Նիքիֆորոս Լիթրաս

**Նիքիֆորոս Լիթրաս** (յուն․՝ Νικηφόρος Λύτρας ‎, 1832, Փիրղոս, Թինոս, Քիքլատես - 13 Յունիս, 1904 Աթէնք, Յունաստան), յոյն գեղանկարիչ եւ գեղանկարչութեան ուսուցիչ։  Կը նկատուի Միւնիխի գեղանկարիչներու ակադեմիայի գլխաւոր ներկայացուցիչներէն եւ Յունաստանի Գեղարուեստի դասաւանդութեան կարապետը։ 

## Կենսագրութիւն

### Առաջին տարիները
Նիքիֆորոս Լիթրաս ծնած է Թինոս կղզին։  Հայրը՝ Հածիանտոնիս Լիթրաս, մարմարի քանդակագործ էր եւ ապրուստը ճարելու համար Պալքանեան թերակղզիին քաղաքները կը թափառէր մինչեւ որ կը վերադառնայ Թինոս կղզին (Քիքլատես)։  Ան, Նիքիֆորոսին կը փոխանցէ արուեստի հանդէպ սէրը։  Նիքիֆորոս փոքր տարիքէն կը ցուցնէ տաղանդը։

1850-ին, Նիքիֆորոս Լիթրաս, 18 տարեկան հասակին կ՛ արձանագրուի Աթէնքի Արուեստի Դպրոցը (հետագային՝ Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոց)։  Ուսուցիչներն են գերմանացի Լուտվիկ Թիրս (որ նաեւ Դպրոցին տնօրէնն է), Մարղարիթի եղբայրներ եւ իտալացի Րաֆայէլօ Չեքոլի։  

### Միւնիխ
1860-ին, Օթոնաս թագաւորին շնորհած կրթաթոշակով Միւնիխ կ՛ երթայ, ուր գեղանկարչութիւն կ՛ ուսանի Գեղարուեստի Թագաւորական Ակադեմիան, ուսուցիչ ունենալով Քարլ Վոն Փիլոթի՝ Գերմանիոյ մէջ իրապաշտութեան հոսանքի գլխաւոր ներկայացուցիչը։  Միւնիխ այդ ժամանակ եւրոպական արուեստի կեանքի կեդրոնն է։  1865-ի ամառը, Միւնիխ կը հասնի Քարլ Վոն Փիլոթիին մօտ գեղանկարչութիւն ուսանելու համար Նիքոլաոս Կիզիս։  Միասին կ՛ այցելեն զանազան թանգարաններ եւ ցուցահանդէսներ։
մինի|«Նիքիֆորոս Լիթրաս»․ 1893, հեղինակ՝ Տիոմիտիս Փաւլոս
ձախից|մինի|Նիքիֆորոս Լիթրաս․ ինքնակենդագիր՝ գծագրութիւն

### Ասպարէզին ընթացքը Աթէնք
Աթէնք վերադարձին, անմիջապէս Գեղարուեստի Դպրոցին գեղանկարչութեան բաժնի ուսուցիչ կը նշանակուի։  38 տարիներ կը դասաւանդէ բացառիկ բծախնդրութեամբ եւ նախանձախնդրութեամբ։  Աշակերտներէն են՝ Եորղոս Եաքովիտիս, Փոլիհրոնիս Լեպեսիս, Փերիքլիս Փատազիս, Եորղոս Ռոյլոս եւ Նիքոլաոս Վոքոս։

### Շրջապտոյտներ

* 1873-ին Կիզիսին հետ երեք ամսուան համար Փոքր Ասիա եւ Իզմիր,
* 1875-ին Միւնիխ,
* 1876-ին Կիզիսին հետ Միւնիխ եւ Փարիզ,
* 1879-ին Եգիպտոս։

## Ընտանիք
1879-ի ձմրան, կ՛ամուսնանայ Իրինի Քիրաքիտիին հետ (Իզմիրցի յոյն առեւտրականի մը դուստր)։  Կը բախտաւորուին վեց զաւակներով՝ 5 տղաք եւ 1 աղջիկ։ 

## Մահը
1904-ի ամրան, 72 տարեկան հասակին կը մահանայ։  Մահէն ետք, Գեղարուեստի Դպրոցին տնօրէնութիւնը յանձն կ՛առնէ իր աշակերտներէն Եորղոս Եաքովիտիս։

## Գործը

### Միւնիխ
Միւնիխ գտնուած տարիներուն, երբ Փիլոթի ուսուցիչն էր, կը զբաղի «պատմական գեղանկարչութեամբ»․ նիւթերն են ընդհանրապէս յունական դիցաբանութիւնն եւ յունական պատմութիւնը։

#### «Պատմական գեղանկարչութիւն» եզրին մէջ, Լիթրասի գլխաւոր գործերէն նմուշներ

Պատկեր:Lytras - Execution of Gregory V.jpg|«Ղրիղորիոս Ե․ պատրիարք կախաղան կը տարուի» (Ղրիղորիոս Ե․ Պոլսոյ Տիեղերական Պատրիարք)
Պատկեր:Hanging of Patriarch Gregory V.JPG|«Ղրիղորիոս Ե․ պատրիարք կախաղան կ՛ ահաբեկուի»․
Պատկեր:Lytras nikiforos antigone polynices.jpeg|«Անթիղոնին մեռած Փոլինիքիսին առջեւ», 1865
Պատկեր:Selfportrait, Nikiforos Lytras.png|Նիքիֆորոս Լիթրաս, ինքնակենդանագիր, 1867


### Յունաստան
Յունաստան վերադարձին, արդէն ծանօթ ու սիրուած Լիթրաս կը զբաղի դիմանկարներով։  Կը մասնակցի զանազան ցուցահանդէսներու, ուր նաեւ պարգեւներու կ՛ արժանանայ․-

* Փարիզ՝ 1855, 1867, 1878, 1889 եւ 1900,
* 1873՝ Վիեննայի համաշխարհային ցուցահանդէս,
* Զափիօ Տան (Աթէնք) եւ «Փարնասոսի Գեղարուեստներու Միութեան» (Աթէնք) հերթական ցուցահանդէսներ։

Աթէնքի ազնուական եւ վերի խաւերու դիմանկարիչը կը դառնայ։  Կը գեղանկարէ «Ազգային Դրամատան» տնօրէններուն եւ Աթէնքի ազնուական եւ վերի խաւերու անձնաւորութիւններու կոթողական կենդանկարներ։

Յունաստանի արուեստի պատմութեան մէջ, Նիքիֆորոս Լիթրաս ձգած է իր ուրոյն դրոշմը։  1903-ին կը պարգեւատրուի «Փրկիչի Սուրբ Խաչ»ով։

## Յետ մահու

* 1909․ Միւնիխի Heinemann սրահին մէջ «Փիլոթի Դպրոց 1885-1886» ցուցահանդէսին Լիթրասի
* գործերը կը ցուցադրուին,
* 1933․ Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցին մէջ կը կատարուի յատուկ ցուցահանդէս, ուր Լիթրասի 186 գործերը կը ներկայացուին։
* Յունաստանի Նամակատունները, Լիթրասի յիշատակը կը պատուեն դրոշմաթուղթ հրատարակելով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lytras Nikiforos Carols.jpeg|«Քալատա»․ 1872
Պատկեր:Greek-painters-Lytras.jpg|«Սպասում»
Պատկեր:The burning of the Turkish flagship by Kanaris.png|Քանարին կը հրկիզէ թրքական նաւը, 1873
Պատկեր:Lytras Nikiforos return from the bazaar.jpg|Վերադարձ Փենտելիին վաճառահանդեսէն
Պատկեր:Lytras nikiforos galatas the milkman.jpeg|Կաթնավաճառը, 1895
Պատկեր:Nikiforos Lytras-Königin OLga 1867.jpg|Օլղա թագուհին․ 1867
Պատկեր:Lytras Nikiforos Hristos Arapis.jpg|Սեւամորթը․ 1873-74
Պատկեր:Lytras Nikiforos Michael Soutzos.jpeg|«Միքայէլ Սուծոս» (Մոլտավիոյ վեհապետը), 1890
Պատկեր:Lytras Nikiforos portrait of Kaftantzoglou.jpg|Քաֆթանծողլուին կենդանկարը, 
Պատկեր:Lytras Nikiforos Psariano moiroloi.jpg|«Փսարա՝ միրոլոյի» (Փսարա կղզի, մահերգը)
Պատկեր:Lytras Nikiforos sailor smoking.jpg|«Նաւաստին իր ծխաթայտով»
Պատկեր:Lytras nikiforos self portrait.jpeg|Նիքիֆորոս Լիթրաս, ինքնակենդանագիր
Պատկեր:Lytras Nikiphoros Fellah Girl.jpg|«Ֆելահ աղջիկ մը»
Պատկեր:Lytras Nikiphoros Knitting monk.jpg|«Վանականը կը հիւսէ»
Պատկեր:Nikiforos Lytras - o kakos eggonos.JPG|«Չարաճճի թոռնիկը» 1876
Պատկեր:Nikiforos Lytras - meta tin peirateian.JPG|«Ծովահէնութենէն ետք», 1876
Պատկեր:Queen Amalia of Greece in Greek costume.jpg|Յունաստանի Ամալիա թագուհին, 1875
Պատկեր:Νικηφόρος Λύτρας - Γυμνό.jpg|«Մերկութիւն» 1867-1870
Պատկեր:Νικηφόρος Λύτρας - Παιδί που στρίβει τσιγάρο.jpg|«Պատանի մը գլանիկով» 1884
Պատկեր:Lytras Nikiforos Marianthe Charilaou.jpeg|«Մարիանթի Հարիլաու», 1895-1900


     

## Տե՛ս նաեւ

* Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս
* Նիքոլաոս Կիզիս
*Եորղոս Եաքովիտիս
* Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
* Էօժէն Տելաքրուա

* Փոլ Կօկէն

* Վան Կոկ
* Ռամպրանտ վան Ռէյն
* Տիէկօ Ռիվերա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Յոյն գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:1832 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1904 մահեր
Ստորոգութիւն:13 Յունիսի մահեր