open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լեւիթա

ձախից|մինի|Լեւիթա․ բնակավայրը
**Լեւիթա** (յուն․՝ Λέβιθα), Էգէականի կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Կը գտնուի Տոտեքանիսայի եւ Քիքլատեսի միջեւ, Ամորղոսէն 8 ծովային մղոն հեռու եւ Քինարոսէն՝ 6 ծ․մ․։   

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Լեւիթա Լերոսի քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։  Տարածութիւնն է 9,121 քլ․² եւ ծովեզրն է 34 քլ․։  Բնակչութեան թիւն է 5 (Քամպոսու ընտանիք)։ Քամպոսու ընտանիքը հոգ կը տանի կղզիին բնակավայրերուն, անասուններ կը բուծանէ եւ փոքրիկ ճաշարան մը («թաւերնա» *ταβέρνα*) կը պահէ փոքր զբօսանաւերով կղզին այցելով զբօսաշրջիկներուն համար։

Կղզին ունի երիզաձեւ ծովափներ, որոնք ֆիորտներու (fjord, fiord) կը նմանին եւ ապահով ծովախորշեր են շրջանէն անցնող նաւերուն համար։
մինի|Լեւիթա
Հոկտեմբեր 1943-ին տեղի կ՛ ունենայ Բրիտանական բանակի Նորզիլանտացի ֆէտայիներուն (գոմանտօ) եւ կղզիին վրայ տեղակայուած գերմանական պահակագունդին միջեւ բախտորոշ կռիւը։

## Հնագիտական յայտնաբերում
Յունիս 2019-ին, Լեւիթայի բացերը հնագէտներ կը յայտնաբերեն 2000 տարուայ նաւաբեկութիւն մը։  Նաւակոծութեան գտնուած իրերուն հետ միասին, յայտնաբերուած են նաեւ որձաքարէ հսկայ խարիսխ ձող մը (Ք․Ա․ 6-րդ դար) եւ Հելենիստական շրջանի Պտողեմէոսեան Թագաւորութեան ամֆորէա մը (Ք․Ա․ 3-րդ դար)։  Ըստ հնագէտներուն, 400 քիլօ կշռող որձաքարէ հսկայ խարիսխի ձողը կը վկայէ թէ հսկայական մեծութեամբ նաւու մը համար գործածուած է։  

## Բնապահպանում
Լեւիթա Քինարոս կղզիակին եւ Ամորղոսի հիւսիսային մասին հետ յայտարարուած են NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ) եւ Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος) թռչուններուն համար։  

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Դաստիարակ (ամսագիր)

**«Դաստիարակ»**, պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է1873-1874 թուականներու, Թէոդոսիոյ մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Տ․ Տէօվլէթեան։

Իր խնդիրը համարած է ընթերցողներուն օգնել գիւղատնտեսութեան, արհեստներու, վաճառականութեան, մանկավարժութեան, առողջապահութեան եւ այլ հարցերու մէջ։ Տպագրած է նաեւ յօդուածներ աշխարհագրութեան, պատմութեան, բնագիտութեան, բուսաբուծութեան վերաբերեալ, պաշտօնական տեղեկութիւններ, տարբեր լուրեր։ Ընտանիքի եւ կենցաղի հարցերուն մէջ կարեւոր դեր  յատկացուցած է կնոջ, շեշտաց է անոր գրագիտութեան մակարդակի բարձրացման անհրաժեշտութիւնը։ Անդրադարձած է նաեւ գեղարուեստի խնդիրներուն, նիւթեր տպագրած Յովհաննէս Այվազովսկիի մասին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Թելենտոս

**Թելենտոս** (յուն․՝ Τέλενδος), հարաւային Էգէականի կղզիակ, Տոտեքանիսա։    
ձախից|մինի

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Թելենտոս կը գտնուի Քալիմնոսին շատ մօտ (անոր բացերը), հազիւ 0,5 ծովային մղոն։ Կ՛ երկարի արեւելքէն - արեւմուտք, 4 քլ․ երկարութեամբ։  Կղզիակը կ՛ իշխէ «Ռահի» լեռնադաշտը (460 մեթր)։ Տարածութիւնն է 4,648 քլ․² եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 94 բնակիչ։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։  Կղզիին բարձրագոյն կէտն է Փափաս (296 մեթր)։

Բնակիչները գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ կը զբաղին, ինչպէս նաեւ մեղրաբուծութեամբ եւ խոտերու, բուրաւէտ բոյսերու մշակումով։ 

## Պատմական ակնարկ
Հին յոյները կղզիակը Քելորիս կը կոչէին։  Հոմերոս (Օմիրոս) կղզին կը յուշէ «Քալինտոսի կղզիակներ» (νήσους τε Καλύδνας) «Նաւերու ցուցակ»ին (Νεών Κατάλογο) մէջ։  Կղզիակին վրայ յայտնաբերուած են հռոմէական շրջանէն հնագիտական աւերակներ․ լոգարաններ, ձիթենիի ջաղացք, եւայլն։  

Այիոս Քոստանտինոս բարձրութեան վրայ 120 մեթր կը գտնուի բիւզանդական ամրոցը։  Վլիհատա ծովափը գտնուած են հռոմէական շրջանէն խեցեգործութեան գործիքներ։

## Բնապահպանում
Կղզիակը յայատարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (*Falco eleonorae* տեսակ) *եւ* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), թռչուններուն համար։  

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Mprosta,Telentos (view from airport).jpg|Թելենտոս, նկարուած Քալիմնոսի օդակայանէն
Պատկեր:Kalymnos Sektor Illiade - panoramio.jpg|Թելենտոս
Պատկեր:Telendos chapel.jpg|Թելենտոս․ մատուռ մը
Պատկեր:Telendos - panoramio (1).jpg
Պատկեր:Thelendos ruins.jpg|Թելենտոսի հնագիտական աւերակներ
Պատկեր:Τέλενδος. Μονοπάτι οικισμού.jpg
Պատկեր:Τέλενδος. Φθινοπωρινό πρωινό.jpg|Աշնանային առաւօտ
Պատկեր:Παραλία Χοχλακάς.jpg|Հահլաքաս ծովափ, Թելենտոս
Պատկեր:Telendos Isl.jpg|Թելենտոս․ արեւամար, նկարուած Քալիմնոսի ափէն
Պատկեր:ΤΕΛΕΝΔΟΣ.jpg
Պատկեր:Telendos - panoramio.jpg
Պատկեր:Τέλενδος.jpg
         

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նիմոս

**Նիմոս** (յուն․՝ Νίμος), հարաւային Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա։    

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Նիմոս կը գտնուի Սիմի կղզիին հիւսիսը։  Սիմիէն կը բաժնուի ծանծաղ ջուրերով փոքր նեղուցէ մը՝ Տիափորի։  Ամբողջ կղզիակը, ինչպէս նաեւ Սիմի եւ շրջակայ կղզիակները յայատարարուած են հնագիտական վայր։ 

Տարածութիւնն է 4,648 քլ․²։  Կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։  Կղզիին բարձրագոյն կէտը 617 մեթր է։ 

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Դատական իշխանութիւն (հանդէս)

**Դատական իշխանութիւն**, գիտամեթոդական ամսագիր։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Դարբին (թերթ)

**Դարբին**, շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է 1911-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գ․ Տէր-Ղեւոնդեան։

Լուսաբանած է դպրոցական եւ մանկավարժական կեանքը, տպագրած գիտական, մասնաւորապէս, քաղաքատնտեսական նիւթեր։ Թարգմանաբար լոյս ընծայած է եւրոպական գրողներու երկերէ, հաղորդած լուրեր միջազգային իրադրութեան մասին։ Ունեցած է ֆելիետոններու, երգիծական մանրապատումներու եւ յայտարարութիւններու բաժիններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Դարբնոց (ամսագիր)

**Դարբնոց**, խորհրդային վաղ շրջանի գրական-գեղարուեստական, քննադատական ամսագիր։ Հանդիսացած է Վրաստանի պրոլետարական գրողներու ասոցիացիայի հրատարակութիւնը։

Լոյս տեսած է 1922-1923 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Տպագրած է բանաստեղծութիւններ եւ արձակ գործեր, գրախօսած հայ գրողներու երկերը։ Լուսաբանած է գրականութեան եւ գեղարուեստի հարցեր։ Լայն տեղ յատկացուցած է ֆուտուրիզմին։ Անդրադարձած է Վրաստանի պրոլետարական գրողներու ասոցիացիայի հայկական մասնաճիւղի աշխատանքներուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Դափնի (հանդէս)

**«Դափնի»**, կիսամսեայ, ապա ամսօրեայ կրօնական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1921-1922 թուականներուն, Զմիւռնիոյ մէջ։ Արտօնատէր եւ տնօրէն՝ Տ․ Զուանշիր։ Յետամտած է կրօնի եւ գիտութեան հաշտեցման, տպագրած կրօնա-բարոյական բովանդակութեամբ յօդուածներ, եկեղեցական տօները, արարողութիւններն ու ծէսերը մեկնաբանող ճառեր ու քարոզներ, բարոյախօսական առածներ։ Լուսաբանած է դպրեվանքերու ուսումնակրթական վիճակը, զմիւռնահայ համայնքի կեանքը, տպագրած նշանաւոր մտաւորական գործիչներուն նուիրուած նիւթեր։

Աշխատակցել են Ղ․ Դուրեանը, Տ․ Պալեանը, Ս․ Պալապանեանը, Ալփասլանը (Ս․ Փանոսեան) եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Փսերիմոս

ձախից|մինի|Փսերիմոսի դիրքը
**Փսերիմոս** կը կոչուի նաեւ Քափարի (յուն․՝ Ψέριμος կամ Κάπαρη), Էգէականի կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կղզին կը պատկանի Քալիմնոսի քաղաքապետութեան։ Աղաթոնիսի Թրքական ափերուն մօտիկ կղզի։  Տարածութիւնն է 14,6 քլ․² եւ բնակչութեան թիւը՝ 80։  Կը գտնուի Քոս կղզիին հիւսիսը եւ Քալիմնոսի հարաւ-արեւելքը։  Բարձրագոյն կէտն է 268 մեթր։

Կղզիին հիւսիսային ծայրամասը Աքրա Վասիլիքի կը կոչուի, իսկ հարաւային ծայրամասը՝ Աքրա Ռուսա։  Այս երկու ծայրամասերուն միջեւ կը գոյանայ Փսերիմոս խորշը, որուն փորոտիքին կը գտնուի համանուն գիւղը։  Փսերիմոս ծովախորշէն 2 քլ․ դէպի հիւսիս կը գտնուի կղզիին հիւսիս-արեւմտեան ծայրամասը՝ Աքրա Քորաքի (կամ Քորաքի) հրուանդան, որուն հարաւ-արեւմուտքը կը գտնուի Փլաթի ժայռակղզիակը։

Բնակիչները կը զբաղին գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ անասնապահութեամբ։  Վերջին տասնամեակին կը զարգանայ նաեւ զբօսաշրջիկութիւնը։
մինի|Փսերիմոսի արեւելեան ծայրամասը

## Պատմական տեղեկութիւններ
Հոմերոս (Օմիրոս) կղզին կը յուշէ «Քալիտնասի կղզիակներ» (νήσους τε Καλύδνας) «Նաւերու ցուցակ»ին (Νεών Κατάλογο) մէջ։

Փլինիոս Մեծ (23 - 79), հռոմէացի գրագէտ, բնագէտ եւ փիլիսոփայ կղզին իր «Naturalis Historia V 36,134» գիրքին մէջ կղզին Փսերեմա կ՛ անուանէ (Pserema)։   

1888-ին արձանագրագէտ, գրագէտ եւ թարգմանիչ Ուիլիամ Ռոճէր Փաթոն (1857-1921) Փսիրիմոս *Ψήριμος* անունը նշմարած է գիւղին եկեղեցւոյ արձանագրութեան (Գ․ դար)՝ «․․անձնիք Փսերիմոսի մէջ․․․» (εν κάποις εν Ψηρίμω... )։  Արձանագրութեան մէջ նշուած են Քոս կղզիին մեծաւորներու անուններ, ինչ որ կը վկայէ թէ կղզին Քոսի ենթակայ եղած է։ 

Կղզին, հետեւելով Տոտեքանիսայի մնացեալ կղզիներուն ճակատագրին, 1912-ին կ՛ անցնի իտալական գերիշխանութեան տակ, իսկ 1943-ին՝ գերմանացիներուն։ 7 Մարտ 1948-ին վերջնականապէս Յունաստանին կը միանայ։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Լիփսի

ձախից|մինի|Լիփսի․ դիրքը
**Լիփսի** (յուն․՝ Λειψοί), 30 կղզիակներու համալիր, Տոտեքանիսա, հարաւ-արեւելեան Էգէական, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
30 կղզիակներու համալիր՝ 24 կղզիակներ եւ 6 ժայռակղզիակներ։  Կը գտնուի Փաթմոսի եւ Լերոսին միջեւ։ Լիփսօ կղզին ամենամեծն է եւ իր անունով կոչուած է կղզիկաներու համախմբումը։  Տարածութիւնն է 15,842 քլ․², ծովեզրն է 36 քլ․ եւ բնակչութեան թիւը՝ 790։  Բարձրագոյն կէտն է 277 մեթր։ 

Կղզիին մակերեսը բլրակներէ կազմուած է եւ փոքր հովիտներէ։  Ծովախորշերն են՝ Ֆոնտանա, Մոսհաթօ եւ Թարսանաս։  Ծովափները՝ Լիենտու, Փլաթիս Եալոս, Քացատիա, Թուրքոմնիմա, Հոհլաքուրա։  Ժայռոտ հրուանդաներն են՝ Կաթիս, Մոնոտենտրի եւ Ղլարոքաւոս։

Բնակչութիւնը կը զբաղի երկրագործութեամբ (այգեգործութիւն, գինեգործութիւն, ձիթապտուղի, ձէթի եւ արմտիքներու արտադրութիւն), ձկնորսութեամբ, անասնաբուծութեամբ, առեւտուրով եւ զբօսաշրջիկութեամբ։
ձախից|մինի|Լիփսի

## Բնապահպանում
Լիփսի կղզեխումբը, շնորհիւ իր իւրայատուկ բուսականութեան եւ կենդանական աշխարհին, արձանագրուած է Եւրոպական Բնապահպանման «NATURA 2000 Գօտի»ցուցակին մէջ, «Արքի, Լիփսի, Աղաթոնիսի եւ ժայռակղզիակներ GR4210010» պետակին տակ։

## Կղզեխումբը
մինի|Լիփսի․ Մաքրոնիսի
Կղզեխումբը կ՛ ընդգրկէ հետեւեալ կղզիակներն ու ժայռակղզիակները․-

Արեֆուսա, Նիսի Մանոլի, Մեղալօ Ասփրոնիսի, Մաքրի Ասփրոնիսի, Միքրօ Ասփրոնիսի, Փափլոմա, Քուլուրա Α,  Քուլուրա Δ, Նոթիօ (հարաւ) Ասփրոնիսի Α, Նոթիօ (հարաւ) Ասփրոնիսի Δ, Մեղալօ Քալափոտի, Միքրօ Քալափոտի, Լիրա, Սթաւրի, Փիլաւի, Փսոմու, Քափարոնիսի, Փիաթօ, Մաքրոնիսի, Ֆրակոս, Սարաքի։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Առաջին բնակիչները Քարեսները եղած են (Ք․Ա․ 1370), իսկ Ք․Ա․ 1200-ին Դորիացիները կը հաստատուին։  Կղզիին վրայ յայտնաբերուած են Միկինեան շրջանի անօթներ (Ք․Ա․ 1600 - 1100)։  Ք․Ա․ 4-րդ դարու արձանագրութիւն մը, ինչպէս նաեւ Քասթրօ կոչուած բարձրութեան վրայ յայտնաբերուած Աքրոփոլիսի մը աւերակները, կը վկայեն թէ կղզին հաստատւոած են նաեւ Միլիթոսի յոնիացիները։ 

Կղզին, հետեւելով Տոտեքանիսայի մնացեալ կղզիներուն ճակատագրին, Բիւզանդական իշխանութենէն ետք, կը գտնուի յաջորդաբար օսմանցիներուն գերիշխանութեան տակ։  Կը մասնակցի 1821-ին ծագած Յունական Ապստամբութեան։   1912-ին կ՛ անցնի իտալական գերիշխանութեան տակ, իսկ 1943-ին՝ գերմանացիներուն։ 7 Մարտ 1948-ին վերջնականապէս Յունաստանին կը միանայ։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lipsi. - panoramio (1).jpg|Լիփսի
Պատկեր:Lipsi Harbour. - panoramio (1).jpg|Նաւահանգիստը
Պատկեր:Lipsi. - panoramio (2).jpg|Լիփսի
Պատկեր:Lipsi. - panoramio.jpg
Պատկեր:Lipsi, Greece - panoramio.jpg
    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Տ . Գարեգին քհնյ. Քիրազեան

**Տ. Գարեգին քհնյ. Քիրազեան** (աւազանի անունով՝ Նազարէթ Քիրազեան, ծնած է 1923, Հալէպ ), այնթապցի քահանայ։

## Կենսագրութիւն
Զաւակն էր այնթապցի ծանօթ լուսարար աւագ սարկաւագ Նազար Քիրազեանի եւ այնթապցի Երանուհի Քիրազեանի, որ քոյրն է

Լոնտոնաբնակ փրօֆ. Սարգիս Չ. Թօփալեանի:

Ծնած է Հալէպ ,1923 –ին: Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Կիլիկեան եւ ապա Այնթապի Կրթասիրաց Վարժարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ կը դառնայ 1938-ին:

Նկատի ունենալով որ Աւագ Սարկաւագի զաւակ էր եւ տան մթնոլորտը միշտ կրօնական էր, փոքր տարիքէն անոր մէջ սէր կ'արթննայ եկեղեցւոյ նկատմամբ:

## Քահանայական Կրթութիւն
Նախակրթարանը աւարտելէ ետք, ան կը մեկնի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանք ուսանելու, սակայն երկու տարի վերջ արկածի մը հետեւանքով, կը հիւանդանայ եւ մահուընէ ազատելով, բժիշկներու հրահանգով կը ձգէ Դպրեվանքը: Այս միջոցին եկեղեցւոյ հանդէպ ունեցած սէրը վառ կը մնայ իր մէջ, որուն իբր հետեւանք ինը տարիներ Հալէպի եւ Թրիփօլիի մէջ կ'աշխատի որպէս ուսուցիչ- դպրապետ: Նաեւ, որպէս շրջանաւարտ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Կիրակնօրեայ Դպրոցներէն, երկար տարիներ կը ծառայէ իբրեւ ուսուցիչ եւ դպրապետ:

1949 -ին ժողովուրդը գնահատելով եկեղեցւոյ հանդէպ իր ունեցած սէրը եւ ծառայութիւնները, կը փափաքի որ ան եկեղեցւոյ պաշտօնեայ դառնայ:

3 Յուլիս 1949-ին, Գերշ . Տ . Զարեհ Ս . Եպիսկոպոսի ձեռամբ քահանայ կը ձեռնադրուի Սրբ. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ, կոչուելով Տէր Գարեգին: Ան ճիգ կը թափէ Հայ Եկեղեցւոյ զաւակներուն հոգեւոր արթնութեան համար:

## Աղբիւրներ

* «Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. հատոր, Լոս Անճէլըս, Քալիֆոռնիա, 1953։
Սարիա (Տոտեքանիսա)

ձախից|մինի|Սարիա նեղուցը․ ձախին Սարիա եւ աջին Քարփաթոս
**Սարիա** (յուն․՝ Σαρία ), Էգէականի կղզի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քարփաթոսին հիւսիսը։ Սարիա նեղուցը՝ 100 մեթր լայնութեամբ եւ 2,5 մեթր խորութեամբ, երկու կղզիները իրարմէ կը բաժնէ (նեղուցէն նաւերու երթեւեկութիւնը արգիլուած է)։  Տարածութիւնն է 20,4 քլ․² եւ բնակչութեան թիւը՝ 45։  Բարձրագոյն կէտն է 631 մեթր։ 

Սարիա մաս կը կազմէ Քարփաթոս քաղաքապետութեան Օլիմպոս համայնքին։  Բնակիչները կը բնակին կղզիին հիւսիսային մասը գտնուող Արղոս բնակավայրը։  

## Բնապահպանում
ձախից|մինի|Սարիա, Փալաթիա
Սարիա կղզին, յայտարարուած է Եւրոպական Բնապահպանման «NATURA 2000 Գօտի». Եւրոպայի տարածքին կարեւոր շրջան թռչուններու պահպանման համար։  Կղզին կը հիւրասիրէ հազուագիւտ թռչուններու լուրջ թիւ մը, ինչպէս օրինակ՝ ճուռականման արծիւ (Aquila fasciata), երկարաւիզ հաւկուլ (Buteo rufinus) եւ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)։  Նաեւ 

## Պատմական տեղեկութիւններ
Սարիա բնակուած է Նոր Քարէ դարու ժամանակէն։  Կղզիին արեւմտեան լանջին գտնուած հետքերը այդ կը փաստեն։  Ք․Ա․ 5-րդ դարուն  Աթէնքի Դաշինքին մաս կազմած է։  Փալաթիա շրջանը կը հանդիպինք հին քրիստոէական եւ միջնադարեան կառուցումներու, ինչպէս օրինակ Ժ․ դարու միջնադարեան բնակավայրը, կամարաձեւ շէնքերով։  Կ՛ ենթադրուի արաբական բնակավայր եղած ըլլայ եւ կամ Սարազեն (Սարաքինի) ծովահէններու խարիսխ։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Σαρία - Saria island 03.jpg|Սարիա եւ Քարփաթոս
Պատկեր:Bucht auf Saria.jpg|Սարիա․ Փալաթիա
Պատկեր:Bucht auf Saria; Griechenland.jpg
Պատկեր:Insel Saria, unbewohnt.JPG
Պատկեր:Saria bei Karpathos Ruinen bei Nissyros b.jpg
Պատկեր:Trullo Insel Saria bei Karpathos a.jpg|Սարիա․ Փալաթիա
Պատկեր:Unbewohnte Insel Saria.jpg|Նոր Քարէ դարու բնակավայրի հետքեր
Պատկեր:Σαρία - Saria island 02.jpg|Սարիա
Պատկեր:Σαρία - Saria island 04.jpg|Սարիա
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ -ΑΦΙΞΗ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ 3.jpg|Սարիա․ միջերկրականեա փոկի պահպանման շրջան․․․
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ -ΑΦΙΞΗ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ.jpg|․․․
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (1).jpg|Սարիա
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (10).jpg|Բնապահպանման շրջան
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (14).jpg|․․․․
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (2).jpg
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (3).jpg
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (4).jpg
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (3).jpg|Սարիա․ բնակավայրը եւ պահպանման շրջան
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (5).jpg
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (6).jpg
Պատկեր:ΣΑΡΕΙΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ. (7).jpg|բնապահպանման շրջան
      

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Կարապետ Տաղլեան

Կարապետ Տաղլեան, (11 Յունուար 1882, Այնթապ - ), այնթապցի բնագիտութեան ուսուցիչ, փրոֆէսօր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապ, 11 Յունուար 1882-ին։ 1888-1895 տարիներուն յաճախած է Ադենական վարժարանը։ Սեպտեմբեր 1896-ին յաճախած է Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը, իբր 5-րդ կարգի աշակերտ եւ Յունիս 1902-ին շրջանը աւարտած:

## Ուսուցչական ասպարէզ
1902-1906 թուականներուն օգնական կ&#x27;ըլլայ Կեդր. Թուրքիոյ գոլէճին մէջ:

1906-1907 տարիներուն կ&#x27;ուսանի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն ներս: Ապա կը վերադառնայ Կեդր. Թուրքիոյ գոլէճ եւ երկու տարի կը դասաւանդէ:

1909-ին կը գաղթէ Ամերիկա եւ Քոլոմպիա համալսարանէն ներս կը մասնագիտանայ գիտութեան ճիւղին մէջ:

Յունիս 1911-ին կը ստանայ Մագիստրոս Արուեստից եւ Տոքթոր Փիլիսոփայութեան տիտղոսները, ֆիզիքական քիմիաբանութեան ճիւղին մէջ։

1911-ին Ալֆրէտ համալսարանէն ներս բնագիտութեան ուսուցիչ կը նշանակուի:

1912-ին կը վերադառնայ Այնթապ, ուր փրոֆ. Ալեքսան Պէզճեանի մահուամբ՝ անոր տեղ ուսուցչապետ կը նշանակուի: Այնթապէն կը տարագրուի Սեպտեմբեր 1915-ին։

Ան վալիին արտօնութեամբ կը մնայ Հալէպ, ուր կը դասաւանդէ Մէքթէպի Սուլթանիէ դպրոցին մէջ մինչեւ Բրիտանական գրաւումը Հալէպի: Այդ օրերուն, Բրիտանացիք Հալէպի մէջ կը հիմնեն Հայկազեան Վարժարանը, ուր Կարապետ Տաղլեան կը պաշտօնավարէ որպէս տեսուչ մինչեւ 1920-ի ամառը:

Հոկտեմբեր 1920-ին իր երկու զաւակներուն եւ տիկնոջ հետ կը ժամանէ Նիւ Եորք, ուր Նիւ Լոնտոնի Գընէթիքէթ գոլէճին մէջ կ&#x27;ուսուցանէ բնագիտութիւն 1921- 1947, ապա 65 տարեկանին կը քաշուի պաշտօնէն: 1947-ին կ&#x27;ուսուցանէ Նիւ Լոնտոնի Աղջկանց «Հայ Սքուլ»-էն ներս:

Փրոֆ․ Կ․ Տաղլեան անդամակցած է բազմաթիւ գիտական ընկերութիւններու։

## Աղբիւրներ

* «Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, 1953։
Տ. Բաբգէն Վրդ. Ապատեան

**Տ. Բաբգէն Վրդ. Ապատեան** (աշխարհական անունով՝ Յովսէփ, ), քահանայ։

## Կենսագրութիւն
Ան զաւակն էր այնթապցի Սամուէլ եւ Լութֆիէ Ապատեաններուն։ Գաղթականութեան ծնունդ է, Դեկտեմբեր 1918-ին, Հալէպ։ Երկու տարի ծնողքին հետ կը մեկնի Այնթապ, ուրկէ կը վերադառնայ Հալէպ։

Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Հալէպի այնթապցիներու Կրթասիրաց Վարժարանին մէջ, ուրկէ յաջողութեամբ շրջանաւարտ կը դառնայ 1932-ին։

## Ձեռնադրութիւն եւ հոգեւոր Ծառայութիւն
1932-ին Յովսէփ կ'ընդունուի Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց յարկէն ներս՝ Տ. Տիրան Վրդ. Ներսոյեանի տեսչութեան օրով։ Ժառանգաւորաց շրջանը աւարտելով կը ձեռնադրուի կուսակրօն սարկաւագ 1936-ին, 11 ընկերներու հետ, Տ. Թորգոմ Պատրիարքի օրհնութեամբ։

Իր սերունդին ամբողջական նուիրումին պատճառով դասարանը կը կոչուի «Ողջակէզ Դասարան»։

1930-ին կը ձեռնադրուի կուսակրօն քահանայ, այլ հինգ ընկերներու հետ, Տ. Մեսրոպ Պատրիարքի օրհնութեամբ եւ կը վերակոչուի, ի յիշատակ այնթապցի Տ. Բաբգէն Կաթողիկոսի, Տ. Բաբգէն Աբեղայ։ 

Վարդապետական աստիճան կը ստանայ 1945-ին, Տ. Կիւրեղ Պատրիարքի ձեռամբ։

Դեկտեմբեր 1939-էն Դեկտեմբեր 1942 կը նշանակուի Ելեւմտից Տեսուչ Ս. Աթոռոյ։

Սեպտեմբեր 1943-էն տեսուչ կը նշանակուի Յոպպէի եւ Ռամլէի հայոց վանուց մատակարարող անդ վանապատկան կալուածոց եւ տեսուչ Յոպպէի Սուրբ գլխադրի Վարժարանին, մինչեւ Մայիս 1948։

1948-ին Պաղեստինի քաղաքական կացութեան ընդանուր փոփոխութիւնը հիմնական ազդեցութիւն կը ձգէ հայ գաղութի տնտեսական եւ ազգային կեանքին վրայ։

Ան կը վարէ նաեւ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքարանի ներկայացուցչի պաշտօնը Հրէական կառավարութեան մօտ։

Եղած է եկեղեցաշէն, կրթական, մշակութային ու նուիրապետական գործիչ, «Հայ կեդրոն» ամսագրի խմբագիր։ Երկար տարիներ, որպէս վարդապետ, աշխատակցած է Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան «Սիոն» պաշտօնաթերթին, ինչպէս նաեւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան «Էջմիածին» պաշտօնաթերթին՝ կրօնափիլիսոփայական եւ մատենագրական ուսումնասիրութիւններով։

## Գրականութիւն

* Ապատեան, Բաբգէն վրդ. (15 օգոստոս 1955). «Տպաւորութիւններ Հնդկաստանէն», «Սիոն» ամսագիր:
* Բաբգէն արք. Ապատեան, «Հոգեւորական Սուրբ Ներսէս Շնորհալին (մահուան 800-ամեակին)», Դեկտեմբեր 1973, «Էջմիածին»; 5120. Ապատեան Բաբգէն եպիսկոպոս, 1973, էջ 37-39 (էջ 116, 1973):
* Ապատեան Բաբգէն եպիսկոպոս, «Խորհրդածութիւններ հաշտութենէն վերջ» (խմբագրական՝ «Հայ Կետրոն», յունուար 1964, թիւ 1): Մատենագիտութիւն «Էջմիածին» ամսագրի (1944-1973) (ցանկին մէջ՝ 1974, էջ 58): Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա.-ի եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Խորէն Ա.-ի 1963-ի Հոկտեմբերին Երուսաղէմի մէջ կայացած հանդիպման առթիւ՝ «Խորհրդածութիւններ հաշտութենէն վերջ», «Էջմիածին», Յուլիս 1964, էջ 13-14:
* «Սփիւռքի մէջ. Վեհափառ Հայրապետի քարոզին առթիւ», «Էջմիածին», 1961, էջ 12-13 (Պուէնոս Այրես, «Հայ Կետրոն» ամսագիր, Դեկտեմբեր 1960), ԺԱ Սփիւռքի մէջ, էջ 62, 1961:

## Աղբիւրներ

* «Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։
Ստորոգութիւն:Արքեպիսկոպոսներ
Դէպի երկիր

**«Դեպի երկիր»**, գրականութեան եւ արուեստի պարբերագիրք։ Լոյս տեսած է 1945-1947 եւ 1949 թուականներուն, Հալէպի մէջ։ Խմբագրական կազմ՝ Հայրենադարձ հայերու ընդհանուր միութեան, յետագային՝ սովետական Հայաստանի հետ մշակութային կապի հալէպահայ ընկերակցութեան հրատարակութիւն։ Փորձած է նպաստել հայրենադարձութեան։ Տպագրած է սփիւռքահայ գրողներու հայրենասիրական գործերը, նմուշներ արաբական եւ սովետական գրողներէ։ Աշխատակցած են Վահէ Վահեանը, Զ․ Մելքոնեանը, Ս․ Սեզան, Ա․ Նաճարեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական պարբերականներ
Աղաթոնիսի

[ձախից|մինի|Նկարուած Աղաթոնիսիին արեւելեան կողմէն․ կեդրոնը՝ [Ներոնիսի եւ դիմացը՝ Թուրքիա]]
**Աղաթոնիսի** (յուն․՝ Αγαθονήσι), Էգէականի կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աղաթոնիսի Տոտեքանիսայի հիւսիսային կղզին է, շատ մօտիկ Սամոսին եւ թրքական ափերուն։  Տարածութիւնն է 13,4 քլ․² եւ բնակչութեան թիւը՝ 185։
ձախից|մինի|Աղաթոնիսի
Կղզին ունի երիզաձեւ ծովափներ, որոնք ապահով ծովախորշեր են շրջանէն անցնող նաւերուն համար։  Շրջապատուած է փոքր ժայռակղզիակներէ, ինչպէս օրինակ Փիթա, Սթրոկիլի, Փրասօ, Ներոնիսի, Ղլարոս (կամ Քացաղանի) եւ Քունելոնիսի։

Բնակիչները կը զբաղին ձկնորսութեամբ, երկրագործութեամբ եւ անասնապահութեամբ։  Վերջին տասնամեակին կը զարգանայ նաեւ զբօսաշրջիկութիւնը։

Աղաթոնիսի ունի երեք բնակավայրեր․- 

* Մեղալօ Հորիօ (120 բնակիչ)․ ամենամեծ եւ հնագոյն վնակավայրը, ծովէն անտեսանելի (հին ժամանակներուն այդպէս կառուցուած, որպէսզի բնակիչները ծովահէններու արշաւանքներէն պաշտպանուին),
* Միքրօ Հորիօ (15 բնակիչ),
* Այիոս Եորղոս (15 բնակիչ)․ կղզիին նաւահանգիստն է։

մինի|Աղաթոնիսի․ Այիոս Եորղոս
մինի|Աղաթոնիսի․ արեւամարմինի|Աղաթոնիսի․ դիրքը|ձախից
## Պատմական տեղեկութիւններ
Հնադարին, կղզին կը կոչուէր Փսեթուսա, Թրաղէա (այդպէս կ՛ անուանէ Թուքիտիտիս), իսկ Ստրաբոն եւ Ստեփան Բիւզանդացին շրջական ժայռակղզիակներուն հետ կ՛ անուանեն՝ Թրաղեէ, իսկ Պլութարհոս (Փլութարհոս)՝ Թրաղիա։

Կղզին յաջորդաբար կը հաստատուին Քարես, Դորեացիներ եւ Յոնիացիներ։  Ք․Ա․ 494-ին տեղի կ՛ ունենայ Լատի նաւամարտը պարսիկներուն եւ յոնիացիներուն միջեւ։ 

Բիւզանդական շրջանին եղած է աքսորավայր։  1522-ին, ան ալ, ինչպէս Տոտեքանիսայի կղզիներուն մեծ մասը, օսմանցիներուն գերիշխանութեան տակ կը գտնուի։ 6 Օգոստոս 1824-ին հոն կ՛ ապաստանի պարտուած թրքական-եգիպտական նաւատորմը, իսկ երկու շաբաթ ետք՝ 29 Օգոստոսին, կղզիին արեւելեան մասին տեղի կ՛ ունենայ Ղերոնտասի նաւամարտը։ 

Կղզին, հետեւելով Տոտեքանիսայի մնացեալ կղզիներուն ճակատագրին, 1912-ին կ՛ անցնի իտալական գերիշխանութեան տակ, իսկ 1943-ին՝ գերմանացիներուն։  7 Մարտ 1948-ին վերջնականապէս Յունաստանին կը միանայ։ 

## Բնապահպանում
Աղաթոնիսի յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան (ապաստան վտանգուած թռչուններու համար)․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), եւայլն։

     

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Լատի նաւամարտ
Գէորգ Պապօեան

**Գէորգ Պապօեան** (1896, Այնթապ, 1896 - 18 Մարտ 1919, Պէյրութ), այնթապահայ գրող։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1896-ին, Այնթապ: 1912-ին շրջանաւարտ կը դառնայ Վարդանեան կրթարանէն: 1915-ին կ'աւարտէ Կիլիկեան Ճեմարանը:

1916-ին կը տարագրուի դէպի Սուրիոյ Համա քաղաքը եւ «Սելիմիյէ» գիւղին մէջ հաստատուելով կ'ամուսնանայ Անահիտին հետ եւ կ'ունենայ հինգ զաւակներ:

Այնթապի ինքնապաշտպանութեան կռիւէն ետք, ան կը հաստատուի Հալէպ, ուր ութ տարի Հալէպի Կիլիկեան վարժարանէն ներս իբրեւ ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ:

Իր կեանքի վերջին տարիներուն կը հաստատուի Պէյրութ, ուր Եւրոպայէն մեքենաներ բերելով խաւլիի գործով կը զբաղի։

Կը մահանայ 18 մարտ 1919, Պէյրութի մէջ։

## Գրական գործունէութիւն
Գէորգ Պապօեան բազմաթիւ գրութիւններ գրած է Սուրիոյ եւ արտասահմանի հայ թերթերուն մէջ։

Ամերիկայի մէջ ան աշխատակցած է «Երիտասարդ Հայաստան»ին։

## Աղբիւրներ

* «Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։
Ելեկտրական Աղեղ

**Ելեկտրական աղեղ**, վոլդեան աղեղ, ելեկտրական պարպման տեսակ. ունի մէկ էլեկդրոդտէ (ածուխէ կամ մետաղէ) միւսը ձգուող աղեղատիպ պայծառ թելիկի տեսք։ Կրնայ յառաջանալ որեւէ կազի մէջ։ Ջերմաստիճանը թելիկին կը հասնի քանի մը հազար աստիճանի, պարպման հոսանքը՝ տասնեակ հազար ամբերի։ Ելեկտրական աղէղի թելիկը կաթոդի ու անօթի մօտ կը նեղնայ և անոր մակերևոյթին կ'առաջացնէ վառ բիծեր։ Էլեկտրոններու ռմբակոծումէն անօթը կը տաքնայ մինչև գոլորշիացման ջերմաստիճանը (ածուխէ անօթը՝ մինչև 42000K 1 մթնոլորտային ճնշման պարագային)։
Հալքի (Տոտեքանիսա)

ձախից|մինի|Հալքի, դիրքը
**Հալքի** (յուն․՝ Χάλκη ), հարաւ-արեւելեան Էգէականի կղզի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Ռոտոսին արեւմուտքը, Թիլոսին հարաւ-արեւելքը։  Տարածութիւնն է 26,988 քլ․², ծովեզր՝ 34 քլ․, իսկ  բնակչութեան թիւը՝ 478։  Բարձրագոյն գագաթն է Մերովիղլի (593 մեթր)։  Կղզիին մակերեսը լեռնային եւ անբերրի է։ 

Հալքիին եւ Ռոտոսի միջեւ կը գտնուին բազմաթիւ կղզիակներ, ժայռակղզիակներ եւ խարակներ, ինչպէս օրինակ Ալիմիա, Այիոս Թէոտորոս, Քրեւաթիա, Մաէելոնիսի եւ Թրաղուսա։  Իսկ Հալքիին եւ Թիլոսին միջեւ կը գտնուի Անտիթիլոս։  

Հալքի յայտարարուած է «Խաղաղութեան եւ  երիտասարդներու բարեկամութեան միջազգային կեդրոն» ։  Այդ պատճառով կղզին ամէն տարի կ՛ այցելեն մեծ թիւով երիտասարդներ։  
մինի

## Բնապահպանում
Հալքի եւ կղզիակներ Քոլոֆոնաս, Փանօ Փրասուտա, Թրաղուսա, Սթրոկիլի, Այիոս Թէոտորոս, Մաէլոնիսի, Ալիմիա, Քրեւաթիա, Նիսաքի, Մաքրի եւ ծովափնիայ շրջանները, ընդհանուր տարածութեամբ 353,2 քլ․² յայտարարուած են «NATURA 2000»  Բնապահպանման Գօտի GR4210026 արձանագրութեամբ. Եւրոպայի տարածքին կարեւոր շրջան թռչուններու պահպանման համար։  Կղզին կը հիւրասիրէ հազուագիւտ թռչուններու լուրջ թիւ մը, ինչպէս օրինակ՝ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), գեղգեղող (Sylvia rueppelli), եւայլն։   

## Պատմական տեղեկութիւններ
Կղզին բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջանէն։  Ըստ դիցաբանութեան, առաջին բնակիչները տիտանները եղած են։  Փելասղիները կղզին ապրած են բաւական տարիներ, ձգելով բաւական կառոյցներ։  Անոնց կը յաջորդեն Քարեսները, Դորիացիները եւ աւելի ուշ Փիւնիկեցիները։ Փեֆքիա շրջանը կը գտնուին Ափոլոնաս աստուծոյ  նուիրուած երեք տաճարներու հետքեր։  Ք․Ա․ 5-րդ դարուն Աթէնքի դաշնակից եղած է։  Ատկէ ետք, կախեալ կ՛ ըլլայ Ռոտոսէն եւ կը հետեւի անոր։ 

ԺԹ․ դարուն Հալքիին մէջ, ինչպէս նաեւ Սիմի, Քալիմնոս, Քասթելոռիզօ եւ Քասոս կղզիներուն մէջ սպունգի ձկնորսութիւնը եւ առեւտուրը կ՛ աճի, թափ տալով կղզիին զարգացման։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Chalki - panoramio (2).jpg|Հալքի
Պատկեր:Halki Island port.jpg|Հալքի․ նաւահանգկիստը
Պատկեր:Νήσος Χάλκη.jpg
Պատկեր:Chalki Greece.jpg
Պատկեր:Χάλκη.jpg
Պատկեր:Halki island - Aghia Thekla.jpg|Այիա Թեքլա
Պատկեր:Chalki - panoramio (1).jpg
Պատկեր:Halki The beach.JPG|Ծովափը
Պատկեր:Chalki-Kolofwnas.jpg|Քոլոֆոնաս կղզիակ
Պատկեր:Chalki-Makry.jpg|Հալքի․ Մաքրի կղզիակ
Պատկեր:Ftenakia.jpg|Ֆթենաքիա
Պատկեր:Trachià.jpg|Թրահիա
Պատկեր:Halki The castle 2.JPG|Հալքի բերդը
Պատկեր:Halki Approach to the castle 2.JPG
Պատկեր:Lizard Chalki.jpg
Պատկեր:Halki Cove, hillsides and horizon.jpg
Պատկեր:Emporio-chirch and houses in Halki.jpg
Պատկեր:Halki Port.JPG
Պատկեր:Chalkialba.jpg|Հալքի․ արեւածագ
Պատկեր:Chorio sunset.jpg
Պատկեր:Ξημέρωμα στο λιμάνι της Χάλκης, 5 Ιουνίου 2017.jpg|Արեւածագ
Պատկեր:Kolofonas Chalkis.jpg|Քալոֆոնաս․ Հալքիին արեւելքը
Պատկեր:Nissos blue hour, Rhodes in distance, masts and moon.jpg|Հալքի, իրիկնամուտ․ դիմացը՝ Ռոտոս
Պատկեր:Blue hour port.jpg
      

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Անտիթիլոս

**Անտիթիլոս** (յուն․՝ Αντίτηλος),  Էգէականի անբնակ կղզի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Թիլոսէն 2 ծովային մղոն հարաւ-արեւմուտք, դէպի Հալքի։  Տարածութիւնն է 0,510 քլ․²։  Ժայռոտ կղզիակ է։  Ղայտարոս ժայռակղզիակին հետ Թիլոս շրջապատող 16 կղզիակներէն ամենամեծերն են։ 

## Բնապահպանում
Յայտարարուած է «NATURA 2000»  Բնապահպանման Գօտի․   բազէ (Falco eleonorae տեսակ) եւ Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος) թռչուններուն համար։    

      

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ղայտարոս (Թիլոս)

**Ղայտարոս** (յուն․՝ Γάιδαρος),  Էգէականի անբնակ կղզի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Թիլոսի ափերուն մօտիկ, Մեղալօ Հորիոյին հիւսիս-արեւմուտքը, դէպի Նիսիրոս։ Տարածութիւնն է 0,802 քլ․²։  Ժայռոտ եւ թուփերով լեցուն կղզիակ է։  Անտիթիլոս ժայռակղզիակին հետ Թիլոս շրջապատող 16 կղզիակներէն ամենամեծերն են։ 

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Յակոբ Գրիգոր

**Յակոբ Գրիգոր** (Յակոբ Գրիգոր, ), պոլսահայ թարգմանիչ, հրապարակագիր եւ մտաւորական։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պէրպէրեան եւ ապա Կենդրոնական վարժարաններուն մէջ: Դպրոցական ուսումը աւարտելէ ետք մեկնած է Լայպցիկ, հետեւելով տեղի համալսարանի տնտեսագիտական հիմնարկի դասընթացքներուն, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1927 թուականին:

## Գործունէութիւն
Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք հաստատուած է Փարիզ, ուր սկսած է զբաղիլ գրական գործունէութեամբ:

### Յօդուածներ
Յակոբ Գրիգոր հրապարակախօսական, հայագիտական եւ գիտական յօդուածներով հանդէս եկած է զանազան մամուլներու մէջ. ինչպէս՝

* «Ապագայ», 
* «Պայքար», 
* «Բազմավէպ», 
* «Աշխարհ» եւ այլ թերթեր: 

### Գիտական ուսումնասիրութիւններ
Յակոբ Գրիգոր եղած է նաեւ «ԺԱՄԱՆԱԿ» թերթի աշխատակից: Յայտնի են անոր գիտական ուսումնասիրութիւնները, որոնցմէ մաս մը հրատարակուած է. անոնցմէ են՝

* «Եթովպիոյ հայ եկեղեցին եւ հայերը», 
* «Պարոյր Սեւակի լեզուական կտակը», 
* «Համազգային ուղղագրութիւն եւ հայերէնի մաքրագործման հարցերը» եւ այլ աշխատութիւններ: 

### Թարգմանութիւններ
Հրապարակախօսութեան ու յօդուածագրութեան կողքին Յակոբ Գրիգոր մեծ աշխատանք տարած է թարգմանութեան ծիրէն ներս։

Հայերէնի թարգմանած է ամերիկացի գրող Էտկար Փոյի, գերմանացի մտաւորական Կէօթէի, գիտնական Այնշթայնի եւ այլ յայտնիներու գործերէն։ Գերմաներէն լեզուի թարգմանած է Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկանները» եւ «Պաղտասար աղբար»ը:

## Մրցանակներ
Գրական մրցանակի արժանացած է Յակոբ Գրիգորի ֆրանսերէն լեզուով լոյս տեսած «Ծանօթ եւ անծանօթ հայեր Նոյէն մինչեւ մեր օրերը» աշխատութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Աւագ Երեքշաբթի

**Աւագ երեքշաբթին** () Աւագ Շաբաթուան երեքշաբթին է. նկատուած է Քրիստոսի երկրաւոր առաքելութեան ընթացքին կատարած քարոզութեան ու գործունէութեան վերջին օրը եւ ամենէն երկար օրը, որով Իր քարոզութիւնը տեւած է առաւօտեան կանուխ ժամերէն մինչեւ գիշերուան ուշ ժամերը։

Այս օրը նաեւ անուանուած է որպէս **«Յիշատակ տասը կուսանաց»**, որ սակայն ո՛չ մէկ առընչութիւն ունի Քրիստոսի կատարած առաքելութեան հետ, պարզապէս առնուած է օրուան Աւետարանական ընթերցումներէն։ Օրուան շարականներն ալ ընդհանրապէս այս նիւթին մասին են։

«Տասը կոյսերու» առակը ներքին ձեւով կապուած է նախորդ օրուան հետ. ան կ՛ակնարկէ, որ մեր առաքինի գործերու պտուղներով հոգեպէս պէտք է պատրաստ ըլլանք Քրիստոսի երկրորդ գալստեան, այլապէս կը չորնանք թզենիին պէս եւ երկինքի արքայութենէն դուրս կը մնանք հինգ յիմար կոյսերուն նման: Օրուան աւետարանական ընթերցուածը կը պատմէ «Տասը կոյսերու» առակը (Մատթէոս 25.1-13), որ Յիսուս իր աշակերտներուն պատմեց Զատիկը նախորդող Աւագ երեքշաբթի օր:

Աւագ երեքշաբթի օր Եկեղեցին Տասը կոյսերու առակին կողքին նաեւ կը յիշատակէ Վերջին դատաստանին խորհուրդը, ջրհեղեղը եւ մարդկութեան կրկին անգամ սկիզբ առնելը։

Աւագ երեքշաբթին ստեղծագործութեան երրորդ օրը կը խորհրդանշէ եւ պատկերն է երրորդ ժամանակաշրջանին, երբ ջրհեղեղը ողողեց ամբողջ աշխարհը, Նոյի միջոցաւ մարդկային ցեղին վերսկզբնաւորումը եւ ատկէ ետք լեզուներու խառնակումը։

## Երեկոյեան ժամերգութիւն
Երեկոյեան ժամերգութեան ընթացքին «Տասը կոյսերու» առակը նաեւ թատերական ձեւով կը ներկայացուի Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցիներէն ներս: Աւետարանի ընթերցանութեան ժամանակ տասը կոյս փոքրիկ աղջիկներ, շապիկ հագած, կը կանգնին եկեղեցւոյ դասին մէջ` ձեռքերնին վառած մոմեր բռնած: Երբ աւետարանական ընթերցումը կը հասնի տասը կուսանաց առակին, իւրաքանչիւրը անոնցմէ ափսէի մէջ դրուած ու ծալուած տասը թուղթերէն մէկը կը քաշէ: Թղթիկներուն հինգին վրայ գրուած կ՛ըլլայ ԻՄԱՍՏՈՒՆ, իսկ հինգին վրայ ՅԻՄԱՐ: Անոնց, որոնց յիմար գրուած թուղթը վիճակուի կը մարեն իրենց ձեռքի մոմերը, մինչ իմաստուն գրութիւնը ունեցողները` վառած կը պահեն զանոնք:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեքշաբթի
Ալեքսանտր Ալփասլան

**Ալեքսանտր Ալփասլան** (Ալեքսանտր Փանոսեան, ), հայ բանաստեղծ եւ թատերագիր:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ Ալփասլան իր կրթութիւնը ստացած է Նուպար Շահնազարեան վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ անմիջապէս ետք սկսած է զբաղիլ կրթական ու մշակութային գործունէութեամբ:

## Աշխատութիւններ

### Բանաստեղծութիւններ
Ալփասլան 25 տարեկանին՝ 1884 թուականին հրատարակած է իր բանաստեղծութիւններուն առաջին ժողովածուն «Շողեր եւ ցողեր» խորագրով, որուն յաջորդած են «Այգեկութ» (1908) եւ «Ազատ քնար» (1908) ժողովածուները:

Ալփասլանի գրութիւնները լոյս տեսած են Պոլսոյ, ինչպէս նաեւ ֆրանսական շարք մը պարբերականներու մէջ. բանաստեղծը յաճախ գրած է նաեւ ֆրանսերէն լեզուով:

Ալփասլան սփիւռքահայ գրականութեան մէջ յիշուած է որպէս առաջին մանկագիր հեղինակ, որ իր բանաստեղծութիւններուն ճամբով ձգտած է մանուկներուն ներկայացնել կեանքի բնութիւնն ու մայրենի լեզուի կարեւորութիւնը:

### Կատակերգութիւններ
Բանաստեղծութեան կողքին Ալփասլան գրած է նաեւ կատակերգութիւններ. ինչպէս՝

* «Թեկնածուները», 
* «Մագնիս» եւ ուրիշներ, որոնք բազմիցս ներկայացուած են Պոլսոյ մէջ:

### Թարգմանութիւններ
Ստեղծագործելու կողքին Ալփասլան կատարած է նաեւ թարգմանական աշխատանք՝ ֆրանսերէնի թարգմանելով Տիգրան Չուխաճեանի «Զեմիրէ», Միքայէլ Նալպանտեանի «Երգ ազատութեան», Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի «Մահ քաջորդւոյն», Պետրոս Դուրեանի, Գրիգոր Զօհրապի, Արշակ Չօպանեանի աշխատութիւններն ու  բազմաթիւ ուրիշներ:

Ալփասլան եղած է «ԺԱՄԱՆԱԿ»ի աշխատակից եւ թերթի հրատարակութեան առաջին իսկ օրէն արձակ բանաստեղծութիւններով բերած է իր մասնակցութիւնը թերթի հրատարակութեան աշխատանքին:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Լեւոն Ն. Զէնեան

**Լեւոն Ն. Զէնեան** (1895, Այնթապ - ․․․), քահանայ։

## Կենսագրութիւն
Ծնածէ Այնթապ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի ազգային դպրոցներուն մէջ: 1913-ին մուտք գործած է Այնթապի Ամերիկեան գոլէճ եւ երկու տարի ուսանած է մինչեւ գոլէճի փակումը Համաշխարհային Ա. Պատերազմին պատճառով:

Գոլէճէն ներս իր դասերուն մէջ յառաջդիմութիւն ցոյց տալով, յատկապէս ատենախօսութեան դասին մէջ, ան արժանացած է սքալըրշիբի, բարձրագոյն ուսումը շարունակելով Միացեալ Նահանգներու Ֆիլատէլֆիոյ Թէմբըլ, Բէնսիլվանիոյ եւ Պոսթոնի համալսարաններուն մէջ:

1929-ին Պոսթոնի համալսարանի կրօնական ճիւղէն ստացած է (Պէչըլըր աֆ րիլիճըս էճուքէյշըն) տիտղոսը։

1923-ին իբրեւ գործիչ ծառայած է եկեղեցիներու եւ դպրոցներու մէջ դասախօսութիւններ տալով:

1 Յունիս 1941-ին վարիչ տնօրէնի պաշտօնը ընդունած է Հ.Բ.Ը Միութեան եւ Ամերիկայի մէջ պաշտօնավարած է շուրջ վեց տարիներ: Ծառայած է նաեւ Բարեգործականի Նիու Եորքի շրջանակին մէջ, իբր շրջուն գործիչ ու կազմակերպիչ։ Սուրիա եղած միջոցին, Հ.Բ.Ը.Միութեան ծառայած է իբրեւ պատուակալ քննիչ վարժարաններու:

## Հայց. առաքելական կիրակնօրեայ դպրոցի հիմնադրութիւն
Որպէս հասարակական գործիչ, Կիրակնօրեայ Դպրոցի գոյութեան կարիք կը զգայ եւ Կիրակնօրեայ Դպրոցի առաջին գործը կը սկսի Այնթապի մէջ, 1919-ին: Այս առթիւ իր ծննդավայրին մէջ կը կազմակերպէ հայ Առաքելական ժողովուրդին համար կիրակնօրեայ դպրոց մը, իր տեսչութեան տակ ունենալով 750 ուսանողներ եւ 35 ուսուցիչներ:

Կիրակնօրեայ դպրոցի գործունէութիւնը կը սկսի 1929-ին: Այս գործին յաջողութեան համար Ամերիկայի մէջ իր բարեկամներէն կ&amp;#39;ապահովէ նիւթական ու բարոյական օժանդակութիւն եւ որով կրնայ շարունակել այդ մեծ գործը տարիներով: Ան, շուրջ քառորդ դար, իբրեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի Կիրակնօրեայ Դպրոցներու հիմնադիր ու վերատեսուչ՝ ունեցած է օգտաշատ գործունէութիւն: Իր ազատ ժամերուն դասաւանդած է նաեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքէն ներս: Այդ տարիներուն, իր նախաձեռնութեամբ Կիրակնօրեայ Դպրոցին համար տարեկան խորհրդակցական համաժողովներ տեղի կ&amp;#39;ունենան։ Իր տեսչութեան ներքոյ, Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի թեմերուն մէջ 38 կիրակնօրեայ դպրոցներ կը գործեն, որոնք ունէին 4500 երկսեռ հայ ուսանողներ եւ 300 ուսուցիչներ եւ ուսուցչուհիներ։ Նաեւ կիրակնօրեայ դպրոցներ կային Եգիպտոսի, Պաղեստինի, Իրաքի, Իրանի եւ այլ տեղեր, որոնց բոլորին յաջողութիւնները արդիւնքն են իր եւ իր տիկնոջ Արաքսիի անխոնջ աշխատանքին:

Լեւոն Զէնեան իբրեւ քարտուղարը Պէյրութի Այնթապի Պատմութեան Գրքի ենթայանձնախումբին, ձիրաբար աշխատած է եւ իր թանկագին աջակցութիւնը նուիրած է գիրքի լիազօր խմբագրապետին ու աշխատասիրողին։

## Աղբիւրներ
«Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։
Վահրամ Տատրեան

**Վահրամ Տատրեան** (), հայ գրող եւ մտաւորական։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թուրքիոյ Չորում քաղաքը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, սակայն Համաշխարհային Ա. պատերազմի հետեւանքով ուսումը կիսատ թողելով ընտանիքի անդամներուն հետ միասին բռնած է գաղթի ճամբան՝ դէպի արաբական երկիրներ:

Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք՝ 1919-1936 թուականներուն ապրած է Պոլսոյ մէջ եւ ապա վերջնական հաստատուած Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ:

## Գործունէութիւն
Տատրեան Պոլիս գտնուած միջոցին աշխատակցած է սկզբնական շրջանին Պոլսոյ եւ ապա Փարիզի մէջ լոյս տեսնող «Կավռօշ» երգիծական պարբերականին:

Տատրեան առաւելաբար իր գրութիւններուն մէջ ներկայացուցած է պոլսահայ կեանքը. իր գործերէն շատեր առաձին գրքոյկներով հրատարակուած են:

## Երկեր
Յայտնի գործերէն են՝

* «Բարեւ տէր պապա»ն,
* «Պատուոյ գողը կամ քօր ամուսինը», 
* «Իմ անցեալը», 
* «Վերջին ներկայացումը» եւ այլ աշխատութիւններ:

Տատրեան երգիծական գրութեանց կողքին «Դէպի անապատ» աշխատութեան մէջ գրած է նաեւ Համաշխարհային Ա. պատերազմի իր յուշերն ու ականատեսի վկայութիւնները: «Նելլի Պելլա» աշխատութեան մէջ ներկայացուցած է Թուրքիոյ եւ մասնաւորաբար Պոլսոյ ապականած բարքերն ու սովորութիւնները:

Տատրեան փորձած է գրել նաեւ թատրերգութիւններ, որոնք հրատարակուած են իր «Հինգ թատերախաղեր եւ ցրուած էջեր» հատորին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յարութիւն Սուրխաթեան

**Յարութիւն Սուրխաթեան** (Յարութիւն Թումանեան, ), հայ գրականագէտ, թարգմանիչ եւ Գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Խրիմ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցէն ներս, սակայն փոքր տարիքէն կորսնցնելով իր հայրը ուսումը կիսատ ձգելով անցած է աշխատանքի:

Փոքր տարիքէն ծանր աշխատանքներ կատարելով Սուրխաթեան բռնուած է թոքախտի հիւանդութեամբ. այդ վիճակով որոշ ժամանակ աշխատելէ ետք մեկնած է Թիֆլիս՝ մաս կազմելու Կարա-Մուրզայի երգչախումբին, ինչ որ հիւանդութեան պատճառով չէ կրցած շարունակել:

Սուրխաթեան ապա մեկնած է Աշխապատ եւ տեղի հայկական դպրոցէն ներս ստանձնած ուսուցչութեան պաշտօն. առողջական վիճակի պատճառով երկար չմնալով ուսուցչութեան պաշտօնի վրայ դարձեալ վերադարձած է Թիֆլիս, ուր սկսած է ուսուցչագործել Յովնանեան դպրոցին մէջ:

## Գործունէութիւն
Սուրխաթեան 1918 թուականէն սկսած է աշխատակցիլ «Պահակ» եւ «Կարմիր Ծիլեր» պարբերականներուն:

Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք նշանակուած է Վրաստանէն ներս Հայաստանի դիւանագիտական ներկայացուցիչ, ինչպէս նաեւ արտասահմանի հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ:

## Աշխատութիւններ
Մեծ աշխատանք տարած է դասագիրքերու պատրաստման աշխատանքին մէջ. 1930-ական թուականներուն հայկական գրեթէ բոլոր վարժարանները օգտագործած են Սուրխաթեանի պատրաստած դասագիրքերը:

Սուրխաթեան հրատարակած է իր գործերէն «Մելքոն աղայի սթորիան», «Մելքոն աղայի վերջաբանութիւնը», «Մեր մայրերն ու աղջիկները», «Հոմերոս-Շէյքսփիր», «Հին յունական գրականութիւն» եւ այլ աշխատութիւններ:

Սուրխաթեան զոհ դարձած է Ստալինեան հալածանքներուն եւ բռնադատուելով գնդակահարութեամբ մահուան դատապարտուած է:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Գրական տեղեկատու, Եր., 1981, 544 էջ։

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Զօրայ Ս. Գասապեան

**Զօրայ Ս. Գասապեան**, հայ ուսուցիչ եւ գրող։ Ան որդին է բազմամեայ ուսուցիչ եւ հեղինակ Սարգիս Մ. Գասապեանի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Էրզրում, Ակնցի Հօրմէ եւ Ռոտոսթոցի մօրմէ։ Ուսումը ստացած է Պարտիզակի Ամերիկեան վարժարանի եւ Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ Գոլէճին մէջ, ապա տարի մըն ալ Պոլսոյ իրաւաբանական համալսարանին մէջ։

Իբր օսմաներէնի եւ անգլերէնի ուսուցիչ պաշտօնավարած է Թուրքիոյ գաւառներէն ներս, եւ Պոլիսի մէջ, մասնաւորապէս Պարտիզակի Ամերիկեան Վարժարանի, Գոնիայի Ճենանեան եւ Մագրի Քէօյի Պէզազեան գոլէճներուն մէջ։

1916-ին անհատական աքսորով Պարտիզակէն Քոնիա բանտէ բանտ եւ հետիոտն կը տարուի:

## Գրական վաստակ
Տարիներու զրկումներէ վերջ հրաշքով ազատած ՝ 1918-ին կը գտնուի Պոլիս, ուր եղած է Դաշնակից բանակներու կողմէ Թուրք թերթերու գրաքննիչ:

1921-ին մեկնած է Ամերիկա եւ հաստատուած է Լոս Անճելըսի մէջ: Զբաղած է թարգմանական գործերով եւ աշխատակցած է հայերէն թերթերուն՝ արձակ եւ ոտանաւոր գրութիւններով:

## Աղբիւրներ

* «Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Միհրան Այվազեան

**Միհրան Այվազեան**, այնթապցի ելեկտրական ճարտարագետ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապ։ Ուսումը ստացած է Ադենական Վարժարանի մէջ։ 1910-ին, Ամերիկա գաղթած է։ Սփրինկֆիլտ Մէս-ի մէջ հետեւած է Ամերիկեան «Հայ Սքուլ»ի դասընթացքին։

Աւարտած է ելեկտրական մեքենագիտական ու շինարարական ճարտարապետութեան ճիւղը։

## Մասնագիտութիւն
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ աւարտած է ելեկտրական մեքենագիտական ու

շինարարական ճարտարապետութեան ճիւղը։

Պոսթոնի եւ Ֆիլատելֆիոյ մէջ աշխատած է բազմաթիւ ճարտարապետական ընկերութիւններու մօտ։

Պաշտօնավարած է «Մօրլէնտ Էնճինիրինկ Ֆըրմ»-ի մէջ, որպէս ելեկտրականութեան ճարտարագէտ։

Անդամ եղած է «Ամերիքըն ինսթիթիւր աֆ էլէքթրիքըլ էնճինիրինկ»-ի։

Այնթապէն ծնունդ առած Միհրան Այվազեանը Մէսէչուսէցի մէջ արձանագրուած է իբրեւ ճարտարագիտութեան մասնագէտ։

## Աղբիւր

* «Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց», Բ. Հատոր, Լոս Անճելըս, Քալիֆոռնիա, 1953։

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Կիրակնօրեայ դպրոց

[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Sunday_school_at_the_Baptist_church_which_is_not_on_company_property_and_was_built_by_the_miners._Lejunior,_Harlan..._-_NARA_-_541342.jpg|մինի|252x252փքս|Մկրտչական եկեղեցւոյ կիրակնօրեայ դպրոցը ([Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկա)]]
**Կիրակնօրեայ դպրոց**, սովորաբար քրիստոնէական ուղղուածութեան հանրակրթական դպրոց։

Կիրակնօրեայ դպրոցական դասերը սովորաբար կը նախորդեն կիրակնօրեայ եկեղեցական պատարագները։

Կիրակնօրեայ դպրոցները սկզբնաւորուած են 18-րդ դարուն՝ Անգլիոյ մէջ բանուոր երեխաները կրթելու համար։

## Ծանոթագրություններ


Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Վարդգէս Սուրէնեանց

**Վարդգէս Սուրէնեանց** (), հայ նկարիչ եւ հայ ազգային պատմանկարչութեան հիմնադիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վրաստանի Ախալցխա քաղաքիը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ուսումը շարունակած Լազարեան ճեմարանին մէջ: 

Աւարտելէ ետք ուսումը հետեւած է Մոսկուայի մէջ մեծ հեղինակութիւն ունեցող գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ուսումնարանի ճարտարապետութեան բաժնի դասընթացքներուն: 

Սուրէնեանց իր նկարչական ուսումը կատարելագործած է Միւնիխի Կայսերական ակադեմիայէն ներս: Ժամանակակիցներու համաձայն, ան տիրապետած է բազմաթիւ լեզուներու, ինչ որ առիթ տուած է արուեստագէտին աւելիով ուսումնասիրելու օտար մշակոյթներն ու արուեստները. ան տիրապետած է պարսկերէն, ռուսերէն, գերմաներէն, իտալերէն եւ այլ լեզուներու։

## Գործերը
Սուրէնեանցի նկարչութեան թեմաները եղած են Հայոց Պատմութիւնն ու հայրենասիրութիւնը. անոր յայտնի գործերէն են՝

* «Ոտնահարուած սրբութիւնը», 
* «Շամիրամը Արա Գեղեցիկի դիակի մօտ», 
* «Հռիփսիմէ», 
* «Զապէլ Թուգուհու վերադարձը գահին», 
* «Ասպետ կինը» եւ այլ բազմաթիւ նկարներ, որոնցմէ շատեր մինչեւ այսօր կը ցուցադրուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ:

Նկարչութեան կողքին Սուրէնեանց զբաղած է նաեւ գիրքի ձեւաւորման աշխատանքով, ճարտարապետութեամբ, քանդակագործութեամբ, թատերական նկարչութեամբ, թարգմանութեամբ ու բեմայարդարմամբ եւ որմանկարչութեամբ. Սուրէնեանցի կը պատկանին Ղրիմի հայկական եկեղեցիներէն մէկուն պատերուն գծագրուած որմանկարները:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Shamiram Ara.jpeg|Շամիրամը Արա Գեղեցիկի դիակին մօտ
Պատկեր:Sureniants - Mutter.jpg|Տիրամայրը մանկան հետ
Պատկեր:В. Суренянц. Возвращение царицы Запел на престол, 1909.jpg|Զապէլ թագուհիի վերադարձը գահին
Պատկեր:Суренянц. Женщина-рыцарь.jpeg|Ասպետ կինը
Պատկեր:Sureniants - After the Massacre.jpg|Ջարդէն ետք
Պատկեր:Vardges Surenyants Salome.jpg|Սալոմէ
Պատկեր:Фирдуси читает поэму «Шах-Наме» шаху Махмуду Газневи (1913).jpg|Ֆիրտուսին կը կարդայ «Շահ-Նամէ» պոէմը Շահ Մահմուտ Ղազնեւիին
Պատկեր:Վարդգես Սուրենյանց Ներքինին հարեմում.jpg|Ներքինին Հարեմին մէջ Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան-պատկերասրահին մջ

Պատկեր:Women Leaving the Church at Ani.png|Անի. կանանց ելքը եկեղեցուց
Պատկեր:Суренянц, «Попранная святыня», 1895.jpg|Ոտնահարուած սրբութիւն
Պատկեր:Мкртич Хримян.jpg|Խրիմեան Հայրիկ կաթողիկոսի դիմանկարը
Պատկեր:Unknownman.jpg|Անյայտ մարդ
Պատկեր:В. Суренянц. Выход Крестного хода из Эчмиадзинского собора, 1895.jpg|Թափորի ելքը Էջմիածնի մայր տաճարէն
Պատկեր:Суренянц. Портрет Идельсон.jpg|Աննա Գրիգորեւնա Իտելսոնի դիմանկարը
Պատկեր:Surenyants BM.jpg|Տիրամայրը մանկան հետ
Պատկեր:Vardkes.jpg|Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցի


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ուկանտա

**Ուկանտա,** պաշտօնապէս **Ուկանտայի Հանրապետութիւն** (սուահիլի՝ Jamhuri ya Uganda), ծով ելք չունեցող երկիր է Արեւելեան Ափրիկէ։ Երկիրը արեւելքէն կը սահմանփակէ Քենիային, հիւսիսէն՝ Հարաւային Սուտանին, արեւմուտքէն՝ Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութեանը, հարաւ արեւմուտքէն՝ Ռուանտային, իսկ հարաւէն՝ Դանզանիային։ Երկրի հարաւային մասը կը ներառ է Վիքթորիա լիճի զգալի մասը, որը կը կիսէ Քենիայի եւ Դանզանիայի հետ: Ուկանտան կը գտնուի Ափրիկէի մեծ լիճերու տարածաշրջանի մէջ: Ուկանտան նոյնպէս կը գտնուի Նեղոսի աւազանին եւ ունի բազմազան, բայց ընդհանուր առմամբ փոփոխուած հասարակածային կլիմայ: Այն ունի աւելի քան 45,74 միլիոն բնակչութիւն, որոնց 3,65 միլիոնը կ'ապրի մայրաքաղաքին մէջ, Քամբալա։

Ուկանտան կոչուած է Պուկանտայի թագաւորութեան պատուին, որ կ'ընդգրկէ երկրի հարաւի մեծ մասը, բովանդակելով մայրաքաղաքը Քամբալան:

1894 թուականէն սկսեալ տարածքը կառավարուած էր Մեծ Պրիթանիայի խնամակալութեան տակ, որու վարչական օրէնսդրութիւնը կը սահմանէր բոլոր Տարածքը։ Ուկանտան Մեծ Պրիթանիայէն անկախութիւնը ստացած է 1962 հոկտեմբեր 9-ին:

Պաշտօնական լեզուներն են անգլերէնը եւ սուահիլիը, թէեւ Սահմանադրութիւնը կը սահման է, որ «ցանկացած այլ լեզու կարող է օգտագործուիլ որպէս ուսումի միջոց դպրոցները կամ այլ ուսումնական հաստատութիւնները, կամ օրէնսդրական, վարչական կամ դատական նպատակներով, ինչպէս նախատեսուած է օրէնքով»: Լուկանտան, կենտրոնական շրջանի վրայ հիմնուած լեզուն, լայնօրէն կը խօսուի երկրի Կենտրոնական եւ Հարաւարեւելեան շրջանները, եւ մի քանի այլ լեզուներ նոյնպէս  կը խօսուի, մէջը հաշուելով լանկո, աչոլի, ռունյորո, ռունյանկոլե, ռուգիկա, լուո, Ռուդուրօ, Սամիա, Ջոբատօլա եւ Լուսօկա:

Ուկանտայի ներկայիս նախագահը Յովերի Քակութա Մուսեւենին է, ով իշխանութիւնը վերցրեց 1986-ի յունուարին վեց տարի տեւած հրոսական պատերազմէն յետոյ: Սահմանադրական փոփոխութիւններէն ետք, որոնք վերցուցին նախագահի պաշտօնավարման սահմանափակումները, ան կարողացաւ ընտրուիլ Ուկանտայի նախագահ 2011, 2016 եւ 2021 թուականներու ընդհանուր ընտրութիւններուն:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ափրիկէի երկիրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Դիլիջան (թերթ)

**«Դիլիջան»**, երկօրեայ թերթ Խորհրդային Հայաստանի մէջ, ՀԿԿ Դիլիջանի քաղաքային կոմիտէի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու քաղաքային սովետի օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1958 թուականէն (ընդհատուած է 1963-1964 թուականներուն), Դիլիջանի մէջ։

Լուսաբանած է կուսակցական կազմակերպութիւններու, արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, շինարարութեան, քաղաքային տնտեսութեան աշխատանքները, առանձին ուշադրութիւն նուիրած առողջարանային քաղաքի կեանքին, շրջանի բնութեան եւ պատմական ու հնագիտական յուշարձաններու պահպանութեան։ Պատմած է Մայիսեան ապստամբութեան եւ Երկրորդ աշխարհամարտի գերմանա-սովետական առաջնագիծի դիլիջանցիներու մասնակցութեան, «ԽՍՀՄ ժողւուրդներու բարեկամութեան», քաղաքի անուանի մարդոց մասին։

Մշտական տեղ յատկացուցած է մշակութային, կրթական ու մարզական կեանքին, հաղորդած գիտութեան ու տեխնիկայի, բժշկութեան նորոյթներ։

Յաջորդած է «Ստալինեան արշաւ» (1934-1951) շրջանային թերթին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Դիտակ (ամսագիր)

**Դիտակ**, հանրամատչելի ամսագիր։ Լոյս կը տեսնէ Մայիս 1996-էն, 2000-ի Մայիսէն՝ երկամսեայ։ Սեփականատէր եւ գլխաւոր խմբագիր՝ Սեմ Բագուսլեան։ Գործադիր տնօրէն՝ Աւետիս Չափարեան։

Աշխատակցած են Մարտիրոս Գաշաքճեանը, Վարուժան Թենպէլեանը, Սալբի Ճուլֆայեանը, Լենա Գարայեան-Բագուպրսնր, Սոնիա Նիկոլրսնը, Պետրոս Անպդեանը, Վաչէ Վասիեանը, Մկրտիչ Պուրոուքեանը, Յակոբ Պեքեարեանը, Վարդան Զորենցը եւ ուրիշներ։ Լոյս կ՚ընծայէ Հայաստանէն եւ սփիւռքահայ տարբեր համայնքներէն ազգային, հասարակական, տնտեսական, մարզական, մշակութային եւ այլ լուրեր ու յօդուածներ, գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Դիտակ (թերթ, Թիֆլիս)

«**Դիտակ**», շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է 1906-ին Թիֆլիսի մէջ։ Շաբաթաթերթի խմբագիր-հրատարակիչը եղած է Հ․ Տէր-Աստուածատրեանցը։ Դիտակ շաբաթաթերթին մէջ տպագրուած են բանասիրական, բանախօսական եւ քնադատական յօդուածներ, պատմուածքներ ու բանաստեղծութիւններ, լուսաբանած մանկավարժական հարցեր։ Թերթին մէջ անդրադարձած են նաեւ Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքական վիճակին, հայ ազատագրական շարժման եւ հայկական հարցին, Կովկասի հայկական դպրոցներուն, քննադատած կրթական հաստատութիւններուն մէջ դասաւանդման հին մեթոդները։ Տպագրած է գերմանացի հայագէտ Արթուր Լայստի՝ հայ գրականութեան նոր շրջանին նուիրուած «Հայկական բելետրիստիկա» ուսումնասիրութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ