open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայկ Եւ Բէլ

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Hayk_defeats_Bel_-_Guiliano_Zasso.jpg|մինի|'''Հայկը''' '''կը կործանէ Բէլին - Juliano Zasso'''
**Հայկ եւ Բէլ**, առասպելաբանական հնագոյն վէպ։ Պահպանուած է Մովսէս Խորենացիի եւ Սեբէոսի պատմութիւններուն մէջ։

## Առասպելը
«Հայկ եւ Բէլ» առասպելէն աւանդավէպի փոխարկուելու հնամենի նմուշ է. ենթահիմքին մէջ կայ լոյսն ու գարունը խորհրդանշող աստուածային պայքարը՝ ընդդէմ խաւարն ու ձմեռը մարմնաւորող բռնակալի։ Առասպելը, պատմականանալով, կապուած է հայկական ցեղերու կամ նախահայրերու եւ անոնց հարաւային հարեւաններու (ասորեստանցիներ կամ բաբելացիներ) հետ, վերածուած է դիւցազնավէպի։ Աղեղնաւորը դարձած է հայ ցեղի նախնի՝ Հայկ, իսկ բռնակալը՝ սեմական ժողովուրդներու արեգակնային աստուած կամ Ասորեստանի թագաւոր՝ Բէլ։ Վերջինս կը հպատակեցնէ բոլոր հսկաներն ու ժողովուրդները։ Հայկը չի հպատակիր. իր տոհմով Բաբելոնէն կու գայ Արարատ երկիրը, ապա կ՚անցնի Հարք, կը հիմնէ իր անունով բնակավայր՝ Հայկաշէն եւ կը բնակի այնտեղ։ Տիտանեան Բէլը դեսպան կ՚ուղարկէ Հայկի մօտ՝ առաջարկելով հնազանդութիւն եւ խաղաղութիւն։ Հայկը կը մերժէ. Բէլը մեծ զօրքով կը մտնէ Արարատ երկիրը։ Կատմոս թոռանէն տեղեկանալով թշնամիի ներխուժման մասին՝ Հայկը որդիներով ու թոռներով ընդառաջ կ՚երթայ Բէլի զօրաբանակին եւ Վանայ լիճի ափին մարտի կը բռնուի։ Ճակատամարտին մէջ Հայկը իր երեքթեւեան նետով կը սպաննէ Բէլը։ 

Ըստ վէպին՝ Հայկէն կը սերին հայերը, իսկ անոր բնակած երկիրը կը կոչուի Հայք։ Կռուի վայրը Հայկը կ՚անուանէ Հայոց ձոր։

Այս առասպելի պատմական էութիւնը իրենց անկախութիւնն ու երկիրը պաշտպանող հայերու մղած կռիւներն են Ասորեստանի դէմ։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի՝ Հայկը գանգրահեր, վայելչակազմ, զուարթ աչքերով, ուշիմ ու խոհեմ, քաջ, երեւելի եւ ազատասէր դիւցազն էր։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:AM_5000_dram_Au_2007_Haik_b.png|մինի|124x124փքս|Haik from Haik and Bel

## Հետաքրքրական փաստեր
Օրիոն համաստեղութիւնը հայոց մէջ կոչուած է Հայկ (Խեյք, Խեք)։ Կ՚ենթադրուի, որ հայկական ամսանունները (հայոց հին տոմարով) Հայկի ուստրերու եւ դուստրերու անուններն են։
Ստորոգութիւն:Հայկական գիր եւ գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական բանահիւսութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ձոր
Արհմն

**Արհմն** կամ *Ահրի-Մայնյու*, գրաբարին մէջ նաեւ օգտագործուած են Արհմն, Ահրամ եւ Խ/Հարաման (անուան պահլաւական ձեւը) ձեւերը զրադաշտականութեան մէջ՝ չարի մարմնացումը եւ չար աստուածն է որ ստեղծած է բոլոր չարիքները՝ մահը, հիւանդութիւնները, աղէտները, վնասակար գազաններն ու թռչունները եւ մշտական պայքարի մէջ է բարի ասուտծոյ` Ահուրամազդայի հետ։ Հայերուն մօտ յայտնի եղած է նաեւ Արհմն անունով։

## Նկարագրութիւն
Ահրիմանը կամ «դեւերու դեւը», ինչպէս յայտնի է, Ահուրամազդայի հակառակորդն է եւ չարութեան մարմնացումը։ Ինչ բարի գործ, որ կ՚ընէ Ահուրամազդան, Ահրիմանը կը պատասխանէ անոր համապատասխան չար գործով։ Ահրիմանի այս գործունէութիւնը լաւ որակուած է Եղիշէի մօտ՝ հայերուն ուղղուած Միհրնեսեհի թուղթին մէջ։ Ահրիմանը իր աջ կողմը ունի կին դեւ Դրուջին (այլ ընթերցումներ. Դրուհ, Դրուգ), ինչպէս Ահուրամազդան Աշա Վայիշտային եւ Դրուջը Աշայի կատաղի թշնամին է։ Ահրիմանի անուան նախնական ձեւն է Անրա Մայնյու, որ որոշ ենթադրութիւններով կարելի է թարգմանել «թշնամի ոգի»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Զրադաշտականութիւն
Ստորոգութիւն:Պարսկական դիցաբանութիւն
Ջահակիր (թերթ, Թեհրան)

«**Ջահակիր**», ազգային, կրօնական, տեղեկատու ամսաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1963–1990 թուականն Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր՝ Հայկ Սալաքեան, ապա՝ խմբագրակազմ։

Լուսաբանած է իրանահայ համայնք, մասնաւորապէս՝ թեհրանաբնակ հայերու առօրեան, կապը հայրենիքի հետ, տպագրած է հոգեւոր, բարոյագիտական, առողջապահական թեմաներով նիւթեր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իրանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական պարբերականներ
Սիմըրինկ

**Սիմըրինկ**, կամ **Վիեննայի** **Տասնմէկերորդ թաղամաս** (գերմ.՝ **Simmering**, elfter Bezirk Wiens), մաս կը կազմէ Վիեննայի 1892 թուականէն: Կը բաղկանայ Սիմմերինկի եւ Քայզէրպերստորֆի այն ժամանակուայ ինքնագլուխ քաղաքապետութիւններէն, ինչպէս նաեւ այլ քաղաքապետութիւններու փոքր մասերէն։ Ալպեռնի քաղաքապետարանը, որ մինչեւ 1938 թուականը անկախ էր, միացաւ Սիմըրինկին 1956 թուականին։

Վիեննայի թաղամասերու շարքին, Սիմըրինկ յայտնի է իր աշխատաւոր եւ արհեստագէտ դասակարգի բնակչութեամբ եւ Աւստրիոյ մեծագոյն գերեզմանատունով՝ Վիեննայի Կեդրոնական Գերեզմանատունը։ Այս թաղամասէն կ'անցնին քաղաքի արեւելքը եւ հարաւ-արեւելքը գտնուող տարածքներու հետ Վիեննայի գրեթէ բոլոր փոխադրամիջոցային կապերը:

## Ժողովրդագրութիւն

### Բնակչութեան զարգացում
1869 թուականէն ի վեր Սիմըրինկի բնակչութիւնը հետզհետէ կը բարձրանայ: Միայն համաշխարհային առաջին եւ երկրորդ պատերազմներուն բնակչութեան թիւը պակսեցաւ: 2024 թուականի սկիզբը Սիմըրինկ կ'ապրէին 110559 բնակիչներ, կազմելով Վիեննայի բնակչութեան 5,5%:

Բնակչութեան զարգացում 1869-2021թ
# Աղբիւր՝ Աւստրիոյ Վիճակագրութիւն (Statistik Austria)
Colors =
  id:hellgrau    value:gray(0.7)
  id:dunkelgrau  value:gray(0.9)

ImageSize = width:300 height:auto barincrement:27
PlotArea = left:40 right:20 bottom:25 top:10
AlignBars = justify
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:120000
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = gridcolor:hellgrau unit:year increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:dunkelgrau increment:10000 start:0

PlotData=
  color:skyblue width:20 shift:(20,-4) fontsize:S
  bar:1869 from:start till:12848 text:"12.848"
  bar:1880 from:start till:21720 text:"21.720"
  bar:1890 from:start till:27591 text:"27.591
  bar:1900 from:start till:34731 text:"34.731"
  bar:1910 from:start till:43111 text:"43.111"
  bar:1923 from:start till:40472 text:"40.472"
  bar:1934 from:start till:44258 text:"44.258"
  bar:1939 from:start till:50694 text:"50.694"
  bar:1951 from:start till:43317 text:"43.317"
  bar:1961 from:start till:48590 text:"48.590"
  bar:1971 from:start till:57738 text:"57.738"
  bar:1981 from:start till:66026 text:"66.026"
  bar:1991 from:start till:67045 text:"67.045"
  bar:2001 from:start till:76899 text:"76.899"
  bar:2011 from:start till:91087 text:"91.087"
  bar:2021 from:start till:105022 text:"105.022"
  bar:2024 from:start till:110559 text:"110.559"


### Բնակչութեան տարիք
Սիմըրինկի բնակչութեան տարիքի միջինը Վիեննայի միջին տարիքէն քիչ մը ցած է: 2024-ին միջինը 39 տարեկան էր, իսկ Վիեննայի ընդհանուր միջինը՝ 41 տարեկան:

### Բնակչութեան ծագում
Սիմըրինկի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (63%): 14% կու գան Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 23% այլ երկիրներէ:

## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Գրիգորեան

**Արմէն Գրիգորեան** (), նախկին Խորհրդային Միութեան սուսերամարտի տարբեր տեսակի ախոյեանութիւններու եւ միջազգային մրցաշարքերու բազմակի յաղթող եւ մրցանակակիր է:

Աշխատած է Հայաստանի երիտասարդութեան եւ մարմնակրթութեան նախարարութեան տարբեր բաժանմունքներուն մէջ, իսկ 2007-2010 ժամանակամիջոցին եղած է  Հայաստանի երիտասարդութեան եւ մարմնակրթութեան նախարար:

Զուգահեռաբար, ան վարած է նաեւ Հայաստանի Ազգային ողիմպիական կոմիտէի եւ Համահայկական խաղերու համաշխարհային կոմիտէի ընդհանուր քարտուղարի պաշտօնը, ապա` նախագահի պաշտօնը:

Գրեթէ քառորդ դար, Հայաստանի սուսերամարտի ֆետերասիոնի նախագահի պաշտօնը վարած է։

## Պարգեւներ
Հայաստանի Ազգային ողիմպիական կոմիտէի նախագահ Գագիկ Ծառուկեանի հրամանագիրով, Արմէն Գրիգորեան պարգեւատրուած է Հայաստանի Ազգային ողիմպիական կոմիտէի շքանշանով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նախարարներ
Ստորոգութիւն:Նախարարներ
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Ստորոգութիւն:Հայ մարզիկներ
Արմենոխորի, Կիպրոս

**Արմենոխորի** (յուն․՝ Αρμενοχώρι)*․* Լիմասոլ գաւառի գիւղ, Կիպրոս։ Ծովի մակերեսէն բարձրութիւնը 290 մեթր է։ Հայաբնակ գիւղ եղած է մինչեւ օսմանեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանի (1571-1878) առաջին տարիներուն։

## Դիրքը
Կը գտնուի Լիմասոլ (Լեմեսոս) քաղաքէն 10 քլ հիւսիս-արեւելք։ Հարաւէն սահմանակից է Այիոս Թիխոնաս գիւղին հետ, հարաւ-արեւմուտքէն՝ Մութայաքա, արեւմուտքէն Ֆինիքարիա, հիւսիսէն Բրասթիօ Քելաքիու եւ արեւելքէն Բարեքլիսիա գիւղերուն հետ։  

## Պատմութիւն
ձախից|մինի|Տիգրան Մեծի հիմնած հայկական կայսրութիւնը
Արմենոխորի տեղանունը՝ (արեմենի + խորիօ, այսինքն հայերու գիւղ) ինքնին կը վկայէ հայերու ներկայութիւնը շրջանին մէջ։ Մեծն Տիգրան կ՛ընդարձակէ իր կայսրութիւնը եւ կը գրաւէ Սուրիան, Լիբանանը, Իսրայէլի մաս մը եւ Կիպրոս։ Ան իր բանակին մէկ մասը Կիպրոս կը ձգէ, որպէսզի ապահովէ յոյն բնակչութիւնը արաբներու յարձակումներէն։ Արմենոխորիի վայրը յարմար կը նկատէ բանակին զինուորներուն հաստատման համար։

Օսմանեան տիրապետութեան շրջանին (1571-1878), գիւղին բնակչութեան կազմը փոփոխութիւններու կ՛ենթարկուի եւ գիւղը թուրք կիպրացիներէ կը բնակուի։ Մինչեւ 1940-ի տասնամեակին, գիւղին մէջ կը բնակէին քիչ թիւով յոյն կիցրացիներ, որոնք սակայն 1960-էն առաջ գիւղէն կը հեռանան։
մինի
Երկու գլխաւոր համայնքներու միջեւ (յունական եւ թրքական) ծագած բախումներուն ընթացքին, Արմենոխորի կը հաստատուին թուրք կիպրացիներ մօտակայ Մաթիքոլոնի գիւղէն։ Թուրքերու Կիպրոս ներխոըժումէն ետք՝ 1974, գիւղին թուրք բնակիչները կը հաստատուին թուրքերուն կողմէ գրաուած շրջաններուն մէջ, մեծամասնութիւնը՝ Դիքոմոս։
ձախից|մինի|Լիմասոլ․ Արմենոխորիէն նկարուած
Արմենոխորի կը հաստատուին Կիպրոսի գրաւեալ շրջաններէն յոյն կիպրացի գաղթականներ։ ԻԱ․ դարուն, գիւղը կը բարգաւաճի եւ կը դառնայ զբօսաշրջիկութեան կեդրոն։

## Բնակչութիւն
Կիպրոսի մէջ տեղի ունեցած մարդահամարներուն արձանագրութիւնները կը վկայեն թէ 1973-ին գիւղը զարգացման գագաթնակէտին հասած էր։ Թրքական ներխուժման պատճառով, բնակչութեան կազմը կը փոխուի։ Արմենոխորիին թուրք բնակիչները կը հաստատուին թուրքերուն կողմէ գրաուած շրջաններուն մէջ եւ յոյն բնակիչները կը հաստատուին գիւղին մէջ։ Վերջին տասնամեակներուն, շնորհիւ զբօսաշրջիկութեան զարգացման, գիւղին մնայունբնակչութեան թիւը բարձրացած է․ ստորեւ ցուցակը։

                 
## Ծանօթագրութիւններ
Քրիսթինա Մարանչի

**Քրիսթինա Մարանչի** (անգլերէն**՝** Christina Maranci) ամերիկացի արուեստի պատմաբան եւ գիտնական՝ մասնագիտացած հայկական արուեստի ու ճարտարապետութեան մէջ, յատկապէս ուշ հնադարեան ու միջնադարեան ժամանակաշրջաններու մէջ: Ան ճանչցուած է որպէս միջնադարեան հայկական արուեստի առաջնակարգ մասնագէտ եւ նշանակալից ներդրում ունի հայկական մշակութային ժառանգութեան պահպանումի եւ ուսումնասիրութեան մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Ժիրայր Չոլաքեան

**Ժիրայր Չոլաքեան** ֆրանսահայ լրագրող, բեմադրիչ։ «Նոր Յառաջ» թերթի գլխաւոր խմբագիր։

## Ծանօթագրութիւններ
Սրճիտ

**Սրճիտ՝** կեդրոնական նեարդային համակարգի գործունէութիւնը խթանող դեղամիջոց է։ Տրիմեթիլքսանտին-ալկալոիդ է, կը պարունակուի թէյի տերեւներուն մէջ, սուրճի սերմերու, քոլա ընկոյզին մէջ։ Կը ստացուի նաեւ սինթետիկ ճանապարհով։ Կ՚օգտագործուի ներքին ընդունման համար, դեղահատերով՝ կեդրոնական նեարդային համակարգի ընկճուածութեան, սիրտի գործունէութեան թուլութեան, թմրանիւթերով թունաւորման, հիպոտոնիայի, անգարի (միկրէն) եւ այլ պարագաներու։ Ենթամաշկային ճանապարհով կը ներարկեն քոֆէին նատրոնի բենզոատ լուծոյթ (38% մաքուր քոֆէինի պարունակութեամբ)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նիւթեր
Ստորոգութիւն:Թմրամիջոցներ
Վահան Եարճանեան

**Վահան Եարճանեան** (1878, Ակն - Ֆրանսա) հայ բանաստեղծ է, հայ գրականութեան մեծ դէմքերէն Սիամանթոյի եղբայրը:

## Կեանքագրութիւն
Վահան Եարճանեան ծնած է Ակնի մէջ, 1878 թուականին: Անոր մասին մանրամասն տեղեկութիւններ սակաւ են պահպանուած: Մեծ Եղեռնէն ետք Վահան մեկնած է Ֆրանսա, ուր եւս մահացած է:

## Գրական գործունէութիւն
Թէպէտ շատերուն համար ծանօթ չէ Վահան Եարճանեանը՝ անոր մասին բաւական տեղեկութիւններ չըллալուն պատճառով, ան եւս նշանակալի բանաստեղծ եղած է: Իր գրիչին կը պատկանին շարք մը բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս տեսած են Պարսամեան եղբայրներու հրատարակած ու խմբագրած «Շանթ**»** ամսագրին մէջ: «Շանթ»ի խմբագրութիւնը Վահան Եարճանեանի առաջին բանաստեղծութիւնը հրապարակելուն առիթով հետեւեալ բնութագիրը տուած է:*Սիամանթոն է որ կը դիւցազներգէ…: Անոր վժացող արիւնը, անոր ըմբոստ Հոգին է որ առհաւօրէն կ՚եռայ, կը փրփրի նաեւ կրտսեր եղբօրը մէջ: Սիամանթոյի ուրուականը կարծես կ՚անցնի, տեսիլքի մը պէս, այս զարհուրանքի մրրկավազ փոթորիկներուն մէջէն, ուր գիշերուան դէմ ծառացած, արիւնաներկ արշալոյսի առաջին լոյսին կը սպասէ, նոր կեանքին երջանկութիւնը սաղմոսերգելու համար:*

## Կարեւորութիւն
Թէպէտ Վահան Եարճանեանի մասին մանրամասն գիտելիքներ սահմանափակ են, անոր գոյութիւնը եւ գրական գործունէութիւնը կարեւոր վկայութիւն են կազմեր այն ժամանակաշրջանի հայ գրականութեան համար, երբ բազմաթիւ տաղանդաւոր գրողներ աշխատած են իրենց ժողովուրդի ցաւերն ու յոյսերը արտայայտելու:

## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Գորիս)

մինի|'''Ս. Գրիգոր Տաթեւացիի յուշարձանը Գորիսի մէջ'''
**Ս. Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Գորիս)**, Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ վարդապետ, աստուածաբան, փիլիսոփայ Գրիգոր Տաթեւացիին նուիրուած յուշարձան՝ Սիւնիքի մարզի Գորիս քաղաքի համանուն հրապարակին մէջ։

## Նկարագրութիւն
Գրիգոր Տաթեւացիի յուշարձանը կառուցուած է Գրիգոր Տաթեւացիին նուիրուած յուշահամալիրի տարածքին։ Յուշարձանի բացումը կատարուած է 16 Հոկտեմբեր 2010-ին՝ Գորիս քաղաքի 140-ամեակին նուիրուած տօնակատարութեան ժամանակ, որուն ներկայ գտնուած են ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանը, ՀՀ Պաշտպանութեան նախարար Սէյրան Օհանեանը, փոխվարչապետ Արմէն Գէորգեանը, Սիւնիքի մարզպետ Սուրէն Խաչատրեանը եւ այլք։

3,5 մեթր բարձրութեամբ յուշարձանի երկու կողմերուն բարձրացած են քանդակազարդ խոյակներով 5 մեթր երկարութեամբ սիւներ։ Յուշարձանը պատրաստուած է Անգեղակոթի պազալտէ։

## Հեղինակներ

* Քանդակագործ՝ Նարեկ Օրդեան
* Ճարտարապետ՝ Սեւադա Զաքարեան

## Հետաքրքրական փաստեր

* Յուշարձանը քանդակագործի առաջին աշխատանքն է։
* Քանդակը պատրաստուած է մեկ քարակտորէ։
* Յուշակոթողի բացման օրը տեղի ունեցած է Տաթեւի ճոպանուղիի գործարկումը։

## Տես նաեւ

* Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Երեւան)

## Ծանօթագրութիւններ
Ջանասէր (թերթ)

**Ջանասէր**, պարբերաթերթ, Մերձաւոր Արեւելքի Հայ աւետարանական քրիստոնէական Ջանից ընկերակցութեան հրատարակութիւն։ Սեփականատէր՝ ՄԱՀԱԵՄ։

Լոյս կը տեսնէ 1937 թուականէն. նախ՝ եռամսեայ յաւելուած «Պատանեկան արձագանգ»-ի, ապա՝ երկամսեայ, ամսաթերթ, երկշաբաթաթերթ (1951-1974), կրկին՝ ամսաթերթ (1975 թուականէն)։ 

Խմբագիրներ՝ Բիւզանդ Գալֆայեան, Տիգրան Քասունի, վերապատուելի Բիւզանդ Ռուպեան, վերապատուելի Մանասէ Շնորհոքեան, վերապատուելի Պարգեւ Տարագճեան, վերապատուելի Եսայի Սարմազեան, Արամ Սարգիսեան, Տիգրան Ցումուշաքեան, Երուանդ Քասունի (1991 թուականէն)։

Կը լուսաբանէ Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ գործունէութիւնը, կը հրատարակէ հասարակական, պատմական ու մշակութային լուրեր ու յօդուածներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
Հայաստանի Ա. Անկախութեան Հռչակագիր (1918)

մինի
**Հայաստանի անկախութեան հռչակագիր**, Անդրկովկասի Դաշնային Դեմոկրատական Հանրապետութենէն հայկական նահանգներու անկախութեան հռչակման մասին յայտարարութիւն, որ կատարուած է 28 Մայիս 1918-ին։ 

Անկախութեան մասին հռչակագիրը մշակուած է Նիկոլ Աղբալեանի կողմէ եւ 31 Մայիսին հրապարակուած՝ մամուլով։

Առաջին պետութիւնը, որ ընդունած է Հայաստանի անկախութիւնը, եղած է Իրանը։

## Բովանդակութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Ջանք (Թերթ)

«**Ջանք»** (ֆր.՝ Tchank), հայալեզու գրական թերթ, որ հիմնադրուած է 1 Յուլիս 1930-ին Փարիզի մէջ եւ կազմակերպուած է ֆրանսահայ բանատեղծներ եւ գրողներ Գեղամ Աթմաճեանի եւ Միսաք Մանուշեանի կողմէ։ Ամսագրի հրատարակութիւնը դադրեցուած է  Յունիս 1931-ին՝ տասներկուերորդ համարէն յետոյ։

## Պատմութիւն
«Ջանք» ամսագիրը հիմնադրուած է 1 Յուլիս 1930-ին Փարիզի մէջ: Այս ամսագիրը, որ ծագում է Մայիս 1930-ին ստեղծուած «Երիտասարդ գրողներու ասոցիացիա»էն, նպատակ ունի ըլլալ Ֆրանսայի հայկական սփիւռքի երիտասարդ գրողներու խօսնակը, որու մասին կը վկայէ անոր ենթավերնագիրը, «Երիտասարդական գրական ամսագիր», որու նպատակն է ըլլալ այդ երիտասարդներու «Հանդիպման վայրը»: «Ջանք» ամսագիրը վարած են բանաստեղծներ եւ գրողներ Գեղամ Աթմաճեանը եւ Միսաք Մանուշեանը։

Ամսագրին մէջ կը գտնենք Գեղամ Աթմաճեանի բանաստեղծութիւնները, վիպակները եւ մտորումի յօդուածները Սեմա մականունով, իր քրոջ Մարի Աթմաճեանի առաջին բանաստեղծական շարադրութիւնները եւ նոյնիսկ Միսաք Մանուշեանի  առաջին բնագրերը։ Հայերէն թարգմանութիւններ կան նաեւ Փիեռ Լուիսի (մասնաւորապէս Պիլիթիսի երգերը), Փօլ Ժերատիի, Պոտլեռի, Վեռլենի եւ Վիքթոր Հիւկոյի (վերջին երեքը թարմանուած են Մանուշեանի կողմէ) բանաստեղծութիւններէն, ինչպէս նաեւ թարգմանութիւններ Մաքսիմ Կորքիի, Էրիք Մարիա Ռեմարքի վիպակներէն եւ այլն:

«Ջանք»ի խմբագրական գիծը ձախերէն է, սակայն հեղինակները կը շարունակեն քննադատաբար վերաբերուիլ «պրոլետարական գրականութեան», որ կը գտնենք Սովետական Հայաստանի մէջ:

Ամսագիրը կը դադրի հրատարակուիլ Յունիս 1931-ին տասներկուերորդ համարին՝ ֆինանսական պատճառներով:

## Համարներու ցանկ

* Համար 1, առաջին Յուլիս 1930
* Համար 2, առաջին Օգոստոս 1930
* Համար 3, առաջին Սեպտեմբեր 1930
* Համար 4, Հոկտեմբեր 1930
* Համար 5-6, Նոյեմբեր-Դեկտեմբեր 1930
* Համար 7, Յունուար 1931
* Համար 8-9, Փետրուար-Մարտ 1931
* Համար 10, Ապրիլ 1931
* Համար 11, Մայիս 1931
* Համար 12, Յունիս 1931

## Գեղարուեստական գրականութեան մէջ
Միսաք Մանուշեանին նուիրուած իր վէպին մէջ Տիտիէ Տենենքսը 13-րդ գլուխի վերջը կը յիշատակէ «Ջանք»-ը։ Պատմիչը ամսաագիրը կը նկարագրէ հետեւեալ կերպ.«Tchank» կը նշանակէ «ջանք»։ [...] Այն լոյս տեսած  Յուլիս 1930-ին, […] նախքան յաջորդ ամառը դադրիլը։ Այն կը ներկայացնէ որպէս Երիտասարդ գրողներու ասոցիացիայի օրգան, որ իրականութեան մէջ բաղկացած է երեք անդամներէ՝ Մանուշեանը, անոր ընկեր Սեման, ինչպէս նաեւ վերջինիս քոյրը՝ Մարի Աթմաջեանը։ Միջին հաշուով 25 տարեկանէն պակաս։ Այնտեղ կը քննարկեն սիւրռեալիզմի, ֆուտուրիզմի եւ ռոմանթիկ գայթակղութեան համեմատական արժանիքները։ Մանուշեանը կը փորձէ թարգմանել Պոտլերի բանաստեղծութիւնները, մատուցելով իր սեփականը… […] Սեման իր հերթին կը փորձէ սահմանել, թէ ինչը կը տարբերի Ջանքին այլ գրական փորձառութիւններէ, ան կ՚անդրադառնայ աքսորի լեզուին, «գրելու» աշխարհաքաղաքացիական բնոյթին»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ժպիտի շքանշան

աջից|frameless
**Ժպիտի շքանշան** (), միջազգային կարգի շքանշան: Սկիզբը կը տրուէր միայն Լեհաստանի մէջ:

Այս շքանշանով կը պարգեւատրուին յայտնի անձնաւորութիւններ, որոնք երեխաներուն ժպիտ եւ ուրախութիւն կը պարգեւեն: Անձնաւորութիւնները կրնան ըլլալ` բժիշկներ, գրագէտներ, մանկավարժներ, երաժիշտներ, ինչպէս նաեւ յայտնի քաղաքական կամ կրթական գործիչներ:

## Պատմութիւն
1968-ին ստեղծուած է այս շքանշանը: 1979-ին ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար Քուրթ Վալտհայմը այս շքանշանին տուած է միջազգային ճանաչում` 1979-ը ՄԱԿ-ի կողմէ «Երեխաներու տարի» հռչակման առիթով:

Հիմնադրման օրէն այս պարգեւին արժանացած են շուրջ 903 ասպետներ` աշխարհի շուրջ 45 երկիրներէ:

## Շքանշանի նկարագրութիւնը
200px|մինի|Շքանշանին ժապաւէնը
Շքանշանը կլոր, երկնագոյն մետալ մըն է, որուն վրայ պատկերուած է ժպտող արեւ մը: Շքանշանին ժապաւէնը ճերմակ, փայլուն մետաքս է, անոր վրայ ասեղնագործուած են ծաղիկներ:

## Ընտրութեան յանձնախումբը
Շքանշանի ասպետներու ընտրութեան յանձնախումբը բաղկացած է 60 անդամներէ: Անոնք տարին երկու անգամ կը հաւաքուին` գարնան եւ աշնան: Բացի Լեհաստանէն, անդամներ կան նաեւ` Հայաստանէն, Ֆրանսայէն, Իտալիայէն, Վրաստանէն, Իսրայէլէն, Ազրպէյճանէն եւ այլ երկիրներէ։

Կարեւոր է նշել, որ պարգեւատրման արարողութեան ժամանակ պարգեւատրուողը պէտք է ժպտի` կիտրոնի հիւթ խմելով:
մինի|219x219փքս|Ժպիտի շքանշանի թանգարանը` Լեհաստանի մէջ։

## Պարգեւատրուած յայտնի անձնաւորութիւններ
Պարգեւատրուած յայտնի անձնաւորութիւններէն` Մայր Թերեզան, Տալա Լամա, Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապը, Օփրա Ուինֆրին, Նելսոն Մանտելան, Քուրթ Վալտհայմը, Սթիւըն Սփիլպըրկը, Աշոտ Տէր Գրիգորեանը եւ շատ ուրիշներ:

Ժպիտի շքանշանը ունի նաեւ իր թանգարանը` Լեհաստանի մէջ. անիկա հիմնադրուած է 1996-ին եւ նուիրուած է ժպիտի շքանշանի պատմութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շքանշաններ
Ստորոգութիւն:Շքանշաններ ըստ երկիրի
Ջերմուկ (թերթ)

**Ջերմուկ**, երկօրեայ շրջանային թերթ։ ՀԿԿ Ազիզբեկովի շրջանային կոմիտէի եւ ժող․ դէպուտատներու Ազիզբեկովի շրջանային սովետի օրգան։ Լոյս կը տեսնում 1935 թուականէա (մինչեւ 1964 թուականը՝ տարբեր անուններով)։ Կը լուսաբանէ շրջանի տնտեսական եւ մշակութային կեանքը, կը ներկայացնէ սոցիալիստական մրցութեան յաղթողներուն։ Թերթի ուշադրութեան կեդրոնն է շրջանի աշխատաւորութեան ինտերնացիոնալ դաստիարակութիւնը։ Կը ծանօթացնէ ՍՍՀՄ ներքին եւ միջազգային կեանքի իրադարձութիւններուն։ Կ՚անդրադառնայ բնութեան պահպանութեան խնդիրներուն, կը պատմէ շրջանի տարածքի պատմութեան եւ ճարտարապետական յուշարձաններու, առողջարանային գօտիի հեռանկարներու մասին։ Կը տպագրէ նաեւ բժշկաառողջապահական խորհուրդներ, զրոյցներ արուեստի, գիտութեան նորութիւններու վերաբերեալ, գրական ստեղծագործութիւններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Լանա Տէլ Ռէյ

**Էլիզապէթ Ուլրիճ Կրանթ** (ծնած 21 Յունիս 1985), ճանչցուած որպէս **Լանա  Տէլ Ռէյ**, ամերիկացի երգիչ-բանաստեղծ է: Անոր երաժշտութիւնը ճանչցուած է իր մելանքոլիկ սիրային պատմութիւններով, յաճախակի յղումներով փոփ եւ 1950-1970ական թուականներու ամերիկեան մշակոյթներուն: Ան տարբեր մրցանակներ ստացած է, ներառեալ MTV Video Music Award, երեք MTV Europe Music Awards, երկու Brit Awards, երկու *Billboard* Women in Music awards եւ Satellite Award, ի յաւելումն տասնմէկ Grammy Awards եւ Golden Globe Award առաջադրութիւններու։ *Variety*-ն պատուեց զինք իրենց Hitmakers Awards-ին մէջ՝ «21-րդ դարու ամէնէն ազդեցիկ երգիչ-բանաստեղծներէն մէկը» ըլլալուն համար: 2023-ին, *Rolling Stone*-ը Տէլ Ռէյը ներառեց իր «Ամէնալաւ 200 Երգիչներու» ցանկին մէջ, մինչ անոր քոյր հրատարակութիւն *Rolling Stone UK*-ն անոր 21-րդ դարու «Ամէնամեծ Ամերիկացի Բանաստեղծ» անունը տուաւ:

Հասակ առած Նիւ Եորք նահանգի հիւսիսային մասին մէջ, Տէլ Ռէյ 2005-ին գաղթեց Նիւ Եորք՝ երաժշտական ասպարէզ հետապնդելու նպատակով: Տէլ Ռէյի ճանաչումը սկսաւ 2011-ին՝ իր «Video Games» սինկլի յաջողութեամբ, որ բերաւ Polydor-ի եւ Interscope-ի հետ ձայնագրական պայմանագիր մը: Ան յաջողութիւն ձեռք բերաւ իր երկրորդ ալպոմով՝ *Born to Die* (2012), որ բնութագրուեցաւ մթնոլորտային, hip hop-ական ազդեցութիւն ունեցող ձայնով եւ ծնաւ «Summertime Sadness» դանդաղ յաջողութիւնը: Ալպոմը գլխաւորեց բազմաթիւ ազգային ցանկեր աշխարհի շուրջ, եւ 2023-ին դարձաւ կնոջ երկրորդ ալպոմը, որ 500 շաբաթէ աւելի ժամանակ անցուցած է ԱՄՆ-ի *Billboard* 200-ի վրայ:

Անոր քննականապէս գովելի վեցերորդ ալպոմը *Norman Fucking Rockwell!* (2019) առաջադրուեցաւ 62-րդ Տարեկան Grammy Awards-ի «Տարուան Ալպոմ» մրցանակին համար եւ ցուցակուեցաւ *Rolling Stone*-ի «Ամէնամեծ 500 Ալպոմներէ» մէկը որպէս: Տէլ Ռէյի իններորդ սդուտիօ ալպոմը *Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd* հրապարակուեցաւ 2023-ին, աջակցուած քննականապէս գովելի «A&W» սինկլով, որ *Rolling Stone*-ի կողմէ «Ամէնամեծ 500 Երգեր»-էն մէկը անուանուեցաւ: Նոյն տարուան վերջը, ան թողարկեց *Billboard* Global 200-ի աւելի քան 20 տեղ զբաղեցուցած «Say Yes to Heaven» հիթը:

Տէլ Ռէյ համագործակցած է ֆիլմի ձայնասկաւառակներու վրայ։ 2013-ին ան գրեց եւ գլխաւոր դեր խաղաց քննականապէս գովելի երաժշտական  եւ թողարկեց «Young and Beautiful»-ը *The Great Gatsby* սիրային տրամա ֆիլմին համար, որ շատ գովուեցաւ քննականներէն եւ ստացաւ Grammy Award եւ Critics' Choice Award առաջադրութիւններ: 2014-ին, ան ձայնագրեց «Once Upon a Dream»-ը *Maleficent* մուգ երեւակայական արկածային ֆիլմին համար եւ *Big Eyes* կենսագրական ֆիլմին գլխաւոր թեմայական երգը, որ առաջադրուեցաւ Golden Globe Award-ի համար: Տէլ Ռէյ նաեւ ձայնագրեց «Don't Call Me Angel» համագործակցութիւնը *Charlie's Angels* (2019) ֆիլմին համար: Տէլ Ռէյ հրատարակեց *Violet Bent Backwards over the Grass* (2020) բանաստեղծական եւ լուսանկարչական ժողովածուն:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Articles with hCards
Ջրաբերդ (թերթ)

«**Ջրաբերդ**», հասարակական-քաղաքական երկշաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի վարչակազմի պաշտօնաթերթ։

Լոյս կը տեսնէ 1932 թուականէն Մարտակերտի մէջ (մինչեւ 1966 թուականը՝ «Սոցիալիզմի ուղիով», 1966–1986 թուականներուն՝ «Բարեկամութիւն», 1992–1993 թուականներուն՝ ընդհատումներով)։ Խմբագիրներ՝ Հողմիկ Սարգսեան, Ալեքսան Կարապետեան, Սանասար Յովհաննիսեան, Զոյա Թադեւոսեան, Արարատ Դանիէլեան, Արկադիա Բալայեան, Արա Աբրահամեան, Շ. Օհանջանեան, Ս. Մամունց, Վահրամ Աթանեսեան, Ալեքսան Յակոբեան, Դ. Շիրինեան, Ալպերթ Ալաւերդեան, Յովհաննէս Յովհաննիսեան, Յովհաննէս Մանուկեան, Լ. Մաթեւոսեան, Արեգ Գրիգորեան (2009 թուականէն)։

Կը լուսաբանէ շրջանի սոցիալ-տնտեսական, կրթական, մշակութային կեանքը։

Արցախեան պատերազմի (1991–1994 թուականներ) տարիներուն եւ յետագային տպագրած է նիւթեր ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերու, բռնագաղթի, զոհուած ազատամարտիկներու, հերոսներու, հրամանատարներու, շրջանի բնակավայրերու վերաբնակեցման մասին, կ՚անդրադառնայ շրջանի առօրեային։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Արցախի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ռահվիրայ (թերթ)

**Ռահվիրայ**, մանկավարժական ամսաթերթ։ Պուլկարահայ դպրոցներու «Ուսուցիչներու միութեան» հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1906- 1908 թուականներուն, Շումէնի մէջ, ապա՝ Փլովտիւի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Իշխանեան, Ա. Պետելեան։ Տպագրած է մանկավարժական յօդուածներ, ներկայացուցած է պուլկարահայ դպրոցներու ու ուսուցիչներու դժուարութիւնները, հոգաբարձութիւններու, կապակցական գործիչներու անտարբերութիւնը կրթական գործի նկատմամբ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան

**Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարանը** «Հայկական Հանրագիտարան» հրատարակչութեան կողմէ հրատարակուած հանրագիտարան, որ կըներկայացնէ Արցախեան ազատամարտի ռազմական գործողութիւններու ու ճակատամարտերու, ընդհատակին ու թիկունքին գործած բազմաթիւ կազմակերպութիւններու, կամաւորական ջոկատներու, պաշտպանական շրջաններու զօրքերու ու զէնքի տեսակներու մասին։ Առանձին յօդուածներով ներկայացուած են պատերազմի զօրավարներն ու ղեկավարները, Հայաստանի Ազգային ու Արցախի հերոսները, ՀՀ եւ ԼՂՀ «Մարտական խաչ» շքանշանով պարգեւատրուածները, ազգային ազատագրական պայքարի նուիրեալները, արցախեան հիմնահարցով զբաղուող հայրենի եւ արտասահմանեան պետական, հասարակական-քաղաքական գործիչները, ինչպէս նաեւ միջազգային կազմակերպութիւններ, յանձնաժողովներ ու տարբեր խումբեր, որոնք կը զբաղուին հիմնահարցի կարգաւորման։

Հանրագիտարանին մէջ մեծ տեղ յատկացուած է նաեւ ԼՂՀ պատմութեան, տնտեսութեան, մշակոյթին, կրթութեան, ինչպէս նաեւ հանրապետութեան առանձին շրջաններուն ու բնակավայրերուն՝ յատկապէս նկատի առնելով կամաւորական ջոկատներու կազմաւորման եւ ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերու փախստականներով։

Յոդուածներու մէկ մասը զետեղուած են նաեւ թեմատիկ ձեւով, ինչպէս օրինակ, «Բժիշկները Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմին մէջ», «Ուսանողները Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմին մէջ», «Կանայք Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմին մէջ», «Օդաչուները Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմին մէջ», «Ղարաբաղեան ազատագրական պատերազմի արտացոլումը գրականութեան մէջ» եւ այլն։ Առանձին յօդուածներով կը ներկայացուին նաեւ Սումկայիթի, Կիրովաբադի, Բաքուի եւ այլուր հայերու հանդէպ Ազրպէյճանի իրագործած ոճրագործութիւնները։
Ստորոգութիւն:Հայերէն հանրագիտարաններ
Ստորոգութիւն:Հայերէն գիրքեր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր Հայաստանի պատմութեան մասին
Ռազմիկ (թերթ, Պէյրութ)

**Ռազմիկ**, հասարակական֊քաղաքական, երիտասարդական պարբերաթերթ։ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան (ԼԵՄ) պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1983 թուականի Մայիսէն, սկիզբը՝ իբրեւ ամսաթերթ, 1985 թուականէն անկանոն պարբերականութեամբ։

Կը հրատարակէ երիտասարդութեան հետաքրքրող քաղաքական, հասարակական, հայ ժողովուրդի, մասնաւորապէս ՀՅԴ պատմութեան վերաբերող յօդուածներ։ 1980-ական թուականներու կիսուն լայն տեղ յատկացուցած է ՀՅԴ-ին մօտ կանգնած զինեալ խմբակներու՝ Հայոց ցեղասպանութեան արդարութեան մարտիկներու եւ Հայ յեղափոխական բանակի հակաթուրքական գործունէութեան լուսաբանման։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ռանչպար (թերթ)

**«Ռանչպար»** օրաթերթ Խորհրդային Հայաստանի մէջ։ Հանդիսացած է ՀԿ(բ) կ Նոր Պայազետի գաւկոմի եւ գաւգործկոմի օրգանը։

Լոյս տեսած է 1921-1923 թուականներուն, Նոր Պայազետի մէջ։ Խմբագիր՝ Վ․ Ծովեան (Խերանեան)։

Զգալի դեր կատարած է գաւառի չքաւոր գիւղացիութեան խորհրդային գաղափարախօսութեամբ քաղաքական դաստիարակութեան գործին մէջ, ագիտացիոն-կազմակերպչական աշխատանքներ ծաւալած է պարենհարկի գանձման եւ խորհուրդներու ընտրութեան ընթացքին։ Անդրադարձած է նաեւ դպրոցական շինարարութեան, գիւղատնտեսութեան վերականգնման, առողջապահութեան խնդիրներուն։ 1922 թուականին ունեցած է «Աշխատաւոր կնոջ թերթիկ» յաւելուածը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական ԽՍՀ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Եութայի Բերդի Կոտորածը

**Եութայի Բերդի Կոտորածը** (նաեւ կը կոչուի՝ **Եութայի Բերդի Ճակատամարտ**  կամ **Փրովօ Գետի Կոտորած**  (անգլերէն՝ **Provo River Massacre**, կամ՝ **Battle at Fort Utah**, կամ՝ **Provo River Massacre**) 1850 թուականին Մորմոն (նաեւ կը կոչուի՝ Յիսուս Քրիստոսի վերջին օրերու սրբոց եկեղեցի) զինեալներու կողմէ կատարուած ջարդ, բնիկ ամերիկացիներու նկատմամաբ։

90 Մորմոն զինեալներ կը շրջապատեն Փրովօ (հայերէնի աւանդական տառադարձութեամբ՝ Պրովօ) գետի ափին բնակող բնիկ ամերիկացի Թիմփանօկոս (անգլերէն՝ Timpanogos, կամ հայերէնի աւանդական տառադարձութեամբ՝Թիմպանօկոս) ցեղի բանակատեղին, եւ երկու օր պաշարած կը պահեն: Ի վերջոյ կը սպաննեն 40-100 բնիկ ամերիկացի տղամարդ եւ 1 կին։ Մէկ Մորմոն քաղաքազօր (անգլերէն՝ militiaman) կը մահանայ եւ 18-ը կը վիրաւորուին:

## Տե՛ս նաեւ

* Մորմոնականութիւն (աղանդ)
* Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ
* Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ
* Սըրքլվիլի կոտորած (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Էյքընի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Պաթըլ Քրիքի կոտորածը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Նիֆայի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր
Մինաս Լուռեան

Մինաս Լուռեան իտալահայ մշակութային գործիչ, թարգմանիչ եւ «Վենետիկի մէջ Հայկական Մշակոյթի Ուսումնասիրութեան եւ Վաւերագրումի Կեդրոն»-ի տնօրէն, Իտալիոյ հայոց մութեան նախագահ: 

## Ծանօթագրութիւններ
Ռանչպար Իրանի (թերթ)

**«Ռանչպար Իրանի»**, իրանահայկական աշխատաւորական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1921-1924 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վ․ Մեսրոպեան։

Տեղեկութիւններ հաղորդած է իրանահայ գաղութի առօրեայիէն, գործած է յանուն հայ եւ պարսիկ ժողովուրդներու բարեկամութեան եւ փոխադարձ յարգանքի ամրապնդման, աշխատաւորութեան փորձած է «հաւատ ներշնչել ապագայի հանդէպ»։

Խորհրդային քարոզչութեան դիրքերէն քննադատած է դաշնակցութեան գործունէութիւնը, 1921 թուականի փետրուարեան ապստամբութիւնը որակած է որպէս «խռովութիւն»։ Անդրադարձած է նաեւ կրթութեան ու մշակոյթի հարցերուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իրանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Ռոսլին (հանդէս)

**«Ռոսլին» արուեստի հանդէս,** հիմնադրուած է 2020 թուականի աշնան, անդրանիկ համարը լոյս տեսած է 2021 թուականի գարնան։ Գրիգոր Մովսիսեան-Նաիրա Կարապետեան ամուսիններու մէկենասութեամբ, նոյն տարին արուեստագէտներու եւ արուեստասէրներու դատին յանձնուեցան հանդէսի յաջորդ համարները, Գրիգոր Մովսիսեան-Նաիրա Կարապետեան ամուսինները կը հանդիսանան հանդէսի բոլոր համարներու հովանաւորը։

## «Ռոսլին» արուեստի հանդէսի գործունէութիւն
«Ռոսլին» արուեստի հանդէսը կը հրապարակուի տարեկան չորս անգամ եւ նուիրաբերման սկզբունքով կը տարածուի հանրապետութեան գեղարուեստական, գիտամշակութային, ուսումնական հաստատութիւններուն մէջ, Աւետիք Իսահակեանի անուան գրադարանային ցանցին մէջ։

Հանդէսի մշտական ընթերցողներն են՝

* ՀՀ ԳԱԱ արուեստի ինստիտուտը,
* Հայաստանի նկարիչներու միութիւնը,
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահը,
* Մատենադարանը,
* Գեղարուեստի պետական ակադեմիան,
* Փ․Թերլեմէզեանի անուան գեղարուեստի քոլեճը,
* Երեւանի պետական համալսարանը եւ այլն։

«Ռոսլին» արուեստի հանդէսը կը լուսաբանէ եւ ժամանակակից արուեստագէտներուն, եւ անցեալի դասականներու ժառանգութիւնը։ Հանդէսը կ՚ընդգրկէ կերպարուեստը, թատրոնը, երաժշտարուեստը, ճարտարապետութիւնը եւ կինոն։ Հանդէսը ունի տարբեր խորագրեր, մասնաորապէս նշենք «Եռաչափ խոստաւանանք» եւ «Գինեձօն» խորագրերը։

Հանդէսի հիմնադիր խմբագիրն է հրապարակագիր Վրէժ Առաքելեանը։ Արուեստի բաժնի խմբագիրն է ՀՀ ԳԱԱ արուեստի ինստիտուտի տնօրէն, արուեստագիտութեան դոկտոր Աննա Ասատրեանը։ Խմբագիրն է հրապարակագիր Մարտին Հուրիխանեանը, պատասխանատու քարտուղարը՝ Սիլվա Մանուչարեանը։

«Ռոսլին» արուեստի հանդէսը միաժամանակ կ՚իրականացնէ բազմաթիւ նախագիծեր։ Մասնաւորապէս 2020-2021 թուականներուն իրականացուած է «70 ճանապարհ դէպի տաճար» պլեներաշարը ողջ հանրապետութիւնով ու Արցախով՝ ի նուիրումն Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ Գարեգին Բ Վեհափառ Հայրապետի 70-ամեակին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին vղումներ

* Պաշտնական էջ ֆեյսպուքի վրայ
* «Ռոսլին» հանդէսի 3-րդ համար
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ռուսաց Լեզուն Հայաստանում

**Ռուսաց լեզուն Հայաստանում**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Սեւան (ամսագիր)

**«Սեւան»** (ռումաներէն՝ *Sevan*), պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1950-1958 թուականներուն, Պուխարեսթի մէջ (հայերէն եւ ռումաներէն)։ Խմբագիր՝ Վ․ Խաթենեսեան։

Ռումին աշխատաւորներուն եւ սփիւռքահայութեան ծանօթացուցած է Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի անցուդարձին, լայնօրէն լուսաբանած է Ռումանիոյ հայկական գաղութի կեանքը, մասնաւորապէս Պուխարեսթի Ստեփան Շահումեանի անուան մշակոյթի տան եւ անոր ստեղծագործական խումբերու գործունէութիւնը։ Տպագրած է խորհրդահայ հեղինակներու (Եղիշէ Չարենց, Սարմէն, Յովհաննէս Շիրազ, Սիլվա Կապուտիկեան, Գուրգէն Բորեան եւ ուրիշներ), ինչպէս նաեւ արեւմտահայ դասական (Յակոբ Պարոնեան, Միսաք Մեծարենց, Դանիէլ Վարուժան, Սիամանթօ) եւ երիտասարդ գրողներու ստեղծագործութիւններ, հայ նկարիչներու գործեր։ Լուսաբանած է նաեւ Ռումանիոյ ներքին կեանքի իրադարձութիւնները, լուրեր տպագրած է Պուլկարիոյ, Ֆրանսայի, Մերձաւոր Արեւելքի հայկական կեդրոններու առօրեայէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ռումաներէն

մինի|'''Ռումաներէն ոսում կին կըլուժ֊Նապոկայի մէջ'''
մինի|'''Կը խօսուի ռումաներեն'''
**Ռումաներէն** (română / ռոմինը), Հնդեւրոպական լեզուներու ընտանիքի իտալական լեզուախմբին արեւելա-ռոմանական ենթախումբին պատկանող լեզու, ռումիններու լեզուն։

Ռումաներէն կը խօսին աշխարհի մէջ 28 միլիոն մարդ։ Ռումաներէնը պաշտօնական լեզու է Ռումանիոյ, Մոլտովայի մէջ։

Ռումանիոյ պետական լեզուն։ Կը պատկի հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի ռոմանական ճիւղի արլ–ռոմանական ենթախումբին։ Խօսողներու թիւը Ռումանիոյ մէջ՝ մօտ 18 միլիոն մարդ։ Տարածուած է նաեւ ԱՊՀ–ի, Պուլկարիոյ, նախկին Հարաւսլաւիոյ, Հունգարիոյ, Ալպանիոյ, Յունաստանի շարք մը շրջաններու, ԱՄՆ–ի, Քանատայի մէջ եւ այլուր։ 

Տրոհուած է բարբառներու (Ռումանիոյ մէջ), որոնցմէ մոլտաւականը մօտ է մոլտաւերէնին։ Զարգացած է բարբառային–խօսակցական լատիներէնի հիմքի վրայ։ Հնչիւնական առանձնայատկութիւններէն են լատինական Õ-ի եւ Ũ–ի տարբերակումը, ձայնաւորէն եւ բաղաձայնէն առաջ an > iո, ինչպէս նաեւ amx բաղաձայն > im (բացառութեամբ սլաւոնական փոխառութիւններու), ձայնաւորներու ձեւաբանական նոր հերթագայութեան առաջացումը։ Տիպաբանական շատ ընդհանրութիւններ ունի Պալքանեան թեղակղզիի միւս լեզուներու հետ (անորոշ դերբայի կորուստ․ ապառնի ժամանակի նկարագրական ձեւ), սակայն գոյականներու, ածականներու, դերանուններու թիւի եւ սեռի ձեւերը, խոնարհման յարացոյցը գլխաւորաբար պահպանած են ժող․ լատիներէնի ձեւաբանական առանձնայատկութիւնները։ 

11 –19 թուական անունները կը կազմուին սլաւոնական լեզուներու կաղապարով։ Բառապաշարին մէջ շատ են սլաւոնական եւ յունական փոխառութիւնները։ Ռումաներէնով գրական ամէնահին յուշարձանները 16-րդ դարէն են։ Գրական ռումաներէնի ձեւաւորումը աւարտած է 19-րդ դ․․ Այբուբենը՝ մինչեւ 19-րդ դ․՝ սլաւոնագիր, ապա՝ լատինագիր։

Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման Ռումաներէնը 36-րդն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպական Միութեան պաշտօնական լեզուներ
Ստորոգութիւն:Հնդեւրոպական լեզուներ
Սարդարապատ (ամսագիր)

**Սարդարապատ,** ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է 1982-1983 թուականներուն Հնդկաստանի մէջ ընդամէնը երկու համար՝ իւրաքանչիւրը 8 էջով։ Ամսաթերթը հրատարակուած է հայերէն։ Չափը՝ 20.5 x 28 սմ։ Տպագրած է նիւթեր ՀԱՀԳԲ–ի Հայաստան ամսաթերթէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Սեւան (թերթ, Աթենք)

**«Սեւան»**, քաղաքական, հասարակական եւ գրական թերթ։ Լոյս տեսած է 1933-1936 թուականներուն, Աթէնքի մէջ, անկանոն պարբերականութեամբ։ Խմբագիր՝ Մ․ Դարբինեան։ Հանդէս եկած է սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման եւ ներգաղթի օգտին։ Տպագրած է Խորհրդային Միութեան եւ Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի անցուդարձին վերաբերող յօդուածներ, հանրապետութեան կուսակցական եւ պետութեան ղեկավար գործիչներու (Աղասի Խանճեան, Ս․ Տէր-Գաբրիէլեան եւ ուրիշներ) ճառերն ու զեկուցումները։

Լուսաբանած է յունահայ գաղութի կեանքը, ՀՕԿ-երու, ՀԲԸՄ գործունէութիւնը։ Անդրադարձած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն, անհանգստութիւն յայտնած գերմանական ֆաշիզմի հակասովետական եւ հակակոմունիստական ելոյթներու վերաբերեալ։

Ունեցած է հարուստ գրական-հրապարակախօսական բաժին, ուր հանդէս եկած են Վ․ Դաքեսեանը, Ա․ Պոյաճեանը, Ե․ Արմէնեանը, Վահան Թէքէեանը, Արշակ Չօպանեանը, Կ․ Սիտալը, Զ․ Պոյաճեանը, Ս․ Աելեանը, Եղիշէ Չարենցը, Ակսել Բակունցը, Գուրգէն Մահարին եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Սեւան (թերթ, Սեւան)

**«Սեւան»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ Սեւանի շրջանային կոմիտէի, պատգամաւորներու շրջանային եւ քաղաքային խորհուրդներու օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1939 թուականին (1939-1956 թուականներուն՝ տարբեր անուններով) Սեւանին մէջ։

Կոմունիստական գաղափարախօսութեան դիրքերէն, լուսաբանած է շրջանի աշխատաւորութեան գործունէութիւնը ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ համագումարներու եւ պլենումներու որոշումներու կատարման ասպարէզին մէջ, կուսակցական, խորհրդային անցուդարձը։

Տպագրած է յօդուածներ շրջանին սոցմրցութեան ընթացքի մասին, ներկայացուցած է առաջաւոր համարուողներուն, նիւթեր փոխանակել այլ շրջանային թերթերու հետ։

«Մասնագէտի ամբիոն», «Գիտութեան եւ տեխնիկայի նորութիւններ», «Բարձր գիտելիքներ արտադրութեանը» մշտական խորագրերը կը ծանօթացնէին աշխատանքի արդիւնաւէտութեան բարձրացման ուղիներուն, տալիս գործնական խորհուրդներ։ Տպագրած է նաեւ յօդուածներ մարդաբնութիւն փոխյարաբերութեան, Սեւանի պահպանման խնդրի շուրջ, աշխարհագրական տեղեկանքներ, բժշկական, իրաւաբանական խորհրդատւութիւններ, մարզական լուրեր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Սիսուան (թերթ, Աղեքսանտրիա)

**Սիսուան** ազգային, գրական, բանասիրական ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է 1905 թուականին, Աղեքսանտրիոյ մէջ (2 համար)։

## Անուանում
«Սիսուան» կամ «Սիսվան» անուանումը կու գայ Կիլիկիոյ հայկական երկրամասի հայկական անուան տարբերակէն։

## Խմբագիրներ
Խմբագիրներ՝ Մ․ Բիւրատ, Ե․ Սրմաքեշխանլեան (Երուխան)։

## Թեմաներ
Լուսաբանած է եգիպտահայ համայնքի կեանքը, տպագրած է արեւմտահայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, պատմագրականագիտական, հրապարակախօսական յօդուածներ, լուրեր միջազգային գրական կեանքէն։ Արժեքաւոր են Զէյթունի անցեալին ու ներկային, եգիպտահայերու գաղութի պատմութեան նուիրուած հրապարակումները, Ե․ Սրմաքեշխանլեանի «Երեք փուլեր» եւ «Հայ վերածնունդ» յօդուածները։

## Գրականութիւն
Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10, էջ 404։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Սիսուան (թերթ, Ֆրեզնօ)

**Սիսուան** ազգային, գրական, հասարակական, ռամկավարական ուղղութեան շաբաթաթերթ։ «Սիսուան» հրատարակչական ընկերութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1918 -1920 թուականներուն, Ֆրեզնոյի մէջ։ Խմբագիր՝ Մ․ Մինասեան։

## Անուանում
«Սիսուան» կամ ՙՍիսուան անուանումը կու գայ Կիլիկիա հայկական երկրամասի հայկական անուան տարբերակէն։

## Թեմաներ
Անդրադարձած է առաջին համաշխարհային պատերազմի, յատկապէս Կովկասեան ճակատի իրադարձութիւններուն, գաղթահայ կեանքին։ Նիւթեր նուիրած է «Հայ ազգային միութիւն Ամերիկայի» եւ ՀԲԸ գործունէութեան, Պրեսթ-Լիթովսկի եւ հայ-թուրք․ հաշտութեան (1918 թ.) պայմանագրերուն, տպագրած է Մեծ եղեռնը վերապրողներու նամակներ։ «Համաշխարհային քրոնիկ», «Վերջին լուրեր» խորագրերով ներկայացուցած է միջազգային կեանքը։ 1920 թուականին միացած է «Նոր կեանք» (1914-1919 թթ., Ֆրեզնօ) շաբաթաթերթին եւ կոչուած է «Նոր կեանք Սիսուան» (1920-1921 թթ.)։

## Գրականութիւն
Հայկական սովտական հանրագիտարան, հատոր 10, էջ 404։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Սիւնեաց Երկիր

**«Սիւնաց երկիր»**, տասնօրեայ պարբերական Սիւնիքի մարզին մէջ, հիմնադրուած է 1 Հոկտեմբեր 2003-ին։

Հիմնադիրն ու հրատարակիչն է «Սիւնեաց աշխարհ» ՍՊ ընկերութիւնը։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 2003 թուականէն Կապանի մէջ։ Թերթի հիմնադիր խմբագիրն է Հայաստանի վաստակաւոր լրագրող Սամուէլ Ալեքսանեանը։

Յաջորդած է «Սիւնիք» (1996–1998 թուականներ, հիմնադիր-խմբագիր՝ Էտուարդ Զոհրապեան, խմբագիր՝ Գագիկ Դաւթեան), «Սիւնեաց աշխարհ» (2000–2003 թուականներ, խմբագիրներ՝ Սամուէլ Ալեքսանեան, Նարա Յովհաննիսեան, Արմէն Յակոբեան, Վահրամ Օրբելեան) պարբերականներուն։

Կը լուսաբանէ Սիւնիքի մարզի մէջ մտնող երբեմնի շրջաններու՝ Մեղրիի, Կապանի, Գորիսի, Սիսիանի հասարակական-քաղաքական կեանքը, տնտեսական վիճակը, հոգեւոր եւ կրթամշակութային առօրեան, կը տպագրէ վերլուծական-քննադատական նիւթեր, կ՚անդրադառնայ պատմական անցեալին, ճանաչուած դէմքերու։

2008 թուականէն կը գործէ «Սիւնեաց երկիր» պարբերականի կայքը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
ՍիվիլՆէթ

**ՍիվիլՆէթ** (*CivilNet*), հայաստանեան առցանց հեռուստատեսութիւն։ Կը լուսաբանէ Հայաստանի մէջ մարդու իրաւունքներու, ժողովրդավարութեան, տարածաշրջանային խաղաղութեան եւ Սփիւռքի խնդիրները։ Բովանդակութիւն կը թողարկէ հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն լեզուներով։

ՍիվիլՆէթի տնօրէնը Աբրահամ Պօղիկեանն է, գլխաւոր խմբագիրը՝ Կարէն Յարութիւնեանը։

## Պատմութիւն
ՍիվիլՆէթը Սիվիլիթաս հիմնադրամի ծրագիր է, որ կը գործէ 21 Սեպտեմբեր 2011-էն։ Սիվիլիթաս հիմնադրամն ստեղծուած է 2008-ին՝ Հայաստանի նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանեանի եւ հիմնադիր-տնօրէն Սալբի Ղազարեանի կողմէ։  

Իր գործունէութեան ընթացքին ՍիվիլՆէթը տարբեր ծրագիրներու շրջանակին մէջ համագործակցած է տեղական, միջազգային եւ սփիւռքեան բազմաթիւ կազմակերպութիւններու ու անհատներու, ինչպէս նաեւ կառավարական հաստատութիւններու հետ։

ՍիվիլՆէթը ունի լրագրողական էթիկայի կանոնագիր, աշխատակիցներու սոցիալական մետիայի ուղեցոյց եւ քանի մը այլ ուղեցոյցներ։  

## Մրցանակներ
ՍիվիլՆէթը իր գործունէութեան ընթացքին արժանացած է շարք մը մրցանակներու։

28 Սեպտեմբեր 2012-ին Ինֆորմացիայի ազատութեան կեդրոնի *«Ոսկէ բանալի եւ ժանգոտ կողպէք»* ամէնամեայ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ անկախ ժիւրին Ոսկէ բանալին՝ որպէս բաց եւ լաւ աշխատանքի խորհրդանիշ, շնորհած է ՍիվիլՆէթին՝ որպէս տեղեկատուութեան ազատութեան հիմնահարցերը ամանաաշխոյժ լուսաբանած լրատուամիջոց։

2015-ին ՍիվիլՆէթը արժանացած է Հայաստանի երիտասարդ իրաւաբաններու ասոցիացիայի «Տարուայ ԶԼՄ» մրցանակին՝ «Քո գրպանից» հաղորդաշարի շրջանակին մէջ պետական գնումներու ոլորտին մէջ կոռուպցիոն խնդիրները վերհանելու համար, ինչպէս նաեւ նորուեգական Fritt Ord եւ գերմանական Zeit-Stiftung հիմնադրամներու համատեղ Ազատ մամուլի մրցանակին (Free Media Award)՝ 2019-ին։

Freedom House-ի «Մետիան եւ ազատութիւնը-2019» զեկոյցին մէջ նշուած է ՍիվիլՆէթի՝ որպէս անկախ լրատուամիջոցի դերը նախորդող տարին Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած ցոյցերու լուսաբանման գործին մէջ։ Զեկոյցին մէջ կ՚ըսուի, որ լրատուամիջոցները (ինչպէս՝ ՍիվիլՆէթը) օգնեցին կասեցնել նախկին ռեժիմի կողմէ տարածուող ապատեղեկատուութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Սեւան (թերթ, Պուէնոս Այրէս)

**Սեւան**, գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ Առաջին անգա լոյս տեսած է 1961 թուականին, Պուէնոս Այրէսի մէջ։ Հրատարակիչներ՝ Ա․ Աիրաբոնեան, Ս․ Ցաղուրտճեան։ «Հայրենիքէն լուրեր» խորագրով յօդուածներ, տեղեկութիւններ հաղորդած է Սովետական Հայաստանի անցուդարձի, կառոյցներու, արդիւնաբերական օբյեկտներու մասին։ Փորձած է արտացոլել Հարաւային Ամերիկայի (Ուրուկուաէյ, Պրազիլ, Արժանթին) հասարակական-մշակութային կեանքը, սատարած է հայկական կազմակերպութիւններու եւ կրթական հաստատութիւններու հայապահպանութեան ուղղուած ջանքերուն, հանդէս եկած է «յանուն սփիւռքի միասնականութեան»։

Տպագրած է նաեւ միջազգային լուրեր, Հայաստան այցելած զբոսաշրջիկներու տպաւորութիւններ, գրական ստեղծագործութիւններ են։ Նիւթերու մէկ մասը շարադրուած է սպաներէնով։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Արժանթինի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի Շքանշան

**Աշխատանքային կարմիր դրօշ** (ռուս.՝ *Орден Трудового Красного Знамени*), շքանշան (ԽՍՀՄ), սահմանուած է ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի 2 Յուլիս 1923-ի որոշմամբ՝ պետական, հասարակական, աշխատանքային բացառիկ գործունէութիւն ցուցաբերած եւ գիտութեան, արուեստի, գրականութեան բնագաւառոին մէջ աչքի ինկած գործիչներուն եւ կազմակերպութիւններուն պարգեւատրելու համար։ Մինչեւ 1933 թուականը իւրաքանչիւր միութենական հանրապետութիւն ունէր իր շքանշանը, որ կը համապատասխանէր տուեալ հանրապետութեան մշակութային, պատմական, տնտեսական առանձնայատկութիւններուն։ Պարգեւատրելու միջնորդութիւնը կը հարուցէին ժողովրդական կոմիսարիատները եւ Արհեստակցական միութիւններու խորհուրդը։ «Աշխատանքային կարմիր դրօշ» շքանշանով պարգեւատրումները դադրած են 1933 թուականին։ 7 Սեպտեմբեր 1928-ին ԽՍՀՄ Կենտգործկոմը եւ ժողկոմխորհը հիմնեցին միասնական «Աշխատանքային կարմիր դրօշ» շքանշանը։
Ստորոգութիւն:Պարգեւներ
Ստորոգութիւն:Շքանշաններ
Նորա Պարութճեան

**Նորա Պարութճեան** սփիւռքահայ գրող,  բանաստեղծ, լրագրող եւ ուսուցչուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Լիբանանի Պուրճ Համուտ (Պէյրութ)։ 1986-էն ի վեր կ'ապրի Ֆրանսա։

### Կրթութիւն
1984-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժինը։ 

1990-ին INALCO-էն (Institut National des Langues et Civilisations Orientales) ստացած է diplôme d'études approfondies (DEA) աստիճանը։

## Մասնագիտական գործունէութիւն

#### Լրագրութիւն
Պարութճեան իր մասնագիտական գործունէութիւնը սկսած է լրագրութեամբ։ Մաս կազմած է Լիբանանի **[[Զարթօնք (օրաթերթ)|Զարթօնք]]** եւ Փարիզի **[[Նոր Յառաջ (թերթ)|Նոր Յառաջ]]** թերթերու խմբագրակազմին, աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի նաեւ սփիւռքահայ զանազան թերթերու։

#### Ուսուցչութիւն
1999-էն ի վեր հայերէն եւ հայոց պատմութիւն կը դասաւանդէ փարիզեան արուարձանի մէջ գործող **[[Դպրոցասէր Տիկնանց Վարժարան (Փարիզ)|Դպրոցասէր վարժարան]]<nowiki/>ին** մէջ։ Իր աշակերտներուն մասին կ'ըսէ. «Հսկայածաւալ նիւթ մը՝ աշակերտներս, այսինքն ուսուցիչներս»։

## Գրական գործունէութիւն
Կ'ուսումնասիրէ 19-րդ դարու հայ գրականութիւնը։ Անդամ է **Հորիզոն** **գրականի** խմբագրակազմին։ Կ'աշխատակցի նաեւ գրական թերթերու։

2022-ի Յուլիսին լոյս տեսած է **«<nowiki/>[[Զէրօ (գիրք)|Զէրօ]]<nowiki/>»** խորագրով գրքոյկը (արձակ եւ բանաստեղծութիւն), որ արդիւնք է հայկական ծերանոցի մը մէջ իբրեւ վերակացու իր վեցամեայ աշխատանքային փորձառութեան։

### Թուային նախաձեռնութիւններ
Փետրուար 2020-ին կեանքի կոչած է **ԾԻԾԵՌՆԱԿ** անունով կայքէջ մը, որ դրուած է արեւմտահայերէնով արտայայտուելու ընդունակ պատանիներու եւ երիտասարդներու տրամադրութեան տակ։

## Տե՛ս Նաեւ

* Ծիծեռնակ (նախաձեռնութիւն)
* Զէր0 (գիրք)

## Արտաքին Յղումներ
Ծիծեռնակ հարթակի յղումը https://dzidzernag-asso.com/

## Ծանօթագրութիւններ
Սոցիալիստական Անասնապահութիւն (Պարբերական)

**«Սոցիալիստական** **Անասնապահութիւն»**, գիւղատնտեսական երկօրեայ թերթ Խորհրդային Հայաստանի մէջ (1979 թուականէն «Արեւածագ», ռուսերէն տարբերակը՝ «Զարեայ» («Заря»)), ՀԿԿ Կալինինոյի շրջանային կոմիտէի եւ ժողովրդական դէպուտատներու Կալինինոյի շրջանային սովետի օրգան։

Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1938 թուականին, Կալինինոյի մէջ  (այժմ՝ Տաշիր)։ Մինչեւ 1965 թուականը հանդէս եկած է «Կոլխոզնիկի ձայն», «Կոլտնտեսականի ձայն», «Փարոս» անուններով։ Տպագրուած է նաեւ Ստեփանաւանի մէջ։ Սեփական պնդմամբ՝ օգնած է «շրջանի կուսակցական, սովետական եւ տնտեսական մարմիններուն «մոբիլիզացնել աշխատաւորութեան ժողտնտեսութեան պլանները իրականացնելու գործին մէջ»։

Կարեւոր տեղ յատկացուցած է համաշխարհային դաստիարակութեան, լուսաբանած եւ գովազդած է աշխատանքի փորձը, ներկայացուցած է շրջանի առօրեան։

Տպագրած է լուրեր հանրապետական, միութենական եւ միջազգային իրադարձութիւններու մասին, իրաւաբանական, բժշկական խորհրդատուութիւններ եւ այլն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական ԽՍՀ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ