open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պոպ Աւեան

**Ռոպերթ Աւետիսեան** (), ճանչցուած իբր **Պոպ Աւեան**, Ամերիկացի պարուսոյց եւ թատերական արտադրիչ ու բեմադրիչ։

Ծնած Նիւ Եորքի մէջ հայ ընտանիքի մը, Աւեան անցուց իր վաղ ասպարէզը բաժնելով իր ժամանակը պարելով կարգ մը Պրոտուէյ թատերական ներկայացումներու մէջ (ինչպէս՝ *West Side Story*, *Funny Girl*, եւ *Henry, Sweet Henry*), ինչպէս նաեւ աշխատելով իբր արտադրման օգնական *I Do! I Do!* եւ *Twigs*-ի նման ծրագիրներու վրայ: Ան առաջին անգամ ծանօթացաւ Մայքըլ Պէնըթի երբ երկուքը ներկայ էին Եւրոպական *West Side Story*  ներկայացման շրջագայման 1959 թուականին: Յաջորդող 20 տարիներուն, երկուքը միասնաբար աշխատեցան շատ մը ներկայացումներու վրայ, ինչպէս *Promises, Promises*, *Coco*, *Company*, *Follies*, *Seesaw*, *God's Favorite*, *A Chorus Line*, *Ballroom*, եւ *Dreamgirls* (Աւեանի առաջին ներկայացումը իբր գլխաւոր արտադրիչ): Յաւելեալ Պրոտուէյի ներկայացումներ որոնք ինքը պատրաստած է կը ներառեն՝ *Putting It Together*, *Nowhere to Go But Up* եւ 2006 թուականի տարբերակը *A Chorus Line*  ներկայացման, որ ինք իսկ բեմադրեց:

Լոնտոնի Ուէսթ Էնտի մէջ, Աւեան բեմադրեց պարերը հետեւեալ ներկայացումներուն՝ *Follies*, *Martin Guerre*, *The Witches of Eastwick*, *Miss Saigon*, եւ *Sunset Boulevard*: Ան նաեւ բեմադրեց *Hey, Mr. Producer!* ներկայացումը, Քամէրըն Մաքինթոշի նուիրուած:

Աւեան ամուսնացած էր Փիթըր Փիլէսքիին հետ, եւ ունէր քոյր մը՝ Լորա Նապետեան:

Աւեան մահացաւ սրտի կաթուածի մը պատճառաւ 21 Յունուար, 2021 թուականին:

## Մրցանակներ եւ Մրցանակի Թեկնածութիւններ

### Մրցանակներ

* 1976 Drama Desk Award for Outstanding Choreography – *A Chorus Line*
* 1976 Tony Award for Best Choreography – *A Chorus Line*
* 1979 Drama Desk Award for Outstanding Choreography – *Ballroom*
* 1979 Tony Award for Best Choreography – *Ballroom*
* 1997 Laurence Olivier Award for Best Choreography – *Martin Guerre*

### Թեկնածութիւններ

* 1979 Tony Award for Best Musical – *Ballroom*
* 1982 Drama Desk Award for Outstanding Musical – *Dreamgirls*
* 1982 Tony Award for Best Musical – *Dreamgirls*
* 1991 Tony Award for Best Choreography – *Miss Saigon*
* 1995 Tony Award for Best Choreography – *Sunset Boulevard*

## Ծանօթագրութիւններ

## Յաւելեալ Աղբիւրներ

* 
* Kelly, Kevin(1990),*One Singular Sensation: The Michael Bennett Story*, Zebra, 
* Mandelbaum, Ken (1990), *A Chorus Line and the Musicals of Michael Bennett*,  St. Martins Press, 
* Stevens, Gary (2000), *The Longest Line: Broadway's Most Singular Sensation: A Chorus Line*, Applause Books, 
* Flinn, Denny Martin (1989), *What They Did for Love: The Untold Story Behind the Making of "A Chorus Line*", Bantam, 
* Viagas, Robert (1990), *On the Line - The Creation of A Chorus Line*, Limelight Editions, 

## Արտաքին Յղումներ

* 
*
Թիթիքաքա

մինի|'''Թիթիքաքա լիճը'''|300x300փքս
**Թիթիքաքա** **լիճը** կը գտնուի Անտեան լեռնաշղթային վրայ, Պոլիվիոյ մայրաքաղաք Լա Փազէն մօտաւորապէս 150 քմ հեռու:

Ան աշխարհի ամէնէն բարձր լիճն է, որուն վրայ կարելի է նաւարկել․ իսկ Հարաւային Ամերիկայի ամենամեծ լիճն է։ Բարձրութիւնը 3812 մեթր է, տարածքը՝ 8562 քառ. քմ , լայնքը՝ 80 քմ, երկայնքը`190 քմ: Ամէնէն խորունկ կէտը` 280 մեթր է:

25 գետերու ջուրերը կը թափին լիճին մէջ, ուր գոյութիւն ունին մօտաւորապէս քառասուն կղզիներ, որոնցմէ քանի մը հատը բնակուած են: Այդ կղզիներու բնակիչները յատկապէս ձկնորսներ եւ երկրագործներ են, որոնք պահած են իրենց պարզ ապրելակերպը:

Լիճին ջուրերուն ջերմաստիճանը մօտաւորապէս 12 աստիճան է նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներուն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիճեր
Բերքաբեր

**Բերքաբեր**, Տաւուշի մարզի ամենածայրածիր գիւղը։ Ջրամբարի եզրին` տարածութեան շերտ մը, որ 1990-ականներու սկիզբի պատերազմէն ի վեր Ազրպէյճանի հակակշիռին տակ եղած է:

## Անուանում
Ազրպէյճանի հետ Հայաստանի սահմանին վրայ գտնուող այս հայկական գիւղը 1978-ին փոխած է անունը: Այդ ժամանակէն ի վեր այն կը կոչուի Բերքաբեր: Տեղի բնակիչները կը բացատրեն գիւղին անունը` բերք բերել: Տեղի հողին շնորհիւ անոնք դիմացած են այն ամէնուն, ինչ տեղի ունեցած է սահմանին: Գիւղացիներն այդպէս կ’ապրին նաեւ հիմա:

## Կլիմայ
Բերքաբերը ունի բարեխառն կլիմայ։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30 աստիճան է, ձմռանը՝ -2 աստիճան։

## Բնակչութիւն
Բերքաբերի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.

## Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, դաշտավարութեամբ, այգեգործութեամբ, բանջարաբուծութեամբ եւ ծխախոտագործութեամբ։

## Պատմամշակութային կառոյցներ
Բերքաբեր գիւղը ունի ազգագրական թանգարան։ Գիւղին եւ ջրամբարին միջեւ կայ ՔԱ 3-րդ հազարամեակի դամբարանադաշտ։ Գիւղին մէջ կը գտնուի 19-րդ դարու Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Ստորոգութիւն:Հայաստանի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Տաւուշ մարզի գիւղեր
Ալիս Գետ

**Ալիս**, *Ալիոս, Ալիսոս, Ալյուս, Գզըլրմագ, Գզլիրմագ, Գըզըլըրմաք, Լալիս, Խզըըրմախ, Կզըլըրմագ, Կզըլըրմաք, Կզըլիրքակ, Կըզըլիրմակ, Կիզիլիրմակ, Հալիս, Ղզըլըրմաղ, Ղզըլիրմագ, Ղըզըլըրմաղ, Մարասանիտա, Քըզըլըրմաք*, գետ Փոքր Ասիոյ մէջ: Սկիզբ կ'առնէ Անդիպոնտական լեռներու արեւմտեան հատուածներէն։ Ունի երկու ակունք։ Մէկը սկիզբ կ'առնէ Քկոսդեղաղի ստորոտէն, իսկ միւսը՝ մեծը՝ Անդիպոնտական եւ Անդիտաւրոսեան լեռնահամակարգերու սահմանագլուխէն՝ Կըզըլդաղի ստորոտէն։ Այս գետը երկաթահանքերով եւ կարմիր հողերով հարուստ լեռներէն բխելու պատճառով ունի կարմիր եւ պղտոր ջուր։ Այն Փոքր Ասիոյ Սեւ ծովը թափող ամենամեծ եւ ջրառատ գետն է։ Սկիզբը հոսելով դէպի հարաւ-արեւմուտք, կ'ոռոգէ Զարա եւ Սեբաստիա քաղաքներու շրջանները, ապա ներառելով շատ վտակներ կը հասնի Անգարայի մարզ։ Առանց թեքելու կը հասնի մինչեւ Եարաբուզուն եւ Կեսարիայէն ոչ հեռու Եուրկյութ հովիտը։ Հոն հանդիպելով Խաջաթաղ լերան կը թեքի հիւսիս-արեւմուտք, յետոյ հիւսիս, ապա հիւսիս-արեւմուտք կազմելով շուրջ 250 քիլոմեթր երկարող աղեղ։ Պաֆրա գիւղաքաղաքէն անցնելով Սինոպի ծոցէն արեւելեան ծայրամասին մէջ կը թափի Սեւ Ծովը: Երկայնքը 1182 քմ է։
## Այլ անուանումներ
մինի|ձախից
Ջուրին աղի ըլլալուն պատճառով գետը Հալսի յունարէն՝ «Alos» անուանումը ստացած է։ Հետագային թուրքերը ջուրին կարմրաւուն երանգը նկատի առնելով գետին անունը վերափոխած են իրենց համար՝ Գըզլըրմագ։ Ծանօթ է նաեւ այլ անուանումներով՝ Ալիոս, Ալիսոս, Ալիւս, Գզլիրմագ, Կզըրմաք, Հալիս, Ղըզըլրմազ, Ղզըլըրմաղ, Մարասանիտա, Քըզըլըրմաք։
## Վտակները
Գետին վերին, ստորին եւ միջին հոսանքներուն մէջ կը միախառնուին բազմաթիւ վտակներու հետ։ Այդպիսիք են Դուռայի, Միսմիլսի կամ Միսիլ գետերը:

## Կամուրջներ
Գետին վրայ կան շարք մը կամուրջներ, որոնք շատ նշանաւոր են։ Միակամարը՝ Կեսարիայէն 14-15 քմ. հեռաւորութեան վրայ է։ Մէկ կամար ունի, հոնկէ ալ կը ծագի անուանումը։ Ունի շուրջ 54 մ.երկայնք, 33 մ. բարձրութիւն եւ 4 մ. լայնք։ Երկրորդը՝ Ծուռ (Էյրի Քյրփու) կամուրջն է,  Սեբաստիոյ մօտ։ Ըստ աւանդութեան կամուրջը շինած է Սենեքերիմ արքային դուստրը։ Իր ծանրութեան տակ գետինը չխարխլելու համար ճարտարապետը հիւսիս-հարաւ կամուրջը թեքած է դէպի արեւմուտք։ Յաջորդը Քեսքիկ կամ Գըզլ կամուրջն է՝ մեծ 6 կամարներով շինուած կամուրջ է։ Բացի անկէ նշանաւոր է Գրիգոր Կեսարացիին կողմէ շինուած 14 կամարներով կամուրջը, որ շուրջ 200 տարուան պատմութիւն ունի։ Անիկա նաւարկելի չէ, սակայն ձկնառատ է։ Տեղ-տեղ շփոթուած է Իրիս, տեղ-տեղ Սարոսի վտակ, Ալեոա կամ Ալաւս գետերուն։ Խեթական ժամանակաշրջանին կը կոչուէր Մարասանիտա: Ըստ Հերոդոտի Ալիս սկիզբ կ'առնէ Արմենիա լեռներէն, կ'անցնի Կիլիկիայով Մեթական եւ Լիթիական թագաւորութիւններու սահմանն է։ Հաւանաբար հոս կը խօսուի Ալեուսի մասին։ Մովսէս Խորենացի կը յիշատակէ Ալիա, Ալիս, Ալիոս, Ալիսոս, Ալիաս ձեւերով։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ գետեր
Փոքր Ասիա

մինի|Փոքր Ասիա
**Փոքր Ասիա** (), **Անատոլիա** (, ), թերակղզի Ասիոյ արեւմուտքը, ժամանակակին Թուրքիոյ տարածքին մեծ մասը։ Երկայնքը արեւմուտքէն արեւելք կը կազմէ աւելի քան 1000 քմ, լայնքը՝ 400-էն 600 քմ։ Տարածքը կը կազմէ 506 հազար քմ։

«Անատոլիա» բառը յունարէնով կը նշանակէ *արեւածագ, արեւելք*։ Անատոլիա յաճախ կը կոչեն Թուրքիոյ ասիական հատուածը (ի տարբերութիւն Րումելի կամ Րոմիլիա՝  Ρούμελη կամ Ρωμυλία, որ Թուրքիոյ եւրոպական մասն է)։

## Աշխարհագրութիւն
Փոքր Ասիոյ ափերը կ'ողողեն Սեւ, Էգէական, Մարմարա եւ Միջերկրական ծովերուն ջուրերը։ Ինչպէս նաեւ Վոսփորի եւ Տարտանելի նեղուցներուն ջուրերը, որոնք կը բաժնեն Ասիան եւ Եւրոպան։ Թերակղզին, ի տարբերութիւն ասիական միւս թերակղզիներուն, դէպի արեւելք կ'երկարի։ Փոքր Ասիոյ արեւելեան սահմանը իբրեւ ֆիզիքաաշխարհագրական գօտի կը համարուի Միջերկրական ծովու Իսքենտերուն ծոցէն հարաւ, ապա 40 0 Միջերկրականի եւ Վանայ լիճի միջեւ ինկած տարածքները։ Իսկ հիւսիսէն սահմանագիծը կը համընկնի Ճորոխի ստորին հոսանքին հետ։ Փոքր Ասիոյ ափերուն շրջակայքը տեղակայուած են Կիպրոս, Ռոտոս եւ այլ կղզիները։

Թերակղզիին մեծ մասը կը զբաղեցնեն Փոքրասիական բարձրաւանդակին կիսանապատները իսկ արեւելքէն՝ Հայկական լեռնաշխարհը։ Փոքրասիական բարձրաւանդակին ներքին մասը կը զբաղեցնէ Անատոլիական սարահարթը, որ եզերուած է հիւսիսէն Պոնտական լեռներով, հարաւէն՝ Տաւրոսեան։ Ափերուն երկայնքով նեղ հարթավայրեր են՝ միջերկրածովային բուսականութեամբ։ 
ձախից|մինի|Պոնտական լեռներ
Փոքր Ասիա անջատուած է Պալքանեան Թերակղզիէն, որուն իբրեւ արդիւնք ձեւաւորուած են Մարմարա եւ Էգէական ծովերը, Տարտանելի եւ Վոսփորի նեղուցները։ Կոտրատման հետեւանքով յառաջացած են հրաբխականութիւն եւ արեւմտեան հատուածին մէջ ուժեղ երկրաշարժային երեւոյթներ։ 
մինի|300x300փքս|Թուրքիոյ տարածաշրջանները

Պոնտական լեռները, գրեթէ ամէնուր, կտրուկ կը բարձրանան սեւծովեան ծովափին երկայնքին, որոշ տեղեր միայն ձգելով նեղ ծովափեր։ Հոն համեմատաբար մեծ են Սամսունը եւ Սինոպը։
ձախից|մինի|Արեւելեան պոնտական լեռներ
Տաւրոսի լեռները նոյնպէս քիչ կտրատուած են, նեղ ափերով, բայց որոշ տեղեր կան լայն հարթավայրեր։ Հոն համեմատաբար մեծ ծոցերէն են Մերսինը եւ Իսքենտերունը, ուր մեծ են Լիկիական եւ Կիլիկեան թերակղզիները։
## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
*Փոքր Ասիա
Զենոբ Գլակ

**Զենոբ Գլակ** նաեւ **Զենոբ Գլակ Ասորի**, **Զենոբ Ասորի** (), Դ. դարու ասորի եկեղեցական գործիչ եւ պատմիչ, Տարօնի եպիսկոպոս, Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանքին վանահայրը եւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի աշակերտներէն: Գրած է «Պատմութիւն Տարօնոյ» գիրքին առաջին մասը:

## Կենսագրութիւն
Զենոբ Գլակ Կապադովկիոյ Կեսարիա քաղաքէն Մեծ Հայք եկած է Գրիգոր Լուսաւորիչին հետ, եղած է անոր աշակերտներէն մէկը, ձեռնադրուած  է Մամիկոնեաններու նախարարութեան տիրոյթ Տարօնի եպիսկոպոս եւ նշանակուած՝ Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանքին վանահայր, եւ իր անունով ալ հետագային վանքը կոչուած է Գլակայ վանք ։
## Պատմութիւն Տարօնոյ
Զենոբ Գլակ «Պատմութիւն Տարօնոյ» գիրքը գրած է Գրիգոր Լուսաւորիչի յանձնարարութեամբ, ասորերէն կամ յունարէն: Այդ պատմութիւնը Է. դարուն հայերէնի թարգմանած եւ իր պատմութեան կցած է Յովհան Մամիկոնեան: Այդ պատճառով ալ ուսումնասիրողները (Գ. Խալաթեան եւ ուրիշներ) Զենոբ Գլակը համարած են Է. դարու պատմիչ: Ան իր գործին մէջ կը պատմէ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան տարածման, հեթանոսական մեհեաններու կործանման եւ քրիստոնէական եկեղեցիներու հիմնադրման մասին: Իբրեւ ականատես` Զենոբ Գլակ մանրամասն նկարագրած է Տարօնի քրմապետ Արձանին եւ անոր որդիին՝ Դեմետրին յամառ կռիւները Գրիգոր Լուսաւորիչին ու անոր սատարող ուժերուն դէմ:
## Ծանօթագրութիւններ
Վաքըֆ (Մուսա Լեռ)

**Վաքըֆ** (**Մուսա Լեռ**, **Վաքըֆլը**, թուրք.՝ Vakıflı), Մուսա լերան գիւղերէն, Թուրքիոյ միակ հայկական գիւղը։ Կը գտնուի Մուսա լեռան լանջին՝ Հաթայի նահանգի Սամանտաղ գաւառի կազմին մէջ է, Սուրիոյ սահմանին մօտ եւ Միջերկրական ծովուն ափին։ Բնակչութեան թիւը135 մարդ է, որմէ 35-ը հայկական ընտանիքներ են, 1 թրքական եւ 1 քրտական:

## Պատմական ակնարկ
Գիւղի պամութիւնը շատ հին է։ Գիւղի շինութիւնները կ՚արտացոլացնեն բնակիչներու մշակոյթն ու հաւատքը։ 19-րդ դարէն մնացած շինութիւն եւ 1997-ին վերակառուցուած գիւղի եկեղեցին։ Գիւղի վերջաւորութեան կտ գտնուի գերեզմանոցը, ապացուցը դարերէ ի վեր միայն հայեր ապրած ըլլալուն։ 

Համաշխարհային Ա․ պատերազմին յաջորդած իրադարձութիւններու հետեւանքով եւ 1938-ին Ֆրանսայի կողմէ շրջանը Թուրքիոյ վերադարձնելու հետ մեկտեղ սկսաւ գաղթը տեղւոյն հայերուն, որոնց մեծ մասը ապաստանած է հարեւան Սուրիոյ մէջ։ Գիւղէն գացողներ եղած են, սակայն մեծամասնութիւնը որոշած է մնալ։ Գիւղէն հրաժարիլ չցանկացած հայերը տասնամեակներով մնացած են իրենց հողերուն վրայ։

Վաքըֆլը գիւղը 1940-ականներու սկիզբը բնակչութեան թիւով շրջանին մէջ մեծագոյնը եղած է։ 60-ականներէն սկսեալ գաղթի հետեւանքով բնակչութեան թիւը նուազած է։ 1964-ին արդէն 300 բնակիչ մնացած գիւղը այսօր քիչ պակաս բնակիչ ունի։

## Վաքըֆլը այսօր
Այսօր Վաքըֆլըն օրկանական պտուղներ աճեցնող միակ գիւղն է Թուրքիոյ մէջ։ Գիւղին մէջ գրեթէ բոլորը ունին իրենց այգինները։ Ամէնուր նարինջի ու մանտարիին ծառեր կան։ 650 տոնում տարածքի վրայ օրկանական գիւղատնտեսութիւն կը կազմակերպուի։

Առանց քիմիական նիւթերու գիւղատնտեսութիւն ունի եւ օրկանիք մթերք կ՚արտադրէ։ Պատմութեան ակունքներէն եկող եւ էութիւնը չփոխած միակ հայկական գիւղն է Թուրքիոյ մէջ։
## Պատկերասրահ
 

File:Vikafli 5.jpg|Գյուղի մշակութային կենտրոնի ցուցանակ
File:Vikafli 1.jpg|Եկեղեցու ներքին տեսք
File:Vikafli 2.jpg| խաչքարեր
File:Vikafli 3.jpg|Գյուղի աղբյուր
File:Vikafli 7.jpg|Գյուղում
File:Vikafli 4.jpg|Մուսա լեռ ռեստորան
File:Vikafli 8.jpg|Մուսա լեռ ռեստորան  ներսում
File:Vikafli 6.jpg| Տեսարան Մուսա լեռան Վակիֆլայից



## Մարիամ Աստուածածնի տօն
Նախապէս տօնի օրերուն տարբեր տեղեր տեղափոխուած Վաքըֆլըի բնակիչները կը հաւաքուէին գիւղին մէջ։ Այդ օրերուն գիւղին մէջ գտնուողներու թիւը կը հասնէր 1000-ի։ Շատ վաքըֆցիներ իրենց արձակուրդներն ու ազատ օրերը գիւղին մէջ կ՚անցնեն։ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Տեղահանութեան Երթուղի` Կիւմիւշհաճըքոյից Դէպի Վաքըֆլը Գիւղ

Ստորոգութիւն:Հայկական գիւղեր
Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Ահւալ

**Ահւալ** (թրք.՝ **Ahval**) Թրքական լրատուական կայքէջ, որ կը հրապարակէ Թուրքիոյ մէջ տեղի ունեցող անցուդարձերը: Առաջին անգամ հրապարակուած է 2017 թուականին: Կը վայելէ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն նիւթական հովանաւորութիւնը: Թուրք լրագրող Եավուզ Պայտառ ներկայիս խմբագիրն է, իսկ Թուրք լրագրող Իլհան Թանըր անգլերէն բաժինի պատասխանատուն: «Ահւալ» թրքերէնով կը նշանակէ «դէպք» կամ «պատահար»  (եկած է «ահուալ» արաբերէն բառէն):

Փետրուարին 2018 թուականին, «Ահւալ» կ'արգելափակուի Թուրքիոյ կառավարութեան կողմէ Թուրքիոյ մէջ:

ObservatoireTurquie.fr կայքէջին հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին, Պայտառ կը յայտնէ, թէ «Ահւալ» ունի օրական 230,000 այցելող:

Գերմանական *[[Süddeutsche Zeitung]]* թերթին հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին, Պայտառ կ'ըսէ, թէ՝ Ահւալի հիմնադրման նպատակն է Թրքական հակա-լրագրողական արգելափակումներուն դէմ պայքար մղել:

## Սեփականութիւն
Կայքէջը կը պատկանի Ahval News Ltd ընկերութեան, որ արձանագրուած է Կիպրոսի մէջ: Ըստ Qantara.de կայքէջին, «Ահւալ» նիւթական օժանդակութիւն կը ստանայ Լոնտոնի մէջ գտնուող «Ալ Արապ» (անգլ.՝ "Al Arab") ընկերութեան կողմէ, որոնք նիւթական նպաստ կը ստանան Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններէն: Qantara կը քննադատէ «Ահւալ»ի արաբերէն լեզուող հրատարակուող բաժինը, որովհետեւ անգլերէն բաժինին չափ չէզոք չէ: Պայտառ կը պատասխանէ. «հովանաւորը ով ալ ըլլայ, կարեւորը չէզոք մնալն է: Երբ ես Անգլիոյ մէջ կ'աշխատէի, BBC համաշխարհային ընկերութեան մէջ, ինծի համար բնաւ հարց չէր, որ այս հաստատութիւնը նիւթական որոշ նպաստ կը ստանար Լոնտոնի պետութեան կողմէ»:: Թուրքիոյ պետութիւնը կը պնդէ, թէ «Ահւալ» կ'օգտագործուի իբրեւ Թուրքիոյ նախագահին դէմ ուղղուած հակաքարոզչական գործիք::

## Ծանօթագրութիւններ
Փոքր Հայք

մինի|Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի քարտէսը (Ծոփք-Կոմմագենէի թագաւորութիւն)
մինի|320x320փքս|Ծոփք-Կոմմագենէի թագաւորութիւնը
[մինի|300x300փքս|Ծոփքը [Մեծ Հայք|Մեծ Հայքի կազմին մէջ Տիգրան Բ. Մեծի օրոք]]
**Ծոփք** (Ծոփաց աշխարհ, Չորրորդ հայք, Յունարէն՝ *Sophene*), Մեծ Հայքի երկրորդ նահանգը։ Հիւսիսէն սահմանակից էր Բարձր Հայք, հարաւէն՝ Աղձնիք, արեւելքէն՝ Տուրուբերան նահանգներուն, իսկ արեւմուտքէն՝ Փոքր Հայքին։ Արածանի գետով կը բաժնուէր երկու մասի՝ հարաւայինը կը կոչուէր Մեծ Ծոփք, հիւսիսայինը՝ Փոքր Ծոփք։
## Վարչական բաժանում
Ծոփքը բաղկացած էր հետեւեալ 8 գաւառներէն.
*Խորձեան- կեդրոնը՝ Կողոբերդ
*Հաշտեանք- կեդրոնը՝ Կթառիճ
*Պաղնատուն- կեդրոնը՝ Պաղին
*Բալահովիտ- կեդրոնը՝ Արշամշատ
*Ծոփք Շահունեաց- կեդրոնը՝ Հերապոլիս
*Անձիտ- կեդրոնը՝ Անձիտ բերդ
*Դեգիք- կեդրոնը՝ Կռնի բերդ
*Գաւրէք- կեդրոնը՝ Լուսաթառիճ
## Պատմութիւն
Ք.Ա. 2-րդ հազարամեակին Ծոփքի տարածքին ձեւաւորուած են առաջին ցեղային միաւորումները։ Խեթական թագաւոր Սուպիլուլի Ա.-ի արձանագրութիւններուն մէջ կը յիշուի Ծոփքի միասնական իշխանութեան մասին, որ ընդդիմացած է խեթական հզօր պետութեան եւ ապաստան տուած խեթ դժգոհ տարրերուն։ Ք.Ա. 13-9 դարերուն պարբերաբար ենթարկուելով Ասորեստանի կողոպտչական արշաւանքներուն՝ դադրած է Ծոփքի զարգացումը։ Ք.Ա. 9-րդ դարու վերջին քարորդէն ետք Ծոփքը, ներառուելով Վանի թագաւորութեան կազմին մէջ, նոր վերելք ապրած է։ Ք.Ա. 4-րդ դարու սկիզբէն Ծոփքը եղած է Երուանդունիներու հայկական պետականութեան կազմին մէջ։ Աշխարհագրականօրէն հելլենիստական կեդրոններուն մօտ ըլլալով՝ Ծոփք ապրած է տնտեսական եւ մշակութային նոր յառաջընթաց մը։ Սակայն Ք.Ա. 3-րդ դարու կիսուն Ծոփքը Սելեւկեան պետութեան միջամտութեամբ անջատուած է Մեծ Հայքէն եւ կազմած անկախ թագաւորութիւն մը։ Ք.Ա. 3-րդ դարու վերջը Անտիոքոս Գ. Մեծ նուաճած է Ծոփքը եւ դարձած Սելեւկեան պետութեան նահանգ՝ զօրահրամանատար նշանակելով Զարեհը։ Հռոմի դէմ Մակնեզիոյ ճակատամարտին, Անտիոքոս Գ. Մեծի պարտութենէն ետք, Զարեհ Ծոփքը դարձեալ անկախ թագաւորութիւն հռչակած է։ Արտաքին քաղաքականութեան հարցերուն մէջ Զարեհ դաշնակցած  է Մեծ Հայքի թագաւորին՝ Արտաշէս Ա.-ի հետ։ Զարեհին յաջորդած է Արկաթիաս, որ հիմնած է նոր մայրաքաղաք մը՝ Արկաթիակերտը։ Արկաթիոս սպաննուած է Սելեւկեան Անտիոքոս Դ. թագաւորին դէմ կռիւի ընթացքին։ Ծոփքի գահը անցած է Արկաթիոսի եղբօր՝ Մեհրուժանին, իսկ անկէ ետք՝ Արտանեսին։

Ք.Ա. 94-ին Տիգրան Բ. Մեծ տապալած է Արտանեսը եւ Ծոփքը վերամիաւորած Մեծ Հայքին։ Է.- Թ. դարերուն Ծոփքը դարձած է արաբա-բիւզանդական պատերազմներու ասպարէզ եւ ձեռքէ ձեռք անցած։ Թ. դարուն Ծոփքի արեւելեան գաւառները անցած են հայ Բագրատունիներուն, իսկ արեւմտեան գաւառները մտած են Բիւզանդիոնի Միջագետք բանակաթեմին մէջ։ 1555-ին եւ 1639-ին Սեֆեան Իրանի եւ օսմանեան Թուրքիոյ միջեւ կնքուած պայմանագիրով Ծոփքը գրաւած են օսմանեան թուրքերը։ Ծոփքի հոծ հայութիւնը բնաջնջուած է 1915–ին, Մեծ եղեռնի ատեն, փրկուածները տարագրուած են զանազան երկիրներ։

Ստորոգութիւն:Ծոփք
Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիոյ պատմական շրջաններ
Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիա
## Ծանօթագրութիւններ
Ժպտա՛ (երգ, Չարլի Չափլին)

**Ժպտա՛** (Smile)․ երգ, հիմնուած գործիքային բներգի մը հիման վրայ։  Յօրինած է Չարլի Չափլին «Մոտըրն Թայմզ» *Modern Times* ժապաւէնին նուագակցութեան համար (1936)։   

## Երգին մասին
Չափլին յօրինած է ազդուելով Ճիաքոմօ Փուչինիի «Թոսքա» օփերայէն։ Երգին բառերն ու վերնագիրը գրած են Ճոն Թըրնըր եւ Ճեֆրի Փարսոնս (1954)։ Երգին բառերը կ'ոգեւորեն եւ կը յուսադրեն, թէ փայլուն ապագայ կայ՝ մինչեւ այն ատեն, որ կը ժպտանք։ 

«Ժպտա՛»ն, առաջին օրերէն իսկ ժողովուրդին սիրելի կը դառնայ եւ կը ձայնագրուի բազմաթիւ արուեստագէտներու կողմէ։  Ճիմի Տուրանթէ (*Jimmy Durante)* եւս կը ձայնագրէ երգը, ներառելով իր «Jackie Barnett Presents Hello Young Lovers» ձայնապնակին մէջ։ Անոր տարբերակը կը գործածուի «Ճոքըր» *Joker* ժապաւէնին նուագակցութեամբ․ գլխաւոր դերակատարներն են՝ Եոաքիմ Ֆենիքս (*Joaquin Phoenix)* եւ Ռոպըրթ Տը Նիրօ։

Ճիւտի Կարլանտ (*Judy Garland* ) երգչուհին ալ, «The Ed Sullivan Show»ին ընթացքին (1963) երգած է «Ժպտա՛» երգին մէկ այլ տարբերակը։

«Ժպտա՛»ն նաեւ ներառուած է Չարլի Չափլինին կենսագրական ժապաւէնին մէջ (1992)։

### Առաջին մեկնաբանութիւն
Նաթ Քինկ Քոլ «Ժպտա՛» երգին առաջին մեկնաբանողը կը հանդիսանայ (1954)։ Սամի Տէյվիսն ալ՝ երգը իբրեւ յիշատակի տուրք, կը ներառնէ «The Nat King Cole Songbook» ձայնապնակին մէջ (1965)։

## Մայքլ Ճեքսըն կ'երգէ «Ժպտա՛»ն
Մայքլ Ճեքսըն յաճախ յայտնած է, թէ «Ժպտա՛»ն իր նախասիրած երգն է։ Ան իր «History World Tour» շրջապտոյտին ընթացքին, կը մեկնաբանէ «Ժպտա՛»ն, յարգելով Տաիանա իշխանուհիին յիշատակը։ Իսկ Մայքըլին յուղարկաւորութեան ընթացքին, անոր  եղբայրները կը մեկնաբանեն երգին մէկ այլ տարբերակը։

## «Ժպտա՛»ն երգողները
«Ժպտա՛»ն երգած են նաեւ բազմաթիւ հանրածանօթ երգիչներ, ինչպէս՝ Թոնի Պենեթ (*Tony Bennett)*, Պարպարա Սթրէյսընտ, Սելին Տիոն, Փերի Քոմօ (*Perry Como)*, Սթիւ Ուոնտըր (*Stevie Wonder)*, Էրիք Քլափթոն (*Eric Clapton)*, Փեթուլա Քլարք (*Petula Clark)*, Նաթալի Քոլ (*Natalie Cole)*, Էլվիս Քոսթելօ (*Elvis Costello)*, Տը Փլետլերս (*The Peddlers)*, Տեմիս Րուսոս, Նիլ Սետաքա (*Neil Sedaka)* եւ այլն։

   

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Smile (Charles Chaplin) Original – «Ժպտիր», բներգ
# Nat King Cole – Smile. «Ժպտիր»
# Sammy sings Smile, Սամի Տէյվիս կ՛երգէ «Ժպտիր»ը
# Չարլի Չափլին
# Նաթ Քինկ Քոլ
# Ճիաքոմօ Փուչինի
# «Թոսքա» օփերա
Ստորոգութիւն:Երգեր
Ստորոգութիւն:Շարժանկարի երգեր
Այգեհատ

**Այգեհատ**․ գիւղ Հ․Հ․ Լոռի մարզին մէջ։ 

## Աշխարհագրական Դիրք
Ակգեհատ գիւղը ունի բարձր դիրք՝ ծովու մակերեսէն 1150 մ․։  Կը գտնուի Դեբետ գետին ձախ ափին, Ալավերտի քաղաքէն 9 քմ․ դէպի հարաւ-արումուտք եւ Վանաձորէն՝ 43 քմ․ հեռու։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
մինի|246x246փքս|Հին Խաչքար

### Պատմութիւն
Հայկական Բարձրաւանդակի հիւսիս արեւելեան մասը գտնուող Այգեհատը, միշտ գտնուած է հայկական թագաւորութիւններուն սահմաններուն մէջ։  Պարսկական տիրապետութեան շրջանին մաս կը կազմէ վրացական թագաւորութեան, իսկ 1801 կը դառնայ Թիֆլիս նահանգի Բորչալու գաւառին մէկ շրջանը՝ Իգահատ, Իգոկաթ եւ Իկհաթ անուններով։  Խորհրդային տարիներուն ունեցած է Դանուշաւան անունը։  Այգեհատ վերանուանուած է 1991-ին։

### Բնակչութիւն
Բնակչութիւնը միշտ եղած է հայ եւ անոր թիւը ունեցած է բաւական ելեւէջներ, հետեւեալ զարգացումով՝

1831՝ 88,  1886՝ 337, 1897՝ 338, 1914՝ 809, 1916՝ 342, 1922՝ 500, 1926՝ 387, 1931՝ 460, 1959՝ 391, 1970՝ 366, 1979՝ 295, 1989՝ 478, 2001՝ 332, 2004՝ 277։

### Գիւղատնտեսութիւն
Գիւղի հողերը գրեթէ ամբողջութեամբ կ՛օգտագործուին։  Գիւղացիները կը զբաղին երկրագործութեամբ, պտղամշակութեամբ ու հացահատիկի, բանջարեղէնի մշակումով, ինչպէս նաեւ եղջերուներու անասնաբուծութեամբ, մեղրաբուծութեամբ եւ թռչնաբուծութեամբ։

### Հասարակական կեանք
2013 թուականէն, գիւղը ունի դպրոց, գրադարան եւ առողջապահական կեդրոն։  

### Պատմշակութային յուշարձաններ
Այգեհատ գիւղին մէջ կը գտնուին Ս․ Սարգիս (6-րդ դար) եւ Գողգոթավանք (10-րդ դար) եկեղեցիները եւ Ս․ Սարգիս մատուռը։  Գիւղէն ոչ հեռու կը գտնուի Քոպայրի վանքը, իսկ Օծուն-Այգեհատ ճամբուն վրայ՝ Հոռոմայրի վանքը։

#### Պատմամշակութային արժէք ներկայացնող յուշարձաններու պատկերասրահ

Պատկեր:Այգեհատի հին աղբյուր 01.jpg|Այգեհատի հին աղբիւրը
Պատկեր:Այգեհատի խաչքար 04.jpg|Այգեհատ․ խաչքար
Պատկեր:Այգեհատի խաչքար 03.jpg|Մեծ Եղեռնի զոհերու քար․ Այգեհատ
Պատկեր:Aygehati hushardzan 03.jpg|1941-1945 Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին զոհուած զինուորներուն յիշատակի յուշարձան․ Այգեհատ
Պատկեր:Խաչքար Այգեհատում 01.jpg|Խաչքար․ Այգեհատ
Պատկեր:Այգեհատի մատուռ 02.jpg|Ս․ Սարգիս մատուռ (16-րդ դար)․ Այգեհատ
Պատկեր:Qobayr 2015 aug pic 72.JPG|Քոպայրի վանական համալիր
Պատկեր:Kobayr Monastery 09.jpg|Քոպայրավանքի զանգակատունը
Պատկեր:-Հոռոմայրի վերին վանք 1.jpg|Հոռոմայրի վանք, Օծուն-Այգեհատ ճամբուն վրայ
Պատկեր:03 Հոռոմայրի վանք Emma YSU.jpg|Հոռոմայրի ստորին յուշարձանախումբ, ծանօթ նաեւ Ձորամիջի վանք անունով, Օծուն - Այգեհատ ճամբուն ձախ՝ Դեբեդի ձախափնեայ ձորալանջին 


## Ծանօթ Այգեհատցիներ
Սիմոն Զաւարեան

Դանուշ Շահվերտեան

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստանի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Լոռի մարզի բնակավայրեր
Ռանկոլի

**Ռանկոլի,** հնդկական արուեստի ձեւ։ Տունին մուտքին գետինն զարդարելու աւանդական սովորութիւն: Մարդիկ կը հաւատան, թէ ան տան եւ ընտանիքին կը բերէ բախտ եւ բարգաւաճութիւն եւ գեղեցիկ միջոց մըն է հիւրերը ընդունելու:
մինի|Հարուստ գոյներով Ռանկոլի|367x367փքս
Հնդկաստանի մէջ ընդհանրապէս մայրերը այս զարդարանքները կը պատրաստեն ամէն առտու, կամ յատուկ տօներու ընթացքին, ինչպէս` Տիուալի կամ Թիհար փառատօները:

Այս աւանդական սովորութիւնը կը փոխանցուի սերունդէ սերունդ, եւ մայրերը զայն կը սորվեցնեն իրենց դուստրերուն:

## Տեսակները
Հնդկական իւրաքանչիւր նահանգ ունի իրեն յատուկ Ռանկոլի գծելու ձեւը եւ անունը․

### Հարաւային Հնդկաստան
Հարաւային Հնդկաստանի մէջ Ռանկոլին ճանչցուած է քոլամ անունով: 

### Ռաժասդան
Ռաժասդանի մէջ, մանտանաները կը գծուին պատերուն վրայ: 

### Քոլքադա
Քոլքադայի մէջ, Ալփանաները կը գծուին բակին մէջ։

## Գծագրութեան ձեւերը
Ռանկոլիի գծագրութիւնները կրնան ունենալ պարզ երկրաչափական ձեւեր, ծաղիկի ձեւեր, կամ աւելի խրթին ձեւաւորումներ: Ռանկոլիի զարդարանքներուն մէջ կը հանդիպինք սիրամարգերու, լոթուս ծաղիկներու, ձուկերու պատկերներու: 

Ռանկոլիի ամէնէն կարեւոր յատկութիւնը գոյնզգոյն ըլլալն է: Այս զարդարանքներուն համար կը գործածուի բնական ներկով խառնուած ալիւր կամ բրինձի փոշի:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rangoli in India.jpg
Պատկեր:HiH - Events - World Childs Prize Vote- 08-03-18 - 33 (2485514943).jpg
Պատկեր:Rangoli.jpg
Պատկեր:Alpana 2.jpg
Պատկեր:Aruppukottai Kolam.jpg
Պատկեր:Birds of feather-Wikimedia-GNUnify2013 17.jpg
Պատկեր:Rangoli art.jpg
Պատկեր:Rangoli being prepared by a Rangoli mould selling vendor, Bangalore.webm
Պատկեր:Rangoli filled.jpg
Պատկեր:A Beautiful Rangoli.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հնդկական արուեստ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ինքնիշխանութիւն

[մինի|upright=2|[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան անդամ երկիրներ, որոնք բոլորն ալ ինքնիշխան պետութիւններ են, թեեւ պարտադիր չէ, որ բոլոր ինքնիշխան պետութիւնները անդամակցած ըլլան:]]
**Ինքնիշխան պետութիւն,** պետութիււն, որ ունի յստակ սահմանուած տարածք, որու վրայ գոյութիւն ունի ներքին եւ արտաքին ինքնիշխանութիւն, ունի մշտական բնակչութիւն, կառավարութիւն, կախեալ չէ այլ երկրներէ, ընդունակ է եւ լիազորուած մտնել միջազգային հարաբերութիւններու մէջ միւս ինքնիշխան պետութիւններու հետ: Ինքնիշխան պետութեան կառավարութիւնը ունի սեփականութեան իրաւունք պետութեան ամբողջ ունեցուածքներուն վրայ: 

Երբեմն, ինքնիշխանութիւնը կ'ընկալուի որպէս պետութիւն մը, որ կախեալ չէ որեւէ այլ պետութիւններէ կամ միաւորուած պետութիւններէ, թեեւ վերացական առումով ինքնիշխան պետութիւն մը գրնայ գոյութիւն ունենալ առանց այլ ինքնիշխան պետութիւններու կողմէ ճանչցուելու: Աշխարհի վրայ կան չճանչցուած պետութիւններ, որոնք յաճախ դժուարութիւններ կ'ունենան իրականացնելու լիազորութիւններու ամբողջ շրջանակը պայմանագիրներու կնքնման, ինչպէս նաեւ այլ ինքնիշխան պետութիւններու հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատման գործին մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ
Մեսրոպեան Վարժարան (Օսմանեան Կայսրութիւն)

**Մեսրոպեան Վարժարան**, հայկական ուսումնական հաստատութիւն (Զմիւռնիա)։

## Պատմութիւն
Հիմնուած է 1799 թուականին Ապրօեան ընտանիքի աջակցութեամբ։  1831-1845 տարիներու միջեւ, Անդրէաս Փափազեանի տնօրէնութեան օրով դասաւանդուած է եւրոպական լեզուներ՝ լատիներէն, յունարէն, ֆրանսերէն, անգլերէն, իտալերէն եւ թրքերէն։ Բացի լեզուներէ կը դասաւանդուէին՝ գրականութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, կրօնք, ազգային բարք եւ օրէնք, տիեզերական պատմութիւն, իրաւագիտութիւն, իմաստասիրութիւն, թուաբանութիւն, տոմարագիտութիւն, տնտեսագիտութիւն, վաճառականութիւն, սկզբունք երկրաչափութեան, սկզբունք բնագիտութեան եւ սկզբունք գծագրութեան։ Դասերու կողքին՝ իւրաքանչիւր աշակերտ իր նախասիրութիւններուն ու կարողութիւններուն համեմատ կրնար սորվիլ ձեռագործ, ձեւագիտութիւն, գեղագրութիւն եւ գծագրութիւն։ Ունեցած է գրադարան մը՝ մօտ 2000 գիրքով, նաեւ թանգարան մը՝ հնութիւնով եւ բնագիտական հաւաքածոյով։

Որպէս տնօրէն պաշտօնավարած են Ստեփան Ոսկան (ազգային գործիչ, լեզուագէտ, խմբագիր) եւ Մատթէոս Մամուրեան (գրագէտ, հրապարակագիր, ուսուցիչ)։

Մինչեւ 1876 աշակերտները ձրիավարժ էին, ծախսերը կը հոգային մեծահարուստ ընտանիքները։ 1877ին օրուան Տնտեսական եւ Ուսումնական խորհուրդները թոշակ կը պահանջեն բարեկեցիկ ընտանիքներէ։ 1884ին Մեսրոպեան Վարժարանին միացած է Հռիփսիմեանց Աղջկանց Վարժարանին տեսչութիւնը, որ հիմնուած էր 1820ին Յակոբ Աղա Սարգիսեանի կողմէ։

## Յայտնի Աշակերտներ
Ուսում առած են Ղ․ Պալդազարեանը, Խ․ Մելիքսելումեանը, Տէտէեան եղբայրները, Մ․ Ոսկանեանը, Ս․ Վանանդեցին, Գ․ Չիլինկիրեանը, Մ․ Մամուրեանը, Մ․ Աղաբէկեանը, Գ․ Փափազեանը, Գ․ Մարկոսեանը, Մ․ Նուպարեանը, Մսեր Մսերեանը, Մ․ Ապրոն եւ ուրիշներ։ Մօտաւորապէս 125 տարուայ ընթացքին տուած է աւելի քան 1500 շրջանաւարտներ։ Գոյատեւած է մինչեւ 1922։

## Արտաքին Յղումներ
https://www.matenadaran.am/ftp/data/Banber22/32.A.Asatryan.pdf 

## Աղբիւրներ

* Հայ Դպրոց Անցեալէն Դէպի Այսօր, Հրակատարակութիւն Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2017
Մարք Զաքըրպըրկ

**Մարք Էլիըթ Զաքըրպըրկ** (անգլ.՝ **Mark Elliot Zuckerberg**, ծնած 14 Մայիս, 1984) Ամերիկացի համացանցայի գործառկու մըն է, ինչպէս նաեւ մարդասէր: Ան ճանչցուած է իբր Facebook ընկերութեան եւ ատոր ընկերային ցանցի հիմնադիրը, եւ նաեւ ստանցնած է ընկերութեան գործադիր ատենապետի եւ ընդհանուր տնօրէնի դերը: Վերջերս, աստղագիտական զարգացման ծրագիրներու Breakthrough Starshot ընկերութիւնը համահիմնադրած է եւ խորհուրդի անդամներուն մաս կը կազմէ:

Ծնած է Ուայթ Փլէյնզ, Նիւ Եորք, Զաքըրպըրկ յաճախած է Հարվըրտ Համալսարանը, ուր Ֆէյսպուքի ընկերային ցանցը առաջին անգամ ստեղծեց 4 Փետրուար, 2004 թուականին, իր սենեկակիցներուն հետ՝ Էտուարտօ Սավըրին, Անտրու Մքոլըմ, Տասթըն Մոսքովից եւ Քրիս Հիւզ: Ցանցը սկիզբը միայն քանի մը համալսարաններու համար պատրաստուած էր, յետոյ աճելով հասաւ մէկ միլիար գործածող մասնակիցներու 2012 թուականին: Զաքըրպըրկ Մայիս 2012 թուականին ընկերութիւնը դարձուց հանրային ընկերութիւն մը: 2007 թուականին, 23 տարեկանին, դարձաւ աշխարհի ամէնափոքր ինքաշխատ միլարատէրը: Յունուար 2021 թուականին, Զաքըրպըրկի նիւթական արժէքն է $90 միլիար, ըլլալով աշխարհի 4րդ ամէնէն հարուստ անձը: Ֆորպզի 20 ամէնէն հարուստներու ցանկին մէջ միակն է 40 տարեկանէն վար:

## Ծանօթագրութիւններ
Քահանայ

**Քահանայ** Պատարագող եկեղեցական, տէրտէր (ամուսնացած), երէց (ծուխի տէր): Հայ եկեղեցւոյ աւագ երեք աստիճաններէն մէկն է՝ Սարկաւագութիւն, Քահանայութիւն, Եպիսկոպոսութիւն։

Քահանային հիմնական պատասխանատուութիւնն է Քրիստոսը քարոզել, հաւատացեալներուն Հոգեւոր կարիքները բաւարարել, խորհրդագործել։ Բացի Ձեռնադրութեան խորհուրդէն, եկեղեցւոյ խորհուրդներուն՝ (Մկրտութիւն, Դրոշմ, Խոստովանանք եւ Ապաշխարութիւն, Ս. Հաղորդութիւն, Պսակ) մատակարարումը կատարել։

Քահանան հրաման ունի յանուն Ս. Երրորդութեան մեղքերու թողութիւն շնորհելու, բժշկելու եւ խրատելու քրիստոնեային։ Քահանայութեան աստիճանի հիմնական նշանը փորուրարն է՝ (PATRAXILH), որ երկու ուսերուն վրայ հանգչած վիզէն անցնելով կրծքավանդակէն վար կը կախուի։ Ձեռնադրութեան պահուն, ձեռնադրիչ եպիսկոպոսը երբ փորուրարը կ'անցընէ ընծայեալին վիզը, հետեւեալ բանաձեւը կ'ըսէ. «Ս. Հոգիէն կարողութիւն ստացիր կրելու մեր Տիրոջ՝ Յիսուս Քրիստոսի լուծը։» 

Փորուրարը ցոյց կու տայ քահանայական կարգ ստանձնողին պատրաստակամութիւնն ու յանձնառութիւնը ամբողջովին ընդունելու Քրիստոսի լուծը։ Այս իսկ պատճառով, քահանաներ կը համարուին առաքեալներ եւ Քրիստոսի գործի լիիրաւ շարունակողներ։

Քահանային պարտաւորութիւնն է՝ քարոզել, ուսուցանել, մեկնաբանել, յորդորել եւ այցելել իւրաքանչիւր անդամի տուն եւ յորդորել, որ աղօթեն բարձրաձայն եւ գաղտնի, կատարեն ընտանեկան բոլոր պարտականութիւնները: 

## Ծանօթագրութիւններ
Ամանտա Կորմըն

**Ամանտա  Ս. Գ. Կորմըն** (անգլ.՝ **Amanda S. C. Gorman**, ծնած 1998) Ամերիկացի բանաստեղծ մըն է: Իր ստեղծագործական կտորները կ'ընդգրկեն շատ մը նիւթեր, ինչպէս կեղեքում, ֆեմինիզմ, ազգութիւն, լուսանցայինութիւն, եւ Ափրիկեան սփիւռքը: Կորմըն առաջին անձն էր որ ստացաւ Ազգային Երիտասարդական Բանաստեղցի Դափնեւորի մրցանակը: Ան հրատարակած է իր բանաստեղծութիւններու գիրքը՝ «Ան Որուն Համար Ուտելիքն Բաւարար Չէ» (անգլ.՝ *The One for Whom Food Is Not Enough*) 2015 թուականին: 2021 թուականին, ան ասմունքեց իր «Այն Բլուրը Զոր Կը Մագլցինք» (անգլ.՝ *The Hill We Climb*) բանաստեղծութիւնը ԱՄՆ նախագահ Ճօ Պայտընի նախագահական պաշտօնակալութեան հանդէսին: Իր ասմունքը ստացաւ համաշխարհային ծափողջուններ, եւ իր երկու գիրքերը շուտով դարձան շաբթուան ամէնէն շատ ծախուած գիրքերէն երկուքը:

## Վաղ կեանք եւ ուսում
Կորմըն ծնած է Լոս Անճելըսի մէջ, Քալիֆորնիա, 1998 թուականին: Ըլլալով երեք զաւակներէն մէկը, ան ունէր մայր մը, Ճոն Ուիքս, որ 6րդ դասարանի անգլերէն լեզուի ուսուցչուհի է Ուաթս շրջանին մէջ (Լ.Ա.), ինչպէս նաեւ երկուորկեակ քոյր մը, Կապրիէլ, որ ֆիլմի արտադրիչ է: Կորմըն կ'ըսէ, թէ ան մեծցած է շրջանակի մը մէջ ուր հեռատեսիլի հասանելիութիւնը սահմանափակ էր: Իր մանկութիւնը կը նկարագրէ իբր «տարօրինակ» եւ կը վայելէր կարդալ եւ գրել, մօրը կողմէ քաջալերուելով:

Կորմըն ձայնի ընկալման դժուարութիւն ունի եւ նրբութիւն ձայնի հանդէպ: Ան նաեւ կը տարապէր խօսքի դժուարութիւններէ մանկութեան ընթացքին: Կորմըն խօսակցելու համար ստացած է բժշկական օգնութիւն: Ըստ իր 2018 թուականի հարցազրոյցին Էլիտա Քոչարեանին հետ Հարվըրտ Համալսարանի *The Harvard Crimson* թերթին համար, Քոչարեան գրեց՝ «Կորմընը իր խօսքի դժուարութիւնը չի տեսներ իբր խոչընդոտ, այլ իբր ուժ, նուէր մը»: Կորմըն, իր խօսքին մէջ *The Harvard Gazette* թերթին հետ 2018 թուականին, կ'ըսէ՝ «միշտ դժուարութիւնս համարած եմ ուժ, որովհետեւ լսողութեան եւ խօսքի դժուարութիւններուս պատճառաւ գրելու եւ կարդալու կարողութիւններս լաւացան: Երբ պատանի էի, միշտ կը յիշէի Մարիան Տէպորահ Ուիլիըմսընի խօսքը՝ «մեր ամէնէն խոր վաղը այն չէ, որ մենք անբաւարար ենք, այլ մեր ամէնէն խոր վաղը այն է՝ թէ մենք անչափ զօրաւոր ենք»»: 

2021 թուականին, Կորմըն ըսաւ *CBS This Morning* յայտագիրը վարող Անթընի Մէյսինին, թէ ան երաժշտութիւնն ու երգեր կ'օգտագործէր խօսակցական բուժման համար, եւ ըսաւ «ամէնէն սիրած փորձս «Aaron Burr, Sir» երգը երգելն էր *Hamilton* թատերական ներկայացումէն, որովհետեւ լեցուն է «ռ» հնչիւններով. եթէ կարենամ թափ պահել երգ իբառերուն հետ, ուրեմն նաեւ կարողութիւնս «ռ» տառը հնչելու կը բարելաւուի»:

## Գործեր

### Գիրքեր

* 
* 
* 
* 
* 

### Ձայնային Գիրքեր

* Change Sings: A Children's Anthem, 2021, Audible. (). 10 mins.
* The Hill We Climb and Other Poems, 2021, Audible. (). 1 hr.

### Յօդուածներ

* "Native People Are Taking Center Stage. Finally.". 17 Նոյեմբեր, 2018. *[[:en:The_New_York_Times|The New York Times]]*. ISSN 0362-4331.
* "I’m Not Here to Answer Your Black History Month Questions". 13 Փետրուար, 2019. *The New York Times*.

## Ծանօթագրութիւններ
Աքքա

**Աքքա** (, ), **Աքքօ**, **Սեն-Ժան տ’Ակռ, ** հնադարեան քաղաք արեւմտեան Գալիլիոյ մէջ, որ կը գտնուի Հայֆա քաղաքէն 23 Քմ Հիւսիս՝ Միջերկրական Ծովու ափին։
## Բնակչութիւն
Ըստ (2010)-ի մարդահամարին՝ քաղաքը ունէր 46.300 բնակիչ՝

* 66,4 % - Հրեայ
* 25,7 % - Արաբ-իսլամ
* 2,4 % -Արաբ-քրիստոնեայ
* 0,2 % - Տիւրզի
* 5,3 % - այլք
## Պատմութիւն
Քաղաքը ըստ հնագէտներու ունի 4000 տարուան պատմութիւն: Աքքա իր երկարամեայ պատմութեան ընթացքին յաճախ ձեռքէ ձեռք փոխանցուած է։
Քաղաքին մասին առաջին անգամ յիշուած է Թութմոս Գ.-ի արշաւանքներուն ատեն։ Աւելի ուշ՝ քաղաքին տիրած են խեթերը: Ք.Ա. 725-ին Ասորեստանի արքայ՝ Սալմանասար Ե., կը նուաճէ քաղաքը։ Պարսկական տէրութեան ատեն քաղաքը ծառայած է իբրեւ՝ ռազմա-ծովային կայան եւ մեծ դեր  խաղացած է Եգիպտոսի դէմ պատերազմելու ատեն։ Ստրաբոն քաղաքը կը ներկայացնէ իբրեւ՝ պարսից զօրքերու հաւաքատեղի եգիպտացիներուն դէմ պատերազմելու համար։ Ք.Ա. 539-ին Բաբելոնեան գերութենէն ազատած հրեաները վերադառնալով չեն գրաւեր քաղաքը, վերջինս կը մնայ Տիւրոսի կազմին մէջ։ Յոյն պատմիչները քաղաքը կ'անուանեն Ակէ, որ կը նշանակէ՝ ապաքինում։ Ըստ յունական առասպելին, Հերակլես հոս կը գտնէ բուժիչ խոտաբոյսեր, որոնցմով կը բուժէ իր վէրքերը։ Ք.Ա. 333-ին Աղեքսանտր Մակեդոնացի կը գրաւէ քաղաքը եւ կը վերանուանէ՝ Պտղոմայիս։ Իր մահէն ետք, քաղաքը կ'անցնի Պտղոմէոսներուն, ապա Սելեւկեաններուն: :

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իսրայելի քաղաքներ
Կուկըլ Որոնում

մինի|'''Կուկըլ որոնողական համակարգ'''
**Կուկըլ** կամ **Կուկըլ որոնողական համակարգ**, ամերիկեան ընկերութիւն մը, իբրեւ սեփական ընկերութիւն` արձանագրուած է Սեպտեմբեր 1998-ին: Ճարտարագիտական ասպարէզի ամէնէն մեծը։

## Պատմութիւն
«Կուկըլ» որոնողական համակարգին սկսած է 1997 թուականին, Սթենֆորտի համալսարանի ուսանողներ Սերկէյ Պրինի եւ Լարի Փէյճի նախաձեռնած գիտահետազօտական նախագիծով:

Կուկըլին անունը պաշտօնապէս արձանագրուած է 15 Սեպտեմբեր 1997-ին: Ընկերութեան ծննդեան թուականին վերաբերեալ բազմաթիւ տարբեր կարծիքներ կան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ճարտարագիտութիւն
Սթելլա Գրիգորեան

**Սթելլա  Գրիգորեան** (բուն ուղղագրութեամբ՝ Ստելլա Գրիգորյան, անգլ.՝ Stella Grigoryan), (4 Նոյեմբեր,1989,  Արագածաւան) հայ գծագրիչ, քանդակագործ եւ ուսուցիչ:

## Կենսագրական
Սթելլա Գրիգորեան ծնած է 1989-ին, Հայաստանի Արագածոտն մարզի՝ Արագածաւան քաղաքին մէջ: 2010-էն 2014, քանդակագործութիւն սորված է Հայաստանի Գեղարուեստի Պետական Ակադեմիոյ մէջ: Մագիստրոսի վկայականը ստացած է Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանէն: 2016-էն ի վեր Գրիգորեան կը դասաւանդէ «Մուղդուսեան» Արուեստի Կեդրոնէն ներս:

## Մրցանակներ

* Ս.Սարգիս մրցանակ, 2015,
* Ս. Սարգիս մրցանակ, 2016,
* Arm Fest միջազգային երիտասարդական բաց փառատօն՝ 2016, լաւագոյն քանդակագործական աշխատանքի համար,
* Հայոց ցեղասպասնութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած «Անցեալը ներկայում» խորագիրով մրցոյթ-ցուցադրութեան մրցանակակիր:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ֆրանսական առավոտ շարքից, 2012.jpg|«Ֆրանսական Առաւօտ» շարքէն, 2012
Պատկեր:Միայն 2015.jpg|Միայն 2015
Պատկեր:Ադամ և Լիլիթ, 2015.jpg|Ադամ եւ Լիլիթ, 2015

Emotional fluctuations by Stella Grigoryan (3).jpg
Emotional fluctuations by Stella Grigoryan (1).jpg
Emotional fluctuations by Stella Grigoryan (2).jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Նշան Եաղուպեան

**Նշան Եաղուպեան**, Պոլսահայ բարձր ճարտարապետ։

## Կենսագրութիւն
Նշան Եաղուպեան, ծնած է 1928-ին, Գատըգիւղ: Նախակրթութիւնը ստացած է Արամեան Ունճեան Վարժարանին մէջ։ 1948-ին շրջանաւարտ կ՚ըլլայ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանէն: Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Պոլսոյ «Եըլտըզ Թեքնիք», 1953-ին շրջանաւարտ, իրբրեւ Ճարտարապետ: Մինչեւ 1958 պաշտօնավարած է ազատ մարզի մէջ, 1959-70ական թուականներուն պաշտօնավարած է օտար երկիրներ:

1970 թուականէն ետք գործած է Պոլսոյ եւ Թուրքիոյ զանազան քաղաքներուն մէջ։ Կատարած է Սաքարիայի քաղաքապետարանի, Էսքիշէհիրի մարզարանի, Նիղտէի, Մէրսինի, Պուրտուրի պետական հիւանդանոցներու, Օգմէյտանի եւ Իզմիթի հիւանդանոցներու, Աթաթիւրք Համալսարանի Ատամնաբուժական Ֆաքիւլթէի, գործարաններու, դպրոցներու, մարզասրահներու եւ այլ հնութիւններու վերանորոգութիւնը ու վերաշինութիւնը:

Ներկայիս կ'ապրի Պոլսոյ մէջ եւ իր աշխատանքները կը շարունակէ:

## Մրցանակ
Բարձր Ճարտարապետ Նշան Եաղուպեան արժանացած է «2020 Ճարտարապետ Սինանի Անուան Մեծ Մրցանակին»։

## Ծանօթագրութիւններ
Սերկէյ Կալիցքի

**Սէրկէյ Նիքոլայէվիչ Կալիցքի** (, անգլ.՝ Sergey Nikolayevich Galitsky, ծնած **Սէրկէյ Նիքոլայէվիչ Յարութիւնեան**) Ռուս միլիարատէր, հիմնադիր եւ համա-տէր Magnit ընկերութեան (Ռուսիոյ ամէնէն մեծ փոքրաքանակ վաճառական ընկերութիւնը), եւ FC Krasnodar ոտնագնդակի խումբի նախագահ:

## Վաղ կեանք
Սէրկէյ Յարութիւնեան ծնած է 14 Օգոստոս, 1967 թուականին, Լազարեւսքոյէ շրջանին մէջ, Սոչի, Հարաւային Ռուսիա: Մայրը ռուս է, հայրը՝ հայ: Ան այժմ կը գործածէ մօր մականունը: 

## Կենսագրութիւն
1993 թուականին ան աւարտեց Քուպան Պետական Համալսարանի Տնստեսագիտութեան բաժանմունքէն: Տարի մը ետք, ան հիմնեց «Tander» ընկերութիւնը, որ մեծաքանակ անուշահոտներ եւ շպարատեսակ կը ծախէր: 1998 թուականին հիմնեց իր առաջին կեդրոոնը, եւ 1998 թուականի Ռուսական տնտեսական տագնապէն անմիջապէս ետք բացաւ առաջին նպարավաճառական «Magnit» խանութը, Քրասնօտարի մէջ: 2000 թուականին, դարձաւ փոքրաքանակ առուծախի եւ հիմնեց ամէնամեծ ցանցը նվարավաճարական խանութներու Ռուսիոյ մէջ: 2006 թուականին ընկերութեան արժէքն էր $1.9 միլիար ԱՄՆ:

Կալիցքին «ռուս օլիկարքներէն» մէկն է յուշուած *Հակահարուածել Ամերիկայի Հակառակորդները Պատժամիջոցներով Վաւերացում*  (անգլ.՝ Countering America's Adversaries Through Sanctions Act կամ պարզապէս՝ CAATSA) ԱՄՆ խորհրդարանի որոշման մէջ, դարձած օրէնք ԱՄՆի նախկին նախագահ Տոնըլտ Թրամփի կողմէ 2017 թուականին:

## Անձնական կեանք
Ան ամուսնացած է Վիքթորիա Կալիցքայայի հետ եւ անոնք ունին մէկ դուստր՝ Փոլինա Կալիցքայա:

## Ծանօթագրութիւններ
Արտազ

**Արտազ**, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգին կազմին մէջ։ 

Եղած է Ամատունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթը։ Տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ ներկայիս Իրանի Մակու գաւառին։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի՝ նախապէս կոչուած է Շաւարշաւան (Շաւարշական) եւ Ք.Ա. 2-րդ դարու Ա. կէսին Արտազ անուանուած է Ալաններու երկիրին Արտազ (Արդոզ, Արդոզական) գաւառին անունով, երբ Արտաշէս Ա. այդ տեղը բնակեցուցած է ալան գերիներով։

Արտազով անցած է Արտաշատ-Եկբատան ճամբան։ Արտազին մէջ տեղի ունեցած են հայ-պարսկական զինաբախումներ՝ Աւարայրի ճակատամարտը 451-ին, Ներսեհապատի ճակատամարտը՝ 483-ին ։ Ը. դարու Բ. կէսէն Արտազը դարձած է Արծրունիներու սեփականութիւնը, 885-էն մտած է Բագրատունիներու, 908-էն՝ Վասպուրականի թագաւորութեան մէջ։

Ը. դարուն ստեղծուած է Մակուի իշխանութիւնը։ ԺԴ. դարու սկիզբէն Արտազը գրաւած է Սեֆեան Պարսկաստանը, Արտազի մէջ կը յիշատակուին Շաւարշաւան (այժմ՝ Մակու) գիւղաքաղաքը, նշանաւոր ուխտատեղի Ս. Թադէոս վանքը, Եդինդ (Երինդ) գիւղը (ուր ընթացած են 484-ի Նուարսակի դաշնագիրին նախնական բանակցութիւնները), դպրոցով ու գրչութեան կեդրոնով հռչակուած Ծործորի վանքը։

## Գրականութիւն

* Թ.Խ. Յակոբեան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն. Երեւան, «Միտք»։

## Ծանոթագրութիւններ
Ղեւոնդ Երէց

մինի|աջից|Ղեւոնդ Երէցին արձանը՝ Գիւմրի
**Ղեւոնդ Երէց** կամ Ղեւոնդ Վանանդեցի, (Դ. Դար, Վանանդ, Այրարատ, Մեծ Հայք- 25 Յուլիս, 454 Նիշապուր, Ապար, Սասանեան Պարսկաստան): Եղած է եկեղեցական գործիչ, իսկ Ե. դարու կէսերուն հայ ազատագրական պայքարին (Վարդանանց պատերազմին) մասնակից:

Ըստ Եղիշէի եւ Ղազար Փարպեցիի, ծնունդով Վանանդ գաւառի Իջավանք գիւղէն էր (այսօրուան Կարսի շրջան), բայց հաւանաբար պաշտօնի բերումով իր գործունէութեան շրջանը դրացի Բագրեւանդ գաւառն էր:

Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի աշակերտ եղած Ղեւոնդ Երէց: Ան գործունեայ եւ կարող անձնաւորութիւն էր, խիզախութեան, նախանձախնդրութեան եւ արիութեան հոգիով լեցուն, եռանդուն եւ կորովի համարձակախօս եւ հռետոր, օժտուած առաջնորդելու առողջ ձիրքով:  մասնակցած է 444-ին գումարուած Շահապիւանի ժողովին: 450-ի Ամրան գլխաւորած է Անգղի բնակչութեան յարձակումը պարսիկ մոգերուն վրայ, որոնք փորձած են տեղւոյն եկեղեցին ատրուշանի վերածել:

Պարսից արքայ Յազկերտ Բ.ի օրով հայ եկեղեցւոյ  եւ քրիստոնէութեան նկատմամբ ծաւալած հալածանքներու ատեն գլխաւորած է հաւատացեալ ժողովուրդին պայքարը զրադաշտ մոգերու ու մոգպետներու դէմ:

Վարդանանց պատերազմին ընթացքին գործնական եւ իրական կազմակերպողն ու նահատակներու այս խումբի ամէնէն հեղինակաւոր անդամը եւ կրօնական դիմադրութեան առաջնորդն էր Ղեւոնդ Երէց: Խումբին ամէնէն տարեցն էր, ան աւելի քան 70 տարեկան էր իր նահատակութեան ատեն: Ան մասնակցած է Աւարայրի ճակատամարտին (451), ելոյթներով կռուողները ոգեւորելով: Քրիստոնէութեան ջատագովման նուիրուած Ղեւոնդ Երէցին քարոզները, Պարսկաստանի նուաճողական քաղաքականութեան (որ զուգակցուած էր հայերը հաւատափոխ ընելու հետ) պայմաններուն մէջ, նպաստած են ազգային-ազատագրական պայքարին:

Աւարայրի ճակարամարտէն ետք Ղեւոնդ Երէց գերեվարուած է եւ աքսորուած Ապար, այժմ Խորասանի Նիւշապուհ քաղաքը, ուր սպաննուած է որոշ ժամանակ մը ետք: Ղեւոնց Երէցի անունը միշտ կը յիշուի հայ ժողովուրդին եւ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցիին մէջ:

## Գրականութիւն
* Եղիշէ,Վարդանի եւ հայոց պատերազմի մասին, Երեւան, 1994:
* Ղազար Փարպեցի, Հայոց պատմութիւն. Թուղթ Վահան Մամիկոնեանին, Երեւան, 1982:
* Գալուստեան Շ., Հայազգի սուրբեր, Երեւան, 1997:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցական գործիչներ
Իշխանուհի Ռիմ ալ-Ալի

**Իշխանուհի Ռիմ ալ-Ալի** () Ալճերացի լրագրող, ամուսնացած Յորդանանի Իշխան Ալի պըն Հուսէյնի 7 Սեպտեմբեր, 2004 թուականին: Ան նախկին Ալճերիոյ Արտագին Գործոց Նախարար եւ բարձր ՄԱԿ-ի պաշտօնեայ Լախտար Պրահիմիի դուստրն է։ Իշխանուհիին մայրը, Միլա Պաքիք, կէս հայ եւ կէս խրուաթ է: Ան մեծցած է Անգլիոյ եւ Ալճերիոյ մէջ, եւ ուսումը ստացած է Ֆրանսա եւ ԱՄՆ:

Իշխանուհին եւ Իշխանը այժմ միասին Ամմանի մէջ կ'ապրին իրենց երկու զաւակներ Իշխանուհի Ժալիլա պընթ Ալիի եւ Իշխան Ապտալլահ պըն Ալիի հետ:

## Ուսում

* Պսակաւոր Արուեստից աշխարհագրութեան եւ Մագիստրոս Արուեստից անգլերէն գրականութեան Փարիզի Սորպոն համալսարանէն, աւարտած է պատուոյ ցանկին վրայ, 1990 թուականին:
* Փիլիսոփայական Մագիստրոս քաղաքագիտութեան Փարիզի Քաղաքական Հետազոտութիւններու Հիմնարկէն (ֆրան.՝ Institut d'Études Politiques de Paris կամ Sciences Po) 1991 թուականին:
* Մագիստրոս Լրագրողական Աւարտական Դպրոցէն (Քըլամպիա Համալսարան), կեդրոնանալով միջազգային լրագրողութեան վրայ,1994 թուականին:

## Կենսագրական
Նախքան Ալի Իշխանին հետ ամուսնանալը, Իշխանուհի Ռիմ աշխատած է շատ մը միջազգային լրատուական կեդրոններու հետ, ինչպէս CNN, ուր ան սկսաւ արտադրիչի գործ վարել 1998 թուականին եւ յետոյ դարձաւ կայանին լրագրողը Պաղտատի մէջ 2001 թուականէն 2004 թուական: Ան աշխատած է շատ մը լրատուական կայաններու համար, ինչպէս՝ BBC, Dubai TV, Bloomberg TV, Radio Monte-Carlo Moyen-Orient եւ United Press International (UPI): Ան նախկին Տնօրէն Յանձնակատարն էր Յորդանանի Թագաւորական Ֆիլի Ձանյնաժողովին 2005 թուականի Յուլիսէն ի վեր: Ան հիմնադիրն է Յորդանանի Մետիայի Հիմնարկին, որուն նպատակն է հիմնել Արաբական կեդրոն մը լաւագոյն լրագրողական ուսման համար, եւ նոյնիսկ կը վարէ Մագիստրոսի եւ ոլորտին մէջ այլ մարզումներու ծրագիրներ:

Իշխանուհին նաեւ նախագահն է Ամմանի Միջազգային Ֆիլմի Փառատօնին (անգլ.՝ Amman International Film Festival կամ AIFF) 2017 թուականէն ի վեր:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Իշխանուհիներ
Ստորոգութիւն:Արաբ իշխանուհիներ
Մարիա Արմուտեան

**Մարիա  Արմուտեան** (անգլ.՝ **Maria Armoudian**) քաղաքագիտութեան համալսարանի դասախօս է Օքլընտի Համալսարանը, Նիւ Զիլընտ: Ան գրագէտ, ձայնի հաղորթավար, երաժիշտ եւ լրագրող է:

## Կենսագրութիւն
Արմուտեանին երկու գիրքերն են՝ «Reporting from the Danger Zone: Frontline Journalists, Their Jobs and an Increasingly Perilous Future» եւ «Kill the Messenger: The Media's Role in the Fate of the World»: Արմուտեան ունի Ամերիկահայ արմատներ եւ կը վարէ ու կ'արտադրէ «Scholars' Circle» յայտագիրը KPFK Ամերիկեան ռատիոկայանին վրայ: Նախքան Օքլընտ, Նիւ Զիլընտ փոխադրուիլը, Արմուտեան 6 տարի աշխատած է իբր քաղաքի յանձնակատար Լոս Անճելըսի մէջ, իսկ 8 տարի Քալիֆորնիոյ երեսփոխանական նիստին մէջ: Ակադեմական գործէն անդին, Արմուեան հրատարակած է կարգ մը յօդուածներ հետեւեալ թերթերուն մէջ՝ *New York Times*, *Los Angeles Times*, *New Zealand Herald*, *Los Angeles Daily News*, *The Progressive*, AlterNet, եւ *Salon*. Արմուտեանի առաջին ձայնասկաւարակը վերնագրուած էր «Life in the New World»:

## Գիրքեր

* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ
Փայլածու Կապտանեան

**Փայլածու Կապտանեան**, Հայոց Ցեղասպանութեան վերապրող եւ գրագէտ: Ան ներշնջած է Rice-A-Roni ճաշատեսակին ստեղծումը, որ հիմնուած է հայկական փիլաւին վրայ: Ցեղասպանութեան ընթացքին, յղի Փայլածուն ստիպողաբար քալած է Սուրիական անապատը եւ հասած է Հալէպ:

Ցեղասպանութենէն ետք, ան գրեց իր յուշերը ֆրանսերէնով, անունը՝ «Memoires d'une deportee» (արմտ. «Տեղահանի մը Յուշերը»): 1919 թուականին հրատարակուեցաւ եւ կը համարուի կարեւոր ներդրում մը Հայոց Ցեղասպանութեան հետազոտութիւններու ոլորտին մէջ, մանաւանդ որովհետեւ գրուած էր անմիջապէս դէպքերէն ետք: Գիրքը նեդրում ունեցաւ նաեւ Ռաֆայէլ Լեմքինի ցեղասպանական պրպտումներու եւ ընդհանուր հասկացողութեան:

1919 թուականին, Տիկ. Կապտանեան վերամիացաւ իր երկու զաւակներուն հետ որոնց յոյն ընտանիքի մը վստահած էր տեղահանումէն առաջ: Այդ դէպքէն ետք, Փայլածու եւ իր երկու տղաքը փոխադրուեցան ԱՄՆ, ուր աշխատեցաւ իբր դերձակուհի եւ հիւսեց վարագոյրներ օրուայ ԱՄՆի Նախագահ Ֆրէնքլին Տ. Ռուզըվըլթին տան համար, Հայտ Պարտեզ, Նիւ Եորք:

Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմէն ետք, Փայլածուն եւ ընտանիքը փոխադրուեցան Սան Ֆրանսիսքօ: Հոն ապրած ժամանակ, վարձու տուաւ սենեակ մը Լօուիս եւ Թոմ ՏըՏոմենիքօ: Փայլածուն սորվեցուց հայկական փիլաւ պատրաստել Թոմին եւ իր եղբօր Վինսընթին 1955 թուականին, ով կ'աշխատէր Ոսկեայ Հատիկ Մաթարոնի փասթայի ընկերութեան համար, հիմնադրուած իրենց հօր կողմէ, որոնք իրենց սորվածը գործածելով ստեղծեցին փիլաւի եւ մաքարոնիի խարնուրդ մը եւ անուանեցին Rice-A-Roni:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:1962 մահեր
Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ
Մենուա Յովհաննիսեան

**Մենուա  Յովհաննիսեան** (22 Դեկտեմբեր, 1985 — Հոկտեմբեր, 2020) մասնակից զինծառայող էր 2020 թուականի Արցախի պատերազմի ընթացքին: 2020 թուականին Արցախի Հերոս յետմահու կոչման կ'արժանանայ Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանի կողմէ:

## 2020 Թուականի Արցախի Պատերազմ
Յովհաննիսեան իբր կամաւոր զինծառայող մեկնեցաւ առաջնագիծ եւ մահացաւ Հոկտեմբերին:

## Կոչում

21 Հոկտեմբեր, 2020 թուականին Մենուա Յովհաննիսեանը պարգեւատրուեցաւ եւ յետմահու կոչման արժանացաւ Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանի կողմէ, ստանալով Արցախի Հերոս բարձրագոյն կոչումը եւ Ոսկէ Արծիւ շքանշանը:Մենուան եկաւ Արցախ իր ընկերներով, հետապնդելու իր մեծ երազը՝ պաշտպանելու իր հողը եւ անոր յարատեւ գոյութիւնը: Անակընկալօրէն անոր հետ հանդիպեցայ առաջնագծին վրայ: Մեր խօսակցութիւնը կարճ էր, միայն օր մը, բայց տպաւորիչ: Իր յանդուգն, պայծար եւ լուսափայլ մտածումները շուտով ուշադրութիւնս գրաւեցին: Բայց մեր ծրագիրները մնացին անկատար… Հայրենիքը կը ճանչնայ իր պատերազմի դաշտի քաջագործութիւնները: Մենուա Յովհաննիսեան կը ստանայ բարձրագոյն «Արցախի Հերոս» կոչումը:Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեան

## Ընտանիք
Մենուա Հովհաննիսեանը հայ բանասէր, լրագրող, հաղորդավարուհի Կարին Թոնոյեանի որդին է: Ունի 2 երեխայ։ Առաջնեկին անունն է Սարդուրի, իսկ աղջկան անունը Արինա։

## Ծանօթագրութիւններ
Մարտիրոս Յարութիւնեան

**Մարտիրոս Յարութիւնեան** (), հայ քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Կրթութիւնը ստացած է Գէորգեան ճեմարանի մէջ, ապա Պերլինի համալսարանին մէջ ուսանած է տնտեսագիտութիւն: Հայրենիք վերադառնալով` աշխատած է իբրեւ ուսուցիչ, դասաւանդած է գերմաներէն, հայերէն եւ գրականութիւն:

Մ. Յարութիւնեան երիտասարդ տարիներուն անդամակցած է ՀՅԴ կուսակցութեան, դարձած է գործօն անդամ, եղած է Եւրոպայի Հայ ուսանողներու միութեան ներկայացուցիչ:

1898-ին ընտրուած է Ատրպատականի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ:

1904-ին անցած է Պերլին:

1906-ին անդամ` Կովկասեան նախագիծը պատրաստող ՀՅԴ խորհուրդի:

1918-ին, Պաքուի ջարդէն ետք, բանակցած է արտօնութիւն ապահովելու` հայ որբանոցները Գանձակ փոխադրելու համար, ինչպէս նաեւ ազատ ելք ձեռք ձգելու հայ գաղթականներուն համար՝ դէպի Հայաստան:

Հայ-վրացական սահմանավէճին առիթով Հայաստանի կառավարութիւնը 19 դեկտեմբեր 1918-ին խորհրդարանի պատգամաւոր եւ ՀՅԴ խմբակցութեան ղեկավար Մարտիրոս Յարութիւնեանի գլխաւորութեամբ պատուիրակութիւն ուղարկած է Ղարաքիլիսա` վրացական կողմին հետ բանակցելու համար:

Մասնակցած է ՀՅԴ ընդհանուր ժողովներու` Վիեննա, Կարին եւ Երեւան:

1919-ին ընտրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ:

1920-ին նշանակուած է Հայաստանի կառավարութեան դիւանագիտական ներկայացուցիչ` Պաքուի մէջ: 

Մասնակցած է հայ-ազրպէյճանական խորհրդաժողովին, ու երբ Ազրպէյճան կը խորհրդայնանայ, Մ. Յարութիւնեան եւ իր օգնականները բանտարկուած են, թալանի ենթարկուած է դիւանագիտական գրասենեակը: Ազատ արձակուելէ ետք խորհրդաժողովի բանակցութիւնները վերսկսած են Ազրպէյճանի Յեղկոմին հետ, 1920-ին:

Մարտիրոս Յարութիւնեանը 1938-ին գնդակահարուած է պոլշեւիկներու կողմէ, Հայաստանի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեսպաններ
Միքէլանճելօ

**Միքելանճելօ Պուոնարոթի** (), Գաբրեզէ, Իտալիա։ Իտալացի քանդակագործ, գեղանկարիչ, ճարտարապետ եւ բանաստեղծ։
## Կենսագրութիւն
[ձախից|մինի|Մայքըլ Անճելօ իր [«Դաւիթ» քանդակը աւարտած է 1504-ին]]

Մայքըլ Անճելօ ծնած է ԹոսքանիԳաբրեզէ քաղաքին մէջ, Արեցոյի մօտ, ֆլորանսի սնանկացած ազնուական Լութովիկօ Պուոնարոթիի ընտանիքին մէջ։ Վեց տարեկանին զրկուած է մօրմէն։ 1485-1498 թուականներուն Միքելանճելօ յաճախած է Ֆրանչեսքօ տա Ուրպինոյի քիմիական կեդրոնը։ Մանուկ հասակին ապրած ու դաստիարակուած է Ֆլորանսի մէջ, այնուհետեւ որոշ ատեն ապրած է Սեթինեանօ քաղաքին մէջ։
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով