open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դիտակ (թերթ, Իսթամպուլ)

**«Դիտակ»**, կրօնական, ուսումնական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկօրեայ։ Լոյս տեսած է 1870-1874 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ա․ Ութուճեան։ Կոստանդնուպոլսի հայ աւետարանականներու հրատարակութիւն։ Տպագրած է գրականութեան, մանկավարժութեան եւ գիտութեան նուիրուած յօդուածներ, առողջապահական տեղեկութիւններ։ Լայն տեղ յատկացուցած է կրթութեան ու դաստիարակութեան, գնահատած կնոջ դերը ընտանիքի ամրապնդման գործին մէջ, աջակցած իգական կրթական հաստատութիւններ ստեղծելու ձեռնարկումներուն։ Տպագրած է նաեւ քաղաքական, աշխարհագրական, բնագիտական եւ այլ լուրեր, արտատպած նիւթեր օտար մամուլի էջերէն, ծանօթացուցած եւրոպական երկիրներու եւ քաղաքներու պատմութեան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Եթերում է Երեւանը

**«Եթերում է Երեւանը»**, խորհրդային շրջանի հայակական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ նախարարներու խորհուրդի (մինիստրներու սուէտ) հեռուստատեսութեան եւ ռատիոհաղորդումներու պետական կոմիտէի հրատարակութիւնը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1957 թուականին, (1957-1960 թուականներուն՝ «Ռատիօ եւ հեռուստատեսութիւն», 1960-1967 թուականներուն՝ «Խօսում է Երեւանը», 1967-1969 թուականներուն՝ «Խօսում եւ ցուցադրում է Երեւանը»), Երեւանի մէջ։

Տպագրած է ռատիոյի եւ հեռուստատեսութեան ծրագրեր, ծանօթացուցած կարեւոր համարուող հաղորդումներուն։

Նիւթեր տպագրած էր գրականութեան, կերպարուեստի, կինոյի, գիտութեան (յատկապէս ռատիոտեխնիկայի) վերաբերեալ պատրաստուած հաղորդումներէն։ Մինչեւ 1957 թուականը հանրապետական ռատիոկոմիտէն հրատարակած է՝ «Խօսում է Երեւանը» (1933-1934, վիմատիպ շաբաթաթերթ), «Լսեցէք, խօսում է Երեւանը» (1936-ին, կիսամսեայ), «Ռատիօ աշխատող» (1936-1938-ին, ամսաթերթ), «Ռատիոծրագիր» (1939-1941-ին, կիսամսեայ), ինչպէս նաեւ «Մանկական ռատիոհաղորդումներու ծրագիր» (1934-1939-ին, ամսաթերթ) պարբերականները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Եկեղեցի Հայաստանեաց

**Եկեղեցի Հայաստանեաց**, կրօնական եւ աստուածաբանական հանդէս։ Հրատարակուած է 1888 թուականին (Կոստանդնուպոլիս, շաբաթաթերթ) եւ 1900-1901 թուականներուն (Մանչեստր, ամսագիր)։ Խմբագիր՝ Թ․ Զուղայեցի (Իսահակեան)։ Տպագրած է Աստուածաշունչի ուսումնասիրութեան, մեկնաբանութեան եւ ուսուցման նուիրուած նիւթեր, յօդուածներ հայ եկեղեցւոյ պատմութեան, օրէնքներու, ծէսերու եւ արարողութիւններու վերաբերեալ, կենսագրական տուեալներ միջնադարի հայ մատենագիրներու (Յովհաննէս Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթեւացի եւ այլն) մասին։ «Եկեղեցի Հայաստանեաց» անդրադարձած է նաեւ հայերէն ձեռագրերու պատմութեան, պատասխանած կրօնական խնդիրներու շուրջ ընթերցողներու հարցերուն։ 1901-ին լոյս տեսած է «Հայ եկեղեցի» անունով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Դէպի լոյս

**«Դէպի լոյս»**, գրական-քաղաքական ամսաթերթ (սկիզբը՝ շաբաթաթերթ)։ Հրատարակուած է 1950-1953 թուականներուն, Սթամպուլի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ռ․ Մաշոյեան, Մ․ Կոպէլեան։ Տպագրած եւ գրախօսած է սթամպուլահայ բանաստեղծներուն ու արձակագիրներուն, ծանօթացուցած սփիւռքի գրողներուն։ Լայն տեղ յատկացուցած է սփիւռքի արուեստագէտներուն, լուսաբանած մշակութային ընկերութիւններու աշխատանքը, տպագրած լուրեր Խորհրդային Հայաստանի մշակութային եւ գիտական առաջընթացի մասին։

«Դէպի լոյս»-ի հրատարակիչները լոյս ընծայած են նաեւ «Դէպի լոյս» գրական մատենաշար (4 գիրք)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Դէպի համատարած գրագիտութիւն

**«Դէպի համատարած գրագիտութիւն»,** ամսագիր գրաճանաչութիւն սորվողներու համար։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ լուսժողկոմատի օրգան։ Լոյս տեսած է 1931-1932 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ս․ Ստեփանեան, Ս․ Դաւթեան, Ե․ Թէրզեան։ Փորձած է նպաստել Խորհրդային Հայաստանի մէջ գրագիտութեան տարածման՝ լուսաբանած լիկուիդացիոն կայաններու (լիկկայան) աշխատանքը, տպագրած տնտեսական, հասարակական-քաղաքական բնոյթի հանրամատչելի զրոյցներ, բանաստեղծութիւններ, ակնարկներ, բնութեանն ու կենդանական աշխարհին վերաբերող նիւթեր։

Աշխատակցած են Սիմակը, Ա․ Եղիազարեանը, Ս․ Մովսիսեանը, Ռ․ Գաբրիէլեանը, Տ․ Անդրիասեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Այիոս Եորղոս, Մեղիսթի

**Այիոս Եորղոս** (յուն․՝ Άγιος Γεώργιος),  Էգէականի անբնակ կղզի, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝  Աղրիելէա, Քուցուպաս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փոլիֆատոս էնա, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Այիոս Եորղոս ունի շատ փոքրիկ ծովափ մը եւ 2-3 ծառ։  Կղզիակին վրայ կը գտնուի Այիոս Եորղոս մատուռը։  Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։      

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Եղբայրասէր

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B5%D5%B2%D5%A2%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%A7%D6%80_%D5%AC%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D6%80.png|մինի|250x250փքս|Եղբայրասէր լրագիր
**«Եղբայրասէր»**, քաղաքական, բանասիրական տասնօրեայ լրագիր։ Հրատարակուած է (վիմատիպ) 1862-1863 թուականներուն, Կալկաթայի մէջ։ Խմբագիր՝ Ե․ Տէր- Յարութիւնեան։ Լուսաբանած է քաղաքական իրադարձութիւնները, Հայկական գաղութներու առօրեան, Թուրքիոյ մէջ կատարուող դէպքերը (Զեյթունի եւ Վանի շարժումներ)։ Լայն տեղ յատկացուցած է Նոր Ջուղայի հայկական կեանքի իրադարձութիւններուն։ Հայ ժողովուրդի ազատագրութեան եւ գոյատեւման հարցին մէջ դրսեւորած է ռուսամէտ պահուածք։

Հնդկաստանի եւ այլուր հայերու ուծացման դէմ պայքարի հիմնական ուղին «Եղբայրասէրը» համարած է ազգային մշակոյթի պահպանումն ու զարգացումը։ Արժէքաւոր կը համարուին հանդէսի տպագրած Եղիազար Տէր- Յարութիւնեանի «Գպրաւոունք ի Ջուղայ» (1862, № 8) ուսումնասիրութիւնը, հայ պարբերականներէն կատարած արտատպումները, ինչպէս նաեւ Կալկաթայի Հայոց Մարդասիրական ճեմարանի եւ Նոր Ջուղայի առաջին օրիորդաց վարժարանի մասին գրուած նիւթերը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի հայկական պարբերականներ
ԵՃՇՊՀ տեղեկագիր

**Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարանի տեղեկագիր**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններուի հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Եւրոպա (թերթ)

**«Եւրոպա»**, քաղաքական, գեղարուեստական եւ ուսումնական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1847-1863 թուականներուն, Վիեննայի մէջ։ Խմբագրած եւ հրատարակած են Մխիթարեան միաբանութեան անդամները։

Ունեցած է երկու շրջան (1847-1858 թուականներուն, 1858-1863 թուականներուն)։ Փորձած է արտայայտել հիմնականին արեւմտահայ մտաւորականութեան եւ զարգացող վաճառականութեան ձգտումները, հրատարակած տեղեկութիւն «Եւրոպա» երկշաբաթաթերթի գլխագիրներ, հանրամատչելի յօդուածներ եւ զանազան նիւթեր արեւմտական երկիրներու արդիւնաբերութեան, առեւտուրի, տեխնիկայի ու գիտութեան վերաբերեալ, ուսումնական, գրական-գեղարուեստական գործեր, անդրադարձած է հայ ժողովուրդի պատմութեան, գաղթավայրերուն, նպաստած աշխարհաբարի զարգացման։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ հայկական պարբերականներ
Երեկոյեան Երեւան

**Երեկոյեան Երեւան**, խորհրդային շրջանի օրաթերթ, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան (ՀԿԿ) Երեւանի քաղաքային կոմիտէի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու Երեւանի քաղաքային խորհուրդի օրգան։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1957 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Երիցեան (1957-1958 թուականներէն), Գուրգէն Առաքելեան (1958-1959 թուականներ), Բ․ Անանիկեան (1959-1963 թուականներ), Վ․ Սարգսեան (1963-1966 թուականներ), Ս․ Աւետիսեան (1966-1971 թուականներ), Ս․ Սարգսեան (1971-1975 թուականներ), Կ․ Ազարեան (1976 թուականէն)։

Լուսաբանած է Երեւանի կուսակցական եւ խորհրդային մարմիններու գործունէութիւնը, «Երեկոյեան Երեւան» թերթի գլխագիրը ձեռնարկութիւններու, գիտահետազօտական հիմնարկութիւններու, մշակութային օջախներու, ուսումնական հաստատութիւններու աշխատանքները։ Լայն տեղ յատկացուցած է սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմի հարցերուն (բարեկամ քաղաքներու մրցութիւն, անդրկովկասեան հանրապետութիւններու մայրաքաղաքներու՝ երեկոյեան թերթերու համատեղ համարներ եւ այլն), առաջաւոր ձեռնարկութիւններու փորձի փոխանակման, անդրադարձած է սանտրի, երթեւեկութեան, կապի, բնակչութեան բուժսպասարկման խնդիրներուն։ Թերթին աշխատակցած են արդիւնաբերութեան եւ մշակոյթի բնագաւառներու լաւագոյն համարուող ներկայացուցիչները։

Տպագրած է նիւթեր քաղաքի մշակութային եւ մարզական առօրեայի մասին, գրախօսութիւններ, բժշկական եւ իրաւաբանական խորհրդատուութիւններ, ընթերցողներու նամակներ։ 1957-1964 թուականներուն լոյս տեսած է «Երեւան» անունով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երիտասարդ բանուոր

**«Երիտասարդ բանուոր»**, երկշաբաթաթերթ նախկին ՀԽՍՀ-ի մէջ։ Լոյս տեսած է 1966 թուականէն (ընդհատուած է 1970 թուականին), Երեւանի մէջ։ Թերթին մէջ լուսաբանած են պրոֆտեխնիկական ուսումնարաններու փորձը, արտադրութեան աւտոմատացման ու մեքենայացման խնդիրները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երիտասարդ կոմունիստ

**«Երիտասարդ կոմունիստ**», խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, աւելի ուշ՝ եռօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական երիտասարդական միութեան Կենտկոմի եւ Երեւանի գաւառային կոմիտէի օրգանը։

Լոյս տեսած է 1921-1923 թուականներուն։ Խմբագիրները եղած են՝ Ն․ Խերանեանը, Տ․ Խորունին եւ Տ․ Եկաւեանը։

«Երիտասարդ կոմունիստ»-ով կը սկզբնաւորուի Խորհրդային Հայաստանի կոմերիտական մամուլը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երիտասարդ հայ

«**Երիտասարդ հայ**», գրական, հասարակական պատկերազարդ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1969-1975 թուականներուն, Պէյրութի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Պետրոս Թէրզեան, Անդրանիկ Կռանեան, Ժիրայր Դանիէլեան, Յովսէփ Մելքոնեան, Լութֆի Թապաքեան, Օշին Գրգեաշարեան, Լեւոն Թորոսեան եւ այլք։

Միջազգային կեանքի ու արուեստի հարցերու մասին յաճախ հանդէս կու գայ մակերեսային յօդուածներով։ Կը տպագրէ գրականագիտական, արուեստաբանական նիւթեր, արձակ ու չափածոյ գործեր, թարգմանութիւններ արաբական, եւ եւրոպական գրականութիւններէն, կինոյի տեսութիւններ, մարզական լուրեր։ Հետաքրքրական են թերթի հարցազրոյցները արուեստի ու գիտութեան բնագաւառի սովետական եւ սփիւռքի հայ գործիչներու հետ։

Կ՚աշխատակցին հիմնականին լիբանանահայ երիտասարդ մտաւորականները (Վահէ Օշական, Ալեքսան Պերեճիքլեան, Յակոբ Պեքեարեան)։ 1973 թուականին հրատարակած է մարզական յաւելուած։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Միքրօ Մաւրօ Փոյինի

**Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի** (յուն․՝ Μεγάλο Μαύρο Ποϊνί),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝  Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Փոլիֆատոս էնա, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Անոր հարաւը կը գտնուի Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի ժայռակղզիակը։ Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։          

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Երիտասարդ Հայուհի

**Երիտասարդ հայուհի**, ամսագիր, երկշաբաթաթերթ, ամսաթերթ։ Հրատարակուած է 1932-1934-ին (առաջին շրջան) եւ 1947—1968 -ին (երկրորդ շրջան), Պէյրութի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս․ Սեզա (Ս․ Զարիֆեան)։ Կը փորձէր լուսաբանել հայ կնոջ դերը, անոր գործունէութիւնը սփիւռքի մէջ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է Սովետական Հայաստանի գիտութեան ու մշակոյթի բնագաւառներու նշանաւոր կանանց, տպագրել սովետական գրողներու ստեղծագործութիւններ, ներկայացուցած լիբանանահայ մշակութային կեանքի նորութիւններ։ Առաջին շրջանին «Երիտասարդ Հայուհի»-ին աշխատակցած են միայն տղամարդիկ, իսկ երկրորդին՝ նաեւ կին գրողներ, արուեստագէտներ, հասարակական գործիչներ։

## Աշխատակիցներ
Առաջին շրջանի՝

* Մ․ Տամատեան
* Վահէ-Վահեան
* Շ․ Պէրպէրեան
* Ե․ Տարոնեան

Երկրորդ շրջանի՝

* Շ․ Գույումճեան
* Եօ․ Աճեմեան
* Ա․ Դաւիթեան
* Բ․ Նաճարեան
* Տուրի

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Փոլիֆատոս էնա, Մեղիսթի

**Փոլիֆատոս էնա** (յուն․՝ Πολύφαδος ένα),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝  Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Անոր հարաւ-արեւմուտքը գտնուողՓոլիֆատոս տիօ կղզիակին հետ Փոլիֆաս կը կոչուին։ Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Թեհրանի համագումար

**Թեհրանի համագումար**, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն «մեծ եռեակի» առաջին համաժողովը երեք երկիրներու առաջնորդներու մասնակցութեամբ՝ Ի. Վ. Ստալին (ԽՍՀՄ), Ֆ. Տ. Ռուզվելթ (ԱՄՆ), Ու. Չըրչիլ (Մեծ Բրիտանիա), տեղի ունեցած է 1943 Նոյեմբեր 28-էն Դեկտեմբեր 1 Թեհրանի մէջ։ 
[մինի|«Մեծ երեքը» Ի.Վ. Ստալինի, [Ֆրանգլին Ռուզվելթի|Ֆ. Տ. Ռուզվելթի, Ու. Չըրչիլի]]
Նոյեմբերի վերջը Իոսիֆ Ստալինը Մոսկուա-Ստալինկրատ-Պաքու թիւ 501 երթուղիով հեռացաւ Մոսկուայէն՝ խոր գաղտնի պայմաններու տակ։

### ինչպէս երեք մեծերը Թեհրան հասան
Պաքուէն Թեհրան պատուիրակութիւնը գնաց ինքնաթիռներով։ Օդուժի հրամանատար Ա. Կոլովանովի յուշագրութիւններուն մէջ յիշատակումներ կան Ստալինի թռիչքի եւ այդ համաժողովի բոլոր խորհրդային ներկայացուցիչներու մասին։ Կոլովանովն անձամբ վարած է երկու ինքնաթիռներէն երկրորդը։ Առաջինը կը վարէր Վիքթոր Գրաչովը, որուն մէջ եղած են Ստալինը, Մոլոթովը եւ Վորոշիլովը։

Ռուզվելթ ժամանած է Ալճերիայի Օրան նաւահանգիստ Այովա լինկորի վրայ, այնուհետեւ Ռուզվելթը եւ Չըրչիլը հանդիպած են Գահիրէի մէջ։ Նոյեմբերի 28-ին երեք տէրութիւններու պատուիրակութիւնները ժամանած են Թեհրան։

#### հանդիպման վայր
Առաջնորդներու հանդիպումները տեղի ունեցած են խորհրդա-պրիթանական դիւանագիտական համալիրէն ներս՝ «անվտանգութեան միջանցքով»։

Երեք պետութիւններուն ղեկավարներուն գաղտնի նամակագրութեան մէջ օգտագործուած է համագումարի ծածկանունը` «Եուրիքա» (Eureka):

## Ծանօթագրութիւններ
Փսոմի, Մեղիսթի

**Փսոմի** (յուն․՝ Ψωμί),  Էգէականի անբնակ կղզիակ, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին հիւսիս-արեւելեան մասը, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝  Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փսորատիա եւ Այիոս Եորղոս։  Տարածութիւնն է 0,0035 քլ․²։  Քասթելոռիզոյի կղզիակներու համալիրէն Թուրքիոյ ամենամօտիկն է։  Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։        
ձախից|մինի|Լիքիա մողէս

## Բուսակենդանական աշխարհ
Ժայռակղզիակը Յունաստանի միակ շրջանն է ուր կը հանդիպինք Լիքիա մողէսին *Anatololacerta budaki* (Eiselt & Schmidtler, 1986)։  Ժայռակղզիակին վրայ կը հանտիպինք նաեւ քարաթոթոշին (քոցքի տեսակ) *Mediodactylus kotschyi*

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Գաւառ (Մեծ Հայք)

**Գաւառ**, գաւառակ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ: Կը գտնուեր Մեծ Զաբ գետի վտակ Գաւառասունի (Նեհի-չայ) հովիտի մէջ։ Վարչական կենտրոնը Գաւառ գիւղաքաղաքն է։

## Աշխարհագրութիւն
Գաւառ կը տարածուէր Վանա լճէն հարաւ-արեւելք եւ սահմանակից էր հիւսիսէն՝ Աղբակի Գաւառակին, արեւելքէն՝ Ուրմիային, արեւմուտքէն՝ Ջուլամերկի Գաւառակին։

Գաւառն իր տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ Որսիրանք եւ Փոքր Աղբակ Գաւառներուն։

Տարածքի մէկ մասը դաշտային է, իսկ միւսը լեռնային։ Գաւառակը հարուստ է ջրով։ 

## Բնակչութիւն
19-րդ դարի վերջին ունէր 26200 բնակիչ, որմէ 2000-ը հայ էր։ Բնակչութեան մեծամասնութիւնը ասորիներ եւ քրտեր էին։

## Տնտեսութիւն
Բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը երկրագործութիւնն եւ անասնապահութիւնն էր։ Հայերու մեծամասնութիւնը արհեստաւորներ եւ առեւտրականներ էին։

## Հանքեր
Գաւառի մէջ կան հանքային բուժիչ (ածխաթթվային) առատ աղբիւրներ։ Շրջակայքում կան սեւակուճի պաշարներ։

## Աղբիւրներ

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
Երկաթէ Շերեփ (ամսաթերթ)

**Երկաթէ  Շերեփ**, Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի (ԱՍԱԼԱ) ամսաթերթ։ Հրատարակուած է Լիբանանի մէջ 1985 թուականէն։ Չափերը եղած են 28.5x41 սմ, յետոյ՝ 19.5x27 սմ, էջերու տարբերութիւնը 8-48, տողաշարումը՝ սկիզբը մեքենագիր, ապա համակարգիչով։ Տպագրութիւնը՝ օֆսէթ։ Հրապարակած է ՀԱՀԳԲ–ի եւ ՀԺՇ–ի գործունէութեան վերաբերեալ նիւթեր, հողորդումներ Խորհրդային Հայաստանի եւ Սփիւռքի կեանքէն։ Յատուկ բաժին նուիրած է Թուրքիոյ։ 1988-1989 թուականներուն տպագրած է Ղարաբաղեան շարժման վերաբերեալ նիւթեր։ Տպագրուած է մինչեւ 1989 թուականը, որմէ ետք միացած է «Սփիւռք» թերթին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Յղումներ

* Մատենագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Երկիր (թերթ)

**«Երկիր»**, հասարակական-քաղաքական, տնտեսական եւ գրական շաբաթաթերթ, Հնչակեան կուսակցութեան օրգան։ Հրատարակուած է Ադաբազարի եւ Կ. Պոլսոյ մէջ, 1910-1911-ին։

Արտօնատէր՝ Մ. Թէրզեան, խմբագիրներ՝ Ասօ (Տ. Օտեան), Ա. Կէնճեան, Բանուոր (Ե. Թոփուզեան)։

Քարոզած է ցարիզմի եւ թուրքական բռնատիրութեան դէմ ազգային յեղափոխութեան գաղափարը։ Քննադատած է «Հայաստանն առանց հայերի» ռուսական յետադիմական քաղաքականութիւնը, հանդէս եկած է յօգուտ Օսմանեան կայսրութեան կազմի մէջ մտնող ժողովուրդներու ինքնորոշման եւ իրաւահաւասարութեան իրաւունքի, դատապարտած երիտթուրքական կառավարութեան հակահայկական ձեռնարկումները, մասնաւորապէս՝ հայ գիւղացիութեան հողազրկման ասպարէզին մէջ։ «Երկիր» ժողովուրդի տնտեսական ինքնուրոյնութենէն բխեցուցած է քաղաքական անկախութիւնը, անդրադարձած է հայաբնակ գաւառներու տնտեսական եւ հասարակական կացութեան, մասամբ՝ քաղաքներու բանուորութեան հետաքրքրող խնդիրներուն։Յեղափոխական պայքարի քարոզին զուգընթաց միամտօրէն ակնկալած է Օսմանեան կայսրութեան վերածնուիլը «նորագոյն պետութեան, ուր տիրեր բաղկացուցիչ ազգերի հաւասարութիւնը եւ եղբայրակցութիւնը»։

Տպագրութիւնը վերսկսած է 1919-1922 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Վ․ Զէյթունցեան, Տ․ Գալճեան, Է․ Չոփուրեան։ Արտացոլած է Մերձաւոր Արեւելքի քաղաքական իրավիճակը, յոյն-թրքական պատերազմը, Կիլիկիոյ ու Զմիւռնիոյ դէպքերը, Կ․ Պոլսոյ հայութեան արտագաղթը, քննադատած արեւմտեան երկիրներու դիւանագիտութիւնը։ «Երկիր»-ը ողջունած է սովետական կարգերու հաստատումը Հայաստանի մէջ, օգնած ամրապնդելու գաղութի կապը հայրենիքի հետ, հանդէս եկած է դաշնակցութեան գաղափարախօսութեան եւ գործունէութեան դէմ։ Տպագրած է Վլատիմիր Իլիչ Լենինի ճառը Սովետներու 9-րդ համագումարին, «Մարտնչող մատերիալիզմի մասին» յօդուածը, նիւթեր Անդրկովկասի Ֆետերացիայի կազմաւորման վերաբերեալ, հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններ, թարգմանութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Երկիր (հանդէս)

**«Երկիր»**, գրականութեան եւ արուեստի պարբերագիրք։ Հրատարակուած է 1956-1959 -ին, Հալէպի մէջ։ Պատասխանատու խմբագիրներ՝ Մ․ Գուշակճեան, Տ․ Գույումճեան։ Տպագրած է Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ապրող հայ գրողներու  չափածոյ եւ արձակ ստեղծագործութիւնները, մանկավարժական ու գիտական յօդուածներ, գրախօսութիւններ, նիւթեր արուեստի ու մշակոյթի գործիչներու մասին։ Պատկերած է հալեպահայ մշակութային կեանքը։ Նպատակ ունենալով հայ ընթերցողին ծանօթացնել արաբ գրականութեան՝ լայն տեղ յատկացուցած է արաբ գրողներու (Ահմետ Ֆենմի, Ապտալ Ռահման Էլ-Խտմիսի, Լուէյ Տերուիշ, Ճորճ Թարապիշի եւ ուրիշներ) կեանքին ու գործերուն։ «Երկիր» եղած է հայրենաբաղձ հայերու ընդհանուր միութեան «Դեպի երկիր» (1945-1947, 1949) պարբերագիրքի շարունակութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական պարբերականներ
Երկրագունտ

«**Երկրագունտ**», գրական, գիտական եւ քաղաքական ամսագիր։ Ասիական ընկերութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած էր 1883-1888 թուականներուն, Կ. Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներն էին՝ Յակոբ Պարոնեան, Եղիա Տէմիրճիպաշեան։

Տպագրուած էր նիւթեր ազգային կեանքի մասին, քաղաքական լուրեր, ուսումնասիրութեաններ հայոց լեզուի եւ հայ գրականութեան պատմութեան վերաբերեալ, պատմական, աշխարհագրական եւ գիտական յօդուածներ։ Ամսագիրը բարձրացրած էր կանանց իրաւահաւասարութեան եւ աղջիկներու դաստիարակութեան հարցը։ Մանկավարժական դաստիարակչական յօդուածներով օգնած էր կրթական գործի բարելաւման, ծանօթացրել ուսուցման եւրոպական մեթոդներուն։

## Թղթակիցներ
Թղթակցել են Գ․ Զօհրապը, Գ․ Սրուանձտեանցը, Ե․ Դուրեանը, Ե․ Տէմիրճիպաշեանը, Լեւոն Բաշալեանը եւ ուրիշներ։ Տպագրուած էր գրախօսականներ, մամուլի տեսութիւններ, թարգմանաբար ներկայացուցած Լամարթինի, Հիւկոյի, Լաֆոնտենի, Բայրոնի, Շելլիի եւ այլոց գործերէն։ Ընթերցողներուն ծանօթացուցած էր նշանաւոր գիտնականներու կեանքին ու գործունէութեան, նորագոյն յայտնագործութիւններուն։ Տպագրուած էր Ասիական ընկերութեան ազդերն ու որոշումները։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Երջանիկ Յոյս

**«Երջանիկ յոյս»**, ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1961-1983 թուականներուն, Պույնոս Այրեսի մէջ, 1983 թուականէն՝ Փասատինայի մէջ (ԱՄՆ)։ Հայ աւետարանական եղբայրակցութեան եկեղեցիներու միութեան պաշտօնաթերթ։ Ունեցած է կրօնական բովանդակութիւն, տպագրած է նաեւ լուրեր Եղբայրակցութեան վերաբերեալ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Երեւանի Յայտարարութիւններ (թերթ)

**«Երեւանի Յայտարարութիւններ»** երկօրեայ երգիծական թերթ։ Հրատարակուած էր 1883-1886 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր հրատարակիչ՝ Է․ Տէր Գրիգորեանց։

Թերթը փորձած է փոքրածաւալ, դիւրըմբռնելի նիւթերով օգնել գրագիտութեան տարածման, ծաղրած է «կենցաղի բացասական կողմերը»։

Տպագրած է ուսումնական, եկեղեցական եւ այլ լուրեր, վիճակագրական տուեալներ փոստային առաքումներու, սննդամթերքներու գիներու մասին, եղանակի տեսութիւն։ Տեղ կը յատկացնէր թատերական նորոյթներուն, հանդէս եկած հայկական պարբերականներուն օգնութիւն կազմակերպելու նախաձեռնութեամբ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երեւանի Բանուոր

**«Երեւանի բանուոր»**, խորհրդային շրջանի հայկական օրաթերթ։ Եղած է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի, Երեւանի քաղկոմի եւ ՀԱՄԽ-ի օրգանը։ Հրատարակուած է 1934 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրն էր Տ․ Խորունին։ Լոյս տեսած էր «Բանուորական Երեւան» (1933-1934 թթ.) եւ «Հարուածային բանուոր» (1933-1934 թթ.) թերթերու փոխարէն։

Խորհրդային գաղափարախօսութեան դիրքերէն լուսաբանած է արդիւնաբերութեան ղեկավարումը կատարելագործելու, գիտութեան եւ տեխնիկայի նուաճումները մասսայականացնելու եւ արտադրութեան մէջ արմատաւորելու խնդիրները։

Տպագրած է մամուլի տեսութիւններ, բանգիւղ–թղթակիցներու տեղեկատւութիւններ։

«Երեւանի բանուոր» օրաթերթին յաջորդած է «Խորհրդային Հայաստան»-ը (երեկոյեան հրատարակութիւն, 1934-1935)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երեւանի Համալսարան (թերթ)

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:YSU-BatimentCentral.jpg|աջից|մինի|250x250փքս|Երեւանի պետական համալսարան
**Երեւանի համալսարանի շաբաթաթերթ**, Երեւանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) պաշտօնական համալսարանային ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1955 թուականէն, Երեւանի մէջ։ Եղած է առաջին ուսանողական պարբերականը Հայաստանի մէջ։

Կը լուսաբանէ համալսարանի առօրեան։ Կը տպագրէ ուսանողներու զեկուցումներ, դիպլոմային աշխատանքներ, գրական փորձեր։

## Արտաքին յղումներ

* Թերթի առցանց հրապարակումներ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Եփրատ (հանդէս)

**Եփրատ**, գրական, գիտական եւ քաղաքական կիսամսեայ հանդէս (1913 թուականէն՝ ամսագիր)։ Եփրատ քոլէճ-ի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1909-1914 թուականներուն, Խարբերդի մէջ։ Խմբագիր՝ Կ․ Սողիկեան։ Պատկերած է կրթական հաստատութեան առօրեան, տպագրած է սաներու եւ շրջանաւարտներու գրական, պատմական եւ կրօնական բնոյթի աշխատանքները, պատմած է քոլէճի սեյսմիկ կայանի գործունէութեան մասին, հաղորդած է բժշկական, աշխարհագրական եւ ճանապարհորդական տեղեկութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Զանգ (թերթ)

**«Զանգ»,** հասարակական-քաղաքական, տնտեսական եւ գրական շաբաթաթերթ (վերջը՝ կիսաշաբաթաթերթ)։ Հնչակեան կուսակցութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1910-1922 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Արտօնատէր՝ Աշոտ Պատմագրեան, հիմնադիր- խմբագիր՝ Ա. Տէր-Վարդանեան, ապա՝ Վ. Մարսեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Եփրատ (թերթ)

**«Եփրատ»**, քաղաքական, գրական եւ գիտական թերթ, «Եփրատ» հրատարակչական ընկերութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1927-1949, Հալէպի մէջ, փոփոխական պարբերականութեամբ։ Հանդիսացած է Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան օրգանը (1929-1934, 1936-1949)։ Խմբագիրներ՝ Խ․ Քարտաշ, Ա․ Շաքլեան, Խ․ Պօղոսեան, Մ․ Կէպէնլեան, Մ․ Երեցեան, Ե․ Պէնլեան, Յ․ Յովսէփեան, Էլի Նազար, Տ․ Տէր-Ղազարեան, Մ․ Տէր-Ստեփանեան, Տ․ Պարիկեան։

Լուսաբանած է խորհրդային Հայաստանի կեանքը։ Յետպատերազմեան շրջանին աշխուժօրէն մասնակցած է հայրենադարձութեան կազմակերպման, խորհրդային գախափարախօսութեամբ հանդէս եկած է դաշնակցութեան դէմ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական պարբերականներ
Էկոնոմիկա (ամսագիր)

**«Էկոնոմիկայ»**, տեսական եւ գիտապրակտիկ ամսագիր (մինչեւ 1962 թուականը՝ երկամսեայ)։ ՀՀ ԳԱԱ եւ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1957-էն, Երեւանի մէջ, մինչեւ 1992 կոչուած է «Հայաստանի ժողովրդական տնտեսութիւն»։

## Նպատակ
Կը լուսաբանէ ՀՀ տնտեսութեան զարգացման ուղիները, գիտատեխնիկական առաջընթացի արագացման, կառավարման մեխանիզմներու կատարելագործման, շրջակայ միջավայրի պահպանութեան հարցեր։ Յոդուածներ կը տպագրէ հայ տնտեսագիտական մտքի պատմութենէն։

## Խմբագիրներ

* Օ․ Յովհաննիսեան
* Գ․ Իսահակեան
* Միքայէլ Քոթանեան
* Ա․ Թադեւոսեան
* Ռ․ Շախկուլեան
* Մ․ Պետրոսեան

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Էկոլոգիայի եւ Կենսագործունէութեան Անվտանգութեան Միջազգային Ակադեմիայի Լրաբեր

**Էկոլոգիայի եւ Կենսագործունէութեան Անվտանգութեան Միջազգային Ակադեմիայի Լրաբեր**, տեսական, գիտագործնական հանդէս։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Փրասօ

**Փրասօ** (յուն․՝ Πράσο),  Էգէականի անբնակ կղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը։ Տարածութիւնն է 0,0077 քլ․²։   

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ներոնիսի, Աղաթոնիսի

ձախից|մինի|110x110փքս|Էգէականի ճայ
ձախից|մինի|110x110փքս|Ջրագռաւ
**Ներոնիսի **կամ** Ներա** (յուն․՝ Νερονήσι կամ Νερά),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը, Քաթոլիքու նաւակայքին դիմացը։ Ղլարոս (կամ Քացաղանի) ժայռակղզիակին հետ Աղաթոնիսիին ամենամեծ ժայռակղզիակներն են։   

Յայտարարուած է NATURA 2000 բնապահպանման շրջան (ապաստան վտանգուած թռչուններու համար)․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) եւ Միջերկրականեան ջրահատ (Puffinus yelkouan)։  

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Քունելոնիսի, Աղաթոնիսի

**Քունելոնիսի** կամ Քունելի (յուն․՝ Κουνελονήσι կամ Κουνέλι),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հարաւը։ Տարածութիւնն է 0,213 քլ․²։  Կը պատկանի Աղաթոնիսի քաղաքապետութեան։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Փիթա, Աղաթոնիսի

ձախից|մինի|110x110փքս|Էգէականի ճայ
ձախից|մինի|110x110փքս|Միջերկրականեան ջրահատ
մինի|110x110փքս|Ջրագռաւ
**Փիթա**, Փսաթոնիսի, Փսաթօ եւ կամ Փիթա (յուն․՝ Ψαθονήσι, Ψαθώ, Πιάτο կամ Πίτα),  Էգէականի անբնակ կղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը։    

Յայտարարուած է NATURA 2000 բնապահպանման շրջան (ապաստան վտանգուած թռչուններու համար)․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) եւ Միջերկրականեան ջրահատ (Puffinus yelkouan)։  

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Քալովոլոս, Արքի

**Քալովոլոս** (յուն․՝ Καλόβολος),  Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի անոր հարաւ-արեւելքը, իսկ Լիփսիին հիւսիսը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։

## Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Էջմիածին (ամսագիր)

**«Էջմիածին»**, կրօնագիտական եւ հայագիտական պարբերական։ Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան։ Լոյս կը տեսնէ 1944-էն, Էջմիածնի մէջ (մինչեւ 1961-ը տպագրուած է Երեւանի մէջ)։

Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի պաշտօնական ամսագիր «Էջմիածին» կրօնական եւ հայագիտական հանդէսը «Արարատ» ամսագրի (1868—1919) աւանդոյթներու անմիջական ժառանգորդն ու շարունակողն է։ Լոյս կը տեսնէ 1944 թուականէն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Զ. Չորէքչեանի յառաջաձեռնութեամբ։ Զուտ գիտական նիւթերէն բացի՝ ամսագրին մէջ յամառօտ անդրադարձ կայ Մայր Աթոռի միաբանութեան, ներքին ինչպէս եւ Սփիւռքի թեմերու եկեղեցական կեանքին, կը տպագրուին Հայոց հայրապետներու կոնդակները, շրջաբերականները, քարոզներն ու ճառերը։

## Գլխաւոր խմբագիրներ

* Առաքել Առաքելեան (1944-1948, 1955-1956),
* Լեւոն Կիսաբեկեան (1948-1950),
* Աշոտ Աբրահամեան (1950-1955),
* Արթուն Հատիտեան (1956-1982),
* Պարգեւ Շահպազեան (1983-1984),
* Երուանդ Մելքոնեան (1985-1993),
* Ասողիկ եպիսկոպոս Արիստակէսեան (1994-1996),
* Բագրատ աբեղա Գալստանեան, այժմ՝ եպիսկոպոս (1996-1998),
* Մարիամ Վարդանեան (պաշտօնակատար) (1998-1999),
* Արշակ աբեղա Խաչատրեան, այժմ՝ եպիսկոպոս (պաշտօնակատար) (1999),
* Անդրանիկ Զէյթունեան (2000-2001),
* Վարդան Դեւրիկեան (2001-2009),
* Արշակ Մադոյեան (2009-2015),
* Արսէն Բոբոխեան (2015-2017),
* Անդրէաս աբեղա Եզեկեան (պաշտօնակատար) (2017-2018),
* Գէորգ Մադոյեան (2018)։

## Արտաքին յղումներ

* «Էջմիածին» ամսագիր առցանց
* «Էջմիածին» ամսագիր առցանց
* «Էջմիածին» ամսագրի մատենագիտութիւնը՝ 1944-1973
* «Էջմիածին» ամսագրի մատենագիտութիւնը՝ 1974-2008

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Թերճումանը էֆքեար

**«Թերճումանը էֆքեար»** («Մտքերի թարգման»), հայատառ թրքերէն քաղաքական, գրական եւ ազգային օրաթերթ։ Լոյս տեսած է Կ. Պոլսոյ մէջ, 1877 թուականին՝ «Մեճմուայի հաւատիս»-ի փոխարէն։ Խմբագիրներ՝ Հ. Վարդանեան, Տ. Ճիւէլէկեան, տնօրէն՝ Ա. Մագայեան։ 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմի եւ անոր յաջորդած շրջանին բազմաթիւ յօդուածներ հրապարակած է Արեւելեան հարցի առաջացման եւ սրման պատճառներուն, մեծ տէրութիւններու միջեւ հակասութիւններուն, Թուրքիոյ մէջ անոնց քաղաքականութեան, հայկական հարցին. Արեւմտեան Հայաստանի գաւառներու բնակչութեան կենսական շահերուն վերաբերեալ, պաշտպանած է արեւմտեան Հայաստանի մէջ բարենորոգումներ կատարելու գաղափարը։ 1879 թուականին «Թ. Է.» մերկացուցած է թուրքերու բռնութիւնները Մուշի շրջակայքը, որմով յարուցած է թուրք, մոլեռանդ լրագրութեան դժգոհութիւնը, մեղադրուած է «Հայկական խնդիր յարուցելու» եւ խռովարարութեան մէջ։ Թրքական դատարանի վճռով 1880 թուականի Յունուարին ձերբակալուած են թերթի տնօրէնը եւ խմբագիր Տ. Ճիւէլէկեանը, սակայն ազատած են Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանի միջամտութեամբ։ 1880 թուականի Ապրիլին եւրոպական մամուլէն հայկական հարցի վերաբերեալ յօդուած տպագրելու համար թերթը փակուած է։ Վերահրատարակուելէն ետք զրկուած է հայկական հարցին անդրադառնալու հնարաւորութենէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Թութակ Հայկազեան

**«Թութակ հայկազեան»**, հայկական բարոյախօսական, բանասիրական եւ ուսումնական ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է Զմիւռնիոյ մէջ, 1854-1855 թուականներուն։ Հրատարակած են Մեսրոպեան վարժարանի սաները՝ մանկավարժ Ա. Փափազեանի հովանաւորութեամբ ու քաջալերանքով։ Աշակերտ- խմբագիրները, դպրոցի սաներն ու ուսուցիչները տպագրած են գրական ստեղծագործութիւններ, բանասիրական նիւթեր, թարգմանութիւններ, զրոյցներ, հեքիաթներ, զուարճալիքներ։ Նիւթերը հիմնականին աշխարհաբար են, բանաստեղծութիւնները՝ մեծ մասամբ գրաբար։ Հայ մանկական մամուլի առաջնեկներէն է։
## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն

* Հանրագիտակ, «Մշակոյթի աշխարհ», ՀԳՄ հրատարակչութիւն, 2007, 195-րդ էջ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Թռչնիկ

**Թռչնիկ**, ամսօրեայ, այնուհետեւ՝ կիսամսեայ հանդէս։ Հրատարակուած է 1861 - 1862-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Դ. Պալեան։ Հարած է հայ հասարակական մտքի պահպանողական թեւին։ Միջանկեալ դիրք գրաւած է «Մեղուի» եւ «Արեւելեան դար»-ի բանակռուին մէջ։ Մասնակցած է գրաբար-աշխարհաբար բանավէճին՝ յօգուտ աշխարհաբարի։ Տպագրած է բանաստեղծութիւններ, աշխարհագրական, բնագիտական, առողջապահական յօդուածներ, խորհուրդներ մանուկներուն, զուարճալի պատմութիւններ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Թռիչք (թերթ)

**«Թռիչք»** խորհրդային շրջանի հայկական եռօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Մարտունիի շրջկոմի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու շրջանային խորհրդային օրգան։

Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Մարտունիի մէջ։ Լուսաբանած է շրջանի գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, հանրապետութեան երկրագործական ինստիտուտի Մարտունիի փորձակայանի, Լիճքի ձկնաբուծարանի աշխատանքները։

Արտացոլած է մշակոյթի, դպրոցական, առողջապահական, կենցաղի, մարզական հարցեր, տուած է գրական էջեր։

«Թռիչք»-ը յաջորդած է «*Կոլխոզ-ուղի*» (1933-1949), «*Կոլխոզային ուղի*» (1950-1955), «*Կոլտնտեսային ուղի*» (1956-1962) պարբերականներուն։

1962-1965 թուականներուն հրատարակուած է միջշրջանային «Սեւան» թերթը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ժամ (ամսագիր)

**Ժամ** (ռուս.՝ Жам), համահայկական կրթամշակութային պարբերական, որու հիմնական նպատակը օտար միջավայրի մէջ հայկական արժէքներու տարածումն է, ինչպէս նաեւ Հայաստանի եւ հայկական Սփիւռքի մշակութային ու հասարակական կեանքի լուսաբանումը։

Կը տպագրուի Մոսկուայի մէջ՝ 2008 թուականէն։

Հիմնադիր եւ գլխաւոր խմբագիր` Աննա Գիւարգիզեան։

Հրատարակիչներ` Արմէն Յովհաննիսեան, Աննա Գիւարգիզեան։

Նշանաբանը` «Հայկական ժամանակ»։

2017 թուականին ճանչցուած է որպէս լաւագոյն համահայկական տպագիր պարբերական։ Նոյն թուականին ամսագիրը գործընկերութեան մասին համաձայնագիր ստորագրած է «Արցախպրես» լրատուական գործակալութեան հետ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
* Հարցազրոյց Մոսկուայի «Ժամ» ամսագրի գլխաւոր խմբագիր Աննա Գիւարգիզեանի հետ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Իրատես

**«Իրատես»**, հայկական հասարակական-քաղաքական թերթ։ Լոյս տեսած է Երեւանի մէջ, 3 Յունիս 2008-էն մինչեւ  25 Դեկտեմբեր 2020։ Հրատարակող հիմնադիր՝ «Տեսակէտ» ՍՊԸ։ Մինչեւ 8 Յուլիս 2010 թերթը կոչուած է «Իրաւունքը de facto», այնուհետեւ մինչեւ 2016՝ «Իրատես de facto»։ «Իրատես» անուամբ լոյս տեսած է 1 Մարտ 2016-էն։

Մարտ 2011-էն 2015 թերթը թղթակցական կէտ ունէր Չինաստանի մէջ (Շանհա), որու ղեկավարն էր թերթի լրագրող Սուսաննա Պօղոսեանը։ Սեպտեմբեր 2012-էն թերթը թղթակցական կէտ ունեցած է Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու մայրաքաղաք Ապու Տապիի մէջ, որու ղեկավարն էր լրագրող Համասփիւռ Գրիգորեանը։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ

* **Լոյս տեսնելու օրերը՝** Երեքշաբթի եւ ՈՒրբաթ
* **Ձեւաչափը՝** A3
* **Էջերի քանակը՝** 12 (Երեքշաբթի) եւ 16 (ՈՒրբաթ)
* **Տպաքանակը՝** 3500
* **Գոյները՝** սեւ-սպիտակ, առաջին, վերջին էջերը (ՈՒրբաթ՝ նաեւ 8-րդ եւ 9-րդ էջերը)՝ լրացուցիչ գոյնով
* **Թերթի ուղղուածութիւնը՝** Հայաստանի եւ այլ երկրներու քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական, ֆինանսական, մշակութային, մարզական կեանքին վերաբերող վերլուծականներ, հարցազրոյցներ, յօդուածներ, լուրեր։

## Խմբագրակազմ

* **Գլխաւոր խմբագիր՝** Փիրուզա Մելիքսեթեան
* **Գլխաւոր խմբագրի տեղակալ՝** Լիլի Մարտոյեան
* **Գեղարուեստական խմբագիր՝** Նիկոլայ Մանուկեան (ՆԻԿՕ)
* **Գովազդային խմբագիր՝** Վաչագան Մելիքսէթեան

### ''Լրագրողներ''

* Կարմէն Դաւթեան
* Անահիտ Ադամեան
* Ռուզան Խաչատրեան
* Արմինէ Սարգսեան
* Լիլիթ Գրիգորեան
* Ժասմէն Վիլեան
* Սեւակ Վարդումեան
* Համասփիւռ Գրիգորեան

## Մշտական հեղինակներ

* Սերգէյ Շաքարեանց (քաղաքական վերլուծաբան)
* Կարինէ Ռաֆայէլեան
* Սոկրատ Յովսէփեան
* Մեհրուժան Բաբաջանեան
* Մարտին Հուրիխանեան
* Խաչատուր Դադայեան
* Ռուբէն Հայրապետեան (Մոսկուա)

## Մշտական խորագրեր

* Հարցազրոյց
* Վերլուծութիւն
* Անցուդարձ
* Լուրեր
* Ամբիոն
* Դէմքեր
* «Ասում են…»
* «Այսպէս խօսեց…»
* «Հայարան»
* Հոգեւոր
* Աստուածաշունչ մատեանից
* Աղօթարան
* «Աստծոյ կանչը»
* Խօսափող
* «…Եւ ոչ միայն մշակոյթի մասին»
* Սխալուելու իրաւունքով
* Քաղաքակրթութիւն
* «Իրատեսի» փոստից
* Մշակոյթ
* Մարզական
* Նկարչի կսմիթ
* Խաչբառ

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայքէջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ավափթիսթօ, Արքի

**Ավափթիսթօ** կամ Ավաթիսթօ (յուն․՝ Αβάπτιστο, Αβάθιστο),  Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|220x220փքս|Մոնահուս-մոնահուս միջերկրականեան փոկ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ։ Կը գտնուի Արքի կղզիին շատ մօտիկ՝ անոր հարաւը, Ղանաքիա ծովափին ճիշդ դիմացը եւ Մաքրոնիսիին մօտ։ Տարածութիւնն է 0,0451 քլ․²։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ 
մինի|110x110փքս|քարեթա-քարեթա ծովակրիայ

## Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։  Ավափթիսթօ կղզիակին ջուրերը ապաստան են մոնահուս-մոնահուս (Monachus monachus) միջերկրականեան փոկին եւ քարեթա-քարեթա ծովակրիային։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Լենինեան Ուղիով

«**Լենինեան ուղիով**», խորհրդային շրջանի տեսական–քաղաքական ամսագիր։ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Կենտրոնական կոմիտէի օրգան։ Լոյս տեսած է1957 թուականէն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ադօ Ադոյեան։

Կը լուսաբանէր մարքսիզմ–լենինիզմի, ԽՄԿԿ քաղաքականութեան քաղաքականութիւնը, կ՚անդրադառնար լենինեան տեսական ժառանգութեան եւ կուսակցութեան ղեկավար դերին։

Սեփական պնդմամբ, պարզաբանած է մարքս–լենինեան փիլիսոփայութեան, սոցիոլոգիայի, գիտական կոմունիզմի, տնտեսագիտութեան եւ տնտեսութեան կառավարման, իրաւագիտութեան, սովետական շինարարութեան եւ գիտատեխնիկական յեղափոխութեան կարեւոր խնդիրներ։ Լայն աշխատանք կը ծաւալէր հանրապետութեան քաղաքական, տնտեսական եւ հասարակական կեանքի ղեկավարման մեթոդներն ու «Լենինեան ուղիով» ամսագրի շապկի ոճը կատարելագործելու, նորագոյն միջոցներու կիրառումը արմատաւորելու գործին մէջ։

Լուսաբանած է ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ համագումարներու եւ Կենտրոնական կոմիտէներու որոշումները։ Անմիջական օգնութիւն ցոյց կու տար կուսակցական ուսուցման ցանցի, յատկապէս պրոբլեմային տեսական սեմինարներու ունկնդիրներուն, հրապարակին մէջ ուսուցման ծրագրով նախատեսուած նիւթեր։ Տպագրած է հանրապետական եւ շրջանային պարբերական մամուլի տեսութիւններ, նոր գիրքերու գրախօսութիւններ եւ ծանօթագրութիւններ։

«Լենինեան ուղիով»-ին նախորդած են. «Կոմունիստ» (1922–1923, 1925–1928, 1935–1936), «Լենինեան ուղի» (1928–1933), «Կուսաշխատող» (1936–1940), «Պարտաշխատող» (1940–1941), «Պարտիական կեանք» (1947–1956) պարբերականները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Փսաթոնիսի, Արքի

**Փսաթոնիսի** (յուն․՝ Ψαθονήσι), Էգէականի անբնակ կղզիակ, Արքի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզիներու համալիրին պատկանող անբնակ կղզիակ։ Կը գտնուի կղզեխումբին հարաւը։ Տարածութիւնն է 0,0538 քլ․²։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ 

## Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։ Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ)*,* Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Իրաւունք (թերթ)

**«Իրաւունք»**, քաղաքական եռօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է 1885 թուականին, Վառնայի մէջ՝ հայերէն, ֆրանսերէն։ Խմբագիր՝ Յ. Մաւի (Յակոբ Մաւիեան)։ Կոչ ըրած է հայերուն ինքնապաշտպանութեան, որպէս ազատագրութեան ուղի մատնանշել Պուլկարիոյ օրինակը։ Պաշտպանած է հայերու իրաւունքները Թուրքիոյ մէջ, քննադատած օտարերկրեայ դիւանագիտութեան մօտեցումը Հայկական հարցի նկատմամբ։ Լայն տեղ յատկացուցած է միջազգային քաղաքական անցուդարձին։ Նիւթեր արտատպած է ժամանակի հայ մամուլի էջերէն։

1896-1911 թուականներուն լոյս կը տեսնէր որպէս եռօրեայ թերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ Վառնայի մէջ։ Խմբագիր՝ Հ.Գուրպեթեան։ Պայքարած է յանուն հայ ժողովուրդի իրաւունքներու պաշտպանութեան, հայ ազատագրական շարժումներու միաւորման, ներկայացուցած  եւրոպական դիւանագիտութեան եւ մամուլի դիրքորոշումները Հայկական հարցի վերաբերեալ, քննադատած անոնց շահադիտական մօտեցումները, հարցի լուծման ուղի համարած է ռուսական կողմնորոշումը։ Անդրադարձած է Կ.Պոլսոյ հայկական մամուլին, Պուլկարիոյ եւ Ռումանիոյ հայ համայնքներու պաամութեան։

Դառնալով շաբաթաթերթ՝ լայն տեղ յատկացուցած է թատերական կեանքին։ Գրական բաժնին մէջ յօդուածներ տպագրած է «Հայը պուլկարական գրականութեան մէջ» թեմայով, ներկայացուցած հայ եւ պուլկար հեղինակներու երկեր։ Ունեցած է հայատառ թրքերէնով քաղաքական լուրերու բաժին։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Լիբանան (թերթ)

**Լիբանան**, հասարակական-քաղաքական եւ գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկօրեայ, եռօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է1924-1935 թուականներուն։ Պատասխանատու տնօրէններ՝ Մանուէլ եւ ժոզէֆ Աճէմեան։ Խմբագիրներ՝ Միհրան Նաճարեան, Միհրան Սեֆէրեան, Յարութիւն Պապեան, Բագրատ Սիւնիք, Սամուէլ Թումաճանեան, Միհրան Աղազարեան։

Սկիզբը՝ հայատառ թրքերէն։ Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Նիւթեր տպագրած է Լիբանանի եւ Սուրիոյ հայերու կեանքին, Հայաստանի առօրեային վերաբերեալ անդրադարձած է հայրենադարձութեան։ Լայն տեղ յատկացուցած է պատմութեան ու մանկավարժութեան նուիրուած յօդուածներուն, գրական ստեղծագործութիւններուն։

«Լիբանան»-ի շարունակութիւնը կը համարուի «Հորիզոն» շաբաթաթերթը (1935-1939, խմբագիրներ՝ Վահան Տօնապետեան եւ Միհրան Նաճարեան), որ հրատարակած է նաեւ նիւթեր ֆրանսերէնով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Լոռի (թերթ)

**«Լոռի»**, խորհրդային շրջանի թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ Թումանեանի շրջանային կոմիտէի, աշխատաւորներու դէպուտատներու շրջանային եւ Ալաւերտի քաղաքային խորհուրդներու օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Ալաւերդիի մէջ։

Լուսաբանած է ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ կենտկոմներու որոշումները, լուսաբանած շրջանի ու քաղաքի տնտեսութիւններու եւ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու աշխատանքները։

Տպագրած է մարզական, մշակութային, միջազգային եւ հանրապետական լուրեր, գրական էջեր, բժշկական եւ իրաւաբանական տեղեկութիւններ։

Յաջորդած է «Պղնձի ֆրոնտում» (1931-1962), «Կոմունիզմի համար» (1962-1963, միջշրջանային), «Լոռի» (1963-1964), միջշրջանային թերթերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը

**«Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը»**, խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական երկշաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է Լոռիի բոլշեւիկեան կազմակերպութիւններու եւ գիւղացիական միութեան օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1920 թուականին, Լոռիի «Չեզօք գօտիին մէջ» (տպագրուած է Երեւան)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ս. Երզնկեան։

Լուսաբանած է բոլշեւիկներու ագրարային քաղաքականութիւնը, տպագրած հողի մասին լենինեան դեկրէտը։ Կոչ ըրած է աշխատաւորութեան «աշխուժօրէն մասնակցիլ հասարակական կեանքին, ստեղծել ժողովրդավարական տուներ, գիւղացիական ակումբներ, ընթերցարան-գրադարաններ»։

Լուրեր հաղորդած է Կովկասեան ճակատին Կարմիր բանակի գործունէութեան մասին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Լումա (հանդէս)

**«Լումա»**, գրական, քաղաքական, պատմական եւ հասարակական կիսամեայ, երկամսեայ, վերջը՝ միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1896-1912 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր՝ Գիւտ Աղանեանց։ Ներկայացուցած է Պերճ Պռօշեանի, Մուրացանի, Շիրուանզադէի, Վրթանէս Փափազեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի ստեղծագործութիւնները, եւրոպական եւ ռուս հեղինակներու (Միխայիլ Լերմոնտով, Իւան Տուրգենեւ, Վլատիմիր Կորոլենկօ, Անթոն Չեխով, Մաքսիմ Կորքի եւ ուրիշներ) թարգմանական գործերը։

Տպագրած է նաեւ ազգագրական, տեղագրական, մանկաւարժական ուսումնասիրութիւններ, Միքայէլ Նալպանտեանի եւ Ստեփանոս Նազարեանի նամակները, յուշագրութիւններ, Քարլ Կաուցկիի «Ֆրիտրիխ Էնգելս» (1906, №3) յօդուածը։ Մատենախօսական բաժնին մէջ հրապարակուած են Գարեգին Ենգիբարեանի, Իսահակ Յարութիւնեանի, Սեդրակ Մանդինեանի յօդուածները, նմուշներ քրտական բանահիւսութենէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Լոյս (թերթ, Լոս Անճելըս)

**«Լոյս»**, հասարակական, մշակութային, գիտահանրամատչելի պարբերաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականէն, Լոս Անճելըսի մէջ։ Պատասխանատու՝ Ս. Քիրեմիջեան։ Ունի 14 բաժին («Մոլորակի հեքը», «Աշխարհի շուրջ», «Պատմութեան յիշողութիւնը», «Մշակոյթ եւ գրողի ամպիոն» են)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Լոյս (թերթ, Նոր Նախիջեւան)

**«Լոյս»**, գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1910-1914 թուականներուն, Նոր Նախիջեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գ. Ռէիզեան։ Լուսաբանած է հասարակական, կրթական եւ մշակութային իրադարձութիւնները։ Հայկական հարցի լուծման միակ ճանապարհ համարած է պրոռուսական կողմնորոշումը։

Անդրադարձած է գիւղատնտեսական եւ արհեստագործական դպրոցներու ստեղծման անհրաժեշտութեան, զբաղուած մանկավարժական հարցերով։ Տպագրած է Ա. Ծատուրեանի, Յ. Յովհաննիսեանի, թարգմանաբար՝ Մ. Լերմոնտովի, Ա. Չեխովի եւ արեւմտաեւրոպական գրողներու գործերը։ Յոդուածներ նուիրած է Ի. Աբովեանի, Մ. Նալպանտեանի, Ռ. Պատկանեանի գրական-հասարակական գործունէութեան, տպագրած Հ. Աճառեանի «Արեւմտահայ գրական դէմքեր» յօդուածաշարը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Աթալատոնիսի, կղզիակ

**Աթալատոնիսի**, Թալանտոնիսի եւ կամ Աթալանտի կղզիակ (յուն․՝ Αταλαντονήσι, Ταλαντονήσι, Αταλάντη (νησίδα))․ Էվոյիքոս ծոցի կղզիակ, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Աթալատոնիսի 1850 մեթր երկարութեամբ եւ 500 մեթր լայնութեամբ կղզիակ է։   Տարածութիւնն է 1,615 քլ²։   Բարձրագոյն կէտն է 127 մեթր։  Կը գտնուի հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցը, Սքալա Աթալանտի բնակավայրին բացերը՝ 1200 մեթր հեռաւորութեամբ։  Անոր շուրջը կը գտնուին Այիոս Նիքոլաոս եւ Փրասոնիսի կղզիակները։

Կղզիակը անունը առած է յունական դիցաբանութեան Աթալանտի հերոսուհիէն (Ք․Ա․ 5-րդ դար)։

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Աթալատոնիսի ունի հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ։  Կղզիին բուսականութիւնը կը բաղկանայ վայրի ձիթենիներէ եւ «սհինա»է։  Կղզին կը հիւրասիրէ Քրի-քրի (կրետական քարայծ), փասեան, կաքաւ, ճաքար, լոր, կտցար, տորդիկ եւ սարեակ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Atalanti Island 1.JPG|Աթալանտի կղզիակ, հիւսիսային Էվոյիքոս ծոց, Աթալանտի ծոցիկ 
Պատկեր:Gulf of Atalanti.JPG|Աթալանտի ծոցիկ․ ձախէն աջ՝ Ղայտարոս եւ Աթալանտի կղզիակներ
Պատկեր:"Παλιομάγαζα".JPG|Աթալանտոնիսի, նկարուած Ֆթիոթիտայի Քիփարիսի ծովափէն
Պատկեր:Atalanti Island 2.JPG|Աթալանտոնիսի նկարուած Ֆթիոթիտայի Լիւանթես ծովափէն 
Պատկեր:Atalanti Island 4.JPG|Աթալանտոնիսի նկարուած Ֆթիոթիտայի Այիոս Թէոլողոս ծովափէն


   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Լիհատես կղզեխումբ

**Լիհատես** կամ Լիհադոնիսիա(յուն․՝ Λιχάδες, Λιχαδονήσια)․ Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային կղզեխումբ, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Լիհատես հրաբխային կղզեխումբը կը բաղկանայ 7 կղզիակներէ՝ Մոնոլիա (ամենամեծը), Մեղալի Սթրոկիլի, Միքրի Սթրոկիլի, Սթենօ, Վայիա, Վորիաս, Լիմանի եւ փոքրիկ ժայռագօտիներէ։ Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։

Ք․Ա․ 426-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին իբրեւ հետեւանք, Լիհատես հրաբխային կղզիներուն մեծ մասը կը սուզուի։

Կղզիները մինչեւ 20-րդ դարու կէսին կը բնակուէին։ Կղզեխումբին բնակչութեան թիւն էր 70 (1928)։ 1960-ական թուականներուն բնակիչները կղզիակները կը լքեն։ Մոնոլիա կղզիակին հարաւային մասին, նշմարելի են բնակավայրին կառոյցները։

## Զբօսաշրջիկութիւն
Լիհատես վերջին տասնամեակներուն զբօսաշրջիկութեան կեդրոն դարձած են։ Զբօսաշրջիկներուն առիթը կը տրուի նաեւ շրջանի ծովուն հարուստ յատակը դիտել։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր
Լոյս (թերթ, Թեհրան)

**«Լոյս» երկշաբաթաթերթ**, Թեհրան «Լոյս», մշակութային եւ հասարակական երկշաբաթաթերթ (հայերէն եւ պարսկերէն բաժիններով)։ Լոյս կը տեսնէ Մարտ 2000-էն, Թեհրանի մէջ։ Կ՚անդրադառնայ իրանահայ գաղութի կեանքի հրատապ հարցերուն, Հայաստանի, Արցախի եւ սփիւռքի իրադարձութիւններուն։ Արտօնատէրն ու գլխաւոր խմբագիրն է Էտիկ Պաղտասարեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ