open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տաճար (թերթ)

«**Տաճար**», հայկական կրօնաեկեղեցական պարբերական։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1909-1918 թուականներուն Կ. Պոլիսի մէջ։ 1910 թուականէն եղած է ժողովրդային, կրօնական, ազգային, գրական կիսամսեայ հանդէս, 1916 թուականէն՝ կրօնական, գրական, քաղաքական շաբաթաթերթ։

Խմբագիրը եղած է Գարեգին Խաչատուրեանը, վարիչ՝ Ղեւոնդ Դուրեան, արտօնատէր՝ Հմայակ Էքսէրճեան, ապա՝ տնօրէն-խմբագիր՝ Զարմայր Կէզիւրեան, պատասխանատու տնօրէն՝ Հրանդ Յովասափեան։

Ունեցած է թուրքերէն յաւելուած։

1924-1939 թուականներուն, որպէս «Տաճար» պարբերականի շարունակութիւն, լոյս տեսած է «Հայ խօսնակ» կրօնաբարոյական եւ գրական ամսաթերթը (կարճ ժամանակ՝ կիսամսեայ)։ 1941 թուականին Սթամպուլի մէջ տպագրուած է «Հայ խօսնակ» տարեգիրքը։ Կազմողներ՝ Զ. Կէզիւրեան, Թորոս Ազատեան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Եոն Փոփեսքու

**Եոն Փոփեսքու** (, ), ռումանացի բանագէտ, բանաստեղծ, գրականագէտ, հայագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1970)։

## Կենսագրական գիծեր
1947-ին աւարտած է Քլուժի համալսարանի բանասիրութեան եւ փիլիսոփայութեան բաժանմունքը։

Իբրեւ ուսուցիչ աշխատած է Ռումանիոյ շարք մը դպրոցներէն ներս, Կեռլայի մանկավարժական եւ «Փեթրու Մայոր» լիսէներէն ներս (1940-1963), դասախօսած է (1963-1976) Թըրկու Մուրէշի հիմնարկի բանասիրական բաժանմունքին մէջ։

## Հայերու մասին աշխատութիւնները
Ռումանացի հայագէտը հրատարակած է շարք մը արժէքաւորր ուսումնասիրութիւններ՝ նուիրուած Թրանսիլվանիոյ Հայերու անցեալին, Կեռլայի հայերէն ձեռագիրներուն, նոյն քաղաքի հայ գորգագործ վարպետներու արուեստին, ինչպէս նաեւ գրախօսականներ հայագիտական գործերու վերաբերեալ:

Արժէքաւոր է անոր «Թրանսիլվանիոյ հայկական հէքեաթները», ուր ներկայացուած են շրջանի երբեմնի Հայութեան ժողովրդական բանահիւսութեան անգին գոհարներուն կարեւոր մէկ մասը, որ  կորսուած կը նկատուէր։

Անցեալ տարի Պուքրէշի «Միներվա» հրատարակչականը ռումաներէն լոյս ընծայեց Փոփեսքուի «Ուսումնասիրութիւններ ֆոլքլորի եւ ժողովրդական արուեստի վերաբերեալ» խորագիրը կրող գիրքը: Այդ աշխատութիւնը հիմնականին մէջ նուիրուած է Ռումանիոյ եւ, յատկապէս, Թրանսիլվանիոյ ժողովրդական բանահիւսութեան քննութեան, բայց փրոֆեսէօրը հոն եւս անդրադարձած է Կեռլա քաղաքի Հայերու անցեալին: Հատորին մէջ զետեղ

## Աղբիւրներ

* «ՅԱՌԱՋ» օրաթերթ, 20 Մայիս 1971, էջ 3։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայագէտներ
Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ
Տաւրոս (թերթ, Ատանա)

«**Տաւրոս**», քաղաքական, տնտեսական, հասարակական օրաթերթ։ Եղած է Հնչակեան կուսակցութեան Կիլիկիոյ  շրջանի պաշտօնաթերթ եւ լոյս տեսած է 1919-1920 թուականներուն Ատանայի մէջ։ Արտօնատէրը եղած է Ֆերուզ Խանզատեան։ Խմբագիրները եղած են Անդրանիկ Կէօնճեանը, Վահան Ժամկոչեանը, ե, Արիս Գալֆայանը, Մարգար Ձագիկեանը, Սարգիս Տխրունին։

Պարբերականնը անդրադարձած է ժամանակի քաղաքական անցուդարձին, հայերու ինքնապաշտպանական մարտերուն, հանդէս եկած է քեմալականներու հայահալած քաղաքականութեան դէմ։

«Տաւրոս»-ին յաջորդած է «Ազատ Տաւրոս» (1920, Ատանա) օրաթերթը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
Քաթիա եւ Մորիս Քրաֆթ

**Քաթիա** (17 Ապրիլ 1942) եւ **Մորիս Քրաֆթ** (25 Մարտ 1946) ֆրանսացի հռչակաւոր հրաբխաբաններ, որոնք իրենց ողջ կեանքը նուիրած են գործող հրաբուխներ ուսումնասիրելու, լուսանկարելու եւ հանրութեան զեկուցելու։

Երկուքն ալ ուսանած են Սթրասպուրկի համալսարանին մէջ։ Քաթիա մասնագիտացած էր քիմիագիտութեան մէջ, իսկ Մորիս՝ երկրաբանութեան։

Քաթիա կը սիրէր հրաբուխները։ Ան ոչ միայն կը սիրէր դիտել հոսող, կրակոտ լաւային նկարները, այլեւ կը փափաքէր զանոնք  տեսնել իր աչքերով։

Համալսարանը Քաթիա կը հանդիպի Մորիս անունով երիտասարդի մը, որ նոյնքան կիրք ունէր հրաբուխներու նկատմամբ, որքան ինքը։ 

Առաջին օրէն անոնք կու գան այն եզրակացութեան, թէ ունին նոյն երազանքը՝ նկարահանել հրաբուխի ժայթքումները, բան մը, որուն մասին ոչ ոք մտածած էր։ 

Քաթիա եւ Մորիս կը սիրահարին եւ ծրագրեն իրենց առաջին ճամբորդութիւնը՝ դէպի գործուն հրաբուխ մը։

### Գործունէութիւն

* Քաթիա եւ Մորիս 1970-ականներէն սկսեալ կը շրջագային աշխարհի տարբեր երկիրներ, որպէսզի ուսումնասիրեն աւելի քան 150 հրաբուխ։
* Իրենց մասնագիտական գործունէութեան ընթացքին, կը լուսանկարեն հազարաւոր պատկերներ, կը նկարահանեն վաւերագրական ժապաւէններ եւ կը հրատարակեն գիրքեր։
* Մեծ նուիրում եւ քաջութիւն ցուցաբերելով՝ յաճախ կը մօտենային խիստ վտանգաւոր ժայթքող հրաբուխներու։
* Անոնց լուսանկարները եւ ժապաւէնները լայնօրէն օգտագործուած են գիտական եւ կրթական միջավայրերու մէջ։

### Մահ
1991-ին, Ճափոնի մէջ, Ունզեն կոչուող հրաբուխին ժայթքման ընթացքին, Մորիս եւ Քաթիա կը զոհուին հրաբուխին արձակած մոխիրի, կազի եւ ժայռակոյտի մահացու ալիքներէն։

### Յետ Մահու
* Քաթիայի եւ Մորիսի կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած վաւերագրական ժապաւէն մը՝ «Fire of Love» (*Սիրոյ Հուրը*) ֆիլմը (2022), «National Geographic»ի արտադրութեամբ կը ցուցադրուի։
* Այլ ֆիլմ մը՝ «The Fire Within», կը նկարահանէ Վեռնըր Հերցոկ՝ զոյգին յիշատակին։

### Զոյգին գիրքերէն

* «Հրաբուխներու գրոհ, Իսլանտա - Ինտոնեզիա» *(«À l’assaut des volcans, Islande – Indonésie»,* 1975, Presses de la Cité),
* «Հրաբուխներ եւ երկրաշարժեր» *(Volcans et tremblements de terre,* 1971, Les Deux Coqs d’Or), կազմակերպուած Roland Haas-ի հետ,
* «Եւրոպական հրաբուխներու առաջնորդը», *Le Guide des volcans d’Europe,* 1991, Delachaux et Niestlé, Մորիսը գրած, Քաթիան նկարազարդ- կրկնօրինակներ՝ գիտութեան ընդհանուր հասանելիութեան համար,
* «Երկիրը՝ կենդանի մոլորակ» (*La Terre une planète vivante*** **, 1978, Hachette),  մատչելի տուեալներ՝ հրաբուխներու եւ երկիրին գործընթացին մասին, 
* «Աշխարհի հրաբուխները» *(Les Volcans du monde,* 1986, Éditions Mondo), աշխարհագրական եւ գիտական տուեալներ՝ հրաբուխներու մասին,
* *«Հրաբուխներու թիրախը» (Objectif volcans,* 1986, Nathan Image), լուսանկարչական ու տեղեկատուական գիրք: 
* «Հրաբուխներ՝ երկիրէն ժայթքող կրակ» *(Volcanoes: Fire from the Earth* (Abrams Discoveries, 1993), համադրած են Մորիսն ու Քաթիան՝ մատչելի՝ ընթերցողներու եւ գիտնականներու:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հրաբուխներ
Ստորոգութիւն:Լուսանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գիտնականներ
Տաւրոս (թերթ, Վառնա)

**«Տաւրոս»**, քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1898 թուականին, Վառնայի մէջ (19 համար)։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Հ․ Չագրեան։ «Տաւրոս»-ը չպատկանելով որեւէ քաղաքական ուղղութեան, գովազդած է հայկական կուսակցութիւններու միաւորումով հայոց դատի լուծման նպաստող միութիւն ստեղծելու գաղափարը, վերապահ վերաբերմունք ցուցաբերած է եւրոպական դիւանագիտութեան մօտեցման հայկական հարցին եւ, որպէս Հայաստանի ազատագրման ճանապարհ, մատնանշած է պալքանեան երկիրներու օրինակը։

Պարբերականը ներկայացուցած է պուլկարահայ գաղութի հասարակական-մշակութային կեանքը, ծաղրած է այնտեղ գոյութիւն ունեցող այսպէս կոչուած՝ «մերժելի բարքերը»։ 1897 թուականին հրատարակուած է «Կատակ» անունով։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Տարեգիր (թերթ)

«**Տարեգիր**», հասարակական-քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ, 2007 թուականիէն՝ օրաթերթ։

## Պատմութիւն
Պարբերականը լոյս տեսած է 2001-2010 թուականներուն Երեւանի մէջ։ Մինչեւ 2004 թուականը եւ 2009-2010 թուականներուն եղած է էլեկտրոնային օրաթերթ (Հայաստանի առաջին ելեկտրոնային կայքերէն է)։ Հիմնադիր-խմբագիրը եղած է Վասակ Դարբինեանը։

Պարբերականն անդրադարձած է Հայաստանի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական կեանքին, մշակութային առօրեային եւ այլն, ԼՂՀ-ի եւ աշխարհի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն, կարեւորած է լրագրողական լեզուի մաքրութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Տարեգրութիւն (թերթ)

«**Տարեգրութիւն**», տարեթերթ, որ հրատարակած է Մխիթարեան միաբանութիւնը։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1799–1802 թուականներուն (4 գիրք) Վենետիկի մէջ՝ աշխարհաբար՝ «...որ է Յիշատակարան քաղաքական, պատերազմական, եկեղեցական եւ բանասիրական անցից եւ դիպուածոց աշխարհի» ենթաւերնագրով։

Խմբագիրը եղած է Ղուկաս Ինճիճեանը։

Ժամանակագրական առումով երկրորդ հայկական պարբերականն է՝ «Ազդարար»-էն յետոյ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայկական պարբերականներ
Ա23 Սառցալեռը

մինի|350x350փքս
**Ա23 Սառցալեռը,** ունի 3500 քառ. քմ մեծութիւն: Անոր ընդհանուր բարձրութիւնը կը հասնի 400 մեթրի` Էյֆէլ աշտարակէն աւելի բարձր, սակայն անոր միայն 40 մեթրը (13 յարկանի շէնքի մը բարձրութեան) տեսանելի է ջուրին մակերեսին:

Ա23 սառցալեռը Անթարքթիքէն (Հարաւային բեւեռ) բաժնուած է 1986 թուականին: Միաժամանակ ուրիշ մեծ սառցալեռներ բաժնուած են նաեւ, սակայն անոնք ծփացած, հեռացած եւ վերջապէս հալած են: Մինչ Ա23 կախուած մնացած է հարաւային ովկիանոսին Ուէտըլ ծովուն մէջ մօտաւորապէս 30 տարի: 

2020 թուականին սառցալեռը վերջապէս կ'անցնի ծովուն սահմանները եւ կը սկսի օրական մօտաւորապէս 5 քմ. յառաջանալ:

Գիտնականները կ'ենթադրէին, թէ ան բնական ընթացքով պիտի ուղղուի դէպի «Սառցալեռներու նրբանցքը» հարաւային Ատլանտեանի մէջ եւ հալի:

Սակայն օգոստոս 2024-ին ան դարձեալ «կը բանտարկուի» այս անգամ հարաւային ովկիանոսի ջուրերուն շրջող պտուտահողմի մը մէջ: Սառցալեռը օրական մօտաւորապէս 24 քմ. կը յառաջանայ, սակայն` միշտ ինքն իր վրայ դառնալով եւ նոյն տեղը մնալով:
ձախից|մինի|Արբանեակով նկարահանուած՝ 2024-ին
Ա23-ը վերջապէս «ազատ կ'արձակուի» Դեկտեմբեր 2024-ին եւ կը սկսի ուղղուիլ դէպի հարաւային Ատլանտեանի մէջ Սաութ Ճորճիա կղզին: Այս հեռաւոր կղզիին վրայ կ'ապրին տեսակաւոր անասուններու գաղութներ, փենկուէնի չորս տարբեր տեսակներ, ինչպէս նաեւ` ծովաշուներ եւ ծովարջեր: 

Մասնագէտները դարձեալ կ'ակնկալեն, որ սառցալեռը պիտի կտրտուի եւ հալի Սաութ Ճորճիա հասնելէն շատ առաջ: Սակայն արբանեակներէն առնուած նկարներ ցոյց կու տան, որ 24 յՅունուար 2025-ին սառցալեռը անփոփոխ էր:

Սառցալեռը կը շարժի ջուրի հոսանքին հետ, հետեւաբար, մեծ վախ չկայ, որ ան կղզիին զարնուի: Մասնագէտները յոյսով են, որ Ա23-ը պիտի ընթանայ ովկիանոսի հոսանքներուն հետ եւ ապահով կերպով հալի հարաւային Ատլանտեանի մէջ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սարցալեռներ
Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան

**Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան** (), Բաղդադի արքեպիսկոպոս (06․12․1972-05․08․1982), Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարք՝ 1982-1999 տարիները։ 

## Կեանք եեւ գործոինէութիւն
Ծնած է Գահիրէ, Եգիպտոս: Դասական ուսումները իր ծննդավայրին եւ ապա Զմմառու մէջ աւարտելէ ետք, ղրկուած էր Հռոմ` Լեւոնեան Ք. Հայ Վարժարան։

Փիլիսոփայութեան եւ աստուածաբանութեան դասընթացքները կատարած է Հռոմի Գրիգորեան Համալսարանին մէջ, եւ իրաւագիտութեան առաջին տարուան վկայականը ստացած է Լատերանեան Համալսարանէն։

Կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած է 13 Ապրիլ 1952-ին։

1953-ին Զմմառու փոքր Նորընծայարանի փոխ տեսուչի պաշտօնը վարած է, նոյն պաշտօնով Հռոմ կանչուած՝ 1954-1955 տարեշրջանին ու ապա դարձեալ Զմմառ վերադարձած։

1957-էն մինչեւ 1973 Գահիրէի աթոռանիստ եկեղեցւոյ ժողովրդապետի պաշտօնը վարած է։

1973-ին Պաղտատի վիճակաւոր ընտրուած է. եպիսկոպոսական օծումը ստացած է նոյն տարուան Փետրուար 25-ին։

6 Օգոստոս 1982-ին, Հռոմի մէջ գումարուած հայ կաթողիկէ Եպիսկոպոսներու Սիւնhոդոսի ընթացքին, Յովհաննէս Եպս. Գասպարեան ընտրուած է՝ «յաջորդելու Համայակ ԺԷ․Կաթողիկոսի` Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Պատրիարքութեան Աթոռին»։

1999-ին իր հրաժարականը ներկայացուցած եւ քաշուած է Զմմառու Մայրավանք։

Իր Պատրիարքութեան առաջին 11 տարիներուն ընթացքին, երջանկայիշատակ Յովաննէս Պետրոս ԺԸ․ Գասպարեան Կաթողիկոսը դէմ առ դէմ գտնուեցաւ նոր հարցերու:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան Պատրիարքին Յուղարկաւորութիւնը
* In memory of Hovhannes Bedros XVIII Kasparian 

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկէ պատրիարքներ
Յակոբ Պետրոս Բ․ Յովսէփեան

**Յակոբ Պետրոս Բ․ Յովսէփեան** (), Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց երկրորդ կաթողիկոս պատրիարքը։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Հալէպ։ Հալէպցի երիտասարդը տասը տարի Քատիշայի Ս. Անտոն վանքին մէջ կրօնաւորական կեանք վարելէ ետք, վերադարձած է իր ծննդավայրը եւ Հալէպի Առաջնորդ Արծիւեանի ձեռքով վարդապետ ձեռնադրուած՝ 1720-ին:

1722-ին հալածանքները երբ Արծիւեան Եպիսկոպոսը աքսորի  դատապարտած են, Յակոբ վարդապետ քանի մը ընկերներով իրենց ինչքերը վաճառած են ու գոյացած գումարին մէկ մասով Քրէյմի (Լիբանան) ագարակը գնած են՝ հոն հայկական վանք մը շինելու համար, իսկ միւս մասով՝ Աբրահամ Եպիսկոպոսը Արուատ կղզիէն ազատած են ու Քրէյմ բերած:

1735-ին, իբրեւ տեղապահ Հալէպ վերադառնալով, Յակոբ վարդապետ յաջողած է փաշային ձեռքով եկեղեցի մը ունենալ եւ Արծիւեանն ալ Հալէպ վերադարձնել (1739): Արծիւեան, Հալէպ հասած, Յակոբ եւ ուրիշ երկու վարդապետներ եպիսկոպոս ձեռնադրած է եւ անոնց ձեռքով՝ Պատրիարք օծուած, 26 Նոյեմբեր 1740-ին:

Յակոբ Եպիսկոպոս, ժամանակ մը Հալէպի իր թեմը հովուելէ ետք, հարկադրուած է ապաստանիլ Քրէյմ, Արծիւեանի մօտ: 35 տարիներ Արծիւեանին իբրեւ օգնական ծառայելէ ետք, անոր վախճանումէն ետք, անոր յաջորդը ընտրուած է՝ 14 Հոկտեմբեր 1740-ին:

Իր չորս տարիներու Պատրիարքութեան կարճատեւ շրջանը յատկացուցած է Զմմառու Վանքը կառուցելու եւ Պատրիարքութեան Աթոռը Քրէյմէն հոն փոխադրելու (1749-ին) աշխատանքին, ինչպէս հրահանգած էր հիմնադիր Պատրիարք Հայրը, որուն կենդանութեան օրով իսկ վանքին շինութեան ձեռնարկած էր:

Յակոբ Բ., Աբրահամ Արծիւեանի հետ հիմնադիրը եղած է թէ՛ Անտոնեան Միաբանութեան եւ թէ Քրէյմի վանքին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկէ պատրիարքներ
Բարսեղ Պետրոս Դ. Աւգատեան

**Բարսեղ Պետրոս Դ. Աւգատեան** (), Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց չորրորդ կաթողիկոս պատրիարքը։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Հալէպ, Անտոնեան միաբանութենէն: Անոր յառաջացած տարիքին պատրիարք ընտրուիլը յարգանքի տուրք մը եղած է անոր երիցութեան ու աջակցութեան իր նախորդ երեք պատրիարքներուն մատուցած 40 տարիներու, որոնցմէ 30-ը Զմմառի վանքին մէջ: Ըստ վկայութիւններու, ան փայլած է իր խոհեմութեամբ, փորձառութեամբ ու սրբութեամբ:

Բարսեղ Դ. Աւգատեանին վերագրուած է պատրիարքական «Դաշինք»ին բանաձեւումը:

Անիկա պատուոյ սահմանադրութիւնը եղած է, բաղկացած 10 յօդուածներէ, որոնք կը սահմանէին պատրիարքին ու իր եպիսկոպոսներուն միջեւ գործակցութեան պայմանները, Աթոռին մնայուն արեւելումները: Հոն, օրինակի համար, հրահանգուած է Պատրիարքական Աթոռը միշտ Արեւելքի մէջ պահել եւ հոգի ի բռին աշխատիլ հիմնելու կղերանոց մը, ուր պիտի պահպանուի հիմնադիրներուն ոգին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկէ պատրիարքներ
Տեղեկատուական Տեխնոլոգիաներ Եւ Կառավարում

**Տեղեկատուական** **Տեխնոլոգիաներ Եւ Կառավարում**, ամսագրի նպատակն է կառավարման, տեղեկատուական եւ համակարգչային տեխնոլոգիաներու մասնագէտներու շրջանակին մէջ բարձրացնել պրոֆեսիոնալիզմի մակարդակը, ինչպէս նաեւ քարոզած է 21-րդ դարու տեղեկատուական քաղաքացիական նոր հասարակութեան կառուցման գաղափարները։ Ամսագիրը կը հրապարակէ վերջին հետազօտութիւններու արդիւնքները եւ նախատեսուած է գիտաշխատողներու, ինժեներներու, ասպիրանտներու, մագիստրանտներու, համակարգչային ու տեղեկատուական տեխնոլոգիաներու մասնագէտներու եւ օգտագործողներու համար։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Տեսանկիւն (թերթ)

**«Տեսանկիւն»**, հասարակական-քաղաքական, տեղեկատուական, մշակութային ամսաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէմ 2006 թուականիէն Նոյեմբերեանի մէջ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ոսկան Սարգսեան։ Կը լուսաբանէ Տաւուշի մարզի գիւղատնտեսական, սոցիալական, կրթամշակութային առօրեան, կ՚անդրադառնայ բնապահպանական խնդիրներուն, կը տպագրէ վերլուծական յօդուածներ, մարզային նիւթեր, կը ծանօթացնէ Հայաստանի, Արցախի Հանրապետութեան եւ աշխարհի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն, հասարակական-քաղաքական կեանքին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Տնտես (հանդէս)

«**Տնտես**», ամսօրեայ հանդէս՝ նուիրուած ժողովրդական տնտեսագիտութեանը։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1886-1888 թուականներուն Կ. Պոլիսի մէջ։

Տնօրէն-խմբագիրները եղած են Եղիա Տէմիրճիպաշեանը, Օվրեստես Յակոբեան։

Հրատարակուած է Կ. Պոլսի Արեւելեան տնտեսական միութեան նախաձեռնութեամբ եւ օգնութեամբ։ Բացի տնտեսագիտութեան վերաբերող նիւթերէ՝ տպագրած է օգտակար խորհուրդներ, գեղարուեստական նիւթեր, կազմակերպած է տնտեսագիտութեան դասընթացներ, սորվեցուցած է արհեստներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Գրիգոր Պետրոս Ե. Քիւբելեան

**Գրիգոր Պետրոս Ե. Քիւբելեան** (), Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց հինգերորդ կաթողիկոս պատրիարք։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Եղած է Քիլիսցի, Անտոնեան Միաբանութենէն: «Այր սքանչելի եւ ըստ սրտին Աստուծոյ» վկայած են իր պատմագիրները:

Գրիգոր Ե.-ի օրով, Պատրիարքական թեմերու մէջ աշխատած է քիչ մը ամէն կարգի կղերական, կրօնաւոր, միսիոնար, վարդապետ, ամուսնացած քահանայ: Բոլորը տոգորուած են հովուական եռանդով, սակայն չեն ունեցած նուիրապետական խիստ կապեր, ոչ ալ միաձեւ դաստիարակութիւն:

Հասունցած էր ժամը՝ կէս դարէ ի վեր գոյութիւն ունեցող Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքութիւնը ձեւի բերելու: Պէտք էր պատրիարքական կղերանոց մը հաստատել: Ու ասիկա եղաւ Գրիգոր Ե. Քիւբելեանի մեծապէս կազմակերպչական գործունէութիւնը: Ծրագիրը մեծղի ու ծախսոտ էր, եւ գլուխ եկաւ նախախնամութեամբ:

1791-ին, Գրիգոր Պետրոս Ե.-ի ջանքերով եւ Ս. Աթոռին անվերապահ քաջալերանքով՝ բարձրացած հին ընծայարանը որպէս ամբողջացուցիչ մաս Զմմառու վանական վիթխարի համալիրին ներքոյ, մեծ սատար հանդիսացած է հայ ժողովուրդին ի նպաստ տարուած առաքելական գործին, մանաւանդ երբ Անտոնեան հայ միաբաները հետզհետէ թիւով կը նուազէին եւ տակաւ կը քաշուէին իրենց առաքելական վայրերէն: Այդ օրերուն, Պատրիարք Հօր ամենամեծ մտահոգութինն եղած է Միաբանութեան Նորընծայարանը: 

Մատրաս բնակող երկու հայ կաթողիկէ գոհարավաճառներ՝ Միքայէլ Յովհաննէս Բաբումեանին ու Եդուարդ ՌաՖայէլ Ղարամեանցին բարերարութեան շնորհիւ, Գրիգոր Ե. Քիւբելեան յաջողեցաւ աթոռի կղերանոցը կառուցել, 1797-1810 թուականներուն: Ան մշակեց նաեւ դպրեվանքի ներքին կանոնագիրքը, դասացուցակը եւ բարեպաշտական հրահանգները:

Իր օրով, 52-ի բարձրացաւ վանական հասարակութեան թիւը, որոնց մէջ 4 եպիսկոպոս, 4 վարդապետ, 10 քահանայ եւ նորընծաներուն ու աշխատաւոր եղբայրներու բազմութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկէ պատրիարքներ
Տեղեկագիր Հայաստանի Շինարարներու Միութեան

«**Տեղեկագիր Հայաստանի** **Շինարարներու Միութեան**», ամէնամսեայ, ապա՝ երկամսեայ հանդէս, գիտական աշխատանքներու ժողովածու։ Հայաստանի շինարարներու միութեան «Միտիս-Շար» ընկերութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականէն Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Անահիտ Սարգսեան, Անահիտ Պօղոսեան, Եուրի Սաֆարեան (2011 թուականէն)։

Կը տպագրէ գիտական յօդուածներ, քաղաքաշինութեան ոլորտին առնչուող օրէնսդրական եւ ենթաօրէնսդրական փաստաթուղթեր, տեղեկատուական եւ այլ նիւթեր (հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն)։

## Արտաքին յղումներ

* «Տեղեկագիր Հայաստանի Շինարարներու Միութեան»

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Տնտեսագէտ (հանդէս)

«**Տնտեսագէտ**», գիտակրթական, տեղեկատուական, վերլուծական երկամսեայ հանդէս (մինչեւ 2012 թուական՝ շաբաթաթերթ, երկշաբաթաթերթ, ամսաթերթ)։ ՀՊՏՀ պաշտօնական հանդէսն է։

## Պատմութիւն
«Տնտեսագէտ» պարբերականը լոյս կը տեսնէ 1977 թուականէն  Երեւանի մէջ։ Խմբագիրները եղած են Ռաֆայէլ Երուանդեանը, Սաթենիկ Ալաւերդեանը, Գոհար Գէորգեանը, Արմինէ Վարդանեանը (2012 թուականէն)։

Կ՚անդրադառնայ բուհին վերաբերող կարեւոր եւ հրատապ խնդիրներու, կը լուսաբանէ ուսանողներու ուսումնական, մշակութային, մարզական առօրեան, կը տպագրէ տնտեսագիտական, հայերէնագիտական, մշակութային թեմաներով յօդուածներ, անուանի գիտնականներու, մշակոյթի գործիչներու, գործարարներու, մարզիկներու կենսագրականներ, կը ներկայացնէ բուհի շնորհալի ուսանողները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Րաֆֆի (տարեգիրք-օրացոյց)

«**Րաֆֆի**», պատկերազարդ տարեգիրք-օրացոյց։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1969, 1970, 1984 թուականներուն (3 գիրք) Թեհրանի մէջ։ Հիմնադիր-խմբագիրը եղած է Տաճատ Պօղոսեանը։

Ներկայացուցած է իրանահայութեան առօրեան, Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական, քաղաքական իրավիճակը, տպագրած է երիտասարդ գրողներու, արուեստագէտներու գործեր, անդրադարձած է Հայաստան-Իրան միջպետական յարաբերութիւններուն։ Առանձին բաժինով ներկայացուցած է Հայ եկեղեցւոյ ազգային-կրօնական եւ Իրանի պետ-կրօնական տօներու ժամանակացոյցները։

Ունեցած է յաւելուած՝ «Երազահան»։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իրանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրօնական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Իպրահիմ Ալ-Խալիլ

**Իպրահիմ Ալ-Խալիլ** (, ), սուրիացի գրող։ Զբաղած է նաեւ ուսուցչութեամբ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ռաքքա: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, 1971-ին աւարտած է Դամասկոսի Պետական Համալսարանի արաբական լեզուի եւ գրականութեան բաժանմունքը:

## Աշխատութիւններ
Իպրահիմ Ալ-Խալիլ երիտասարդ տարիքին մտած է գրական աշխարհ եւ յաջորդաբար հրատարակած է․

* «Որոնում Սա՛տուն էլ-Թայէպի» (պատմուածքներ),
* «Պետեւիներու թաղը» ,
* «Բորենիները» (1985),
* «Ալ-Հուտս» (վէպ), 
* «Շքախումբ համակրանքի եւ կասկածանքի փըշրանքներէ» (բանաստեղծութիւններ),
* «Գորշ գայլը» (ուսումնասիրութիւն):

Ալ-Խալիլի «Բորենիները» վէպը վերածուած է շարժապատկերի ժապաւէնի՝ «Անձրեւի գիծին սիրահարները» խորագրով:

Հեղինակին «Ալ-Հուտս» վէպով, հանգամանօրէն, անդրադարձած է Մեծ Եղեռնին եւ տարագրեալ հայ ժողովուրդի ճակատագրին, իսկ «Գորշ գայլը» ուսումնասիրութեան մէջ ներկայացուցած է ցեղասպան թուրքին գորշ պատկերը՝ համաշխարհային գրականութեան մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», թիւ 2, Գարուն, 1996, էջ 142։

Ստորոգութիւն:Գրողներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Ասա՛տ Ֆախրի

**Ասա՛տ Ֆախրի** (, ), սուրիացի քննադատ եւ պատմական ուսումնասիրութիւններու հեղինակ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Տէր-Զօր: Ծննդավայրին մէջ իր երկրորդական ուսումը ստանալէ ետք, կամքէ անկախ պատճառներով կը նետուի կեանքի ասպարէջ: Ինքնաշխատութեամբ կը խորացնէ իր գրական-մշակութային գիտելիքները եւ կը դառնայ սուրիացի երիտասարդ քննադատներու սերունդի արժանաւոր ներկայացուցիչներէն մէկը:

1970ական թուականներէն սկսեալ, սուրիական ու արաբական մամուլի եւ գրական ամսագիրներու էջերուն կը ստորագրէ գրախօսականներ, ուսումնասիրութիւններ եւ գրական ու մշակութային այժմէական հարցեր քննարկող յօդուածներ:

1995-ին, «Համազգային»ի Հալէպի ՀԵՄ-ի մասնաճիւղի «Գրական եւ պատմական ուսումնասիրութեանց մատենաշար»ի իբրեւ Գ. հատոր Լաթաքիոյ «Տար էլ-Հիուար» հրատարակչատունէն լոյս  տեսած է Ասա՛տ Ֆախրիի «Նոճիին հառաչանքը» 280 էջ հաշուող ուսումնասիրական հատորը:

Ապրած է Ռաքքայի մէջ պաշտօնավարելով «Եփրատի աւազանի շահարկման հաստատութեան» մէջ:

## Աղբիւրներ

* «Բագին», թիւ 2, Գարուն, 1996, էջ 134-135։

Ստորոգութիւն:Քննադատներ
Ստորոգութիւն:Արաբ Գրողներ
Նիհատ Սիրէս

**Նիհատ Սիրէս** (, ), սուրիացի վիպասան, թատերագիր եւ յօդուածագիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ: Գիտական պաքալորիոյ վկայականին տիրանալէ ետք, մեկնած է Պուլկարիա ՝ համալսարանական բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու համար:

1976-ին, իբրեւ վկայեալ ճարտարապետ՝  վերադարձած է Հալէպ եւ  հիմնած՝ շինարարական իր գրասենեակը:

Գրել սկսած է ութսունական թուականներուն, սուրիական եւ արաբական գրական մամուլի էջերուն ստորագրելով պատմուածքներ ու քննադատական յօդուածներ: Ապա անցած է մեծ արձակին եւ սկսած է վէպեր հրատարակել:

## Աշխատութիւններ
1988-ին լոյս տեսած է Նիհատ Սիրէսի․

* «Հիւսիսի հովերը» (հատոր Ա., «Պզտիկ շուկան») անուն վէպը,
* «Քաղցկեղը»,
* «Գիւղացիական կատակերգութիւն»,
* «Հիւսիսի հովերը-1917» (հատոր Բ.) խորագիրը կրող վէպերը:

Նիհատ Սիրէս ծառայած է նաեւ պատկերասփիւռի աշխարհին:

Իր ստորագրութիւնը կը կրեն «Խան էլ-Հարիր» («Մետաքսի խանը» - 17 շարք) եւ «Քաղաքին կեդրոնը» (15 շարք) պատկերասփիւռի զոյգ ֆիլմաշարերը: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», թիւ 2, Գարուն, 1996, էջ 154-155։

Ստորոգութիւն:Վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Արաբ Գրողներ
Ֆէյսալ Խուրդոշ

**Ֆէյսալ Խուրդոշ** կամ **Խըրդոշ** (, ), սուրիացի գրող, վիպասան, քննադատ եւ լրագրող։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, 1974-ին աւարտած է Հալէպի Պետական Համալսարանի արաբական լեզուի եւ գրականութեան բաժանմունքը, իսկ 1983-ին, դարձեալ նոյն համալսարանէն, ստացած է սեմական հին լեզուներու մագիստրոսի վկայական:

Քսան տարեկանէն սկսեալ պատմուածքներ, քննադատական, լրագրական յօդուածներ ու գրական ուսումնասիրութիւններ ստորագրած է՝ սուրիական եւ արաբական մամուլին մէջ:

## Աշխատութիւններ
Ֆէյսալ Խուրդոշ հրատարակած է ՝ «Լուրերը» պատմուածքներու ժողովածուն։

Ինչպէս նաեւ երեք վէպեր․

* «Փոքրիկ փաշային համառօտ կենսագրութիւնը» (1990),
* «Գիշերուան եւ յասմիկին թերթերը» (1994),
* «Զէյթուն խան» (1995)։

Արաբական գրականութեան մէջ, «Գիշերուան եւ յասմիկին թերթերը» այն առաջին վէպն է, որ ամբողջութեամբ նուիրուած է հայ ժողովուրդի Մեծ Եղեռնին, տարագրութեան եւ հալէպահայ գաղութի կազմաւորման:

## Մրցանակներ
Պատմուածքի եւ վիպագրութեան վեց մրցանակներու արժանացած է։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», թիւ 4, Աշուն 1996, Պէյրութ, էջ 73-84։
* «Բագին», թիւ 2, Գարուն, 1996, էջ 166-167։
Ստորոգութիւն:Արաբ Գրողներ
Ստորոգութիւն:Վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Մարոնի Եկեղեցի

[մինի|256x256փքս|Մարոնի [Պատրիարք|պատրիարքներ եւ եպիսկոպոսներ՝  Հռոմի մէջ, 1906]]
**Մարոնի կաթոլիկ եկեղեցի** ( *al-kanīsa al-antākīyya al-seryānīyya al-mārwnīyya*, ), հին քրիստոնէական եկեղեցի, պատրիարքութեան կարգավիճակ ունեցող Արեւելեան կաթոլիկ եկեղեցիներէն մէկը։ Եկեղեցւոյ համայնքներու մեծամասնութիւնը կը գտնուի Լիբանանի, ինչպէս նաեւ՝ Սուրիոյ եւ Կիպրոսի մէջ։ 

Լիբանանէն մարոնիներու անդադար արտագաղթը ԱՄՆ, Քանատա եւ Աւստրալիա, մարոնիական մեծ համայնքներու ստեղծման պատճառ դարձած է։

## Կազմութիւն
Մարոնի Կաթոլիկ Եկեղեցին արեւելեան ծէսով եկեղեցի մըն է, որ կը պատկանի համաշխարհային Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ։ 

Անունը կը վերագրուի Ս. Մարունին՝ Դ. եւ Ե. դարերու սուրբ ճգնաւորի մը, որ ազդեցիկ դպրոց մը ստեղծած էր Անտիոքէն հիւսիս՝ Սուրիոյ լեռներուն մէջ։ 

Ս. Մարոնին հետեւողները՝ մարոնիները, կը կազմեն կրօնական համայնք մը՝ սուրիացի-քաղկեդոնական աւանդութեամբ։ Է. դարէն սկսեալ, անոնք կը հաստատուին Լիբանանի լեռներուն մէջ եւ հոն կը պահպանեն իրենց կրօնական ինքնութիւնը՝ դարերու ընթացքին։

* Եկեղեցին ունի Սիրիաք ծիսակարգ։
* Պահպանած է միութիւնը Հռոմի Պապին հետ։
* Եկեղեցին կը գլխաւորէ Անտիոքի Մարոնի Պատրիարքապետը, որ կ'ընտրուի եպիսկոպոսաց ժողովով, ապա կը հաստատուի Հռոմի Պապին կողմէ։

* Իր պատրիարքութեան կեդրոնը կը գտնուի Լիբանանի Պքերքէ շրջանին մէջ։
* Ներկայիս Պատրիարքապետն է՝ Նորին Սրբութիւն Մար Պշարա Պութրոս Ռայի։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրօններ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի համայնքներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Լեւոն ԺԴ. Պապ

**Հռոմի պապ Լեւոն ԺԴ.** (, , ), (14 Սեպտ. 1955), աւազանի անունով՝ Ռոպըրթ Ֆրանսիս Փրեւոսթ () կաթոլիկ եկեղեցւոյ գլուխը եւ Վատիկան քաղաք-պետութեան միապետը՝ 8 Մայիս 2025-էն։ 

## Կենսագրութիւն
մինի|Մանկութեան բնակարանը
Ծնած է Շիքակօ, 1955-ին: 

Միսիոնարական աշխատանք կատարած է Հարաւային Ամերիկայի մէջ եւ կը վարէր եպիսկոպոսներու նշանակման Վատիկանի ազդեցիկ գրասենեակը: 

2001-2013 թուականներուն՝ Ս. Օգոստինոսի միաբանութեան նախկին գնդապետ։ 

2015-2023 թուականներուն ծառայած է իբրեւ Փերուի Շիքլայոյի եպիսկոպոս,  
ձախից|մինի|2023
2023-էն ի վեր եղած է Լատին Ամերիկայի Հայրապետական յանձնաժողովի նախագահը։ 

Փրեւոսթ այդ պաշտօնին նշանակուելէն ետք «Վատիկըն Նիուզ»ի հետ հարցազրոյցի ընթացքին յայտարարած էր.

 
Ան ամբողջ տասնամեակ մը ծառայած է Փերուի Թրուխիլօ քաղաքին մէջ, ապա 2014-2023 ծառայած է Փերուի Չիքլայօ քաղաքին մէջ:

2015-ին, կարտինալ Պրեւոսթ դարձած է Փերուի քաղաքացի։ 

Լեւոն ԺԴ. Սուրբ Պետրոս հրապարակին վրայ հաւաքուածները կ'ողջունէ «Խաղաղութիւն ձեր բոլորին» խօսքով: Ապա իտալերէն եւ սպաներէն խօսք մը կ'արտասանէ.

Պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով ամերիկացի մը կը դառնայ կաթոլիկ եկեղեցւոյ եպիսկոպոսապետ: Ան ծանօթ է իբրեւ «ամերիկացիներուն մէջ նուազագոյն ամերիկացի եղողը» եւ կը պատկանի եկեղեցւոյ չափաւորական թեւին: 
## Պաշտօնի ստանձնում
Կիրակի, 18 Մայիս 2025-ին, տեղի կ'ունենայ Լեւոն ԺԴ. Պապի Հռոմէական Կաթոլիկ եկեղեցւոյ նոր քահանայապետ՝ Լեւոն ԺԴ. Սրբազան Պապի գահակալութեան հանդիսաւոր արարողութիւնը, որուն ընթացքին, ան կ'ընդունի պապական իշխանութեան խորհրդանիշերը` «Ձկնորսի մատանին» եւ փալիումը (ոչխարի բուրդէ պատրաստուած ժապաւէն` վրան ասեղնագործուած խաչեր): Այսպիսով ան պաշտօնապէս կը սկսի իր հովուապետութեան:

Ս. Պետրոսի Մայր տաճարին մէջ կը կատարէ իր ուխտի աղօթքը եւ համանուն հրապարակին վրայ կը մատուցանէ անդրանիկ Ս. Պատարագը, որմով սկիզբ կ'առնէ իր առաքելութիւնը։ 

Պապի գահակալութեան արարողութեան սկիզբէն առաջ, ան յատուկ փոխադրակառքով կը շրջի Վատիկանի Ս. Պետրոս հրապարակին վրայ` ողջունելով հազարաւոր հաւատացեալներ:

Լեւոն ԺԴ. Պապի գահակալութեան արարողութեան ներկայ կը գտնուին 156 երկիրներու եւ միջազգային կազմակերպութիւններու պատուիրակութիւններ, ներառեալ շուրջ 30 պետութիւններու ղեկավարներ եւ բարձրաստիճան հիւրեր:

## Ծանօթագրութիւններ
Փանայիթ Իսթրաթի

**Փանայիթ Իսթրաթի** (, ), ֆրանսերէն լեզուով արտայայտուած ռումանացի գրագէտ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է  Պրաիլա (Ռումանիա): Գիւղացիի զաւակ, ան վարած է արկածախնդիրի կեան մը Եւրոպայի ողջ տարածքին:

Զայն գրական հասարակութեան ծանօթացնողը եղած է ֆրանսացի գրագէտ Ռոմէն Ռոլան: Յետ Խորհրդային Միութիւն կատարած իր այցելութեան, ան գժտուած է քաղաքական իր բարեկամներուն հետ:

Այդ այցելութեան աւարտին (1929), հետը բերաած է «Դէպի Միւս Բոցը» անուն երեք հատորնոց գործ մը։  ծայրէ բոցը», ծայրէ ծայր թշնամական խորհրդային վարչակարգին: Այնուհետեւ քաշուած է Ռումանիա, ուր կառավարութիւնը, որուն հետ հաշտութիւն կնքած էր, սկսաւ իր հովանաւորութեան տակ առնել զինք:

## Աշխատութիւններ
Փանայիթ Իսթրաթի լոյս ընծայած է հետեւեալ գործեր․

* «Քիրա Քիրալինա» (1923),
* «Անկէլ հօրեղբայրը» (1924),
* «Հայդուկներու ներկայացումը (1925), 
* «Ատրիէն Զոքրաֆի պատմուածքները» (1926-28), 
* «Իմ հեռացումներս» (1928),
* «Պարականի տատասկները» (1928),
* «Թիւրէնկէրի տունը» (1933):

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Բագին», թիւ է, Ձմեռ 1996, Պէյրութ, էջ 27։

Ստորոգութիւն:Գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գրողներ ըստ ազգութեան
Պահայի Հաւատք

**Պահայի հաւատքը** աշխարհի նշանաւոր նորագոյն, անկախ կրօնն է, որ կ'ուսուցանէ Աստուծոյ միակութիւն, մարդկութեան միասնութիւն եւ կրօններու հիմնարար ներդաշնակութիւն։ 

Պահայի ուսմունքները կը խթանեն գիտութեան եւ կրօնի միջեւ ներդաշնակութիւնը, սեռերու հաւասարութիւնը եւ կը պայքարին՝ վերացնելու բոլոր տեսակի նախապաշարումները։ 

Պահայի հաւատքին մէջ հոգեւորականներ չկան։ Անոնք կ'ընդունին աշխարհի միաստուածական կրօններու հիմնադիրներու եւ մարգարէներէն իւրաքանչիւրին ճշմարտութիւնը եւ կը հաւատան Աստուծոյ կողմէ ուղարկուող յայտնութիւններու շարունակականութեան։  

Պահայի հաւատքին այս եզակի սկզբունքը իւրաքանչիւր միաստուածական կրօն կ'ընկալէ իբրեւ միացեալ հոգեւոր համակարգի օղակ, որ աստիճանաբար կը զարգանայ, ճիշդ այնպէս, ինչպէս գիրքի գլուխները կը շարունակեն նոյն պատմութեան տրամաբանական զարգացումը։ 

Պահայի ուսմունքները կը շեշտեն հոգիի փոխյարաբերութիւնները Աստուծոյ՝ յաւերժական, անճանաչելի էութեան հետ եւ խորհուրդ կու տան ամէն օր աղօթել եւ խորհիլ։ 

### Սկզբունքներ
Պահայինները կը հաւատան մարդկային հոգիի յաւերժական զարգացման եւ մարդկութեան ծառայելու միջոցով կը ջանան զարգացնել այնպիսի հոգեւոր յատկանիշներ, ինչպիսիք են՝ բարութիւնը, առատաձեռնութիւնը, ազնուութիւնը, ճշմարտախօսութիւնը եւ խոնարհութիւնը։ 

Պահայի հաւատքի հիմնարար սկզբունքներէն են.

* Ճշմարտութեան ինքնուրույն որոնումը,
* Բոլոր տեսակի նախապաշարումներու վերացումը,
* Մարդկութեան միասնութիւնը,
* Բոլոր կրօններու միասնական հիմքը,
* Կրօնը պէտք է ըլլայ սիրոյ եւ ուրախութեան աղբիւր,
* Գիտութեան եւ կրօնի ներդաշնակութիւնը,
* Պարտադիր կրթութիւնը բոլորին համար:
Պահայիները կը հաւատան, որ Աստուած պարբերաբար յայտնութիւններ կ'ուղարկէ մարդկութեան, իբրեւ աստուածային ուղերձ։ Այդ աստուածայայտնութիւններէն են՝ Աբրահամը, Մովսէսը, Պուտտան, Կրիշնան, Յիսուս Քրիստոսը, Մուհամմետը եւ Պահայի հաւատքի հիմնադիր Պահաուլլան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրօններ
Ստորոգութիւն:Հաւատալիքներ
Ռալֆ Ուալտօ Էմըրսըն

**Ռալֆ Ուալտօ Էմըրսըն** (, 1803-1882), ամերիկացի գրող, փիլիսոփայ, գերվերացական բանաստեղծ։

Արժէքաւոր են իր «Հասարակութիւն եւ մենութիւն» (1870) գիտական շարադրանքը եւ «Մարդկութեան ներկայացուցիչներ» (1850) կենսագրական ակնարկներու գիրքը, ուր ներկայացուած են Պղատոնը, Շէյքսփիրը, Նափոլէոնը, Կէօթէն եւ ուրիշներ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոսթըն (Մասաչուսեթս):

Հարվըրտի համալսարանէն ստացած է աստուածաբանական կրթութիւն։

## Գլխաւոր գործերը

* «Բնութիւնը» (Nature, 1836)- Փիլիսոփայական կտակ, ուր ան բնութիւնը կը ներկայացնէ իբրեւ անմիջական միջոց՝ Աստուծոյ եւ ճշմարտութեան հետ հաղորդակցելու։
* «Ամերիկացի Գիտնականը» (The American Scholar, 1837) - Կոչ մըն է՝ զարգացնելու անկախ եւ ինքնուրոյն ամերիկեան մտաւորականութիւն։
* «Ինքզինքիդ հաւատա՛» (Self-Reliance, 1841) -Անհատի ինքնավստահութիւնը կը ներկայացնէ իբրեւ բարոյական եւ գործնական գերագոյն արժէք։
* «Կենսագրական պատկերներ» (Representative Men, 1850) - Կեանքի մէջ ազդեցիկ մտածողներու մասին ուսումնասիրութիւններ։

Յօրինած է «Ամերիկեան գիտնականը» հանրահայտ ճառը, որ Օլիվեր Ուենտել Հոլիս Աւագի կողմէ բնութագրուած է իբրեւ «անկախութեան հռչակագիր»։ Իր փիլիսոփայական աշխատութիւններուն եւ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններուն մէջ արծարծուած է անձի, անոր ազատութեան, հոգիի եւ բնութեան փոխյարաբերութիւններու հետ առնչուող հարցեր: Եղած է Հենրի Տէյվիտ Թորոյի ընկերն ու ուսուցիչը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփաներ
Տնտեսական Կարգավ

**Տնտեսական Կարգավ**՝ որոշակի սեփականութեան ձեւի վրայ հիմնուած տնտեսութեան տիպ մըն է, արտադրութեան միջոցներուն համար եւ համապատասխան կապեր աս արտադրութեան ընթացքին։

## Սահմանում
Ըստ Մեծ Սովետական Հանրագիտարանին, **հասարակական-տնտեսական կարգավը** արտադրական կապերու որոշակի տիպի ամբողջական համակարգ մըն է, որ կը կազմէ արտադրութեան ընկերային ձեւ մը։

## Նկարագրութիւն
Պետութեան կամ երկրի մը մէջ տնտեսվարութեան (կարգավ, Շինութիւն) տիպը, հիմնուած արտադրութեան միջոցներուն վրայ հիմնական սեփականութեան որոշակի ձեւի մը եւ արտադրութեան ընթացքին մէջ համապատասխան կապերու վրայ կենալ։

## Կարգավներու Տեսակները
Տարբեր տեսակի **տնտեսական կարգավներու** մէջ կրնան առանձնանալ.  
*   *ձեւական կարգավներ*՝ նախնադարեան համայնական, ստրկատիրական, աւատատիրական, դրամատիրական, ընկերվարական, համայնավար կարգավ։  
*   *ոչ ձեւական կարգավներ*՝ հայրենական (մանր բնական տնտեսութիւն) եւ մանր պուրժուական (մանր ապրանքային տնտեսութիւն) կարգավ։  
*   *խառն կարգավներ* (բազմակարգավայնութիւն)։

Ընկերութեան **տնտեսական շինութիւնը** չէ կրնար սահմանափակուիլ միայն մէկ **տնտեսական կարգաւով** եւ, որպէս կանոն, բազմակարգավ տնտեսութիւն մըն է, ուր կարգավներէն մէկը կը գերիշխէ եւ կը որոշէ ընկերային շինութեան բնոյթը եւ պատկանելիութիւնը որոշակի հասարակական-տնտեսական ձեւին։

Պատմաբան Եուրի Սեմեոնովը կը բացատրէ «հասարակական-տնտեսական կարգավ», «արտադրութեան ձեւ» եւ «հասարակական-տնտեսական ձեւ» հասկացութիւններուն միջեւ կապը հետեւեալ կերպով։

Կայ ընկերային-տնտեսական կապերու քանի մը որակապէս տարբեր տիպեր (ստրկատիրական, աւատատիրական եւ այլն)։ Որոշակի տիպի կապերը կրնան ընկերութեան մէջ կազմել ամբողջական համակարգ՝ հասարակական-տնտեսական կարգավ։ … Նոյն որոշակի տիպի ընկերային-տնտեսական կապերու ամէն համակարգ (հասարակական-տնտեսական կարգավ) կը ներկայացնէ առանձնայատուկ ընկերային ձեւ մը, որուն մէջ կ'իրականանայ նիւթական բարիքներու արարման ընթացքը։ Արտադրութիւնը, վերցուած որոշակի ընկերային ձեւի մէջ, այլ բան չէ, եթէ ոչ արտադրութեան ձեւ։ Արտադրութեան ձեւեր այնքան կան, որքան հասարակական-տնտեսական կարգավներ կան։ … Քանի որ, ըստ պատմութեան նիւթապաշտական ըմբռնման, ընկերային-տնտեսական կապերը կը կազմեն հիմքը, որեւէ ընկերութեան հիմնադրութիւնը, ապա մարքսիստներուն համար բնական է ընկերային-պատմական օրկանիզմներու դասակարգումը անոնց մէջ գերիշխող արտադրական կապերու տիպով։ Այդպիսի յատկանիշով առանձնացուած ընկերութեան տիպը ընդունուած է կոչել հասարակական-տնտեսական ձեւ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ցեղասպանագիտական Հանդէս

«**Ցեղասպանագիտական** **Հանդէս**», գիտական կիսամեայ պարբերական։ ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտի հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 2013 թուականէն Երեւանի մէջ՝ հայերէն, անգլերէն։ Գլխաւոր խմբագիր՝ Հայկ Դեմոյեան, պատասխանատու խմբագիր՝ Սուրէն Մանուկեան։

Կը տպագրէ ցեղասպանութեան պատմութեան, պատմագրութեան, ինչպէս նաեւ այդ թեմային առնչուող այլ հիմնախնդիրներու վերաբերեալ ուսումնասիրութիւններ, յօդուածներ, գիտական բանավէճեր, կ՚անդրադառնայ նաեւ այլ ժողովուրդներու ցեղասպանութիւններու հարցերուն, կը քննադատէ թրքական կառավարութեան ժխտողական ու հակագիտական քարոզչութիւնը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Իշացուլ

**Իշացուլ** (, ածանցեալ ) առասպելական արարած մըն է Հին առասպելներէն:

## Նկարագրութիւն

Իշացուլը նման է կենդանացուլին, բայց մասամբ մարդ մասամբ էշ։ Բայց, ի տարբերութիւն կենդանացուլին, որ կը ներկայացուի չորքոտանիով, իշացուլը յաճախ կը ներկայացուի միայն երկոտանիով եւ ոմանք զայն կը նկարագրեն առանց դիմացի ոտքեր ունենալու։ Ինչպէս շատ լիմինալներ, իշացուլին բնոյթը կռիւ մըն է մարդկային եւ անասունային մասերուն միջեւ։

Առաջին նշումը եղած է Պտղոմէոս Բ. Եղբայրասէրի ժամանակ՝ Pythagoras անունով սպայ մը, Քլաուտիուս Էլիանուսի կողմէ մէջբերուած՝ *De Natura Animalium* գիրքին մէջ։ Էլիան այսպէս օգտագործած է *onokentaura* բառը՝ էգ տարբերակը նկարագրելու համար։ Ան մեկնաբանած է իշացուլը իբրեւ «իր մարմինը էշի մարմնի կը նմանի, իր գոյնը մոխիր է, բայց կ'ենթադրուի ճերմակ ըլլալ կողերու տակ։ Ան մարդկային կուրծք ունի, մարդկային երես մը՝ շուրջը թանձր մազերով։ Կրնայ գործածել իր բազուկները՝ բռնելու եւ առարկաներ պահելու համար, բայց նաեւ վազելու համար։ Ան բուռն բարկութիւն ունի եւ չի համբերեր գերութեան»։

Անտոնիի կեանքը գրուած է Աթանաս Աղեքսանդրիացիի կողմէ, կը նշէ «մարդու նման գազան մը մինչեւ ազդրերը, բայց ունի էշի ոտքեր եւ թաթեր», բայց անիկա չի գործածեր իշացուլ բառը։
## Ծանօթագրութիւններ
Փայլակ (թերթ)

**«Փայլակ»**, քաղաքական–հասարակական, գրական երկօրեայ թերթ (1917 թուականի Ν 33-էն ունեցած է «Քաղաքական–հասարակական թերթ» եւ «Պրոլետարներ բոլոր երկրներու, միացէ՛ք» վերտառութիւնները)։ Լոյս տեսած է 1915–1917 թուականներուն, Շուշիի մէջ։ Խմբագիր–հրատարակիչ՝ Լեւոն Վարդապետեան։ Խմբագրութեան աշխատանքներուն մասնակցած են բոլշեւիկներ ու մէնշեւիկներ (մինչեւ 1917 թուականի Ν 33-ը, այնուհետեւ՝ միայն բոլշեւիկները)։

Լուսաբանած է ՌԽԴԲԿ Շուշիի բիւրոյի աշխատանքները, պրոպագանդած է մարքսիստ-լենինիստական գաղափարախօսութիւն։ Դեմ արտայայտուած է դաշնակցութեան տեղական գործիչներուն, անոնց «Ապառաժ» (1917–1919) հրատարակութիւնը։ Գիւղացիութեան ծայրահեղ աղքատութեան պատճառներ համարած է պատերազմը, տնտեսութիւնը վարելու «նահապետական ձեւերն ու միջոցները»։

Թերթը բազմիցս անդրադարձած է Արեւմտեան Հայաստանի կացութեան, հայ բնակչութեան հանդէպ թրքական կառավարութեան վարած քաղաքականութեան հետեւանքներուն, Շուշիի բնակչութեան կոչ արած է օգնել գաւառի մէջ տեղաւորուած հայ գաղթականներուն։

Գրական–գեղարուեստական նիւթերով հանդէս եկած են Գ․ Ղազարեանը, Գ․ Ներսիսեանը, Լ․ Վարդունին եւ ուրիշներ, 

. եւ արցախցիներու մասին պատմաբանասիրական նիւթերով՝ Լէօն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռուսական կայսրութեան հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արցախի պարբերականներ
Փարոս (թերթ, Ախալքալաք)

**«Փարոս»**, երկօրեայ թերթ, 1990-ական թուականներուն՝ անկանոն պարբերականութեամբ, Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի վարչութեան պաշտօնաթերթ (մինչեւ 1991 թուականը՝ Վրաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Ախալքալաքի շրջանային կոմիտէի եւ ժողովրդական պատգամաւորներու շրջանային խորհուրդներու պաշտօնաթերթ)։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1931–1999 թուականներուն Ախալքալաքի մէջ հայերէն, 1 էջը՝ վրացերէն։ 1931–1936 թուականներուն թերթը կոչուած է «Սոցիալիստական անասնաբուծութիւն», 1936–1949 թուականներուն՝ «Բոլշեւիկեան կոլխոզ», 1950–1955 թուականներուն՝ «Օքթոմբերիս դրօշայ», 1956–1961 թուականներուն՝ «Հոկտեմբերի դրօշով», 1961–1964-ին՝ «Կարմիր դրօշ»։

Լուսաբանած է շրջանի տնտեսական, քաղաքական, մշակութային կեանքը, անդրադարձած է Հայաստանի, Արցախի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն, հայ-վրացական պատմական առնչութիւններուն, տպագրած է շրջանի երիտասարդ ստեղծագործողներու գործեր, նմուշներ՝ Ջաւախքի բանահիւսութենէն եւ այլն։

## Խմբագիրներ

* Ռուբէն Լուսինեան
* Մ. Ազնաւուրեան
* Հ. Չոպանեան
* Գ. Երմիշեան
* Յակոբ Բլրցեան
* Վարդան Վարդանեան
* Ռ. Թօփալեան
* Մաթեւոս Խոցանեան
* Մերուժան Շիպակցեան
* Յարութիւն Հայրապետեան
* Գրիգոր Վարդիկեան
* Նիկոլա Ալածիաշուիլի (վրացերէն էջի խմբագիր)

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Վրաստանի հայկական պարբերականներ
Փարոս (թերթ, Գահիրէ)

«**Փարոս**», ազգային, գրական եւ քաղաքական երկօրեայ (սկիզբը՝ եռօրեայ) լրագիր։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1897–1898 եւ 1901–1902 թուականներուն Գահիրէի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Յարութիւն Ալփիար, Տիգրան Արփիարեան։

Ներկայացուցած է եգիպտահայ գաղութի կեանքը, հետեւած է ներքին եւ արտաքին հասարակական-քաղաքական անցուդարձին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Փարոս (թերթ, Պարտիզակ)

«**Փարոս**», ազգային, հասարակական, գրական ամսաթերթ։

## Պատմութիւն
Պարտիզակի «Երիտասարդաց քրիստոնէից» ընկերութեան հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1910–1912 թուականներուն Պարտիզակի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Յակոբ Ալոճեան, Գրիգոր Մխալեան, տնօրէն՝ Միսաք Թաթարեան։

Պաշտպանած է արեւմտահայութեան ազգային խնդիրները խաղաղ ճանապարհով լուծելու գաղափարը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Փարոս (թերթ, Փլովտիւ)

**«Փարոս» շաբաթաթերթ**, ապա՝ եռօրեայ։ ՌԱԿ-ի հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1924–1941 թուականներուն Սոֆիայի, ապա՝ Փլովտիւի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Տիգրան Մարտիրոսեան, Բ. Մազլմեան, Մարտիրոս Գոչունեան, Յակոբ Մարթայեան։

Լուսաբանած է տեղի հայկական գաղթավայրի հասարակական-քաղաքական կեանքը, ներկայացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական եւ մշակութային ձեռքբերումները։

1937 թուականներուն թողարկած է «Փարոսի ծիծաղը» երգիծական յաւելուած-շաբաթաթերթը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
ԱՆԶԱՔ

մինի|ԱՆԶԱՔ-ի Նիւ Զիլանտի զինուորներուն բանակավայրէն նկար մը, 1915․
մինի|Աւստրալիոյ 11-րդ վաշտը, նկար՝ 10-1-1915, նախապէս Կելլիպոլի ցամաքահանումը
**ԱՆԶԱՔ** (անգլ․՝ ANZAC)․ Ա․ Համաշխարհային պատերազմի ընթացքին կազմուած ՄԵծն Բրիտանիոյ զօրաբանակներ։ Աւստրալիոյ եւ Նիւ Զիլանտի զօրաբանակները (*Australian and New Zealand Army Corps* - *ANZAC*) կազմուած են Դեկտեմբեր 1914-ին եւ գործած են Կելլիպոլի ռազմական գործողութեան ընթացքին։ Անոնք Միջերկրածովեան արշաւախմբային ուժերու հրամանատարութեան տակ կը գտնուէին։ 

## Տեղեկութիւններ

### ԱՆԶԱՔ-ի ստեղծում
մինի|Գունաւոր պատկերացում ԱՆԶԱՔ-ի զօրամասերուն, Ա․ Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին Կելլիպոլի մարտէն ետք
Անզաքը կազմուած է 1915-ին։ Հրամանատարը եղած է Ուիլիամ Պըրտղուտ (*William Birdwood*) եւ ունեցած է երկու բաժանումներ՝ աւստրալիական հետեւակի 1-ին բաժանումը (*the Australian 1st Division*) եւ աւստրալիացիներու եւ նիւզիլանտացիներու բաժանումը (*New Zealand and Australian Division*)։ Զօրաբանակներուն մաս կազմած էին նաեւ մեքենաներու, շտապ օգնութեան ու վիրաւորներու հաւաքումի, փոխադրական միջոցներու եւ բացօթեայ խոհանոցի միաւորներ։

1915, Մարտ ամսուան առաջին շաբթուան ընթացքին Լիմնոս կղզին հասած է 3 200 զինիալներու խումբ մը։ Ուրիշ խումբեր ժամանած են Օգոստոսին։ 25 Ապրիլէն մինչեւ Նոյեմբեր, Կելլիպոլի թերակղզիին վրայ ցամաքահանումի բազմաթիւ փորձեր կը կատարեն, որոնց կը դիմադրեն թրքական, գերմանական եւ աւստրիական միացեալ ուժերը։

ԱՆԶԱՔ-ի բանակը տուած է հազարաւոր զոհեր եւ վիրաւորներ։ Զոհերը թաղուած են Կելլիպոլի զինուորական գերեզմանատուներուն մէջ։ Վիրաւորները Լիմնոս փոխադրուած են, ինչպէս նաեւ հիւանդանոցի վերածուած նաւերու մէջ։ Լիմնոս մահացած ու թաղուած զինիալներուն թիւը 224 եղած է՝ 148 աւստրալիացի եւ 76 նիւզելանտցի։

Անյաջող ցամաքահանումի փորձերէն ետք, ԱՆԶԱՔ-ի մնացեալ զինիալները Եգիպտոս փոխադրուած են։  

### Նշումի օր
25 Ապրիլը՝ *Anzac Day*, հաստատուած է իբրեւ ԱՆԶԱՔ-ի զոհուած զինուորներուն յիշատակի օր։ Կ՛արտացոլայ Կելլիպոլի ցամաքահանումը, ինչպէս նաեւ աւստրալիացի եւ նիւզիլանտացի բոլոր զինուորները, որոնք ծառայեցին եւ կամ զոհուեցան։ 25 Ապրիլը առաջին օրն էր Կելլիպոլի թերակղզիին ցամաքահանումին։ Աւստրալիոյ եւ Նիւ Զիլանտի մէջ ազգային յիշատակումի օր է, որովհետեւ երկու երկիրներուն բնակիչները այդ օրէն առաջ, երբեք մաս չեն կազմած ռազմական որեւէ բախումի։ 25 Ապրիլը կը յիշատակուի նաեւ Կելլիպոլի դաշնակիցներուն գերեզմանատուներուն մէջ։

Լիմնոսի Մուտրոս նաւահանգիստին մուտքին աւստրալիացիները յուշարձան մը կանգնեցուցած են ի պատիւ «Լիմնոսի հերոսներուն» եւ Աւստրալիոյ ու Յունաստանի միջեւ մշակութային եւ պատմական զօրաւոր կապին։ Ինչպէս նաեւ, Մուտրոսի եւ Բորթիանոսի դաշնակիցներուն գերեզմանատուները ուղող երկու ճամբաները անուանուած են «ԱՆԶԱՔ ճամբայ»։

       

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Առաջին Պալքանեան պատերազմի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Փարոս (թերթ, Լոս Անճելըս)

**«Փարոս»**, անկախ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1984 թուականէն, Լոս ԱՆճելըսի մէջ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Սուրէն Բուրսալեան։ Կը ներկայացնէ նորութիւններ Հայաստանէն, Քալիֆորնիոյ հայ գաղութէն, կը տպագրէ բանասիրական, գրական, քաղաքական, հոգեբանական, բժշկական յօդուածներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գիտական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Փարոս Հայաստանի (հանդէս)

«**Փարոս Հայաստանի**», պատմաբանասիրական պատկերազարդ հանդէս։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1879–1881 թուականներուն Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Զարմայր Մսէրեան, Սուքիաս Մսէրեան։

«Փարոս» տարեգիրքի շարունակութիւնն է։ Տպագրած է հայագիտութեան, գիտական նորութիւններուն նուիրուած նիւթեր, Յակոբ Պարոնեանի շարք մը յօդուածներ, Յովհաննէս Այվազովսկիին, Մկրտիչ Էմինին, Ֆ. Վոլթերին նուիրուած ակնարկներ, Ալֆոնս Տոտէի պատմուածքներէն հատուածներ, Մսէր Մսէրեանի վաղ շրջանի նամականիէն, «Միրզաեան Մանուկ պեյ. պատմութիւն վարուց նորայ» մեծածաւալ աշխատութիւնը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռուսական կայսրութեան հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Տիմիթրի Նալպանտեան

**Տիմիթրի Նալպանտեան** (), հայ գեղանկարիչ։ Շահած է  Նեհրուի 1968-ի մրցանակը, հնդկական բնաբանով իր նկարած գործերուն համար։ 

Խորհրդային Միութեան վաստակաւոր գեղանկարիչ Արփենիկ Նալպանտեանի եղբայրն է։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս։ 1929 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիան (աշակերտած է Եղիշէ Թադեւոսեանին ու Լանսերէին)։

1931 թուականին տեղափոխուած է Մոսկուա։

Սկիզբը ճանաչուած է իբրեւ խորհրդային շքահանդէսային դիմանկարի վարպետ, ստեղծած է խորհրդային կուսակցական վերնախաւի բազմաթիւ ներկայացուցիչներու, ինչպէս՝ Ստալինի, Խրուշչովի, Պրեժնեւի դիմանկարները, որու համար ալ արուեստագէտները զինք անուանած են «քաղբիւրոյի թիւ մէկ վրձինը»։

1978 թուականին հայ մշակոյթի ականաւոր գործիչներու «Վերնատուն» խմբակային դիմանկարի համար Տմիթրի Նալպանտեանին, որ 1953 թուականէն ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս էր, շնորհուած է ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիայի ոսկէ մետալ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Արեւ»,  20 Ցունուար 1969, էջ 1։

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ