open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նոր Պատգամ

«**Նոր պատգամ**», գրական-գեղարուեստական ամսագիր։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1924-1925 թուականներուն Թեհրանի մէջ։ Խմբագիրը եղած է Մարգար Ղարաբեգեանը (Դեւ)։

Պարբերականը ընթերցողին ծանօթացուցած է ժամանակի գրական անցուդարձին, ներկայացուցած իրանահայ երիտասարդ ստեղծագործողներուն, տեղեկութիւններ հաղորդած ՀԽՍՀ տնտեսութեան եւ հասարակական կեանքի վերաբերեալ, արտատպած նիւթեր սփիւռքահայ թերթերէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Նոր Ջուղայի Լրաբեր

«**Նոր Ջուղայի լրաբեր**», ամսաթերթ, Նոր Ջուղայի ազգային հոգաբարձութեան պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1904-1908 թուականներուն Նոր Ջուղայի մէջ։ Խմբագիրը եղած է Բագրատ եպս. Վարդազարեանը։
Ամսաթերթը տպագրած է հոգաբարձութեան եւ առաջնորդարանի կարգադրութիւնները, տեղեկագրերն ու հաշուէտւութիւնները, լուսաբանած ազգային, կրթական եւ բարեգործական հաստատութիւններու գործունէութիւնը։ Ծանօթացուցած է Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի հայկական գաղթավայրերու իրադարձութիւններուն, տպագրած պարսկահայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, նմուշներ համաշխարհային գրականութենէն։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Նոր Ջուղայի Լրաբեր»ի համարներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Կարէն Ճալլաթեան

**Կարէն Ճալլաթեան** (), ծնած է Գիւմրի։ 2003-էն բնակութիւն հաստատած է Լոս Անճելըս: UCLA-ի մէջ ուսանած է գրականութիւն եւ իմաստասիրութիւն։

Քալիֆորնիոյ «Irvine» համալսարանէն բաղդատական գրականութեան դոկտորական աստիճան պաշտպանած է՝ երկրորդ աշխարհամարտին յաջորդող հայկական սփիւռքի գրականութիւնը եւ շարժանկարը վերլուծելով։

Հիմնական ուսումնասիրական հետաքրքրութիւններ եմ՝ Վահէ Օշական, սփիւռքեան գոյավիճակի կարելիութիւններու պեղում եւ կատարողական արձանագրում, թարգմանութիւն, մտաւորական պատմութիւն։ 

## Ծանօթագրութիւններ
Համասեբաստահայ Վերաշինաց Միութիւն

**Համասեբաստահայ Վերաշինաց Միութիւն**, Սեբաստիոյ հայերի հայրենակցական միութիւն։ Հիմնուած է 1936-ին, Նիւ Եորքի մջ (ԱՄՆ)՝ Համասեբաստացիական շինարար միութիւն անուամբ, 1950-էն՝ Համասեբաստահայ Վերաշինաց Միութիւն։ Նպատակն էր զարկ տալ սեբաստացիներու խնդրանքով Հայաստանի մէջ հիմնադրուած Նոր Սեբաստիա աւանի շինարարութեան եւ օժանդակել ներգաղթին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ միութիւնը մասնակցած է խորհրդային բանակի օգնութեան ֆոնտի հանգանակութեան, պատերազմէն յետոյ զգալի միջոցներ տրամադրած ներգաղթի կազմակերպման։ Սերտ կապերու մէջ է Նոր Սեբաստիոյ հետ։ 1960-70-ական թթ. Հայաստանի տարբեր հիմնարկներու նուիրած է բազմատեսակ սարքաւորումներ, Նոր Սեբաստիոյ մէջ նախաձեռնած է 1915-ին նահատակուած սեբաստացիներու յուշաղբիւրի կառուցումը (բացուած է 1970-ին)։ Համասեբաստահայ Վերաշինաց Միութիւնը մասնաճիւղեր ունի ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի շարք մը քաղաքներու մէջ, Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներուն մէջ։ Միութիւնը հրատարակած է «Նոր Սեբաստիա» պաշտօնաթերթը։ 1974-ին լոյս տեսած է  «Պատմագիրք յուշամատեան Սեբաստիոյ եւ գաւառի հայութեան» պատմաազգագրական գիրքի 1-ին հատորը (հեղինակ՝ Առաքել Պատրիկ)։
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ կազմակերպութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայրենակցական միւթիւններ
Նոր Սերունդ (ամսագիր)

**Նոր սերունդ**, մարզական պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1926-1929 թուականներուն, Աթէնքի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Տէր-Յակոբեան։ Շարունակած է յունահայ մարզական պարբերականներու աւանդոյթները, լուսաբանած է Հայաստանի եւ այլ երկիրներու մարզական կեանքը, ներկայացուցած է հայ անուանի մարզիկներուն։ Հանդէսը անդրադարձած է անթիք աշխարհի մարզական պատմութեան, նշած մարզանքի ազդեցութիւնը հին յունական արուեստին վրայ։ Կարեւորած է մարզանքի դաստիարակչական եւ առողջապահական բնոյթը, այդ առնչութեամբ տպագրած է անուանի բժիշկներու ու մանկավարժներու յօդուածներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ
Նոր Սերունդ (թերթ)

**Նոր սերունդ**, ամսաթերթ, լոյս կը տեսնէ 1955 թուականէն, Թորոնթոյի մէջ, հայերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն։ Կը հրատարակէ Թորոնթոյի Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցւոյ վարչութեան կողմէ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Քանատայի պարբերականներ
Նոր Տիգրանակերտ

«**Նոր Տիգրանակերտ**», տեղեկատու հանդէս։ Տիգրանակերտի հայրենակցական եւ վերաշինաց միութեան կեդրոնական վարչութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1918-1940 թուականներուն Պրուքլինի, ապա՝ Նիւ Եորքի մէջ։ Խմբագիրները եղած են Եղիշէ Տեպաշեան, Հ. Ստամպոլեանը։

Լուսաբանած է միութեան եւ մասնաճիւղերու աշխատանքները, համագործակցած ՀՕԿ-ի ընդհանուր վարչութեան հետ, հրապարակած միութեան պատգամաւորական ժողովներու նիւթերը, յանձնարարականներ, հանգանակութիւններու ցուցակներ եւ այլն։ Նպաստած է հայաստանաբնակ եւ սփիւռքաբնակ տիգրանակերտցիներու միջեւ կապերու հաստատման, աջակցած է ներգաղթին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Նոր Տիգրանակերտ» հանդէսի համարները

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Ֆրանսուա Վիոն

**Ֆրանսուա Վիոն** (, ), միջնադարու ֆրանսացի բանաստեղծ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Փարիզ։ Ծնելէն քանի մը ամիս ետք ան որբացած է եւ մայրը երեխան յանձնած է եկեղեցի: Վանքին մէջ Ֆրանսուային որդեգրած է վարդապետ Կիոմ Վիոն

որուն մականունը յետագային ընդունած է Ֆրանսուա:

Նախնական վանական կրթութիւն ստանալէ ետք ան եղած է Սորպոնի համալսարանի արուեստներու բաժնի ուսանող եւ 1452-ին արուեստի մագիստրոսի աստիճանով աւարտած է ուսման ընթացքը: 

## Բանաստեղծը
1456-ին Վիոն գրած է 320 տունէ բաղկացած «Փոքրիկ Կտակարան» բանաստեղծութիւնը, որ տեսակ մը իրաւաբանական փաստաթուղթերու ծաղրերգութիւն է, իրատեսական, զօրեղ ստեղծագործութիւն, յագեցած քնարականութեամբ, հեգնանքով եւ կոպիտ հումորով:

1461-ին, անյայտ պատճառներով, Վիոնը կը գտնենք Ֆրանսայի Մունգ քաղաքի բանտին մէջ, ուր զայն դաժան պատիժի ենթարկած է եպիսկոպոս Թիպոուլ տ'Արուսին, բայց շուտով, նոր թագադրուած Լուի ԺԱ. կ'անցնի այդ քաղաքէն, որ առիթ կը դառնայ բոլոր բանտարկեալներուն ազատ արձակման: Վիոն այդ առիթով թագաւորին մը մաղթէ 12 որդի ունենալ: Անոր առաջին իսկ գրութիւնները մեծ ժողովրդականութիւն կը շահին: Իր կեանքին հետագայ տարիները Վիոն կ'անցընէ Ֆրանսայի տարբեր շրջաններուն մէջ: 

Տաղանդաւոր երիտասարդին «Մեծ Կտակարանը» կը թուագրուի 1462, ընդմիջարկուած է գեղօններով եւ բաղկացած է 2023 տունէ: Յատկանշական են փարիզեան ստորին կեանքի իրապատում տեսարանները, ցայտուն են խռովարար թափառաշրջիկներու, գողերու, պոռնիկներու, գինեմոլ կրօնաւորներու եւ այլոց բնութագրումները:

Վիոն ունի նաեւ հայրենասիրական տրամադրութիւններ: Անոր բանաստեղծութիւնները ճկուն են ու երաժշտական, իսկ լեզուն կը համատեղէ քաղաքային քաղքենի դասակարգին խօսելաձեւը, գողերուն աղաւաղուած լեզուն (jargon) եւ սորպոնեան ճարտասանութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Բագին», Յունիս 1988, Պէյրութ։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Վլատիմիր Մսրեան

**Վլատիմիր Իւանովիչ Մսրեան** (; ) Հայ թատրոնի բեմադրիչ եւ ֆիլմի դերասան։

Մսրեան ծնած է Վլատիւքազ, Հիւսիսային Օսեթիա-Ալանիա։

1958-էն 1962, յաճախած է Երեւանի Գեղարուեստի եւ Թատրոնի Համալսարանը։ 1966-էն սկսեալ մաս կազմած է Երեւանի Տրամաթիքական Թատրոնին։

Հանդէս եկած է նաեւ օտար ֆիլմերու մէջ, ինչպէս՝ «*Sand-Storm»*, «*White Cloth»*, «*Empire of Pirates»* եւ «*Unburied Corpses»*։ 

1982-ին Սովետական ֆիլմաշխարհին մէջ հանրածանօթ դարձած է Նիքոլօ Փականինիի դերը ստանձնելէ ետք:

Գլխաւոր դեր ստանձնած է նաեւ «*Smerch»* ֆիլմին մէջ, որ ցուցադրուած է «Un Certain Regard» բաժանմունքին ատեն, 1989-ի Քանն Ֆիլմ Փառատօնի ընթացքին։  

## Մահ
Մահացած է 24 Օգոստոս, 2010-ին, Երեւան, Լուքիմիայէն:

## Դերեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 
* Vladimir Msryan profile

Ստորոգութիւն:2010 մահեր
Ստորոգութիւն:1938 ծնունդներ
Սարգիս Օրտեան

**Սարգիս Օրտեան** (, ) Ուքրանահայ գծագրիչ էր։

## Կենսագրութիւն
Օրտեան ծնած է անճանաչ ծնողներէ Այգեձոր գիւղին մէջ, Շամշատին մարզ (այսօր Տաւուշի մարզ), Հայաստան։ Օրտեան կ՚ամուսնանայ Արեւհատ Գրիգորեանի հետ եւ կ՚ունենան երկու զաւակ, Ռաֆիկ եւ Անահիտ։

Օրտեան կը լքէ Հայաստանը եւ կը տեղափոխուի Մոլտովա, ու կ՚ապրի տարիներ շարունակ Ուքրանիա տեղափոխուելէ առաջ։ Օտեսայի մէջ, կը ճանչցուի իբր «Մինակ-Մնացած Գծագրիչը»։ Օտրեան կը մահանայ 2003 թուականին, եւ նաեւ կը թաղուի Օտեսայի մէջ, Ուքրանիա։

Օրտեանի գործերէն ոչ շատերը կան այսօր։ Ոմանք անձնական հաւաքածուներու մէջ են, ուրիշները Հայաստան։

## Ծանօթագրութիւններ

* Kardashian, Albert. *"Karhat Ghoolali Aigedzor"* Mankavarj publishing, Երեւան, 1999.

Ստորոգութիւն:2003 մահեր
Ստորոգութիւն:1918 ծնունդներ
Նորք (քաղաքական հանդէս)

**«Նորք»**, գրական, գիտական եւ քաղաքական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1922-1926 թուականներուն, 1928 թուականին, Երեւանի մէջ (8 գիրք)։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Յովհաննիսեան, Ա․ Մռաւեան, այնուհետեւ՝ խմբագրական աշխատակից (1928 թուականին)։ Նպատակն էր արձանագրել նոր կեանքի ճանապարհին հայ աշխատաւորի ձեռք բերած յաջողութիւնները, պարզաբանել տնտեսութեան ու մշակոյթի բնագաւառներու ընելիքները, լուսաբանել անցեալի իրադարձութիւնները մարքսիստական պատմագիտութեան տեսանկիւնով։ Հանդէսը ճիշտ դիրքորոշում ունէր գրական եւ մշակութային ժառանգութեան գնահատման հարցերուն մէջ, կը մերժէր պրոլետկուլտականութիւնը։ Յ․ Թումանեանի, Վ․ Տէրեանի, Ա․ Շիրուանզադէի, Լէոյի գործերու կողքին տպագրած է Ե․ Չարենցի, Դ․ Դեմիրճեանի, Մ․ Արազիի, Մ․ Մանուէլեանի, Ս․ Զօրեանի, Ն․ Զարեանի, Ա․ Բակունցի, Մ․ Արմէնի եւ այլոց ստեղծագործութիւններ։ 

«Նորք» հանդէսի գործունէութեան էական մասը կազմած են գրական-քննադատական յօդուածները (Ա․ Յովհաննիսեան, Ա․ Կարինեան եւ ուրիշներ), որոնց մէջ կը մերժուէին ժամանակի անընդունելի տեսակէտները։ Թարգմանական բաժինը ներկայաած է ռուս եւ եւրոպական գրականութեան լաւագոյն նմուշներ։ Գիտական եւ քաղաքական բաժիններուն մէջ հրատարակուած Ս․ Կասեանի, Թ․ Աւդալբեգեանի, Ե. Շահազիզի, Աշխարհբեգի եւ ուրիշներու յօդուածները հիմնականին կ՜առնչուին հայ ժողովուրդի պատմութեան տարբեր շրջաններու խնդիրներուն։ 

«Մոտիկ անցեալից» խորագիրը ներկայաած է յուշագրութիւններ, վաւերագրեր, մեկնաբանութիւններ եւն, որոնք կը վերաբերին 20-րդ դարու հասարակական-քաղաքական կացութեան Անդրկովկասի մէջ (մասնաւորապէս Հայաստանի մէջ)։ Անդրադարձած է նաեւ հայ սովետական պարբերականներու գործունէութեան, տպագրած է մամուլի տեսութիւններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Նուիրում

«**Նուիրում**», ազգային, կրթական, մշակութային պարբերաթերթ, 1968 թուականէն՝ տարեգիրք։ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանի հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1953-1975 թուականին Պէյրութի մէջ։ Պատասխանատու խմբագիրները եղած են Օննիկ Սարգիսեանը, Գ. Կարպիսեանը, Զարեհ Մելքոնեանը եւ ուրիշներ։

Պարբերականը անդրադարձած  է կրթօջախի առօրեային, լիբանանահայ համայնքի ուշագրաւ իրադարձութիւններուն, ՀԲԸՄ-ի գործունէութեան, տպագրած է սփիւռքահայ հեղինակներու եւ վարժարանի սաներու ստեղծագործութիւններէն։ 

Ունեցած է ֆրանսերէն, անգլերէն, արաբերէն էջեր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարան

**Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարան**, տղաներու երկրորդական կրթական հաստատութիւն։ Հիմնուած է 1947 թուականին, Պէյրութի մէջ, «Հ. Բ. Ը. միութեան մանչերու բարձրագոյն վարժարան» անունով։ 1951 թուականին Մէօհրիւպէ Մանուկեանի նուիրատուութեամբ վարժարանի համար կառուցուած է շէնք եւ անոր հօրեղբօր՝ Սարգիս Յովակիմեանի՝ բարձրագոյն վարժարան հիմնելու փափաքը իրականանալու առթիւ դպրոցը վերանուանուած է «Հ. Բ. Ը. միութեան Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարան»։ Կ՜առաջնորդուի լիբանանեան պետական դպրոցական ծրագիրով՝ տեղ յատկացնելով նաեւ հայագիտական առարկաներուն։ Կ՜աւանդուին հայերէն (աշխարհաբար, գրաբար), մատենագրութիւն, արդի հայ գրականութիւն, հայոց պատմութիւն, Հայաստանի աշխարհագրութիւն, արաբերէն, անգլերէն, բնական գիտութիւններ, մաթեմատիկա, ընդհանուր պատմութիւն, գրականութիւն, երաժշտութիւն, գծագրութիւն եւ այլն։ Ուսման տեւողութիւնը 7 տարի է։ Դասարանները բաժնուած են առեւտրական եւ պաքալորիայի ճիւղերու։ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարան աւարտողները կարող են ընդունուիլ տեղական եւ օտար բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններ կամ աշխատիլ վարչական ու առեւտրական հաստատութիւններու մէջ։ Հիմնադրման օրէն տնօրէնն է Ա. Թոփչեանը (մէկ տարի ընդմիջումով)։ Կը դասաւանդեն Վահէ Վահեանը, Գ. Ահարոնեանը եւ ուրիշներ։

1953-1975 թուականին Պէյրութի մէջ լոյս ընծայած է «Նուիրում» ազգային, կրթական, մշակութային պարբերաթերթ (1968 թուականէն՝ տարեգիրք)։
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Նոր Փորձ

**«Նոր Փորձ»**, գրական, հասարակական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1897 թուականին (1 համար), Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիր՝ Հ․ Շահնազարեան։ Գրականութեան զարգացման ու առաջընթացի գլխաւոր պայման համարելով քննադատութիւնը, հանդէսը նպատակադրուած էր ստեղծել հայ գրաքննադատութեան այնպիսի դպրոց, որ հետեւէր Պելինսքիին, Տոպրոլիւպովին, Փիսարեւիեւ եւ այլ առաջադէմ մտածողներու, օգնէր ստեղծել լիարժէք գեղարուեստական գործեր։ 

Տպագրած է թարգմանական, գեղարուեստական գործեր, գրախօսականներ եւ այլ նիւթեր։ Արժեքաւոր համարուած է մասնաւորապէս «Ի՝նչ է կտակել իր ազգին Ա․ U․ Պուշկինը» յօդուածը եւ Ա․ Ծատուրեանի՝ Տուրգենեւից կատարած թարգմանութիւններու մասին գրախօսականը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Գէորգի Մովսէսեան

**Գէորգի Վիքթորովիչ Մովսէսեան** (, ) Ռուսահայ երգահան է։

## Կենսագրութիւն
Մովսէսեան ծնած է Խարքով, Ուքրանիա, արուեստագէտներու ընտանիքի մէջ։ Աւարտած է Կնեսին Պետական Երաժշտանոցը՝ 1964 թուականին։

Հանրածանօթ է իր «Beryoza», «Moi goda», «Olympiada», «Nachalo», տարբեր երաժիշտներու կատարողութեամբ, ինչպէս Եոսիֆ Քոպզոն, Լեւ Լեշչենքօ, Աննա Կերման, Վախթանք Քիքապիծէ, եւ այլն։

Մահացած է Մոսկուա։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Կենսագրական (ռուսերէն)

Ստորոգութիւն:2011 մահեր
Ստորոգութիւն:1945 ծնունդներ
Աւետիս (թերթ)

***Աւետիս (կամ՝ Awedis)*** Լեհահայ պարբերաթերթ է, հրատարակուած Լեհահայերու Մշակոյթի եւ Ժառանքութեան Հիմնադրամի կողմէ, Լեհաստանի մէջ։ Թերթը հիմնուած է 2009 թուականին Արմեն Արթվիչի կողմէ։

Պարբերաթերթեը ընկերային եւ մշակութային բնոյթ ունի, կեդրոնացած Լեհաստանի սփիւռքահայութեան վրա։ Լուրերէ զատ, նաեւ կան յօդուածներ լեհահայութեան պատմութեան ու ժառանքութեան մասին։ Պարբերաթերթի հիմնական լեզուն լեհերէնն է, բայց նաեւ կան յօդուածներ որոնք հայերէնով կը հրատարակուին եւ կամ դէպի հայերէն կը թարգմանուին։

Յօդուածագիրերը լեհահայեր են, որոնք կա՛մ նոր Լեհաբնակ են, կամ ալ երկար ժամանակ Լեհաստան կ՚ապրին։ Յօդուածագիրերը կը ներարեն՝ Մոնիքա Ակոբովիչ, Էտկար Բրոյեան, Պոկտան Քասփարովիչ, Ժպիկնիվ Քոսքով, Ռոմանա Օպրոչքկա, եւ Արա Սայեղ)։ Պարբերաթերթը նաեւ ունի ներկայութիւն Հայաստան, Արեւելեան Եւրոպա, Ֆրանսա, եւ Միջին Արեւելքի մէջ։ Լեհ ակադեմիկոսներ նաեւ յաճախ կը հրատարակեն յօդուածներ թերթին մէջ։

## Պարգեւատրութիւններ
2012 թուականին, պարբերաթերթը կը ստանայ Սփիւռքի Մետիա Մրցանակը, «հայ ինքնութեան պահպանման գործով նշանակալի աւանդի համար, տպագիր մամուլ բաժին», պարգեւատրուած Հայաստանի Սփիւռքի Նախարարութեան կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Awedis կայքէջ
Եղիազար Ֆարաշեան

**Էլկիազար Ֆարաշեան** (կամ ; ), նաեւ ճանչցուած իբր Էկիազար, ) Պելարուսահայ երգիչ է։ Ծնած Հայաստան, Ֆարաշեանն ու իր ընտանիքը կը տեղափոխուին արեւելեան Պելառուսի Կոմել շրջանը երբ ան հինգ տարեկան էր։

Ֆարաշեանին երաժշտական ցանկութիւնները քաջալերուած էին իր մօր կողմէ, որ նաեւ ձայնային երգի դասատու էր։ Ան կը յաճախէ Կոմելի Արուեստի Քոլեճը։

Փոփ երգի խումբ 3+2, Ֆարաշեան ներկայացուց Պելառուսը 2010 թուականին Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին։ Նախնական որոշումով պիտի ներկայանային «Far Away» երգով, բայց Պելառուսը նախընտրեց մասնակցին «Butterflies» երգով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* YouTube EGIAZAR official page

Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ
Վլատիմիր Արզումանեան

**Վլատիմիր Արզումանեան** (կամ , ) հայ երգիչ է։ Ան ներկայացուց Հայաստանը 2010 թուականի Մանկական Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին իր «Մամա» երգով։ Արզումանեան կ՚արժանանայ առաջնութեան եւ կը յաղթէ երգի մրցոյթը։ Երգը արտադրած էր Գանատահայ ՏէրՀովան։ Տասը տարի ետք, 2020 թուականին, ան նաեւ կը մասնակցի «Դէպի Եւրատեսիլ» մրցոյթին, ուր Հայաստանը ներկայացնող առաջիկայ Եւրատեսիլի երգիչը կ՚ընտրուի։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1998 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Գոռ Սուճեան

**Գոռ Մկրտչի Սուճեան** (կամ , ) հայ ռոք երգիչ է, ինչպէս նաեւ գլխաւոր երգիչը Dorians երգի խմբին։ Ան ներկայացուց Հայաստանը 2013 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին Մալմօ, Շուէտի մէջ, «Lonely Planet» երգով։band Dorians.

## Կենսագրութիւն

### Վաղ կեանք
Սուճեան ծնած է 25 Յուլիս, 1987 թուականին, Երեւան, Հայատանի մէջ։ Ան զաւակն է կիթառիստ եւ ճազզ նուագող Մկրտիչ Սուճեանի։

### Dorians
17 տարեկանին, Գոռ կը հիմնէ երգի խումբ մը եւ կ՚անունանէ զայն «Gor & Friends» ուր ընդհանրապէս հանրածանօթ ռոք երգեր կը նուագէին տարբեր բեմերու վրայ։ Յունիս 2008էն ի վեր, կը հիմնէ Dorians խումբը։ Ապրիլ 2009ին, ան կ՚արժանանայ Տաշիր Երգի Մրցոյթի «Լաւագոյն Նոր Երաժիշտ» մրցանակը Մոսկուայի մէջ, Ռուսաստան։

22 Դեկտեմբեր, 2011 թուականին, խումբը կը թողարկէ իր առաջին ալպոմը՝ «Fly» վերնագրով։

### Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ
2010 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, Գոռը Եւա Ռիվասին հետ բեմ կը բարձրանայ իբր հետ-երգիչներէն մէկը։

2013 թուականի 21 յունուարին, Հայաստանի Առաջին Ալիք Հեռուստաընկերութիւնը կը յայտարարէ, թէ Գոռ պիտի ներկայացնէ Հայաստանը այդ տարուայ Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին որ տեղի պիտի ունենայ Մալմօ, Շուետ։ Ան կը ներկայանայ Lonely Planet երգով, որ գրուած էր Թոնի Եոմիի կողմէ, Black Sabbath խումբի կիթառիստ եւ համահիմնադիր։ Վարդան Զատոյան նաեւ երգը գրողներէն մէկն էր։ 16 Մայիսին, «Lonely Planet» երգով կիսաեզրափակիչները կ՚անցնին, ու եզրափակիչ արդիւնքներով կը հանդիսանան 18րդ տեղ։

## Մրցանակներ

* 2009 – *Best Newcomer* (Dorians)
* 2010 – *Best Male Singer* (Գոռ Սուճեան)
* 2010 – *Best Rock Band of the Year* (Dorians)
* 2011 – *Best Rock Band of the Year* (Dorians)
* 2011 – *Best Video of the Year* (Dorians)
* 2011 – *Best Vocal of the Year* (Գոռ Սուճեան)
* 2011 – *Rock Number One* (Dorians)
* 2011 – *Man Number One* (Գոռ Սուճեան)

## Հեռուստային

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:1987 ծնունդներ
Արթիւր Նազարեան

**Արթիւր Նազարեան** () Լիբանանահայ գործարար եւ խորհրդարանի անդամ։ Նախկին Ուժանիւթի Նախարար՝ վարչապետ Թամմամ Սալամի միակազմութեան կառավարութեան մէջ։ Նախկին Զբօսաշրջութեան եւ Բնութեան Նախարար 1998-էն 2000։ Թեկնածու էր 2009 թուականի Լիբանանի խորհրդարանի ընտրութիւններուն, ներկայացնելով ՀՅ Դաշնակցութեան կուսակցութիւնը: Անդամ է Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան։

## Կենսագրութիւն
Նազարեան ծնած է Պէյրութ 1951 թուականին։ 

Ուսումը կատարելագործած է ԱՄՆ, ուր մասնագիտացած է իբրեւ կտորի ճարտարագէտ 1973 թուականին։ Կ՚աշխատի այդ ոլորտին մէջ եւ ունի քանի մը ընկերութիւններ Ծոցի երկիրներուն մէջ։  

Ան նշանակուած է Զբօսաշրջութեան եւ Բնութեան Նախարաար 1998 թուականին Վարչապետ Սալիմ Հոսի կողմէ, առաջին կառավարութիւնը գլխաւորուած նախագահ Էմիլ Լահուտի կողմէ։ 

## Անձնական կեանք
Նազարեան ամուսնացած է Թամար Գալայճեանի հետ։ Ունին երեք որդի՝ Կէրի, Ալեքս, եւ Փիթըր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ
Շանթ Պասմաճեան

**Շանթ Պասմաճեան** () Քանատաբնակ Լիբանանահայ բանաստեղծ եւ գրագէտ։

Ան համահիմնադրած է «Old Nun Publications»ը եւ անդամ էր «Parliament Street Library» բանաստեղծական խումբին։

1986-ին, յարձակումի կ՚ենթարկուի ինքնաշարժ վարած ընթացքին եւ աջ թոքը կը ծակի։ 

Կը մահանայ տարի մը ետք, սիրտի կաթուածով։

## Երկեր

* 1972: *Spare Change*
* 1973: *Quote Unquote*
* 1974: *The Horserace As The Analogy*
* 1976: *The Poem "In A Struggle with the Magnetic Source"*
* 1980: *Boundaries Limits & Space*
* 1982: *Surplus Waste and Other Poems*
* 1983: *8 Irritations*
* 1984: *Other Channels* (poetry anthology coëdited with Daniel Jones)
* 1985: *Poets Who Don't Dance*
* 1986: *Options*
* 1987: *A Seduction-Poem For Miss January*
* 1988: *3 poems*
* 1988: *Biased Analogies*
* 1989: *bfp(h)aGe* (concrete poetry anthology coëdited with Brian David Johnston)
* 1990: *I am/I'm*

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Records of Shaunt Basmajian are held by Simon Fraser University's Special Collections and Rare Books

Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ
Քաջազուն Կիւրճեան

**Քաջազուն Կիւրճեան** (կամ , ), հայ թատրոնի դերասան։

## Կեանք եւ ասպարէզ
Կիւրճեան ծնած է Ոստան գիւղը, Արտաշատ, 1 Յունուար 1923ին:

Աւարտած է գիւղի երկրորդական դպրոցը։

1941-էն 1972 թատրոնի աշխարհ մուտք կը գործէ եւ բեմ կը բարձրանայ Արշատաշի Ամօ Խարազեան Պետական Թատրոնէն ներս:

1974-էն 1985՝ Երեւանի Երիտասարդ Թատրոնէն ներս։

1995-էն ետք Յակոբ Պարոնեանի Անուան Պետական Երաժշտական Կատակերգութեան Թատրոնի դերասան կը դառնայ:

Կը մահանայ Արտաշատի մէջ, 13 Փետրուար 2022-ին, 99 տարեկանին:

## Մրցանակներ

* Հայաստանի Վաստակաւոր Արուեստագէտ
* Հայրենիքին մատուցած ծառայություններու համար 1-ին աստիճանի մետալ (2013)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2022 մահեր
Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ
Զարուհի Բաբայեան

**Զարուհի Բաբայեան** (կամ , ) հայ երգիչ։

2014 թուականին, Բաբայեան կը ստանայ Հայաստանի Վաստակաւոր Արուեստագէտի մրցանակը՝ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգիսեանի կողմէ։ Ան Հայաստանի դատական կազմի անդամ էր 2014-ի եւ 2017-ի Մանկական Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին։

## Երգագրութիւն

* Ճանապարհ Դէպի (2001)
* Old & New (2006)
* Սիրելիս (2016)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ
Սեդա Մանուկեան

**Սեդա Մանուկեան** (), լիբանանահայ նկարչուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1945 թուականին Պէյրութ։ Մայրը՝ Աստղիկը, ծնունդով եղած է Հալէպէն, հայրը՝ Աւետիսը, Այնթապէն։

Նկարչութեան դասեր առած է Փոլ Կիրակոսեանէն եւ Լիւսի Ներսէսէն։ Իտալիոյ դեսպանատան կողմէն կազմակերպուած մրցոյթին արժանացած է առաջին մրցանակին եւ ուղարկուած է Փերուճա երեք ամիսով՝ արուեստի դասեր առնելու։

1964-1970 թուականներուն սորված է Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ, 1972-1973 թուականներուն՝ Լոնտոն։ Այնուհետեւ վերադարձած է Պէյրութ։ Քաղաքացիական պատերազմի հետեւանքով եղած է կամաւոր, երեխաներուն սորվեցուցած է գծել եւ ինքն ալ ստեղծագործած է։

Պատերազմական տարիներուն ներկայացուցած է համեմատաբար նոր նիւթեր՝ Պէյրութի քաղաքացիների իրատեսական դիմանկարները։

2005 թուականին Սրիլանքայի մենաստաններէն մեկուն մէջ կարգուած է իբրեւ  պուտտայական՝ ստանալով «Ani Padma Tsult'hrim Drolma» անունը։

2008 թուականին նկարահանուած է «Sela Maniyo» վաւերագրական ֆիլմ մը, որ կը պատմէ նկարչուհիին հոգեւոր վերափոխման մասին։

Աշխատանքներէն կը գտնուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։

## Գիրքեր
Սեդա Մանուկեան հրատարակած է իւրայատուկ նկարներով մանկական գիրքեր, որոնք իմաստութեան փոքր դասեր են՝ մանուկներու համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Տալիա (Ծաղիկ)

մինի
**Տալիա (Ծաղիկ),** բարդածաղկաւորներու ընտանիքին բազմամեայ, պալարաձեւ հաստ արմատներով բոյս։ Ցօղունը սնամէջ Է` 35-200 սմ բարձրութեամբ։ Տերեւները հակադիր են եւ փետրաձեւ։
ձախից|մինի
Ծաղկաբոյլը զամբիւղ Է` կազմուած բազմաթիւ խողովակաւոր եւ լեզուակաձեւ ծաղիկներէ։ 

Գոյութիւն ունի 15 տեսակ՝ տարածուած Մեքսիքայի ու Կուաթեմալայի մէջ: 

Տալիան բազմացնելու նպատակով թուփը կ'ազատեն աւելորդ ընձիւղներէ, կը պահեն ոչ աւելի քան 3 շիւ։

Ձմրան ցուրտէն պահպանելու համար պալարները աշնան կը հանեն հողէն, կը մաքրեն, կը չորցնեն եւ կը պահեն 4-5°C ջերմաստիճանին տակ։ 

Ստորոգութիւն:Բարդածաղկաւորներ
Բրածոյ ուժանիւթեր

մինի
**Բրածոյ ուժանիւթեր.** ածուխը, քարիւղը կամ բնական կազը բրածոյ ուժանիւթեր են: Անոնք կը ներկայացնեն աշխարհին մէջ գործածուած ուժանիւթին 80 առ հարիւրը: Անոնք կը ծառայեն աշխատցնելու ինքնաշարժները, տուները տաքցնելու միջոցները, ելեկտրականութիւն արտադրելու:
ձախից|մինի
Անոնք բրածոյ կը կոչուին, որովհետեւ անոնք շատ «հին» նիւթեր են: Անոնք կը յառաջանան կենդանի մասնիկներու, յատկապէս բոյսերու, շատ դանդաղ  տարրաբաղադրումէն, որ կը տեւէ միլիոնաւոր տարիներ: Անոնք ընդերքէն կ'արտահանուին, ապա կ'այրուին, որպէսզի կարելի ըլլայ զանոնք գործածել: Սակայն անոնց այս այրումը մեծ քանակով բնածխական կազ կ'արտադրէ: Ասիկա մեծ հարց կը յառաջացնէ: Ջերմանոցի ազդեցութիւն ունեցող այս կազը մեր ընդհանուր կլիմային տաքնալուն գլխաւոր պատճառն է: Հետեւաբար կարգ մը երկիրներ իրարու հետ կը գործակցին այս ապականող ուժանիւթերէն ձերբազատուելու համար:

Վերանորոգուող ուժանիւթերը, որոնք արեւէն կամ հովէն կ'օգտուին ելեկտրականութիւն արտադրելու համար, մեծ յառաջդիմութիւններ արձանագրած են եւ կրնան մասամբ փոխարինել բրածոյ ուժանիւթերը:

### Ձերբազատելու միջոցներ
Այս ապականող այս ուժանիւթերէն ձերբազատելու համար հարկ է, որ ճարտարարուեստականացած երկիրները աւելի նուազեցնեն իրենց ուժանիւթի սպառումը: Իւրաքանչիւր քաղաքացի նոյնիսկ կրնայ մասնակցիլ այս բարելաւումի ճիգերուն, օրինակի համար, տան մէջ նուազ ջեռուցիչ վառելով, կամ հեծիկ գործածելով` ինքնաշարժի փոխարէն:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: վառելանիւթեր
Աշխարհին շուրջ առաջին ճամբորդութիւնը

մինի
**Աշխարհի շուրջ առաջին ճամբորդութիւնը** կատարուած է սպանական հետախուզական խումբի մը կողմէ` Մաժելլանի ղեկավարութեամբ: Ան սկսած է 10 Օգոստոս 1519-ին եւ վերջ գտած` 6 Սեպտեմբեր 1522-ին: Սակայն, Մաժելլան չէ եղած աշխարհի շրջանը կատարող առաջին ճամբորդը, որովհետեւ ան մահացած է 27 Ապրիլ 1521-ին, Ֆիլիփինեաններու պատերազմին ընթացքին:

Հետախուզական արշաւախումբը կազմուած էր 237 անձէ եւ 5 նաւէ. «Թրինիտատ», «Սան Անթոնիօ», Քոնսեփսիոն», «Վիքթորիա» եւ «Սանթիակօ»:

Այս նաւերէն միայն «Սանթիակօ»ն կ'աւարտէ ճամբորդութիւնը: Անոր վրայ կը գտնուէր միայն 18 հոգի, եւ նաւապետ Խուան Սեպասթիէն Էլքանօ պաշտօնապէս ճանչցուած է իբրեւ աշխարհին շրջանը կատարած առաջին ճամբորդը:

## Ծանօթագրութիւններ
Ինթի Ռայմի (Արեւու փառատօն)

մինի|աջից
**Ինթի Ռայմի` Արեւուն փառատօնը**, տեղի կ'ունենայ Քուզքոյի մէջ, Փերու, ամէն տարի 24 Յունիսին:

Էնքաներու օրերուն այս տօնին առիթով լամասներ կը մորթուէին արեւ աստուծոյ` Ինթիի իբրեւ մատաղ եւ անոր կնոջ` Փաչամամայի, որ բերրիութեան եւ հունձքի աստուածուհին էր:
ձախից|մինի
Ներկայիս նման զոհեր տեղի չեն ունենար: Այս տօնակատարութիւնը կը ներկայացնէ 500 տարի առաջ Էնքաներու կայսրութեան օրերուն Քուզքօ մայրաքաղաքին մէջ կատարուած ամէնէն կարեւոր տօնակատարութիւնը: Այդ օրը էնքաները կը տօնէին Նոր տարին եւ ձմրան արեւադարձը, երբ արեւը այդ շրջանէն ամէնէն հեռու կը գտնուէր եւ պէտք էր Ինթիին զոհեր մատուցել, որպէսզի ան վերադառնար:

Ներկայիս այս տօնը տեղի կ'ունենայ Սաքսահաւամանի աւերակներուն մէջ: Ընտրուած դերասան մը կը կատարէ Էնքա Սափա կայսեր դերը: Ան իր գահին վրայ նստած` կ'ընթանայ Քորիքանչա արեւու տաճարին աւերակներէն եւ կ'անցնի երգերով, պարերով աղօթքներով եւ սփռուած ծաղիկներով ճամբաներէն եւ կ'ուղղուին դէպի բլուրին գագաթը, ուր ճառեր կ'արտասանուին Քեչուա Էնքաներու լեզուով: Երբ արեւը մար կը մտնէ հսկայ կրակ մը կը վառի, եւ թափօրը կը վերադառնայ Քուզքօ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փերուի սովորութիւններէն
Ստորոգութիւն:Փերուի փառատօններ
Պաթայա տէ Լոս Վինոս (Գինիի Փառատօն)

մինի
**Պաթայա տէ Լոս Վինոս (Գինիի Փառատօն),** տեղի կ'ունենայ Հարոյի մէջ, Սպանիա, որ կը ներկայացնէ միջին դարերուն դրացի Միրանտա տէ Էպրօ շրջանին հետ հողամասերու կռիւը:

## Աւանդութիւն
Սպանիոյ հիւսիսային շրջանի մայրաքաղաք Հարոյի մէջ, 29 Յունիսին, Սուրբ Փետրոյի օրը, հազարաւոր անձեր փողոց կ'իջնեն՝ «զինուած» գինիով լեցուած ջուրի զէնքերով: Ուրիշներ կը նախընտրեն աւելի աւանդական միջոցները, ինչպէս` դոյլեր, շիշեր, ջրամաններ եւ նոյնիսկ` հին կրկնակօշիկներ:

300 հարիւր տարուան այս աւանդութիւնը  մարդոց ուշադրութիւնը կը սկսի գրաւել Ի. դարուն: Խանդավառ քաղաքապետը կը սկսի նոյնիսկ իւրաքանչիւր մասնակցողի նուիրել 4 լիթր գինի` իբրեւ «զինամթերք»:

## Պատկերասրահ
 
File:Wine Battle Festival Graffiti.jpg|
File:Llegando a la batalla del vino.jpg|
File:Vueltas después de batalla del vino.jpg|
File:Batalla del vino infantil - Haro (La Rioja).jpg|
File:Batalla del clarete de San Asensio.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապանական մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ սովորութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւանդութիւններ
Յովհաննէս Գուգարաց

**Յովհաննէս Գուգարաց,** հայ բանակային հրամանատար՝ ԺԸ. դարուն։

Եղած է Դաւիթ Բէկի համագործակիցներէն, երբ անոնք կ'արշաւէին դէպի Սիւնիք Գուգարքի շրջանէն 1722-ին։

Ըստ Ղուկաս Սեբաստացիի «Ղափանի Պատմութիւն» գիրքին, Գուգարաց կը վարէ 6,500-նոց բանակային գումարտակ մը՝ Գուգարքէն, սակայն կը ձախողի գրաւել Որոտնաբերդը։ 

Ան նաեւ կը փրկէ Դաւիթ Բէկի հարստութիւնը եւ կ'ազատագրէ հայեր, որոնք պատանդ էին Թուրքերու կողմէ՝ Շնհեր քաղաքին մէջ։ 

Հաստատուած է Մեղրի քաղաքին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

* Ghukas Sebastatsi, *Patmutiun Ghapantsiots*, History of Kapan, Matenadaran Manuscript 2685.
Ուրանուս մոլորակը

մինի
**Ուրանուս** (), Արեգակնային դրութեան Արեգակէն հեռաւորութեամբ ութերորդ, տրամագիծով երրորդ եւ զանգուածով չորրորդ մոլորակն է։ 

Յայտնաբերուած է 1781-ին, անգլիացի աստղագէտ Ուիլիամ Հերշելի կողմէ եւ անուանուած՝ ի պատիւ յունական երկինքի աստուած Ուրանոսին։

Ուրան դարձած է առաջին մոլորակը, որ յայտնաբերուած է «Նոր ժամանակներուն» եւ աստղադիտակի միջոցով:

###### Ուրանոսի ամառն ու ձմեռը
Ուրանուսը արեգակնային դրութեան ամէնէն տարօրինակ մոլորակներէն մէկն է:

Երկրագունդին թեքումէն է, որ կը յառաջանան եղանակները: Երբ հիւսիսային կիսագունդը դէպի արեւ թեքած է, հոն ամառ է: Իսկ երբ ան արեւէն հակառակ ուղղութեամբ թեքած է, ձմեռ է: Այս նոյնը կը պատահի հարաւային կիսագունդին պարագային: Սակայն Ուրանուսի վրայ մէկ կիսագունդ ամբողջովին դէպի արեւ թեքած է, եւ բեւեռներուն դիրքը շատ դանդաղօրէն կը շրջի, մինչեւ, մէկուկէս տարի ետք, Ուրանուս հակառակ դիրքի վրայ գտնուի:

Ասիկա վատ ազդեցութիւն կ'ունենայ Ուրանուսի եղանակներուն վրայ, ուր իւրաքանչիւր կիսագունդի վրայ ամառը եւ ձմեռը 42 տարի կը տեւեն:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Մոլորակներ
Ստորոգութիւն: Արեգակնային դրութիւն
Նորա Ադամեան

**Նորա Ադամեան** **(Ծնած** **Էլանորա Ճորճյեվնա Ատամովա**), Սովետահայ գրող։ Ծնած է Պաքու 1910 թուականին եւ յաճախած է Պաքուի Պետական Համալսարանը 1927-էն 1930:

1938էն 1945, «*Kommunist»* թերթին համար աշխատած է Երեւանի մէջ։ 

Ան սկսած էր արդէն իսկ գրել 1930-ականներուն, բայց իր առաջին հրատարակչութիւնը 1950-ականներուն էր։ 

Հրատարակած է կարճ պատմուածքներու հաւաքածոներ, որոնք թարգմանուած են անգլերէնի, լեհերէնի, պենկալերէնի, սպաներէնի, եւ այլն։ Ան նաեւ հրատարակած է վէպ մը, որ կը կոչուի «Երկրորդ Կինը» (1966)։

Ադամեան ամուսնացած էր գրագէտ Եաքով Վոլչեքի հետ։ Միասին, անոնք գրած են «*Zero Three* » ժապաւէնը,  որ նկարահանուած էր «Tallinnfilm» արուեստանոցին մէջ, 1965-ին։ 

Ժապաւէնը, ինչպէս նաեւ իր ձայնասփռումը հիմնուած էին Ադամեանի 1961-ին հրատարակած պատմութիւններէն մէկուն վրայ։

Մահացած է 1991-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Նինա Գաբրիէլեան

**Նինա Գաբրիելեան** () Ռուսահայ գրող եւ արուեստագէտ։

Ծնած է Մոսկուա 1953 թուականին եւ յաճախած է Մոսկուայի Պետական Մանկավարժական եւ Օտար Լեզուներու Հիմնարկ։ 

Տարբեր ժանրերով հրատարակած է իր գործերը, ինչպէս բանաստեղծական եւ գիտերեւակայական։ Իր պատմուածքներու հաւաքածոն, *Master of the Grass*, թարգմանուած է անգլերէնի Glas New Russian Writing հրատարակչատան կողմէ։ 

Իբրեւ արուեստագէտ, ան աշխատած է Պորիս Օթարովի հետ։ Ընդհանրապէս կ՚աշխատէր իւղաներկով եւ իր գործերը լայնօրէն ցուցադրուած են Ռուսաստանի եւ Հայաստանի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Մարդու ակռայ

մինի
**Մարդուն ակռաները** մարմինին ամէնէն կարծր մասերէն են։ Անոնց օգնութեամբ մարդը կը ծամէեւ կը մանրացնէ սնունդը, որպէսզի մարդ կարենայ զանոնք դիւրութեամբ կլլել եւ մարսել: Ուստի ակռաները պէտք է շատ ամուր եւ առողջ ըլլան։ 

Մարդոց ակռաները կարեւոր դեր ունին նաեւ խօսելու ատեն որոշ հնչիւններու արտաբերման համար։

Ակռաները իւրաքանչիւր ճաշէ ետք յարձակումի կ'ենթարկուին ուտելիքի մնացորդներով սնանող մանրէներուն կողմէ: 

### Պատմութեան ընթացքին
մինի
* Նախապատմական մարդիկը այսօրուան մարդուն չափ ակռաներ ունէին, սակայն անոնց ծնօտը աւելի մեծ էր: Անոնց ակռաները աւելի մեծ էին եւ ունէին աւելի խրթին ձեւ:
* Մինչեւ այսօր մարդիկ կը մտածէին, թէ ակռայի փտութիւնը սկսած է, երբ մէջտեղ եկած է երկրագործութիւնը մօտաւորապէս 11,000 տարիներ առաջ:
* Ըստ վերջին ուսումնասիրութիւններուն, անոնք մէջտեղ եկած են 4000 տարի առաջ: Այդ ժամանակաշրջանին մարդիկ խոզկաղին, խոզակ եւ զօրաւոր պատեանով պտուղներ կ'ուտէին: Այս չորս պտուղները շաքարով հարուստ են: Ասիկա կը յառաջացնէր փտութիւն, վէրք եւ բերանի գարշահոտութիւն: Գիտնականները այս բոլորը գիտեն, որովհետեւ անոնք գտած են 15,000 տարուան ոսկորներու մնացորդներ` Մարոքի քարայրներէն մէկուն մէջ: Հոն գտնուած բոլոր ակռաները փտած էին: Ասիկա փաստ մըն է, որ վայրի բոյսերն ալ երկրագործութեան արտադրած բոյսերով ուտելիքներուն նման գէշ են ակռաներուն համար:

### Աղտոտ, ծուռ կամ կտրուած ակռաներ

* Ակռային վրայ կը կազմուի ուտելիքի մնացորդներու եւ մանրէներու խաւ մը: Այս մնացորդներով սնանելով` մանրէները կ'արտադրեն թթու մը, որ կը կրծէ ակռային *էմայ*ը եւ փղոսկրը: Ասիկա փտութիւն կը յառաջացնէ: Այս հիւանդութիւնն է, որ ակռան կը փճացնէ:
* Այս վնասակար խաւին դէմ ստոյգ զէնքերն են` առտու եւ իրիկուն 2 վայրկեան ակռաներու խոզանակումը, *ֆլիւոր*ով ակռայի դեղ, ակռայ մաքրելու դերձան եւ բերան ցօղուելու դեղ:
* Երբեմն մարդուն վերջնական ակռաները ծուռ կը բուսնին: Հետեւաբար պէտք է զանոնք իրենց տեղը դնել: Ասոր համար մօտաւորապէս 10-12 տարեկանին կարգ մը երեխաներ ակռայի «մեքենայ» կը դնեն:
* Երբեմն ակռաները բուսնելու բաւարար տեղ չեն ունենար ոսկորի հարցի մը պատճառով: Վերի ծնօտը իբրեւ կափարիչ կը բանի: Եթէ ան չմեծնայ, վարի ակռաները այդ «կափարիչին» տակ բանտարկուած կը մնան:
* Իսկ երբ պատահի, որ ակռան կոտրուի, կարելի է զայն փակցնել: Սակայն պէտք է զայն անմիջապէս կամ կաթի մէջ, կա՛մ նոյն անձին լորձունքին մէջ պահել եւ ատամնաբուժին երթալ:
* Բազմաթիւ լուծումներ գոյութիւն ունին: Ակռան կարելի է դարձեալ «ցանել», վերանորոգել յատուկ նիւթով մը, կամ` ինկած կտորը փակցնել:

### Ակռաներու աճը
6-12 տարեկանին միջեւ կաթի ակռաները կը թափին եւ անոնց փոխարէն` կը բուսնին վերջնական ակռաները: Չափահաս տարիքին մարդ կ'ունենայ 32 ակռայ` 16 հատ վերը, 16 հատ վարը:

* Մօտաւորարէս 6 տարեկանին` 4 աղօրիները: Անոնք ուտելիքները կը տրորեն:
* Մօտաւորապէս 7 տարեկանին` կեդրոնական 4 կտրող ակռաները` հերձատամները:
* Մօտաւորապէս 8 տարեկանին` կողմի 4  հերձատամները:
* Մօտաւորապէս 9-10 տարեկանին` 8 նախաղօրիները, որոնք կը փոխարինեն կաթի աղօրիները:
* Մօտաւորապէս 11 տարեկանին` 4 շնատամները: Անոնք ուտելիքները կը փրցնեն:
* Մօտաւորապէս 12 տարեկանին` 4 երկրորդ աղօրիները:
* 18-25 տարեկանին միջեւ` իմաստութեան 4 ակռաները:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Մարդկային մարմին
Ստորոգութիւն: Բերան
Սպիրիտոն Մելիքեան

**Սպիրիտոն Մելիքեան** (), հայ երաժշտագէտ, երգահան, խմբավար եւ մանկավարժ։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վաղարշապատ։  Էջմիածնի ԳԷորգեան ճեմարանինին մէջ Կոմիտասի աշակերտներէն եղած է Սպիրիտոն Մելիքեան։ Տակաւին ուսման տարիներուն, ան զբաղած է գիտական հետազօտութիւններով։ Յատկանշական է, որ Ճեմարանը աւարտելէ ետք Մելիքեան մեկնած է Պերլին եւ աշակերտած՝ նոյն փրոֆեսէօրներուն, որոնց քով ժամանակին ուսանած էր Կոմիտաս։ Այսինքն կրնանք ըսել, որ Կոմիտասի աշակերտներուն վրայ ազդեցութիւն ունեցած է ոչ միայն ինք՝ Կոմիտաս, այլեւ՝ եւրոպական դասական երաժշտութեան դպրոցը։ Դպրոց, որուն իր հայեացքը ուղղած է ժամանակի յառաջադէմ երիտասարդութիւնը։  

## Գործութնէութիւն
Եւրոպա անցուցած չորս տարիները մեծ ազդեցութիւն ունեցած են Սպիրիտոն Մելիքեանի երաժշտական յետագայ գործունէութեան վրայ։ Անդրկովկաս վերադառնալէ ետք, հրաժարելով Էջմիածնի մէջ ստացած հոգեւորկանի կոչումէն, ան սկսած է զբաղիլ մանկավարժական, հասարակական եւ երաժշտագիտական գործունէութեամբ։ Ըստ տեղեկութիւններու, Ներսիսեան Ճեմարանին մէջ շարունակելով Մակար Եկմալեանի աւանդոյթները, Մելիքեանի ջանքերով ալ աւելի բարձրացած է տեղի երգչախումբի նմակարդակը։  

Թիֆլիսի մէջ ան հայկական երգչախմբային ընկերութեան եւ Հայկական երաժշտական կազմակերպութեան հիմնադիրներէն եւ գործող անդամներէն եղած է։ Իր ուսուցիչին օրինակով, Սպիրիտոն Մելիքեան գրած է դասագիրքեր եւ երաժշտագիտական գիրքեր։ Անոր աշխատութիւններէն են․  

* «Երաժշտութեան զարգացմանխնդիրները»,
* «Շիրակի երգեր»,
* «Երգեցողութեան դասագիրքը»,
* «Յունական երաժշտութեան ազդեցութիւնը հայ երաժշտութեան տեսականի վրայ»։

Տարածում եւ ընդունելութիւն գտած «Շիրակի երգեր» ու հրատարկութեան համար, առաջին անգամ հայ իրականութեան մէջ նոթագրուած եւ տեղ գտած են ֆոնոկրաֆով ձայնագրուած երգեր։ Գիրքը, 1914-ին, Թիֆլիսի հայկական երաժշտականը նկերութեան կողմէ կատարուած երաժշտա-ազգագրական հետազօտութիւններու արդիւնք է։ Երգարանին մէջ հաւաքուած են գեղջկական երգեր եւ պարերգներ, աշուղական յանկարծաստեղծումներ, որոնք հետաքրքրական են իրենց ժանրային նիւթով, ունին պատմական մեծ նշանակութիւն եւ այսօր ալ իբրեւ բնաբան կը ծառայեն հայ երաժշտահաններու։ 

## Պարգեւներ
1933 թուականին արժանացած էէ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գորիծչի կոչումին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  Գոկտեմբեր,  Նոյեմբեր,  Դեկտեմբեր 2009,  էջ 29։ 

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Վաղարշակ Սրուանձտեան

**Վաղարշակ Սրուանձտեան** (), հայ երգահան եւ բանահաւաք։

Անուանի ազգագրագէտ Գարեգին Սրուանձտեանի ազգականն է, Կոմիտասի՝ աշակերտը։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնածէ Թաւրիզ։ Սուլթան Համիտի հալածանքի տարիներուն արտաքսուած է Պուրսա, ուր ուսանած է Ֆրէրներու գոլէճին մէջ։ Ինըտարեկանին Վաղարշակ ֆլիւթ նուագած է ուսանողական հոգեւոր նուագախումբի մը մէջ։

1910-ին մեկնած է Կ. Պոլիս եւ ուսանած Կոմիտասի մօտ։

1920-ին, ընկերներու հետ մեկնած է Փարիզ՝ ուսումը շարունակելու, ապա՝ ԱՄՆ՝ հաստատուելով Ֆրեզնօ քաղաքը։

Կոմիտասի օրինակով, ան նոյնպէս զբաղած է ազգագրութեամբ, բանահաւաքութեամբ եւ երաժշտահանական գործունէութեամբ։ Պահպանուած եւ մեզի հասած են Փարիզ եւ այլուր տպագրուած անոր երգերն ու սիրերգերը։

Կեանքի վերջաւորութեան ան յօրինած է իր լաւագոյն ստեղծագործութիւնը՝«Հայկական սիմֆոնիան»։

Ան իր մահկանացուն կնքած է Ֆրեզնօ՝1958-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  Գոկտեմբեր,  Նոյեմբեր,  Դեկտեմբեր 2009,  էջ 31։

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանահաւաքներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Վահան Տէր Առաքելեան

**Վահան Տէր Առաքելեան** (), հայ մեներգիչ, գրող,  թարգմանիչ եւ լրագրող։

## Կենսագրական գիծեր
1901-ին, ընդունուելով Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարան, ան կը դառնայ լաւագոյն ուսանողներէն եւ Կոմիտասի երգչախումբի մենակատարներէն մէկը։ Վահան Տէր Առաքելեան այն փոքրաթիւ երաժիշտներէն է, որ նաեւ զինուորական կոչում ունեցած է։ 

1909-ին ան ընդունուած է Փեթերսպուրկի երաժշտանոցը, ուսման զուգահեռ մասնակցելով սպայական դասընթացքներու եւ ստացած է ենթասպայի կոչում։ Երաժիշտը մասնակցած է Առաջին Աշխարհամարտին,  խիզախութեան համար պարգեւատրուած կարգ մը շքանշաններով, պատուոգիրերով եւ մարտական սուրերով։  

### Իբրեւ գրող
Տէր Առաքելեան ունեցած է նաեւ գրողական եւ լրագրողական գործունէութիւն։ Մեզի յայտնի են անոր․

* «Նեռի ծնունդը»,
* «Դէպի նոր կեանք»,
* «Կաթնաղբիւր» եւ այլ գրական ստեղծագործութիւնները։

Աշխատակցած է Թիֆլիսի թերթերուն։ Որոշ գրաքննադատներու կարծիքով, Վահան Տէր Առաքելեանի արձակը չի զիջիր իր ժամանակակից գրողներու՝ Ստեփան Զօրեանի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Նայիրի Զարեանի ստեղծագործութիւններուն։ Գրած է նաեւ «Քէօր օղլի» լիպրեթոն։ 

### Իբրեւ թարգմանիչ
Այս երաժիշտը յայտնի է նաեւ իբրեւ թարգմանիչ։ Հայ ընթերցողները Վահան Տէր Առաքելեանի թարգմանութեամբ ծանօթացած են համաշխարհային գրականութեան գլուխ գործոցներէն երեքին. Լեւ Թոլսթոյի`«Աննա Քարենինա», Պրունօ Եանեսքիի`«Ես կը վառեմ Փարիզը» եւ Եարոսլաւ Հաշեկի «Հա մաշխարհային պատերազմի ընթացքին խիզախ զինուոր Շվէյքի արկածները» ստեղծագործութիւններուն։ Աւելին, երգիչը թարգմանած է ստեղծագործութիւններ նաեւ ռուս բանաստեղծներէ, մասնաւորապէս Փուշքինէ, Եսենինէ, Մայաքովսքիէ, Կորքիէ։ 

Ահաւասիկ լեզուագրագէտ Ռուբէն Զարեանի կարծիքը Կոմիտասի աշակերտներէ ներգիչ Վահան Տէր Առաքելեանի թարգմանչական արուեստի մասին. «Ան թարգմանիչ բանաստեղծ է։ Միայն «...Շվէյքի արկածները» գրքին մէջ քառասուն նոր բառ կայ։ Իսկ «Աննա Քարենինան» ան թարգմանած է այնպիսի զգացումով մը, որ Աննան ընթերցողներու համար դարձած է աստուածատուր կին, իսկ անոր մահը՝անձնական ողբերգութիւն։ Եթէ թարգմանչական արուեստը համեմատելու ըլլանք դերասանականին հետ, ապա կարելի է զարմանալ ու հիանալ, թէ Վահան Տէր Առաքելեան ինչպէս յաջողած է տեղ մը օժտուած ըլլալ հիւմըրի իւրայատուկ զգացումով, իսկ այլ տեղ՝ խորունկտրամաթիզմով»։ 

## Մահը
Կոմիտասի այս աշակերտը իր ուսուցիչին ողբերգական մահէն մէկ տարի անց՝ 1936-ին, Թիֆլիսի մէջ ձերբակալուած եւ աքսորուած է Քոմիի ինքնավար հանրապետութիւն, ուր, 1941-ին, կնքած է իր մահկանացուն։

Միայն տարիներ անց՝1960-ին, երգիչին հարազատները յաջողած են անոր աճիւնը տեղափոխել հայրենիք։ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  Գոկտեմբեր,  Նոյեմբեր,  Դեկտեմբեր 2009,  էջ 30։

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մեներգիչներ
Եգիպտոսի բուրգերը

մինի
**Եգիպտոսի** **բուրգերը** փարաւոնները բուրգեր շինել տուած են զանոնք իբրեւ գերեզման գործածելու համար: Առաջին բուրգերը շինուած են 4600 տարի առաջ: 

Այդ բուրգերը անոնց կարելիութիւն պիտի տային արագօրէն միանալու Րային` արեւու աստուծոյ: Ժամանակակից Եգիպտոսի մէջ գտնուող բուրգերուն մեծ մասը կառուցուած է Հին եւ Միջին թագաւորութիւններու շրջանին՝ իբրեւ Փարաւոններուն եւ իրենց կիներուն դամբարանը։

## Շինութիւն

* ձախից|մինիՔարի կտորները յաճախ կրահողէ էին: Անոնք կը հանուէին քարահանքէ մը, ապա նաւով կը փոխադրուէին Նեղոս գետին վրայէն:
* Աւելի քան 2 թոն կշռող այս քարերը փոխադրելու համար, գործաւորները կը գործածէին ծառի կոճղեր, որոնց վրայ կը դնէին քարերը, ապա զանոնք կը գլորէին: Եւ կամ զանոնք կը դնէին կառքի մը վրայ եւ աւազը կը խոնաւցնէին, որպէսզի կառքը աւելի դիւրութեամբ սահէր:
* Սակայն տակաւին յստակ չէ, թէ եգիպտացիները ինչպէս կը բարձրացնէին քարերը բուրգերուն գագաթը: Արդեօք անոնք բուրգին շուրջը դարձող բազրի՞ք մը կը զետեղէին, թէ՞ բազրիքը կը հաստատէին բուրգին վրայ` ուղղահայեաց: Ասիկա  տակաւին մեծ գաղտնիք մը կը մնայ:
* Հնաբանները տակաւին չեն հասկցած, թէ եգիպտացիները ինչպէս կրնային քաշել տանիլ բուրգերու հսկայական քարի կտորներն ու բազմաթիւ թոներ կշռող արձանները` անապատին ընդմէջէն: Պատասխանը եկած է Ք. Ա. 20-րդ եւ 19-րդ դարուն միջեւ ապրած, ընկերութեան մէջ բարձր  դիրք ունեցող Ճէհութիոթէփի գերեզմանին պատերուն վրայ գտնուած գեղանկարչութենէ մը: Այդ նկարչութեան մէջ կան տարրեր, որոնք անոնց օգնած են բացատրութիւնը գտնել: Հնաբանները ուսումնասիրած են նկարչութիւն մը, ուր սահնակի մը վրայ կը նկատուէր հսկայական արձան մը: Նկարին մէջ խումբ մը մարդիկ կը պատրաստուին այդ արձանը քաշել: Սակայն ճիշդ սահնակին առջեւը մարդ մը ծռած է եւ կարծէք ջուր կը թափէ: Հնաբանները այս փորձը կատարած եւ անդրադարձած են, թէ ճիշդ քանակով ջուր թափելու պարագային, կարելի է քարը տեղափոխելու համար պէտք եղած ուժը կէսի իջեցնել:

## Պատկերասրահ
 
File:Giza-pyramids.JPG|
File:SahurePyramid.jpg|
File:Saqqara stepped pyramid.jpg|
File:Snofru's-Red-Pyramid.jpg|
File:Gizeh Cheops BW 1.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եգիպտոս
Ստորոգութիւն:Եգիպտական մշակոյթ
Կիզէի Սփինքսը

մինի|Գիզայի Մեծ Սֆինքսը
**Մեծ սֆինքս** կամ **Կիզէի մեծ սֆինքս** (արաբ.՝ أبو الهول, բառացի՝ «սարսափի հայր», յուն.՝ Σφίγξ (Սփինքս, Սփիգս), բառացի՝ «խեղդող»), Երկիրի վրայ պահպանուած ամէնէն հին ժայռաքանդակը, որ կը գտնուի Կիզէի մէջ, Նեղոս գետին արեւմտեան ափին։ 

Քանդակուած է միակտոր կրաքար ժայռէ՝ կոթողային սֆինքսի ձեւով եւ կը ներկայացնէ աւազներու վրայ պառկած առիւծ մը՝ մարդու գլուխով։ Ընդունուած է, որ անոր դէմքը կը նմանի Քեֆրէն փարաւոնին (Ք.Ա. շուրջ 2575-2465) դէմքին եւ կը գտնուի վերջինիս բուրգէն ոչ հեռու։ 
ձախից|մինի
Արձանին երկայնքը 72 մ է, բարձրութիւնը՝ 20 մ, կզակէն մինչեւ գլխուն գագաթը՝ 9 մ։ Առջեւի թաթերուն միջեւ ժամանակին եղած է ոչ մեծ սրբատեղի մը։

Կ'ենթադրուի, թէ անոր շինութիւնը վերջացած է Ք.Ա. մօտաւորապէս երկու հազար հինգ հարիւր տարի առաջ:

Կը պակսի անոր քիթը, որ կոտրած է:

Ներկայիս արձանը բաւական խորտակուած է. ան շատ հին է, եւ զինք շրջապատող աւազը քարը կը մաշեցնէ: Բազմաթիւ տարիներէ ի վեր մասնագէտները կանոնաւոր կերպով կը հանեն զայն ծածկող այս աւազը եւ կը փորձեն արձանը լաւ վիճակի մէջ պահել:

Անիկա Եգիպտոսի շատ նշանաւոր եւ կարեւոր խորհրդանիշներէն մէկն է:

## Նշանկութիւն եւ անուան ծագում
Մեծ Սֆինքսին դէմքը ուղղուած է դէպի Նեղոսն ու ծագող արեւուն կողմը։ Հին Արեւելքի գրեթէ բոլոր քաղաքակրթութիւններուն մէջ առիւծը համարուած է արեւու աստուած։

Հին ժամանակներէն ի վեր, փարաւոնը ներկայացուած է առիւծի տեսքով, որ կրնար կործանել բոլոր թշնամիները։ Այդ բոլորին լոյսին տակ Սֆինքսը կարելի է համարել իր շուրջը թաղուած բոլոր փարաւոններու յաւերժական հանգիստին հսկող պահապանը։

Մեծ Սֆինքսին անուանումը հին եգիպտերէնով անյայտ է։

«Սֆինքս» բառը յունարէն է եւ բառացիօրէն կը թարգմանուի իբրեւ «խեղդող», ինչ որ ակնյայտ յղում կը կատարէ Սֆինքսի հանելուկի մասին նշանաւոր աւանդութեան։
## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի տեսարժան վայրեր
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն
Ստորոգութիւն:Հին Եգիպտոսի արուեստ
Ստորոգութիւն:Հսկայ արձաններ
Ստորոգութիւն: Ք.Ա.27-րդ դարուն կառուցումը աւարտած շէնքեր եւ կառոյցներ
Վարդան Սարգսեան (երգահան)

**Վարդան Սարգսեան** (), հայ խմբավար եւ երգահան։ Կոմիտասի սաներէն, որուն շնորհիւ լրացուած եւ հրատարկուած է Կոմիտասի «Պատարագը»:

Անոր դերը մեծ եղած է նաեւ ուսուցիչին այլ ստեղծագործութիւններու հաւաքման եւ հրատարակման գործին մէջ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս, երաժիշտի ընտանիքի մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պէրպէրեան վարժարանի մէջ, աշխատած է իբրեւ երաժշտութեան ուսուցիչ եւ խմբավար:

Առաջին Աշխարհամարտէն ետք հիմնած է «Հայկական երաժշտական ընկերութիւնը»: Ան իրականացուցած է նաեւ Յովհաննէս Թումանեանի «Անոյշ»ին բեմադրութիւնը:

## Գործունէութիւն
Վարդան Սարգսեան 1920-ին, Կոմիտասի միւս աշակերտներուն հետ մեկնած է Փարիզ, ուր նշանակուած է հայկական եկեղեցիի երգչախումբի ղեկավար: Այնուհետեւ Պելճիքայի մէջ ստեղծած է «Հայեր» երաժշտական ընկերութիւնը, հիմնած է երգչախումբ:

Վարդան Սարգսեան ուսանած է Պրիւքսէլի Թագաւորական երաժշտանոցին մէջ:

1931-ին Մարսիլիոյ մէջ ստեղծած է երկրորդ «Հայկական երաժշտական ընկերութիւնը», իրականացուցած է Կոմիտասի եւ իր իսկ ստեղծագործութիւններու կատարումները:

Վարդան Սարգսեանի գիրչին կը պատկանին հայ ժողովրդական երգերու բազմաթիւ մշակումներ, հայ բանաստեղծներու խօսքերով գրուած երգեր, «Սրբազան երգեցողութիւնը Հայաստանեաց եկեղեցւոյ» ծաւալուն աշխատութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  Գոկտեմբեր,  Նոյեմբեր,  Դեկտեմբեր 2009,  էջ 31-32։

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Յիշողութիւն

մինի
**Յիշողութիւնը** միտքի այն ունակութիւնն է, որուն միջոցով տեղեկութիւնը կամ տուեալները կը պահուին։ 

Յիշողութիւնը կը գտնուի ուղեղին հիփոքամփ կոչուած շրջանին մէջ: Ան զետեղուած է ուղեղին մէկ կողմը` քունքերուն տակ: Ան ունի ձիաձուկի ձեւ:

Գիտնականները կրցած են ճշդել այդ շրջանը, ուր կը գտնուի յիշողութիւնը` ուսումնասիրելով հիւանդ անձերու ուղեղը. անոնց յիշողութիւնը այլեւս չէր գործեր: Նկարները ցոյց տուած են, թէ հիփոքամփն էր, որ փճացած էր յիշողութեան վերաբերող հիւանդութեան պարագային: Սակայն յիշատակները կազմելու համար, ուղեղէն բազմաթիւ շրջաններ միասին կ'աշխատին:

###### Յիշատակներու դասակարգում
Հիփոքամփին մէջ կը հասնին մարդու հինգ զգայարաններուն հայթայթած բոլոր տեղեկութիւնները: Հիփոքամփը զանոնք կը զտէ եւ կ'ուղարկէ դէպի ուղեղին այս բաժինները, որոնք անոնց իմաստ կու տան եւ զանոնք կը շարեն իրենց ճիշդ տեղը:

###### Տեղեկութիւններու պահպանում
Տեղեկութիւններ անդադար կը հասնին ուղեղին: Մարդ չի կրնար բոլոր այդ տեղեկութիւնները պահել: 

Յիշողութիւնը նոյն ժամանակ կը նշանակէ մոռացում, կարգ մը տեղեկութիւններ մէկ կողմ դնելու ընտրութիւնը: 

Նոյն ժամանակը, յիշողութիւնը կը ղեկավարուի ըստ մարդը հետաքրքրող կամ օգտակար մանրամասնութիւններու, սորվելու կամ չսորվելու փափաքին:

###### Փոքրերուն եւ չափահասներուն ուղեղը
Փոքրերուն եւ չափահասներուն ուղեղին բաղադրութիւնները տարբեր են, որովհետեւ անոնք տարբեր բառերով կը հետաքրքրուին: Ասոր կողքին, մանկութեան ժամանակ յիշատակներու յիշողութիւնը տակաւին չէ կազմուած: Կարելի է յիշել դէպք մը, սակայն ոչ թէ այն, որ երբ եւ ուր տեղի ունեցած է անիկա: Այս ձեւով, մարդիկ իրենց մանկութենէն շատ քիչ յիշատակներ կ'ունենան:

4-էն 12 տարեկանի միջեւ յիշողութիւնը կը կազմուի, սակայն ան նուազ ճշգրիտ կ'ըլլայ չափահասի ուղեղէն: Ուղեղին կառուցուածքը կը փոխուի երբ մարդ մեծնայ, եւ յիշողութեան ցանցերը կը հաստատուին: Ամէն ինչ կը զարգանայ մինչեւ պատանեկութիւն:

###### Յիշողութեան կորուստ
Յիշողութիւնը բարդ եւ դիւրաբեկ աշխատանք մըն է: Կեանքի կարգ մը ծանր դէպքեր կրնան զայն խանգարել: 

Ուղեղին զօրաւոր հարուած մը կրնայ նաեւ յառաջացնել յիշողութեան խանգարումներ:

Ալզհայմըրի հիւանդութիւնը ուղեղը կը փճացնէ եւ կը յառաջացնէ յատկապէս յիշողութեան կորուստ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Յիշողութեան Մարզանք
Ստորոգութիւն:Յիշողութիւն
Ստորոգութիւն: Ուղեղ
Նանսի Ակապեան

**Նանսի Ակապեան** (), հայազգի ամերիկացի գրող եւ մանկավարժ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոսթըն։ Ուսում ստացած է Քոլումպիա համալսարանի արուեստի բաժինէն։ 

Նանսի հեղինակն է «Princess Freak», եւ, «Measheragain», «True Stories of an Armenian Daughter» (Aunt Lute Books), գիրքերուն։ Շուշան Աւագեանին եւ Լարա Ահարոնեանին հետ եռալեզու՝ «(ԱՆ)տարածութեան Մէջ» գիրքը։

Իր յօդուածները տպուած են «Արարատ»ի, «Women Studies Quarterly» (The Feminist Press) եւ «Homelands»: «Women’s Journeys Across Race», Placeand Time (Seal Press) ինչպէս նաեւ Forgotten Brea: First Generation Armenian American Writers (Heyday Books)ի մէջ։

Անոր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են հայ գրողներու անգլիագիր հաւաքածոներուն մէջ, ինչպէս՝ «Birthmark» (Open Letter Press) and «Deviation» (Inknagir)։

Աշխարհ թափառած այս հեղինակը ջանք ու ճիգ չէ խնայած, որպէսզի կարենայ իրագործել իր մտասեւեռումներէն մէկը, այն, որ հայ ծագումով գրողներ իրենց գործերը բեմի վրայ կարդան։ Ակապեան կրցած է ամերիկահայ գաղութի յատկանշական դէմքերէն քանի մը հոգի հրաւիրել, ինչպէս՝ Նենսի Գրիգորեան («Զապէլ»ի հեղինակը), բանաստեղծներ՝ Ալէն Սեմերճեան, Կրէկորի Ճանիքեան, Շուշան Աւագեան, Լոլա Գունտաքճեան, Տիանա Տէր Յովհաննէսեան, Էյմի Ուզունեան, վիպասաններ՝ Միշելին Ահարոնեան Մարքամ, Արթուր Ներսէսեան եւ ուրիշներ։ 

Ակապեան ԿԱՐԴԱԼներու ճամբով փորձած է տարբեր մարդիկ իրարու ծանօթացնել եւ հանրութեան ներկայացնելնոր գրողներուն առաջին հունձքը։ 

Ան դասախօս է Նիւ Եորքի «CUNY» եւ «NYU» համալսարաններուն մէջ. կ'աւանդէ գրողական արուեստ կալուածը շօշափող նիւթեր։ 

## Մատենագրութիւն

* *Me as Her Again* (Aunt Lute Books, 2008) 
* *Princess Freak: Poems and Performances* (Beyond Baroque Books, 2000) 
* (edited) *Fierce: Essays by and about Dauntless Women* (Nauset Press, 2019) 
* *The Fear of Large and Small Nations* (Nauset Press, 2022)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  Հոկտեմբեր, Նոյեմբեր,  Դեկտեմբեր 2009,  էջ 85։ 

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ