեր:Rita-urna.jpg|Սրբուհին
Պատկեր:H.Rita.jpg|Սրբուհիին արձանը՝ Փարիզ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Sanctuary of Saint Rita in Cascia, Italy
* Society of Saint Rita in Roccaporena, Italy 

Ստորոգութիւն:1381 Ծնածներ
Ստորոգութիւն:1457 Մահացածներ
Ստորոգութիւն:Օգոստոնիեան հոգեւոր քոյրեր
Ստորոգութիւն:Օգոստոնիեան սուրբեր
Ստորոգութիւն:Իտալացի կաթոլիկ հոգեւորականներ եւ հոգեւոր քոյրեր
Համբարձում Աղպաշեան

Գրող, Ճարտարագէտ **Համբարձում Աղպաշեան** եղած է բեղուն գործիչ մը, իր նպաստը բերելով իրաքահայ գաղութի եկեղեցական եւ միութենական կեանքին: Մաս կազմած է բազմաթիւ փորձագիտական եւ ազգային կազմակերպութիւններու: Եղած է ՀԲԸ Միութեան Օհան ակումբի վարչութեան անդամ, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մշակութային յանձնախումբի անդամ:

## Կենսագրութիւն
Համբարձում Աղպաշեան ծնած է 1948-ին Պաղտատ, Իրաք: Հայրը բնիկ զէյթունցի, որ 11 տարեկանին բռնի գաղթած է Զէյթունէն, Տէր-Զօրի անապատին մէջ կորսնցուցած է ողջ ընտանիքը եւ խնամուած է Մուսուլի որբանոցին մէջ, որ կը վայելէր ՀԲԸՄ-ի հովանաւորութիւնը:

Ճարտարագէտ Համբարձում Աղպաշեան աւարտած է 1969ին Պաղտատի համալսարանը եւ արժանանացած Պսակաւոր Արուեստից Գիտութիւններու աստիճանը Ելեկտրակա-ճարտարագիտութիւն ճիւղին, (BS degree in Electrical Engineering), իսկ անգլերէնի վկայականը Պաղտատի «Անգլիոյ Մշակութային Խորհուրդի» (British Council) կողմէ 1989-ին: Տեղափոխուած է Լոս Անճելըս, Կլէյնտէյլ ԱՄՆ:
2003 մինչեւ 2007 թուականը աշխատեր է Իրաքի (Bechtel) Պէքթել Ընկերութեան մէջ, այնուհետեւ ՝ Թեքսաս մինչեւ 2009 թուականը:  2012-2015 տարիներուն, ան նաեւ հետեւած է (Glendale Community College) Կլէնտէյլի համայնքային քոլէճի Պատմութեան, Ազգերու եւ Ցեղերու հետազօտութիւններու եւ քաղաքական դասընթացքներու :

## Մամուլի աշխատակից
Ճարտարագէտ Համբարձում Աղպաշեանի յօդուածները լոյս կը տեսնեն «Նոր Օր»ի, Ասպարէզ օրաթերթի, Ազդակ օրաթերթի, Զարթօնք օրաթերթի Massis Weekly եւ MassisPost-ի մէջ եւ ի թիւս այլոց: 

## Հրատարակութիւններ
* Իր «Թուրք Մտաւորականները, որոնք Ճանչցեր են Հայոց ցեղասպանութեան իրողութիւնը» գիրքին Ա. Հատորը լոյս տեսսծ է 2015 թուականին,(Անգլերէն):
* Իր «ՅՈՒՇԱՄԱՏԵԱՆ ԻՐԱՔԻ ՀԲԸ ՄԻՈՒԹԵԱՆ (1911-2011)» գիրքը լոյս տեսած է 2016 թուականին:
*Համբարձում Աղպաշեանի «Turkish Intellectuals Who Have Recognized The Reality Of The Armenian Genocide» Գիրքին Բ. Հատորը լոյս տեսսծ է 2018 թուականին, (Անգլերէն) 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*ՅՈՒՇԱՄԱՏԵԱՆ ԻՐԱՔԻ Հ.Բ.Ը.Մ.ի, 1911 - 2011 Հեղինակը գիրքը ձօնած է հօր` Մինաս Աղպաշեանի յիշատակին:
*Յուշամատեան Իրաքի Հ.Բ.Ը.Մ-ի: 1911֊2011 
*Իրաքի քիւրտերը եւ անկախ Քիւրտիստանի երազը
*Լոյս Տեսաւ «Յուշամատեան Իրաքի ՀԲԸ Միութեան (1911-2011)» Հատորը Հեղինակ՝ Համբարձում Աղպաշեան 

Ստորոգութիւն:Ճարտարագէտ
Ստորոգութիւն:Պաղտատի Համալսարանի շրջանաւարտ
Ստորոգութիւն:գրող
Ստորոգութիւն:հասարակական գործիչ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ բնակողներ
Ճորճ Թիւթիւնճեան

**Ճորճ Թիւթիւնճեան** (ծնած՝ 1930,ին Հալէպ, Սուրիա - մահ.՝  7 Նոյեմբեր 2006, Մոնթրէալ, Քանատա) Ազգային եւ Յեղափոխական Երգերու Մեկնաբան: Ան եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաուտ եւ մարզիկ: 

## Կենսագրութիւն

Ան ծնած է Հալէպ, Սուրիա, 1930ին : Զաւակն է երաժիշտ ծնողներու, որոնք երաժշտութեան սէրը փոխանցած են Ճորճին:

Ճորճ Թիւթիւնճեան  հաւատացած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի գաղափարախօսութեան եւ գործած է «Բարձրացի՛ր, բարձրացո՛ւր» նշանաբանի ոգիով: 1960ական թուականներէն սկսեալ, ան իր յեղափոխական երգերով մեծ ոգեւորութիւն յառաջացուց յատկապէս պատանի եւ երիտասարդ սերունդին մօտ: Ճորճ Թիւթիւնճեանի երգելու ոճը կը համապատասխանէր պատանեկան միութիւններու մէջ սորված երգերուն :

Հալէպի մէջ, Ճորճ Թիւթիւնճեան եղած է առաջին հայերէն երգող երգիչներէն: Ան կ’երգէր Սայեաթ Նովայէն, Կոմիտասէն, Աշուղ Ջիւանէն:

1986ին, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Մոնթրէալ, ուր շարունակած է երգել եւ այդպիսով սատարել հայ մշակոյթին:

Մինչեւ իր մահը՝ 7 Նոյեմբեր 2006,  ան իր երգերով շարունակեց սատարել հայ մշակոյթին, փառաբանելով մեր ազգի հոգեկան եւ բարոյական արժէքները, մղիչ ուժ հանդիսանալով հայ պատանիներուն եւ երիտասարդներուն:

### Առաջին երգահանդէսը Պուրճ Համուտի «Գերմանիկ» սրահին մէջ
Ճորճ Թիւթիւնճեան 1976-ին, Լիբանանի Ուրֆայի հայրենակցական միութեան հրաւէրով Պուրճ Համուտի «Գերմանիկ» սրահին մէջ ունեցաւ իր առաջին երգահանդէսը զուտ յեղափոխական երգացանկով: 2000 աթոռ հաշուող «Գերմանիկ» սրահը ծայրէ ծայր լեցուն էր, եւ խանդավառութիւնը հասած էր իր գագաթնակէտին: Բեմի վրայ արձանագրուած ձայներիզները շուտով հրապարակի վրայ էին եւ ամէն հայու տուներէն ու ինքնաշարժներէն յեղափոխական երգն էր, որ կը հնչէր: Ճորճ Թիւթիւնճեանի երգելու ոճը կը համապատասխանէր պատանեկան միութիւններու մէջ մեր սորված երգերուն: Այդ երգահանդէսի յաջողութենէն քաջալերուած` Ճորճ «ջուրի ճամբայ» ըրաւ Հալէպ-Պէյրութ գիծը: Քանի մը ամիսը անգամ մը կ՛այցելէր Պէյրութ եւ բեմի վրայ արձանագրուած ձայներիզները կը բազմապատկուէին :

### Խտասալիկներու հրապարակում
Ճորճ Թիւթիւնճեան 2002ին հրապարակած է ազգային, յեղափոխական եւ տոհմիկ 60 երգեր պարփակող երկու խտասալիկ, բացատրելով.

### Պարգեւ
Ան բազմիցս այցելած է Լոս Անճելըս եւ իր յեղափոխական երգերով խանդավառութիւն ստեղծած ազգային տօնախմբութիւններու ընթացքին: Իր վերջին այցելութեան, 2001ին, Փասատինայի մէջ տեղի ունեցած խրախճանքի մը առիթով, Հ.Յ.Դ. Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէն զինք պատուեց յուշամետալով, առ ի գնահատանք ազգային-յեղափոխական երգերու տարածման մէջ իր ունեցած վաստակին:

### Ձայնագրութիւն Սկաւառակագրութիւն Discography
Երաժշտական Տաղաւարի ձայնագրութիւններ Studio Albums
*1983 Իմ Կտակը - Ապրիլ 24
*2002 60-ամեակի տարեդարձը (4-CD set)

Կենդանի կատարումներու Ալպոմներ Live  Albums:
*1978 Կենդանի կատարում՝ Պէյրութ, Լիբանան «Արիւնոտ Դրօշ» Live In Beirut: Arunod Trosh 
*1988 Կենդանի կատարում Լոս Անճելըսի մէջ Live In Los Angeles
*2005 Կենդանի կատարում՝  ՀամերգLive In Concert

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Azad-Hye George Tutunjian
*ARMENIAN SINGER
*Ոչ Եւս Է Յեղափոխական Երգերու Մեկնաբան Ճորճ Թիւթիւնճեան  

Ստորոգութիւն:Ազգային եւ Յեղափոխական Երգերու Մեկնաբան
Ստորոգութիւն:Հ․Մ․Ը․Մ.-ի սկաուտ եւ մարզիկ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Մոնթրէալ մահացածներ
Վան Կարնոյ

**Վան Կարնոյ** (ծն․՝ 5 Դեկտեմբեր 1992 , Հարթագիւղ, Լոռի (մարզ)), հայ բանաստեղծ, հայագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հայաստան՝ Լոռի։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է տեղի դպրոցին մէջ: 2010-2012 թուականներուն ծառայած է Արցախի եւ Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերուն մէջ:

2016-ին աւարտած է Գիւմրիի Մ. Նալբանդեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկի (այժմ ՇՊՀ) պատմաբանասիրական կաճառի պատմութիւն բաժինը:

2014-2018 զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ հայրենի գիւղին մէջ։

2020-ին գերազանցութեամբ ստացած է  Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան կաճառի հայագիտութիւն մասնագիտութեան մագիստրոսական աստիճան։

## Հրատարակուած գիրքեր

* «Դողացող ծառը», 2018, Երեւան։

= Ծանօթագրութիւններ=
Ալեքսան Քոչարեան

**Ալեքսան Գարեգին Քոչարեան** () բեմադրիչ, դերասան, բազմավաստակ մանկավարժ:

1981 թուականին արժանացած է Հայաստանի բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու վաստակաւոր գործիչի կոչման:

## Կենսագրութիւն
Ալեքսան Քոչարեան ուսանած է Երեւանի Գեղարուեստաթատերական կաճառի դերասանական բաժնէն ներս: Շուրջ հինգ տարի որպէս դերասան աշխատած է Կապանի շրջանային թատրոնին մէջ, ուր խաղացած է աւելի
քան քսան գլխաւոր եւ երկրորդական դերեր: Եղած է Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական կաճառի թատերական բաժանմունքի վերատեսուչ, իսկ 1986-1996 թուականներուն՝ ուսումնագիտական գծով փոխ-վերատեսուչ:

1992 թուականէն սկսեալ դասաւանդած է Երեւանի «Խաչատուր Աբովեան» հայկական պետական մանկավարժական կաճառէն ներս: Եղած է կաճառի մասսայական հանդիսութիւններու բեմադրիչներու եւ մշակութաբանութեան ամպիոնի
վարիչը:

## Բեմադրութիւններ
Բեմադրած է «Եկուորը Ռանգունից», «Լրտեսի հետքերով», «Թանկագին սէր» եւ այլ ներկայացումներ: Ստացած է արուեստագիտութեան թեկնածուի աստիճան, բեմադրիչներու ամպիոնի տոցենթի կոչում:

## Անդամակցութիւն
Հայաստանի թատերական գործիչներու միութեան եւ նախագահութեան անդամ էր:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մահացեր է դերասան Ալեքսանդր Քոչարեանը 

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:1938 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պետական Գեղարուեստաթատերական հիմնարկի շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ փրոֆեսորներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Սոնկիւլ Էօտէն

**Սոնկիւլ Էօտէն** (, ), թուրք դերասանուհի է։ Յայտնի դարձեր է «Կիւմիուշ» հեռուստասերիալը նկարահանուելէն յետոյ։

27 Յուլիս 2020-ին, գործարար Արման Պըչաքճը ամուսնացած է դերասանուհի Սոնկիւլ Էօտէնի հետ։ Չորս տարուան միասնականութենէ մը վերջ անոնք որոշած են ամուսնանալ։ Արման Պըչաքճը որդին է Տ. Զաւէն Քհնյ. Պըչաքճեանի ու կ՚աշխատի յայտնի ոսկերիչ Սեւան Պըչաքճըի հետ, որու զարմիկն է։

## Ֆիլմագրութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Gorgeous Couple! Songül Öden and Arman Bıçakçı Are MARRIED (Pictures)
*ԱՐՄԱՆ ՊԸՉԱՔՃԸ ԱՄՈՒՍՆԱՑԱՒ ԴԵՐԱՍԱՆՈՒՀԻ ՍՈՆԿԻՒԼ ԷՕՏԷՆԻ ՀԵՏ 
*Famous Turkish actress marries ethnic Armenian businessman

Ստորոգութիւն:Թուրք դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:21-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ շարժապատկերի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հեռուստատեսիլի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Անձինք Անգարայէն
Ստորոգութիւն:Թուրք կին մոտելներ
Ստորոգութիւն:Անձինք Տիարպեքիրէն
Ստորոգութիւն:Թատրոնի թուրք դերասանուհիներ
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան

**Դերենիկ Դեմիրճեանի տուն-թանգարան**, հիմնադրուած է 1977-ին Երեւանի այն բնակարանին մէջ, ուր 1929-էն մինչեւ իր մահը ապրած է նշանաւոր գրող, դրամատուրգ եւ հասարակական գործիչ Դերենիկ Դեմիրճեանը (1877-1956)։ Հիմնադրուած է ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կողմէ՝ իբրեւ Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղ։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանը կը զբաղուի Դերէնիկ Դեմիրճեանի ստեղծագործութիւններու մասսայականացմամբ, անոր անձնական եւ ստեղծագործական կեանքի մասին լիարժէք տեղեկութիւններու տրամադրմամբ։

Թանգարանը ունի 670 հիմնական եւ գրեթէ նոյնքան գիտաօժանդակ նիւթեր, որոնք լաւագոյնս կը ներկայացնեն գրողի անցած բազմամեայ ստեղծագործական ուղին։

Տուն-թանգարանը բաղկացած է յուշային երեք սենեակներէ եւ մէկ ցուցասրահէ։ Առաջին սենեակը կ՚ամփոփէ գրողի կեանքի եւ գործունէութեան վաղ շրջանը, երկրորդը անոր աշխատասենեակն է, իսկ երրորդ սենեակը կ՚ընդգրկէ անոր գրական-հասարակական գործունէութեան հասուն շրջանը։ Ցուցասրահին մէջ առաւելապէս ներկայացուած են Դեմիրճեան-թատերագէտն ու անոր երկերու բեմադրութիւնները։ Գրողի անձնական իրերուն մէջ կը պահուի նաեւ անոր ջութակը, որ stradivarius-եան դպրոցի եզակի նմուշ է։

## Միջոցառումներ
Տուն-թանգարանի նիւթերու հիման վրայ ստեղծուած են հեռուստատեսային եւ ռատիոհաղորդումներ։ Այստեղ պարբերաբար կը կազմակերպուին գրական-թատերական ցերեկոյթներ, հանդիպումներ, գիրքերու շնորհանդէսներ, քննարկումներ՝ նուիրուած գրողի կեանքին ու ստեղծագործութեան, գրական արդի խնդիրներուն ու երեւոյթներուն, ընթերցումներ, դպրոցականներու համար՝ թեմատիկ դասընթացներ, ազդեցիկ ուսուցում «Պույ-պույ մկնիկը» հեքիաթի թեմայով, նկարներու մրցոյթներ եւ այլն։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Աբովեան փողոց 29, բնակարան 4 հասցէով։

## Պատկերասրահ

Home-museum of Derenik Demirchyan.jpg|Դերենիկ Դեմիրճեանի յուշակոթող (Երեւան) 
Տուն-թանգարան Դերենիկ Դեմիրճեանի (1).JPG


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ
Փոքրիկ իշխանը

**Փոքրիկ իշխանը**, ֆրանսացի գրող, բանաստեղծ եւ մասնագէտ օդաչու Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերիի հեքիաթ-վիպակը, որ գրած է 1942-ին, Նիւ Եորքի մէջ, ուր ալ առաջին անգամ հրատարակուած է ֆրանսերէնով ու անգլերէնով, 1943 թուականի Սեպտեմբերին։

## Գիրքին նիւթը
«Փոքրիկ Իշխանը» աշխարհի մանկական-մանկապատանեկան գրականութեան ամէնէն յայտնի եւ տարածուն գիրքերէն է: 

Գիրքը կը պատմէ փոքրիկ տղու մը քաջութեան, խելքի ու իր շատ բարի սրտիկին մասին։ Այս գիրքին մէջ կայ բարութիւն, պարզութիւն ու անմիջականութիւն։ Գիրքը կարդացած են եւ կրնան կարդալ բոլոր տարիքներու ընթերցասէրները, ե՛ւ փոքրերը, ե՛ւ մեծերը:

«Փոքրիկ Իշխանը» աշխարհի ամէնէն ընթերցուած գիրքերէն մէկն է։ 

## Թարգմանութիւններ
«Փոքրիկ Իշխանը» հեքիաթ-վիպակը թարգմանուած է աւելի քան 300 լեզուներու ու բարբառներու, որոնց կարգին եւ կոյրերու համար նախատեսուած Պրայլի այբուբենով։ Գիրքը թարգմանուած է նաեւ արեւելահայերէնի ու տպագրուած է Երեւանի մէջ, 1966-ին, որուն մասին հետաքրքրական ուսումնասիրութիւն մը գրած է Լուսինէ Աւետիսեան «Յաւերժամանուկը» (Երեւան, 2008)։

«Փոքրիկ Իշխանը» ներշնչումի աղբիւր մը եղած է բազմաթիւ ստեղծագործողներու համար․ յօրինուած են օփերաներ, երգեր, գրուած են թատերախաղեր, նկարահանուած՝ ժապաւէններ։

2016-ի Մայիսին, Թուրքիոյ մէջ, առաջին անգամ արեւմտահայերէնի թարգմանուած ու հրատարակուած է «Փոքրիկ Իշխանը»․ իսկ երկրորդ անգամ տպագրուած է՝ 2017-ի Յունուարին։ Գիրքը ֆրանսերէն բնագիրէն արեւմտահայերէնի թարգմանած է Լուիզ Պաքար։

## Ուշագրաւ փաստեր

* 2003 թուականին (45) Էուգենիա աստերոիդի (փոքր մոլորակ) լուսնին շնորհուած է «Փոքրիկ իշխան» անունը։ Միաժամանակ այդ անունը կապուած է երիտասարդ տարիքին զոհուած Նաբոլէոն-Էժեն (Նաբոլէոն IV) արքայազնի հետ, որու մօր՝ կայսրուհի Եվգենիայի անունով էր նոյն այդ աստերոիդը։
* 2003 թուականին լուսնի աստերոիդներէն մէկը անուանուած է «Փոքրիկ Իշխան» անունով։
* Ճանչցուած է 20-րդ դարու լաւագոյն ֆրանսական գիրքը։
* Ճափոնական Հակոն քաղաքին մէջ կը գտնուի Փոքրիկ Իշխանի թանգարանը, որ ունի տարեկան աւելի քան 200.000 այցելու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վէպեր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Արամ Գամպուրեան

**Արամ Գամպուրեան** (ծն.` 15 Յունուար 1926, Պոլիս), պոլսահայ գրող, թարգմանիչ, խմբագիր, դասախօս եւ մեկենաս։ 

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 15 Յունուար 1926-ին, Պոլիս: Հայրը` Գրիգոր, ծնած է Պրուսա, 1890-ին,  մահացած է 1959-ին, Պոլիս:

Գամպուրեան հինգ տարեկանին յաճախած է Լուսաւորչեան մանկապարտէզը, ապա՝ Յ. Թ. Հինդլեանի (1866-1950) «Նոր դպրոց»-ը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1938-ի Յունիսին:

Միջնակարգ եւ լիսէի ուսումը ստացած է Վիեննական մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր աւարտած է 1944-ին: Նոյն տարին մուտք գործած է Պոլսոյ թեքնիք համալսարան, ուրկէ վկայուած է 1950 փետրուարին` որպէս ճարտարապետ:

## Գործունէութիւն
Աշխատած է *պեթոն արմէ* շէնքերու ծրագրաւորման մարզին մէջ: 1961-1978 թուականներու միջեւ իր ասպարէզին քովն ի վեր պաշտօնավարած է Էսայեան լիսէի մէջ` որպէս երկրաչափութեան դասախօս:

1974-էն ի վեր կ'անդամակցի Ուսուցչաց հիմնարկի վարչութեան, ուր ստանձնած է ատենադպիրի պաշտօնը:

## Հրատարակուած գիրքեր
2002-ին հրատարակուած է իր ճամբորդական տպաւորութիւններու առաջին գիրքը` «Ուխտագնացութիւններ եւ ուղեւորութիւններ» անուան տակ:

2005-ին լոյս տեսած է իր երկրորդ գիրքը` «Ճամբարներ նոր ու անվերջանալի»:

2008-ին հեղինակը հրապարակած է իր երրորդ գիրքը` «Թարգմանութիւններ եւ ուղեւորութիւններ»:

2016 կը հրատարակուած է Գամպուրեանի թարգմանութեան կարեւոր աշխատութիւնը։ Շնորհիւ իրեն այսօր կայ Պրունօ Ֆրանքի «Սէրվանդէս» անուն գիրքը արեւմտահայերէնով։

## Պարգեւներ

* 13 Յունուար 2013-ին արժանացած է Մաղաքիա Պատրիարք Օրմանեանի անուան արծաթեայ շքանշանին։ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* 19 Փետրուար գիրք նուիրելու օր։
Առաջին Տիկին

[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:First_Ladies_2008.jpg|աջից|մինի|300x300փքս|36 երկրների առաջին տիկինները [Նիւ Եորք|Նիւ-Եորքի մէջ (ԱՄՆ) 22 Սեպտեմբեր 2008-ին]]
**Առաջին տիկին**, երկրի նախագահի կինը։

Սկզբնապէս «First Lady» եզրը վերաբերած է ԱՄՆ-ի նախագահի տիկնոջը, բայց յետոյ եզրը տարածուածէ նաեւ այլ լեզուներ եւ հիմա կը վերաբերի ցանկացած որեւէ նախագահի տիկնոջը։ Որոշ երկիրներու մէջ եզրը նաեւ կը թարգմանուի, օրինակ՝ Սպանիոյ մէջ «Primera Dama», Ռուսաստանի մէջ «Первая Леди», Ֆրանսայի մէջ «Première Dame»։

## Պատմութիւն
[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:2003_-_First_ladies_Bella_Kocharian,_Laura_Bush,_Lyudmila_Putina_and_Zorka_Parvanova_(from_left_to_right).jpg|մինի|250x250փքս|Պելլա Քոչարեան, Լորա Պուշ, Լիւտմիլա Պուտինայ եւ Զորկա Պրուանովա — առաջին տիկինները Հայաստանի, ԱՄՆ-ի Ռուսաստանի եւ [Պուլկարիա|Պուլկարիոյ 2003-ին։]]
ԱՄՆ-ի մէջ եզրը առաջին անգամ օգտագործուած է 1849-ին, երբ որ նախագահ Զաքարի Թեյլորը կոչեց «First Lady» 4-րդ նախագահի Ճէյմս Մետիսոնի կնոջը՝ Տոլլի Մետիսոնին, անոր պաշտօնական թաղման: Սակայն առաջին կինը, որուն սկսան կոչել «Առաջին տիկին» Հերրիէթ Լէյնն է՝ ԱՄՆ-ի 15-րդ նախագահի՝ Ճէյմս Պիւքէնէնի, զարմուհին էր (Պիւքէնը եղած է միակ ամուրի ԱՄՆ-ի նախագահ եւ Սպիտակ Տան տիրուհիի դերը կը կատարէր անոր զարմուհին)։ Բայց միջազգայնօրէն ճանչցուած այս եզրոյթը կիրարկուած է 1877-ին։ Այն ժամանակ Մերի Էյմսը իրեն թերթի լրահաղորդման մէջ Ռութերֆորտ Խեյզի պաշտօնակալութեան մասին օգտագործեց «առաջին տիկին» եզրոյթը իր կնոջ Լիւսի Ուէպպ Հեյզին, ծայր աստիճան հանրամատչելի ամբողջ ԱՄՆ-ի մէջ։

Առաջին տիկինները դիւանագիտական յարաբերութիւններ կը պահպանեն այլ երկիրներու նախագահներու տիկիններու հետ։ Պաշտօնական այցերու ժամանակ նախագահները կը կազմակերպեն այսպէս կոչուած «կանացի ծրագրեր», ուր առաջին տիկիններուն կ'իյնայ այսպիսի յարաբերութիւններ վարելը։ Երբեմն առաջին տիկիններ եռանդուն կերպով կը խառնուին երկրի դիւանագիտական գործերուն, ամէնայայտնի օրինակները - Էլէոնորա Ռուզվէլթը եւ Էվա Փատտէրսոնն են։ Հիլլարի Քլինթոնը առաջադրած է իր թեկնածութիւնը 2008-ի  ԱՄՆ-ի նախագահի ընտրութիւններու ժամանակ, սակայն յետոյ հանած է այն։ Արժանթինի երկու առաջին տիկինները - Իզապէլ Մարթինէս տէ Փերոնը եւ Քրիստինա Ֆերնանտէս տէ Քիրշները փոխարինած են իրենց ամուսիններուն անոնց նախագահի դիրքին մէջ (Խուան Փերոնին եւ Նեստոր Քիրշներին)։ Կարելի է նշել, որ Իզապէլ Փերոնը դարձած է աշխարհի առաջին կին-նախագահը։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Դիւանագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Կանայք պատմութեան մէջ
Ստորոգութիւն:Քաղաքականութիւն
Ստորոգութիւն:Առաջին տիկիններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Նախագահներ
Ստորոգութիւն:Տիտղոսներ
Ստորոգութիւն:Կառավարութեան մասնագիտութիւններ
Ստորոգութիւն:Իգականութիւն
Երուանդ Քոչարի Թանգարան (Երեւան)

**Երուանդ Քոչարի թանգարան**, կը գտնուի Երեւան քաղաքին մէջ, բացուած է  22 Յունիս1984-ին՝ Երուանդ Քոչարի արուեստանոցի հիմքի վրայ։ Աշխարհի միայն երկու թանգարանի մէջ կարելի է տեսնել Քոչարի տարածական նկարներէն՝ Երուանդ Քոչարի եւ Փարիզի Ժ. Պոմպիտիի կեդրոնին մէջ։ Երուանդ Քոչարի թանգարանը տարածաշրջանին մէջ պատմական աւանգարդի ուսումնասիրման եւ հանրահռչակման կարեւոր կեդրոն կը հանդիսանայ:

## Պատմութիւն
Թանգարանի շէնքը կը գտնուի բնակելի շէնքի առաջին յարկին վրայ, ուր նկարիչը ապրել եւ ստեղծագործած է 1946-1959-ականներուն, յետագային թանգարանին աւելցած է 3 սրահներ, ուր ցուցադրուած է արուեստագի «Թիֆլիսեան», «Փարիզեան», «Երեւանեան» շրջաններու ստեղծագործութիւններ՝ գրաֆիկական, գեղանկարչական աշխատանքներ, քանդակներ, սեղմումով գործեր, կողոթներ քանդակներ, մանրակերտեր, ինչպէս նաեւ բացառիկ արժէքաւոր փաստաթուղթեր։

2001-ին թանգարանը ենթարկուած է հիմնանորոգման:

Թանգարանը կ՚իրականացնէ 5 լեզուներով զբօսապտոյտներ՝ Հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն, գերմաներէն, ֆրանսերէն:

Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին դասախօսութիւններ, շնորհանդէսներ, համերգներ, ցուցահանդէսներ:

Թանգարանի երկրորդ յարկի սրահին մէջ ԱԱպրիլ 2017-էն կը գործէ «Քոչար» արուեստի արուեստանոցը: Արուեստանոցը կ՚իրականացնէ իր հիմնական գործունէութիւնը, ուր հաշուի կ՚առնուին տարիքային առանձնայատկութիւններուն համապատասխան չափորոշային պահանջները եւ հենքային ուսումնական ծրագիրով նախատեսուած ժամաքանակի բաշխումը: Դասընթացքը կ՚իրականացուի երկու հիմնական փուլերով՝ նկարչութիւն կամ կիրարկութիւն եւ արուեստի պատմութիւն: Կը կարեւորուի Գունանկարչութիւնը, քանի որ այն շրջապատող իրականութեան գունային բազմազանութեան հարստութեան եւ ներդաշնակութեան ընկալման եւ պատկերման միջոց է: Իսկ արուեստի պատմութիւն՝ արուեստի բնագաւառէն տեսական գիտելիքներու ձեռքբերման եւ ընդհանուր աշխարհայեացքի ընդլայնման միջոց է: Աշակերտները կը ծանօթանան կերպարուեստի ժանրերուն, ուղղութիւններուն անոնց առանձնայատկութիւններուն, կը ծանօթանան յայտնի արուեստագէտներու ստեղծագործական ուղիին:

## Միջոցառումներ
Թանգարանը կ՚իրականացնէ տարաբնոյթ միջոցառումներ որոնցմով փորձ կ՚առանուի հանրահռչակել Երուանդ Քոչարի արուեստը: Թանգարանը կ՚իրականացնէ նաեւ շարք մը արտագնայ պտոյտներ:

## Թանգարանի տնօրէններ
Թանգարանի տնօրէնն է Կարինէ Քոչարը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Տուն-թանգարան Երվանդ Քոչարի.JPG|
Պատկեր:Տուն-թանգարան Երվանդ Քոչարի (2)..JPG|
Պատկեր:Տուն-թանգարան Երվանդ Քոչարի (2).jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք 

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ
Շաքարին ազդեցութիւնը ակռաներուն վրայ

մինի|աջից
**Շաքարին ազդեցութիւնը ակռաներուն վրայ** Բերնին մէջ գտնուող որոշ մանրէներ, կը սնուցանեն մարդոց կերած շաքարը՝ ստեղծելու թթուներ, որոնք կը քայքայեն ակռային փայլուն, պաշտպանիչ արտաքին շերտը:

## Փտախտի գլխաւոր պատճառները
Կազային խմիչքներու յաճախակի սպառումը պատճառ կը դառնայ ակռաներու փտուկի, որովհետեւ ոեւէ անձի բերնին մէջ կան մանրէներ, որոնք շաքարով կը սնանին ու կը բազմանան եւ «ասիտ» կ'արտադրեն, հետեւաբար կը փտեցնեն ակռաները։ Կազային խմիչքներու պարունակած «ասիտ»ը պատճառ կ'ըլլայ նաեւ որ մարմինը չկարենայ կիր ներծծել, ինչ որ տարիներու ընթացքին ոսկորներու խտութիւնը կը պակսեցնէ եւ կը տկարացնէ զանոնք։ Բերանին մէջ կան մեծ թիւով մանրէներ (Միքրոպ), որոնք կը բաժնուին երկու խումբի՝ օգտակար եւ վնասակար մանրէներ:
Օգտակար մանրէները կը նպաստեն մարդոց բերնի առողջութեան պահպանումին, իսկ վնասակար մանրէները ուտելիքներուն հետ խառնուելով կը փակին ակռաներուն ու կը յառաջացնեն բարակ թաղանթ մը, որ կը կոչուի ատամնափառ (*Dental plaque*): Այդ ատամնափառին  հիմնական բաղկացուցիչ մասը՝ մանրէներուն հետ միասին կը կազմեն  տարբեր տեսակի շաքարները, ինչպէս՝ glucose, lactose, fructose, որոնք  մանրէներուն նախասիրած սնունդն են: Մանրէները բոլոր սննդանիւթերէն աւելի կը նախընտրեն այդ շաքարները, որովհետեւ անոնք  աւելի դիւրին եւ արագ կը քայքայուին եւ մեծ քանակութեամբ ուժ կը պարունակեն, ինչ որ անհրաժեշտ է մանրէներուն գոյատեւման ու բազմացման համար:
Շաքարները քայքայելու եւ իւրացնելու համար, մանրէները կ'արտադրեն
յատուկ նիւթ մը, որ խառնուելով շաքարին, կը յառաջացնէ թթուային (*acidic*) նիւթեր, ինչպէս օրինակ՝ կաթնաթթու (*lactic acid*): Այս թթուային նիւթերը եթէ երկար ժամանակ ակռաներուն վրայ մնան, ժամանակի ընթացքին կը քայքայեն ակռաներուն դուրսի կարծր շերտը, որ կը կոչուի enamel ու կը պաշտպանէ ակռաները եւ փայլք կու տայ անոնց: Երբ enamel-ը սկսի քայքայուելու, անոր վրայ կը յառաջանան փոսիկներ:
Եթէ երկար ժամանակ ատամնափառը չհեռացուի ակռաներուն վրայէն, անոր մէջի մանրէները շատ արագ կը բազմանան ու անոնց  կողմէ շաքարի քայքայումը կը շարունակուի աւելի մեծ թափով եւ աւելի մեծ քանակութեամբ թթուային նիւթեր կ'արտադրուին: Այս պարագային, հանքային նիւթերը չեն հասնիր վերականգնելու enamel-ը եւ անոր վրայ յառաջացած փոսիկները խորանալով կը հասնին ակռաներուն երկրորդ կարծր շերտին, որ կը գտնուի enamel-ին տակ ու կը կոչուի dentin:

## Փտախտը կանխարգիլելու միջոցներ
մինի|ձախից
Փտախտի կանխարգիլման գլխաւոր միջոցը շաքարի նուազ օգտագործումն է:Ամէնօրեայ սնունդին մէջէն կարելի եղածին չափով հարկ է պակսեցնել շաքար պարունակող ուտելիքները, զովացուցիչ ըմպելիքները, ինչպէս նաեւ նուազեցնել  սուրճին ու թէյին մէջի շաքարը:
Քաղցր ուտելիք մը ուտելէն անմիջապէս ետք ցօղուել բերանը, իսկ եթէ ուտելիքը կպչուն է ու ցօղուելով չի մաքրուիր,անպայման վրձինով մաքրել:

## Ծանօթագրութիւններ
Ֆարիտ Պուճելլալ

**Ֆարիտ Պուճելլալ** (), ֆրանսացի գծագրող։

## Կենսագրութիւն
Ֆրանսացի գծագրող Պուճելլալ ծնած է 1953-ին։ Ան զաւակն է հայ-ալճերացի գաղթականներու։

Աշխատանքային կենսագրութեան 1978-ին սկսած է “L’Oud”, “Le Gourbi”, “Ramadan”, “Abdullah” գծավէպերով՝ ապահովելով մեծ յաջողութիւն։ 

Աշխատակցած է ֆրանսական բազմաթիւ թերթերու եւ հանդէսներու։ Պուճելլալ, ներշնչուած իր անցեալէն, ուր ի մի ձուլուած են ալճերիացիի, հայու ու ֆրանսացիի ինքնութիւնները։

Ան արտադրած է եւ կը շարունակէ արտադրել գծավէպեր, որոնք կը պաշտպանեն միասնական կեանքը՝ ընդդէմ Եւրոպայի ցեղապաշտութեան։ Պուճելլալ արուեստագէտի իր արդիւնաւէտ կեանքը կը շարունակէ իբրեւ իր երկրի յառաջատար մտաւորականներէն մէկը։

## Պարգեւներ

* 1999,  Էքումենիկ ժիւրիի մրցանակ կատակերգութեան ժանրի։

## Ծանօթագրութիւններ
Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) Արուեստանոց-Թանգարան

**Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) արուեստանոց-թանգարանը** հիմնադրուած է 1977-ին Երեւանի մէջ խումբ մը արուեստագէտներու եւ ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ, 1897-1976) այրիի՝ Տիանա Ուքլեպայի նախաձեռնութեամբ։ 1979-էն կը համարուի Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահի մասնաճիւղերէն մէկը։

## Պատմութիւն
Արուեստանոց-թանգարանին մէջ ներկայացուած են նկարիչի ստեղծագործական ժառանգութիւնը, յուշաձեռագրային նիւթեր, անձնական իրեր։ Գէորգ Գրիգորեանի գեղարուեստական մտածողութիւնը ձեւաւորուած է Թիֆլիսի մէջ։ Գէորգ Գրիգորեանը ստեղծած է հոգեբանական դիմանկարներ, տարաբնոյթ յօրինուածքներ։ Նկարած է մտերիմներուն, բարեկամներուն, ամբողջ շարք մը կը կազմեն տարբեր տարիներուն վրձինած կնոջ՝ նկարչուհի եւ բանաստեղծուհի Տիանայի պատկերները, որոնք իրարմէ կը տարբերուին գունային լուծումներով, կառուցուածքով, լի են քնքշանքով ու սիրով։

Թեմատիկ յօրինուածքներուն մէջ Գէորգ Գրիգորեանը կրկին կ՚անդրադառնայ իր մանկութեան տարիներու Թիֆլիսին՝ վերարտադրելով ժամանակին բնորոշ մթնոլորտը, կենցաղն ու բարքերը։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն կը ներկայացնեն Գէորգ Գրիգորեանի նատիւրմօրտները։ Նկարիչի վրձինը վարպետօրէն կը կերտէ հիմնականին թեք հարթութիւններու վրայ տեղադրուած պարզունակ կենցաղային առարկաներ, միրգեր, ծաղիկներ։

Արուեստանոց-թանգարանի սրահներէն մէկուն մէջ ներկայացուած են Տիանա Ուքլեպայի քանի մը կտաւները, իսկ առաջին յարկին վրայ՝ «թիֆլիսեան դպրոցի» անուանի նկարիչներու ստեղծագործութիւնները։

## Միջացառումներ
Ջիոտտոյի արուեստանոց-թանգարանը հայ եւ վրաց ժողովուրդներու բարեկամութեան մշակութային կեդրոն մըն է, ուր կը կազմակերպուին Վրաստանի նկարիչներու ցուցահանդէսներ, մշակութային կապերուն վերաբերող միջոցառումներ, կը կազմակերպուին նաեւ դասախօսութիւններ։

## Հասցէ
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի 45ա հասցէին վրայ։

## Պատկերասրահ

Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան1.jpg
Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան2.jpg
Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան3.jpg
Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան4.jpg
Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան5.jpg
Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան6.jpg
Գեւորգ_Գրիգորյանի_(Ջոտտո)_արվեստանոց-թանգարան9.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Նունէ Սարգսեան

**Նունէ  Սարգսեան** (), Հայաստանի նախագահ Արմէն Սարգսեանի կինը։ Արուեստաբան, գրող:

## Կենսագրութիւն
Նունէ Սարգսեանը ծնած է  26 Մարտ 1954-ին, Երեւան։ Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի ռոմանա-գերմանական լեզուներու բաժինը։ Աշխատած է Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հին ձեռագրերու գիտահետազօտական հիմնարկին՝ Մատենադարանին մէջ։ Աւարտած է Լոնտոնի համալսարանի Գոլդսմիթս քոլէճը եւ ստացած արուեստի մագիստրոսի կոչում: Արուեստաբանութիւն ուսանած է նաեւ Լոնտոնի Սոթբիզ ինստիտուտին մէջ: Այնուհետեւ ուսանած է Ուեսթմինսթեր քոլէճի նկարչական բաժնին մէջ:

Հեղինակ է ժամանակակից արուեստի, մշակոյթի եւ երաժշտութեան գործիչներու մասին բազմաթիւ յօդուածներու եւ ակնարկներու, որոնք տպագրուած են Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, եւրոպական տարբեր երկիրներու մէջ: Կազմակերպած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներ, ինչպէս նաեւ դասական երաժշտութեան համերգներ տարբեր համերգասրահներու մէջ:

Հեղինակ է երկու տասնեակէն աւելի մանկական գիրքերու՝ հայերէն, ռուսերէն եւ անգլերէն լեզուներով: Անոր հեքիաթները լոյս տեսած են ո՛չ միայն արեւելահայերէնով ու արեւմտահայերէնով, այլ նաեւ՝ Արցախի, Գաւառի, Գիւմրիի բարբառներով:

Նունէ Սարգսեանը ԵՈՒՆԻՍԷՖ-ի կողմէ նշանակուած է երեխաներու իրաւունքներու արտակարգ պաշտպան:

## Ստեղծագործութիւններ
Դեռեւս համալսարանական տարիներէն յօդուածներ կը գրէր արուեստի, երաժշտութեան եւ մշակոյթի մասին, ինչպէս նաեւ հեքիաթներ ու պատմութիւններ երեխաներու համար: Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ Նունէ Սարգսեանը կ՚արտայայտէ իր անսահման սէրը մանուկներուն հանդէպ: Անոր պատմութիւնները կը «քարոզեն» արդարութիւն, ազնուութիւն եւ բարութիւն, կը գրուին արեւելահայերէնով ու արեւմտահայերէնով, անգլերէնով ու ռուսերէնով, նաեւ՝ բարբառներով եւ որպէս նուէր՝ կը բաժնուին երեխաներուն:

* Թզուկ-մզուկ
* Սատափ
* Հերոսներ
* Երեք վիշապներ
* Վիշապ Նեսին
* Նռան հատիկներ
* Թագաւորն ու վիշապը
* Քաչալ ոզնին
* Թէ ինչպէս փղիկը ճիշդ շնչել սովորեց
* Կափիղկա
* Դաւիթ, Հայկ եւ Բազիլիսկուս
* The Magic Buttons

## Ընտանիք
1978 -ին ամուսնացած է Արմէն Սարգսեանի հետ: Ունի երկու որդի՝ Վարդան եւ Հայկ Սարգսեանները, երեք թոռնիկ:

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Նունէ Սարգսեանի կախարդական կոճակները 
* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:26 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1954 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի առաջին տիկնայք
Ստորոգութիւն:Հայ մանկագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Քեֆալոնիայի հայերը

[մինի|<blockquote>Քեֆալոնիա կղզին․  [Յոնիական ծով|Յոնիական Ծով, Յունաստան]]
Քեֆալոնիա (Յունաստան) կղզիին մէջ հայերու ներկայութիւնը կարճատեւ եղած է։ Անոնց ներկայութիւնը 25 տարի տեւած է (1923-1948)։

## Համայնքը

### Քեֆալոնիա ժամանում
1922 թուականի Սեպտեմբերին, առաջին հայ գաղթականները Կալիփոլի կամ՝ Կէլիպոլէն (արեւելեան Թրակիա, Թուրքիա) կղզին կը հասնին։ Կը յաջորդէ «էվրոս» նաւը 2 000 գաղթակններով, որոնցմէ 1 500 հայեր են։ 

### Համայնքին ստեղծումը
Առաջին հերթին հայերը համայնքի կը վերածուին․ իրենց հետ Քեֆալոնիա հասած երկու հայ հոգեւորականներուն հետ համայնքը կը կազմակերպեն եւ սկիզբներուն եկեղեցական արարողութիւններուն համար կը գործածեն յունական Այիա Փարասքեւի եկեղեցին եւ ապա «կը ստեղծեն» իրենց հոգեւոր վայրը, Արղոսթոլիի մաքսատան դիմացը։  Այս ձեւով կը պահեն իրենց ինքնութիւնը, միութիւնը եւ սովորութիւնները։  Լեզուի դժուարութիւնն ալ (յունարէն) դեր կը խաղայ անոնց առանձնանալուն։

Առաջին շաբաթներու, ամիսներու շուարած վիճակէն ելլելով հայ գաղթականներուն մեծամասնութիւնը կղզիէն կը սկսի մեկնիլ․ շատեր արտասահման, իսկ մեծ մասը  Յունաստանի այն վայրերը, ուր հայերու մեծ զանգուածներ հաստատուած են՝ Քոքինիա, Աթէնք ․․․։

Կ՛արժէ հոս ակնարկել Կէլիպոլէն ժամանած հայ գաղթականներուն պատմութիւնը։ Կէլիպոլի հայութիւնը կ՛իմանայ թէ թուրքերուն քաղաք հասնիլը ժամերու հարց է, անմիջապէս կը կազմակերպուի եւ մեկնումի ատեն իր հետ կը փոխադրէ Սուրբ Թորոս եկեղեցւոյ սպասները։ Կէլիպոլի նաւահանգիստէն մեկնող ֆրանսական նաւուն մէջ մտնելով կը փրկուի։ Նաւը երբ Արղոսթոլի կը հասնի, նաւուն պատասխանատուները կ՛իջեցնեն հայ գաղթականները։ Անոնք, աւելի ուշ, Փիրէայի Քոքինիոյ եւ Աթէնքի Տուրղութիի շրջանները կը տեղափոխուին։ *Մանրամասն պատմութիւնը կարդալ հոս* 

Արղոսթոլի կը մնան մօտ 50 ընտանիք։ Գաղթականները արհեստով ընդհանրապէս երկաթագործ, ոսկերիչ, դերձակ, որմադիր, ժամագործ են։ Անոնց «անորոշ» հպատակութիւնը լաւ աչքով չի դիտուիր տեղացիներէն։ Սակայն, հայերը իրենց աշխատութեամբ արագօրէն կը շահին տեղացիներուն յարգանքը։ Տնտեսապէս լաւ վիճակի հասնողները, կը ստանան յունահպատակութիւնը։

### Համայնքին նոսրացումը
Հոկտեմբեր 1940-ին, Բ․ Համաշխարհային Պատերազմը երբ կը ծագի, Քեֆալոնիա մնացած հայերուն կեանքի պայմանները կը դժուարանան․  ռմբակոծումներ, անգործութիւն, ուտելիքի պակաս, անօթութիւն։ Կղզիին մէջ կը ծագին նաեւ գաղափարական - դասակարգային ընդհարումներ, որ կը տարածուին նաեւ հայերուն մէջ։

Պատերազմի աւարտին, այդ փոքրաթիւ հայերէն շատեր Սովետական Հայաստան կը մեկնին, իսկ շատեր ալ՝ Արժանթին։

## Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա
1922ին, մի­ջազ­գա­յին մար­դա­սի­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը մօտաւորապէս 8 000 հայ որ­բեր կը փո­խադրեն ­Յու­նաս­տան։ Անոնք կը խնամուին Յունաստանի տարածքին գտնուող զանազան հաստատութիւններու մէջ։  Քեֆալոնիա կը հասնին 314 հայ որբեր, որոնք յաջորդող 1-2 տարուայ ընթացքին կը փոխադրուին ուրիշ շրջաններ եւ  շատեր ալ ուրիշ երկիրներ։

 

## Տես նաեւ
Քոքինիոյ հայկական գաղութը

Սելանիկի հայկական գաղութը

Քերքիրայի հայերը

Կորնթոս՝ Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս

Փաթրայի հայերը

Սիրոս․ ''Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը''

Արսէն Պալեան

Կորնթոս

## Աղբիւրներ
Ամենուն Տարեգիրք, 1960, Կարօ Գէորգեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական գաղթօճախներ
Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յոնիական Ծով
Ստորոգութիւն:Յունաստան
Ստորոգութիւն:Եւրոպա