44. Պարտութիւն (գիրք)

**44. Պարտութիւն** կամ ամբողջական անուանումով՝ **44. պարտութիւն 2020-ի Արցախեան պատերազմը՝ իրողութիւններ եւ հետեւողութիւններ** Արցախի 2020 թուականի պատերազմի մասին համապարփակ վերլուծում մը ներկայացնող գիրք։ Համահեղինակներն են Կարէն Յարութիւնեան, Վիգէն Չըթըրեան, Աշոտ Ոսկանեան եւ Մկրտիչ Կարապետեան։ Գիրքը հիմնուած է զինուորական եւ քաղաքական գործիչներու հետ կատարուած 30-է աւելի հարցազրոյցներու վրայ եւ կը քննէ պատերազմի պատճառները, ընթացքը եւ հետեւանքները։

## Ընդհանուր ակնարկ
Գիրքը կը բացայայտէ Արցախի հակամարտութեան պատմական եւ աշխարհաքաղաքական համածիրը, վերլուծելով Հայաստանի զինուորական, քաղաքական եւ դիւանագիտական պատրաստուածութիւնը պատերազմէն առաջ։ Հեղինակները կը պնդեն, որ հակառակ նախնական զգուշացումներուն եւ լարուած իրավիճակին, Հայաստանը պատշաճօրէն պատրաստ չէր դիմակայելու Ազրպէյճանի լայնածաւալ յարձակումին, որ կ՚օժանդակուէր Թուրքիոյ կողմէ եւ կը գործածէր յառաջացեալ անօդաչու սարքեր (անգլերէն՝ Advanced unmanned aerial vehicle կամ drone)։

## Կառուցուածք ու Բովանդակութիւն
Գիրքը կը բաժնուի 3 հիմնական գլուխներու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը առանձին տեսանկիւն մը կը ներկայացնէ պատերազմի մասին.

### Երկու խօսք - Աշոտ Ոսկանեան
Այստեղ Ոսկանեան կը ներկայացնէ գիրքին նպատակները, կը պարզէ թէ հիմնական կը գրաւէ  Վիգէն Չըթըրեանի վերլուծական հետազոտությունը՝  հիմնուած քաղաքական եւ ռազմական գործիչներու, որոշում ընդունողներու, մասնագէտներու եւ պատերազմի անմիջական մասնակիցներու հետ կատարուած երեսունէ աւելի հարցազրոյցներու վրայ։ Ի վերջոյ Ոսկանեան աշխատութիւնը կը բաղդատէ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան (որու նիւթական աջակցութեամբ լոյս տեսած է գիրքը) մէկ ուրիշ հրատարակութեան հետ։ 

### 2020-ի պարտութեան կիսապատասխան հարցերը - Կարէն Յարութիւնեան
Այս գլուխը կը գնահատէ Հայաստանի ներքին քաղաքական պայքարները, դիւանագիտական սխալ հաշուարկները եւ զինուած ուժերու արդիականացման ձախողութիւնը պատերազմէն առաջ։ Հեղինակը կ'ընդգծէ կառուցուածքային թերութիւնները, որոնք նպաստեցին արագ զինուորական նահանջներուն։

### 2020-ի Արցախեան պատերազմը եւ Հայաստանի պարտութիւնը (հարցազրոյցներու վրայ հիմնուած վերլուծութիւն) - Վիգէն Չըթըրեան
Հիմնուելով քաղաքական գործիչներու եւ վերլուծաբաններու հետ հարցազրոյցներու վրայ, այս գլուխը խորազնին կերպով կը ներկայացնէ Հայաստանի ռազմավարական սխալները եւ Ազրպէյճանի ուժերու արհեստագիտական գերազանցութիւնը։ Չէտէրեան կ'ընդգծէ թրքական զինուորական օգնութեան դերը եւ անօդաչու սարքերու ազդեցութիւնը մարտադաշտին վրայ։

### Ռազմական պարտութի՞ւն, թէ՞ հասարակութեան համատարած ճգնաժամ - Աշոտ Ոսկանեան
Ոսկանեան կը քննէ թէ արդեօ՞ք Հայաստանի պարտութիւնը զուտ զինուորական ձախողում մըն էր, թէ՞ աւելի լայն ընկերային տագնապ։ Ան կը քննարկէ ապատեղեկատուութեան դերը, ազգային բարոյականը եւ կառավարման խնդիրները, որոնք տկարացուցին Հայաստանի դիմադրողականութիւնը։

### <u>Յաւելուած</u>

###### 2020-ի Արցախեան պատերազմի ժամանակագրութիւնը - Մկրտիչ Կարապետեան
Այս բաժինը կը ներկայացնէ հիմնական զինուորական դէպքերու օր առ օր նկարագրութիւն՝ քարտէսագրելով մարտադաշտի զարգացումները եւ ռազմավարական շրջադարձային կէտերը հակամարտութեան մէջ։

###### Քարտէս 2020-ի Արցախեան պատերազմի ռազմական գործողութիւններու - Հայկ Յովհաննիսեան
Այս գլուխը կը ներկայացնէ զօրքերու տեղաշարժերու տեսողական քարտէսներ, ցոյց տալով թէ ինչպէս Ազրպէյճանի ուժերը համակարգուած կերպով տարածք շահեցան եւ ինչպէս հայկական ուժերը դժուարացան հակայարձակում գործելու մէջ։

###### Հեղինակներու մասին
Այստեղ կը ներկայացուի գիրքի համահեղինակներ՝ Կարէն Յարութիւնեանի, Վիգէն Չըթըրեանի, Աշոտ Ոսկանեանի եւ Մկրտիչ Կարապետեանի ամփոփ կենսագրութիւնները։

## Ընդունելութիւն
Գիրքը լոյս տեսաւ այն ժամանակ (պատերազմէն աւելի քան չորս տարի անց), երբ պաշտօնեաներու, վերլուծաբաններու եւ լայն հասարակութեան մէջ տակաւին կը տիրէին խորունկ տարաձայնութիւններ եւ մեղադրանքներ։ Հակառակ անոր, որ այս գիրքը Արցախեան պատերազմի հայոց պարտութեան առա­ջին ու­սումնա­սիրա­կան փոր­ձը չէ, սակայն անիկա ընկալուեցաւ իբրեւ իւ­րա­յատուկ աշխատանք, որովհետեւ հիմ­նուած է 35 հար­ցազրոյցնե­րու վրայ, որոնք քա­ղաքա­կան բո­լոր հո­րիզոն­նե­րու անձնա­ւորու­թիւննե­րու կը պատ­կա­նին, Հա­յաս­տա­նէն եւ Ար­ցա­խէն։

Այս աշխատանքը կարեւոր է բանակաշինութեան եւ անվտանգութեան համար փաստական տուեալներ հաւաքելու ու հանրութեան տեղեկացնելու համար։ Ինչպէս նաեւ կա­րեւոր է իբրեւ Հայաստան-Սփիւռք գիտաշխատողներու գործակցութեան արգասիք։

## Տե՛ս նաեւ

* Ակրանաթի Յանձնաժողով։
* Վինոկրատի Յանձնաժողով։
* Էլիյահու Վինոկրատ։
* Վիգէն Չըթըրեան

## Աղբիւրներ

* «44. Պար­տութիւն / 2020-ի Ար­ցա­խեան պա­տերազ­մը՝ իրո­ղու­թիւններ եւ հե­տեւու­թիւններ», «Մարդկայնական Հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րու կեդ­րո­ն» (արեւելահայերէն՝ «Հու­մա­նիտար հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րի կենտ­րո­ն»), Երեւան, 2025։

## Ծանօթագրութիւններ