open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տիգրան Թապիպեան

**Տիգրան Թորոսի Թապիպեան** (13 Դեկտեմբեր 1858, Կեսարիա, Անգարայի նահանգ - անյայտ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնախ է 1858 թուականի Դեկտեմբեր 13-ին Անգարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի կեդրոն՝ Կեսարիա քաղաքոին մէջ։ Նախնական ուսումն ստացած է Կեսարիոյ Աւետիսականաց վարժարանէն ներս։ Աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճի բժշկական բաժինը։ Այնուհետեւ մեկնած է ԱՄՆ եւ ուսանածէ Վերմոնթի բժշկական համալսարանէն ներս։ 1890 թուականին, ուսումն ավարտելով՝ վերադարձած է ծննդավայր։ Կարճ ժամանակ Կեսարիոյ մէջ մնալէ ետք նշանակուած է Անգարայի քաղաքապետարանի բժիշկ։ Բացի այս պաշտօնէն, դարձած է նահանգապետ Ապետին փաշայի ընտանեկան բժիշկն ու բարեկամը։ Փաշայի միջնորդութեան շնորհիւ, խափանած է Անգարայի հայերու՝ Եըլտըզէն հրահանգուած ջարդը, որուն պատճառով փաշան պաշտօնանկ եղած է։ Մեծ դեր կատարած է Գաղատիոյ (Անգարա) դատավարութեան հարցին մէջ։ Երբ ձերբակալուածներ պրոֆ. Թումայեանն ու Հայայեանը բերուած են Անգարա, անոնց մարմինները ամբողջովին ծածկուած եղած են ոստիկաններու խարազաններէն առաջացած կապտուկներով։ Ձեռքերու ու ոտքերու երկաթեայ շղթաները, քայքայելով փափուկ հիւսուածքները, հասած էին ոսկորներուն, որմէ՝ վերջոյթներու գանգրենայի վտանգ առաջացած էր։ Բժիշկը՝ Ապետին փաշայի հրամանով, անոնց վէրքերը բուժելու եւ բանտի պարտեզին մէջ անոնց ազատ շրջելու թոյլտուութիւն ստացած է։ Բժիշկի խնդրանքին ի պատասխան՝ փաշան խոստացած է ամէն ինչ ընել բանտարկեալներու կեանքը փրկելու համար։ Սակայն Պատերազմական ատեանը անոնց մահուան դատապարտած է։

1895 թուականին ԱՄՆ կառավարութիւնը բժշկին նշանակած է Գաղատիայի պատուոյ հիւպատոս, սակայն սուլթան Ապտուլ Համիտ երկրորդ-ը մերժած է այդ նշանակումը՝ հաշուի առնելով անոր հայկական ինքնութիւնը։ 1895 թուականէն սկսած՝ բժիշկը, Անատոլիոյ զանազան կողմերէն ստացած հարստահարութիւններու եւ ջարդերու տեղեկագրերը կանոնաւոր ձեւով յանձնած է եւրոպական երկրներու հիւպատոսներուն։ Բժիշկի միջնորդութեամբ՝ Անգարայի հայերու ջարդը չիրականացնելու պատճառով, Ապետին փաշան պաշտօնանկ եղած է, զոր վտանգած է նաեւ բժիշկի դիրքը։ Այդ պատճառով բժիշկը տեղափոխուած է Կ. Պոլիս եւ զբաղած միայն բժշկութեամբ։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Կ. Պոլսոյ զինուորական հիւանդանոցին մէջ բժիշկ ծառայած՝ հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականին Ամասիոյ մէջ, տեղի կառավարիչի հրամանով, դաժանօրէն սպանուած է բժշկի կրտսեր եղբայրը՝ բժիշկ Հայկազուն Թապիպեանը։

1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք՝ բժիշկ Տիգրանը, դատական գործ յարուցած է եղբօր սպանութեան համար եւ հասած է անոր, որ Պատերազմական ատեանը 1920 թուականին մահուան դատապարտած է Ամասիոյ ոճրագործ կառավարիչին, սակայն դատավճիռը չէ գործադրուած։ Ուստի բժիշկ Տիգրանը մահափորձի ենթարկուած է, որմէ հրաշքով փրկուած է։ Այդ դէպքը վերջնականապէս յուսալքած է բժիշկին եի ան մեկած է ԱՄՆ։ 1937 թուականի դրութեամբ՝ կը բնակէր ԱՄՆ-ի մէջ։

## Գրականութիւն
*Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:1858 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Թագաւորական Բանակի եւ Ռազմական Պատմութեան Պելճիքական Թանգարան

300px|մինի|Թագաւորական բանակի եւ ռազմական պատմութեան պելճիքական թանգարան

**Թագաւորական բանակի եւ ռազմական պատմութեան պելճիքական թանգարան** (ֆր.՝ *Musée Royal de l'Armée*, հոլ.՝ *Koninklijk Legermuseum*), ռազմապատմական թանգարան Պրիւքսէլի մէջ:

Մեծ ռազմական թանգարանը կը գտնուի Պրիւքսէլի կեդրոնէն որոշ հեռաւորութեան վրայ՝ Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին: Թանգարանին մուտքը վճարովի է, արժէքը՝ 10€:

Կ՛աշխատի առաւօտեան ժամը 9-էն սկսեալ:

## Պատմութիւն
1910-ին կազմակերցուած ցուցահանդէսի մը ժամանակ պատրաստուած էր Պելճիքայի ռազմական պատմութեան նուիրուած տաղաւար, որ մեծ հետաքրքրութիւն առաջացուց այցելուներուն մօտ: Այդպիսով մշտապէս գործող թանգարան ունենալու միտքը առաջացաւ: Սկիզբը թանգարանը կը նախատեսուէր կառուցել Քամպրէ (*l'Abbaye de la Cambre*) վանքին տարածքին մէջ: 1923-ին թանգարանը բացուեցաւ Պրիւքսէլի Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին:

## Հաւաքածոյ
Թանգարանին մէջ ներկայացուած է զինկառուցուածքի մեծ հաւաքածոյ, սառ եւ հրաձգային զէնքեր, հրետանի, թանկեր, ռազմական մեքենաներ, ինքնաթիռներ (ներառեալ՝ Junkers Ju 52-ը), զինուորական համազգեստներ, հանդերձանքներ, ռազմական կենցաղավարութեան առարկաներ, ինպէս նաեւ միջնադարեան եւ ժամանակակից զէնքներու տարբեր տեսակներ:

Թանգարանին հաւաքածոն աշխարհի ամենամեծ ռազմապատմական հաւաքածոներէն մէկն է: Թանգարանը ունի 100 մեթր երկարութեամբ առանձին տաղաւար, ուր ներկայացուած են ռազմական ինքնաթիռներ՝ օդափոխիչներու ամենաառաջին տեսակներէն մինչեւ ժամանակակից արձագանգող ինքնաթիռներ, ինչպէս նաեւ՝ թնթանօթներու ցուցադրութեան բակ:

Բազմաթիւ ցուցադրանմուշներ նուիրուած են գաղութային նուաճումներու ժամանակաշրջանին, առաջին եւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմներուն:

## Ռուսական հաւաքածոյ
250px|մինի|Ռուս կայսրեր Նիկոլա Ա.ի, Ալեքսանտր Բ.-ի եւ Ալեքսանտր Գ.-ի համազգեստները:
Թանգարանին մէջ կը գտնուի Ռուսական կայսրութեան բանակին բացառիկ հաւաքածոն, կազմուած՝ համազգեստներէ, խորհրդանշաններէ, զէնքերէ, շքանշաններէ եւ մետալներէ: Թանգարանին ռուսական բաժանմունքը հիմնած է պելճիքական բանակի գնդապետ, թանգարանի տնօրէն Լ. Լեկոնտ: Թանգարանին մէջ ներկայացուած են հաւաքածոներ՝ նուիրուած կազակական գունդի Լէյբ-կուարտիային: Մեծ հաւաքածոն նուիրուած է Առաջին համաշխարհային պատերազմին եւ անոր՝ Ռուսիոյ մասնակցութեան: Ցուցադրանմուշներուն մեծ մասը թանգարանի հաւաքածոյին մէջ ներառուած է յեղափոխութենէն ետք: Թանգարանին յանձնուած են Սան Փեթերպուրկէն բերուած ռուս կայսրեր Նիկոլա Ա.ի, Ալեքսանտր Բ.-ի եւ Ալեքսանտր Գ.-ի համազգեստները։

## Պատկերասրահ

File:RMM Leopold II statuette detail 01.JPG
File:ARMY MUSEUM-BRUSSELS-Dr. Murali Mohan Gurram (12).jpg
File:Sabena OO-AUH pic2.JPG
File:Matilda II (1).jpg
File:M4 (105) Sherman IB at Bastogne Barracks.jpg
File:Soldat Force publique-1918.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքինյղումներ
* Թանգարանի պաշտօնական կայք
* 
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Թագուհի Աւագեան

**Աւագեան Թագուհի**, երգչուհի (քօնդրալդօ), ծնած Զմիւռնիա: 

Մանուկ հասակէն ծնողքին հետ գացած է Ամերիկա: Ձայնին քաղցրութեան եւ երգելու ընդունակութեան շրնորհիւ, յաճախ հրաւիրուած է երգելու ազգային եւ բարեսիրական հաւաքոյթներու մէջ, ուրկէ խրախուսուած՝ սկսած է հետեւիլ երաժշտական դասընթացքներու: Երեք տարի աշակերտած է բրոֆ. տ’Արիտին, ի Պրիճֆորթ, երկու տարի ալ բրոֆ. տիկին Տէյվիս Հաուլիի:

Ամերիկեան թերթերը գովեստով խօսած են իր ձայնին ազդուութեան եւ տպաւորութեան մասին: Յ. Մեհարապեան «Հանրագիտակ Տարեգիրք»ին մէջ հետեւեալը կը գրէ. «Անոր (Տիկին Թ. Աւագեանի) ձայնը թաւշային կակուղ քօնդրալդօ է. ցած եւ միջին ձայները լեցուն են եւ թաւ: Կ’երգէ մտածուած եւ զգացմունքով»: 

Մինչեւ 1925 Տիկին Աւագեան երգած է առ հասարակ անգլերէն եւ իտալերէն կտորներ: 

1925-ին Պրուքլի կը հաստատուի եւ աւելի մօտէն կը ծանօթանայ հայ ազգային եւ ժողովրդական երգերուն: 

1926-ին Նիւ Եորքի ռատիոյի կայանէն երգած է: 

1936-ին կը վախճանի Պրուքլինի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Բ., էջ 320:
Գաբրիէլ Թագւորեան

**Գաբրիէլ Թագւորեան** (ծն.՝ 1884, ֆէնէսէ), հայ գրագետ

## Կենսագրութիւն
Ծնած է ֆէնէսէ և աշակերտած է տեղւոյն Ռուբինեան վարժարանին, զոր աւարտած է 1899-ին։ Հմտացած է ինքնօգնութեամբ։ Պաշտօնաւարած է Ֆէնեսի Ռուբինեան վարժարանին մէջ, նախ իբրեւ ուսուցիչ (1900-1905) եւ ապա տնօրէն (1905-1908) յետոյ անցած է Կեսարիա, ուր ստանցնած է Կիւմիւշեան վարժարանի տնօրէնութիւնը (1908-1911): Հոն կը դասախօսէր նաեւ հայերէն, ֆրանսերէն եւ գիտութիւն։ 1911 կրկին տնօրէն կը կարգուի Ֆենեսէի դպրոցին։ Կինը՝ Գայիանէ, որ կը պաշտոնավարէր աղջկանց վրժ.ին մէջ, կը հիւանդանայ եւ այդ պատճառով կը տեղափոխուին Թալաս, ուր Գաբրիէլ Թաւորեան տնօրէն կը նշանակուի Վարդ Պատրիկեան վարժարանին ( 1912-1914): 1914-ին կ'երթայ Կ.Պոլիս եւ Սկիւտարի Սուրբ Խաչ վարժարանի տնօրէն կը կարգուի։

1915 ապրիլին ձերբակալուելով կը տարուի Էվերէկ եւ անկէ Կեսարիա, ուր 1916-ին պատերազմաական ատեանը 15] տարուան բանտարկութեան կը դատապարտէ զինքը, իբրեւ յեղափոխական։ Արդարեւ, ինք մէկն էր Կեսարիոյ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան կարկարուն դէմքերէն։ Պատերազմի տեւողութեան ընթացքին կը մնայ բանտարկուած բերդին մէջ։ Զինադադարին ազատ կ՛արձակուի ու կը վերադառնայ կ.Պոլիս, ուր խնամատարութեան գաղթականաց բաժնին դիւանապէտ կ՛ըլլայ (1919-1920), յետոյ կէտիկ փաշայի Մեսրոպեան վարժարանի տնօրէն (1920-1923):

1923-1927 կը ստանձն է Աղեքսանդրիոյ Պօղոսեան վարժարանի փոխ տնօրէնութեան պաշտօնը։ Կուսակցական պայքարներու հետեւանքով կը ստիպուի հեռանալ։ 1937-ին կը վերադառնայ նոյն պաշտօնով։ 1949-ին վերջնականապէս կը քաշուի ուսուցչական ասպարէզէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Թաթա Սիմոնեան

**Թաթա Սիմոնեանը** (իրական անունը՝ Ալպերթ Ալպերթի Սիմոնեան), հայ յայտնի երգիչ, երգահան, երգահան եւ դերասան։ Հայկական էստրադայի ամէնահայտի եւ ամէնահաջողակ երգիչներէն մէկն է, ճանչուած է նաեւ Հայկական Սփիւրքին մէջ։ Ծնած է 1965 թուականին դեկտեմբեր 5-ին Երեւանին մէջ։ 2006 թուականին կ՛արժանանայ Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեատակէտ կոչման։ 2008 թուականին Մոսկուայի մէջ կը ստանայ «Փոփի արքա» տիտղոսը։

## Ստեղծագործական կեանքը
Անոր ստեղծագործական կեանքը կը սկսի 1980 թուականէն «Կիլիկիա» անսամբլի կազմին մէջ։ Մինչեւ այս օրը Թաթան համերգներով հանդէս կը կատարէ ԱՄՆ-ի մէջ, Քանատայի մէջ, Ավստրիոյ մէջ, Հոլանտայի մէջ, Պէլճիքայի մէջ, մեծ Բրիտանիոյ մէջ, Սպանիոյ մէջ, Գերմանիոյ մէջ, Հունաստանի մէջ, Միջին Արեւելքի մէջ եւ Ռուսաստանի 45 քաղաքներուն մէջ։ 2012 թուականին նոյեմբերէն մինչեւ 2013 թուականին ապրիլը հանդես կը կատարէ Հայաստանի ձայնը նախագծին մէջ որպէս մարզիչ։

## Սկաւառակագրութիւն
* 1996  - Ասպարէզ
* 1998  - Թէ աջ, թէ ձախ 
* 1999  - Ով է նա 
* 2000 - Վախենում եմ, որ կասես չէ 
* 2001  - Շաբա-դաբա-դաշ 
* 2003  - Անձրեւ է եկել 
* 2003  - Երեկոն իջաւ 
* 2006  - Թեւաւոր քամիներ 
* 2009  - Ամենալաւը դու ես

## Ֆիլմեր
* 1996  - Մեր բակը 1
* 1998  - Մեր բակը 2
* 2005 - Մեր բակը 3
* 2009  - Աստղային սէր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Թաթա Սիմոնյանը MySpace ցանցին մէջ 
*Armenian Pulse  
*Կենսագրությունը AV Production կայքում 
*Ֆեյսբուք
*Ինստագրամ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ
Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Թաթիանա Մասլանի

**Թաթիանա Կապրիէլ Մասլանի** (, ծնած 22 Սեպտեմբեր, 1985, Ռէճինա, Սասքուաչեան, Քանատա) Քանատացի դերասանուհի մըն է: Ան եղած է գլխաւոր դերը հետեւեալ հեռուստաշարներուն մէջ՝ *[[The Nativity (2010 հեռուստաշար)|The Nativity]]*, *[[Being Erica]]*, *[[Heartland (հեռուստաշար)|Heartland]]*, եւ *[[Orphan Black]]*: 2013-ին՝ ան շահեցաւ ACTRA մրցանակը իր *[[Picture Day (ֆիլմ)|Picture Day]]* ֆիլմի Քլէր դերին համար, ինչպէս նաեւ Phillip Borsos մրցանակը իր դերասանական մասնագիտութեան համար *[[Cas & Dylan]]* ֆիլմին մէջ։ Ուրիշ ճանչցուած ֆիլմեր որոնց մէջ Մասլանին գլխաւոր դեր ունի հետեւեալներն են՝ *[[Diary of the Dead]]* եւ *[[Eastern Promises]]* (որուն մէջ նաեւ ան ընթերցումը կը կատարէ ֆիլմին):

2013-ի Մարտէն ի վեր, Մասլանին գլխաւոր դերն էր Քանատական երեւակայական եւ զգայացունց *Orphan Black* հեռուստաշարին մէջ։ Ան քննադատներու կողմէ հարստօրէն գովուած է եւ շահած է 2 հատ Critics' Choice Television Award մրցանակներ, TCA Award մրցանակը, եւ Canadian Screen Awards մրցանակներէն մէկը, ինչպէս նաեւ ան պաշտօնակարգուած էր հետեւեալ մրցանակները ստանալու՝ Emmy, Golden Globe եւ SAG մրցանակներուն:

## Տե՛ս նաեւ
* Ոսկէ Երկրագունդ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:22 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Թաթուլ Հաճեան

**Թաթուլ Հաճեան** ծնած է Լիբանան: Երաժշտութեան ուսուցիչ՝ դասական կիթառ: Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօնի Գաւաթակիր Grand Prix: Թաթուլ Հաճեանի հայրը՝  Խմբավար եւ թենոր երգիչ Գէորգ Հաճեան  6 Հոկտեմբեր 2020-ին, Արցախի մէջ կը զոհուի ՀՅԴ Կամաւորներու ջոկատի մարտական առաջադրանքը կատարարած ժամանակ:

## Կենսագրութիւն

Թաթուլ Հաճեան ծնած է Լիբանան եւ 10 տարեկան հասակին ծնողներուն հետ, հայրը՝ յայտնի երգիչ Գէորգ Հաճեան եւ մայրը՝ Բանասէր Ֆրիտա Գզլեան-Հաճեան, հաստատուած է Հայաստան։

Երաժշտական նախակրթութիւնը ստացած է Երեւանի «Չայկովսկի»ի անուան պետական երաժշտական եւ տարրական տասնամեայ ուսումնարանին մէջ, ուսուցիչ ունենալով Նունէ Պատալեանը,
ապա ընդունուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան Պետական Երաժշտանոց՝ Փրոֆ. Յակոբ Չաղացպանեանի մասնագիտական ղեկավարութեամբ, եւ քառամեայ բարձրակարգ ուսումը աւարտած է գերազանց արդիւնքով։

Ան, 16 տարեկանէն սկսած է դասաւանդել Երեւանի երաժշտական վարժարաններէն ներս․ ինչպէս՝ Արմէն Տիգրանեան, Անահիտ Ցիցիկեան, Ալեքսանդր Հէքիմեան եւ Բարսեղ Կանաչեան, եւ ցայսօր ունի իր անձնական աշակերտները։

Ան օժտուած է գերլսողութեամբ․վարպետօրէն կը տիրապետէ Կիթառի ամենանրբագոյն երանգներէն մինչեւ ամենայաղթական հնչողութեան, որուն շնորհիւ գերած ու հմայած է իր լսարանը։

## Միջազգային փառատօններու մասնակցութիւն

Թաթուլ Հաճեանը մասնակցած է շարք մը միջազգային փառատօններու՝ Հայաստանի  Թիֆլիսի, Պուլկարիոյ, եւ Փրակայի մէջ։

Մենահամերգներով հանդէս եկած է Երեւանի, Արցախի եւ Լիբանանի Այնճար գիւղին մէջ եւ որպէս փայլուն կատարող մասնակցութիւնը բերած է Հայաստանի մէջ յայտնի երգահաններու ձայնագրութեանց եւ նուագակցած անոնց մենահամերգներուն։

## Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօն-մրցումին դարձաւ Գաւաթակիր Grand Prix

2 - 3 Նոյեմբեր, 2017-ին Չէխիայի մայրաքաղաք Պրահայի մէջ, տեղի ունեցաւ Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօնը։

Թաթուլ Հաճեանը (Կիթառ) ներկայացուց Հայաստանը, գեղարուեստական ղեկավար ունենալով Արմանտօ Ղուկասեանը։

Թաթուլը վարպետօրէն կատարեց Տոմենիքօ Սքարլաթիի Սոնաթա K239 եւ Վիչէնթէ Ասենչոյի La Frisanca բարդ յօրինուածքը։ Եւրոպայէն՝ Գերմանիա, Սլովենիա, Ուքրանիա, Ռուսիա, Իտալիա եւայլ երկիրներէ իրենց մասնակցութիւնը բերին թիւով 37 կատարողներ։ Այս մասին կը յայտնէ yerkir.am-ը։

Հայաստանը ներկայացնող մասնակիցը՝ Թաթուլ Հաճեանը, սոյն փառատօն-մրցումին դարձաւ Գաւաթակիր Grand Prix, շնորհիւ իր բարձրատաղանդ եւ հմուտ բեմական կատարողական արուեստին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

Թաթուլ Հաճեանը Պրահայի մէջ Նուաճեց Եւրոպական «Քրիսթալ Սթար» Միջազգային Երաժշտական Փառատօնին Գաւաթը, Grand Prix 

Թաթուլ Հաճեանը Եւրոպական «Քրիսթալ Սթար» Երաժշտական Փառատօնի Բաժակակիր

ԹԱԹՈՒԼ ՀԱՃԵԱՆ ՊՐԱՀԱՅԻ ՄԷՋ ՆՈՒԱՃԵՑ ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ «ՔՐԻՍԹԱԼ ՍԹԱՐ» ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆ ՓԱՌԱՏՕՆԻՆ ԳԱՒԱԹԸ, Grand Prix
Թաժ Մահալ

մինի|300px|Թաժ Մահալի դամբարանը։
**Թաժ Մահալը** (Հնդկերէն՝ ताज महल; պարսկերէն՝ تاج محل) դամբարան՝  Հնդկաստանի Աքրա քաղաքին,մէջ, որ կառուցուած է Շահ Ճահան կայսեր կողմէ նուիրուած իր կնոջ՝ Մումթազ Մահալի: 

Կառուցման աշխատանքները սկսած են մօտաւորապէս 1632 թուականին եւ աւարտած են 1653 թուականին։ 

Շինարարութեան մասնակցած են աւելի քան 22,000 վարպետներ կայսրութեան բոլոր կողմերէն, ինչպէս նաեւ վարպետներ Միջին Ասիայէն, Պարսկաստանէն ու Մերձաւոր Արեւելքէն։

Թաժ Մահալի բարձրութիւնը գմբէթին հետ միասին 74մ է։ Իսկ անոր չորս կողմերուն կառուցուած մինարեթներու բարձրութիւնը 42մ է։ 

Թաժ Մահալի ամբողջ դամբարանը կառուցուած է ձիւնասպիտակ մարմարէ։ Ողջ շինութիւնը զարդարուած է թանկարժէք քարերէ պատրաստուած ծաղիկներով, տերեւներով, ինչպէս նաեւ Ղուրանի որոշ սուրաներով։

Թաժ Մահալի դիմաց, Շահ Ճահանը կ'ուզէր ուրիշ դամբարան մը կառուցել, բայց այս մէկը իրեն համար, որ պէտք է ըլլար սեւ մարմարէ։ Իսկ երկու դամբարանները պէտք է միանային կամուրջով։ Սակայն անոր որդին՝ Ճահանկիրը, որուն արդէն այս բոլոր անտեղի հսկայական ծախսերը յոգնեցուցած էին, չի կատարեր իր հօր խնդրանքը, եւ Շահ Ճահանի մահէն ետք, զինք կը թաղէ նոյն դամբարանին մէջ՝ իր կնոջ կողքին։

Մումթազ Մահալի հօր՝ Իթիմատ-Ուտ-Տաուլահի (1622-1628) դամբարանը, որ նաեւ կը կոչուի Փոքր Թաժ (անգլ.՝ Baby Taj) կը գտնուի Ակրա քաղաքին մէջ։ Իթիմատ-Ուտ-Տաուլահի դամբարանը կը նմանի Թաժ Մահալին, բայց չափերով աւելի փոքր է։

Այսօր արգիլուած է ինքնաթիռով թռչիլ Թաժ Մահալին վրայ։

## Պատկերասրահ


Image:Taj_02.jpg
Image:Taj Mahal Eternal, Agra, India.jpg
Image:Taj_08.jpg
Image:Taj Mahal Mosque 2, Agra, India.jpg
Taj Mahal, Sunset 2, Agra, India.jpg
Taj Mahal, Minaret, Agra, India.jpg
Taj Mahal, Contemplation, Agra, India.jpg
Image:Taj_12.jpg
Image:TajMahalbyAmalMongia.jpg
Image:Taj Mahal-11.jpg
Image:Agra-Taj-Mahal-Mausoleum-Apr-2008-07.jpg
Image:Agra-Taj-Mahal-Mausoleum-architecture-Apr-2008-04.JPG
Image:TajGardenWide.jpg
Image:Entrance fort.jpg
Image:Taj Mahal finial-1.jpg
Image:Taj Mahal at dawn.jpg



## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգություն Հնդկաստանում
Ստորոգութիւն:Դամբարաններ
Ստորոգութիւն:17-րդ դարի կառույցներ
Ստորոգութիւն:Աշխարհի յոթ հրաշալիքներ
Թաժ Մահալ. հայուհին` Հնդկաստանի խորհրդանիշ հոգի (ժապաւէն)

**Թաժ Մահալ. հայուհին` Հնդկաստանի խորհրդանիշ հոգի** (անգլերէն՝ Taj Mahal: The Armenian Woman and the Symbol of India), վաւերագրական ժապաւէն մը, որ կը պատմէ՝ միջնադարուն, Հնդկաստանի մէջ ձեւաւորուած  հայկական գաղութին մասին:  Ժապաւէնին անդրանիկ ցուցադրութիւնը տեղի ունեցած է  2015 թուականի 8 Մարտ-ին:

Ժապաւէնը նկարահանուած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ բնակող ՝ Սեմ (Սարգիս) Մակարեանի եւ Արա Ազատեանի աջակցութեամբ:

## Ժապաւէնի մասին
Ժապաւէնը «Հայկական Չափանիշ» ընկերութեան կողմէ իրականացուած «Անծանօթ հայեր» շարիքին  մէկ մասն է, ուր  մանրամասնօրէն կը ներկայացուի Հնդկաստանի մէջ բնակող հայերու պատմութիւնը:

Վաւերագրական այս ժապաւէն կ՛անդրադառնայ Հնդկաստանի՝ Ագրա քաղաքին մէջ գտնուող, աշխարհահռչակ Թաժ Մահալի տաճարի մասին, որ ըստ կարգ մը պատմական աղբիւրներու, Հնդկաստանի Շահ Ճահան արքային կնոջ՝ Մումթազ Մահալի, զոր հայ եղած է, յիշատակին  կառուցած է:

## [[Մումթազ Մահալ]]
Սերգէյ Աւագեան իր «Նշանաւոր Հայուհիներ» գիրքին մէջ կը նշէ, որ Մումթազ Մահալը (Հեղինէն) ծնած է 1593 թուականին հնդկական արքունիքի հայազգի պաշտօնեայ Ասաֆ խանի ընտանիքին մէջ։ 1612-ին գահաժառանգ Խուրամի խան կ՛ամուսնանայ անոր հետ: 1627 թուականին գահաժառանգ Խուրամի խանը կը դառնայ Հնդկաստանի թագաւոր: Թագադրութենէն ետք Խուրամի խանը կ՛անուանափոխուի եւ կը կոչուի Շահ Ճահան:

Աշխարհագրագէտ Կամսար Աւետիսեան իր գիրքին մէջ  գրած է, որ 1630 թուականին Մումթազ Մահալ կ՛ուղեկցի թագաւոր ամուսնուն պատերազմի մէջ, ռազմի դաշտին վրայ կը հիւանդանայ: Բժիշկները անկարող կ՛ըլլան փրկելու անոր կեանքը: Մահամերձ վիճակի մէջ ան ամուսինէն կը խնդրէ իր գերեզմանին վրայ կառուցել տաճար:

Հնդկաստանի հայ թագուհի Մումթազ Մահալ իր մահկանացուն կը կնքէ 38 տարեկանին, 1631 թուականին, Հնդկաստանի Պուրհան Նուրէ բնակավայրին մէջ, ուր հողին կը յանձնուի: Սակայն, քիչ ժամանակ ետք անոր աճիւնը կը տեղափոխուի Ագրա եւ հողին կը յանձնուի` Ճամնա գետի ափին: Այստեղ թագաւոր ամուսին Շահ Ճահանը իր սիրեցեալ թագուհիին գերեզմանին վրայ կը կառուցէ (1630-1652) աշխարհահռչակ մզկիթ-դամբարանը` Թաժ Մահալը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* «Պատանի աշխարհագրագէտ», Կամսար Աւետիսեան, Երեւան, 1985:

## Արտաքին յղումներ
* Ներկայացվել է «Թաջ Մահալ. հայուհին եւ Հնդկաստանի խորհրդանիշը» ֆիլմի թրեյլերը
* ՇՈՒՏՈՎ | Թաջ Մահալ. հայուհին եւ Հնդկաստանի խորհրդանիշը:

Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Գրիգոր Թաթարեան

**Գրիգոր Թաթարեան** (մօտ 1888, Սեբաստիա - 1915), հայ դեղագործ։

Ծնած է մօտ 1888 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ 1913 թուականին աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Սեբաստիոյ «Գրաթ­լեան» դեղատան, ապա՝ Սեբաստիոյ Ազգային հիւանդանոցին մէջ աշխատած է որպէս դեղագործ։ Նահատակուած է 1915 թուականին, Սեբաստիոյ մօտակայքը՝ 27 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Արտաքին յղումներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Թալլին

**Թալլին** (էսթոներէն՝ Tallinn)**,** Էսթոնիոյ մայրաքաղաքը, խոշոր մարդատար (ճամբորդական) եւ բեռնատար նաւահանգիստ։ Կը գտնուի աւելի երիտասարդ Հելսինքիի հակառակ ափը։ Բնակչութիւնը շուրջ 400 հազար է՝ մօտաւորապէս երկրի բնակչութեան մէկ երրորդը։ Մինչեւ 1980 թ. կոչուած է«Ռէալ»։

## Պատմութիւն
Հնագիտական տուեալներով հին էսթերը 10-րդ դարուն կառուցած են ամրակուռ քաղաքավայր մը «Վերին քաղաք»։ Այնուհետեւ անոր ստորոտին վրայ յառաջացած է էսթոնական առեւտրա-արհեստաւորական աւան՝ «Ստորին քաղաք»ը։ Առաջին անգամ գրաւոր աղբիւրներուն մէջ ան յիշատակուած է 1154 թուականին։

Ռուսական տարեգրութիւններուն մէջ յայտնի է Քոլիւան ձեւով, սքանտինաւները անուանած են Լինտանիսէ։
1219 թուականին քաղաքը գրաւած են դանիացիները եւ անուանուած է Ռէալ (Ռէւել)՝ Ռիաւալա (էսթոնիոյ հիւսիս-արեւմտեան մաս) վայրի անունով։ Էսթոնացիները չեն ընդունած նոր անուանումը եւ սկսած են քաղաքը կոչել Թալլին (Taani Linna — դանիական քաղաք)։

1558—1583 թուականներու Լիւոնեան պատերազմի ընթացքին ռուսական զօրքերը 1570—1571 եւ 1577 թուականներուն, ապարդիւն պաշարել են Թալլինը։

1700-1721 թուականներու հիւսիսային պատերազմի ժամանակ՝ 1710 թուականի Սեպտեմբերին, Թալլինը գրաւած է Պետրոս I-ը։ Ան պահպանած է իր իրաւունքներն ու արտօնութիւնները, ամբողջ էսթոնիոյ հետ մտած Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ եւ ղարձած Ռէւելի (1783 թուականէն՝ էսթլանտական) նահանգի կեդրոնը։ 1870 թուականին գործարկուեր է Թալլին-Փեթերսպուրկ երկաթուղին։

19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարու սկզբը թալլինը դարձած է հիււսիս-արեւմտեան Ռուսաստանի խոշոր արդիւնաբերական կեդրոն։ Ռուսաստանի մէջ, բեռնելու շրջանառութեամբ, Թալլինի նաւահանգիստը 4-րդն էր (Փեթերսպուրկէն, Ռիկայէն, Օտեսայէն յետոյ)։

1897 թուականին Թալլինն ունէր աւելի քան 64,5 հազար բնակիչ, 1900 թուականին մեծ արդիւնաբերութեանբ կը զբաղէր շուրջ 6 000 բանւոր։

1918 թուականի Փետրուար 24֊-էն եղած է նորանկախ Էսթոնիոյ հանրապետութեան, 1940 թուականէն՝ Էսթոնիոյ ԽՍՀ֊-ի մայրաքաղաք։

1941 թուականին քաղաքը գրաւած են գերմանացիները, որուն ընթացքին շատ ազգայնական էսթոնացիներ համագործակցած են նացիստներու հետ։ 1944 թուականի խորհրդային կարգերու վերականգումէն ետք, ճնշուած ու վտարուած է քաղաքի բնակչութեան զգալի մասը, փոխարէնը վերաբնակեցուած են ռուսեր։ ԽՍՀՄ-ի փլուզման ժամանակ ռուսերը կը կազմէին բնակչութեան գրեթէ կէսը։

Ներկայիս, անոնք բնակչութեան մէկ երրորդն են։

700px|մինի|կենտրոն|Քաղաքի համայնապատկերը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Լեւոն Թադէոսեան

**Լեւոն Թադէոսեան (Պապաշա)** (2 Փետրուար 1865, Վերին Ագուլիս - 19 Դեկտեմբեր 1935, Փարիզ), հայ յեղափոխական ու քաղաքական-պետական գործիչ: Ան իր գաղափարական ու բարոյական առաքինութեան եւ անձնուէր ծառայութեան համար արժանացած է «Պապաշա» (ռուսերէն՝ հայրիկ) անուանումին։

## Կենսագրութիւն
Թադէոսեան ծնած է Գողթն գաւառի Վերին Ագուլիս գիւղը, 1865 թուականի Փետրուար 2-ին։ Քրիստափոր Միքայէլեանի քրոջ որդին: Հայրը եղած է վաճառական։ Գործի բերումով, երեք տարին մէկ կրցած է երթալ Ագուլիս՝ տեսնելու ընտանիքը եւ այդ պատճառով ալ, Պապաշայի կենսագրութեան մէջ Սիմոն Վրացեան նշած է.

Հօր բացակայութեան, Թադէոսեան եղբայրները կազմաւորուած են իրենց մօր շունչով, որ իր զաւակները զգաստացնելու կամ ուղղելու համար դիմած է Քրիստափորին։ Թէեւ այնքան ալ մեծ չէ եղած տարիքի տարբերութիւնը Քրիստափորի եւ իր քրոջ որդիներուն միջեւ, այսուհանդերձ՝ իր անհատականութեան ու հասունութեան շնորհիւ, Քրիստափոր օրինակելի տիպար եւ առաջնորդող հեղինակութիւն մը եղած է Թադէոսեան եղբայրներուն, յատկապէս Լեւոնի համար։

### Կրթութիւնը
Պապաշա իր տարրական կրթութիւնը ստացած Ագուլիսի ծխական վարժարանին մէջ՝ ուսուցիչ ունենալով Րաֆֆին։ Այնուհետեւ, Քրիստափորի օրինակին հետեւելով, գիւղի հոգաբարձութեան ծախսերով ուղարկուած է քեռիին մօտ, Թիֆլիս, Ներսիսեան վարժարանին մէջ ուսումը ամբողջացնելու եւ այնուհետեւ, Ագուլիս վերադառնալով, չորս տարի գիւղին մէջ ուսուցչութիւն ընելու յանձնառութեամբ։

Հայրը կանուխ մահացաւ, Թադէոսեանները որբացան եւ Լեւոն պատանի հասակէն իր վրայ վերցուց ընտանիքին հոգը։

Յանուն մարդկութեան եւ հասարակութեան ազատագրումին իր անձն ու կեանքը նուիրաբերեց մեծ մարդասէրն ու ընկերային գործիչը։ Պապաշայի մտածողութեամբ, նկարագրին մէջ ամուր տեղ գրաւած են սեփական ժողովուրդին կարիքներուն հասնելու եւ ցաւերը ամոքելու հոգածութիւնն ու անձնուիրումը։

1883-ին, ցարական ոստիկանութիւնը փակած է հայոց ծխական վարժարանները։ Քրիստափորի յորդորվ, Լեւոն անցած է Գանձակ ու թեմական վարժարանին մէջ ուսուցչութեան զբաղած, բայց շուտով բախում ունեցած է տեղւոյն կղերամիտ եւ պահպանողական մտայնութեանց հետ։
 
Էջմիածնէն՝ Մակար Կաթողիկոսի յանձնարարութեամբ, կրթական յատուկ քննիչ ուղարկուած է Գանձակ, զոր Լեւոն Թադէոսեանին զրկած է ոչ միայն տեղւոյն դպրոցին մէջ, այլեւ՝ որեւէ թեմական վարժարանի մէջ պաշտօնավարելու եւ դասաւանդելու իրաւունքէն։ Այդպիսով վերջ գտած է ուսուցչական ասպարէզը Պապաշայի համար. այնուհետեւ հաշուապահական իր ընդունակութիւններով նետուած է կեանքի ասպարէզ՝ միաժամանակ նուիրուելով հետզհետէ թափ ստացող հայ յեղափոխական շարժման։

### Գաղափարական ու բարոյական առաքինութիւնը
1890-ականներուն Պապաշա աշխոյժ մասնակցութիւն բերած է Դաշնակցութեան հիմնադիր ժողովներուն եւ սկզբնական կազմակերպումի քայլերուն։ Անբաժան գործակիցը դարձած է Քրիստափորի, որ Լեւոնի մէջ գտած էր ո՛չ միայն ժողովուրդի լայն խաւերուն հետ հաղորդակցելու եւ վստահութիւն ներշնչելու բարոյական մեծ դրամագլուխի տէր յեղափոխականը, այլեւ՝ կազմակերպական անդուլ աշխատանքի, անշահախնդրութեան, անկաշառ նկարագրի եւ տնտեսումի բացառիկ ընդունակութիւններով օժտուած գործիչը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վերին Ագուլիս
Ստորոգութիւն:1935 մահեր
Ստորոգութիւն:19 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Փարիզ մահեր
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ
Թահար Ռահիմ

**Թահար Ռահիմ**, (, ծնած է 4 Յուլիս, 1981, Belfort), Ֆրանսացի դերասան: Ընտրուած է որպէս տղամարդու լաւագոյն դերասան «Մարգարէ» ֆիլմին համար:

## Կենսագրութիւն
Թահար Ռահիմը ծնած է ալճերիացի փախստականներու ընտանիքի մե մէջ, որոնք Ֆրանսա գաղթած են Ալճերիայի Օրան քաղաքէն: Պատանեկան տարիքին ժամանակ Ռահիմը ամէն օր քանի մը ֆիլմ կը դիտէր եւ սկսած է հետաքրքրուիլ մարզական զբաղումներով:

Համալսարանի ուսանելու տարիներուն ընթացքին Թահար Ռահիմը դարձաւ փաստագրական ֆիլմի գլխաւոր դերասանը, որ կը ցուցադրուէր «France 5» հեռատեսիլի ալիքին:

2005 թուականին Թահարը կը տեղափոխուի Փարիզ եւ որոշ ժամանակ մը սկսած է ուսումնասիրել տնտեսութեան արուեստը: Զուգահեռաբար ան կ'աշխատէր ընկերութեան մը մէջ եւ գումար մը կը վաստակէր գիշերային ակումբին մէջ, որպէսզի կրնայ ապրիլ:
2006 թուականի կէսին Թահար Ռահիմը կը հրաուիրուի նկարահանութեան «Համայնք» յայտնի հեռատեսիլի ալիքին:

## Ֆիլմեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 

Ստորոգութիւն:1981 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Թահին (քունջութի մածուկ)

մինի|300x300փքս
**Թահին (քունջութի մածուկ),** Թահինը քունջութի (շուշմայ) մածուկն է, որ հիմնականօրէն կը գործածուի այլ մածուկներու պատրաստութեան մէջ եւ իր սննդարար յատկութեամբ անհրաժեշտ կը նկատուի հայկական եւ միջին արեւելեան խոհանոցին մէջ:Թահինը կ'օգտագործուի համմոս, մութապպալ, բաբաղանուճ և այլ արեւելեան ճաշատեսակներու բաղադրատոմսերուն մէջ:

## Պատրաստութիւն
Թահինը կարելի է պատրաստել նաեւ տան մէջ: Ընդամէնը քունջութը (շուշման) լաւ մանրել ու աղալ ելեկտրական յատուկ գործիքով՝ քունջութի ձէթին հետ, (կարելի է օգտագործել նաեւ անհոտ ձէթի այլ տեսակներ): Կրնանք նաեւ թահինը պատրաստ գնել վաճառատուներէն:

## Յատկութիւններ
Թահինը շատ օգտակար սննդանիւթ է: Ան հարուստ է A, E, C կենսանիւթերով, որոնք կ'ապահովեն մորթին գեղեցկութիւնը: Ունի նաեւ առողջապահական յատկութիւններ. մասնաւորապէս կոկորդային ու շնջափողային հիւանդութիւններու պարագային կը թեթեւցնէ հազին սրութիւնը:

## Թահինով պատրաստուող ուտեստեղէններ
Թահինով կը պատրաստուին միջին արեւելեան խոհանոցներուն յատուկ համմոսն ու մութապպալը։ Մութապպալ պատրաստելու համար խորոված ու կեղեւը հանուած սմբուկը լաւ կը կտրատեն ու կը խառնեն թահինով պատրաստուած մածուկ։ Համմոսի պարագային լաւ խաշած սիսեռը կը ճզմեն կամ ելեկտրական գործիքով կ՛աղան, որմէ ետք անոր կ՛աւելցնեն լիմոնի հիւթով, աղով, սխտորով համեմուած թահինի մածուկ։

## Աղբիւրներ

* www.cooks.am
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Զարեհ Թահմազ

**Զարեհ Թահմազ** (1881, Նիկոմիդիա - 1952, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1881 թուականին Նիկոմիդիոյ մէջ (Իզմիթ)։ Նախակրթութիւնն ստացած է Պարտիզակի Ներսէսեան-Շուշանեան տիպար կրթարանին մէջ։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Պեպեքի Ռոպերթ գոլէճը։ 1905 թ. աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Յետագային Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի մէջ կատարելագործած է իր մասնագիտութիւը։

1914-18 թուականներուն՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի 5 տարիներու ընթացքին, բժիշկ-հարիւրապետի տիտղոսով, ծառայած է Օսմանեան բանակին մէջ։ 1915 թուականի Ապրիլին, արգելափակուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական՝ Այաշի բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հավաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ, բուժաշխատողներու շարքին մէջ։ Վերապրած է եւ շարունակած՝ Կ. Պոլսոյ մէջ աշխատիլ՝ ընդհանուր, ներքին հիւանդութիւններու, կանանց հիւանդութիւններու բժիշկ, մանկաբարձ եւ այլն։ Ունեցած է իր դարմանատունները Ատաբազարի մէջ (8 տարի), ապա Գատըգիւղի մէջ։

Մահացած է 1952 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ։

## Գրականութիւն
*Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Սթանպուլ, 1975։
*Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
*Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. Ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։
## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1952 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Թալլինի Հայկական Ազգային Միաւորում

**Թալլինի Հայկական Ազգային Միաւորում **,(սկիզբը կոչուած է Թալլինի եւ Էսթոնիոյ հայերու միաւորում, ապա Թալլինի հայկական մշակութային ընկերութիւն), ստեղծուած է 1987-ին, գրանցուած՝ 1988-ին։ Հիմնադրման օրէն ի վեր վարչութեան նախագահն է Արտէմ Դաւիթեանը: Այս միաւորումին նպատակն է պահպանել հայոց լեզուն եւ մշակոյթը Էսթոնիոյ միջավայրին մէջ նաեւ զանոնք հաղորդակից դարձնել Էսթոնական մշակոյթին, նպաստել հայ-էսթոնական բարեկամութեան։

Ընկերութիւնը կը կազմակերպէ հաւաքոյթներ՝ նուիրուած Հայաստանի պատմութեան նշանակելի թուականներուն։Էսթոնիոյ հանրապետական մամուլին մէջ կը հրատարակուի յօդուածներ Հայոց Ցեղասպանութեան եւ Արցախահայութեան պայքարին վերաբերեալ։

Ընկերութեան նախաձեռնութեամբ 1989-ի Ապրիլին Հաապսալու քաղաքի այն տան պատին, ուր  մանկութիւնը  անցուցեր է  հայ ժողովուրդի բարեկամ՝ էսթոնուհի միսիոնար Աննա Հետուիկ Պիուլլը (Պիուլլ մայրիկ), փակցուած է  յուշատախտակ՝ էսթոներէն եւ  հայերէն մակագրութեամբ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Գէորգ Թամանեան

**Գէորգ Թամանեան** (13 Փետրուար 1910, Սան Փեթերսպուրկ - 4 Հոկտեմբեր 1993, Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր շինարար (1957), ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1968)։

Ալեքսանտր Թամանեանի որդին է, Եուրի Թամանեանի եղբայրը։

## Կենսագրութիւն
1932 թուականին աւարտած է Երեւանի Փոլիթեքնիքի Հիմնարկը։

Աշխատած եւ կատարելագործած է Երեւանի մէջ՝ հօր արուեստանոցին մէջ։ Անոր մահէն ետք աւարտին հասցուցած է շինարարական ընթացքի մէջ գտնուող կառոյցները'
* Կառավարական տունը,
* Օփերայի եւ պալէի թատրոնի,
* Ազգային գրադարանի շէնքերը։
* 1948-1955 թուականներուն եղած է Երքաղխորհուրդի, 1955-1958 թուականներուն՝ Հայպետնախագիծ, 1958-1962 թուականներուն՝ Երեւանի նախագիծ հիմնարկներու ճարտարապետական արուեստանոցներու ղեկավար։

### Գործունէութիւնը
Գէորգ Թամանեանի նախագիծերով Երեւանի մէջ իրականացուած է Քիեւեան փողոցի կառուցապատումը (1953-1956 թուականներուն, հեղինակային խումբի հետ), կառուցուած է Սայեաթ-Նովայի անունով երաժշտական դպրոցը եւ պարարվեստի ուսումնարանի միացեալ շէնքը (1948-1950 թուականներուն, նոր կողաշէնքը՝ 1976), Կոմիտասի անունով երաժշտանոցը (1975), Ջերմուկի մէջ` առողջարան եւ հանքային ջուրերու տաղավարը (1950-1956)։

Գէորգ Թամանեանը ստեղծած է 1400 նստատեղով ներկայիս Արամ Խաչատուրեանի անունով համերգային մեծ դահլիճը (աւարտած է 1953 թուականին), որ անոր ստեղծագործութեան գլուխգործոցն է։

Գէորգ Թամանեանի հսկողութեամբ մշակուած եւ իրականացուած է նաեւ կառավարական տունի 800-տեղանոց նիստերու դահլիճը։

Պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Պետական մրցականերով (1970, Հանրապետութեան հրապարակի կառուցապատման, 1980, Ալեքսանտր Սփենտիարեանի անունով օփերայի եւ պայլէդ թատրոնի համալիրին վերակառուցման համար)։

Երիտասարդ ճարտարապետներու ստեղծագործութեան համամիութենական (1947), «Տարուայ լաւագոյն կառոյց» հանրապետական նշանակիր (1953)։

## Պատկերասրահ

Abovyan Kh. (1).JPG|Խաչատուր Աբովեանի յուշարձանը Երեւանի մէջ
Komitas State Conservatory of Yerevan.jpg|Երեւանի Կոմիտասի Անունով Պետական Երաժշտանոց
Ըմպելասրահ, Ջերմուկ 1.JPG|Հանքային ջուրերու ըմպելասրահ
Culture House Verin Artashat.JPG|Մշակոյթի տուն (Վերին Արտաշատ, Արարատի մարզ)


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ս. Փեթերսպուրկ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Թամարա Ադամեան-Ներսէսեան

**Թամարա Ադամեան-Ներսէսեան** (1862-1889) ծանօթ է որպէս Հայ Յեղափոխական Գործիչ։

Թամարան Ադամեան կ՚անդամակցի նորակազմ «Նարոդնայա Վոլիա»յի մարմնին եւ ամբողջովին կը նուիրուի Հայ երիտասարդութեան յեղափոխական դաստիարակութեան գործին։ Իր ընտանիքի ընդարձակ տունը կը տրամադրէ մշեցի բանուորներուն եւ ժամանակի ընթացքին տունը կը դարնայ տարագիր տաճկահայ երիտասարդութեան կեդրոնատեղի։ Թամարան եւ ուրիշ յեղափոխական գործիչներ այդ բանուորներուն գիտելիքներ կը սորվեցնէին եւ յեղափոխական ոգին իրենց մէջ կը թրծէին։

1883 թուականին, Թամարան կ՚ուզէ շարունակել իր ուսումը Մոսկուայի մէջ։ Թէեւ Ռուս կառավարութիւնը դէմ էր կիներու ուսման եւ հայ կեանքի մէջ չտեսնուած երեւոյթ էր կին մը հեռու քաղաք երթալ սորվելու համար, ան կը յաջողի Մոսկուայի Համալսարանը մտնել։ Մոսկուայի մէջ կ՚անդամակցի «Հայրենասէրներու Միութեան» եւ հետզհետէ կը դարնայ կեդրոնական դէմք մը։ Հոս կը հանդիպի իր ընկերոջ Դաւիթ Ներսէսեանին եւ աւելի մտերմանալէ ետք կ՚ամուսնան։ Շուտով յայտնի կ՚ըլլայ թէ Դաւիթ թոքախտէ վարակուած է եւ զոյգը կը հեռանան Մուսկուայէն բժիշկներու խորհուրդին հետեւելով։ Դաւիթ կը հրաւիրուի Էջմիածնի Ճեմարան ուսուցչութեան պաշտօն վարելու համար։ Սակայն շուտով կը մահանայ։

Թամարան մեծ անձնուիրութեամբ խնամեց ամուսինը, սակայն ինք ալ կը վարակուի ու կը մեռնի տարի մը ետք։ Դաւիթի եւ Թամարայի միակ զաւակը՝ Լեւոն կը մեծնայ մօրաքոյրերուն Ժենիա Ադամեան-Քալանդարեանի եւ Սաթենիկ Ադամեանի խնամքով։ Լեւոն կ՚ուսանի Ելեկտրագիտութիւն Պելճիքայի մէջ եւ 1917-ին Բագուի հերոսամարտին կարեւոր դեր կ՚ունենայ։
Թայլըր Ժոզէֆ

**Թայլըր Ժոզէֆ** (, ),  Ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ եւ երգեր յօրինող: «Twenty One Pilots» խումբին գլխաւոր երգիչը:

## Կենսագրութիւն
Թայլըր ծնած է Քոլոմպուս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Եղբայրներն են՝ Զաքի (երգիչ) եւ Ճէյի, իսկ քոյրը՝ Մատիս: Մայրը՝ Քելլին, թուաբանութեան ուսուցչուհի է, հայրը՝ Քրիսը, մարզանքի ուսուցիչ եղած է 1996-էն մինչեւ 2005, իսկ ներկայիս տնօրէն է: Թայլըր փոքր տարիքէն կը զբաղէր մարզական խաղերով ու իր դպրոցին համար շահած է բազմաթիւ մրցանակներ:

Իր մարզական կարողութիւններուն շնորհիւ, Թայլըր կրթաթոշակի կ'արժանանայ Otterbein համալսարանը յաճախելու համար: Սակայն ան համերգի մը ընթացքին, կը ներշնչուի երգիչէ մը ու կ'որոշէ  երաժիշտ դառնալ :

## Գործընթացք
### Twenty One Pilots

Twenty One Pilots խումբը առաջին անգամ կը հիմնուի 2009-ին Քոլոմպուսի մէջ։ Այս երաժշտական խումբին գաղափարը կը յղանայ Թայլըր եւ իր դասընկերներուն՝ Նիք Թոմասին եւ Քրիս Սալիհին հետ կը ստեղծեն այս խումբը: Ժոզէֆ, խումբին անունը կ'որոշէ երբ  թատերգութիւն մը կը կարդար՝ *All My Sons* անունով, գրուած Արթուր Միլըրի կողմէ: Թատերգութեան նիւթը կը վերաբերի Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին, ուր կը պատմուի անձի մը մասին, որ իր ընտանիքը փրկելու համար,  21 օդաչուներու մահուան պատճառ կը դառնայ: Ճոշ այս թատերգութենէն ներշնչուելով, Twenty One Pilots կ'անուանէ խումբին անունը: 29 Դեկտեմբեր, 2009-ին անոնք կը հրապարակեն իրենց առաջին ալպոմը եւ կը սկսին շրջապտոյտ մը Օհայոյի մէջ: Իսկ անոնց երկրորդ ալպոմը՝ *Regional at Best*-ը կը հրապարակուի 2011-ին: Այս ալպոմին դերակատարներն են միայն՝ Թայլըր եւ Ճոշ Տան:

Անոնց երրորդ ալպոմը՝ *Vessel*-ը կը հրատարակուի 8 Յունուար, 2013-ին։ Իսկ  չորրորդ ալպոմը՝ *Blurryface*-ը, 17 Մայիս, 2015-ին:

Թայլըր Ժոզէֆ եւ թմբկահար Ճոշ Տան կը սկսին իրենց համաշխարհային շրջապտոյտը 2016-ին, որ կը կոչուի «Emotional Roadshow» աշխարհի շրջապտոյտ:

## Ուրիշ Ծրագիրներ
thumbnail|Թայլըր Ժոզէֆ իր համերգին ընթացքին:
Թայլըր կ'ունենայ նաեւ իր անձնական գործընթացը,  ուր կը  հրատարակէ ալպոմ մը, *No Phun Intended* անունով: Թայլըր ալպոմը կը պատրաստէ դպրոցը աւարտելու տարուան ընթացքին, 2007-2008 թուականներուն: Քանի մը երգեր, օրինակ՝ *Save* կամ *Whisper* ալպոմին հետ տեղ չեն գտներ,  այլ առանձին:

## Անձնական Կեանքը
Թայլըր Քրիստոնեայ է եւ իր հաւատքը կը նեշնչէ զայն իր երաժշտութեան մէջ։ Մանկութեան դպրոց չէ յաճախած, այլ ուսանած է իր տան մէջ: Ան ամուսնացած է Ճեննա Պլաքին հետ 28 Մարտ, 2015-ին:

Թայլըր ունի կտած մը, որ կը ներկայացնէ իր կեանքէն բաժին մը, սակայն ան յայտարարած է, թէ չ'ուզեր անոր բուն իմաստը տարածուի:

Թէ՛ Թայլըր եւ թէ Ճոշ ունին կտած մը "X" նշանով, որ կը ներկայացնէ իրենց յարաբերութիւնը եւ կապը Քոլոմպուսին (իրենց հայրենիքին) հետ: Այս կտածը անոնք ստացած են Քոլոմպուսի մէջ, բեմին վրայ, իրենց համերգներէն մէկուն ընթացքին՝ 26 Ապրիլ, 2013-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Թայնօ (Իտալիա)

**Թայնօ** (), քոմունա Իտալիաի մէջ, կը գտնուի Լոմպարտիա մարզին մէջ, Վարեզէ գաւառին մէջ։

Բնակչութիւնը ըստ 2004 թուականի տւեալներու կը կազմէ 3185 մարդ։ Բնակչութեան միջին խտութիւնը՝ 455 մարդ/կմ²։ Կը զբաղեցնէ 7 կմ² տարածք։ Փոստային ինտէքս՝ 21020։ Հեռախոսային քոտը՝ 0331։

## Ժողովրդագրութիւն
Բնակչութիւն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9) 
 id:darkgrey value:gray(0.7) 
 id:sfondo value:rgb(1, 1, 1) 
 id:barra value:rgb(0.6, 0.8, 0.6) 
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1249
 bar:1871 from:0 till: 1394
 bar:1881 from:0 till: 1535
 bar:1901 from:0 till: 1658
 bar:1911 from:0 till: 1594
 bar:1921 from:0 till: 1642
 bar:1931 from:0 till: 1538
 bar:1936 from:0 till: 1609
 bar:1951 from:0 till: 2095
 bar:1961 from:0 till: 2304
 bar:1971 from:0 till: 2583
 bar:1981 from:0 till: 2760
 bar:1991 from:0 till: 2928
 bar:2001 from:0 till: 3185
PlotData=
 bar:1861 at: 1249 fontsize:S text: 1.249 shift:(-8, 5) 
 bar:1871 at: 1394 fontsize:S text: 1.394 shift:(-10, 5) 
 bar:1881 at: 1535 fontsize:S text: 1.535 shift:(-10, 5) 
 bar:1901 at: 1658 fontsize:S text: 1.658 shift:(-10, 5) 
 bar:1911 at: 1594 fontsize:S text: 1.594 shift:(-10, 5) 
 bar:1921 at: 1642 fontsize:S text: 1.642 shift:(-10, 5) 
 bar:1931 at: 1538 fontsize:S text: 1.538 shift:(-10, 5) 
 bar:1936 at: 1609 fontsize:S text: 1.609 shift:(-10, 5) 
 bar:1951 at: 2095 fontsize:S text: 2.095 shift:(-10, 5) 
 bar:1961 at: 2304 fontsize:S text: 2.304 shift:(-10, 5) 
 bar:1971 at: 2583 fontsize:S text: 2.583 shift:(-10, 5) 
 bar:1981 at: 2760 fontsize:S text: 2.760 shift:(-10, 5) 
 bar:1991 at: 2928 fontsize:S text: 2.928 shift:(-10, 5) 
 bar:2001 at: 3185 fontsize:S text: 3.185 shift:(-10, 5) 
TextData=
 fontsize:S pos:(20, 20) 
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կապի տւեալներ
* Հեռախոս՝ 0331 956405
* Էլեկտրոնային փոստ՝ segreteria@comuneditaino.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comuneditaino.it/ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ  

Ստորոգութիւն:Իտալիայի բնակավայրեր
Թայփէյ

**Թայփէյ**, Թայուանի մայրաքաղաքը։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ ։ Կը գտնուի երկրի հիւսիսային մասը եւ շրջապատուած է նոյնանուն շրջանով: Երեք կողմէն շրջապատուած է լեռներով։  

Թայփէյը, պաշտօնապէս յայտնի որպէս Թայփէյ քաղաք, Չինաստանի Հանրապետութեան (յայտնի է նաեւ որպէս Թայուան) մայրաքաղաքն է եւ յատուկ քաղաքապետութեան եւ կեդրոնական կառավարութեան նստավայր։ Գտնուելով երկրի հիւսիսային ծայրամասը՝ Թայփէյը աշխարհագրական անկլաւ է Նոր Թայփէյ քաղաքապետութեան կազմին մէջ։ Թայփէյը կը գտնուի Կիլունգ հիւսիսային ափամերձ քաղաքէն մօտաւորապէս 25 քմ (16 մղոն) հարաւ-արեւմուտք։ Քաղաքի մեծ մասը կը գտնուի Թայփէյ աւազանին մէջ՝ հին լիճի յատակը, որ սահմանակից է Կիլունգ եւ Շինդան գետերու երկու համեմատաբար նեղ հովիտներով, որոնք կը միանան՝ ձեւաւորելով Տամսույի գետը քաղաքի արեւմտեան սահմանի երկայնքով։  

Թայփէյը Չինաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքն է 1949 թուականէն, երբ ազգայնականները պարտուեցան կոմունիստներէն Չինաստանի քաղաքացիական պատերազմին եւ կորսնցուցին մայրցամաքային մասը։ 

Քաղաքի բնակչութիւնը 2009 թուականի մարդահամարին համաձայն գնահատուած է 2,693,672 մարդ։ Անիկա կը կազմէ Թայփէյ-Կեյլունգ մեթրոբոլիթէն տարածքի միջուկը, որ կը ներառէ մօտակայ քաղաքներ, ինչպիսիք են Նոր Թայփէյը եւ Կիլունգը։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 6,900,273 մարդ, ինչ որ զայն կը դարձնէ աշխարհի 40-րդ ամէնաշատ բնակեցուած մեթրոբոլիթէնային տարածքը։ «Թայփէյ» անուանումը կրնայ վերաբերիլ ամբողջ մեթրոբոլիթէնային տարածքին կամ միայն քաղաքին։

Թայփէյը Թայուանի քաղաքական, տնտեսական, կրթական եւ մշակութային կեդրոնն է եւ չինարէն խօսող աշխարհի ամէնակարեւոր կեդրոններէն մէկը։ Կլոպալ քաղաք ըլլալով՝ Թայփէյը խոշոր բարձր արհեստագիտական արդիւնաբերական գօտիի մաս կը կազմէ։ Անիկա կապուած է երկաթուղիներով, արագընթաց գնացքներով, արագընթաց մայրուղիներով, օդակայաններով եւ ավթոպուսային գիծերով ամբողջ կղզիին մէջ։ Քաղաքը կը սպասարկուի երկու օդակայանով՝ Թայփէյ Սոնգշան եւ Թայուանի Տաուոյուան ​​օդակայանով։ Թայփէյը բազմաթիւ համաշխարհային ճանաչում ունեցող ճարտարապետական ​​եւ մշակութային տեսարժան վայրեր ունի, այդ կարւին՝ Թայփէյ 101-ը, Չիանգ Կայշի յուշահամալիրը, Դալոնգդոնգ Բաոան տաճարը, Հսինգտեան Կունգը, Մանջիա Լոնգշան տաճարը, Ազգային պալատի թանգարանը, Նախագահական գրասենեակի շէնքը, Թայփէյի հիւրատունը, Շիմենդինգ շրջանը եւ բազմաթիւ գիշերային շուկաներ։ Անոր բնական տեսարժան վայրերու կարգին են Մաոկոնգը, Եանգմինգշանը եւ տաք աղբիւրները, որոնք յայտնի են ամբողջ աշխարհի զբօսաշրջիկներուն։

Որպէս մայրաքաղաք՝ «Թայփէյ»-ը երբեմն կ'օգտագործուի որպէս Թայուանի անվանում։ Թայուանի շուրջ շարունակուող քաղաքական վէճերուն պատճառով «Չինական Թայփէյ»-ը երբեմն պաշտօնապէս կ'օգտագործուի, երբ Թայուանի կառավարութեան ներկայացուցիչները կամ Թայուանի ազգային հաւաքականները կը մասնակցին որոշակի միջազգային կազմակերպութիւններու կամ միջազգային մարզական միջոցառումներու (որոնցմէ մէկ քանին կը պահանջեն ՄԱԿ-ի անդամակցութիւն)՝ այլ անուանումներու օգտագործումէն առաջացող քաղաքական վէճերէն խուսափելու համար։

## Քաղաքի վարչական բաժանումը
Քաղաքը բաժանուած է 12 շրջաններու, որոնցմէ ամէնէն շատ բնակուածներն են Տանը, Սոնկշան եւ Տոնթշանը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Չինաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Ռաշիտ Թահա

**Ռաշիտ Թահա** (, ծնած՝ 18 Սեպտեմբեր 1958, Ալճերիա), նշանաւոր ալճերիացի, ծագումով ֆրանսացի երգիչ ռայ (Raï) եւ ժողովրդական (Chaâbi) երաժշտութեան։ Նշանաւոր երգերէն են Barbès, Voilà, Voilà եւ Ya Rayah։ Ան նշանաւոր է Abdel Kader երգով խմբային Խալետի եւ Ֆոտելի ընկերակցութեամբ։ Սկիզբի տարիներուն Ռաշիտ Թահան մաս կը կազմէր Carte de séjour ֆրանսական երաժշտային խումբի։

## Ալպոմներ
;Carte De Séjour-ի հետ
*1983։ Carte De Séjour 
*1984։ Rhorhomanie 
*1986։ 2½ (Deux Et Demi) 
*1987։ Ramsa (Cinq)

;Սոլո
*1991։ Barbès
*1993։ de Rachid Taha
*1995։ Olé Olé
*1997։ Carte Blanche
*1998։ Dîwan
*1999։ 1,.2,.3 Soleil - ալպոմ Խալետին եւ Ֆոտելին հետ
*2000։ Made in Medina
*2001։ Rachid Taha Live 
*2004։ Tékitoi
*2006։ De Dîwan 2
*2009։ Bonjour
*2013։ Zoom

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ալճերիացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:18 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Թանապուր

**Թանապուրը** հայկական խոհանոցի աւանդական կերակրատեսակներէն է: Մածունով ու ծեծածով պատրաստուող այս ապուրը ունի իր տարբեր տեսակները։ Հայաստանի տարածքին թանապուրը ծանօթ է նաեւ սպաս անունով։

## Բաղադրութիւն
Թանապուրը կամ թանով ապուրը կը պատրաստուի մածունով, լաւ եփած ծեծած ցորենով կամ բրինձով ու կ՛եփուի մարմանդ կրակի վրայ՝ մինչեւ եռալը անընդհատ խառնելով։ Եփելէն ետք կ՛աւելցնեն չոր փոշի ռեհան կամ անանուխ։ Ըստ նախասիրութեան կ՛ուտուի՝ տաք կամ պաղ վիճակի մէջ։

Թանապուրը կը պատրաստուի նաեւ չորթանով (չորցուած մածուն)։

## Պատմութիւն
Ըստ աւանդութեան, թանապուրը մաս կը կազմէ Սուրբ Յարութեան տօնին նախորդող խթման ընթրիքին։ ժամանակին Տիգրանակերտի մէջ եթէ զատկուան գիշերը մածուն չկար, թանապուրը կը պատրաստէին կաթով, որպէսզի անիկա անպակաս ըլլար աւանդական սեղանէն։

Արեւմտահայաստանի գաւառներու գիւղական շրջաններու աշխատանքային կերակուրը եղած է թանապուրը, որ հողէ ամաններու կամ կուժերու մէջ լեցուած կը տարուէր դաշտ։
## Աղբիւրներ

* «Աւանդութիւն», էջ 252։
Սերժ Թանգեան

**Սերժ Թանգեան** (, ծնած՝ 21 Օգոստոս 1967, Պէյրութ, Լիբանան), ամերիկահայ ռոք երաժիշտ է եւ երգահան։ Ան աշխարհահռչակ «System of a Down» այլընտրանքային մեթալ-ռոք խումբի եւ Axis of Justice|Axis of Justice («Արդարութեան առանցք») հասարակական կազմակերպութեան հիմնադիրն է։ Ճանչցուած է որպէս աշխարհի 26-րդ լաւագոյն մեթալ երգիչը։ Որպէս մենակատար, SOAD-ի գործունէութեան ընդմիջման ժամանակ, ձայնագրած է «Elect The Dead» եւ «Imperfect Harmonies» ալպոմները։ 2010-ի Նոյեմբերին կը յայտարարէ System of a Down֊ի վերամիաւորման մասին։ 2011-ին խումբը շրջագայութեան կը մեկնի ԱՄՆ եւ Եւրոպա:

## Կենսագրութիւն
ձախից|մինի|Սերժ Թանգեան, Հայաստան 2011-ին
Լոս Անճելըս քաղաքին մէջ նախ կ'ընդունուի հայկական «Rose and Alex Pilibosi» դպրոցը, յետագային ուսումը կը շարունակէ առեւտրական բնագաւառէն ներս։ 90-ականներու սկիզբը կը հանդիպի Տարօն Մալաքեանին, որուն հետ ալ կ'որոշեն նոր ռոք խումբ մը ստեղծել։
մինի|Օգոստոս 2008
ձախից|մինի|Սերժը Էլէքթրիք փառատօնին ընթացքին, 2008
Սերժն ունի իր սեփական ձայնագրման արուեստանոցը, զոր «Serjical Strike» կը կոչուի։ Թանգեան հանդէս կու գայ անարդարութիւնը եւ դաժանութիւնը դատապարտող բազմաթիւ ելոյթներով։ Ան համագործակցելով Թոմ Մորելլոյի  հետ ստեղծած է «Axis Of Justice» կազմակերպութիւնը, որուն նպատակն է աջակցիլ երիտասարդներուն, պաշտպանելու իրենց իրաւունքները քաղաքականութեան ոլորտին մէջ։ Կազմակերպած են բազմաթիւ բարեգործական արշաւներ, ինչպէս նաեւ մեծ ջանքեր կը գործադրեն՝ ստիպելու Միացեալ Նահանգներուն եւ Թուրքիոյ, ճանչնալ եւ ընդունիլ Հայոց Ցեղասպանութիւնը։
## Անձնական Կեանք
10 Յունիս 2012-ին Մալիպու քաղաքին մէջ կայացաւ Սերժ Թանգեանի եւ ծագումով վանաձորցի Անժելա Մադաթեանի հարսանիքը:
## Ստեղծագործական Աշխատանք
25 Յունիս 2013-ին թողարկուեցաւ Սերժ Թանգեանի չորրորդ, դասական ժանրով ալպոմը՝ «Orca Symphony No. 1»:

## Ձայնադարան
մինի|Բողոքի կեցուածէ, 2018
մինի|Սերժ Թանգեան 2013-ին
**Ալպոմներ**

**System of a Down**

* System of a Down 1998
* Toxicity 2001
* Steal This Album! 2002
* Mezmerize 2005
* Hypnotize 2005

**Serj Tankian**
* SerArt 2003 (Արտօ Թունջպոյաճեանի եւ Սերժ Թանգեանի համատեղ ալպոմը)
* Elect the Dead 2007
* Elect the Dead Symphony 2010
* Imperfect Harmonies 2010
* Harakiri 2012
* Orca Symphony No. 1 2013
* Jazz-Iz-Christ 2013

**Սինկլներ**
* The Unthinking Majority 2007
* Empty Walls 2007
* Lie Lie Lie 2007
* Sky Is Over 2008
* The Charade 2010
* Borders Are 2010
* Left Of Center 2010
* Reconstructive Demonstrations 2010
* Goodbye - Gate 21 2011
* Figure It Out 2012
* Cornucopia 2012
* Harakiri 2012

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:Հայերը Լիբանանին մէջ
Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ երգիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:21 Օգոստոսի ծնածներ
Թանգիկ (անձնանուն)

**Թանգիկ**, հայկական իգական անուն։ Թանգ անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յիշատակուած է թուականը անյայտ արձանագրութեան մը մէջ, որ կը գտնուի Արջոռայիճի աւերակ եկեղեցւոյ մէջ։ Յիշատակուած է նաեւ 1475 թուականէն ետք գրուած թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ եւ 1664 թուականէն ետք։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Նիկողոս Թահմիզեան

**Նիկողոս Թահմիզեան** (), եղած է հայ երաժշտագէտ, տեսաբան եւ պատմաբան:  Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի հայկական դպրոցը, ապա յաճախած է Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը Կիպրոսի մէջ։
Աւարտելէն ետք, 1945-ին, ճանչցուելով իբրեւ խոստումնալից երաժշտական երիտասարդ գիտնական, ստացած է 7 տարուան կրթանպաստ (Music Conservatory of Brussels, Belgium.)-ի մէջ։:

## Կենսագրութիւն
«Հայրենադարձութեան շարժում»ը, որ նախաձեռնուած էր յետպատերազմեան Հայաստանի կառավարութեան կողմէ, կը փոխէ իր ծրագիրները: 1915-ի Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքով աշխարհի վրայ ցրուած աւելի քան հարիւր հազար հայերու հետ միասին ան տեղափոխուած է Խորհրդային Հայաստան 1946-ին: Այդ տարուան Սեպտեմբերին, ան խոստովանած է (համայնավարութեան երդում), եւ սկսած է իր ուսումը Ռոմանոս Մելիքեան երաժշտական ​​քոլէճի մէջ Երեւան - աւարտած է 1950-ին:1950-էն 1956, ան մասնակցած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական ​​երաժշտանոցի, երաժշտագիտական ​​բաժանմունքը. ան աւարտած է իր համալսարանական ուսումը, իբրեւ աւարտաճառի նիւթ ընտրելով Ժգ. դարու հայ միաբան Յովհաննէս երզնկացիի տեսակէտները երաժշտութեան տեսութեան մէջ։ 1947-էն 1956 Թահմիզեան աշխատած է Երեւանի օփերային թատրոնի երրորդ աթոռը գրաւող (*French Horn*) նուագախումբին մէջ:

1956-էն 1960 աւարտած է իր մասնագիտութեան բարձրագոյն աստիճանը Սեն Փեթերսպուրկի պետական ​​երաժշտանոցէն նուիրուած մեծանուն երաժշտութեան գիտնական՝ Քրիսթոֆըր Քուշնարեւ: Հոն է, որ ան հանդիպած է իր կեանքի ընկերոջ՝ Սվետլանա Թահմիզեանի, տաղանդաւոր երաժիշտին, որ ուսումնասիրած է յայտնի դաշնակահար եւ երգեհոնահար, Փրոֆ. Պրաուտօն: 1960-էն 1990 եղած է աւագ գիտաշխատող Մաշտոցի անուան հին ձեռագիրերու Մատենադարան-ին Երեւանի մէջ, Հայաստան: Նոյն ատեն ան աշխուժօրէն համագործակցած է երգահաններու միութեան, Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական ​​երաժշտանոցին եւ Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային: 1962-ին Թահմիզեան  իր դոկտորականի թեկնածուական ատենախօսութիւնը հրապարակած է՝ «պատմութիւն հայ երաժշտութեան Ե.-էն  Ը. դարերուն»: 1980-ին ստացած է պատուաւոր դոկտորի կոչում, ներկայացնելով հրապարակումը իր ծաւալուն աշխատանքին «Երաժշտութեան տեսութիւն Հին Հայաստանի մէջ»:

1984-ին անոր շնորհուած է պատուաւոր կոչում իր, երաժշտական ​​արուեստի ձեռքբերումներուն համար, Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան կողմէն։ 1987-ին շնորհուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական ​​երաժշտանոցի երաժշտական ​​գիտութիւններու եւ երաժշտական ​​պատմութեան բաժիններուն Փրոֆ.-ի տիտղոսը։

1990-էն 2011, ան բնակած է Փասատինա, (California). ան պարգեւատրուած է դառնալու ԱՄՆ քաղաքացի 1995-ին. այդ ընթացքին, ան շարունակած է իր գիտահետազօտական ​​ ներգրաւուածութիւնը հայ երաժշտութեան պատմութեան մէջ։ Հրատարակած է հինգ գիրքեր եւ քանի մը տասնեակ յօդուածներ։ Ան նաեւ դասաւանդած է տարբեր քաղաքներու մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:9 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ