Քամերուն

**Քամերուն**, պաշտօնապէս **Քամերունի Հանրապետութիւն**, երկիր մըն է Կեդրոնական Ափրիկէի մէջ։ Կը սահմանակցի Նիճերիային արեւմուտքէն ու հիւսիսէն, Չատին հիւսիս արեւելքէն, Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութեան արեւելքէն եւ Հասարակածային Կինիի, Կապոնի ու Քոնկոյի Հանրապետութեան հարաւէն։ Անոր ծովեզերքը կը գտնուի Պիաֆրայի Ծոցին վրայ, Կինիի Ծոցին մաս մը եւ Ատլանտեան Ովկիանոսին վրայ։ Իր ռազմավարական դիրքին պատճառով Արեւմտեան Ափրիկէի ու Կեդրոնական Ափրիկէի խաչմերուկին վրայ, դասակարգուած է որպէս երկու աշխարհաքաղաքական տեղերու մէջ գտնուող։ Քամերունի շուրջ 31 միլիոն բնակչութիւնը կը խօսին 250 տեղական լեզուներ, ի յաւելումն ազգային անգլերէն ու ֆրանսերէն լեզուներուն։ Երկրին մայրաքաղաքը Եաունտէն է։

Տարածքին վաղ բնակիչները կը ներառէին Սաօ քաղաքակրթութիւնը Չատ լիճին շուրջ եւ Պաքա որսորդ-հաւաքարարները հարաւ արեւելեան անտառներու մէջ։ Փորթուգալցի ուսումնասիրողներ հասան ծովեզերքը 15-րդ դարուն։ Ֆուլա զինուորներ հիմնեցին Ատամաուա Էմիրութիւնը հիւսիսը, 19-րդ դարուն եւ արեւմուտքի ու հիւսիս արեւմուտքի զանազան ազգային խումբեր հաստատեցին հզօր գլխաւորութիւններ ու ֆոնտոմներ։

## Պատմութիւն
**Վաղ պատմութիւն** Պամում գիրը (Bamum script) գրային համակարգ մըն է, զոր ստեղծած է Նժոյա թագաւորը 19-րդ դարու վերջաւորութեան։

Հիւսիս արեւմտեան շրջանի Շում Լաքա (Shum Laka) վայրին մէջ կատարուած հնագիտական պեղումներու տուեալները ցոյց կու տան, որ Քամերունի տարածքին մարդկային բնակութիւնը կը թուագրուի 30,000 տարի առաջ։ Ամէնաերկարատեւ անընդմէջ բնակութիւն հաստատած խումբերն են Պաքաները (Փիկմէներ)։ Կը կարծուի, որ մօտաւորապէս 2,000 տարի առաջ այս տարածքէն սկսած են Պանթու ժողովուրդներու գաղթերը դէպի արեւելեան, հարաւային եւ կեդրոնական Ափրիկէ։ Ք.ե. շուրջ 500 թուականին Չատ լիճին շուրջ յառաջացաւ Սաօ մշակոյթը, որ յետագային իր տեղը զիջեցաւ Քանեմի թագաւորութեան, ապա՝ Պորնու կայսրութեան։ Արեւմուտքի մէջ ստեղծուեցան թագաւորութիւններ եւ իշխանութիւններ։

Փորթուգալցի նաւաստիները ափ հասան 1472-ին։ Անոնք նկատեցին Վուրի գետին մէջ գտնուող *Lepidophthalmus turneranus* տեսակի ծովախեցգետիններու առատութիւնը եւ գետը անուանեցին *Rio dos Camarões* (Ծովախեցգետիններու գետ), որ անգլերէնի մէջ վերածուեցաւ *Cameroon*-ի։ Յաջորդող քանի մը դարերուն ընթացքին եւրոպական շահերը կանոնաւորեցին առեւտուրը ափամերձ ժողովուրդներուն հետ, իսկ քրիստոնեայ միսիոնարները թափանցեցին երկրի ներքին շրջանները։

1896-ին, Սուլթան Իպրահիմ Նժոյա ստեղծեց Պամում գիրը կամ «Շու Մոմ»-ը՝ Պամում լեզուին համար։ Այդ գիրը ներկայիս կը դասաւանդուի Քամերունի մէջ «Պամում գիրերու եւ արխիւներու նախագիծ»-ին կողմէ։

## Բնակչութիւն

## Կարդալ նաեւ

*  . Reporters without Borders. Retrieved 6 April 2007.
*  . *Human Development Report 2006*. United Nations Development Programme. Retrieved 6 April 2007.
* 
* Fonge, Fuabeh P. (1997). *Modernization without Development in Africa: Patterns of Change and Continuity in Post-Independence Cameroonian Public Service*. Trenton, New Jersey: Africa World Press, Inc.
* MacDonald, Brian S. (1997). "Case Study 4: Cameroon", *Military Spending in Developing Countries: How Much Is Too Much?* McGill-Queen's University Press.
* Njeuma, Dorothy L. (no date). "Country Profiles: Cameroon". The Boston College Center for International Higher Education. Retrieved 11 April 2008.
* Rechniewski, Elizabeth. "1947: Decolonisation in the Shadow of the Cold War: the Case of French Cameroon." *Australian & New Zealand Journal of European Studies* 9.3 (2017). online
* Sa'ah, Randy Joe (23 June 2006). "Cameroon girls battle 'breast ironing' ". *BBC News*. Retrieved 6 April 2007.
* Tsogang Fossi, Richard. Comment « Cameroons » est devenu allemand. Histoire d'une appropriation par la manipulation et par la force. In: Collective (ed.), Atlas de l'absence. Le patrimoine culturel du Cameroun en Allemagne, Berlin 2023, (English working translation online) Berlin 2023, p. 31-44.
* Wright, Susannah, ed. (2006). *Cameroon*. Madrid: MTH Multimedia S.L.
* "World Economic and Financial Surveys ". World Economic Outlook Database, International Monetary Fund. September 2006. Retrieved 6 April 2007.

## Ծանօթագրութիւններ