open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կատարինէ Զալեան-Մանուկեան

**Կատարինէ Զալեան-Մանուկեան** (),  հայ բժշկուհի, պետական գործիչ։ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան իրական հիմնադիրներէն Արամ Մանուկեանի կինը: Անոնք ամուսնացած են 1917ին, երբ Արամը Երեւանի “դիկտատորն” էր: Անոնց ամուսնական կեանքը տեւեց երկու տարէին ալ քիչ, քանի որ 1919ի Յունուար 29ին Արամը մահացաւ բծաւոր տիֆէն: Կատարինէն եղած է բժշկուհի` նուիրուած որբերու ու գաղթականներու օգնութեան գործին:

Կատարինէն խորհրդարանի պատգամաւոր ընտրուեցաւ, երբ Արամ Մանուկեանը մահացած էր երկու ամիս առաջ: Դուստրը` Սեդա Մանուկեանը, քանի մը ամսական էր: Երբ Հայաստանը խորհրդայնացաւ, Կատարինէն մանկահասակ դստեր հետ ապաստանեցաւ քրոջ մօտ, ապա մեկնեցաւ Կրասնոտար` Արամի ազգականներուն մօտ: 1927ին վերադարձաւ Երեւան եւ կրկին նուիրուեցաւ բժշկութեան:

Կատարինէն մահացած է 1965ին: 

Արամի եւ Կատարինէի դուստրը` Սեդա Մանուկեանը, մինչեւ 1976 թուականը կ՛ապրէր Երեւան, ապա տեղափոխուած է Մոսկուա, ուր մահացած է 2005ին` 86 տարեկանին: 1998ին ան այցելած է Երեւան` Սարդարապատի թանգարանին նուիրած հօր իրերը եւ լուսանկարներ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
20-րդ դարի ականավոր հայ կանայք ցուցահանդէս-ֆլէշ մոպը Երեւանի մէջ
Ստորոգութիւն:Բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Լեւոն Առատեան

Լեւոն Առատեան (Sir L, ), հայ արուեստագէտ եւ բարերար։ Արուեստի աշխարհի մէջ յայտնի «Sir L» անունով: 

Առատեանի դիակեզման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 24 հոկտեմբերին՝ Փարիզի Պեր-Լաշեզ գերեզմանատան մէջ: 

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պէյրութ։ Յաճախած է Պէյրութի Մխիթարեան Միաբանութիւնը, ապա Ճիզվիտներու գոլեճը։

1951-ին Փարիզ մեկնած է եւ սորված է Սորպոնի համալսարանին մէջ: Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ, մասնակցած է խմբակայիններու եւ ճանաչում ձեռք բերած է Եւրոպայի մէջ:  

1988-ի, Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, ան ցուցահանդէս կազմակերպած է՝ միջազգային ճանաչում ունեցող նկարիչներու, այս առթիւ հաւաքուած 2 միլիոն ֆրանքը տրամադրած է Ֆրանսահայ բժիշկներու միութեան՝ աղէտի գօտիի մէջ ծրագիր իրականացնելու համար: Աջակցած է հայաստանցի նկարիչներուն, Չարենցաւան քաղաքի մէջ հիմնած է գորգագործութեան արհեստանոց:

Լեւոն Առատեան աշխոյժ գործունէութիւն ունեցած է նաեւ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան ասպարէզի մէջ՝ ցուցահանդէսներով բարձրաձայնելով ցեղասպանութիւններու հարցը: Այդ թեմայով անոր կազմակերպած «Կեանքի երանգներ» ցուցահանդէսը 1990-ականներու սկիզբը շրջած է եւրոպական շարք մը քաղաքներ: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ
Ալիսիա Թերզեան

**Ալիսիա Յովհաննեսի Թերզեան**  հայ խմբավար, երաժշտահան, դաշնակահարուհի, հասարակական գործիչ, երաժշտագէտ, դասախօս, *Encuentros Group* համոյթի գեղարուեստական ղեկավար:

## Կենսագրութիւն
Ալիսա Թերզեանը ծնած է 1 Յուլիս 1934-ին, Արժանթինի Քուրթուպա քաղաքը: 1954 թուականին աւարտեր է Պուէնոս Այրէսի ազգային երաժշտանոցը դաշնամուրի եւ 1959 թուականին ստեղծագործութեան բաժինները։ Ուսումնասիրութիւնը շարունակեր է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզիին մէջ, երաժշտահանութեան  դասեր առած է Ալպերթօ Ճինասթերիայէն։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզիին մէջ ուսումնասիրեր է հայ միջնադարեան հոգեւոր երգարուեստը՝ Տէր հայր Լէոնսիօ Տայեանի ղեկավարութեամբ։ «Grupo Encuentros» ժամանակակից երաժշտութեան համոյթի հիմնադիր-ղեկավար, կը նախագահէ Argentine Music Council-ը։ Գրած է սիմֆոնիա, ջութակի եւ Նուագախումբի համերգ, «Աթմոսֆերներ» դաշնամուրի զուգանուագ, սենեկային համոյթի գործեր, սոնեթներ ձայնի եւ դաշնամուրի համար եւ այլն։

1972 թուականէն ի վեր բազմիցս հանդէս եկեր է Երեւանի մէջ։ Պուէնոս Այրէս երաժշտանոցի փրոֆեսոր է, Արժանթինի երաժշտահաններու միութեան քարտուղար, Հարաւային Ամերիկայի ժամանակակից երաժշտութեան ընկերութեան նախագահ, Հարաւային Ամերիկայի եւ Քարիպեան աւազանի երկիրներու միջազգային երաժշտական խորհուրդի ներկայացուցիչ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի մէջ, Հայ երաժշտական գործադրութիւն ընկերութեան հիմնադիր։ Դասախօսութիւններ ունեցեր է Եէյլի համալսարանի մէջ (ԱՄՆ), Փարիզի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Մեծ դահլիճի մէջ, ԱՄՆ-ի եւ Եւրոպայի շարք մը համալսարաններու մէջ։ Թերզեանը հանդէս եկեր է տարբեր յանձնաժողովներու մէջ՝ Լիզպոնի Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնադրամ, Լոնտոնի, Զակրեպի փառատօներ, Զալցպուրկի «*Aspekte*» փառատօն, Կրենոպլի սիմֆոնիկ նուագախումբ, Պուէնոս Այրէսի ժամանակակից արուեստի թանգարան, «*Banco Mayo*» հիմնադրամ, «*Radio France*» եւ այլն։ Եղեր է Արժանթինի Երաժշտութեան խորհուրդի (*CAMU*) նախագահը, Երաժշտութեան միջազգային խորհուրդի (*CIM*, 1990-1993) փոխնախագահը, Երեք Ամերիկաներու երաժշտութեան խորհուրդի գլխաւոր քարտուղարը (*COMTA*)։

## Անդամակցութիւն
* «Գեղարուեստի ակադեմիայի անդամ» (Չիլի)
* «Երաժշտական ակադեմիայի անդամ» (Վալենսիա, Սպանիա) 

## Պարգեւներ, մրցանակներ
* Երաժշտութեան ազգային բարձրագոյն մրցանակ (1982)
* Արժանթինի Երաժշտահաններու միութեան (1971), ՀԿՄ Կոմիտասի անուան (1983) մրցանակներ
* Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Առաջինի կողմէն Ալիսիա Թերզեանին շնորհուեր է «Սուրբ Սահակ» եւ «Սուրբ Մեսրոպ» շքանշաններ (1988)
* Միջազգային երաժշտական խորհուրդի կողմէ՝ «Մոցարթ» շքանշան (1995)
* Թերզեանի շարք մը ստեղծագործութիւններ պարգեւատրուած են Պուէնոս Այրեսի քաղաքապետարանի (1964) եւ Արուեստի ազգային հիմնադրամի կողմէ
* 2013 թուականին Թերզեանը Արժանթինի խորհրդարանի կողմէն ստացեր է «Արժանթինական մշակոյթի գերազանց գործիչ» կոչում
* Ֆրանսայի կառավարութեան Ակադեմիական արմաւէնի շքանշան
* ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր քարտուղարի «Փիքասօ Միրո» մետալ՝ լատին-ամերիկեան Երաժշտահաններու աջակցութեան եւ տարածման համար

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք 

Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ խմբավարներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ Երաժշտահաններ
Ստորոգութիւն:Կորդովա քաղաքում ծնվածներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ դաշնակահարներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանութեան շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Կին դասական  Երաժշտահաններ
Ճորճ Թոտորովիչ

Ճորճ Թոտորովիչ Սերպիոյ Մէջ հայկական ծագումով Առաջին Երեսփոխանը:

Ճորճ Թոտորովիչին հայրը սերպ է, մայրը՝ հայուհի, Կամիլա Մուրատեան, որ 1990ին ամուսնանալով՝ Երեւանէն Պելկրատ փոխադրուած է: Ան իր երեք զաւակներուն ալ տուած է հայեցի դաստիարակութիւն: Ճորճ Թոտորովիչը կը տիրապետէ հայերէնին:

Ան արդէն կ՛աշխատի Սերպիոյ խորհրդարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժինին մէջ եւ ամէն կերպով կ՛աջակցի Հայաստանի եւ Արցախի հետ Սերպիոյ յարաբերութիւններու զարգացման: Ան երբեք չէ թաքցուցած իր հայկական ծագումը եւ խորհրդարանին մէջ յաճախ շեշտած է, որ ինք հայ է:

### «Սերպիոյ յառաջդիմական կուսակացութեան» Երեսփոխան
Եւրոպայի տարածքին խորհրդարանական առաջին ընտրութիւններ տեղի ունեցան Սերպիոյ մէջ: Կիրակի, 21 Յունիսի այդ ընտրութիւններուն իշխանող «Սերպիոյ յառաջդիմական կուսակացութեան» (SNS) ընտրացանկէն երեսփոխան ընտրուեցաւ հայկական ծագումով 29ամեայ Ճորճ Թոտորովիչ:

Յառաջդիմականները տիրացան Սերպիոյ խորհրդարանի ընդհանուր 250 աթոռներէն 189ին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* ARMENIAN GEORGE TODOROVIC ELECTED TO THE PARLIAMENT OF SERBIA.
*Ճորճ Թոտորովիչ՝ Սերպիոյ Մէջ Հայկական Ծագումով Առաջին Երեսփոխանը
Ալֆոնսօ Դ.

**Ալֆոնսօ Դ.** (), Արակոնի եւ Քաթալոնիոյ թագաւոր՝ 1327-էն մինչեւ մահ։

## Կենսագրութիւն
Ալֆոնսօ ծնած է 2 նոյեմբեր 1299-ին, Նափոլի: Ան Ալֆոնսօ Խայմէ Բ.ի եւ Պլանշ տ՛Անժուի երկրորդ որդին եղած է։ 1314-ին, 14 տարեկանին ամուսնացած է Ուրկէլի կոմսութեան ժառանգորդ Թերեզա տ՛Էնթենսա ի Քապրերայի (1300-1327) հետ՝ Լէիտայի տաճարին մէջ:

Ալֆոնսօ 1319 դեկտեմբերին գահաժառանգ հռչակուած է, երբ եղբայրը իր իրաւունքէն հրաժարած ու Մոնթեսայի ուխտի վանական դարձած է: 

Գահակալութենէն երկու շաբաթ առաջ` 20 Հոկտեմբերին, կինը Թերեզա, ծննդաբերութեան ժամանակ մահացած է ու թաղուած Սարակոսայի Ֆրանսիսքեաններու եկեղեցիին մէջ: 

5 Փետրուար 1329-ին Սան Միկէլ տէ Թարասոնա եկեղեցիին մէջ ան ամուսնացած է Քասթիլիոյ Ալֆոնսօ ԺԱ. թագաւորի քրոջ` Էլէանորի (1307-1359) հետ, որ նախապէս ամուսնացած էր Ալֆոնսոյի երէց եղբայր հետ:

Ալֆոնսօ Դ. թագաւոր մահացած է 24 Յունուար 1336-ին, Պարսելոնայի մէջ: 

Ամուսնոյն մահէն ետք Էլէանոր զաւակներուն` Ֆերնանտոյի եւ Խուանի հետ Քասթիլիոյ եւ Լէոնի թագաւորութիւն փոխադրուած է:

## Զաւակներ

* Ալֆոնսոյի եւ Թերեզայի զաւակներն են` Ալֆոնսօ, Քոնսթանս, Փերէ, Խայմէ, Իզապելլա, Ֆատրիքէ եւ Սանչօ:
* Ալֆոնսոյի եւ Էլէանորի զաւակներն են` Ֆերնանտօ եւ Խուան: 

## Ծանօթագրութիւններ
Փօլ Պաղտատլեան

**Փօլ Պաղտատլեան** (), հայ երգիչ։

Պաղտատլեան ծնած է 1953 թուականին Հալէպ: Մանուկ տարիքին կը կորսնցնէ իր մայրը եւ 70-ականներուն կը փոխադրուի Պէյրութ:  

Պաղտատլեանի կեանքին մէջ  կարեւոր փուլ մը սկիզբ կ'առնէ, երբ կը ծանօթանայ երգիչ՝ Յարութ Փամպուքճեանին  հետ: Այնուհետեւ Պէյրութի մէջ հանդէս կու գայ տասնեակ երգահանդէսներով մինչեւ իր Լոս Անճելըս փոխադրուիլը՝ 1977-ին:  

Սփիւռքահայ երգարուեստի մէջ իր յատուկ ոճով եւ ձայնային կարողութիւններով Փօլ կը դառնայ սիրուած եւ ճանչցուած երգիչ մը: Կը համագործակցի ամերիկահայ անուանի երգիչներու հետ եւ կը հրապարակէ ազգային, աշուղական, սիրային եւ գաւառական երգացանկերով հարուստ տասնեակ սկաւառակներ:    

Ան քննադատուած է  իբրեւ «Ռապիզ» երգի  ներկայացուցիչ, բայց հակառակ բոլոր  մեղադրանքներուն,  ան  դարձած է ճանաչելի կ'ըլլայ, ոչ միայն  սփիւռքի այլ նաեւ Հայաստանի մէջ: 

Կը մահանայ 2011-ին, յետ կարճատեւ հիւանդութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր

* «Հայ երգեր» երգարան։
Քլիվլենտ (Օհայիօ)

**Քլիվլենտ** (), քաղաք ԱՄՆ-ի Օհայօ նահանգին մէջ։ Քլիվլենտը Քայահօկա () շրջանի վարչական կեդրոնն է, Օհայոյի՝ մեծութամբ երկրորդ քաղաքը։ Կը գտնուի Էրի լճի հարաւային ափին։ Քաղաքին մէջ կան Քլիվլենտի մշակութային այգիները։

## Պատմութիւն
Քաղաքը հիմնադրուեր է 1796 թ եւ կոչուեր է զօրավար Մոզես Քլիվլենտի (Moses Cleaveland) անունով։
2000 թուականի տուեալներով՝ քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 478,403 մարդ, իսկ արուարձաններու հետ վերցուած՝ 2 250 871 մարդ։

## Փոխադրական միջոց
Սկսեալ 1955 թուականէն՝ քաղաքին մէջ կը գործէ մեթրոփոլիթեն։ Ընդհանուր երկարութիւնը կը կազմէ 54 քմ, կայարաններու քանակը 19 է, գիծերը 3-ն են։

## Մարզական խումբեր
* Cleveland Indians - Պէյսպոլի խումբ
* Cleveland Browns - ամերիկեան ֆութպոլի խումբ
* Cleveland Cavaliers - Պասքէթպոլի խումբ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հայերը Քլիվլենտի մէջ, The Encyclopedia of Cleveland History, Case Western Reserve University։
* Сад армянской культуры в Кливленде, Армянский музей Москвы։

Ստորոգութիւն:Օհայօ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:1796 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Սենթէնեալ լայթ

մինի|Հարիւրամեայ լամբը
**Սենթէնեալ լայթ**, հարիւրամեայ լամբը, որ կը կոչուի նաեւ Լիվըրմորի լամբը, արձանագրուած է Կինէսի մրցանիշներու գիրքին մէջ իբրեւ տակաւին վառուող աշխարհի ամէնէն հին լամբը:

## Պատմութիւն
Այս լամբը թէ գոյութիւն ունի եւ անդադար կը վառի 1901 թուականէն ի վեր: Լամբը կը գտնուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Քալիֆորնիոյ Լիվըրմորի Իսթ Ավընիույի 4550 շէնքին մէջ, հրշէջներու կեդրոնը: 

Ան շինուած է Շէլէպի մէջ, Օհայիօ, Շէլպի Էլէքթրիք քոմփանիին կողմէ 1890-ական թուականներու վերջաւորութեան: Տակաւին մինչեւ այսօր ոչ մէկը գիտէ այս 4 ուաթ լամբին երկար «կեանք»ին գաղտնիքը:

Լամբին նուիրուած կայք կայ, ուր կարելի է օրուան ընթացքին առցանց հետեւիլ լամբին աշխատանքին։

## Ծանօթագրութիւններ
Օհայo

**Օհայօ** Ohio /oʊˈhaɪoʊ/  (անգլերէն՝ ), նահանգ ԱՄՆ-ի արեւելեան մասին մէջ։ 17-րդ նահանգն է, որ ԱՄՆ-ի կազմին մէջ ընդգրկուած է (1 Մարտ 1803 թուական): Նահանգի մայրաքաղաքը եւ խոշորագոյն քաղաքը Քոլումպուսն է։ Բնակչութեան խտութեամբ նահանգը երկրի մէջ կը զբաղեցնէ 10-րդ տեղը։

«Օհայօ» անունը ծագում առած է Iroquois իրօքուեզներու «ohi-yo’» բառէն, որ կը նշանակէ «ոչ մեծ գետ»:

Նահանգի կառավարութիւնը բաղկացած է գործադիր իշխանութենէն, որու գլխուն կանգնած է նահանգապետը, օրէնսդիր մարմինէն, որ կը ներառէ Օհայոյի Գլխաւոր Ժողովը եւ դատական իշխանութենէն, որ կը ղեկավարէ Գերագոյն դատարանը։ Ներկայիս Օհայօն 18 ներկայացուցիչ ունի ԱՄՆ Ներկայացուցիչներու պալատին մէջ։

## Բնակչութիւն
1800 թուականին աւելի քան 45.000 բնակիչներէն Օհայոյի բնակչութիւնը աճեր է 10 %-ով ամէն տարուայ համար։ 1970 թուականի մարդահամարի տուեալներով Օհայոյի բնակչութիւնը կազմեր է 10.650.000 մարդ։ Յետագայ տասնամեակներուն բնակչութեան աճը դանդաղեր է` 2000 թուականին կազմելով 11.350.000 մարդ։ 2011 թուականի 1 Յուլիսի տուեալներով նահանգի բնակչութիւնը կազմեր է 11.544.951 մարդ։ Բնակչութեան թուաքանակի աճը, համեմատած մնացած նահանգներու հետ, Օհայոյի մէջ յետ կը մնայ։

### Կլիմայ
Նահանգին մէջ կը գերիշխէ ցամաքային խոնաւ կլիման։ Ամառը սովորաբար տաք է եւ չոր, ձմեռը` ցուրտ։ Խիստ եղանակը հազուադէպ չէ. անիկա առաւել խիստ կը դարձնէ Էրի լիճը։ Լիճի հարաւ-արեւելեան ափերուն յաճախակի տեղի կ'ունենան փոթորիկներ։

Հակառակ անոր` բուսական եւ կենդանական աշխարհը հարուստ է։

### Քաղաքներ

File:Ohio_schild.jpg
File:Ohio.JPG
File:Cincinnati-procter-and-gamble-headquarters.jpg
File:Ohio_Statehouse_columbus.jpg
File:DSCN3504_ohiocompany_e.JPG
File:Toledo_Ohio_skyline.jpg
File:Cincinnati_Skyline_from_Devou_Park.jpg
File:Cleveland_city.jpg
File:Columbus_Skyline_as_seen_from_Children%27s_Hospital.JPG

'''




### ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԲԱՆԱՁԵՒ Օհայօ Նահանգի
Օհայօ 40րդ նահանգն է, որ կը ճանչնար Հայկական Ցեղասպանութիւնը: Օհայոյի քոնկրէսականներու մեծ մասը կը զօրակցի Ներկայացուցիչներու Տուն յղուած Հայկական Ցեղասպանութեան բանաձեւին: Անոնցմէ են Տենիս Քուսինիչ, Սթեֆընի Ճոնզ, Սթիւ Լա Թուրէթ եւ բազմաթիւ ուրիշներ՝ դեմոկրատ եւ հանրապետական:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԲԱՆԱՁԵՒ Օհայօ Նահանգի Քաղաքապետները Կը Զօրակցին
Արցախի ժայռակերտ առիւծ

մինի|աջից
**Ժայռակերտ առիւծ**, առիւծի ժայռաքանդակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Վանք գիւղին Գանձասարի համալիրին տարածքին։
## Պատմութիւն
Առիւծին ժայռաքանդակին ստեղծման մտայղացումը եղած է 2006-էն։ Նկարիչ Արամ Ավագեան առիւծին քանդակին վրայ սկսած է աշխատիլ 2007-էն։ Անիկա շինուած է Գանձասարի համալիրին «Ծովին քար» հիւրանոցին յարակից տարածքին։
ժայռաքանդակը կը խորհրդանշէ վեհութիւն, հպարտութիւն եւ կամքի ուժ, ինչպէս կենդանի առիւծը: Քարակետ այս հրաշքին իւրաքանչիւր ծալքը այնքան իրական է, որ այցելուներուն այնպիսի տպաւորութիւն կը ձգէ, թէ իսկական առիւծը քարացած է եւ ժայռաքանդակ  դարձած:

## Հեղինակներ
*Նկարիչ՝ Արամ Աւագեան
*Մտայղացումը՝ Լեւոն Հայրապետեանի
## Պատկերասրահ

Cave Lion, ArmAg (2).jpg
Cave Lion, ArmAg (1).jpg
Cave Lion, ArmAg (4).jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
Արցախի Ժայռակերտ Առիւծը
Օմանի ծոց

աջից|մինի|250px|Օմանի ծոցը աշխարհի քարտէսի վրայ
**Օմանի ծոց** (արաբերէն خليج عمان‎‎- Khalīj ‘Umān, պարսկերէն دریای عمان - Daryâ-ye ‘Omân), կը գտնուի Արաբական ծովու հիւսիս-արեւմուտքին: Հորմուզի նեղուցով կը միանայ Պարսից ծոցին։ Ծոցի երկարութիւնը կը կազմէ 450 քմ., իսկ լայնութիւնը մինչեւ 330 քմ.։ Առաւելագոյն խորութիւնը՝ 3694 մ.։ Նաւահանգիստը՝ Մասքաթ քաղաքը (Օման):

Ծոցի հիւսիսային ափը կը պատկանի Իրանին, հարաւայինը՝ Օմանին եւ արեւմուտքինը՝ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն։

### Գլխաւոր Նաւահանգիստներ
* «Ֆուճէյրա» նաւահանգիստ (Port of Fujairah), Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ 
* «Խոր-Ֆաքքան Բեռնարկղի Վերջածայր» (Khor Fakkan Container Terminal), Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ 
* «Ջապահար նաւահանգիստ» (Persian: بندر چابهار‎) (Port of Chabahar), Իրան
* «Սուլթան Քապուս նաւահանգիստ» (Port Sultan Qaboos), Muttrah, Մութրահ, Օման

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հնդկական ովկիանոսի ծոցեր
Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Երեք Կին Պատգամաւորները

### Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) հայ կանայք ընտրելու իրաւունքը

Հայաստանի մէջ հայ կանայք ընտրելու եւ ընտրուելու իրաւունք ունեցած են 1919էն: Այդ տարուան Մարտին տեղի ունեցած խորհրդարանական առաջին ընտրութիւններուն ընտրուած են երեք կին պատգամաւորներ` երեքն ալ` Հ․Յ․Դ․ կուսակցութենէն: Այդ ընտրութիւններուն, որոնք առաջինն էին հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ, խորհրդարանի 80 պատգամաւորներէն 72ը Հ․Յ․Դ․ներկայացուցիչներ էին:

### Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Երեք Կին Պատգամաւորները

*Կատարինէ Զալեան-Մանուկեան Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան հիմնադիրներէն Արամ Մանուկեանի կինը: 
*Պերճուհի Պարտիզպանեան-Բարսեղեան յեղափոխական Սարգիս Բարսեղեանին կինը:
*Վարվառա (Վարիա) Սահակեան Աւետիք Սահակեանի (Հայր Աբրահամի) կինը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ազգային Խորհրդարաններ
Ստորոգութիւն:Խորհրդարաններու պատգամաւորներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդարաններու կին պատգամաւորներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարան
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ա. հանրապետութեան խորհդարանի անդամ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանի կին անդամներ
Պանի Եաս

**Պանի Եաս** (արաբերէն ՝ بَنُو ياس) արաբական Միացեալ Էմիրութւններու մէջ Նաճտի  ծագումով ցեղային դաշնակցութիւն է : Ան դաշնակցութիւն ունէր տարածաշրջանի շատ այլ ցեղերու հետ : Ցեղային դաշնակցութիւն, որը բաղկացած է՝ Տուպայէն մինչեւ Քաթար հարաւ-արեւելք Խաուր ալ Ուտայտ ցեղերէ, կը կոչուէր «Պանի Եաս» դաշնակցութիւն [3]: Ցեղը ղեկավարած է իրենց իշխանները ՝ Ալ Նահիան, որոնք իրենց վարչական կեդրոնը ունեցեր են Ալ Տաֆրա եւ այժմ Ապու Տապի (քաղաք): 
   Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու եւ Ապու Տապիի իշխող ընտանիքը ՝ Ալ Նահիանը, որը Ալ-Ֆալահիներու շառաւիղ է, կը պատկանի եւ կը ղեկավարէ այս ցեղը, ինչպէս եւ Տուպայի, Ալ Մաքթումի էմիրները՝ իշխանները, 
 որը շառաւիղ է «Ալ-Ֆալասի»ներու:

## Պատմութիւն

Պանի Եասը սերտ յարաբերութիւններ ունէր «Տաուահիր» ցեղի հետ, որ աւանդաբար դէմ էր «Պուրայմի Ովասիս»ի մէջ «Նաաիմ»ի եւ «Պանի Քաապ»ի հետ:

## Շառաւիղներ
Պանի Եասը կը բաղկանայ բազմաթիւ շառաւիղներէ ինչպէս՝:
# Ալ Ֆալահի Al Falahi (Āl Falāḥī آل بو فَلاح)
# Ալ Ֆալասի Al Falasi (Āl Falāsī آل بو فَلاسة)
# Ալ Մուհայրի Al Muhairi (Al Bu Muhair آل بو مهير)
# Ալ Ռուամայձի Al Romaithi (al-Rumaithat الرميثات)
# Ալ Հաուամէլ Al Hameli (al-Hiwamil الهوامل)
# Ալ Մարար Al Marar (al-Marar المرر)
# Ալ Քուպայսի Al Qubaisi (al-Qubaysī القبيسات) (Al Qubaisat)
# Ալ Սուէյտի Al Swaidi (السويدي)
# Ալ Քամզան Al Qamzi (القمزان)

## Աղբիւրներ
Britain's ‘special position’ in the Gulf: Its origins, dynamics and legacy

## Ծանօթագրութիւններ
Տալաս

**Տալաս** (), քաղաք ԱՄՆ Թեքսաս նահանգի մէջ։ Կը գտնոււի Թրինիթի գետի ափին։ 2018 թուականի տուեալներով բնակչութեան թուաքանակը եղեր է 1,345,047,. այդ ցուցանիշով քաղաքը կը զբաղեցնէ իններորդ տեղը ԱՄՆ-ի մէջ եւ երրորդ տեղը՝ Տեխաս նահանգի մէջ՝ Հիւսթոնէն ու Սան Անթոնիոյէն յետոյ:
: Տալասի մեթրոփոլիսային տարածքին ապրողներու թիւը կը հասնէր 7,5 միլիոնի (2018 թուականի տուեալներով), եւ այդ ցուցանիշով ան չորրորդ տեղն էր ամբողջ ԱՄՆ-ի մէջ: Քաղաքը իր ողջ վիճակագրական տարածքին ապրող  7,846,293 բնակիչներով 2017 թուականին կը համարուէր մեծութեամբ եօթերորդը ԱՄՆ-ում:

Տալասը կլոպըլ քաղաք է: Իր բազմաճիւղ տնտեսութեան մեջ էական դեր կը խաղան ռազմական արդիւնաբերութիւնը, ֆինանսական ծառայութիւնները, տեղեկատուական արուեստագիտութեան բնագաւառը, հեռահաղորդակցութեան միջոցներու արտադրութիւնը, փոխադրումներու իրականացումը: Այստեղ իրենց գործունէութիւնը ծաւալած են աշխարհի խոշորագոյն հինգ հարիւր ընկերութիւններէն՝ Fortune 500-էն  ինը եւ այնպիսի ընկերութիւններ, ինչպէս՝ American Airlines (Fort Worth)-ը, ExxonMobil (Irving)-ը,  J. C. Penney (Plano)-ն: Փոխադրամիջոցներու կարեւորագոյն միջոցներէն է վերջերս շահագործման յանձնուած Dallas/Fort Worth International Airport օդանաւակայանը, որ ուղեւորափոխադրումներու ծաւալով ամենամեծերէն ու  ամենաբանուկներէն մէկն է աշխարհի մէջ:

## Պատմութիւն
Քաղաքը 1841 թուականին հիմնադրսծ է առեւտրական Ճոն Պրայընը։

* Անուանուած է ի պատիւ Ճորճ Տալասի;
* Անուանումը ընտրուած է 1842 թ;

## Ցեղային կազմը
* 50, 83 % սպիտակամորթներ, 
* 25, 91 % աֆրոամերիկացիներ, 
* 0, 54 % տեղաբնիկ ամերիկացիներ, 
* 2, 70 % ասիական ծագումով ամերիկացիներ, 
* 0, 05 % Ովկիանայի ժողովուրդներու սերունդներ, 
* 17, 24 % այլ ռասաներ, 
* 2, 72 % խառնածիններ.

## Քոյր քաղաքներ
Տալասն ունի վեց քոյր քաղաք: Բացի այդ, բարեկամացեր է եւս հինգ քաղաքի հետ:
*  Բռնո, Չեխիա
*  Կիզա (, Եգիպտոս
*  Տիժոն (), Ֆրանսա
*  Քարտիֆ (, ), Ուելս
*  Կիրկուկ (), Իրաք
*  Մոնտերեյ (), Մեքսիքա
*  Ռիկա, Լաթվիա
*  Սարատով, Ռուսաստան
*  Նովոկուզնեցկ, Ռուսաստան
*  Սենտայ (), Ճափոն
*  Թայփեյ, Թայվան
*  Տիանցզին, Չինաստան
*  Ֆրեդերիկսխավն (), Դանիա
*  Հայտարապատ (), Հնդկաստան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Թեքսասի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Տեխաս
Ստորոգութիւն:1841 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Ռիթա Շահինեան

**Ռիթա Շահինեան** (ծնած 28 յունիս, 1987), Սեպտեմբեր 2021-ին պիտի դառնայ արաբական աշխարհի հիւլէական բնագաւառի առաջին կին բժիշկը:

## Կենսագրութիւն

Ռիթա Շահինեան ծնած է 28 Յունիս 1987-ին, Լիբանան: Նախնական ուսումը ստացած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլեճին մէջ, ուրկէ 2006-ին աւարտած է կենսաբանական բաժինի երկրորդական ուսումը` ապահովելով պաքալորէայի քննութեան հայկական վարժարաններու  բարձրագոյն միջինը: Այս առիթով ալ, ան պարգեւատրուած է ՀՅԴ Զաւարեան ուսանողական միութեան կողմէ:

### Ուսում եւ Մասնագիտութիւն
Համալսարանական ուսումը ստացած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է կենսաբանութեան պսակաւոր գիտութեանց վկայականը 2009-ին: Ապա, անցած է Լիբանանեան ամերիկեան համալսարան, ուրկէ ստացած  վկայականը 2013-ին, որմէ ետք նոյն հունին մէջ կը մասնագիտանայ ռատիոբանութեան (radiology) մէջ եւ ուսումը կ՛աւարտէ 2018-ին: 2018-ին դարձեալ կը վերադառնայ Պէյրութի ամերիկեան համալսարան` մասնագիտանալու համար հիւլէական բժշկութեան (nuclear medicine) մէջ: Ան իր մասնագիտական ուսումը պիտի աւարտէ Սեպտեմբեր 2021-ին:

### Նախապատրաստական աշխատանքներ

Մասնակցած է զանազան ասպարէզներու նախապատրաստական աշխատանքներու Լիբանանի լաւագոյն հիւանդանոցներուն մէջ եւ վկայուած է «Ամերիքըն Հարթ Էսոսիէյշըն»-ի կողմէ: 2019-ին աշխատած է Պսալիմի «Միտլ Իսթ» հիւանդանոցին մէջ` իբրեւ ռատիոբան:

### Հրատարակութիւն

Շահինեան Մասնակցած է զանազան բժշկական պրպտումի եւ հրատարակչական աշխատանքներու. մինչեւ հիմա ունի 8 հրատարակութիւն` վերջինը հրատարակելով 19 Յունիսին, որ կը վերաբերի PET/CT քննութեան մէջ գործածուող նիւթի մը կապին` գեղձերու նախնական քաղցկեղի արտայայտման մէջ: Այս ուսումնասիրութիւնը տեղի ունեցած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ` այլ բժիշկներու մասնակցութեամբ եւ տոքթ. Մոհամետ Հայտարի հսկողութեամբ:

### Սեմինարներ եւ համագումարներ

Բժշկական մարզի նորութիւններուն եւ յառաջդիմութիւններուն հետ քայլ պահելու համար, Շահինեան մասնակցած է Լիբանանի եւ արտասահմանի մէջ զանազան սեմինարներու  եւ համագումարներու, թէ՛ իբրեւ մասնակից, թէ՛ իբրեւ դասախօս:

### Անդամակցութիւն

Շահինեան անդամ է լիբանանեան եւ համաշխարհային բժշկական զանազան կազմակերպութիւններու եւ միութիւններու, ինչպէս` Լիբանանի բժիշկներու սենտիքային, Հիւսիսային Ամերիկայի ռատիոբանական միութեան (Radiological Society of North America), Հիւլէական բժշկութեան ամերիկեան քոլեճին (American College for Nuclear Medicine) եւ այլն:

### Լիբանանի հայ գաղութին մէջ ծաւալած գործունէութիւն

Շահինեան 2011-էն 2016 անդամակցած է ԱՖՀԻԼ-ի թմրամոլութեան դէմ պայքարող «Հորիզոն» կեդրոնին իբրեւ դասախօս:
## Աղբիւրներ
* Արաբական աշխարհի հիւլէական բնագաւառի առաջին կին բժիշկը Լիբանանահայ մըն է։
* Ռիդա Շահինեան՝ Արաբական Աշխարհի Հիւլէական Բնագաւառի Առաջին Կին Բժիշկը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1987-ի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մասնագէտ ռատիոբանութեան (radiology)
Ստորոգութիւն:Արաբական աշխարհի հիւլէական բնագաւառի առաջին կին բժիշկը
Անուշ Թորանեան

**Անուշ Թորանեան** ծնած է 1991-ին, Փարիզ, Ֆրանսա: Ան Փարիզի 15-րդ թաղամասի` վարչական շրջանի ղեկավարն է:: Ան կը ներկայացնէր Փարիզի գործող քաղաքապետ Անն Իտալկոյի քաղաքական ուժը: Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէնն է:

### Ուսում եւ մասնագիտութիւն

Անուշ Թորանեան համալսարանական ուսումը ստացած է Փանթէոն-Ասսաս (Panthéon-Assas) համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է Հանրային իրաւունքի եւ միջազգային յարաբերութիւններու մագիստրոսի կոչումը, իսկ փարիզի Քաղաքական հետազօտութիւններու (Political Studies) Հիմնարկէն Հանրային Կառավարման (Public Administration) մագիստրոսի կոչումը:

### Գործունէութիւն

Թորանեան իր մասնագիտական ասպարէզը սկսած է զանազան հանրային կառավարման մարմիններու եւ Արտաքին Գործերու նախարարութեան մէջ:

### Գործունէութիւն

Անուշ Թորանեանը Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէնն է, տարիներ շարունակ պայքարած է հայ մշակութային ժառանգութեան պահպանման եւ Հայաստանի, Արցախի զարգացման համար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Անուշ Թորանեան ընտրուած է Փարիզի 15-րդ վարչական շրջանի ղեկավար 

Ստորոգութիւն:Փարիզ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1991 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Փարիզի 15-րդ թաղամասի` վարչական շրջանի ղեկավար
Ստորոգութիւն:Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէն
Արթուր Թարխանեան Կեդրոն

**Արթուր Թարխանեան կեդրոն** (անգլ.՝ Arthur Tarkhanyan Center), ճարտարապետութեան կեդրոն եւ հայ արդի ոճի թանգարան Երեւանի մէջ: Կեդրոնի հիմնադիր-տնօրէնն է Անահիտ Թարխանեանը:

## Պատմութիւն
Կեդրոնը բացուած է 22 Փետրուար 2020-ին՝ Երեւանի Անտառային փողոցի 188/16 հասցէով: Համաձայն Անահիտ Թարխանեանի, կեդրոնի նպատակն է հայկական հարուստ ճարտարապետական ժառանգութեան պահպանման եւ լուսաբանման մշակութային հարթակ։

Կեդրոնին մէջ կը կազմակերպուին նաեւ դասախօսութիւններ, քննարկումներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Աթոս լեռ

մինի
**Աթոս լեռ** կամ **Աֆոն** (յուն․՝ Ἄθως, կամ՝ Άγιο Όρος - «**Սուրբ լեռ»**), կը գտնուի Խալքիտիքի թերակղզիին արեւելեան կողմը («երրորդ ոտքը»), նեղ ցամաքամասի մը վրայ, որ Եգէական Ծովուն մէջէն դուրս ցցուած է, արդի Սելանիկի ճիշդ արեւելքը։ Անիկա հիւսիսային Յունաստանի մէջ անհարթ հրուանդան մըն է, որ ծովէն ուղղաձիգ կը բարձրանայ՝ հասնելով 2,032 մեթր բարձրութեան։ Ընդհանուր տարածութիւնը՝ 335,637 քմ² է։

## Պատմական ակնարկ
Հին ժամանակներէ ի վեր Աթոս սուրբ վայր մը նկատուած է։ Յունական դիցաբանութեան մէջ անիկա չաստուածներու բնակավայրը եղած է, Օլիմփոս Լեռը անոնց բնակավայրը ըլլալէն առաջ։ Մեծն Կոստանդինէն որոշ ժամանակ մը ետք, Աթոս քրիստոնէական եկեղեցիներուն համար սուրբ վայր մը դարձած է։ 
մինի|Աթոս լեռը
Աթոսի անհարթ եւ մեկուսացած բնոյթը խստակեաց կեանք մը վարելու յարմար վայր մըն է։ Դարերու ընթացքին, անիկա Ուղղափառ աշխարհի չորս կողմերէն կրօնասէր մարդիկը հրապուրած է, Յոյներ, Սերպեր, Ռումանացիներ, Պուլկարացիներ, Ռուսեր եւ ուրիշներ՝ որոնք բազմաթիւ վանքեր կառուցանած են, իրենց եկեղեցիներով ու համայնքներով։ Ասոնցմէ 20–ը մինչեւ օրս գոյատեւած են։

Առասպելի մը համաձայն, երբ «կոյս» Մարիամ Յովհաննէս Աւետարանիչի ընկերակցութեամբ Կիպրոս կ’երթար Ղազարոսը այցելելու, անակնկալ ու զօրաւոր փոթորիկի մը բռնուելով Աթոսի վրայ էջք կատարած է։ Լերան գեղեցկութեամբ ապշած, ան Յիսուսէն խնդրած է, որ զայն իրեն տայ։ Աթոս նաեւ ճանչցուեցաւ որպէս «*Սուրբ Կոյսին Պարտէզը*»։ Բիւզանդական շրջանի կիսուն, դուրս ցցուած ամբողջ ժայռոտ մասը կոչուած է՝ *Սուրբ Լեռ*։ Այս անուանումը պաշտօնական կերպով որդեգրուեցաւ ու վաւերացուեցաւ Հ.Դ. 1046–ին, Կոստանդին Թ. Մոնոմախոս Կայսրին վճիռով։

## Աթոսը իբրեւ Սուրբ լեռ
Քրիստոնեայ Ուղղափառ աշխարհի ամենէն սուրբ լեռն է։ Անոնցմէ շատերուն համար, Աթոս «սուրբ լեռ»ը ուխտագնացութիւն մը կատարելը, փափաքելի երազ մըն է։ 
մինի|Աթոս, Խալքիտիքի - քարտէս
Կ’ըսուի թէ կրօնական այս վայրը իր «սրբութիւնը» կը պարտի կնոջ մը, սակայն 1,000 տարիէ ի վեր անոր վանականներն ու ճգնաւորները, ամբողջ թերակղզին արգիլուած շրջան յայտարարած են իգական սեռի պատկանող բոլոր արարածներուն՝ մարդոց ու անասուններուն համար, ներքինիները կամ անմօրուքներն ալ ներառեալ։ 

Վերջին շրջանին, անմօրուք տղամարդոց եւ կարգ մը էգ անասուններու նկատմամբ օրէնքը մեղմացած է, սակայն կիներուն մուտքը տակաւին խստօրէն արգիլուած է Աթոսի ծովեզերքէն մինչեւ 500 մեթր հեռաւորութեան վրայ։

## Ներկայիս
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Աթոսը ինքնավար շրջան դարձած է, 1926–ին վաւերացուած պայմանագրութեամբ մը։ Տարիներ շարունակ անկում արձանագրելէ ետք, հոն բնակող վանականներուն թիւը 2,000–է աւելի է։

Վանքերէն իւրաքանչիւրը իր ուրոյն ագարակներու, մատուռներու, եւ բնակավայրերու ցանցը ունի։ Ճգնաւորներուն ամենահեռաւոր սրբարանը կը գտնուի Գարուլիա բնակավայրին մէջ, Աթոս Լերան գագաթին գլխու պտոյտ պատճառող խարակներուն վրայ թառած։ Հոն, խումբ մը առանձին հիւղակներ կան, որոնց կարելի է հասնիլ միայն խրթին արահետներու, քարէ աստիճաններու եւ շղթաներու միջոցաւ։ Աթոսի վրայ, վանականները կը շարունակեն իրենց վաղեմի առօրեայ սովորական արարողութիւնները կատարել, գործածելով բիւզանդական ժամացոյցը։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Prodromos-1.jpg
Պատկեր:Prodromos-5.jpg
Պատկեր:Prodromos-9.jpg
Պատկեր:IMG 1552-20070425-great-lavra-a.JPG



## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Գրատպութեան Թանգարան (Երեւան)

**Գրատպութեան թանգարան**, Հայաստանի ազգային գրադարանի շէնքին մէջ գործող թանգարան, որ կը ներկայացնէ հայ գրատպութեան անցած պատմութիւնը:

## Պատմութիւն
Գրատպութեան անցած ճանապարհը ներկայացնելու համար հայերէն տպագիր ամենամեծ պահոցին՝ Հայաստանի ազգային գրադարանին մէջ, հիմնուած է նոր արուեստագիտութիւններով յագեցած թանգարան:

Յուիուար 2018-էն Հայաստանի ազգային գրադարանի Գրատպութեան թանգարանը դարձած է Եւրոպական գրատպութեան թանգարաններու դաշնութեան անդամ:

## Սրահներ
Տպագրութեան պատմութիւնը ներկայացուած է Գրատպութեան թանգարանի վեց սրահներուն մէջ`

# «Գրի ակունքները սրահին մէջ» ներկայացուած է նախագրային շրջանէն մինչեւ գիրը ինկած ժամանակահատուածին մէջ ստեղծուած գրաւոր մշակոյթի նմուշներ՝ ժայռապատկերներ, սեպագիր արձանագրութիւններ:
# «Հայոց այբուբենը սրահին մէջ» ներկայացուած են գրչութեան տեսակները եւ եւրոպացի հրատարակիչներու գիրքերուն մէջ փայտափորագիր հայոց այբուբենը:
# «Հայ գրատպութեան առաջնեկները սրահին մէջ» ներկայացուած են հայերէն տպագիր առաջին գիրքը՝ «Ուրբաթագիրքը» (հրատարակուած է Յակոբ Մեղապարտի կողմէ Վենետիկի մէջ, 1512-ին), Աստուածաշունչը (հրատարակուած Ոսկան Երեւանցիի կողմէ Ամսթերտամի մէջ, 1666-1668-ականներուն), առաջին տպագիր քարտէզը՝ «Համատարած աշխարհացոյցը» (Ամսթերտամ, 1695-ին), առաջին տպագիր պարբերականը՝ «Ազդարարը» (Մատրաս, 1794-1796-ականներուն):
# «Հայկական գրատպութեան սփիւռքը սրահին մէջ» ներկայացուած են այն հիմնական օճախները, ուր գործած են հայկական տպարաններ եւ տպագրուած են հայերէն գիրքեր: Այստեղ կարելի է ծանօթանալ տպագրավայրերու յամառօտ պատմութեան:
# «Գրահրատարակչութիւն սրահին մէջ» ցուցադրուած են տպագրական մեքենաներ, կլիշէներ, տարբեր երկիրներու մէջ գործած հայկական տպարաններու նկարներ: Հոլոգրաֆիկ ցուցադրութեան միջոցով ներկայացուած են տպագրութեան հիմնական ձեւերը:
# «Գրի յաւերժութիւնը սրահին մէջ» ներկայացուած է տպագրութեան սկզբնաւորումը Հայաստանի տարածքին։ Ցուցադրուած են Հայաստանի եւ Արցախի մամուլի եզակի նմուշներ:

## Պատկերասրահ

Museum of printing, Yerevan (12).jpg
Museum of printing, Yerevan (2).jpg
The Museum of Printing (6).jpg
The Museum of Printing (16).jpg
The Museum of Printing (17).jpg
The Museum of Printing (9).jpg
The Museum of Printing (5).jpg
The Museum of Printing (3).jpg
The Museum of Printing (7).jpg


## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Երեւանի մէջ բացուեցաւ Գրատպութեան թանգարան
* Գրատպութեան թանգարանը մէկ տարուան ընթացքին նշանակալի ձեռքբերումներ ունեցած է
* Ազգային գրադարանին մէջ նշուեցաւ Հայաստանի անկախութեան 27 ամեակն ու Գրատպութեան թանգարանի մէկ ամեակը 
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Նաթալի Արոյեան

**Նաթալի Արոյեան** ծնած է Սիտնի,Աւստրալիա: Սիտնիի օփերայի նշանաւոր աստղերէն մէկն է, եւ հռչակաւոր անուն դարձած է երաժշտութեան աշխարհին մէջ:

## Կենսագրութիւն

Նաթալի Արոյեան յաճախած է Սիտնիի Ալեք Մանուկեան Հայկական Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Ապա ուսումը շարունակած է տեղւոյն կաթողիկէ   համալսարանին մէջ  առեւտուրի եւ  տեղեկատուական արհեստագիտութեան մասնագիտութիւններով կրկնակի բարձրագոյն  վկայական ստանալէ ետք,  յատուկ  հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ օփերային արուեստի նկատմամբ:  2004-ին  կ’ընդունուի   Սիտնիի    երաժշտանոցը: 2009-ին, մասնագիտութիւնը կը շարունակէ Նիւ Եորքի Ման Գոլէճին մէջ: Ուսանած տարիներուն կը  մասնակցի   Վերտիի, Փուչինիի օփերաներուն: 2011-ին կը վերադառնայ Աւստրալիա  եւ կը շահի « Իտալական Օփերայի Հիմնադրամ» մրցանակը:  Նաթալի Արոյեան արդէն  հռչակաւոր անուն դարձած է երաժշտութեան աշխարհին մէջ:

Անոր երաժշտութեան ուղեցոյցը եւ մարզիչը եղած է օփերայի հայազգի երգչուհի  մեցցօ-սոփրանօ Լիլիա Օվչեանը, իսկ իր երաժշտութեան դասընթացքը կատարելագործած է՝ շնորհիւ ՀԲԸՄիութենէն ստացած կրթաթոշակին։

Նաթալի մեծապէս երախտապարտ է իր ծնողքին՝ Սարգիսին եւ Լիւսիին, որոնք քաջալերած են զինք եւ թիկունք կանգնած իր ընտրած ասպարէզի նուաճման դժուարին ճանապարհի ընթացքին։ Անոր միակ ափսոսանքն է, որ գործի բերումով յաճախ կը բացակայի իր ընտանիքէն եւ բարեկամներու սեղմ շրջանակէն, յատկապէս տօնական օրերուն . . .

### Գերշ. Տ. Հայկազուն Եպս. Նաճարեանի քահանայական ձեռնադրութեան քառասուն ամեակը

6 Փետրուար 2015-ին, Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի Հայոց Թեմի Բարեջան Առաջնորդ Գերաշնորհ Տէր Հայկազուն Եպիսկոպոս Նաճարեանի քահանայական ձեռնադրութեան քառասնամեայ յոբելեանը Լը Մոնթաժ հանդիսասրահին մէջ, գեղարուեստական յայտագրով ելոյթ ունեցաւ միջազգային համբաւի տիրացած օփերայի երգչուհի Նաթալի Արոյեան: 

### Աւստրալիոյ Ցեղասպանութեան 100 ամեակի առաջին գեղարուեստական ելոյթը եւ իր «Հայկական ճամբորդութիւն մը» ստեղծագործութիւնը

Հայկական Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին առիթով՝ Նաթալի հեղինակած է բեմական նոր ստեղծագործութիւն մը՝ «Հայկական ճամբորդութիւն մը» անունով։ Ան մարմնաւորած է անոր հերոսուհին՝ սարսափած հայ որբը, որ վերապրելով յաղթահարած է Եղեռնի պատճառած ողբերգութիւնը։ Այդ որբը եղած է իր մեծ մօրը մայրը։

18 Հոկտեմբեր 2014ին հովանաւորութեամբ Ցեղասպանութեան 100 ամեակի Աւստրալիոյ կեդրոնական յանձնախումբին եւ կազմակերպութեամբ Աւստրալիոյ Հայ Աւետարանական եկեղցոյ Chatswood-ի Concourse շքեղ հանդիսասրահին մէջ ներկայացուեցաւ *An Armenian Journey* գեղարուեստական յայտագիրը: Յայտագրի գլխաւոր հեղինակն է Աւստրալահայ սոփրանօ Նաթալի Արոյեան: Նաթալիի կողքին գեղարուեստական յայտագրին իրենց մասնակցութիւնը բերին Հայ եւ օտար տաղանդաւոր երգիչներ ինչպէս նաեւ ելոյթ ունեցաւ Համազգայինի > պարախումբը եւ Համազգայինի Սիտնի Պարի համոյթը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Շաբաթ 18 Հոկտեմբերին պիտի ներկայացուի ''An Armenian Journey''ն
*Natalie Aroyan
*Natalie Aroyan - Soprano

Ստորոգութիւն:Սիտնիի օփերայի երգչուհի
Ստորոգութիւն:Սիտնի ծնածներ
Յարութ Ֆազլեան

**Յարութ Ֆազլեան**, Լիբանանահայ յայտնի խմբավար, երաժիշտ, Լիբանանի սիմֆոնիք նուագախումբի ղեկավար:

## Կենսագրութիւն
Յարութ Ֆազլեան ծնած է Պէյրութ, ուր յաճախած է ՀԲԸ Միութեան Տէմիրճեան վարժարանը: Յարութ սերած է արուեստագէտներու ընտանիքէ: Հայրը՝ վաստակաւոր բեմադրիչ եւ դերասան Պերճ Ֆազլեանն է, մայրը՝  գեղանկարիչ եւ դաշնակահար Սիրվարդ Գրիգորեան-Ֆազլեան:

1975-ին, ան  ընտանիքին հետ կը գաղթէ Քանատա . եւ կը հաստատուի Մոնթրէալ: Իսկ երաժշտական ուսումը ստացած է Երեւան:

### Ասպարէզ
2000 թուականէն ի վեր Յարութ Ֆազլեան գլխաւոր խմբավարն է Լիբանանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբին։ Ան քանիցս հրաւիրած է Հայաստան Ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբը Լիբանան եւ Արաբական Ծոցի երկիրները։

### Ասպետական Շքանշան
2015-ին, Յարութ Ֆազլեան Ֆրանսայի մշակոյթի նախարար Ֆլէօր Պերրելինինիի կողմէ արժանացած է Ֆրանսայի Մշակոյթի նախարարութեան արուեստի եւ գրականութեան ասպետական շքանշանին:

Ֆազլեանի պարգեւատրումը  կատարուած է Լիբանանի մէջ Ֆրանսայի արտակարգ եւ լիազօր դեսպանին կողմէ:

### Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան 100-ամեակի նուիրուած Սրբալոյս Միւռոնի օրհնութեան
19 Յուլիս 2015-ի երեկոյեան ժամը 8:00-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան 100-ամեակի նուիրուած Սրբալոյս Միւռոնի օրհնութեան,Պէյրութի սիմֆոնիք նուագախումը ղեկավարութեամբ մայեսթրօ Յարութ Ֆազլեանին մեկնաբանեց Արամ Խաչատրեանի եւ այլ հայ երաժիշտներու գործերը:

### Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի գահակալութեան 20-ամեակին
24 նոյեմբեր 2016-ի երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի գահակալութեան 20-ամեակին առիթով տեղի ունեցող համերգներու ծիրին մէջ, Ազգային ակադեմական երգչախումբը ներկայացուց Քարլ Օրֆի «Քարմինա Պուրանա»-ն` Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբին ընկերակցութեամբ եւ խմբավարութեամբ մայեսթրօ Յարութ Ֆազլեանի, Էշրեֆիէի Սեն Ժոզեֆ եկեղեցւոյ մէջ:

### Մեծն Լիբանանի յայտարարութեան 100-ամեակին նուիրուած Միջազգային Փառատօն
5 Յուլիս 2020-ին, երեկոյեան ժամը 9:00-ին, Պաալպեքի միջազգային փառատօներու յանձնախումբին կողմէ կազմակերպուած, մայէսթրօ Յարութ Ֆազլեանին կողմէ պատրաստուած եւ գործադրուած, Լիբանանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբին կողմէ մեկնաբանուած «Գոյատեւման ձայնը» խորագիրը կրող ելոյթը տեղի ունեցաւ Պաալպեքի Բագոսի տաճարին մէջ:

### Ընտանիք
Մայէսթրօ Ֆազլեան ամուսնացած է եւ իր տիկնոջ՝ Նորայի հետ ունին երկու զաւակ՝ Պերճ եւ Դիա: Տիկինը նոյնպէս գեղանկարիչ է:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Երազի Ճամբուն Ուղեւորները – ՊԵՐՃ ՖԱԶԼԵԱՆ
*Հայաստան – Լիբանան Երաժշտական Բարձր Մակարդակի Համագործակցութիւն. Հայաստանի Ազգային Ակադեմական Երգչախումբը Ներկայացուց Քարլ Օրֆի «Քարմինա Պուրանա»-ն
*Յարութ Ֆազլեան 
*Պապեան – Յարութ Ֆազլեան զոյգը հմայեց լիբանանահայ արուեստասէր ընտրանին (Լիբանան)
*ՊԱԱԼՊԱՔ ՍՐՏԵՐԸ ԿԸ ՋԵՐՄԱՑՆԷ,ՏՈԿՈՒՆՈՒԹԵԱՆ ՁԱՅՆԸ ՀԱՄԵՐԳՈՎ
*ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԱՄԵՆԱՊԱՀԱՆՋՈՒԱԾ ԽՄԲԱՎԱՐԸՙ ՅԱՐՈՒԹ ՖԱԶԼԵԱՆ
*«Քեզի Համար Ազնաւուր» Երաժշտական Բարձրորակ Յայտագիր Լիբանանի Մէջ 

## Արտաքին յղումներ

* Ֆազլեանի պաշտօնական էջ

Ստորոգութիւն:Խմբավար
Ստորոգութիւն:Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք Նուագախումբի ղեկավար
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնունդներ
Հանովըր

**Հանովըր** ( [haˈnoːfɐ]), քաղաք Գերմանիոյ մէջ, Ներքին Սաքսոնիայի վարչական կեդրոնը։ Հանովըրը ունի մօտ 530 000 բնակչութիւն, կը գտնուի Հիւսիսային ծովէն 160&nbsp;քմ իսկ Պալթեան Ծովէն 200&nbsp;քմ հեռաւորութեան վրայ։ Ամենաբարձր կէտը Քրոնսպերկ լեռն է՝ 118 մ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ 8,7&nbsp;°C, տեղումները 644 մմ։

Մակերեսի 34,1 %-ը կը կազմեն կառոյցները, 15,5 %-ը հաղորդակցութիւնները, 11,4 %-ը անտառները, 14,7 %-ը այլ կանաչապատ տարածքները, 15,8 %-ը գիւղատնտեսական տարածքները եւ այգիները։

## Անուանում
Առաջին անգամ կը յիշատակուի 11-րդ դարուն։ Անուանումը ստուգաբանուած է որպէս «բարձր ափ»։

## Քաղաքի պատկերներ

Image:Oldtownhallhannover.JPG|քաղաքապետարանի հին շէնքը
Image:Neues Rathaus Hannover (2611).JPG|քաղաքապետարանի նոր շէնքը
Image:Hannover Opernhaus.jpg|օփերային թատրոնի շէնքը
Image:Hannover&nbsp;-&nbsp;Nord LB Aegi.jpg|Norddeutsche Landesbank Nord/LB դրամատան շէնքը
Image:Hannover Marktkirche.jpg|եկեղեցին
Image:Hannover&nbsp;-&nbsp;Kroepcke B-Tunnel.jpg|ստորգետնեայ կայարան


## Ծանօթագրութիւններ
Էտուարտօ Տէ Ֆիլիփփօ

**Էտուարտօ Տէ Ֆիլիփփօ** , իտալացի  դերասան, բեմադրիչ, թատերագիր, արձակագիր, բանաստեղծ, Իտալիոյ Ծերակոյտի անդամ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նափոլի 1900-ին, դերասան ընտանիքի մէջ։ Բազմատաղանդ անձնաւորութիւն մը եղած է: Բեմ բարձրացած է 5 տարեկանին: Դերեր կատարած է Սոֆիա Լորէնի եւ Լորանս Օլիվիէի հետ: Պարգեւատրուած է բազմաթիւ մրցանակներով: 

Մահացած է 1984-ին Հռոմի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Կարապետ Ղազարեան

**Կարապետ Ղազարեան** (1865 Թալաս – 25 Յուլիս 1931 Սելանիկ), հայ հասարակական գործիչ

## Կենսագրական գիծեր
Կարապետ Ղազարեան ծնած է Թալաս, Կեսարիա։ Նախնական ուսումը կը ստանայ Թոքատ։ 1895 թուականին Համիտեան ջարդերուն ընթացքին, կը ձեռբակալուի իբրեւ յեղափոխականներու գործակից եւ կը բանտարկուի։ Կը յաջողի փրկուիլ եւ Սելանիկ կ՛ապաստանի։

### Առեւտրական ասպարէզ
Սելանիկ կը հիմնէ իր առեւտրական տունը բուրդի, գորգի եւ աֆիոնի գործով։ Սակայն միաժամանակ կը մասնակցի Սելանիկի հայութեան ազգային կեանքին։

### Հայ գաղթականներու Սելանիկ ժամանում
Կարապետ Ղազարեան ձեռնունայն չի մնար 1922 թուականին հայ գաղթականներու Սելանիկ ժամանումով։ Տեսնելով հայ գաղթական մանուկներուն վիճակը, մանաւանդ Պէշ-Չինարի գաղթակայանին մէջ, կը դիմէ Ամերիկա բնակող Կիւլպէնկեան բարերար գերդաստանին (անոնք ալ Թալասէն կը սերեն)։

## Կիւլլապի Կիւլպէնկեան դպրոց
Շնորհիւ Ղազարեանի դիմումին, Կիւլապի Կիւլպէնկեան ֆոնտը անմիջապէս կ՛ ընդառաջէ եւ 1924 թուականին Սելանիկի հեռաւոր եւ աղքատ Պէշ-Չինարի գաղթակայանին մէջ կը սկսի գործել Կիւլլապի Կիւլպէնկեան Վարժարանը՝ Մանկապարտէզ եւ Նախակրթարան, 170-180 երկսեռ աշակերտներով․ անխափան կը գործէ մինչեւ 1942, կը դադրի երբ գերմանացիները Սելանիկը կը գրաւեն։ Կարապետ Ղազարեան կը նուիրուի կրթական գործին։ Կը մահանայ 25 Յուլիս 1931ին Սելանիկ, 66 տարեկանին։
## Տե՛ս նաեւ
Սելանիկ

Գէորգ Վարժապետեան

## Աղբիւրներ
* Յունահայ Տարեգիրք, Նոր Օր 1927 – Ա․ Տարի, Սելանիկ․ Յր․ Մակարեան
* Ամենուն Տարեգիրք, Կարօ Գէորգեան, 1960, էջ՝ 417-418
* Ազատ Օր, Աթէնք, 31 Հոկտեմբեր 2016

## Արտաքին յղումներ
Անտրոնիքիօ Թալաս․ 19-րդ դարու Կապադովկեան գիւղ մը

Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Արաքսի ջրամբար

**Արաքսի ջրամբար**, ջրամբար է Նախիջեւան քաղաքի մօտ, Արաքս գետի վրայ։ Կառուցուեր է ԽՍՀՄ եւ Իրանի միջեւ 1963 թ. Յուլիս 27-ին կնքուած պայմանանագրի համաձայն։ Շահագործման յանձնուեր է 1971 թ.։ Ունի 1,35 քմ³ ջրատարողութիուն։ Գետի վրայ կառուցուած ջրելեկտրակայանէն եւ ջրապաշարներէն կ'օգտուի ինչպէս Նախիջեւանի, այնպէս ալ Իրանի հանրապետութիւնը։

## Պատմութիւն
11 Օգոստոս 1957-ին, Թեհրանի մէջ Խորհրդային Միութեան եւ Իրանի միջեւ արձանագրութիւն մը ստորագրուեցաւ՝ Արաքս գետին վրայ Արաքսի ջրամբարը (ամբարտակը) կառուցելու համար: Ասիկա տեղի ունեցաւ այն ժամանակաշրջանին, երբ Ատրպէյճանը խորհրդային տիրապետութեան տակ էր: Ջրամբարի շինարարութիւնը սկսաւ 1963-ին եւ աւարտեցաւ 1970-ին: Ջրամբարը պաշտօնապէս բացուեցաւ 28 Յունիս 1971-ին՝ Իրանի փոխվարչապետ Սաֆի Ասֆիայի եւ Խորհրդային Միութեան Նախարարներու Խորհուրդի փոխնախագահ Միխայիլ Եֆրեմովի կողմէ:

7 Մայիս 1970-ին, Մոսկուայի մէջ ստորագրուեցաւ յաւելեալ արձանագրութիւն մը՝ Իրանի եւ Խորհրդային Միութեան միջեւ 1954-ի սահմանային համաձայնագրին, Արաքսի ջրամբարի երկայնքով սահմանը վերասահմանագծելու համար:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ատրպէյճանի ջրամբարներ
Ստորոգութիւն:Իրանի ջրամբարներ
Ստորոգութիւն:Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան ջրամբարներ
Նախիջեւան (քաղաք)

**Նախիջեւան** ( [Նախչըվան],  [Նաքսուանա]), քաղաք Ատրպէյճանի մէջ, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Նախիջեւան գետի (Նախիչեւանչայ) գետի աջ ափին։ Այստեղ կը գտնուի երկաթուղի կայան Երեւան - Պաքու չգործող ուղիի վրայ։ Կայ օդանաւակայան։

## Քաղաքի պատմութիւն
Նախիջեւանը նախապէս կը մտնէր Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի կազմի մէջ։

## Այլ անուանումներ
Նախիջեւան քաղաքի անուան յունարէն բառացի թարգմանութիւնը Ափովաթիրիոն է, որը գործածեր է Ղուկաս Ինճիճեանը՝ Ափովատիրիոն  ձեւով

## Յայտնի անձինք
* Զարիկ Աթանեսեան (հայ մանկավարժ)
* Ռուբէն Հախնազարեան (հայ գինեգործ)
* Համբարձում Սայատեան (հայ ճարտարագէտ)
* Վասակ Խուտավերտեան (հայ թատերագիր)
* Աստղիկ Բատալեան (հայ համաճարակաբան)
* Համօ Պաղտասարեան (հայ նկարիչ)
*Կարապետ Քարամեան (հայ պատմաբան)
*Հասմիկ (հայ դերասանուհի)
*Հմայակ Արծաթպանեան (հայ գեղանկարիչ)
*Խաչիկ Մուտտուսի (հայ սպա, ներքին գործերու նախարար)
*Գառնիկ Պետրոսեան (ՀՀ գիւղատնտեսութեան փոխնախարար)
*Արտաշէս Հայ-Արտեան (հայ դերասան եւ ղեկավար)
*Գրո (հայ խորհրդային հոգեբոյժ)
*Պետրոս Նախիջեւանցի (հայ գրող) 
*Խեչօ (հայ ֆիտային)
*ԳԷորգ ՏԷր-ԳասպարԵան (խորհրդային բանակի զօրավար)
*Հեյտար Ալիեւ (Ատրպէյճանի նախագահ)

## Արտաքին յղումներ
* ՆԱԽԻՋԵՒԱՆԻ ԻՍՍՀ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՅՈւՇԱՐՁԱՆՆԵՐԸ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վասպուրականի բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Նախիջեւան (քաղաք)
Ստորոգութիւն:Մ.թ.ա. 1500 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Նախիջեւանի բնակավայրեր
Սուրբ Հռիփսիմէ մատուռ (Կակրա)

**Սուրբ Հրիփսիմէ մատուռ**, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մատուռ Կակրա քաղաքին մէջ

2005 թ-էն այստեղ կը գտնուի Աբխազիայի հայերու հոգեւոր առաջնորդի նստավայրը։ Ներկայիս այդ պաշտօնը կը զբաղեցնէ Տէր Նարեկ Ավագեանը։

## Պատմութիւն

Մատուռը նուիրուած է Սուրբ Հռիփսիմէին եւ օծուեր է 1992 թ-ին՝ վրաց-աբխազական պատերազմի ժամանակ։ Այստեղէն ռազմի դաշտ կը մեկնէին Բաղրամեանի անուան գումարտակի հայ մարտիկները։.

Ներկայիս աշխատանքներ կը տանին այստեղ եկեղեցի կառուցելու, որը պէտք է ըլլայ Էջմիածնի Մայր Տաճարի փոքր կրկնօրինակը։

## Տե՛ս նաեւ

* Վրաստանի հայկական տաճարներու ցանկ
* Հայերը Աբխազիոյ մէջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կակրայի հայկական եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Երեւանի Թանգարաններու Ցանկ

[մինի|[Հայաստանի պատմութեան թանգարան|Հայաստանի Պատմութեան Թանգարան, Հայաստանի Ազգային պատկերասրահ]]
[մինի|[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Մատենադարան]]
[մինի|[ՀՀ ԳԱԱ ԵԳԻ Երկրաբանական Թանգարան|Երկրաբանական թանգարան]]
**Երեւանի Թանգարաններու ցանկ**, ցանկ, ուր ներկայացուած են Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի մէջ գործող թանգարանները։

## Արուեստի Թանգարաններ

* Գաֆէսճեան Արուեստի Կեդրոն
* Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան
* Ռուսական Արուեստի Թանգարան (Երեւան)
* Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան

## Տուն-Թանգարաններ

* Մարտիրոս Սարեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
* Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)
* Կոմիտասի Թանգարան-ինստիտուտ
* Աբովեանի Տուն-Թանգարան
* Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
* Արա Սարգսեանի եւ Յակոբ Կոջոյեանի Տուն-Թանգարան
* Արամ Խաչատրեանի Տուն-Թանգարան
* Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
* Եղիշէ Չարէնցի Տուն-Թանգարան
* Երուանդ Քոչարի Թանգարան (Երեւան)
* Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) Արուեստանոց-Թանգարան
* Կալենց Թանգարան
* Կարէն Տէմիրճեանի Թանգարան
* Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան
* Սերգէյ Փարաջանովի Թանգարան
* Սիլվա Կապուտիկեանի Տուն-Թանգարան

## Գիտական Թանգարաններ

* Մատենադարան
* Գիտութեան եւ տեխնիկայի Թանգարան
* Կապի Թանգարան
* Տիեզերքի Թանգարան

## Պատմութեան Թանգարաններ

* Հայաստանի Պատմութեան Թանգարան
* Երեւանի Պատմութեան Թանգարան
* Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան-ինստիտուտ
* Էրեբունի Թանգարան
* Հ. Յ. Դաշնակցութեան Պատմութեան Թանգարան Հիմնադրամ
* Հայ Բժշկութեան Թանգարան
* Ֆիտայական Շարժման «Զորավար Անդրանիկ» Թանգարան
* Միջին Արեւելքի Արուեստի Թանգարան (Երեւան)

## Բնագիտական Թանգարաններ

* Երկրաբանական Թանգարան
* Հայաստանի Բնութեան Պետական Թանգարան

## Այլ

* Ալեքսանդր Թամանեանի Անուան Ճարտարապետութեան Ազգային Թանգարան-ինստիտուտ
* Եղիշէ Չարենցի անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան
* Երեւանի Թատերական Թանգարան
* Ֆրիտիոֆ Նանսենի Թանգարան (Երեւան)
* Հայաստանի Փայտարուեստի Թանգարան
* Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Թանգարան
* Հայաստանի Երկաթուղիի Թանգարան
* Հայաստանի Բժշկութեան Պատմութեան Թանգարան

## Պատկերասրահներ

* Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ
* Արամէ Պատկերասրահ
* Ալպերդ եւ Թովէ Պոյաճեան Ցուցասրահ
* Կալա Արթ (ցուցասրահ)
* Գեղագիտութեան Ազգային Կեդրոն
* Դալան պատկերասրահ
* Էդուարդ Իսաբեկեան Ցուցասրահ
* Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն
* Սարգիս Մուրադեան Պատկերասրահ
* Վալմար Արուեստի Սրահ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Ցանկեր:Հայաստան
Ստորոգութիւն:Ցանկեր:Թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Մակար Ա. Թեղուտցի

**Մակար Ա. Թեղուտցի** (*Տէր-Պետրոսեան*, ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1885-էն։ Յաջորդած է Գէորգ Դ. Կոստանդնուպոլսեցիի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է  6 Ապրիլ 1813-ին Պիթլիս նահանգի Թեղուտ գիւղը։

1821-ին, ութ տարեկանին բերուած է Էջմիածին վանքի դպրոցը ուսանելու համար: 1828-ին ընդունուած է Էջմիածինի Ժառանգաւորաց դպրոցը, որու շրջանը փայլուն յառաջադիմութեամբ աւարտած է 1834-ին։ 1838-ին ձեռնադրուած է սարկաւագ, 1842-ին՝ ստացած վարդապետի աստիճան, նոյն տարին  նշանակուած է Ժառանգաւորաց դպրոցին աւագ ուսուցիչ, 21 Օգոստոս 1843-ին՝ նոյն դպրանոցին տեսուչ: 30 Ապրիլ 1847-ին կը նշանակուի Սինոտի անդամ, 1848-ին Ներսէս Աշտարակեցիի հրամանով մեկնած է Պարսկաստան՝ հայերէն հին ձեռագիրներ որոնելու: Վերադառնալէ ետք 1849-ին նշանակուած է Մայր Աթոռի մատենադարանի վերատեսուչ։ 14 Փետրուար 1851-ին իր ջանասիրութեան ու հաւատարմութեան համար Ներսէս Աշտարակեցիէն կը վարձատրուի վարդապետական ականակուռ խաչով:

Ան  զգալի աշխատանք  կատարած է տարբեր վայրերու սուրբ գրչագիր մատեանները Ս. Էջմիածինի մէջ կեդրոնացնելու ուղղութեամբ։ 1852-ին Ներսէս Ե. Աշտարակեցիի  կողմէ օծուած է եպիսկոպոս, այնուհետեւ իրեն շնորհուած է արքութեան պատիւ եւ նոյն թուականին ալ նշանակուած է Մայր Աթոռի լուսարարապետ։ Մակար Ա. Թեղուտցիի օրով է, որ Գէորգեան ճեմարանի 3 շրջանաւարտներ առաջին անգամ փափաքած են դառնալ կուսակրօն՝ իրենք զիրենք նուիրելով հայ եկեղեցւոյ։ Առ այդ, Մակար Թեղուտցի կաթողիկոս 1886-ի ամրան խումբ մը արեւմտահայ եւ արեւելահայ վարդապետներ  եպիսկոպոս կը ձեռնադրէ: Անոնց շարքին էին արեւմտահայ հասարակական-քաղաքական, հոգեւոր-մշակութային կեանքին մէջ առաջնակարգ տեղ գրաւած Գարեգին Սրուանձտեանցն ու Մաղաքիա Օրմանեանը: 

Մահացած է 16 Ապրիլ 1891-ին Վաղարշապատի մէջ՝ սրտի կաթուածէ: Անոր մարմինը ամփոփուած է Էջմիածինի Մայր տաճարին բակը։

Կաթողիկոսական գահին Մակար Ա. Թեղուտցիին յաջորդած է Մկրտիչ Խրիմեանը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդներ
Նիակարա (գետ)

**Նիակարա** (), գետ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, որ կը միացնէ Էրի եւ Օնթարիօ լիճերը եւ կը բաժնէ Նիւ Եորք նահանգը Քանատական Օնթարիօ գաւառէն: Երկարութիւնը գրեթէ 56 քմ է, մակերեսը` 665 հազար քմ2:

Ջուրի միջին ծախսը 5.9 հազար մ³/ռոպէ է, ծախսի տատանումները` 2,8 հազար մ³/ռոպէ-էն մինչեւ 7,7 հազար մ³/ռոպէ է:

Գետը սկիզբ կ'առնէ Էրի լիճէն Պաֆըլօ քաղաքի եւ Ֆորթ Էրիի միջեւ գտնուող տարածքէն` գլխաւորաբար հոսելով հիւսիս: Վերին հոսքը կը  բաժնուի երկու վտակներու` ձեւաւորելով Կրանտ Այլընտ (ԱՄՆ-ի տարածքին) եւ Նիւ Այլընտ (Քանատայի տարածքի) կղզիները: Գետի միջին հոսքը կը գտնուի Նիակարայի ջրվէժը: Եղած տուեալներով վերջին 12.000 տարիներու ընթացքին ջրվէժի տարածքը Նիակարայի հոսքով տեղափոխուած է 11 քմ, հակառակ որ վերջերս այդ գործընթացը դանդաղեր է. ելեկտրակայաններու կառուցումը նուազեցուցած է ջուրի աւերիչ ուժը:

300px|մինի|ձախից|Նիակարա գետը Նիակարա ջրվէժէն ներքեւ. տեսքը Օնթարիօյէն
Գետը Օնթարիօ լիճ կը  թափի քանատական Նիակարա օն տը Լեյք () քաղաքի շրջանին մէջ: Գետի մերձակայքը կր  գտնուին հետեւեալ քաղաքները.

* Պաֆըլօ (Նիւ Եորք)
* Ֆորտ Էրի (Օնթարիօ)
* Լուիսթըն (Նիւ Եորք)
* Նիակարա Ֆոլզ (Նիւ Եորք)
* Նիակարա Ֆոլզ (Օնթարիօ)
* Նիակարա օն տը Լեյք (Օնթարիօ)
* Քուինսթըն (Օնթարիօ)

## Պատմութիւն

մինի|Քուինսթըն, Օնթարիօ, 1805 թուական
Նիակարա գետը եւ ջրվէժները Հիւսիսային Ամերիկայէն դուրս յայտնի եղեր են 17-րդ դարէն, երբ Լուի Էնփինը` ֆրանսացի  հետազօտող մը, առաջին անգամ տեսաւ զայն:  Ան գրեց իր ճանապարհորդութիւններու մասին *A New Discovery of a Vast Country in America* գիրքին մէջ (1698):

Նիակարա գետի տեղամասին մէջ կը գտնուէր Ամերիկայի մէջ արձանագրուած առաջին երկաթուղին: Անոր միջով կ'անցնէր փայտէ թրամուայ` կառուցուած Ճոն Մոնթրեսթորի` բրիտանացի ոստիկանական ճարտարագէտի կողմէ 1764 թուականին:

Նիակարա գետին մօտ տեղի  ունեցեր են  շարք  մը ճակատամարտեր, որոնք կարեւոր նշանակութիւն  ունեցեր են ֆրանս-հնդկական եւ Ամերիկայի յեղափոխութեան պատերազմներու ժամանակ: 1812 թուականին Նիակարա գետին մօտ տեղի ունեցեր է  Քուիսթընի պատերազմը:

Գետը մեծ դեր  խաղցեր է Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, երբ շատ աֆրո-ամերիկացիներ, խուսափելով ստրկութիւնէն, կտրած են գետը, որ ազատութիւն գտնեն Քանատայի մէջ: «Freedom Crossing» յուշարձանը տեղադրուած է Լեվիսթընի գետաբերանին` ոգեկոչելու փախչող ստրուկներու խիզախութիւնը եւ տեղի կամաւորներուն, որոնք օգնեցին անոնց գաղտնօրէն անցնելու գետը:

1880-ական թուականներուն Նիակարա գետը դարձաւ առաջին ջրային ուղին Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, որ կ'օգտագործուէր մեծ չափով ջրելեկտրականութիւն ստանալու համար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Նիակարայի նկարներ 
* Նիակարա գետը եւ իր շրջակայքը 
* Նիակարա գետի տեսարաններ Niagara Falls Public Library (Ont.)
* Նիակարա գետը ''Քանատական հանրագիտարանէն''  

Ստորոգութիւն:Սահմանային գետեր
Պաֆըլօ

**Պաֆըլօ** երբեմն ալ Պաֆֆըլօ ( ), քաղաք է ԱՄՆ-ի հիւսիս-արեւմտեան մասը, Նիւ Եորք նահանգի մէջ։ Այն նահանգի երկրորդ մեծ քաղաքն է (Նիւ Եորքէն յետոյ)։ Քաղաքը կը գտնուի Օնթարիօ լճի ափին։ Պաֆըլօն Նիւ Եորք նահանգի Էրի շրջանի շրջակեդրոնն է։ 2000 թ-ի տուեալներով քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէր 272&nbsp;632 մարդ, իսկ ամբողջ համախմբուած տարածքի մէջ կը բնակէր մօտ 1,2 մլն&nbsp;մարդ։

## Անուանում

Անունումը ստացեր է Buffalo River գետէն (՝ «պիզոն», ՝ «գետ», այսինքն՝ պիզոնի գետ)։ Այդ գետն առաջին անգամ կը յիշատակուի 1763 թուականին․ այն ժամանակ այդ վայրերուն մէջ պիզոնները դեռ չէին ոչնչացուած ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք
Ստորոգութիւն:1832 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր