open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանուկներու Կոտորած

մինի|աջից

**Մանուկներու կոտորած**, նոր-կտակարանային պատմութեան դրուագ՝ նկարագրուած Մատթէոսի Աւետարանին մէջ։ Փոխաբերական իմաստով ասոյթը կը նշանակէ չափազանց դաժան վերաբերմունք անպաշտպաններու նկատմամբ։ Սպանուած մանուկներուն քրիստոնէական եկեղեցին դասած է սուրբ նահատակներու շարքը։ Ուղղափառ եկեղեցին անոնց յիշատակը նշում է (11 Յունուարիին), կաթոլիկ եկեղեցին՝ դեկտեմբերի 28-ին:

## Աւէտարանական Պատմութիւն

Մանուկներու կոտորածը նկարագրուած է միայն Մատթէոսի Աւետարանին մէջ։ Համաձայն Աւետարանական պատմութեան՝ նորածնին երկրպագութեան եկած մոգերը չկատարեցին Յուդայյի թագաւոր Հերովդէս Մեծի խնդրանքը. չյայտնեցին անոր մանկան գտնուելու վայրի մասին։ Այդ մասին Յովսէփ Ֆլաւիոսոսը կը հաստատէ, որ Հերովդէսը կը մահանայ «թագաւորելով Անտիգոնեսի մահէն երեսունչորս տարի ետք(Երուսաղէմը նուաճուելէ ետք) եւ հռոմէացիներու կողմէ 37 տարի թագաւոր ճանաչուելէ ետք»: Ան ցոյց կու տայ, որ անոր մահուան թուականը մ.թ.այ. 2 թուականն է կամ մ.թ.այ. 1 թուականը։ Յետոյ աւետարանիչը կը վկայյէ, որ կոտորածը կանխագուշակուած էր Երեմիա մարգարէի կողմէ։ Աւետարանական պատմութեան համաձայն՝ Յիսուսը կը փրկուի Եգիպտոս փախչելու շնորհիւ։

մինի|ձախից|մանուկների կոտորածը

## Աստուածաշնչեան Զրոյցներ

Ֆէոֆիլակտ Բուլղարացին Մատթէոսի Աւետարանէն վերցուած իր զրոյցներուն մէջէն կը գրէ, որ մանուկներու կոտորածը կատարուած է Աստուածային ծրագրով, որու մասին կը վկայյէ Մատթէոս (Երեմիայի մարգարէութիւնը): Անոր կարծիքով դայդ կատարուեցաւ, որպէսզի յայտնաբերուի Հերովդէսի չարութիւնը։ Զոհերու առիթով Ֆէոֆիլակտը կը գրէ, Եկեղեցական գրուածքներուն մէջ կը մատնանշէ տարբեր թուաքանակի մանուկներ։ Բիւզանդական աւանդութեան մէջ ընդունուած է 14 հազար թիւը, սուրիականին մէջ՝ 64 հազար։ Պրուս Ալպորտը կը հաստատէ, որ Բեթղեհեմի ամբողջ բնակչութիւնը չէր անցնէր 1000 մարդու թիւ, բնականանաբար, տարեկան 30 երեխայի ծնելիութեան դէպքին արական սեռի նորածինները մինչեւ 2 տարեկան չեն կրնար 20-էն աւելի ըլլալ։ Համախոհները կոտորուածներու մեծ թիւը կը բացատրեն Մատթէոսի հաղորդածով, որn ալ հիմնուած էր Երեմիայի հաղորդածի վրայ՝ ենթադրելով, որ զոհերը եղած են բաւականաչափ շատ։ Որոշ պատմաբաններ եւ աստուածաբաններ ուշադրութեան կը դարձնեն դէպի Բեթղեհեմ ուղղուած ժողովուրդի մեծ հոսքին՝ համաձայն Ղուկասի Աւետարանի, ուրտեղ կը յիշեցուի, որ Յովսէփն ու Մարիամը Բեթղեհեմ կ'երթային մարդահամարի պատճառով եւ անոնց վիճակուած էր հանգրուանել քարայրին մէջ։

## Պատմականութիւն

Կոտորածի մասին տեղեկութիւններ չկան հին աղբիւրներու մէջ, բացառութեամբ Մատթէոսի աւետարանի եւ աւելի ուշ ժամանակի քրիստոնէական յատուածներէ։ Պատմաբանները յատուկ ուշադրութիւն կը դարձնեն այն բանին, որ գլխաւոր աղբիւրը Հերովդէսի թագաւորութեան մասին Յովսէփ Ֆլաւիոսի հին շրջանի աշխատութիւնն է, որ տեղեկութիւն չի պարունակէր Բեթղեհեմի մէջ տեղի ունեցած մանուկներու կոտորածի մասին։

## Կոտորածը Կերպարուեստի Մէջ

մինի|կենտրոն|Գվիդո Ռենի 1611-1612

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրօն
Էտուարտ Մանուկեան

**Էտուարտ Մանուկեան** (ծնած՝ 7 Յունուար 1957, Աղեքսանտրիա (Եգիպտոս)), եգիպտահայ գործարար եւ ազգային գործիչ: Եղած է Աղեքսանտրիոյ Ազգային ժողովի փոխյարաբերութեան յանձնախումբի ատենապետ եւ գանձապահ: Նաեւ եղած է Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ) պատասխանատու: Էտուարտ Մանուկեան մասնագիտութեամբ բժիշկ է եւ Երեւանի մէջ առաջին եգիպտական գործարար ընկերութեան հիմնադիրը: Եգիպտոսի «Արտաքին Գործերու բաժնի» ներկայացուցիչ եւ «Եգիպտոսի հայ գործարար խորհուրդի» նախագահ:

## Կենսագրութիւն
էտուարտ Մանուկեան մասնագիտութեամբ բժիշկ` rheumatologist է, միաժամանակ արդէն շուրջ 33 տարի է` կ’աշխատի նաեւ դեղագործական ոլորտին մէջ, կը զբաղի դեղագործական արտադրութեամբ, արտահանմամբ: Տարիներ շարունակ աշխատած է եգիպտական դեղագործական շարք մը ընկերութիւններու մէջ, որոնցմէ քանի մը հատը կը ներկայացնէ մինչեւ հիմա թէ՛ Հայաստանի, թէ՛ այս տարածաշրջանին մէջ գրեթէ 14 տարի:

Յունուար 2004 – Նոյեմբեր 2016 վարած է Աղեքսանտրիոյ, Եգիպտոս՝ «PHARCO» Դեղագործական եւ Դեղագիտական ընկերութեան՝ արեւտուրի աճման տնօրէնի պաշտօնը:

Յունուար 2010-էն ի վեր, Բժիշկ Էտուարտ Մանուկեան Անկախ պետութիւններու համագործակցութիւն (ԱՊՀ) երկիրներու՝ արտածեալ եւ ներմուծուած ապրանքներու Գահիրէի «PRIMEXPORT» խորհրդատու գործակալութեան սեփանակատէրն է:

## Ազգային գործունէութիւն
1988 - 2016 տարիներուն Բժիշկ Էտուարտ Մանուկեան՝ Աղեքսանտրիոյ Ազգային ժողովի գանձապահն է, միեւնոյն ժամանակ` փոխյարաբերութեան ատենապետը` համայնքի եւ կառավարութեան միջեւ, գրեթէ 33 տարի:

## Հայ-եգիպտական տնտեսական յարաբերութիւններու զարգացման գործունէութիւն
Եգիպտոսի կառավարութիւնը յանձնարարած է Բժիշկ Էտուարտ Մանուկեանին առեւտրական հարցերով ներկայացնել Եգիպտոսը, եւ ան իբրեւ առեւտրական կցորդ կը գործէ Վրաստանի եւ Հայաստանի մէջ, նկատի ունենալով, որ այդ երկու երկիրներուն մէջ Եգիպտոսի դեսպանութեան նստավայրը Երեւանն է:

Տնտեսական յարաբերութիւնները զարգացնելու ուղղութեամբ աշխատանքներ կը տարուին, արդէն առաջին գործարար կազմակերպութիւնը արձանագրեցինք, որ դեղագործական ընկերութիւն է՝ Marckyrl Armeni: Կարելի է ըսել, որ ան առաջին եգիպտական ընկերութիւնն է, որ Հայաստանի մէջ ներկայութիւն ունի:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Շատ Դիւրին Է Հայաստանը Փոքրիկ Զուիցերիա Դարձնել. Էտուարտ Մանուկեան
* Եգիպտահայութեան միակ խնդիրը թիւի խնդիրն է. Եդուարդ Մանուկեան 
* ՔԱՌՈՐԴ ԴԱՐՈՒ ԱՌԸՆՉՈՒԹԻՒՆ
* Հայ-եգիպտական գործարարների միության նախագահ Էդուարդ Մանուկյան 
* ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԸ ԵԳԻՊՏՈՍՈՒՄ ՊԱՇՏՕՆԱԿԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ Է ՆՇԱՆԱԿԵԼ

Ստորոգութիւն:1957 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:7 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Մանկավարժական Կրթութիւն

**Մանկավարժական կրթութիւն**, մանկավարժական հաստատութիւններէն ներս, ուսումնարաններուն եւ համալսարաններուն հանրակրթական դպրոցներու եւ ուսումնա-դսատիարակչական այլ հիմնարկներու համար մանկավարժ, աշխատողներու (ուսուցիչներ, դաստիարակներ եւ այլն) պատրաստման համակարգ։ Մինչ յեղափոխական Ռուսաստանի մէջ տարրական դպրոցներու համար ուսուցիչներ պատրաստող ուսումնական հաստատութիւններու հիմնական ձեւը ուսուցչական սեմինարիաներն էին։ Տարրական դպրոցներու ուսուցիչներ կը պատրաստէին նաեւ իգական երկրորդականներու, իգական թեմական ուսումնարաններու մանկավարժական դասարանները եւ Փեթերսպուրկի իգական մանկավարժական հաստատութիւնը։ Եկեղեցական-ծխական դպրոցներու համար ուսուցիչներ կը պատրաստէին եկեղեցական-ուսուցչական, ինչպէս եւ երկդասեան ուսուցչական դպրոցները։ 1804-ի համալսարանական կանոնադրութեան համաձայն, համալսարաններուն կից ստեղծուեցան 3-ամեայ մանկավարժական հաստատութիւններ։ 14-րդ դարու 60-70-ականներուն բացուեցան համալսարանական տեսակի Բարձրագոյն իգական դասընթացներ։ 1918-1920-ականներուն կազմակերպուեցան մասնագիտացուած դպրոցական, նախադպրոցական եւ մանկավարժական այլ, ոչ մեծ ուսումնական հաստատութիւններ եւ դասընթացներ, որոնք յետագային միաւորուեցան ու վերածուեցան մանկավարժական համալսարաններու։ Մին չյեղափոխական ուսուցչական սեմինարիաները վերակառուցուեցան 4-ամեայ ժողովրդական կրթութեան հաստատութիւններու, միւսները՝ տարրական դպրոցի ուսուցիչներ պատրաստող մշտական գործող մանկավարժական դասընթացներու։ Առաջին խոշոր մանկավարժական խորհրդային համալսարաններէն էր Ն. Կրուպսկայայի անուան կոմունիստական դաստիարակութեան ակադէմիան։ 1918-ին Վ. Ռերիէի Բարձրագոյն իգական դասընթացներու հիման վրայ ստեղծուեցաւ Մոսկուայի 2-րդ համալսարանը, Լենինկրատի մէջ՝ մանկավարժական հաստատութիւնը։ 1920-ականներուն ԽՍՀՄ շարք մը համալսարաններուն մէջ բացուեցան մանկավարժական հմինարէներ։ 30-ականներուն համալսարաններու մանկավարժական եւ այլ բաժիններու հիման վրայ ստեղծուեցաւ մանկավարժական հաստատութիւններ, ինչպէս՝ օտար լեզուներու մանկավարժական ուսումնարաններու ցանց։ ժամանակակից մանկավարժական ուսումնական հաստատութիւններու հիմնական տեսակը մանկավարժական ուսումնարաններն են, արդիւնաբերական-մանկավարժական հաստատութիւնները, մանկավարժական ուսումնարանները եւ համալսարանները։ Դպրոցի ցած դասարաններու ուսուցիչներ, նախադպրոցական հիմնարկներու դաստիարակներ կը պատրաստեն մանկավարժական ուսումնարանները, միջնակարգ դպրոցներու ուսուցիչներ՝ մանկավարժական ուսումնարանները, համալսարանները, ինչպէս նաեւ արուեստներու, ֆիզիկական դաստիարակութեան որոշ ուսումնարաններ։

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Մանուկներու Փորհարութիւնը

**Նորածիններու եւ մանուկներու փորհարութիւնները** նոյնքան կեանքեր կը խլեն մարդկութենէն, որքան ուրիշ ոեւէ վտանգաւոր հիւանդութիւն: Մասնաւորաբար արեւելեան երկիրներու մէջ, ուր տաք կլիման եւ առողջապահական պայմաններու բացակայութիւնը ծնունդ կու տան ճանճերու եւ զանազան մակաբոյծներու, մանուկներու փորհարութիւնը մեծ աւերներ կը գործէ:

Այս մակաբոյծները իրենց սնունդը քաղաքներու եւ գիւղերու աղբակոյտերէն քաղելով, երթան սողոսկիլ տուներէ ներս եւ հիւանդութիւններու մանրէներով կը վարակեն ուտելիքներն ու խմելիքները: Իսկ այս պարագային առաւելապէս մանուկները կ'ազդուին այդ մանրէներէն:

Փոքրիկներու մօտ գոյութիւն ունին երկու ձեւի փորհարութիւններ. առաջինը՝ ունի մանրէաբանական բնոյթ, իսկ երկրորդը այն, որ կ'առաջանայ սննդական պատճառներէ:

Միքրոպային փորհարութիւնը կրնայ սննդականէն աւելի լուրջ բարդուդիւններու դուռ բանալ: Այս պարագային փոքրիկին տաքութիւնը 38 աստիճանի մօտ կը տարուբերի, փորը օրուան մէջ բազմաթիւ անգամներ դուրս կ'ելլէ եւ կղկղանքին գոյնը փոխան դեղնորակի, կ'առնէ կանաչ գոյն մը:

Այս ախտանշանները երբ տեսնուին, պէտք է անմիջապէս փոքրիկը զրկել ամէն տեսակ ուտելիքէ եւ գոհանալ անոր տալով միայն պարզ ջուր՝ քիչ մը շաքարով: Բժիշկին խորհուրդով հիւանդին կը տրուին (Sulfamid)ներ, որոնք կը դարմանէն աղիքներու բորբոքումը: Այս զգուշական միջոցներուն հետեւանքով երբ փոքրիկը բարելաւման ստոյգ նշաններ ցոյց տայ, անոր կարելի կ'ըլլայ կերցնել ստեպղինէ պատրաստուած ապուր:

Երբ ծանր վարակման եւ կամ անհոգութեան հետեւանքով հիւանդին վիճակը ծանրանայ եւ տաքութիւնը հասնի 40-41 աստիճաններու, փոքրիկը զգալիօրէն նիհարնայ, դիմագիծը այլափոխուի եւ աչքերը փոսը իյնան, այդ պարագային պէտք է մեծ քանակութեամբ հեղուկ տալ հիւանդին: Եթէ պատահի որ հիւանդը փսխէ եւ չընդունի տրուած հեղուհը, անհրաժեշտ կը դառնայ անոր մորթին տակէն եւ կամ երակին մէփ սերոմ ներարկել: Աւելի վճռական դարմանումները եւ դեղերը բժիշկը կը յանձնարարէ:

Երկրորդ տեսակի փորհարութիւնը, որ ընդհանրապէս առաջ կուգայ անկանոն սննդառաութենէ եւ կամ մօրը կաթին ծանրութենէն, աւելի շուտ կը դարմանուի: Այս պարագային փոքրիկին տաքութիւնը ընդհանրապէս շատ չի բարձրանար, տկարութիւնը դանդաղ առաջացում մը կ'արյանագրէ եւ հիւանդին ախորժակը կը գոցուի: Թեթեւ այս ախտանշանները եթէ շուտով չանհետացուին, կրնան աւելի ծանր բարդութիւններու դուռ բանալ:

Երբ մօրը կաթը ծանր կուցայ փոքրիկին, կարելի է կաթէն առաջ անոր տալ մէկ-երկու սուրճի դգալ (carbonate de chaux) կոչուած դեղէն: Այս փորձէն վերջ, փոքրիկը կրնայ վարժուիլ մօրը կաթին:

իսկ այն պարագային երբ փոքրիկիկին փորհարութիւնը առաջացած է կովի կաթէն, նախընտրելի կ'ըլլայ փոխել կաթին տեսակը եւ դիմել տուփի կաթերուն: Ներկայիս կաթի ճարտարարուեստը այնքան յառաջդիմած է, որ հնարաւոր է գտնել անոնց մէջ այնպիսի տեսակներ, որոնց բաղադրութիւնը կը մօտենայ մարդկային կաթին:

Առաջին ակռաները հանած ատեն, 6-7 ամսու երեխան կ'ունենայ երբեմն փորհարութիւնիւն եւ տաքութիւն: Փորհարութիւնը եւ տաքութիւնը միքրոպային բնոյթ ունին: Այսպէս երբ փոքրիկին լինտերը ուռեցած են եւ ակռաները դուրս պիտի գան, ան հակամէտ կը դառնայ ձեռքը անցած առարկան տանելու բերանը: Բնական է որ այս կերպով անհամար թիւով մանրէներ պիտի մտնեն փոքրիկին բերնէն ներս եւ աղիքներու բորբոքումներ առաջացնեն:

## Աղբիւրներ
* Տոքթ. Վ. Սահակեան, «Բժիշկ» բժշկական եւ առողջապահական ամսաթերթ, Ա. տարի, Պէյրութ 1955-1956, էջ 5-6:
Մանուկներու Պաշտպանութեան Օր

**Մանուկներու պաշտպանութեան միջազգային օրը**, կը նշուի ամէն տարի 1 Յունիսին. հաստատուած է 1949-ին Փարիզի մէջ Կանանց Միջազգային Դեմոկրատական Միութեան կողմէ։ Տօնը առաջին անգամ նշուած է 1950-ին։

1 Յունիսէն զատ կան մանուկներուն նուիրուած «Մանուկներու համաշխարհային օր»ը (20 Նոյեմբեր), «Յարձակման զոհ դարձած անմեղ մանուկներու միջազգային օր»ը (4 Յունիս) եւ «Ափրիկէի մանուկներուն պաշտպանութեան օր»ը (16 Յունիս)։

Հայաստան մանուկներու իրաւունքներու մասին ժողովը վաւերացուցած է 1990-ին, 1996-ին ընդունուած է «Մանուկներու իրաւունքներուն մասին» ՀՀ օրէնքը։ Տօնը կը նշեն երկրին բոլոր մարզերուն եւ Երեւանի մէջ, կազմակերպուած հանդիսութիւններով։

## Պատմութիւն
Անցեալ դարասկիզբին, Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ, Չինաստանի գլխաւոր հիւպատոսը 1 Յունիսին կ'որոշէ հաւաքել ծնողազուրկ մանուկները եւ անոնց համար փառատօն մը կազմակերպել: Փառատօնը ըստ չինական աւանդոյթին կը կոչուի «Վիշապանաւերու փառատօն»: Նոյն օրը Ժընեւի մէջ տեղի կ'ունենայ համագումար մը՝ նուիրուած մատաղ սերունդի հիմնախնդիրներուն: Այս երկու իրադարձութիւններուն շնորհիւ կը ծնի մանուկներուն նուիրուած փառատօն մը ստեղծելու գաղափարը:

Յետպատերազմեան տարիներուն ողջ աշխարհի մանուկներուն առողջութեան եւ բարեկեցութեան մասին հոգ տանիլը շատ կարեւոր էր։ Պատերազմին անոնցմէ շատեր կորսնցուցած էին իրենց հարազատները եւ որբացած էին: 1949-ին Փարիզի մէջ ընթացող կանանց համագումարի ներկայացուցիչները կոչ կ'ընեն բոլոր մարդոց պայքարելու յանուն խաղաղութեան: Այս ընթացքին կը ստեղծուի մանուկներու պաշտպանութեան միջազգային օրը, առաջին անգամ տօնը կը նշուի 1 Յունիս 1950-ին եւ այդ թուականէն սկսեալ կը նշուի ամէն տարի:

1956-ին Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կողմէ կը հնչէ մանուկներու իրաւունքներու մասին հռչակագիրը, որ կը ներկայացնէր առաջարկներ, որ ի պաշտպանութիւն մանուկներու, ընդունուած է բազմաթիւ պետութիւններու կողմէ: Իսկ 1989-ին ՄԱԿ-ը կը հաստատէ մանուկներու իրաւունքներու մասին համագումարը, ինչպէս նաեւ՝ յստակ պարտականութիւններ բոլոր պետութիւններուն կողմէ իրենց անչափահաս քաղաքացիներուն հանդէպ: Փաստաթուղթին մէջ ամրագրուած են չափահասներու պարտականութիւնները եւ մանուկներու իրաւունքները:

Մանուկներու պաշտպանութեան Միջազգային օրուան առիթով բազմաթիւ դպրոցներու եւ մանկապարտէզներու մէջ տեղի կ'ունենան աւանդական տօներ: Փոքրիկներուն համար կը կազմակերպուին զանազան մարզական մրցոյթներ եւ համերգներ նուէրներով ու անակնկալներով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Մարդու իրաւունքներ
Ստորոգութիւն:Յունիս
Ստորոգութիւն:Տօներ
Մանուկներու Համաշխարհային Օր

**Մանուկներու Համաշխարհային Օրը** (անգլ.՝ *Universal Children's Day*, սպ.՝ *Día Universal del Niño* , ֆր.՝ *Journée mondiale de l'enfance*) կը նշուի ամէն տարի նոյեմբեր 20-ին։ 1954-ին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ժողովին կոչ եղաւ բոլոր երկիրներուն միանալ եւ 1956-էն սկսեալ նշել այս օրը։ Օրուան նպատակն է բարելաւել մանուկներու բարօրութիւնը, ինչպէս նաեւ ամրապնդել ՄԱԿ-ի՝ տարբեր երկիրներու մէջ մանուկներու պաշտպանութեան համար իրականացուող աշխատանքները։

Գլխաւոր ժողովը առաջարկեց այս օրը նշել այն տեսքով եւ այն օրը, երբ նպատակայարմար կը գտնէ տուեալ պետութիւնը։

Գլխաւոր ժողովը իր բանաձեւին մէջ կը նշէր, որ Մանուկներու Համաշխարհային Օրուան ընդունումը կ՛ամրապնդէ ազգերու միջեւ համագործակցութիւնն ու համերաշխութիւնը։

Իր գլխաւոր փաստաթուղթերուն մէջ կ՛ըսուի, որ ՄԱԿ-ը Մանոկներու Պաշտպանութեան Օրը 20 Նոյեմբերին կը նշէ։ 1959-ի ճիշդ այդ օրը ընդունուած է «Մանուկներու իրաւունքներու հռչակագիրը», իսկ 1989-ին` «Մանուկներու իրաւունքներու պայմանադրութիւնը»։

Մանուկներու Համաշխարհային Օրուան ընթացքին տարբեր կազմակերպութիւններ եւ ընկերութիւններ կը կազմակերպեն բազմաթիւ միջոցառումներ։ Օրինակ McDonald’s ընկերութիւնը իր այդ օրուան ամբողջ հասոյթը կը փոխանցէ մանկական հիմնադրամներու, մանկատուներու եւ հիւանդանոցներու։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* [Գլխաւոր Ժողովի № 836 (IX) հռչակագիր](http://www.un.org/ru/documents/ods.asp?m=A/RES/836(IX))
* Press Release Reference Paper No. 45 Փետրուար 2006
* Փոքրիկներու համաշխարհային օր, Մինսկ, 2006
Ֆիլիփ Մանսել

**Ֆիլիփ Մանսել** (), պատմաբան։

Դոկտ. Ֆիլիփ Մանսել հեղինակ է 11 պատմական գիրքերու (6 գիրք թարգմանուած` ֆրանսերէնի) եւ բազմաթիւ յօդուածներու, որոնք գլխաւորաբար կ'առնչուին Ֆրանսային, Օսմանեան կայսրութեան եւ Միջին Արեւելքին:

## Հետազօտութիւններ եւ հրապարակումներ
Ֆիլիփ Մանսելի հիմնական հետազօտական ոլորտներն են Ֆրանսան, յետագային Օսմանեան կայսրութիւնը եւ դատարաններու պատմութիւնը: Ան նաեւ խմբագիր է «The Court Historian»-ին, որ հրապարակած է Դատարաններու ուսումնասիրութեան ընկերութեան ամսագիրը։

Անոր գործերէն են․
* «Սուլթանները շքեղութեան մէջ» (հրտ.1988), 
* «Կ. Պոլիս. աշխարհի ցանկութեան քաղաքը 1453-1924» (հրտ. 1995), 
* «Լեւանդ. շքեղութիւն եւ աղէտ Միջերկրականի վրայ» (հրտ. 2010),
* «Հալէպ. վերելքը եւ անկումը Սուրիոյ վաճառականական մեծ քաղաքին» (հրտ. 28 Ապրիլ 2016)։

## Գիրքերու Ցանկ (Ընտրանի)
Ստորեւ ներկայացուած են հեղինակի պատմական եւ կենսագրական գիրքերը՝ ըստ հրատարակութեան տարեթիւի.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Տիգրան Մանսուրեան

**Տիգրան Մանսուրեան** (ծնած՝ 27 Յունուար 1939, Պէյրութ), հայ երգահան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1990), ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1984)։ Հեղինակ է նուագախմբային, քամերային, երգչախմբային եւ վոկալ գործերու, որոնք կատարուեր են ամբողջ աշխարհին մէջ։

Ծնած է Պէյրութ։ 1940-ականներուն ընտանիքով ներգաղթած՝ Հայաստան։ Մանսուրեան ուսանած է 1956-1960-ին Երեւանի Ռ. Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանէն ներս, ապա՝ 1960-1965-ին Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտական համալսարանէն ներս՝ Ղազարոս Սարեանի աշակերտած ու անոր ղեկավարութեամբ՝ 1967–ին աւարտած՝ բարձրագոյն ուսումը (ասբիրանթուրան)։ Ուսանողական տարիներուն գրած է տարբեր ժանրի երկեր ու արժանացած՝ մրցանակներու։ 1967-1986 թուականներուն դասաւանդած է ժամանակակից երաժշտութեան տեսութիւն երաժշտական դպրոցին մէջ։ 1986 թուականին Մանսուրեանին շնորհուեր է երաժշտութեան Փրոֆեսորի կոչում։ 1992-1995 թուականներուն զբաղեցուցած է երաժշտական դպրոցի երէցի պաշտօնը։

Մանսուրեան՝ երաժշտութեան մէջ բերած իր նորարարութեամբ, ԽՍՀՄ-ի շրջանին, կը հանդիսանայ երաժշտութեան ռահվիրաններէն մին։ Ֆիլմերու համար գրած է բազմաթիւ երաժշտութիւններ՝ «Մենք Ենք, Մեր Սարերը», «Ճերմակ Անուրջներ», «Նռան Գոյնը», «Հին Օրերի Երգը», «Մեր Մանկութեան Թանկոն» եւ այլն։ Մանսուրեանի ստեղծագործութիւնները մեծ յաջողութիւն վայելած են՝ Լոնտոնի, Փարիզի, Հռոմի, Միլանի, Վիեննայի, Մոսկուայի, Վարշաւայի, Նիւ Եորքի, Լոս Անճլըսի եւ համաշխարհային երաժշտական այլ մայրաքաղաքներուն մէջ։ Մանսուրեանի ստեղծագործութիւնները, հայկական երաժշտական արուեստի եւ ժողովրդական աւանդոյթներու, հետաքրքրական միահիւսութիւն են՝ իրենց լուսապայծառ, արտայայտիչ մեղեդիներով եւ տպաւորապաշտ, բարձրաճաշակ ու ընտիր հնչեղութեամբ։

## Աղբիւրներ
* Տ. Մանսուրեանի մասին ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կայք
* Գառնիկ Ստեփանեան (1981)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Բ․ Երեւան։ «Սովետական Գրող», էջ 287։

Ստորոգութիւն:1939 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Մանտարին (պտուղ)

250px|մինի|Մանտարին
**Մանտարին** (), հիանալի տիեթիկ պտուղ է, զարմանահրաշ համով: Շատ օգտակար է հիւանդ եւ թոյլ օրկանիզմին համար, քանի որ կը պարունակէ կենսաբանօրէն գործօն նիւթեր: Մանտարինի պարունակած հանքային նիւթերուն մէջ կը գերակշռէ բոթասիումը: 100 կրամ մանտարինին մէջ անոր քանակը կրնայ հասնիլ մինչեւ 150մլկ.ի, որ կը համարուի կարեւոր սնունդ սրտանօթային հիւանդութիւններու ժամանակ: Մանտարինի կեղեւի բաղադրամասերը կ'ընկճեն սթաֆիլաքոք մանրէներու աճը: Մանտարինի ամէնօրեայ պարբերական օգտագործումը կը բարձրացնէ օրկանիզմի դիմադրողականութիւնը, յատկապէս մրսածութիւնէ յառաջացած հիւանդութիւններու պարագային: Կեղեւի պարունակած եթերային իւղերը ունին լարուածութիւնը չէզոքացնող, ջղային համակարգը հանգստացնող յատկութիւն: Դիւրին իւրացուող օրկանական երկաթի շնորհիւ օգտակար է տարաբնոյթ սակաւարիւնութիւններու ժամանակ: Ան անհրաժեշտ է քրոնիկ փորկապութեամբ տառապողներուն:

Մանտարինի հոտէն կը խուսաբին մժեղները: Անոր կեղեւներով պատրաստուած թէյը լաւ միջոց է փորհարութենէ տառապողներու համար: Սնկային հիւանդութիւններու ժամանակ պտղահիւթով շփել մորթի ախտահարուած մասերը: Վահանաձեւ գեղձի, քլիմաքսի (menopause), նորագոյացութիւններու եւ ծանր հիւանդութիւններու ժամանակ, մանտարինի կեղեւը խիւսի վերածել, խառնել մեղրի հետ՝ 2:1 յարաբերականութեամբ, փակ ամանի մէջ պահել սառնարանը: Ուտել մէկական ճաշի դգալ ճաշէն առաջ: Մանտարինի չորցուած կեղեւներու եփուկը խմել որպէս խորխաբեր, հազը հանգստացնող, սրտխառնուքը մեղմացնող եւ մարսողութիւնը լաւացնող միջոց:
## Աղբիւրներ

* Առողջութիւնն Ու Սնունդը, Գոհար Վարդանեան Քէշիշեան, Պէյրութ, 2007։

Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Մանրատնտեսութիւն

**Մանրատնտեսութիւնը,** (Microeconomics) տնտեսագիտութեան այն ճիւղն է, որ կ’ուսումնասիրէ անհատներու եւ ընկերութիւններու վարքագիծը՝ սահմանափակ պաշարներու բաշխման վերաբերեալ որոշումներ կայացնելու ընթացքին, ինչպէս նաեւ այս անհատներու եւ ընկերութիւններու միջեւ փոխազդեցութիւնները: Մանրատնտեսագիտութիւնը կը կեդրոնանայ առանձին շուկաներու, ոլորտներու կամ արտադրութեան բնագաւառներու ուսումնասիրութեան վրայ՝ ի տարբերութիւն համախառն տնտեսութեան, որ կ’ուսումնասիրուի մեծատնտեսագիտութեան (macroeconomics) կողմէ:

Մանրատնտեսագիտութեան նպատակներէն մէկն է վերլուծել շուկայական այն մեքենականութիւնները (mechanisms), որոնք կը հաստատեն ապրանքներու ու ծառայութիւններու յարաբերական գիները եւ կը բաշխեն սահմանափակ պաշարները այլընտրանքային օգտագործումներու միջեւ: Մանրատնտեսագիտութիւնը ցոյց կու տայ այն պայմանները, որոնց տակ ազատ շուկաները կ’առաջնորդեն դէպի ցանկալի բաշխումներ: Ան նաեւ կը վերլուծէ «շուկայի ձախողութիւնը» (market failure), երբ շուկաները չեն յաջողիր արդիւնաւէտ լուծումներ տալ:

Մինչ մանրատնտեսագիտութիւնը կը կեդրոնանայ ընկերութիւններու եւ անհատներու վրայ, մեծատնտեսագիտութիւնը կը քննէ տնտեսական գործունէութեան ամբողջութիւնը՝ զբաղելով տնտեսական աճի, սղաճի (inflation) եւ գործազրկութեան հարցերով, ինչպէս նաեւ այս խնդիրներուն առնչուող պետական քաղաքականութիւններով: Մանրատնտեսագիտութիւնը նաեւ կ’ուսումնասիրէ տնտեսական քաղաքականութիւններու ազդեցութիւնը (օրինակ՝ հարկային մակարդակներու փոփոխութիւնը) մանրատնտեսական վարքագիծի եւ, հետեւաբար, տնտեսութեան վերոյիշեալ կողմերուն վրայ: Յատկապէս «Լուքասի քննադատութենէն» (Lucas critique) ետք, արդի մեծատնտեսական տեսութիւններու մեծ մասը կառուցուած է «մանրայիմքերու» (microfoundations) վրայ, այսինքն՝ հիմնուած է մանր մակարդակի վարքագիծի հիմնական ենթադրութիւններուն վրայ:

## Աղբիւրներ
*  François Etner, *Microéconomie*, Presses universitaires de France, 2015, 
*  Andreu Mas-Colell, Michael D. Whinston et Jerry Green, *Microeconomic Theory*, Oxford University Press
*  Hal Varian, *Introduction à la microéconomie*, de Boeck Université
*  Hal Varian, *Analyse microéconomique*, de Boeck Université
*  François Bourguignon, Pierre-André Chiappori et Patrick Rey, *Théorie microéconomique*, Fayard
*  Pierre Cahuc, *La Nouvelle Microéconomie*, La Découverte, 1998
*  Bernard Guerrien et Véronique Parel, 1988, *[http://www.bernardguerrien.com/index.htm/id29.htm Microéconomie] *
*  Bernard Guerrien et Emmanuelle Bénicourt, 2008, *La Théorie économique néoclassique*, La Découverte.
*  Gilles Rotillon, 1996, *Introduction à la microéconomie*, La Découverte.
*  Jeffrey Perloff, 2003, *Microeconomics third edition*, Pearson
*  *Cahiers français* , 2005, *La Microéconomie en pratique*, La Documentation française.
 
**Articles**
*  Bernard Guerrien, *[http://bernardguerrien.com/AQuoiSertLaMicro.pdf Y a-t-il quelque chose à garder dans la microéconomie ?] *, janvier 2016
*  Autisme-économie, À quoi sert la microéconomie ? , 2000
*  Bernard Guerrien, *[http://bernardguerrien.com/La-microeconomie-est-elle-utile.pdf La microéconomie est-elle utile ?] *, paru dans *Cahiers français*, n° 327 - juillet-août 2005

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տնտեսութիւն
Ռուբէն Մաշոյեան

**Ռուբէն Մաշոյեան**, ։ 

Նախնական ուսումը ստացած է Էսայեան վարժարանին մէջ, ապա աւարտած է Կեդրոնական վարժարանը։ Կարճ միջոց մը հետեւած է Իսթանպուլի Համալասարանի տնտեսագիտութեան Ֆաքիւլթէի դասերուն։

Գրաշարական եւ տպագրական արհեստին նուիուած ըլլալով, 1948 թուականին հիմնած է Դէպի Լոյս Մատնեշարը, որ լոյս ընծայած է Իսթանպուլահայ նոր բանաստեղծներուն հաւաքածոները։

1950 թուականին հրատարակած եւ խմբագրած է «Դէպի Լոյս» շաբաթաթերթը։ Կարճ ժամանակ մը խմբագրած է «Հանդէս Մշակոյթի» պարբերաթերթը։ Պարբերաբար աշխատակցած է ժամանակ օրաթերթին, Նոր Դար, Ակօս շաաբաթաթերթերուն, եւ Թօ եւ Նոր Սան պարբերաթերթերուն։ Որպէս Հայերէնի ուսուցիչ պաշտօնավարած է Գարակէօզեան Որբանոցին մէջ, ուր հիմնած է աշակերտական գրաշարատուն մը, եւ տպած մանկապատանեկան գրքոյկներու շարք մը։

Առեւտրական տպագրութեան ասպարէզին զուգահեռ, գրքոյկներու ձեւով թարգմանաբար հրատարակած է դասական մանկական գրականութիւն։ Հրապարակագրական բազմաթիւ էջերու կողքին, հրատարակած է երգիծական տոմսակներ եւ պարագայական պատմուածքներ։ Իր կողմէ խմբագրուած եւ ընդհանուր ուսումնասիրութեան մը տարողութիւնը ունեցող ներածականով մը լոյս տեսած են վաղամեռիկ բանաստեղծ Կարպիս Ճանճիկեանի ամբողջական երկերը, ներառեալ իր կողմէ Հայերէնի թարգմանանուած թրքերէն բանաստեծութիւններ։

Նմանապէս թրքերէնի թարգմանած է Ա. Շաւարշի (Արամ Փէհլիվանեան) քաղաքի ժխորին մէջ քերթուածներու հատորը։ 

Գործօն մասնակցութիւն բերած է Էսայեան եւ Կեդրոնական Սանուց Միութիւններու մշակութային գործունէութիւններուն։ 1992 թուականին, Կեդրոնական Սանուց Միութեան կից հիմնած է «Գրական Ակումբ»ը, որ դժբախտաբար երկար կեանք չէ ունեցած։ Իր արխիւին մէջ գտնուած են գրեթէ Թրքերէնէ-Հայերէն բառարան մը, եւ Բանաիթ Սթրաթիէ կատարուծ անտիպ թարգմանութիւններ՝ Գօտին եւ Պերճաղիճը։
## Ծանօթագրութիւններ
Մաշտոցի Արձագանգ

**«Մաշտոցի Արձագանգ»**, Մոնթրէալ, Քանատայի Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ Սուրբ Յակոբ Կիրակնօրեայ դպրոցի ամսաթերթ։ Կը հրատարակուի 1992 թուականէն ի վեր։

Կը միտի քրիստոնէական դաստիարակութիւն տալ նոր սերունդներուն՝ յատկապէս մանուկներուն եւ պատանիներուն, իսկ չափահասներուն՝ աւանդել քրիստոնէական եւ Մայր Եկեղեցւոյ վերաբերեալ գիտելիքներ եւ տեղեկութիւններ։

## Յղումներ
*«ՄԱՇՏՈՑԻ ԱՐՁԱԳԱՆԳ» ամսագիրի պաշտօնական կայք։ 

Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցական թերթեր
Մաշտոց Ա. Քհնյ. Ոսկերիչեան

**Տէր Մաշտոց Ա. Քհնյ. Ոսկերիչեան** աւազանի անունով՝ Եդուարդ, ծնած է զէյթունցի ծնողքէ, արծուեբոյն Զէյթունի մէջ 1888-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ Ծաղկոցին մէջ։ Երեք տարիներ ետք, յաճախած է Կեդրոնական բարձրագոյն Նախակրթարանը, որուն տնօրէնն էր Պրն. Յովհաննէս Ահարոնեան:

1906-ին, Կ. Պոլիսէն, Կարնոյ Սանասարեանէն, Զէյթունէն ու այլ շրջաններէն կ'ուղղուին ուսանողներ Սիսի Ժառանգաւորաց։ Եդուարդ ընդունուած ու ղրկուած է դպրեվանք ուսանելու։

Սուլթան Համիտի ժամանակաշրջանին, հինգ օրուան տաժանակիր ճամբորդութենէ մը վերջ ու ջորեպանի մը ուղեկցութեամբ Եդուարդ Սիս հասած է Սեպտեմբեր1906-ին։

Դպրեվանքին մէջ, ուսանողներ Եդուարդը կը կոչեն «Ուլնեցի»: Երեք տարի օրինաւորապէս ուսանելէ ետք, 1909-ի Ատանայի կոտորածին պատճառով Սիսի դպրեվանքը փակուած է եւ քանի մը շաբաթ վերջ, տեղւոյն հայասէր կառավարիչին կարգադրութեամբ՝ Եդուարդ ու երկու մարաշցի ուսանողներ, երկու ոստիկաններու պաշտպանութեան տակ, արիւնի ու դիակներու վրայէն քալելով հասած են Մարաշ: Ապա, երկու օր վերջ, Եդուարդ ինքզինք նետած է գորովագութ իր մօր գրկին մէջ։

1909-1910 ուսումնական տարեշրջանին, ան կոչուած է ուսուցչական պաշտօնի՝ Կեդրոնական Վարժարանին մէջ, որուն տնօրէնն էր Պրն. Տիգրան Գոչունեան:

1911-ին Եդուարդ մտած է Տարսոնի Ամերիկեան Գոլէճը ու նոյն տարուան վերջերը մեկնած է Կ. Պոլիս եւ անկէ անցած՝ Պրուսա-Պիլէճիկի հայաշատ գիւղերը ու նշանակուած՝ ուսուցիչ Հիսարլըզ գիւղին, ուր մնացած է մինչեւ 1914 թուական։

1915-ի Ա. Աշխարհամարտի սկիզբի օրերուն, կրթական առաքելութեամբ մեկնած է Էտիրնէ։ Ադրիանուպոլսոյ մէջ մէկ տարի պաշտօնավարելէ ետք, իբրեւ քաղաքական ամբաստանեալ ձերբակալուած ու բանտարկուած է թուրքերու կողմէ եւ շղթայակապ մնացած՝ բանտին մէջ, 85 էտիրնեցի ազգայիններու հետ։

Արտաքին միջամտութեամբ Եդուարդ ազատ արձակուած է բանտէն։ Բայց ոստիկանութիւնր զինք հանգիստ չէ ձգած։ Թրքական բանակին մէջ զինուորագրած են զինք ու ղրկած են Պաղեստինի ճակատը։ Իր ճարպիկութեամբ թէեւ փախուստ տալով ճակատէն անցած է անգլիացիներուն կողմը, բայց այլազան միջոցներով կրկին ձերբակալուած է ու պատերազմական ատեանին կողմէ դատապարտուած՝ գնդակահարութեան։ Բարեբախտաբար, տակաւին վճիռը չգործադրուած, ներքին պատճառներով՝ ճակատը քայքայուած է ու ինք փրկուած է ստոյգ մահէ։ Այնուհետեւ Եդուարդը գերի տարուած է Գահիրէ ու Հելիոպոլսոյ գերանոցը, ուր ժամանակ մը մնալէ ետք, ազատ արձակուած է արտաքին միջամտութեամբ։ Ապա, մեկնած է Պոր-Սայիտ ու տեղւոյն հայկական բանակին մէջ կամաւոր արձանագրուած։

1918-ին Պոր-Սայիտի հայկական վրանաքաղաքին մէջ կրկին վարած է ուսուցչական պաշտօն։

1918-ին զինադադարէն վերջ, Մերսինի Հ.Բ.Ը.Միութեան որբանոցին մէջ ուսուցչութեան պաշտօն վարած է ժամանակ մը։ Ապա, Կիլիկիոյ պարպումին, փոխադրուած է Հալէպ, ուր 1920-1930 թուականներուն դարձեալ ուսուցչութեամբ պարապած է Ազգ. Հայկազեան Վարժարանին մէջ։

Իբրեւ փորձառու կրթական մշակ, Եդուարդ ուսուցչական վկայական ստացած է Կ. Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական Վարչութեան Ուսումնական Խորհուրդէն։

Տէր Մաշտոց, Առաջնորդ Սրբազան Հօր հաւանութեամբ տեղափոխուած է Լիբանանի Թեմ եւ հոգեւոր հովիւ նշանակուած՝ Զահլէյի հայ գաղութին։

Ան հրաժեշտ տուած է աշխարհիմ 1962-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Հայ Քահանաներ
Ստորոգութիւն:Բերիոյ Թեմի Քահանաներ
Մառիի Ճակատամարտ

**Մառիի ճակատամարտ** տեղի ունեցած է 24 Օգոստոս 1266-ին, Եգիպտոսի Մամլուքներու սուլթանութեան եւ Կիլիկեան Հայաստանի զօրքերու միջեւ, Մառի կոչուող կապանին մէջ (Սեւ լեռներու շրջան)։

## Ընթացքը
Եգիպտոսի սուլթան Զահեր Բայբարսը, օգտուելով մոնկոլական տիրակալութեան տրոհումէն ու թուլացումէն, վերանուաճեց Հիւսիսային Ասորիքը, իսկ Օգոստոսին Մանսուր Կալաունին 30-հազարնոց զօրաբանակով ուղարկեց Կիլիկիա։

Հեթում Ա.-ը կը գտնուէր Թաւրիզի մէջ՝ դաշնակից մոնկոլներու մօտ։ Մամլուքներու դէմ դուրս եկան արքայազներ Լեւոնը եւ Թորոսը 15-հազարանոց բանակով։ Հայկական զօրքերը կարողութիւնը չունեցան դիմադրել իրենց կրկնակի գերազանցող Մամլուքներուն։ Արքայազն Թորոսը զոհուեցաւ, իսկ Լեւոնը Սմբատ Սպարապետի որդիի՝ Վասիլ Թաթարի հետ միասին գերեվարուեցան։

## Հետեւանքներ
Հեթում Ա.-ը վերադարձաւ եւ իր երկիրը յայտնաբերեց թալանուած վիճակին մէջ: Մամլուքները թալանած եւ աւերած էին երկրի երեք մեծ քաղաքները՝ Մամեստիան, Ատանան եւ Տարսոնը, ինչպէս նաեւ Այաս նաւահանգիստը։ Մամլուքները քսան օր պաշարելէ ետք յաջողեցան գրաւել Սիս մայրաքաղաքը, գերեվարեց շուրջ 40 հազար բնակիչ։ Հեթումը անյապաղ քայլեր ձեռնարկեց Լեւոնին գերութենէն ազատելու համար եւ որոշ տարածքային զիջումներ կատարելու դիմաց ետ վերադարձուց գահաժառանգը։

1269 թ. Տարսոն քաղաքի մէջ Լեւոնը թագաւոր օծուեցաւ, իսկ Հեթումը ծառայութեան անցաւ Դրազարկի վանքին մէջ որպէս կղերական։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
*Renée Grousset, *Histoires des Croisades, III*
*Կլոդ Մութաֆեան, *Le Royaume Armenien de Cilicie*
*Angus Donal Stewart, *The Armenian Kingdom and the Mamluks*

Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր Կիլիկեան Հայաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:1266 իրադարձութիւններ
Մառնէուլի

300px|մինի|աջից|'''Մառնէուլիի փողոցներէն մէկը'''
**Մառնէուլիի** (), քաղաք Վրաստանի Հանրապետութեան հարաւը, Քուէմօ-Քարթլի երկրամասին մէջ, Մառնէուլի քաղաքապետութեան վարչական կեդրոնը։

## Պատմութիւն
Մառնէուլի Վրաստանի Մառնէուլի քաղաքապետութեան վարչական կեդրոնն է։ Մինչեւ 1952 թուականը բնակավայրը կը կրէր Սարվանի (վրացերէն՝ სარვანი, ազրպէյճաներէն՝ Sarvan) անուանումը։ Քաղաքն իր կարգավիճակն ստացած է 1964 թուականին։ Իսկ 2008-ի Օգոսոտսի 8-ին Հարաւաին Օսիոյ մէջ տեղի ունեցած զինուած հակամարտութեան ժամանակ ռուսական ինքնաթիռները ռմբակոծման ենթարկած էին քաղաքին օդակայնը, որուն հետեւանքով զոհուած էր 3 մարդ։

## Բնակչութիւն
Ըստ 1989-ի՝ համախորհրդաին մարդահամaրի տուեալներուն, Մառնէուլի կը բնակէր 27 557 մարդ։ Ըստ Վրաստանի Կառավարութեան պաշտօնական տուեալներուն, քաղաքին բնակչութիւնը 2006-ին կը կազմէր 20,1 մարդ, որոնցմէ 83,1% ազրպէյճանցիներ են։ Մառնէուլիի մօտակայքը կը գտնուէր Նաեւ մի քանի հայկական գիւղ։

## Տնտեսութիւն
Մառնէուլիում կը գործէր մի քանի փոքր ձեռնարկութիւններ՝ պահածոններու գործարան, պանիրի եւ ձէթի գործարան, արդուզարդի գործարանը եւ կրամած արտադրանքի գործարան։

## Ոչ կառավարական կազմակերպութիւններ
Քաղաքէն ներս կը գործեն հետեւեալ ոչ կառավարական կազմակերպութիւնները՝

* «Ազրպէյճանցիներու մշակութային կեդրոն»
* «Կէյրեաթ»
* «Երիտասարդական կեդրոն»
* «Մառնէուլի համայնաքային ռատիօ»

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Իվանէ Մաչապելի

**Իվանէ Մաչաբելի** ( , 27 Յունուար (8 Փետրուար) 1854, Թիփղիսի նահանգ, Ռուսիոյ կայսրութիւն—26 Յունիս (8 Յուլիս) 1898, Թիփղիս, Ռուսիոյ կայսրութիւն), վրացի գրագետ, լրագրող եւ հասարակական գործիչ, յայտնի Ուիլիըմ Շէյքսփիրի ստղծագործութիւններու թարգմանութիւններով։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մաչապելի վրացական ազնուականներու ընտանիքին մէջ, Թամարաշէնի գիւղին մէջ (ներկայիս՝ Հարաւային Ովսիոյ տարածքին՝ Ցխինուալիի մօտ): Սորված է Սէն Բեթերբուրկի մէջ, Գերմանիոյ եւ Փարիզի մէջ։ Վրաստան վերադառնալէ ետք Իլեա Ճավճաուաձէին կ՛առաջարկէ համագործակցիլ հանուն վրացական մշակոյթի վերածնունդի ու ընդդէմ Ռուսաստանի կայսերական իշխանութեան: Որպէս գլխաւոր խմբագիր աշխատած է Վրաստանի առաջատար «Իվերիա» եւ «Դրոեբա» ազգային ամսագիրերու մէջ։ Իր ամբողջ կեանքին աշխատած է Շէյքսփիրի ստեղծագործութիւններու թարգմանութեան վրայ։
## Աղբիւրներ
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978
* Rayfield, Donald (2000), The Literature of Georgia: A History: 1st edition, p.&nbsp;181. Routledge, ISBN 0-7007-1163-5
* Georgian Monument Blown up in South Ossetia, The Jamestown Foundation Monitor, Volume 3, Issue 145 (July 25, 1997).
* International Organization Affirms that Machabeli Museum is Destroyed in Tamarasheni. The Georgian Times. January 30, 2009.

Ստորոգութիւն:1854 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:8 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1898 մահեր
Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Պարոյր Մասիկեան

**Պարոյր Զաքարիայի Մասիկեան** (), հայ արձակագիր, թատերագիր, երաժիշտ։

## Կենսագրութիւն
Պարոյր Մասիկեանը սորված է Կ. Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանին մէջ, այնուհետեւ՝ Փարիզի եւ Պրիւքսէլի համալսարաններուն մէջ։ 1936 թուականին հաստատուելով Գահիրէի մէջ, աշխատած է իբրեւ փաստաբան։ Աշխատակցած Է եգիպտահայ մամուլին («Յուսաբեր», «Արեւ», «Ջահակիր»), ինչպէս նաեւ Պէյրութի «Սփիւռք» շաբաթաթերթին:

Հրատարակած է պատմուածքներու ու կատակերգութիւններու («Մեր կեանքը», 1946, «Կոտրած խաչեր», 1959, «Տեղատարափ», |1962) ժողովածուներ:

«Խաչը», «Թոռնիկս», «Միլիոնը», «Աղջիկտես» կատակերգութիւնները ներկայացուած են Սփիւռքի բեմերուն վրայ։

Մասիկեան գրած է նաեւ «Էրզրումի կլոր պարը» կարճ թատրերգութիւնը, որ բեմադրուած է Գահիրէի, Նիւ Եորքի եւ այլ շրջաններու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ատանա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գահիրէ մահեր
Ստորոգութիւն:5 Սեպ­տեմ­բե­րի մահեր
Ստորոգութիւն:1989 մահեր
Ստորոգութիւն:Եգիպտահայ արձակագիրներ
Ճորտի Մասիբ

## Կենսագրութիւն
**Ճորտի Մասիփ Լոփէս** (, ծնած է 3 Յունուար 1989 թուականին)։ Որպէս ֆութպոլիստ Մասիփը մաս կազմած է Մարկանտիլ ֆութպոլի ակումբին։ Մասիփ իր ասպարէզը սկսած է որպէս կիսապաշտպան, սակայն 12 տարէկան հասակին որոշած է դառնալ դարբասապահ։ 15 տարեկան հասակին Մասիբը միացած է «Պարշելոնայի» մանկապատանեկան դպրոցին՝ Լա Մասիային, իսկ արդէն մի քանի տարի ետք ան տեղափոխուած է «Պարշելոնայի» 2-րդ խումբը՝ Պարշա Բ։

Պարշելոնայի առաջին խումբին Ճորտի Մասիփն իր փոխանցումը նշած է 2009 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին՝ «Վալենսիայի» հետ խաղին (1։1)։ Ճորտի Մասիփը «Պարշելոնա Բ»-ում անցկացրած է 5 մրցաշրջան, որոնցմէ առաջինը մարզուած է առաջին խումբին ներկաիս գլխավոր մարզիչ Լուիս Էնրիկեի գլխաւորութեամբ։ «Պարշա Բ»-ի խաղցած 79 խաղերուն Մասիփը բաց թողած է 101 գնդակ։

2014 թուականի ամրան Ճորտի Մասիփը եւ ֆութպոլի ակումբ «Պարշելոնան» համաձայնութեան եկած են որ Մասիփը դարբասապահը պիտի ըլլայ «Պարշելոնայի» առաջին խումբին։

## Բնութագիր
Մասիփն արագաշարժ, ճկուն եւ հիանալի շարժում ունեցող դարբասապահ է։ Մասիփը հիանալի կը խաղայ ոտքերով, իսկ անոր ասպարէզը կիսապաշտպանի դիրքով սկսելու շնորհիվ կը կարողանայ նաեւ կարճ ու երկար ճշգրիտ փոխանցումներ կատարել, որը անչափ կարեւոր է «Պարշաի» խաղային համակարգին։ Չնայեած ոչ բարձր հասակին (180 սմ.), Մասիփը կը կրնայ պայքարել եւ լաւ խաղ ցուցադրել նաեւ 2-րդ յարկին մէջ։

## Ասպարէզ
* 2014- ֆուտբոլային ակումբ Բարսելոնա
* 2008-2009 ֆուտբոլային ակումբ Վիլախուիգա (վարձավճար)
* 2008-2014 ֆուտբոլային ակումբ Պարշելոնա Բ

## Ծանոթագրութիւն
https://en.wikipedia.org/wiki/Jordi_Masip

Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Ֆուտբոլի դարպասապահներ
Վահրամ Մավեան

**Վահրամ Մավեան** (), սփիւռքահայ բանաստեղծ եւ արձակագիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երուսաղէմ։ Հայրը` Յակոբ քհնյ. Մավեան (1884-1941), բնիկ զէյթունցի, տարագրութեան երկար ճամբաները կտրելէ ետք, 1922-ին հաստատուած է Երուսաղէմ:

Վահրամ դեռ քանի մը ամսու երեխայ, ընտանեօք փոխադրուած են Հայֆա։ Այստեղ մնալով եօթը տարի, յաճախած է տեղւոյն ազգային մանկապարտէզը:

1934-ին Վահրամ վերադարձած է Երուսաղէմ, ուր աշակերտած է Սրբոց Թարգմանչաց վարժարանին, մինչ իր հայրը չորս տարի հովիւ կը նշանակուի Ամմանի հայոց: Նախակրթարանը աւարտելէ ետք, ան իր երկրորդական ուսումը ստացած է քաղաքին անգլիական «Պիշըփ Կոպաթ» քոլեճին մէջ (1940-1944):

1948-ին, Պաղեստինի արաբ-հրեայ բախումներու թէժ օրերու նախօրէին, անցած է Կիպրոս, ուր նշանակուած է ուսուցիչ՝ Նիկոսիոյ Ազգային Մելիքեան վարժարանին: Երկու տարի ետք հրաւիրուած է պաշտօնավարելու նոյն քաղաքի ՀԲԸՄ-ի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ, ուր 1950-58-ին դասաւանդած է հայերէն, երկրաչափութիւն:

Թոքախտի պատճառով Մավեան ստիպողաբար անցած է Լիբանան՝ 1954-ին, եւ շուրջ տարի մը մնայուն դարմանումի ենթարկուած է Ազունիէի ազգ. բուժարանը (լեռնային շրջան, յատուկ թոքախտանոց):

1958-ին, ժամանակաւորապէս, Կիպրոսէն մեկնած է Պելֆասթ (Հիւսիսային Իրլանտա)։ Երեք տարի հետեւելէ ետք անգլիական գրականութեան, հոգեբանութեան եւ իմաստասիրութեան դասընթացքներուն` աւարտած է «Քուինզ եունիվըրսիթի»ն, 1961-ին:

Վերադառնալով Կիպրոս, երկու տարի եւս ուսուցչագործած է Մելգոնեանի մէջ (1961-63):

1962-էն սկսեալ ան կանոնաւոր կերպով աշխատակցած է Անդրանիկ Ծառուկեանի **«**Նայիրի**»** շաբաթաթերթին։

1963–ին հաստատուած է Լիզպոն, Փորթուկալ, Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան հայկական բաժինին մէջ վարելու պատասխանատու պաշտօն։

Գրած է կանուխէն։ Առաջին հատորը՝ «Յամեցող վերադարձ» (բանաստեղծութիւններ), լոյս տեսած է 1956 թուականին։ Հետեւեալ տասնամեակներուն արտադրած է պատմուածքներու եւ գրական շունչով յագեցած քրոնիկներու հատորներ՝ «Հայու բեկորներ» (1967), «Անկապ օրագիր» (1968), «Ամէն տեղ հայ կայ» (1977), որոնք տպուած են Երուսաղէմ։ Հատընտիր մըն ալ լոյս տեսած է Երեւան։

Մահացած է Լիզպոն։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Ստորոգութիւն:Երուսաղէմ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լիզպոն մահեր
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աշոտ Մատաթեան

**Աշոտ Մատաթեան** (), հայ դերասան, բեմադրիչ, թարգմանիչ։

## Կենսագրութիւն
Մատաթեան ծնած է Թեհրան, փոքր տարիքին Պոլիս կը փոխադրուի, ուր կը յաճախէ Սկիւտարի ազգային եւ Պէրպէրեան վարժարանները:

## Գործունէութիւն
Աշոտ Մատաթեան առաջին անգամ 1903-ին բեմ կը բարձրանայ, դերուսցոյց Ռէշատ Ռըտվանի Չափրաստճեանի կազմած փատերախումբին մէջ։ Շրջան մըն ալ կը մասնակցի Մնակեան թատերախումբին: Ենովք Շահէին հետ, Օսմանեան Սահմանադրութենէն ետք, կը հիմնէ «Ազատ բեմ» թատերախումբը՝ Շահին Յովհաննիսեան, Շանտանճեան, Արմէն Աժտէրեան, Եդուարդ Չափրաստ, օր. Էլիզ Պիննէմէճեանեւ ուրշներ:

Կարճ շրջան մը յուշարարութիւն կ՛ընէ Զարիֆեանի խումբին մէջ։ Ապա կը մասնակցի պատահական ներկայացումներու:

Սեւ ծովու փոքրասիական եզերքները թատերական պտոյտ մը կը կազմակերպէ՝ Շահին Յովհաննիսեանին հետ:

Կը մասնակցի հայ տրամաթիք թատերախումբի թատերապտոյտներուն, դէպի Իզմիթ եւ Իզմիր:

Պատերազմի ընթացքին, իբրեւ յեղափոխական, կը տարագրուի Հալէպ: Իսկ զինադադարին՝ տարագիր երիտասարդներով, կը կազմէ «Մելպոմէն» թատերախումբը ու կը շրջի Կիլիկիան:

1919-ին Պոլիս կը վերադառնայ ու կը նշանակուի դերուսցոյց հայ տրամաթիք ընկերութեան թատերախումբին, զոր կը վարէ մինչեւ մահ:

Քեմալական յաղթանակէն ետք կը մնայ Պոլիս եւ երկար տարիներ կը տարապի հայ թատրոնի կարօտով՝ հայերէն լեզուով ներկայացումները արգիլուած ըլլալուն պատճառով: Արտօնութիւն ձեռք բերուելէն ետք կը կազմէ «Սթիւտիօ» թատերախումբը.ապա Պոլիսէն կը մեկնի Պէյրութ, ուր կը սարքէ պարբերական ներկայացումներ:

## Աղբիւրներ
* «Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, 1965 Անթիլիաս, էջ 1109-1110:

Ստորոգութիւն:8 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Մատանիներու Տիրակալը, Երկու Ամրոցները

**«Մատանիներու տիրակալը, Երկու ամրոցները»** (), Ճ.Ռ.Ռ. Թոլքինի «Մատանիներու տիրակալը» վէպի հիման վրայ Փիթըր Ճեքսոնի կողմէ նկարահանած ֆիլմ, եռերգութեան երկրորդ մասը։ Գլխաւոր դերերը մարմնաւորած են Էլայճա Ուուտը, Շոն Էսթընը, Օրլանտո Պլումը, Վիգո Մորտենսընը, Յան Մաքկելենը, Տոմինիք Մոնաhենը, Միրանտա Օթոն, Ճոն Ռիս-Տէյվիսը, Էնտի Սերկիսը, Պիլի Պոյդը եւ Լիվ Թայլըրը։ ԱՄՆ-ի մէջ ֆիլմի թողարկումը տեղի ունեցաւ 2002 դեկտեմբեր 18-ին։ Համաշխարհային վարձոյթ ֆիլմը հաւաքած է 925 միլիոն ԱՄՆ տոլար։

## Նիւթ
Մատանիներու ընկերութիւնն այլեւս չկայ, բայց Ամենատիրակալ Մատանին պետք է ոչնչացուի։ Ֆրոտոն եւ Սէմը ստիպուած են իրենց կեանքերը վստահիլ Կոլլոմին, ով հանձ առած է անոնց հասցնել Մորտորի դարպասներուն։ Սորումանի մեծաքանակ բանակը կը մօտենայ։ Եղբայրութեան անդամները եւ անոնց դաշնակիցները պատրաստ են ընդունելու պայքարը։ Միջերկրի համար պայքարը տակաւին կը շարունակուի։

## Դերեր

## Արտաքին յղումներ
* 
* 
* կինոեռերգության պաշտոնական կայքը

## Նմանատիպ ֆիլմեր
* «Սպիտակաձյունիկը և ոսորդը»
* «Էրագոն»
* «Տարերքների տիրակալը»
* «Նարնիայի քրոնիկները. Առյուծը, վհուկը և կախարդական պահարանը»
* «Նարնիայի քրոնիկները. Արքայազն Կասպիանը»
* «Ավատար»

## Ծանօթագրութիւններ

 լավագոյն տեսային էֆեկտներու համար
Մատզ Միքըլսըն

**Մատզ Տիթման Միքըլսըն** () Դանիացի դերասան է: Ի սկզբանէ,պարող էր, սակայն սկսեց իր դերասանական ասպարեզը 1996-ին: Ան իր հռչակը ստացաւ երբ թմրեցուցիչ ծախող Թոնիի դերը ստանձնեց Դանիական առաջին երկու ''Pusher'' ֆիլմերուն մէջ, ինչպէս նաեւ երբ զգայուն ոստիկան Ալան Ֆիշըրի դերը ստանձնեց Փիթըր Թորսպոյի Դանիական *[[Rejseholdet]]* հեռուստաշարին մէջ (*Unit One*) (2000–2003):

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Television

### Ելեկդրոնային Խաղ

### Music videos

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:22 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1965 ծնունդներ
Մատըլայն Սթօ

**Մատըլայն Մարի Սթօ** (անգլ.՝ **Madeleine Marie Stowe**, 18 Օգոստոս, 1958, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ան ընդանհրապէս հեռուստաշարներու մէջ ստանձնած էր դերեր, սակայն իր առաջին գլխաւոր դերը դարձաւ ոճրագործական եւ կատակերգական *[[Stakeout (1987 ֆիլմ)|Stakeout]]* ֆիլմին մէջ, 1987: Ան նաեւ ստանձնած է գլխաւոր դերեր հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ *[[Revenge (1990 ֆիլմ)|Revenge]]* (1990), *[[Unlawful Entry (ֆիլմ)|Unlawful Entry]]* (1992), *[[The Last of the Mohicans (1992 ֆիլմ)|The Last of the Mohicans]]* (1992), *[[Blink (ֆիլմ)|Blink]]* (1993), *[[Bad Girls (1994 ֆիլմ)|Bad Girls]]* (1994), *[[12 Monkeys]]* (1995), *[[The General's Daughter (ֆիլմ)|The General’s Daughter]]* (1999), եւ *[[We Were Soldiers]]* (2002): Իր 1993-ի *[[Short Cuts]]* ֆիլմի դերին համար ստացաւ National Society of Film Critics Award for Best Supporting Actress մրցանակը:

Մատըլայնի վերջին ֆիլմի դերը 2003-ի զգայացունց *[[Octane (ֆիլմ)|Octane]]* ֆիլմին մէջ էր։ 2011էն 2015, ան գլխաւոր դերերէն մէկը ստանձնած էր իբրեւ Վիքփորիա Կրէյսըն ABC կայանի տրամա *[[Revenge (հեռուստաշար)|Revenge]]* հռչակաւոր հեռուստաշարին մէջ։ Այդ դերին համար, ան պաշտօնակարգուած էր Ոսկէ Երկրագունդի մը՝ Golden Globe Award for Best Actress – Television Series Drama, 2012-ին:

## Դերեր

### Ֆիլմ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս ծնածներ
Մատթէոս (անձնանուն)

**Մատթէոս**, հայկական արական անուն է։ Ունի աստուածաշնչային ծագում՝ եբրայերէն  |( մաթիթեահու) բառէն, որ կը նշանակէ՝ «Եհովայի պարգեւ»։ Հայերէնին անցած է յունարէնի միջոցաւ (}:

Կը գործածուէ նաեւ **Մաթեւոս** ձեւով:
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Մաթեւոսեան**

## Անունը Կրողներ
* Մատթէոս Դարբինեան (ծն.1889 Տավուշ) արձակագիր
* Մատթէոս Զարիֆեան (1894-1924 Կ.Պոլիս) բանաստեղծ
* Մատթէոս Ծարեցի (, 1520 Ծար-1661 Ամսթերտամ) տպագրիչ
* Մատթէոս Մամուրեան (1830-1901 Զմիւռնիա) վիպասան եւ լրագրող
* Մատթէոս Ջուղայեցի ԺԴ եւ ԺԵ դարերու աստուածաբան
* Մատթէոս Ուռհայեցի (ԺԱ 2րդ կէս-1144) ժամանակագիր

## Ծանօթագրութիւններ
Մատթէոս Աղայեան

**Աղայեան Մատթէոս** (16 Նոյեմբեր 1863, Հին Նախիջեւան - 10 Դեկտեմբեր 1932, Թիֆլիս), հայ դերասան։

Ծնած է Հին Նախիջեւանի Կարճեւան գիւղին մէջ 16 Նոյեմբեր 1863-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ գիւղի քահանային ու ուսուցչին մօտ, ապա՝ Տփխիս (Թիֆլիս) մասնաւոր ուսումնարանի մը մէջ։ Պատանի հասակէն կը սկսի իբրեւ սիրողական խաղալ, իսկ 1879 թուականէն սկսեալ կը սկսի խաղալ իշխ. Ամատունիի խումբին մէջ իբրեւ դերասան, զոր կը շարունակէ երկար ժամանակ։ 1898 թուականին Մատթէոս Աղայեան կ'երթայ Մոսկուա եւ յետոյ Փեթերսպուրկ՝ ռուս ներկայացումներուն հետեւելու համար։ 1901 թուականին դարձեալ նոյն նպատակով կ'երթայ Մոսկուա։ 1904 թուականի Յունուարին կը տօնուի անոր բեմական գործունէութեան 25 ամեակը։ Խաղցած է սիրահարի դերեր։ Աղայեանը մօտէն ծանօթ եղած է Կովկասի գաւառցիներուն եւ եղած է նաեւ Ռուսաստանի հայաքաղաքներուն ու Պարսկաստանի մէջ (Խաղցած՝ գլխաւոր խումբի մէջ)։ Մէկ-մէկ բանաստեղծութիւններ ալ գրած է, որոնք տպուած են «Տարազ»ի մէջ։

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:1863 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1932 մահեր
Ստորոգութիւն:Նախիջեւան ծնածներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս մահացածներ
Մատթէոս Դարբինեան

**Մատթէոս Դարբինեան**, գրագէտ, ծնած է 1889-ին Շամշատին գաւառակի Թովուզ (Տաուշ) գաղաքի մէջ: Հայրը չքաւոր գեղացի արհեստաւոր (դարբին), ուսմանց չափազանց սէր ունեցող, ամէն ջանք ի գործ գրած է որ իր որդին Թիֆլիսի մէջ ուսում ստանայ:

Դարբինեան 1900-ին Ներսեսեան դպրոցը կը մտնէ, որուն լիակատար դասընթացքը կ’աւարտէ 1908-ին: Բազմանդամ ընտանիքի հոգը թոյլ չի տար որ աւելի բարձրագոյն ուսման հետեւի, այդ պատճառաւ կը պարապի ուսուցչութեամբ՝ մինչեւ 1915: 1918-ին կը յաջողի մտնել Անդրոկովկասեան Համալսարանի պատմա-լեզուաբանական ֆաքիւլդէն, բայց չ’աւարտեր ընթացքը, ֆաքիւլդէին փակուելուն պատճառաւ:

Դարբինեան իր գրական փորձը սկսած է դպրոցական հասակին, 1907-ին, Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Խաթաբալա երգիծաթերթին մէջ կը տպագրուին իր գրութիւնները, իսկ առաջին մանկական պատմուածքը լոյս կը տեսնէ Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Հասկերի մէջ: «Խաթաբալա»ի մէջ ստորագրած է Զնդանեան իսկ Հասկերի մէջ Մատթէոս:  Բաւական զգալի դադարէ ետք Դարբինեան 1916-ին Թիֆլիսի Պայքար թերթին մէջ կը սկսի երեւալ Ասլան ծածկանունով: Բացի մանկական պատմուածքներէ, հէքեաթներէ, լէկինտաներէ, առակներէ եւ ստանաւորներէ՝ Դարբինեան կը սկսի գրել նաեւ տրամադիկական գրուածքներ: Անոր առաջին Բիէսը՝ Մինիսդրներ՝ որուն մէջ կը ծաղրուին Անդրոկովկասեան Հանրապետութեանց նախկին «տէրեր«ը – Մենշեւիկները, Դաշնակցականները եւ Մուսաֆաթիստները,-  ամէն տարի մի քանի անգամ կը բեմադրուի դպրոցներու, մանկական թատրոններու եւ ակումբներու բեմերուն վրայ: Կը տպագրուի Կոմսոմոլ բիէսը, եւ դեռ ունի երեք ձեռագիր բիէսներ:

Դժբախտաբար Դարբինեանի պատմուածքներու ժողովածուն առանձին գրքով լոյս չէ տեսած, որոնց շատերը դասագրքերու մէջ մտած են եւ ոմանք ալ օտար լեզուներով (ռուսերէն, վրացերէն) թարգմանուած են:

Դարբինեանի ամենախոշոր ու արժեքաւոր աշխատութիւնն է Կիկոս վիպակը, որուն երկու մասը լոյս տեսաւ Նորքի մէջ, իսկ ամբողջը՝ Խ. Հայաստանի Պետհրատի հրատարակութեամբ՝ առանձին գրքով: Նոյն Պետհրատը լոյս կ’ընծայէ Ջաղացպան Անտոնը վիպակը, որուն նիւթ առնուած է ընդայատակեայ աշխատանքներու կեանքէն: Բացի իր հեղինակութիւններէն Դարբինեան ռուս եւ օտար հեղինակներէ թարգմանած է պատմուածքներ, վէպիկներ եւ երկու բիէս:

Այս րոպէիս (1930) Խ. Հայաստանի Պետհրատը տպագրութեան է յանձնած Մ. Դարբինեանի հետեւեալ գրքերը. Զարթնող գիւղը (պատմուածքներու ժողովածու) եւ Ջաղացպան Անտոնը (վիպակ): Դարբինեան ներկայիս կ’ապրի միմիայն գրական աշխատանքով:

Հիմնադիրն է եղած Վրաստանի Պրոլետ գրողներու հայկական բաժնին, որուն մէջ գործականապէս աշխատողն է հիմա:

Մ. Դարբինեան խմբագրած է 1921-ին Կարմիր Աքլոր «երգիծաբանական սատիրական» շաբաթաթերթը (Թիֆլիս), որմէ 6 թիւ լոյս տեսած է: 1922-1923-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս տենող Դարբնոց «գրական գեղարվեստական, քննական» ամսագրին «Խմբագրական Կոլլեգիա»ի մաս կազմած է նոյնպէս 1925-ի Հայրենաշեն «հրատարակություն Հայաստանի օգնությանն Կոմիտեյի Վրաստանում» Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող «Խմբագրական Կոլլեգիա»: Իր հեղինակութիւնն է Սալգին ու Բուլդին պատմուածքը, որ առանձին հատորով լոյս տեսած է Երեւանի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 592:
Մատթէոս Վրդ. Հաճեան

**Մատթէոս վարդապետ Հաճեան**, (1868 թ. Խոտորջուր, Վիեննա - 1915 թ. (Մեծ Եղեռնի զոհ)), ինք Մխիթարեան միաբանութենէն է եւ ձեռնադրուած է վարդապետ 1891- ին:

Իր նշանաւոր երկն է.« *[[Մատթէոսի Աւետարանը]]*» (1898 թ., ոտանաւոր), գրած է հին աւանդական հեքիաթներ օրինակ.- «*[[Տաղարան Հոգեւոր]]*» (1910 թ.), ժողովրդական ոտանաւորներ (իր ծննդավայրին), առածներ եւ անէծքներ, ուր տպուած է Թիֆլիս:

## Աղբիւրներ
Յուշարձան 1919, էջ 89
Կարապետ Մատիկեան

**Մատիկեան Կարապետ** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Անգարայի նահանգի կեդրոն՝ Անգարա քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Անգարայի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ Մահացած կամ սպանուած է 1916 թուականին, Անգարա։

## Գրականութիւն
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1906 մահեր
Ստորոգութիւն:Անգարա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր