Խոջիվանքի Գերեզմանատուն

**Խոջիվանքի Գերեզմանատունը** կը գտնուի Թիֆլիսի մէջ։ Հիմնադրուած է 17-րդ դարուն Վրաց Ռոստոմ թագաւորի ատենադպիր, ժամանակի «ուսեալ եւ կրթեալ այրերէն», Աշքարհբէկ Պէյպութեանի թագաւորէն իբրեւ նուէր ստացած գերեզմանատեղիին մէջ։ Թագաւորը անոր շնորհած է նաեւ «խոջա» (պարսկերէն՝ տէր) պատուանունը։ Խոջիվանքի տարածքը դարերէ ի վեր պատկանած է Աշխարհբէկ Պէյպութեանի նախնիներուն եւ ծառայած է որպէս տոհմական գերեզմանոց։ 1655 թուականին՝ Պէյպութեան կը կառուցէ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին՝ Խոջայի վանքը, որ ժամանակի ընթացքին հնչիւնափոխուած եւ դարձած է Խոջիվանք։ Ժամանակի ընթացքին վանքի տարածքը կը վերածուի հայկական գերեզմանատան, ուր թաղուած են աւելի քան 1000 հասարակական, գրական, մշակութային հայ գործիչներ։ 20-րդ դարու քսանական թուականներուն դադրեցուած են թաղումներու կատարումը։ 1934 թուականէն Լ.Պերյայի հրամանով կը սկսի գերեզմանոցի վերացումը։ Իսկ վերջին տարիներուն վրացական իշխանութիւնները տեղէն ի սպառ վերացուցին այն ամէնը, ինչ որ կապ ունէր հայերուն հետ։ Րաֆֆիի գերեզմանը միակն է հայկական գերեզմանատան մէջ, որ կանգուն մնացած է, միայն այն պատճառով, որ գտնուած է պանթէոնի եզրին։ Րաֆֆիի գերեզմանատան շուրջը փոքրիկ տարածք մը առանձնացուած է որպէս հայկական պանթէոն եւ յուշաքարերուն վրայ նշուած են մեր այն մեծերը, որոնք թաղուած եղած են պանթէոնին մէջ, իսկ անոնց գերեզմաններէն նոյնիսկ հետք ալ չկայ։ Կը փրկուին քիչ թիւով աճիւններ։ Րաֆֆիի եւ Թումանեանի տապանաքարերը կը փրկուին բնանկարիչ՝ Գրիգոր Շարպապչեանի ջանքերով։ Ներկայիս գերեզմանատունը ձեւաւորուած է Րաֆֆիի շիրմաքարի շուրջ՝ Ռուբէն Աղապապեանի նախագիծով։ Գերեզմանոցի տարածքը կը դառնայ «Բարեկամութեան» այգի, ուր հայերը մոմեր կը վառեն եւ կը յարգեն իրենց նախնիներու յիշատակը։ Խոջեվանքի եւ հին հայկական պանթէոնի տեղը կառուցուած է Սուրբ Երրորդութեան մայր տաճար-եկեղեցին: Հին հայկական պանթէոնին նկատմամբ «ցուցաբերուած է ոչ յարգալից վերաբերմունք»։ Հիմքերու փոսը փորելու ժամանակ հին գերեզմաններէն յայտնաբերուած մարդկային մնացորդները չեն վերաթաղուած։ Շինարարները քանդուած գերեզմաններէն հանուած ոսկորներուն, տապանաքարերուն եւ յուշարձաններուն անյարգալից վերաբերմունք ցոյց տուած են, որ բողոքի ալիք բարձրացուցած է ինչպէս Վրաստանի մէջ ապրող հայերու, այնպէս ալ հայկական սփիւռքի եւ Հայաստանի բնակիչներերուն մօտ։ 

Գերեզմանատունը հիմնովին նորոգուած է 2002 թուականին։


Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_Beginning_of_the_18th_century_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_Beginning_of_the_18th_century_(cropped).jpg|Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jp իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Պատկեր:Grigor_ Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jp իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Պատկեր:Grigor_ Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jp իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jp իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Պատկեր:Grigor_ Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Պատկեր:Grigor_ Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jp իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Պատկեր:Grigor_ Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_  Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին]]
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=http Աստուածածին եկեղեցին]] նշուած է 58 բիշով, 1730-ական թուականներու քարտէս պատրաստուած Վախուշտի Բագրատիոնիի կողմէ
Պատկեր:Խոջիվանքի_Սուրբ_Աստվածածին_եկեղեցի_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2_%D4%B1%D5%BD%D5%BF%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%A1%D5%AE%D5%AB%D5%B6_%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB_-_Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church.jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատունը գերեզմանատան Սուրբ Աստուածածին հայկական եկեղեցիի հարեւանութեամբ
Պատկեր:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khojivank_Holy_Mother_of_God_Armenian_Church_in_Armenian_Pantheon.jpg|Խոջիվանքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Պատկեր:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Map_of_Khojivank_Armenian_cemetery,_1850_(cropped).jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը 1850 թուականի Թիֆլիսի քարտէսին վրայ


### Թբիլիսիի հայ գրողներու եւ հասարակական գործիչներու «Խոջիվանք» պանթէոն
1962 թուականի Մարտի 17-էն նախկին ընդարձակ Խոջիվանքի հայկական գերեզմանատան տարածքէն հաւաքուած շուրջ 32 շիրմաքար իրար մօտ հաւաքելով՝ հիմնուեցաւ «Հայ մշակոյթի գործիչներու պանթէոն»ը։ Իրականութեան մէջ պանթէոնի տապանաքարերուն մեծ մասը տեղադրուած են առանց հողի տակ գտնուող աճիւններու։ 
Պատկեր:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenian_Pantheon_of_Tbilisi_with_Sameba_Cathedral.JPG|1962 թուականին ստեղծուած «Խոջիվանք»ի պանթէոնը.  հեռուն՝ վրացական նորակառոյց Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը 
Պատկեր:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:General_view_of_Khojivank_Armenian_Pantheon.jpg|«Խոջիվանք»ի պանթէոնը, սպիտակ շիրմաքարը կը պատկանի Րաֆֆիին, որ տեղափոխուած է Խոջիվանքի գերեզմանատանէն
Պատկեր:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_to_the_Armenian_Pantheon_of_Tbilisi.JPG|«Խոջիվանք»ի պանթէոնի մուտքը


### Տապանաքարերի ճակատագիր
Խոջիվանքի գերեզմանատան դամբարանները, առանձին տեղադրուած շիրմաքարերը պատրաստուած էին սեւ եւ սպիտակ մարմարէ, մշակուած՝ բազալթէ։ Այդ իսկ պատճառով 1930-ական թուականներէն սկսեալ գերեզմանատան ոչնչացումէն յետոյ տապանաքարերուն մէկ մասը տեղափոխուած է Թբիլիսիի տարբեր շինհրապարակներ եւ օգտագործուած՝ շէնքերու, յուշահամալիրներու, փողոցներու սալայատակման նպատակով։ Այնուամենայնիւ մեծ մասը փշրուած կամ ամբողջական տեղափոխուած են տարբեր աղբավայրեր, ինչպէս՝ Թբիլիսիի մէջ գտնուող Կրիայի լիճին մօտ գտնուող Մխաթայ լեռան ստորոտի աղբավայրերը։

Հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերէն զգալի մաս մը յայտնուած են Թբիլիսիի մէջ կառուցուող նոր շէնքերու եւ շինութիւններու հիմքերուն մէջ, պատերու մէջ՝ ներքին եւ արտաքին երեսապատման տեսքով։ Յայտնի է, որ Լավրենտի Բերիան իր տուներէն մէկը կառուցած ատեն (Մաչաբելի փող., թիվ 11) օգտագործեց զինվուորական բժիշկ Ա.Բեգիջանեանի նախնիներու տոհմական գերեզմանոցի սեւ մարմարեայ քարերը՝ զուգարանի երեսապատման համար։ Ռուսթավելի պողոտայ 8 հասցէի վրայ գտնուող Վրաստանի խորհրդարանի շէնքի (նախապէս՝ Մարքսիզմ-լենինիզմի հաստատութիւն) պատերու շարուածքին մէջ նոյնպէս օգտագործուած են Խոջիվանքէն բերուած շիրմաքարերը։ Կուր գետի աջափնեակին վրայ գտնուող «Դեդայնա» (մայրենի լեզու) յուշահամալիր տանող աստիճաններու եզրաքարերուն վրայ այսօր ալ կը կարդացուին հայկական շիրմաքարերու մակագրութիւնները»։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_02.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_03.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_04.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_05.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_06.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_07.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_02.jpg|Րաֆֆիի գերեզմանասիւնը Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ (յետագային տեղափոխուած Թբիլիսիի հայկական պանթէոն)
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թբիլիսի_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%A2%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%BD%D5%AB_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(until_1938)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Պատկեր:Grigor_Ter-Gevondiantze_at_the_grave_of_his_son_in_Khojavank_cemetery.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grigor_Ter-Gevondiantze_at_the_grave_of_his_son_in_Khojavank_cemetery.jpg|Գրիգոր Տեր-Ղեւոնդեանցը իր որդւոյն տապանաքարին մօտ
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_08.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_08.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_09.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_09.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Բեհբությանների_տապանատուն,_Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Behbutyan_Tomb,_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B2%D5%A5%D5%B0%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB_%D5%BF%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Behbutyan_Tomb,_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935).jpg|Պէյպութեան իշխանական տոհմի տապանատուներէն մէկը գերեզմանատան մէջ
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1934)_01.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1934)_01.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1934թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_11.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_11.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․
Պատկեր:Խոջիվանքի_գերեզմանատուն,_Թիֆլիս_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_13.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%AB%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6,_%D4%B9%D5%AB%D6%86%D5%AC%D5%AB%D5%BD_-_Khojivank_Armenian_Pantheon,_Tiflis_(1935)_13.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատուն, 1935թ․


## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրաստան