Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը

«­**Կեդ­րո­նա­կան բան­տի կի­նե­րուն բա­ժի­նը**»․ Վար­դու­հի ­Քա­լան­թա­րի յու­շագ­րու­թիւն ­Պոլ­սոյ բան­տին մէջ ան­ցու­ցած օ­րե­րուն։ ­Յու­շե­րը տասն­վեց բա­ժի­նով հրա­տա­րա­կուած են «Հայ կին» պար­բե­րա­կա­նին մէջ՝ 1920-ի կէ­սե­րէն մին­չեւ 1921-ի կէ­սե­րը։ Որ­պէս գիրք, առաջին ան­գամ կը հրա­տա­րա­կո­ւի ­Պոլ­սոյ «Ա­րաս» հրա­տա­րակ­չա­տան կող­մէն (2023)։ Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ­Նալ­բան­դեան եղած է 1915-ի գար­նան ձեր­բա­կա­լո­ւած միակ կի­նը։

## Յուշագրութիւնը

### Նիւթը
­Յուշագրութիւնը յե­նո­ւած է ­Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ­Նալ­բան­դեա­նի բան­տար­գե­լու­թեան օ­րե­րուն ա­նոր գրի ա­ռած նօ­թագ­րու­թեան (1915-1918) վրայ, իսկ յա­ռա­ջա­բա­նը խնբագ­րած է ­Լեռ­նա Էք­մէք­ճիօղ­լու՝ ­Պոլ­սոյ ­Տա­տեան եւ Ազ­գա­յին ­Կեդ­րո­նա­կան վար­ժա­րան­նե­րու շրջա­նա­ւարտ, «Massachusetts Institute of Technology» հա­մալ­սա­րա­նին մէջ պատ­մու­թեան դա­սա­խօս եւ յե­տե­ղեռ­նեան ­Պոլ­սոյ կա­նանց  ու մտա­ւո­րա­կան շարժում­նե­րու մաս­նա­գէտ։

**­Յա­ռա­ջա­բա­նը**

Յա­ռա­ջա­բա­նը, ­Վար­դու­հի ­Քա­լան­թա­րեա­նի կեն­սագ­րու­թեան ընդ­մէ­ջէն, վա­ւե­րագ­րու­թիւն մըն է ­Պոլ­սոյ ըն­կե­րա­յին եւ քա­ղա­քա­կան կեան­քի արժա­նիք­նե­րուն եւ թե­րի­նե­րուն՝ մա­քուր եւ ան­կեղծ հայ­րե­նա­սի­րա­կան ու հա­սա­րա­կա­կան հա­ւա­սա­րու­թեան հա­ւատք, եւ կեղծ ու չա­րա­միտ քա­ղա­քա­կան բռնիշ­խա­նու­թիւն, ինչ­պէս նաեւ Ա­մե­րի­կա­յի մէջ ­Վար­դու­հիին հե­տա­գայ կեան­քին։ ­Յա­ջոր­դա­բար ա­կա­նա­տես ենք ­Քա­լան­թա­րեան ըն­տա­նի­քին մէջ ար­մատ նե­տած հայ­րե­նա­սի­րա­կան ար­ժա­նիք­նե­րուն, ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն պարզ, ան­կեղծ, միաս­նա­կան եւ հաս­տատ կեցուած­քին հայ ժո­ղո­վուր­դի ի­րա­ւուն­քե­րուն հե­տապնդ­ման հան­դէպ եւ միա­ժա­մա­նակ պատ­կերն է այդ օ­րե­րու ­Պոլ­սոյ հայ հա­սա­րա­կու­թեան, ­Լո­զա­նի հայ եւ թուրք ու­սա­նո­ղա­կան միու­թիւն­նե­րուն։

**­Մատ­մա­զե­լին (­Վար­դու­հիին) բան­տին մէջ յու­շե­րը**

#### Բանտին մէջ
­Վար­դու­հիին բան­տին մէջ գրի ա­ռած յու­շե­րը ըն­թեր­ցո­ղին կը յայտ­նա­բե­րեն՝ նախ հե­ղի­նա­կը որ­պէս հնա­րա­գէտ դի­տորդ, ինչ­պէս նաեւ բան­տին մէջ ազ­գա­յին, կրօ­նա­կան եւ դա­սա­կար­գա­յին զա­նա­զան պատ­կա­նե­լիու­թեան կի­նե­րուն գո­յակ­ցու­թիւ­նը, մինչ կը շա­րու­նա­կո­ւի Ա. ­Հա­մաշ­խարհա­յին պա­տե­րազ­մը եւ ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը։ ­Վար­դու­հի, բան­տին մէջ նախ կը գտնո­ւի «բո­րոտ­նե­րու սե­նեա­կը»։ Ան ըլ­լա­լով ու­սեալ եւ ազնիւ իր վար­մուն­քով, կին բան­տար­կեալ­նե­րուն հա­մակ­րան­քը կը «շա­հի», ա­նոր «մատ­մա­զել» ա­նու­նը կու տան եւ կը փո­խադ­րո­ւի «քի­պար­նե­րու սե­նեա­կը»։

#### Յուշագրութեան ոճը
Ման­րա­մաս­նօ­րէն կը նկա­րագ­րուին թէ ի՞նչ­պէս բան­տին գե­րու­թեան մէջ գո­յակ­ցած են տար­բեր ազ­գի, կրօ­նի եւ դա­սա­կար­գի պատկանելիութեան կի­ներ։ ­Բան­տին կեան­քէն գրի ա­ռած վկա­յու­թիւն­նե­րը լե­ցուն են ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րով՝ կե­րա­կու­րի, գոր­ծա­ծո­ւած առար­կա­նե­րու, եր­գե­րու եւ պա­րե­րու, ե­րե­ւե­լի եւ ա­նե­րե­ւե­լի անձ­նա­ւո­րու­թիւն­նե­րու նկա­րագ­րու­թիւն­ներ։ ­Վարդուհի Քալանթան կը գոր­ծա­ծէ նաեւ թրքե­րէն բառեր, ա­սա­ցո­ւածք­ներ։ Ո­ճը տեղ տեղ եր­գի­ծա­կան է։ ­Հա­կա­ռակ ա­նոր թէ ժա­մա­նա­կագ­րու­թիւ­նը գրո­ւած է դժո­ւար եւ ան­կա­յուն օ­րե­րու, գի­րը հա­մար­ձակ է, հե­ղի­նա­կը բա­ռե­րը չի ծամծմեր։

#### Յուշագրութեան նկարագրութիւնները
Ն­կա­րագ­րու­թիւն­նե­րը ըն­թեր­ցո­ղին կու տան կեն­դա­նի բե­մադ­րու­թեան մը ներ­կայ ըլ­լա­լու խաբ­կան­քը։ Իսկ կա­րե­ւո­րը՝ տար­բե­րո­ւե­լու ե­րե­սակն է. յե­տին դա­սա­կար­գի պատ­կա­նող մանր ո­ճիր­ներ գոր­ծող­ներ եւ բարձր դա­սա­կար­գի ու­սեալ մտա­ւո­րա­կան մը ակ­նար­կո­ւած ինք­նա­հա­ւան ո­ճով, հա­յու­հին՝ եւ իր ազ­գը ցե­ղաս­պա­նող հրո­սա­կա­խում­բին պատ­կա­նող ան­ձեր։

      

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արեւմտահայերէն հրատարակութիւններ