open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի նշանակը

մինի
**Հ.Մ.Ը.Մ.ի նշանակը,** միութիւնը խորհրդանշող նշանակը: 

## Նկարագրութիւն
* Մտայղացումն է Ստեփան Ակայեանի։ 
* Շրջանակաձեւ նշանակին կեդրոնը տեղ գտած են զոյգ Մասիսները, որոնց մէջէն կը ծագի արեւը։ 
* Լեռներու ստորոտէն եւ Արարատեան դաշտի մէջէն կը հոսի Արաքս գետը։ 
* Շրջանակին շուրջը, արտաքին շրջանակի մը մէջ, վերի կողմը արձանագրուած է «Բարձրացի՛ր», իսկ վարի կողմը՝ «Բարձրացո՛ւր»։
* Մասիսները խորհրդանիշն են մեր ժողովուրդի վեհութեան, անմահութեան եւ անսասան հաւատքին։
* Գետը հայոց պապերուն թափած արիւնն է, յանուն ազատութեան եւ անկախութեան։
* Արեւը ապագայ սերունդներն են, որոնք երջանիկ օր մը պիտի լուծեն թափուած արեան վրէժը՝ ի խնդիր ազատ, անկախ ու միացեալ Հայաստանի կերտումին։
* Նշանակը առաջին անգամ հրապարակուած է «Հայ սկաուտ» թերթի 1 Յունուար 1920-ի թիւին կողքին վրայ, ինչ որ ենթադրել կու տայ, որ ան որդեգրուած է 1919-ի ամրան կամ աշնան։
* Հ.Մ.Ը.Մ.ական իւրաքանչիւր արի, արենոյշ, երէց եւ պարմանուհի իր գլխարկին վրայ կը կրէ միութեան նշանակը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Մարմնակրթական միութիւններ
Ստորոգութիւն: Հ.Մ.Ը.Մ. Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի վահանը

alt=Հ.Մ.Ը.Մ.ի Վահանը|մինի|Հ.Մ.Ը.Մ.ի Վահանը
**Հ.Մ.Ը.Մ.-ի վահանը**, դրօշակին վրայ տեղ գտած վահանն է:

## Նկարագրութիւն
Վահանը կ'ընդգրկէ Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութեան չորս սկզբնատառերը՝ Հ.Մ.Ը.Մ.։ Վահանին գոյները ազգային մեր դրօշին՝ Եռագոյնին գոյներն են.- կարմիր, կապոյտ, նարնջագոյն։ Կարմիր եւ կապոյտ բաժինները ունին ուղղահայեաց սեւ գիծեր։

Հ.Մ.Ը.Մ.ի վահանը առաջին անգամ գործածուած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի Նաւասարդեան առաջին խաղերուն, Օգոստոս 1919-ին։ Մարզիկներ զայն կրած են իրենց տարազներու կուրծքին։

Հ.Մ.Ը.Մ.-ի վահանը կ’երեւի միութեան մասնաճիւղերու դրօշներուն վրայ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ Մարմնական Ընդհանուր Միութիւն
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Շուշանածաղիկը

մինի
**Շուշանածաղիկը** միջազգային սկաուտութեան նշանն է։ 

## Նկարագրութիւն
Շուշանածաղիկին վերի երեք թեւերը կը ներկայացնեն սկաուտական երդումին երեք գլխաւոր մասերը, անոնց վրայի երկու աստղերը՝ սկաուտին փայլուն աչքերը, որոնք միշտ արթուն են։

Շուշանածաղիկին վարի երկու կողմնակի թեւերը կը ներկայացնեն սկաուտին ժպտուն դէմքը, իսկ կեդրոնը՝ սկաուտին լեզուն, որ միշտ ճշմարիտը կը խօսի։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային սկաուտութիւն
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի թանգարանը

**Հ.Մ.Ը.Մ.ի թանգարանը** կը գտնուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան Պէյրութի կեդրոնատեղիին մէջ, Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ, թիւ 77 փողոց, թիւ 4 հատուած, «Սեւան» շէնք, երրորդ յարկ։

Թանգարանը կը հիմնուի 1987-ին եւ կը կոչուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին Կեդրոնական Վարչութեան նահատակ ատենապետին՝ Վարդգէս Տէր Կարապետեանի անունով։

Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Վարդգէս Տէր Կարապետեան թանգարանը կ'ընդգրկէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադրութեան օրերէն արժէքաւոր փաստաթուղթեր, հրատարակութիւններ, մարզական եւ սկաուտական իրեր։ 

Հոն ներկայացուած են նաեւ համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական բանակումներու, համագումարներու, մարզախաղերու եւ Շրջանային թէ Մեկուսի վարչութիւններու այլազան ձեռնարկներու յուշանուէրներ, յուշամետալներ եւ դրօշներ։

Թանգարանին ցուցադրուած իրերուն թիւը կը հասնի հազարի։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն
Էմմանուիլ Քարալիս

**Էմմանուիլ Քարալիս** (յուն․՝ Εμμανουήλ Καραλής, Աթէնք 20 Հոկտեմբեր 1999), ձողացատկի յոյն մարզիկ, յունազգի ախոյեան եւ Փարիզի մէջ կայացած 2024-ի Ողիմպիական խաղերու արծաթեայ մետալակիր (5,90 մ․)։ Եւրոպական եւ համաշխարհային գետնի վրայ ձողացատկի բամիցս մետալակիր։

Էմմանուիլ ծնած է Աթէնք։ Հայրը ազգութեամբ յոյն է, իսկ մայրը՝ Ուկանտայէն է։ 2021-էն մաս կը կազմէ Բիրէայի Օլիմպիաքոս ակումբի դասական մարզախաղերու կազմին։ Եղած է 18-էն վար (U18) եւրոպայի եւ Համաշխարհային ախոյեան։ 

2016-ին, Թիֆլիսին մէջ կայացած 18 տարեկանէն վար Եւրոպական դասական մարզախաղերու ընթացքին, առաջին կը հանդիսանայ ցատկելով 5,45 մ․։ 2019-ին, Պուլկարիոյ մէջ (Բրավեց) կայացած Պալքանեան դասական մարզախաղերուն ընթացքին 5,66 մ․ կը ցատկէ եւ ոսկեայ մետալին կ՛արժանանայ։ 

2021-ի Սերպիոյ (Սմենտերեվօ) Պալքանեան դասական մարզախաղերուն ընթացքին ոնկեայ մետալակիր կը դառնայ 5,70 մ․ ցատկելով։ Նոյն տարին, 23 տարեկանէն վար Եւրոպական ախոյեանութեան ընթացքին (Թալին, Էսթոնիա) արծաթեայ մետալին կ՛արժանանայ (5,65 մ․), իսկ Թոքիոյի Ողիմպիական խաղերուն 4րդ դիրքը կը գրաւէ (5,80 մ․)։

Համայունական դասական մարզախաղերու ախոյեանութեան (12 Փետրուար 2023) ընթացքին կ՛արձանագրէ 5,86 մ․ ձողացատկի համայունական ցուցանիշը։ Իսկ 20 Յունիս 2024-ին, Լեհաստանի Պիտկոսծ (Bydgoszcz) քաղաքին մէջ կայացած մարզախաղերուն ընթացքին կը ցատկէ 5,91 մ․։ 

Մարտ 2024-ին, Սկովտիոյ Կլասքոու քաղաքին մէջ կայացած գոց մարզադաշտի Համաշխարհային ախոյեանութեան ընթացքին կ՛արժանանայ պղինձէ մետալին (5,85 մ․)։ Յունիս 2024-ին, Հռոմի մէջ կայացած Եւրոպական դասական մարզախաղերուն ընթացքին կը դառնայ Եւրոպայի արծաթեայ ախոյեան (2րդ դիրք)։

5 Օգոստոս 2024-ին, Փարիզի Ողիմպիական խաղերուն ընթացքին, 5,90 մ․ ցատկելով կը գրաւէ 3րդ դիրքը (պզինձեայ մետալակիր) եւ  կ՛արժանանայ իր Ողիմպիական առաջին միտալին։

          
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ձողացատկի յոյն մարզիկներ
Ստորոգութիւն:Ձողացատկի պալքանեան ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Ձողացատկի եւրոպայի ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Ձողացատկի համաշխարհային ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Ցողացատկի ոսկեայ մետալակիրներ
Ստորոգութիւն:Ձողացատկի մարզիկներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ձողացատկի մարզիկներ ըստ ազգութեան
Եգիպտացերէն

Եգիպտացերէնը Աֆրո-ասիա լեզուներէն է: Եգիպտոսի մէջ պաշտօնական լեզու մըն է:

## Եգիպտերէնի Շրջանները

* Հին Եգիպտական լեզու՝ Ք.Ա. 2700 - Ք.Ա. 2200
* Միջին Եգիպտական լեզու՝ Ք.Ա. 2200 - Ք.Ա. 1500
* Նոր Եգիպտական լեզու՝ Ք.Ա. 1500 - Ք.Ա. 700
* Ժողովրդական (Տեմոթիք)՝ Ք.Ա. 700 - 400
* Ղպտերէն՝ 400 - 1700

## Գրութիւն
մինի|Էպէրս Բժշկութեան Պապիրոսը
Ընդհանրապէս Եգիպտերէնի գրութիւնը հիերոկլիֆ էր:

# Հիերաթիք.- Հիերոկլիֆներուն ձեռագիր ձեւը ըլլալով պէտք է նկատուի:
# Ժողովրդական (Տէմօթիք).- Գծագրութիւնները աւելի պարզ եղող տէմօթիքը (Յունարէն *δήμος տիմօս* (ժողովուրդ) բառէն կու գայ): Դասական գծագրութեան դժուարութեան համար ամէնօրեայ գրութիւններուն մէջ գործածուած է ժողովուրդին կողմէ:
# Ղպտերէն.- Քրիստոնեայ Եգիպտացիներուն յունարէն այբուբենը 6 տառ աւելցնելով ստեղծուած լեզուն է: Ղպտի եկեղեցւոյ կողմէ այժմ կը գործածուի: Ղպտերէնը Ղպտական այբուբենով կը գրուի:

## Ծանօթագրութիւններ

# Erman, Adolf; Grapow, Hermann (1926-1961). Wörterbuch der ägyptischen Sprache, Berlin: Akademie-Verlag, 3050022647
# *Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, (Ed.) (2017).* "Egyptian (Ancient)"*. [[Glottolog|Glottolog 3.0]]. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History*
Ստորոգութիւն:Եգիպտոս
Մամպօ (պար)

250px|մինի|Մամպօ պար
**Մամպօ,** Քուպայի լատին-ամերիկեան պար։ 

Յառաջացած է 1940-ական թուականներուն, երբ նոյն անունը կրող երաժշտական սեռը հանրածանօթ դարձած էր ամբողջ Լատին-Ամերիկայի մէջ։ 

Իւրօրինակ պարահանդէսային պարը յառաջացած է Քուպայի եւ Մեքսիքոյի մէջ։ 

Հետագային սալսայի  եւ անոր աւելի բարդ պարատեսակին յառաջացումով՝ Մամպօ պարի նոր տեսակը, ներառեալ կտրուկ քայլերը, հանրածանօթ կը դառնան Նիւ Եորքի մէջ։
## Պատմութիւն
### Մամպոյի ծագում
1940-ականներու կէսերուն, խումբի ղեկավար Տամասօ Փերես Փռատօն կը մշակէ պար մը, երաժշտական նոր ձեւաչափով՝ ծանօթ իբրեւ «Մամպօ», անոր անունը փոխ առնելով 1983-ին «Առքանոն եւ անոր հրաշքները» խումբին կողմէ ստեղծուած «Մամպօ» երգէն, խումբ, որ կը ստեղծէ պարի նոր ձեւ մը՝ ծանօթ իբրեւ «Տանսօն-Մամպօ»։ 

Փերես Փռատօ  իր երաժշտութիւնը Հաւանայէն կը տեղափոխէ Մեքսիքօ, ուր  իր պարն ու երաժշտութիւնը մեծ ընդունելութիւն կը գտնեն։ 

Իսկական Մամպօ պարը կը բնութագրուի ազատութեամբ եւ բարդ ոտնաքայլերով։ 

Կարգ մը Մեքսիքացի հանդիսավարներ կը դառնան հանրածանօթ պարողներ, որոնք հետագային կը յայտնուին Մեքսիքական ֆիլմերու մէջ։

Քուպայի պարողները Մամպօն կը նկարագրեն իբրեւ «երաժշտութեան զգացում», որուն մէջ ձայնն ու շարժումը կը միաձուլուին մարմինի միջոցով։

### Պարի Ազգայնացում
Նիւ Եորքի ժամանակակից Մամպօ պարը ժողովրդականութիւն կը շահի 1960-ականներու վերջին, 1970-ականներու սկիզբին, Նիւ Եորքի Պրոնքս շրջանէն Ճորճ Վասքոնեսի կողմէն, որ պարային խումբի նախագահն էր։ Ան Մամպօ պարային աւանդոյթը կը շարունակէ, որ սկսած էր երկու տասնամեակ առաջ, «Արուեստի ոսկեայ դարաշրջանին»։ Անոր կը հետեւին 1980-ականներուն Էտի Տորեսը, Անժելա Ռոտրիկեսը, Մամպօ պարային ընկերութենէն Ռազ էմ Տազը եւ ուրիշներ։ 

Էտի Տորես եւ Ռազ էմ Տազ դպրոցներէն իւրաքանչիւրը ունի տարբեր հիմնաքայլեր, նոյնիսկ եթէ անոնք կը կիսեն նոյն հիմնական առանձնայատկութիւնը։ Էտի Տորես իր տարբերակը կը նկարագրէ իբրեւ «փողոցային» ոճ. ան կը զարգացնէ զայն ինչ որ տեսած էր Պրոնքսի փողոցներուն մէջ։ Ռազ Էմ Տազի տարբերակը աւելի մօտ է արուեստի ոսկեդարեան Մամպոյին, ու հիմնական քայլերը իր հերթին առնուած է Քուպայական ժողովրդական ոճէն, որուն հետ զայն կը կիսէ իր ժամանակաշրջանը, երկու ոճերն ալ առնուած են Ամերիկեան Մամպոյէն ազատ ոճի քայլերով՝ հիմնուած ճազի եւ թեթեւ քայլի վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*"Luis Oliveira And His Bandodalua Boys - Chihuahua", YouTube, track 04 from *Ultra-Lounge, Vol. 2: Mambo Fever*. Uploaded 2009-08-31.

Ստորոգութիւն:Պար
Կողբ (Գետ)

մինի
**Կողբ**, գետ Հայաստանի Տաւուշի մարզին մէջ, Կուրի աջ վտակը։ Սկիզբ կ'առնէ Գուգարաց լեռնաշղթայի հիւսիսային շարունակութիւնը կազմող Քոթմանի լեռներու Ձիգկատար լեռնագագաթին արեւմտեան լանջէն՝ 1200 մ բարձրութենէն։ Երկայնքը՝ 38 քմ է, Հայաստանի տարածքին 18 քմ, ջրհաւաք աւազանը՝ 232 քմ2։ 

Լեռնային գետ է՝ խոր եւ զառիթափ անտառապատ ափերով։

Նոյեմբերեան քաղաքէն գետահովիտը կ'ընդարձակի։  

Պահպանուած են գետային դարաւանդներու մնացորդներ։  

Սնումը հիմնականին մէջ ձիւնանձրեւային է, վարարումը՝ Ապրիլ-Մայիսին։ 

Ջուրերը կ'օգտագործուին ոռոգման նպատակով։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Գետ
Ստորոգութիւն:Տաւուշի մարզի գետեր
Ստորոգութիւն:Կուր գետի վտակներ
Կապոյտ Մրջիւն

մինի
**Կապոյտ Մրջիւն**, Հնդկաստանի հիւսիս-արեւելքը գտնուող մրջիւններու նոր տեսակ մը: Անոնք կապոյտ են: 

Ասիկա հազուադէպ երեւոյթ մըն է միջատներու աշխարհին մէջ: Այդ մրջիւններուն տրուած են «Փարափարաթրեքինա Նիլա» անունը. Նիլա կը նշանակէ «կապոյտ» հնդկական բազմաթիւ լեզուներու մէջ:

Այս կապոյտ մրջիւնը շատ փոքր է. անոր երկարութիւնը հազիւ 2 միլիմեթր է: Շատ քիչ թիւով անասուններ կապոյտ կ'ըլլան: Այս գոյնին կարելի է հանդիպիլ յատկապէս թռչուններուն, ձուկերուն եւ գորտերուն մօտ:
## Պատկերասրահ

Female blue ant03.jpg|Էգ կապոյտ մրջիւն
Female blue ant05.jpg|Կապոյտ էգ մրջիւն 
Diamma bicolor male (75667677).jpg|Կապոյտ արու մրջիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մրջիւններ
Մայոթ

**Մայոթը** (), ֆրանսական ծովային տարածք է եւ անդրծովեան տիրոյթ, որ բաղկացած է գլխաւոր Կրանտ-Թերր, աւելի փոքր՝ Փթիթ-Թերր եւ քանի մը այլ կղզիներէ։

Կղզեխումբը կը գտնուի Հնդկական ովկիանոսին մէջ, Մոզամպիքի նեղուցքին հիւսիսային հատուածին մէջ, բառացիօրէն հիւսիս-արեւմտեան Մատակասքարի եւ հիւսիս-արեւելեան Մոզամպիքի միջեւ։ 

Տարածքը 374 քառակուսի քմ է, բնակչութիւնը՝ 194.000 հոգի։ 

Բնակչութեան խտութիւնը մեծ է՝ 520 մարդ/քկմ։ 

Ամէնէն մեծ քաղաքը եւ վարչատարածքային միաւորը Մամուձուն է։ 

Պետական լեզուն ֆրանսերէնն է։

## Աշխարհագրութիւն
Հիմնական կղզին Մայոթն է, իր երկրաբանական կառուցուածքով հնագոյնը Քոմորեան կղզիներուն մէջ, երկայնքը 39 քմ է, լայնքը՝ 22 քմ, ամէնէն բարձր կէտը՝ Պենարա լեռը (, 660 մ)։ 

Հրաբխային ծագման պատճառով, կարգ մը  շրջաններու մէջ հողը բաւական պտղաբեր է։ 

Մարճանէ խութը, որ կը շրջապատէ կղզիին մեծ մասը, ձուկ կը հայթայթէ եւ կը պաշտպանէ տեղի նաւերը։

Ծաուծի () քաղաքը, որ կը գտնուի Փամանզիի վրայ, եղած է Քոմորեան կղզիներու մայրաքաղաքը մինչեւ 1968 թուական։ 

Մայոթը կը հանդիսանայ Հնդկական ովկիանոսի յանձնախումբին մեկուսացած անդամը ()՝ Քոմորեան կղզիներէն առանձին։

## Կլիմայ
Մայոթ ունի ծովային արեւադարձային կլիմայ։

Առանձնայատուկ  է երկու եղանակով՝ խոնաւ ու տաք՝ նոյեմբերէն Ապրիլ, եւ պաղ՝ մնացեալ ամիսներուն։ 

Օդի միջին ջերմաստիճանը կը տատանի +24 °С մինչեւ +27°C, իսկ տաք օրերուն կը հասնի մինչեւ +36 °С: 

Օդի համեմատական խոնաւութիւնը մինչեւ 85% է։

## Բնակչութիւն
Բնակչութեան թիւը 246 489 (2016) է։

Բնակչութեան խտութիւնը 657 հոգի/քմ² է։

Տարեկան աճը 3,2% է (8-րդ տեղը աշխարհի մէջ)։

Կեանքի միջին տեւողութիւնը 61 տարի է տղամարդոց մօտ, եւ 66 տարի՝ կանանց մօտ։

Ժողովրդագրական կազմը հետեւեալն է՝ քոմորցիներ կամ մայորեներ (արաբներու յետնորդներ՝ ձուլուած մալաքասցիներու եւ սեւամորթներու հետ)։

Լեզուներն են՝ քոմորեան լեզու (մայորեան բարբառ), որ սուահիլիի շառաւիղն է, ֆրանսերէնին (պաշտօնական) կը տիրապետէ բնակչութեան շուրջ 35%-ը։

Կրօնը՝ իսլամներ (97%), քրիստոնեայ (գլխաւորաբար՝ կաթոլիկ, 3%)։

## Երկրաշարժեր եւ հրաբուխ
Մայոթ կղզիին վրայ անդադար երկրաշարժեր տեղի կ'ունենան: Հնդկաց ովկիանոսին մէջի այս փոքրիկ ֆրանսական կղզին կրնայ օրական մինչեւ 5 անգամ շարժիլ:

2018-ին կղզիէն 50 քմ հեռու, 3500 մեթր ծովուն տակ, նոր հրաբուխ մը կը սկսի կազմուիլ: Լաւան կը ժայթքի երկրագունդի կեդրոնէն եւ կը դիզուի: 

Հրաբուխը կ'արձակէ 800 մեթր բարձրութեամբ եւ 4 քմ լայնքով ծուխեր, որոնք կը բարձրանան մինչեւ 2 քմ եւ հետեւաբար կը հասնին մակերես:

Հրաբուխին կազմուելէն ի վեր Մայոթ կղզին 13 սմ ընկղմած է եւ տեղափոխուած` 10 սմ: Գիտնականները արդէն հոն կը գտնուին մօտէն ուսումնասիրելու համար այս հազուադէպ երեւոյթը: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ափրիկէի երկիրներ 
Ստորոգութիւն:Ֆրանսախօս երկիրներ 
Ստորոգութիւն:1974-ին հիմնադրուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Հնդկական ովկիանոսի կղզի պետութիւններ
Նոր Հայկական Բժշկական Հանդէս

**Նոր Հայկական Բժշկական Հանդէս**, հանդէսին մէջ կը հրատարակուին են բժշկա-կենսաբանական ճշգրիտ ուղղութիւններով եւ հիմնախնդիրներով գիտահետազօտական հրապարակումներ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական բժշկական պարբերաթերթեր
Նոր Հասկեր

«**Նոր Հասկեր**», մանկապատանեկան երկշաբաթեայ պատկերազարդ հանդէս։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է1935-1936 թուականներուն Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիրը եղած է Մարգարիտ Սարուարեանը, խմբագիրը՝ Մուշեղ Սարուարեանը։

Պարբերականն աջակցած է իրանահայ մատաղ սերունդի բազմակողմանի զարգացման ու դաստիարակութեան։ Տպագրած է իրանահայ գրողներու մանկական ստեղծագործութիւններ, Յովհաննէս Թումանեանի, Աթաբէկ Խնկոյեանի, Ս. Լիսիցեանի գործերէն, հանելուկներ, շուտասելուկներ եւ այլն, նիւթեր՝ գիտութեան ու արուեստի վերաբերեալ, «Հարց ու պատասխան» բաժինին մէջ անդրադարձած է պատանի ընթերցողներուն հետաքրքրող բազմապիսի հարցերու, ստեղծած է աշակերտներու օգնութեան հիմնադրամ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Նոր հասկեր» պարբերականի համարները

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մանկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի հայկական պարբերականներ
Մետաքս

մինի
**Մետաքս,** մանրաթել, որ կը պատկանի բնական եւ կենդանական ծագում ունեցող մանրաթելերու թիւին։

Մետաքս մանրաթելը արագ կը կլանէ խոնաւութիւնը եւ նոյնքան արագ կը չորնայ։ 

Բարձր ջերմաստիճանի պարագային, կը դառնայ կոշտ եւ կը փշրուի։ Կարելի չէ եռացնել, քանի որ կը կորսնցնէ ամրութիւնը։ 

## Մետաքս արտադրող միջատը
ձախից|մինի
Մետաքս արտադրող միջատը, որ կը կոչուի մետաքսի որդ`պոմպիքս մորի, կամ` թթենիի ցեց, գիշերային թիթեռնիկ մըն է:

Այս որդը կ'ուտէ միայն ճերմակ թութի ծառի տերեւներ: Ան պէտք ունի սնանելու ամբողջ ամիս մը, մինչեւ որ սկսի իր խոզուկը շինել: Չորս օրուան ընթացքին, ան կ'արտադրէ լորձունք մը, որ կը կարծրանայ օդին ազդեցութեան տակ՝ պատրաստելով մետաքսի թելերը:
մինի
Չիները երկար ժամանակ գաղտնի կը պահեն մետաքսի որդի բուծանման ձեւը: Իւրաքանչիւր անձ, որ կ'անցնէր սահմանէն, մանրակրկիտ կը քննուէր. բացարձակօրէն արգիլուած էր տանիլ խոզակներ կամ ճերմակ թթենիի հունտեր: Սակայն եւրոպացիներն ալ կ'ուզէին ունենալ այս շքեղ կերպասը: Հետեւաբար, վաճառականներ կերպասը բերել կու տային Չինաստանէն` կտրելով երկար ճամբայ մը Ասիոյ տարածքներէն, որ անուանուած էր Մետաքսի ճամբայ, մինչեւ այն օրը երբ միջին դարերուն, անոր գաղտնիքը կը բացայայտուի:

## Աւանդութիւն
Ըստ աւանդութեան, չիներն են, որոնք մետաքսը գտած են 4700 տարի առաջ: Չին իշխանուհի մը գտած է միջոցը` իր թէյի գաւաթին մէջ ինկած խոզակի մը երկար թելը բանալու ատեն: Այս ձեւով է, որ կը սկսի մետաքսին երկար պատմութիւնը: Այս յայտնաբերումէն կը յառաջանան երկու աշխատանքի մարզեր. մետաքսի որդին բուծանումը եւ մետաքսի հիւսքը:

### Մետաքսի արտադրութիւն
Կան մետաքսեայ թելերով պատրաստուած կերպասներու տեսակներ, ինչպէս` «քրէփը», «մուսլինը», «օրկանզան», «թաֆթան», «սաթենը» կամ թաւիշը: Այս տարբեր տեսակի կերպասները կը ստացուին ըստ մետաքսէ թելին պատրաստութեան ձեւին, եւ յատկապէս ինչպէս կը հիւսուին այդ թելերը:

## Մետաքսը ժամանակի ընթացքին
մինի
Մետաքսը նախ կը գործածուի հագուստներու համար. մետաքսեայ հագուստներ հագուիլը հարստութեան եւ ընկերութեան մէջ կարեւոր դիրք ունենալու նշան էր: 

Չինաստանի մէջ անիկա յատկացուած էր կայսրերուն եւ կարեւոր անձնաւորութիւններուն: Արեւմտեան աշխարհին մէջ, ԺԸ. դարուն, թագաւորական շրջանակներուն մէջ, այր մարդ եւ կին մետաքսով ծածկուած էին: Նոյնիսկ կօշիկները մետաքսէ էին: Այդ տարիներէն ի վեր մետաքսը մնացած է կոկիկ եւ շքեղ կերպաս մը: 
ձախից|մինի
Է. դարէն սկսեալ, մետաքսը օգտագործուած է զարդարելու համար պալատներն ու մեծ տուները: Անկողին, բազկաթոռ, վարագոյր, պատ` ամէն ինչ ծածկուած էր մետաքսով: Այս յարդարումը կրնար փոխուիլ` ըստ եղանակի. ամառը մարդիկ կը նախընտրէին աւելի բաց գոյնով եւ ծաղիկներու պատկերներով մետաքսեայ կերպասներ, իսկ ձմրան կը տաքնային մետաքսեայ թաւիշէ յարդարանքներով:

Ի. դարէն մինչեւ այսօր, նորաձեւութեան մեծ վարպետները զայն կը գործածեն իրենց գեղեցիկ գործերուն համար:

Մետաքսի կարգ մը գործարաններ կը յաջողին յառաջ բերել այնքան բարակ մետաքսեայ թելերու հիւսուածքներ, որոնց միջոցով կարելի կ'ըլլայ մետաքսեայ գիրքեր գոյացնել, որոնց գրութիւնները կարելի էր կարդալ տպուած գրութեան մը նման. անոնք նոյնիսկ մետաքսեայ թելերով դիմանկարներ կը հիւսեն` գեղանկարչութեան տպաւորութիւն յառաջացնելով: Սակայն այս գիրքերը եւ դիմանկարները բացառիկ կը մնան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մետաքս
Ստորոգութիւն:Չինական յայտնագործութիւններ
Նոր Հաւատք

**Նոր հաւատք**, գրական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1924-ին, Մարսէյլի մէջ (1 համար)։ Հրատարակած են Պետրոս Զարոյեանը եւ Զարեհ Որբունին։ Տպագրած է ֆրանսահայ երիտասարդ գրողներու (Գ. Ճիզմէճեան, Նիկողոս Սարաֆեան եւ ուրիշներ) սկզբնական շրջանի գործերը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Սանթա Մարիա տելա Վիքթորիա

**Սանթա Մարիա տելա Վիքթորիա** (, ), կաթոլիկ տիտղոսակիր եկեղեցի՝ Իտալիոյ մայրաքաղաք Հռոմի մէջ։ Եկեղեցին նուիրուած է Մարիամ Աստուածածինին։ Տեղակայուած է Սալուստիանօ շրջանին մէջ, Սանթա Սուսաննա եկեղեցւոյ կից։ 

Այս եկեղեցին ամբողջութեամբ նախագծած է Քարլօ Մատերնան։ Եկեղեցին ծանօթ է Լորենզօ Պերնինիի «Transverberazione di santa Teresa d'Avila» (Սուրբ Թէրէզայի զմայլանքը) աշխատանքով։ 

## Պատմութիւն
ձախից|մինի|350x350փքս|Սանթա Մարիա տելա Վիքթորիա եկեղեցւոյ ներքնամասը
Եկեղեցւոյ կառուցումը սկսած է 1605-ին իբրեւ մատուռ, որ նուիրուած էր Պօղոս առաքեալին։ 1620-ին Սպիտակ լերան ճակատամարտին, կաթոլիկներու յաղթանակէն ետք, եկեղեցին կը նուիրուի Մարիամ Աստուածածինին։ Վիեննայի ճակատամարտին (1683), գրաւուած Օսմանեան կայսրութեան դրօշակը իբրեւ յաղթանակի մէկ մաս, կախուած է եկեղեցւոյ մէջ։

1624-ին եկեղեցւոյ կառուցումը կը ստանձնէ Պօղոս Ե. Պապին զարմիկը՝ Շիպիոնէ Պորկէզէն։ Ան կ'իւրացնէ պեղումներու ատեն յայտնաբերուած Հերմափրոդիտի (Աֆրոտիթէի եւ Հեփեստոսի որդին) արձանը՝ փոխարէնը նիւթապէս օժանդակելով կառուցողական աշխատանքներուն։

Եկեղեցին աւարտուն տեսք կը ստանայ երկու տարի ետք՝ 1624-ին։ Ներքին ձեւաւորումը կը շարունակուի մինչեւ ԺԷ. դարու վերջը։

## Արտաքին տեսք
Եկեղեցին միակ կառոյցն է, որ նախագծուած եւ իր աւարտին հասած  է Քարլօ Մատերնայի կողմէ։ 

Այնուամենայնիւ ճակատամասը կառուցած է Ճիովաննի Պաթիստա Սորիան (1624-1626)՝ Մատերնայի կենդանութեան ընթացքին։ 

1833-ի հրդեհէն ետք, եկեղեցին վերանորոգելու անհրաժեշտութիւնը կը զգացուի։

### Քորնարօ տաճարը
ձախից|մինի|300x300փքս
մինի
Քորնարօ տաճարին գլուխգործոցը բեմի ձախ կողմը գտնուող «Transverberazione di santa Teresa d'Avila»՝ «Սուրբ Թէրէզայի զմայլանքը», արձանն է, որուն հեղինակն է Լորենզօ Պերնինին։ Արձանին մէջ պատկերուած է այն պահը, երբ Սուրբ Թէրէզան կը տեսնէ, թէ ինչպէս հրեշտակը ոսկեզօծ տեգով կը խոցէ իր սիրտը։ Անիկա իրեն եւ՛ ուրախութիւն, եւ՛ ցաւ կը պատճառէ։

## Տիտղոսակիր եկեղեցի
23 Դեկտեմբեր 1801-ին, Սանթա Մարիա տելա Վիքթորիա եկեղեցին դարձած է տիտղոսակիր եկեղեցի՝ Փիոս Է. Պապին կողմէ։ 

Եկեղեցւոյ մէջ յուղարկաւորուած է իտալացի քարտինալ Փիետրօ Վիթոնին (1610-1681)։ 

## Մշակոյթի մէջ
Եկեղեցին զբօսաշրջիկներու կողմէ մեծ համբաւ շահած է Տեն Պրաունի «Հրեշտակներ եւ հրէշներ» վէպին շնորհիւ։ 

Աբրահամ Վերքէզէի «Քարը հատելով» վէպին մէջ նոյնպէս նշուած է եկեղեցին։ Գիրքին գլխաւոր հերոսները կ'ապրին իրենց եթովպիական տան մէջ, ուր կախուած է եկեղեցւոյ պատկերը։ Անիկա իրենց կեանքին մէկ մասն է, որ կը մնայ մինչեւ վէպին աւարտը, անոնք կը ստեղծեն անոր մարմարէ կերտուածքը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* 
* 
* Sturm, Saverio (2015). *L’architettura dei Carmelitani Scalzi in età barocca: La ‘Provincia Romana’. Lazio, Umbria e Marche (1597-1705).* Roma: Gangemi Editore.
* Hibbert, Howard (1965). *Bernini*. New York: Pelican-Penguin.
* Susanne Juliane Warma (1981). *A Study of the Iconography of Bernini's Cornaro Chapel in Santa Maria Della Vittoria* Athens: University of Georgia.
* G. Matthiae (1965). *S. Maria della Vittoria*. Rome.

## Արտաքին յղումներ

* Chris Nyborg, "Churches of Rome: Santa Maria della Vittoria"
* Roberto Piperno, "santa Maria della Vittoria"
* "Santa Maria della Vittoria" (իտալերենով)
* Santa Maria della Vittoria
* Roma SPQR: "Santa Maria della Vittoria"
Կուկըլ Թարգմանիչ

մինի
**Կուկըլ Թրանսլէյթը** համացանցին վրայ թարգմանութեան ամէնէն ծանօթ գործիքներէն մէկն է: Անոր միջոցով կարելի է բառ մը, նախադասութիւն մը, կամ նոյնիսկ գրութիւն մը թարգմանել ուրիշ լեզուի մը: 

Ներկայիս ընդամէնը 243 լեզու գոյութիւն ունի անոր ցանկին մէջ:

## Վերլուծել եւ հասկնալ տարբեր լեզուներով նախադասութիւններ
Համացանցի վրայ թարգմանութեան գործիք մը շատ հզօր համակարգիչներ կը գործածէ` վերլուծելու եւ հասկնալու տարբեր լեզուներով միլիոնաւոր նախադասութիւններ: Այս գործողութիւնը կը բանի հետեւեալ ձեւով.

* **Տուեալներու հաւաք՝** «Թարգմանիչ»ը կը սորվի տարբեր լեզուներով միլիոնաւոր գրութիւններու (գիրքեր, յօդուածներ, կայքէջեր) միջոցով:
* **Վերլուծում՝** Ան տարբեր լեզուներու մէջ կը բաղդատէ բառերը եւ նախադասութիւնները` հասկնալու համար, թէ անոնք ինչպէ՛ս թարգմանուած են:
* **Թարգմանութիւն՝** Երբ անհատը նախադասութիւն մը գրէ համակարգիչին վրայ, թարգմանիչ կայքէջը իր ամբողջ «սորվածը» կը գործածէ ամէնէն լաւ թարգմանութիւնը առաջարկելու համար:

Շնորհիւ արհեստական բանականութեան` այս թարգմանութեան գործիքները միշտ աւելի ճշգրիտ եւ օգտակար կը դառնան:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2006-ին ստեղծուած կայքեր
Ստորոգութիւն:Կուկըլ Թարգմանիչ
Ստորոգութիւն:Թարգմանութիւն
Եուքիկասեն

մինի
**Եուքիկասենը**, Ճափոնի Հոքայտօ շրջանին մէջ ծնած եւ հնարուած մարզաձեւ մըն է:

Մարդոց եւ յատկապէս մանուկներուն համար ձիւնէ գնդակներով կռիւը շատ հաճելի ժամանց մըն է: Սակայն մօտաւորապէս 30 տարի առաջ անիկա կը յառաջդիմէ եւ կը դառնայ իսկական մարզաձեւ մը, երբ Հոքայտոյի մէջ կը դրուին խաղին յատուկ միջազգային օրէնքներ եւ կը պատրաստուին յատուկ սարքաւորում: Այս ձեւով ասիկա կը դառնայ «մարդկութեան ամէնէն հին մարզաձեւը»:

Այս մարզաձեւը կը խաղցուի 36 մեթր երկարութեամբ եւ 10 մեթր լայնքով քառանկիւն, ամբողջովին ձիւնէ կազմուած դաշտի մը վրայ, ամէն ինչ ձիւնէ, պատերը, նոյնիսկ` գնդակները: Երկու խումբ իրարու դէմ կը մրցին: Իւրաքանչիւր խումբ կազմուած է 7 խաղացողներէ եւ 1 մարզիչէ. խաղը բաժնուած է երեք փուլերու, իւրաքանչիւր փուլ կը տեւէ 3 վայրկեան:

Դաշտին մէջ 7 մարզիկներէ կազմուած խումբերը ունին 90 ձիւնէ գնդակ` իւրաքանչիւր փուլի համար. անոնց նպատակն է թշնամի խումբին դրօշակը խլել, սակայն յատկապէս` խուսափիլ ձիւնէ գնդակի հարուածներէն: Երբ ձիւնէ գնդակ մը կը դպչի խաղացողի մը, ան խաղէն դուրս կ'ելլէ: Որքան թշնամի խումբին խաղացողները խաղէն դուրս ելլեն, այնքան դիւրին կ'ըլլայ միւս խումբին համար անոնց դրօշակը  ձեռք ձգել:

Խաղալու համար պէտք է կամաց-կամաց յառաջանալ գետնին վրայ, սառէ պատերուն ետեւը պահուըտելով: Այս ձեւով դիւրին կ'ըլլայ զարնել թշնամի խմբակի խաղացողներուն: Երկու խումբերուն միջեւ կռիւը ծանր է: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Ձիւն
Ստորոգութիւն: Ձիւնախաղ
Ստորոգութիւն: Ճափոնական մարզախաղեր
Նոր Հոսանք

«**Նոր Հոսանք**», հասարակական-քաղաքական, գրական-գիտական ամսագիր։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1913-1915 թուականներուն Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչները եղած են Արշակ Ղազարեանը, Նիկոլ Աղբալեանը։

Պարբերականը ունեցած է ռամկավարական ուղղուածութիւն։ Լուսաբանած է Այսրկովկասի, Թուրքիոյ, Պարսկաստանի, Ռուսաստանի հայկական համայնքներու առօրեան, անդրադարձած միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն, ազգային հարցի լուծման ու հայ ժողովուրդի ազատագրութեան ուղիներուն։

Գրական բաժինին մէջ տպագրուած են Յովհաննէս Թումանեանի, Լեւոն Շանթի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Միքայէլ Մանուէլեանի եւ ուրիշներու գործերէն, Յարութիւն Սուրխաթեանի, Ա. Տէրտէրեանի գրական-բանասիրական ուսումնասիրութիւնները։

«Նոր Հոսանքը» ներկայացուցած է համաշխարհային գրականութեան դասականներու (Ճ. Պայրոն, Հ. Իպսէն, Ճ. Լոնտոն եւ ուրիշներ) գործերէն, ինչպէս նաեւ ժողովրդական կրթութեան, բժշկութեան ու բնագիտութեան, արուեստի տեսութեան վերաբերեալ նիւթեր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Թիմ Ուալց

**Թիմ Ուալց** (, ), Միացեալ Նահանգներու բանակի վեթերան։

## Կենսագրական գիծեր
Ան ծնած է Նեպրասքա նահանգին՝ Օմահայի հիւսիս-արեւելքը գտնուող եւ 3500 հաշուող Ուեսթ Փոյնթ համայնքին մէջ:

Ուալց եւ անոր կինը 1990-ին փոխադրուած են Մինըսոթա նահանգի հարաւը գտնուող Մանքաթօ քաղաքը, ուր Ուալց դասաւանդած է ընկերային ուսման նիւթը Մանքաթօ Ուեսթ երկրորդական դպրոցին մէջ:

Ան 24 տարիներ ծառայած է Բանակի Ազգային Պահակագունդին մէջ՝ հասնելով յիսնապետ-հրամանատարի պաշտօնին: 

60 տարեկան դեմոկրատական նահանգապետ Ուալց Միացեալ Նահանգներու բանակի վեթերան է: Ան Մինըսոթա նահանգը դարձուցած է ազատական քաղաքականութեան ամրոց մը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Թետի Արջուկը

250px|մինի|Ժամանակակից թաւշեայ արջուկներ**Թետի արջուկը**, Ի. դարու վերջին եւ ԻԱ. դարասկիզբին, Ամերիկայի եւ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ ամէնէն սիրուած ու տարածուած փափուկ նիւթէ պատրաստուած խաղալիքներէն։ 

## Պատմութիւն
1902-ին Միացեալ Նահանգներու նորընտիր նախագահ Թէոտոր Ռուզվելթ, չորս օրուան արջի որսորդութեան արշաւէ մը ետք, կը պատրաստուի ձեռքերը պարապ վերադառնալ: Անոր հաճոյք պատճառելու համար, արշաւին կազմակերպիչները ծառի մը կոճղին կը կապեն արջուկ մը, որպէսզի ան անասունը որսայ եւ այդպէս վերադառնայ:

Սակայն նախագահը կ'ընդվզի այս արարքէն եւ կը մերժէ անասունը սպաննել եւ զայն ազատ կ'արձակէ:

Յաջորդ տարին երկու խաղալիք շինողներ այս յուզիչ պատահարը պատմութեան կ'անցընեն` ստեղծելով փըլիւշէ արջուկ մը, զոր կ'անուանեն «Թետի»`ի պատիւ նախագահին: Այս խաղալիքը այնքան մեծ յաջողութիւն կը գտնէ, որ այդ ժամանակներէն ի վեր «փըլիւշէ արջուկը» անգլերէնով պարզապէս «Թետի պեր» կը կոչուի:

## Պատկերասրահ

Teddy bear early 1900s - Smithsonian Museum of Natural History.jpg|Արջը ստեղծուած է 1900 թուականին, հետագային պատկանած է Քերմիթ Ռուզվելտին:
Nachbildung 55PB Steiff Museum Giengen.jpg|
File:Ours.JPG|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խաղալիքներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան խաղալիքներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան մշակոյթ
Ստորոգութիւն:1902-ին յայտնուած արտադրանքներ
Ծամոն

մինի
մինի
**Ծամոն**, հրուշակեղէնի արտադրանք։ 

Օգտագործման ընթացքին, ծամոնը ծաւալով գրեթէ չի փոքրանար, բայց բոլոր յաւելումները աստիճանաբար կը չքանան, որմէ ետք հումքը կը դառնայ անհամ։

## Պատմութիւն
մինի|225x225փքս
Մարդիկ երկար ատեն ծամած են կարգ մը ծառերու աւիշը: 

Մեքսիքոյի Եուքաթան շրջանի հսկայական անտառներուն մէջ մայաները կը ծամէին պտուղի մը չիքըլ կոչուած աւիշը: Այս կաթի նման թանձր չիքըլը անոնց կարելիութիւնը կու տար իրենց ստամոքսը խաբելու, ինչպէս նաեւ` ակռաները մաքրելու:

Մեքսիքացի զօրավար Անթոնիօ Լոփէզ տը Սանթա Աննա, որ նաեւ կը սիրէր չիքըլ ծամել, 1869-ին կը վտարուի իր երկրէն յեղափոխութեան պատճառով: Ան կը հասնի Նիւ Եորք` իր պայուսակներուն մէջ փոխադրելով 250 քիլօ չիքըլ. ան կ'ուզէր հարստանալ` առաջարկելով ձգախէժը չիքըլով փոխարինել: Սակայն ան չի յաջողիր եւ կը ստիպուի վերադառնալ Մեքսիքա: Ան իր այդ ապրանքը կը ձգէ իր քարտուղարին` Թոմաս Ատամսին քով: Կ'ըսեն, որ տեսնելով դեղարանէն ծամուելիք «պոնպոն» գնող աղջնակ մը, ան կը յղանայ չիքըլը ծամոնի վերածելու գաղափարը:

Համը բարելաւելու բազմաթիւ փորձերէ եւ գիւտը արձանագրելէ ետք, գործատէր Ուիլիըմ Վրիկլի Ճիւնիոր մեծ ծանուցումներու միջոցով ծամոնը շուկայ կ'իջնէ Ամերիկայի ամբողջ տարածքին, 20-րդ դարու սկիզբը, ձրիօրէն բաժնելով նմուշներ: Ծամոնը շատ մեծ յաջողութիւն կը գտնէ:

Ծամոնը Հին ցամաքամաս կը հասնի Ա. Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, ամերիկացի զինուորներուն միջոցով: Ամերիկեան Կարմիր խաչը 1918-ին 4,5 միլիոն ծամոն կը ղրկէ Ֆրանսայի մէջ գտնուող ամերիկացի զինուորներուն համար: Ամբողջ Եւրոպայի մէջ մարդիկ կը թափին ծամոններուն վրայ եւ ապսպրանքները կը բազմապատկուին: Շատ շուտ եւրոպական ընկերութիւններ ալ կը սկսին ծամոնի արտադրութեան: Ծամոնի պատրաստութեան մէջ այլեւս չիքըլ չի գործածուիր, այլ` ուտուելիք արուեստական ձգախէժ, որուն վրայ կ'աւելցուին համեր, շաքար եւ տարբեր տեսակի ուտուելիք ներկեր:

## Ծամոնէ արձաններ
Իտալացի Մորիծիօ Սաւինի ծամոններ կը գործածէ անասուններու կամ առարկաներու տարօրինակ արձաններ շինելու համար:

Հռոմի համալսարանին մէջ ճարտարապետութիւն ուսանելէ ետք, այս արուեստագէտը աշխատած է տարբեր երկիրներու մէջ, ապա վերադարձած է իր ծննդավայրը` միտքին մէջ ունենալով յատուկ ծրագիր մը` արձաններ շինել, վարդագոյն ծամոնով:

Ան ծամոնները թուղթերէն կը հանէ, զանոնք կը տաքցնէ կակուղցնելու համար եւ, վերջապէս, զանոնք կը դնէ գաճէ կաղապարներու մէջ: Ապա ան իր տարբեր տեսակի արձաններուն վրայ կը քսէ յատուկ նիւթ մը, զոր ինք անձամբ կը պատրաստէ:

## Ծամոնին առաւելութիւնները
Ըստ բրիտանացի գիտնականներու, ծամոն ծամելը դրական ազդեցութիւն կը գործէ կեդրոնացումին վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ծամոն ծամելու մասին 
* Արդեօ՞ք վնասակար է ծամոն ծամելը 

Ստորոգութիւն:Հրուշակեղէն
Ստորոգութիւն:Ծամոններ
Մոնոփոլի

մինի
**Մոնոփոլի**, սեղանի տնտեսական եւ ռազմավարական խաղ երկու եւ աւելի խաղացողներու համար։ 

Մեծ տարածում ստացած է Ի. դարուն, տարբեր երկիրներու մէջ։ 

«Մոնոփոլին» խաղադաշտ է` կազմուած քառակուսիներէն, որմով խաղացողները հերթով շրջանաձեւ կ'անցնին։ 

## Պատմութիւն
1929-ին տնտեսական մեծ տագնապ կար Միացեալ Նահանգներու մէջ. ամերիկացի ճարտարագէտ Չարլզ Տարրոն իր գործը կը կորսնցնէ: Անգործութեան շրջանին, ան իր դրացիներուն մօտ կը տեսնէ հետաքրքրական ընկերային խաղ մը՝ «Տը լենտլորտ՛զ կէյմ» (Տանտիրոջ խաղը):

Ան անմիջապէս անոր նման խաղ մը կը յղանայ եւ զայն կը կոչէ Մոնոփոլի: Ան կը սկսի խաղը շինել իր տրամադրութեան տակ ունեցած առարկաներով. խաղին տախտակը կը շինուի խոհանոցի սեղանին ծածկոցով, եւ խաղին քարերուն համար ան կը գործածէ իր կնոջ ապարանջաներէն մէկուն վրայի զարդերը: Ան մեծ յոյսով իր խաղի ծրագիրը կը ներկայացնէ «Փարքըր պրատըրզ» ընկերային խաղերու ընկերութեան: Անոնք կը մերժեն` ըսելով, որ Մոնոփոլին ապագայ չունի, որովհետեւ ան շատ խրթին է:

Սակայն Չարլզը մեծ հաւատք ունէր իր խաղին նկատմամբ եւ միջոցը կը գտնէ խաղը շուկայ իջեցնելու՝ իր անձնական միջոցներով: Խաղը այնքան շուտ յաջողութիւն կը գտնէ, որ «Փարքըր պրատըրզ» կը գնէ անոր իրաւունքները: Եւ այս ձեւով նախկին անգործը կը դառնայ միլիոնատէր:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խաղեր
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան յայտնագործութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Սեղանի խաղեր այբբենական կարգով
Ծփացող Դպրոցներ Պանկլատէշի մէջ

**Ծփացող Դպրոցներ Պանկլատէշի մէջ,** մտայղացուած գիւղերուն մէջ ապրող մանուկներուն համար, իրենց դասերը շարունակելու առիթ տալու նպատակով: 

## Նպատակ
Ասիոյ մէջ գտնուող Պանկլատէշ երկիրը ամէն տարի զոհ կը դառնայ տեղատարափ անձրեւներուն: Կարգ մը գիւղերու մէջ մանուկները դպրոց չեն կրնար երթալ:

Ամէն տարի վիճակը կը ծանրանայ Պանկլատէշի մէջ: Մեծ քանակութեամբ եկող տեղատարափ անձրեւները կ'ողողեն Պանկլատէշէն ընդարձակ տարածքներ: Երկրէն մեծ բաժին մը ամբողջովին կը մնայ ջուրին տակ:

Մեկուսացած գիւղերէ դուրս ելլելու միակ միջոցը նաւակն է:

Այդ գիւղերուն մէջ ապրող մանուկներուն համար, ասիկա կը նշանակէ, թէ անոնք դպրոց չեն կրնար երթալ: Այս ձեւով անոնք կը կորսնցնեն շաբաթներու արժէքաւոր ուսում: Իրենց դասերը շարունակելու համար առիթ տալու նպատակով, «Շիտհոսլայ Սվանիրվար Սանկդա» կազմակերպութիւնը 2002-ին շինած է նաւակ-դպրոցներ: Ասոնք կը նաւարկեն գիւղերուն մօտ եւ կանգ կ'առնեն աշակերտները հաւաքելու համար: Երբ դասարան մը կ'ամբողջանայ, նաւակը գետին եզերքին կը կենայ, եւ դասերուն կրնան սկսիլ:

Այս դպրոցներուն ճարտարապետնէ Մուհամետ Ռազուանը:

### Դասաւանդում
Մէկ ուսուցիչ կը դասաւանդէ բոլոր նիւթերը` պէնկալի լեզու, անգլերէն, թուաբանութիւն եւ գիտութիւն:

Առտուն, ամէնէն փոքրերը դասի կ'երթան: Կէսօրին նաւակ-դպրոցը զանոնք տուն կը վերադարձնէ եւ կ'երթայ հաւաքելու աւելի մեծ տարիքով աշակերտները՝ յետմիջօրէի դասերուն համար: 

Կազմակերպութիւնը ունի 23 նաւակ եւ ամէն տարի կ'ընդունի 2070 աշակերտ:

Գոյութիւն ունի նաեւ դաստիարակչական խաղերու յատուկ երկու յարկանի նաւակ մը, որ կրնայ ընդունիլ 270 մանուկ ու պատանի:

Այս նաւակները, որոնք փճացած են տարիներու ընթացքին, ամբողջութեամբ վերանորոգուած են, նոյն ժամանակ հին համակարգիչները կը փոխանակուին աւելի արդի համակարգիչներով եւ ելեկտրականութիւն հայթայթող մեքենաները կը փոխանակուին արեւուն ուժանիւթը օգտագործող տախտակներով:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Ծփացող դպրոցը
Ստորոգութիւն: Դպրոցներ
Ստորոգութիւն: Պանկլատէշի դպրոցներ
Ստորոգութիւն: Նաւարկող դպրոցներ
Ստորոգութիւն: Պանկլատէշի դպրոցներ
Քարլոս Սայադեան

**Քարլոս Սայադեան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ Երեւանի մէջ կատարելագործած  իր արուեստը: 1959 -1964 թուականներուն սորված է Յակոբ Կոջոյեանի Անուան Գեղարուեստի դպրոցը։ 1968 թուականին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստի Ուսումնարանը, 1975 թուականին՝ Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական Հիմնարկը։

1979 թուականէն Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան անդամ է։

## Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներով հանդէս եկած է Երեւանի, Մոսկուայի, Ամերիկայի, Ծոցի շրջանի եւ Եւրոպայի տարբեր քաղաքներուն մէջ:

Անոր գործերը կը ցուցադրուին Հայաստանի, Մոսկուայի, Ռումանիոյ, Իտալիոյ, Յունաստանի, Լիւքսամպուրկի եւ Փարիզի թանգարաններուն մէջ:

## Լիբանանի մէջ
Արուեստագէտը Լիբանանի մէջ իր առաջին անհատական ցուցահանդէսով, 20, Փետրուար 2014-ին, ներկայացուցած է տարբեր չափերով 38 գործեր` իւղաներկ եւ փասթել:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Հարրի Բէգեան

**Հարրի Բէգեան** (), ամերիկահայ երաժշտագէտ, երգահան եւ խմբավար։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Միշիկընի նահանգի Փոնթիաք քաղաքը: Ծնողները Հայոց ցեղասպանութիւնէն վերապրողներ եղած են, որոնք 1915 թուականին, բազմաթիւ ընտանիքներու նման, թուրքական եաթաղանէն ճողոպրելով` կայք հաստատած են հայրենիքէն հեռու:

Ուսուցչի քաջալերանքով պատանի Հարրին դպրոցական տարիներուն ծանօթացած ու սիրած է փողային գործիքներէն քորնեթը եւ յետագային մասնագիտանալով երգահանման ու խմբավարման բնագաւառուն մէջ` իր յօրինած սիմֆոնիք ստեղծագործութիւններուն մէջ յատուկ տեղ գտած են փողային գործիքներով համերգային ելոյթները:

Հարրի Բէգեանը իր բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Միշիկընի համալսարանը` արժանանալով դոկտորայի կոչումին: «Gomidas Vartabed: His life and importance to Armenian music» խորագրով իր դոկտորական արժէքաւոր ատենախօսութիւնը նուիրուած է Կոմիտաս վարդապետի կեանքին ու գործունէութեան, որ 1964 թուականին հրատարակուած է Միշիկընի համալսարանի երաժշտագիտական բաժինի կողմէն:

Հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ, հարցազրոյցներ ու ելոյթներ ունեցած է նուագախմբային փորձերու վերլուծութեան ու խմբավարման գործելաձեւերու մասին: Անոր խմբավարած ու մշակած աւելի քան 65 նուագախմբային յօրինումներու ձայնագրութիւնները` որպէս ամերիկեան երաժշտութեան գանձեր, կը պահպանուին Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի գրադարանին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Անթիպիոթիք (Մանրէասպան)

մինի
**Անթիպիոթիքը** շատ զօրաւոր դեղ մըն է. անիկա բաղկացած է մանրէէ մը, որ կը փճացնէ ուրիշ մանրէներ, կամ անոնց արգելք կ'ըլլայ, որ աճին:

Մանրէները ապրող էակներ են, որոնք կրնան մարմինին օգտակար ըլլալ: Սակայն ուրիշ մանրէներ կրնան նաեւ վարակումներ յառաջացնել (ինչպէս` կոկորդի բորբոքում, ականջատապ, եւ այլն):

Անթիպիոթիքները ոչ մէկ ազդեցութիւն ունին ժահրի պատճառով յառաջացած հիւանդութիւններուն դէմ (ինչպէս հարբուխ, կրիփ եւ այլն):
## Անթիպիոթիքի գործածութեան նպատակներ
Ընդհանրապէս անթիպիոթիքները կը գործածուին երկու տարբեր նպատակներու համար: Առաջինը՝ բժշկական, իսկ երկրորդը՝ անասնաբուծութեան եւ երկրագործութեան (անթիպիոթիքի արտադրութեան 80 տոկոսը կը գործածուի սոյն նպատակին համար):

Բժշկականը կը գործածուի մարդ անհատներու մօտ որոշ առողջապահան խնդիրներ, հիւանդութիւններ դարմանելու:

Անասնաբուծութեան պարագային կը գործածուի՝

* որոշ հիւանդութիւններ դարմանելու
* որոշ հիւանդութիւններ կանխարգիլելու
* անասուններու աճման գործընթացը արագացնելու:

## Անթիպիոթիքի դիմադրողականութեան յառաջացում
Անթիպիոթիքի դիմադրողականութիւնը կը յառաջանայ տարբեր պատճառներով՝

* Երբ անձ մը ինքնագլուխ կամ անտեղի անթիպիոթիք գործածէ (viral infection-ներ որոնք կարելի է առանց անթիպիոթիքի բուժել եւ անձը անհոգ կերպով գործածէ զանոնք):
* Երբ անասուններուն մեծ քանակով անթիպիոթիք կը ներարկեն, նոյնպէս անոնց մօտ կը յառաջանայ վերոյիշեալը: Իսկ մարդ անհատը, երբ սնանի այս անասուններուն միսով, կաթով կամ անոնց ածած հաւկիթով, ինքնաբերաբար անոր մօտ կը յառաջանայ այս դիմադրողականութիւնը:
* Հողագործութեան մէջ անասուններուն թրիքը կը գործածուի իբրեւ բոյսերու պարարտացուցիչ: Մարդիկ երբ սնանին այս բոյսերով, բնականաբար անոնց մօտ ալ կը յառաջանայ այս մէկը:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Հիւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Դեղեր
Ստորոգութիւն: Դեղամիջոցներ
Բազէներու հիւանդանոցը

**Բազէներու հիւանդանոցը,** Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ  բազէներու համար հիմնուած առաջին պետական ​​բժշկական հաստատութիւնը:

Հիմնուած է 3 Օգոստոս 1999-ին:

Անիկա աշխարհի ամէնէն մեծ հաստատութիւնն է, որ կ'ընդունի տարեկան 11,000 բազէ:

### Բաժանմունքներ
Հիւանդանոցը օժտուած է ամէնէն արդի մեքենաներով եւ գործիքներով: Շողանկարումի բաժանմունք, վիրահատութեան ջերմացուող սեղան, գործարանները, աչքերը, թեւերը եւ ոտքերը քննելու մեքենաներ. 24 ժամ 24 ժամի վրայ բանող անասուններուն համար շտապ օգնութեան կեդրոն:

## Բազէներու հանդէպ սէր
ձախից|մինի
Այս բազէներուն գինը կրնայ հասնիլ մինչեւ 65 հազար տոլարի: Այս գինը չի վախցներ էմիրութեան քաղաքայինները, որոնք դարերէ ի վեր բազէներու մեծ սիրահարներ են: Երբ անոնք տակաւին թափառաշրջիկ էին, անոնք բազէները կը բռնէին, երբ այդ թռչունները գաղթի ճամբուն վրայ կ'ըլլային եւ կ'անցնէին իրենց հողերուն վրայէն: Զանոնք ընտելացնելու համար անապատի արաբները բազէն իրենց թեւին կը կապէին 2 շաբաթ, առտու իրիկուն: Թռչունին եւ մարդուն միջեւ բարեկամութիւն մը կը հաստատուէր:

Ներկայիս արգիլուած է վայրի բազէներ որսալ այդ երկիրներուն մէջ, բայց կարելի է ձեռք ձգել անասնաբուծութեան կեդրոններէն: Տակաւին մինչեւ այսօր արաբները այս թռչուններուն հետ կը վերաբերին իրենց զաւակներուն նման: 

Բազէները նոյնիսկ իրաւունք ունին անցագիր ունենալու:

## Բազէներու խնամք
Արաբական թերակղզիի բնակիչները կ'ուզեն, որ իրենց բազէները առողջ ըլլան, երբ որսորդութեան եղանակը սկսի: Հետեւաբար անոնք թռչունը կանոնաւոր կերպով անասնաբուժին կը տանին ընդհանուր քննութեան համար:

Սպասման սրահին մէջ թռչուններուն աչքերը յատուկ կաշիէ գլխանոցով կը գոցուին, որպէսզի անոնք հանդարտ մնան մինչեւ քննուելու ժամանակը:

Շողանկարի բաժանմունքը անհրաժեշտ է, որովհետեւ բազէները, որոնք կրնան թռչիլ մինչեւ ժամական 350 քմ արագութեամբ, հիւանդանոց կը բերուէին յաճախ արգելքի մը զարնուելէ ետք:

Տարին երկու անգամ պէտք է անոնց մագիլները տաշել, այլապէս անոնք կրնան թռչունին ոտքերը վիրաւորել, եւ վէրքը կրնայ անմիջապէս բորբոքիլ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Անասուններ
Ստորոգութիւն: Անասուններու դարմանում
Ստորոգութիւն: Անասուններու հիւանդանոցներ
Ստորոգութիւն: Անասուններու բժշկութիւն
Ստորոգութիւն: Անասուններու հիւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Թռչուններ
Ստորոգութիւն: Բազէներ
Քուպըր Փետի

**Քուպըր Փետի** (), աւստրալիական ստորգետնեայ փոքրիկ հանքավայր քաղաք մը, հարաւային Աւստրալիա նահանգին կեդրոնական մասին մէջ: 

Քաղաքը նշանաւոր է, որովհետեւ հոնկէ կը հանուին աշխարհի արեւակն յարգի քարերու արտադրութեան մեծ մասը:

Հոն` 3000 բնակիչներուն մօտաւորապէս կէսը կ'ապրի գետնին տակ, ժայռերուն մէջ փորուած տուներու մէջ, որովհետեւ հոն օդը աւելի զով է, քան` վերի բացօթեայ անապատին մէջ: 
ձախից|մինի
Հոն կայ նաեւ եկեղեցի մը Ս. Պետրոս եւ Ս. Պօղոս կաթողիկէ եկեղեցին, եւ նոյնիսկ` ստորերկրեայ բանակավայր մը, ուր այցելուները կրնան տնկել իրենց վրանները:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Coober Pedy Australia.jpg|Ճանապարհային նշան, Քուպըր Փետի
Պատկեր:Coober Pedy, South Australia - town.jpg|Քուպըր Փետի
Պատկեր:Coober Pedy, South Australia - 1.jpg|Անապատային կենդանի, Քուպըր Փետի
Պատկեր:Coober Pedy, South Australia - Opal Mine & Museum.jpg|Օպալի հանք–թանգարան, Քուպըր Փետի
Պատկեր:Coober Pedy, South Australia - 6.jpg|Օպալի հանք–թանգարան, Քուպըր Փետի
Պատկեր:Opal-122973.jpg|Օպալ, Քուպըր Փետի
Պատկեր:Coober Pedy - Inside jewelry shop.jpg|Զարդերու ստորգետնեայ թանգարան
Պատկեր:Coober Pedy, South Australia - Spaceship from Pitch Black.jpg|Տիեզերանաւու մնացորդները «Մռայլ խաւար» ֆիլմէն


## Արտաքին յղումներ
* Քուպըր Փետի տարածաշրջան 
* Քուպըր Փետի 
* Ստորգետնեայ քաղաք
* Ստորգետնեայ քաղաք Աւստրալիոյ մէջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Աւստրալիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ստորգետնեայ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:1915-ին հիմնուած բնակավայրեր
Տուտինքա

**Տուտինքա,** Սիպերիոյ մէջ պզտիկ քաղաք մը:

Տուտինքան Ռուսիոյ հիւսիսային մեծ ծովային նաւահանգիստն է եւ Սիպերիոյ ամէնէն մեծ նաւահանգիստը:
Հիմնուած է 1667-ին՝իբրեւ Մանկազեյային միացած ձմեռնային աւան։

Յունուար ամսուան միջին ջերմաստիճանը կը հասնի – 22-ի օրուան ընթացքին, իսկ գիշերը` – 40 աստիճանի:

### Սառոյցէ քաղաք
Փետրուար 2015-ին, Քաղաքին մէջ կարգ մը խողովակներ, որոնք ջուրը կը հասցնէին մինչեւ բնակարանները, պայթած են: Հետեւաբար ջուրը թափած է ամբողջ քաղաքին մէջ: Փողոցները ողողուած են: Եւ որովհետեւ ջերմաստիճանը շատ ցած էր, ջուրը սկսած է սառչիլ:

Բնակիչներուն համար գրեթէ անկարելի է տեղափոխուիլը: Անոնց ինքնաշարժները սառոյցէ «թակարդներու» մէջ բռնուած են: Կարգ մը վայրերու մէջ սառոյցին հաստութիւնը հասած է 1,20 մեթրի: Կարելի է նոյնիսկ տեսնել շէնքերէն կախուած շթաքարեր:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Սիպերիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն: Սառուցեալ քաղաքներ
Խճանկարչութիւն

[մինի|[Գառնիի Հեթանոսական Տաճար|Գառնիի բաղնիքին խճանկարը]]
**Խճանկարչութիւն**, (ֆր.՝  mosaique, իտալ.՝ mosaico, լատին․՝ opusmusivum` նուիրուած մուսաներուն), զարդարուեստի հիմնական տեսակներէն, համասեռ կամ տարբեր նիւթերէ (քար, գունախիճ, խեցասալիկ եւ այլն) ստեղծուած պատկեր կամ զարդ։

## Պատմութիւն
Խճանկարը շատ սիրուած զարդարանք մըն էր հին քաղաքակրթութիւններուն համար:

Վեց հազար տարի առաջ, Միջագետքի մէջ, առաջին խճանկարները վեց հարիւր տարուան են, անոնք գտնուած են Ուրուքի մէջ, Միջագետք (ներկայի Իրաք): Այդ շրջանին մէջ բնակող շումմերները կը գործածէին խիճեր, սակայն նաեւ այրած կարմիր, ճերմակ կամ սեւ հողէ քարեր: Տակաւին մինչեւ այսօր խիճեր կը գործածուին արդի խճանկարներ շինելու համար:

### Յունական շրջան
Ք.Ա. 5-րդ դարէն սկսեալ յոյները կը սկսին գործածել քար եւ ապակի` խճանկարներուն մէջ, անոնք խիճերէն աւելի տափակ են, եւ կարելի է աւելի փոքրիկ կտորներու վերածել: Հետեւաբար պատկերները եւ զարդարանքները աւելի նուրբ են, մարդիկը, անասունները եւ բոյսերը: Այս թեքնիքը տակաւին կը գործածուի մինչեւ այսօր:

### Հռոմէական շրջան
Հռոմէացիները յոյներէն առած են խճանկար օգտագործելու միջոցը: Անոնք խճանկարը կը տարածեն իրենց կայսրութեան մէջ` պատերուն վրայ, առաստաղներուն վրայ եւ գետինը եւ որոնք իրենց գեղեցիկ գոյներով տոկացած են մինչեւ այսօր:

## Կրօնական արուեստ մը
Խճանկարները կը գործածուին առաջին եկեղեցիներուն մէջ: Իտալիոյ Ռավեն շրջանին մէջ կը զարգանայ բիւզանդական խճանկար կոչուած այս արուեստը` Ե. եւ Զ. դարերուն:

Մահմետականներն ալ, քրիստոնեաներուն նման, շատ կը գործածեն խճանկարները` զարդարելու համար իրենց մզկիթները եւ տուները` ներսէն եւ դուրսէն: Սակայն անոնք կը ներկայացնեն յատկապէս երկրաչափական կամ բնութեան վերաբերեալ զարդարանքներով:

## Ար Տեքօ եւ ստեղծագործական ժամանց
ԺԹ. դարուն, ար տեքօ գեղարուեստական ոճին շնորհիւ, խճանկարը դարձեալ նորոյթ կը դառնայ: Բազմաթիւ արուեստագէտներ եւ ճարտարապետեր կը գործածեն այս ձեւը: Անոնցմէ կարելի է յիշել Անթոնիօ Կաուտի, Մարք Շակալ, Կիւսթավ Քլիմթ եւ ուրիշներ:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Mosaic01.jpg|
Պատկեր:Pergamonmuseum_Inanna_01.jpg|
Պատկեր:Teodora1.jpg|
Պատկեր:Khersones_mosaic_1.JPG|
Պատկեր: MosaicEpiphany-of-Dionysus.jpg|
Պատկեր: Sousse neptune.jpg|
Պատկեր: MANNapoli_9994_detail_mosaic_mask.jpg|
Պատկեր: "The good Shepherd" mosaic - Mausoleum of Galla Placidia.jpg|
Պատկեր: Basilica di Santa Maria Maggiore abside a Roma.jpg|
Պատկեր: Basilica of San Vitale - Lamb of God mosaic.jpg|
Պատկեր: Antwerpen Jugendstil Waterloostraat Herfst, Winter, Zomer en Lente 10.jpg|
Պատկեր: Antwerpen Jugendstil Waterloostraat Herfst, Winter, Zomer en Lente 07.jpg|
Պատկեր: Falguera-lactancia-1940-01red.jpg|
Պատկեր: Roof hafez tomb.jpg|
Պատկեր:Arabischer Mosaizist um 735 001.jpg|
Պատկեր:Cordoba moschee innen5 dome.jpg|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ստորոգութիւն:Շինարարական տարրեր եւ կառուցուածքներ
Նոր Հորիզոն

«**Նոր հորիզոն**», Շուէտիոյ հայկական միութիւնները համադրող կեդրոնի պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1994 թուականէն Ուփսալայի մէջ՝ հայերէն եւ շուէտերէն։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Կարօ Յակոբեան, խմբագիր՝ Կարէն Օհանջանեան։

Կը լուսաբանէ Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւնները, կը տպագրէ Շուէտիոյ եւ սփիւռքահայ այլ համայնքներու առօրեային, հայոց պատմութեան կարեւոր անցքերուն, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ պատմութեան վերաբերող նիւթեր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Շուէտիոյ հայկական պարբերականներ
Նոր Մալաթիա (թերթ)

«**Նոր Մալաթիա**», տեղեկատու պարբերաթերթ։ Մալաթիոյ կրթասիրաց ընկերութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1939 թուականէն՝ յաջորդաբար՝ Նիւ Եորքի, Ֆիլատելֆիոյ, Փութաքեթի, 1975 թուականէն՝ Ուստրի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վարդանուշ Փապուճեան, Յակոբ Ուրլեան, Տոնապետ Տոնապետեան, Պետրոս Զօպեան, Ոսկան Յովհաննէսեան։

Կը լուսաբանէ ընկերութեան եւ անորմասնաճիւղերու աշխատանքները, կը տպագրէ մալաթիացիներու կենցաղին ու սովորոյթներուն վերաբերող նիւթեր։ Ունի անգլերէն բաժին (1978 թուականէն)։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Նոր Մալաթիա» պարբերաթերթի համարները
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Մալաթիայի Կրթասիրաց Ընկերութիւն

**Մալաթիոյ Կրթասիրաց Ընկերութիւն**, հայրենակցական միութիւն։ Հիմնադրուած է 30 Յունուար 1904-ին, Նիւ Եորքի մէջ, մալաթիացիներու նախաձեռնութեամբ։ Նպատակն էր օգնել ծննդավայրի հայկական դպրոցներուն, իսկ 1915 թուականէն յետոյ՝ Մեծ Եղեռնէն փրկուած հայրենակիցներուն։

Մալաթիոյ Կրթասիրաց Ընկերութեան նախաձեռնութեամբ ու խնդրանքով, Խորհրդային Հայաստանի կառավարութեան որոշմամբ 1927 թուականին հիմնադրուեցաւ Նոր Մալաթիա աւանը, որու առաջին բնակիչները դարձան ներգաղթած մալաթիացիները (Ֆրանսայէն, Յունաստանէն, Թուրքիայէն եւ այլն)։ Ընկերութեան միջոցներով Նոր Մալաթիոյ մէջ հիմնադրուեցաւ տրիկոտաժի արհեստանոց (որու հիմքի վրայ յետագային կառուցուեցաւ Շահումեանի շրջանի JSP 1 տրիկոտաժի գործարանը)։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերութիւնը միջոցներ յատկացուեցաւ նաեւ Լենինականի երկրաշարժէն տուժածներու օգնութեան ֆոնտին, իսկ 1941-1945 թուականի երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն եւ անկէ ետք՝ «Սասունցի Դաւիթ» թանկային շարասիւնին եւ ներգաղթի հանգանակութեան։ 

1960-ական թուականներուն սերտացան Մալաթիոյ Կրթասիրաց ընկերութեան կապերը Խորհրդային Հայաստանի, Նոր Մալաթիոյ միջնակարգ դպրոցի, «Մալաթիա» հիւանդանոցի (որուն ընկերութիւնը նուիրած է շուրջ 100 հազար տոլարի արժողութեան բժշկական սարքաւորումներ) հետ։ Նոր Մալաթիոյ հիմնադրման 40-ամեակի կապակցութեամբ ընկերութեան նախաձեռնութեամբ ու միջոցներով Նոր Մալաթիոյ մէջ կառուցուած է յուշարձան։ 

Մալաթիայի Կրթասիրաց Ընկերութիւնը մասնաճիւղեր ունի ԱՄՆ-ի, Հարաւային Ամերիկայի, Ֆրանսայի հայաշատ քաղաքներուն մէջ, Քուպայի, Լիբանանի, Սուրիոյ, Երուսաղէմի մէջ եւ այլն։ 

Ընկերութիւնը ամէն տարի կը հրաւիրէ պատգամաւորական ժողով։ Կեդրոնական վարչութիւնը, որ երկար տարիներ կը գտնուէր ԱՄՆ-ի Ֆիլադտելֆիա քաղաքին մէջ, փոխադրուած է Ուստր։ Նախագահն է Գ. Մուրատեանը, քարտուղարը՝ Ս. Պաղտասարեանը։ 

1935 թուականէն Մալաթիոյ Կրթասիրաց ընկերութիւնը կը հրատարակէ «Նոր Մալաթիա» պաշտօնաթերթը։ 1961 թուականին հրատարակած է «Պատմութիւն Մալաթիոյ հայոց» (հեղ. Ա. Ալպոյաճեան) պատմաազգագրական գիրքը։
Ստորոգութիւն:Հայրենակցական միւթիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպութիւններ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ
Նոր Յոյս

«**Նոր Յոյս**», շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1935-1936 թուականներուն Իսթամպուլի մէջ։ Յաջորդած է «Նոր լոյս» («Նոր լոյս», 1933-1934) պարբերականին։ Տնօրէնը եղած է Գրիգոր Մակարը, խմբագիրը՝ Օննիկ Չաթալեանը։

Տպագրած է տեղեկութիւններ միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններու, համաշխարհային եւ հայ կինոարուեստի ու թատրոնի մասին, մարզական լուրեր։

«Ուղեւորութիւն մը դէպի խորհրդային երկիր» ծաւալուն ճանապարհորդական նոթերուն մէջ ներկայացուցած է Խորհրդային Հայաստանի առօրեան։ Անդրադարձած է նաեւ կենցաղավարութեան, առողջապահութեան, կրթութեան, նորաձեւութեան եւ այլ հարցերու։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Նոր Ձայն

«**Նոր Ձայն**», գրական, հասարակական շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1911-1912 թուականներուն Երեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղած է Վահան Տէր-Աբրահամեանը։

Քննարկած է սոցիալ-քաղաքական, գրական-կրթական եւ այլ հարցեր, անդրադարձած է աշխատաւորութեան կարիքներուն ու հոգերուն, անոնց տնտեսական վիճակի բարեփոխման պայման համարած է միապետութեան տապալումն ու ժողովրդավարական կարգերու հիմնադրումը։ Քարոզած է կրթական համակարգի առաջադէմ սկզբունքներ, հանդէս եկած գիւղական վայրերուն մէջ դպրոցներու լայն ցանց ստեղծելու կոչով։

Պարբերականին աշխատակցած են Մ. Բագրատունին, Հ. Յակոբեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսական կայսրութեան հայկական պարբերականներ