open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Այնթապ

**Այնթապ**, գիւղ Հայաստանի Արարատի մարզին մէջ, մարզի կեդրոնէն՝ 25 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։ Կը գտնուի Երեւան քաղաքէն հարաւ-արեւելք։ Նախապէս ունեցած է Այնթապ նոր, Պէյպուտապատ, Թազագիւղ, Թազաքենդ, Նորագեղ անուանումները։

## Պատմութիւն
Այնթապ վերանուանուած է 1970 թուականին, ի յիշատակ Կիլիկիոյ Այնթապ քաղաքին։ Նորագիւղ անունով Այնթապը յիշատակուած է 1465 - 1466 թթ.։ 1679 թուականին՝ Երեւանի աւերիչ երկրաշարժի հետեւանքով, գիւղն ամբողջովին աւերուած է եւ ամայացած։ Յետագայ տարիներուն վերակառուցուածէ Խոյ գաւառէն եկած վերաբնակիչներու կողմէ։

## Կլիման
Գիւղը տեղադրուած է Արարատեան դաշտին՝ ծովի մակարդակէն 865 մ․ բարձրութեան վրայ։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռը կը սկսի Դեկտեմբերի կէսերուն, Յունուարեան միջին ջերմաստիճանը կը տատանուի 30-50։ Ամառը տեւական է՝ Մայիսէն մինչեւ Հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմութիւնը կը հասնի 24-էն 26, իսկ առաւելագոյնը՝ 42։ Յաճախ կ'ըլլային խորշակներ, որոնք զգալի վնաս կը հասցնէին գիւղատնտեսութեան։ «Մթնոլորտային» տարեկան տեղումներու քանակը 250-300 մ․մ․ է։

Բնական լանտշաֆթները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքին վերացուած են կուլտուր-ոռոգելի լանտշաֆթի։ Կլիմայական ցանքի (Ագրոկլիմայական) տեսակէտէն, համայնքն ինկած է բացարձակ ոռոգման գօտին։

## Բնակչութիւն

## Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի բանջարապոսթանային կուլտուրաներու մշակութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Գիւղն ունեցած է եկեղեցի մը՝ Սուրբ Գրիգոր, որուն կից կը գործէր փոքր վարժարանը (Նորագեղ, Թազագիւղ)։

## Արտաքին յղումներ
* Այնթապ 
* Արարատի մարզպետարան 

Ստորոգութիւն:Արարատի մարզի բնակավայրեր
Բագրատ Այվազեան

**Բագրատ Այվազեան** (), հայ գրող, վիպասան եւ հեղինակ «Աշոտ Երկաթ» վէպի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրիս։ Կրթութիւնը ստացած է դպրոցին մէջ եւ 1862-ին աւարտելով, սկսած է ուսուցչութեան։ 14 տարի ծառայելով Ամաղի, Պաքու, Ախալցխա եւ Տփխիս (Թիֆլիս)՝ վերջինը 1888 թուականէն 1896, իսկ ուսումնարանի փակումէն ետք՝ 1897-էն, սկսած է ծառայել Վրաստանի մէջ։

## Երկերու մատենագիտութիւն
* Աշոտ Երկաթ, մաս 1, Թիֆլիս, 1893, 240 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, մաս 2, Թիֆլիս, 1894, 240 էջ:
* Տանջանքի բովից, Թիֆլիս, 1895, 112 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1900, 332 էջ:
* Հիւսիսի արծիւը, Թիֆլիս, 1901, 208 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1903, 332 էջ:
* Սեւ յաղթանակ, Թիֆլիս, 1903, 72 էջ:
* Անիի կործանումը, մաս Ա, Փարիզ, 1905, 68 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1910:
* Անիի կործանումը, Թիֆլիս, 1910, 272 էջ:
* Անին ծախուեցաւ, Կ. Պոլիս, 1910, 240 էջ:
* Սասունը այրւում է, Թիֆլիս, 1913, 100 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Թիֆլիս, 1914, 400 էջ:
* Անին ծախուեցաւ, ա. տ., 1920, 232 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Գահիրէ, 1936, 268 էջ:
* Անին ծախուեցաւ, Գահիրէ, 1936, 236 էջ:
* Անին ծախուեցաւ, Գահիրէ, 1939, 248 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Պէյրութ, 1940, 272 էջ:
* Անին ծախուեցաւ, Պէյրութ, 1960, 240 էջ:
* Աշոտ Երկաթ: Անիի կործանումը, Երեւան, 1964, 456 էջ:
* Աշոտ Երկաթ, Թեհրան, 1984, 312 էջ:
* Անին ծախուեցաւ, Թեհրան, 1985, 240 էջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հատ. 1, Երեւան, 1990:

Ստորոգութիւն:Հայ վիպասաններ
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ թաղուածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աբրահամ Այվազեան

**Այվազեան Աբրահամ** (), հայ բանասէր, բանաստեղծ, հմուտ կենսագիր։
 
## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլսոյ, աշակերտած է Գումգաբուի մայր վարժարանին, 1865-ին անցած է Խարբերդ եւ այնտեղ 19 տարի պաշտօնավարած է որպէս ուսուցիչ։
 
Իր եղբօր՝ Գէորգ Այվազեանի հետ 1869-ին հիմնել է «Մամուլ» երգիծաթերթը։ «Մամուլ» պարբերականին մէջ եւ այլ թերթերուն մէջ տպած է յօդուածներ, ակնարկներ։ «Բիւզանդիոն» թերթին մէջ տպած է շարք մը նշանաւոր հայերու կենսագրութիւններ։ 1860-ականներուն լոյս ընծայած է բանաստեղծութիւններու եւ այլ բնոյթի մի քանի գրքոյկներ, ինչպէս «Արտասուք Հայ մանկան», «Ի Մահ Մամիկոնեան Վարդանայ Հայ Դիւցազնին» (1862), «Առաջին Մրմունջք» (1864), «Անակրեոնեան Նուագք» (1865) եւ այլն։

Ճամբորդած է բազմաթիւ հայաբնակ քաղաքներ եւ իր գործերուն համար նիւթեր հաւաքած, այս առթիւ ահա իր խօսքերը. 

Առաւել ուշագրաւ է անոր «Շար Հայ Կենսագրութեանց» (1893) եռահատոր աշխատութիւնը, որ կը պարունակէ 18-19-րդ դարերու մշակութային գործիչներու կենսագրութիւնները։ Հակառակ համիտեան գրաքննական խստութիւններուն, այդ հատորին մէջ տեղ գտած են նաեւ Խաչատուր Աբովեանն ու Միքայէլ Նալբանդեանը, գրաքննական նկատառումներով առաջինը ներկայացուած է, որպէս՝ Քանաքեռցի Խաչատուր, Նալբանդեանը որպէս՝ Միքայէլ Պայտարեան։

Այվազեան մահացած է 1909-ին, Պոլսոյ։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 93:
* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Ա․ հատոր, 1938 Պուքրէշ, էջ 143։
* Ամենուն Տարեցոյց, Թէոդիկ, 1910, էջ 242։

Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ կենսագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Արթուր Այվազեան

**Արթուր Այվազեան** (), Ուքրանիոյ մէջ բնակող հայ հրաձիգ, որ հանդէս կու գայ փոքր տրամաչափի եւ օդամղիչ հրացաններու հրաձգութեամբ։

Մարզանքի վաստակաւոր վարպետ։ Հասակը՝ 176 սմ., կշիռքը՝ 82 Քկ. է։ 2008-ին, Բեքինի ամառնային ողիմպիական խաղերու ախոյեան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1973-ին, Երեւան։ 1985-էն, թեթեւ աթլեթէն ետք, Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ Ռոպերտ Յակոբեանի ղեկավարութեամբ, Երեւանի մարզահրաձգային ակումբին մէջ կը սկսի զբաղիլ հրաձգութեամբ։ Եղած է Հայաստանի ԽՍՀ հաւաքականի անդամ։

1990-ին, ընդունուած է Լվովի Մարմնամարզութեան մշակոյթի պետական հիմնարկ, շուտով դառնալով է Ուքրանական ԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ հաւաքականներնու անդամ։ 1995-ին, դասընթացքը աւարտելէ ետք, զօրակոչուած է Ուքրանիոյ զինուած ուժեր (ծառայութեան շրջանը անցուցած է մարզական գումարտակին մէջ), ուր կը շարունակէ ծառայել տակաւին (2008-ին, ստացած է Ուքրանիոյ սահմանային զօրքերու աւագ սպայակոյտի պետի կոչում)։ 1997-ին տեղափոխուած է Սիմֆերեպոլ, ուր սկսած է մարզուիլ Վադիմ Քլիմենքոյի ղեկավարութեամբ, դարձած է Ղրիմի հանրապետական «Տինամօ» մարզական ընկերութեան անդամ։ Ներկայիս մարզիչն է Նինա Քլիմենքոն։

## Մարզական նուաճումներ
* 1993&nbsp;-&nbsp;Եւրոպայի առաջնութիւն (Պռնոյ)&nbsp;-&nbsp;3-րդ տեղ
* 1994&nbsp;-&nbsp;աշխարհի առաջնութիւն (Միլան)&nbsp;-&nbsp;1-ին եւ 2-րդ տեղեր թիմային հաշուարկում
* 1998&nbsp;-&nbsp;աշխարհի առաջնութիւն (Պարսելոն)&nbsp;-&nbsp;1-ին տեղ թիմային հաշուարկում
* 1998&nbsp;-&nbsp;աշխարհի գավաթի փուլ (Պուենոս Այրես)&nbsp;-&nbsp;1-ին տեղ
* 1999&nbsp;-&nbsp;Եւրոպայի առաջնութիւն (Արնհեմ)&nbsp;-&nbsp;1-ին տեղ թիմային հաշուարկում
* 1999&nbsp;-&nbsp;Եւրոպայի առաջնութիւն (Պորտոյ]])&nbsp;-&nbsp;1-ին տեղ թիմային հաշուարկում, 3-րդ տեղ անհատական հաշուարկում
* 2000&nbsp;-&nbsp;աշխարհի ախոյեանութիւն (Միլան)&nbsp;-&nbsp;1-ին տեղ անհատական հաշուարկում
* 2000&nbsp;-&nbsp;աշխարհի ախոյեանութիւն (Մյունխեն)&nbsp;-&nbsp;2-րդ տեղ անհատական հաշուարկում
* 2000&nbsp;-&nbsp;XXVII ամառնային ողիմպիական խաղեր (Սիտնի)&nbsp;-&nbsp;5-րդ տեղ անհատական հաշուարկում
* 2004&nbsp;-&nbsp;XXVIII ամառնային ողիմպիական խաղեր (Աթէնք)&nbsp;-&nbsp;7-րդ տեղ անհատական հաշուարկում
* 2007&nbsp;-&nbsp;Եւրոպայի առաջնութիւն&nbsp;-&nbsp;3-րդ տեղ անհատական հաշուարկում
* 2008&nbsp;-&nbsp;XXIX ամառնային ողիմպիական խաղեր (Պէյճին)&nbsp;-&nbsp;1-ին տեղ անհատական հաշուարկում 50&nbsp;մ պառկած վարժութեան մէջ։ Արդէն որակաւորման փուլին մէջ Այվազեան իբրեւեւ առաջին արդիւնք ձեռք բերած է՝ 599 կէտ՝ 600- էն, իսկ եզրափակիչ կրակահերթին՝ 103,7 կէտ. (ընդհանուր գումար՝ 702,7 կէտ)։

## Արտաքին յղումներ
* Արթուր Այվազեան. «Սպասուածին երեք տարի՞ կը սպասեն»
* Արթուր Այվազեան. «Չեմ կրնար ապրիլ առանց բորշչի»
* Արթուր Այվազեան երկրորդ ոսկին կը պարգեւէ Ուքրանիոյ
* Ղրիմի ականաւոր մարզիկները
* Ղրիմցի տինամոյական Արթուր Այվազեան դարձաւ ողիմպիական ախոյեան
* Արթուր Այվազեան
* Արթուր Այվազեան
* Արթուր Այվազեանի հարցազրոյցը

Ստորոգութիւն:14 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ հայերը
Եղիշէ Այվազեան

**Եղիշէ Այվազեան** ծնած է Արարատեան դաշտավայրին մէջ 1890 թուականին։ Աշակերտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան Վարժարանը՝ 1907-1910 Թուականներուն։ Գրաբարի ուսուցիչին՝ յայտնի լեզուաբան Ստեփան Մալխասեանի հետ մէկ անհասկացողութեան եւ անարդար դիտքաւորումի հետեւանքով, Թողեց Ներսիսեանը եւ փոխադրուեցաւ Երեւանի թեմական դպրոցը։ 1912 թուականին, թեմական վարժարանէ ընդարձաւարտ ընդունուած է Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանի լսարանական բաժինը եւ այդտեղ ալ շրջանաւարտ եղած է 1914 թուականին։ 1922 թուականին Պարսկաստանի Թաւրիզ քաղաքը մեկնեցաւ Փարիզ, անկէ անցնելու համար պրագա՝ ուր կ'առաջադրէր հետեւիլ տեղւոյն համալսարանական դասնդացքներուն. սակայն Փարիզի մէջ, մեծանուն գրագէտ Աւետիս Ահարոնեանի պնդումին վրայ, հրաժարուեցաւ Պրագայի եւ արձանագրուեցաւ Սորբենի հոգեբանական եւ փիլիսոփայական դասընթացքներուն։ «Սորբոնէն վերջ, 1926 թուականին, վկայուած է Էպինալի (վոժ) հիւսուածեղէնի բարձրագոյն Վարժարանին, ճարտարագիտական տիտղոսով։ 1928 թուականին ամուսնացաւ եւ հաստատուեցաւ Պոլիս:

## Ծանօթագրութիւններ
Այտա Ասլանեան

**Այտա Ասլանեան**, (), որպէս անդամ Մխիթարեան Սանուց Միութեան «Նոր Սան» հանդէսի խմբագրական կազմին, կարեւոր տեղ մը կը գրաւէ երիտասարդ բանաստեղծներու շարքին մէջ, տալով իր մտքի բաւական հասուն արգասիքը։

Ծնած է Պոլիս: Իր երկրորդական ուսումը ստացած է Մխիթարեան, Կէրիգիւղի միջնակարգ վարժարաններու եւ Էսայեան լիսէի մէջ. իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Իսթանպուլի Համալսարանի մէջ, աւարտելով գիտական բաժանմունքի կենսաբանութեան ճիւղը։

Այժմ կ'աշխատի տարրալուծարանի մը մէջ, իբրեւ կենսաբան։

«Նոր Սան»ի մէջ կը ստորագրէ նաեւ մշակութային գործունէութեանց շուրջ յօդուածներ, փորձագրութիւններ եւ այլն: Արժանացած է Մխիթարեան Սանուց Միութեան կողմէ կազմակերպուած հարցազրոյցի մրցումին Բ. Մրցանակին, ունենալով տեսակցութիւն մը Պոլսահայ հինգ արժէքաւոր երիտասարդներու հետ, «Սէր եւ Բարեկամութիւն» նիւթին շուրջ։

Սրտաբուխ է եւ ինքնատիպ՝ մանկիկի մը ուղղուած իր մէկ քերթուածը:

## Ծանօթագրութիւններ
Արսէն Այտընեան

**Արսէն Այտընեան** (), հայ բանասէր,  հագեւորական եւ լեզուաբան, տիրապետած բազմաթիւ լեզուներու։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Այտընեանի կեանքն ու գործունէութիւնը զուգընթաց է աշխարհաբարի զարգացման հետ։ Իր անունը բացառիկ կարեւորութիւն ունեցած է բանասիրական ուսումնասիրութեան տեսակէտէն. աշխարհաբարը, որ մինչ այդ անկանոն վիճակ ունէր, կանոնաւորուեցաւ անոր պատրաստած քննական քերականութեան շնորհիւ։

Որդի՝ Պետրոս Այտընեանի, ծնած է Պոլիս՝ Բերայի մէջ։ Ժամանակի ձախորդ պատահարներէն ստիպուած, ծնողքը լքած են իրենց տունը եւ 1828-1830-ին Ղալաթիա ապրած։ Այտընեան Վենետիկի Մխիթարեաններու եւ ապա Ղալաթիոյ Վիեննայի Մխիթարեաններու վարժարանը յաճախած է։ Ուսման սաստիկ սիրահար, գրեթէ ինքնօգնութեամբ, լատիներէն սորված է եւ օր մըն ալ իր ուսուցիչներուն անակնկալ մը ըրած ՝ այդ լեզուով ատենախօսութիւն մը կատարելով, որով արժանացած է մէկ դասարան բարձրանալու։ Ան ութը տարեկանին Բերայի Վիեննական հայրերու վարժարանին մէջ աշակերտած է Հ. Վրթանէս Չալըխեանին, իսկ 1835-ին Վիեննա ղրկուած, ուր սորված է իտալերէն, ֆրանսերէն, արաբերէն, թրքերէն եւ ձեռնարկած՝ հոգեւոր ճառախօսութիւններու եւ այլ աշխատութիւններու։

Տասնեօթ տարեկանին ուխտած է պատրաստուիլ եկեղեցական ծառայութեան։ 1845-ին Ագաթանգեղոս-ի կրկնագիր օրինակը, որ իր հնութեամբ զմայլեցուցած էր Այտընեանը, նիւթ մատակարարած է մանր քննութեան մը, որուն արդիւնքով յայտնի դարձած է, որ այս հին ձեռագիրը անընթեռնելի գիրեր ունի իր ընթեռնելի գիրերուն տակ, որուն քանի մը էջերուն առաջին անգամ ընթերցումը Այտընեանին յանձնուած է։ Գերպ. Արիստակէս՝ վանահայրը, Այտընեանին հրահանգած է Նոր Կտակարան-ի քննութիւն մը կատարել, համեմատելով զայն ծանօթ ձեռագիրներու հետ։

1848-ին ան պատրաստած է հայերէն մեծ աշխարհագունդ մը, որ չորս գոյներով տպուած է։ Այդ աշխարհագունդը կը մրցի նմանօրինակ որեւէ եւրոպական օրինակի հետ եւ Վիեննայի Աշխարհագրական Ընկերութեան զարմանքը շարժած է։ 1851-ին Այտընեան պատրաստած է արաբերէն մեծ երկրագունդ մը, որ հակառակ իր կամքին, ձեռագիր մնացած է։

Այսպիսի գործունէութեամբ գրեթէ տասը տարիներ այլ եւ այլ տեղեր այցելեց՝ Պոլիս, Զմիւռնիա, Այտըն, Փարիզ եւ 1862-ին այցելեց նաեւ Ս. Ղազար։ Ճամբորդութիւններէն միտքը սփոփած, գրիչը սրած, սկսաւ գլուխ հանել իր գործը, որուն տարիներէ ի վեր աշխատած էր եւ որ պիտի անմահացնէր իր անունը՝ «Քննական քերականութիւն աշխարհաբար կամ արդի հայերէն լեզուի», որ աշխարհաբարի նոր դարագլուխ մը բացաւ, այդ ճամբորդութիւնները կատարած էր լեզուն մօտէն ուսումնասիրելու համար եւ իբրեւ արդիւնք իր քրտնաջան աշխատութեան, 1866-ին կը հրատարակուէր այդ գործը Վիեննայի տպարանէն՝ 836 էջերով։

Ունէր լեզուներու ընդունակութիւն, կը խօսէր յունարէն, պարսկերէն, ասորերէն, հայերէնի կողքին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ան Սիւր Լես

**Ան Սիւր Լես** (ֆր.՝ *Grottes de Han-sur-Lesse* կամ ֆր.՝ *Grottes de Han*) — բնական ծագում ունեցող քարայր, Պելճիքայի զբօսաշրջային կարեւորագոյն վայրերէն մէկը, ուր տարեկան կ'այցելէ աւելի քան կէս միլիոն մարդ: Կը գտնուի Նամիւր նահանգին Ան սիւր Լես գիւղին մօտ։
300px|մինի

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Քարայրը առաջացած է կրաքարէ կազմութիւն ունեցող բլուրին ստորոտով հոսող Լաս գետին (Մաասի վտակներէն) ջուրերու ազդեցութեամբ կրաքարային ապարներու կարստային լուծման հետեւանքով: Գետը ուղիղ գիծով աւելի քան մէկ քիլոմեթր կը հոսի այդ կրաքարային բլուրին երկայնքով: Քարայրին ներսը ունի խոնաւութեան մշտապէս բարձր մակարդակ, տարուան բոլոր եղանակներուն կը պահպանուի նոյն՝ 13 աստիճան ջերմութիւնը: Այնտեղ մուտք գործել հնարաւոր է միայն հին, զբօսաշրջային, յատուկ ճոպանուղիով, որ իր ուղերթը կը սկսի գիւղին կեդրոնէն եւ կ'անցնի շուրջ երկու քիլոմեթր, մինչեւ որ կը հասնի քարանձաւի մուտքին: Պտոյտը, որ կը տեւէ մէկ-մէկուկէս ժամ, կը ներառէ նաեւ լուսաձայնային ներկայացում՝ ամենաընդարձակ սրահին մէջ, մակոյկներով զբօսանք՝ Լեսի վրայ եւ թնդանօթային համազարկ, որ կը ցուցադրէ քարայրին իւրօրինակ աքուսթիքը:

## Գրականութիւն
*
*Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., eds. (1980). Natural Wonders of the World. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. p.&nbsp;175. ISBN 0-89577-087-3.

## Պատկերասրահ

Պատկեր:00 Han-sur-Lesse - Tram 3.JPG|Զբօսաշրջային ճոպանուղին
Պատկեր:00 Han-sur-Lesse - Grottes 2.JPG|Exsurgencia del Lesse.
Պատկեր:Grotten van Han - uitgang.jpg|Քարայրին մուտքը


Image:Fosielen in de grot van Han.JPG|
Image:Grotten van Han - Stalagmiet in de "Minaretzaal".jpg|«Մինարեթ» պտկաքարը եւ բնութեան փորագրանկարները
Image:Onze lieve vrouwe en manneke pis.JPG|
Image:Grotten van Han 2.JPG|


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Official website
*Some pictures inside and around the cave
Անաթոլիա Գոլէճ

450px|մինի|աջից|Մարզուանի Անաթոլիա Գոլէճը**Անաթոլիա Գոլէճ**, հիմնուած է 1864-ին Մարզուանի մէջ:

### Պատմական ակնարկ
Օսմանեան տարածքին բողոքական առաքելութիւն կատարող ամերիկացիներու գործունէութեան արդիւնքն է Մարզուանի Անաթոլիա Գոլէճը:

Մարզուանի մէջ այս գործունէութիւնը կը սկսի 1851 թուականին: Այդ շրջանին Մարզուանի մէջ մօտաւորապէս 15.000 հայ կը բնակէր:

Պէպէքի Աստուածաբանական Դպրոցը եւ Խասգիւղի Աղջկանց Վարժարանը, աշխարհիկ ազդեցութենէն որպէսզի հեռու մնան, կ'որոշուի աւելի գոց տեղ մը փոխադրել ու յարմար կը գտնուի Մարզուանը: 

Անաթոլիա Գոլէճին արմատները կը հասնին մինչեւ 1864 թուականը, երբ ան աստուածաբանական կեդրոն մըն էր եւ նպատակ ունէր կրթելու ծայրամասերէն եկած ապագայ հոգեւոր հովիւները: 

1881-ին աստուածաբանական բաժինը զատուելով «պատրաստական» կոչուած աշխարհիկ բաժինէն, երկրորդը 1886-ին վերածուեցաւ Անաթոլիա Գոլէճի, գիշերօթիկ դպրոցի մը, որ Օսմանեան կայսրութեան շրջանին գաւառներու մէջ բնակող հայ եւ յոյն աշակերտներէ բաղկացած վարժարան մըն էր: Ուսուցչաց կազմը բաղկացած էր ամերիկացի միսիոնարներէ եւ հայ ու յոյն շրջանաւարտներէ, որոնք արեւմուտքի մէջ ուսման ժամանակակից ծրագիրներու ծանօթացած էին:

#### կառոյց
Անաթոլիա Գոլէճը մեծ համալիր մըն էր եւ կ'ընդգրկէր զանազան բաժիններ, ինչպէս արական դպրոց, օրիորդաց դպրոց, մանկապարտէզ, խուլերու դպրոց, թանգարան-գրադարան, դարմանատուն, արհեստանոց, նաեւ գրականութեան, հնագիտութեան, երաժշտութեան եւ մարզական ակումբներ:

##### Ծրագիր
Ուսման լեզուն անգլերէնի կողքին կը դասաւանդուէր հայերէն, յունարէն, ֆրանսերէն եւ թրքերէն լեզուներ, բնական եւ ընկերային գիտութիւններ, ինչպէս նաեւ քրիստոնէական պատմութիւն եւ փիլիսոփայութիւն, հայկական եւ յունական դիցաբանութիւն:

###### կառոյցի փակում
Անաթոլիա Գոլէճը շարունակուեցաւ մինչեւ 1915, երբ մանկավարժական գործունէութիւնը կանգ առաւ եւ աշակերտութիւնն ու պաշտօնէութիւնը աքսորուեցան: Իսկ վարժարանը միջոց մը գոյատեւելէ յետոյ փոխադրուեցաւ Սէլանիկ՝ Յունաստան:

Մարզուանի Գոլէճը 30 տարուայ գործունէութեան ընթացքին տուաւ բազմաթիւ հայ շրջանաւարտներ եւ սատարեց Սեւ Ծովեան շրջանի հայութեան մտաւոր ու մշակութային զարգացման:

## Աղբիւրներ
* Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր, Հրատարակութիւն՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2017
* Houshamadyan թուայնացուած բաց արխիւ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիա
Անահիտ

մինի|346x346փքս
**Անահիտ**, հին հայկական դիցաբանութեան մէջ՝ պտղաբերութեան, արգասաւորութեան, ծննդաբերութեան, վաղ շրջանին՝ նաեւ ռազմի աստուածուհին է։ Արամազդի դուստրն է (ըստ որոշ տուեալներու Արամազդի կինն է, ոչ թէ դուստրը)։ Անահիտի կերպարի մարմնաւորումը իր արտացոլումը գտած է նաեւ այլ ժողովուրդներու դիցարաններուն մէջ, յատկապէս պարսկականին՝ Անահիտային, յունականին՝ Արտեմիսին, հռոմէականին՝ Տիանային, եգիպտականին՝ Նիիթին մէջ։

Նաւասարդի սկիզբը (11 Օգոստոսին) մեծ շուքով կը նշուէր Անահիտի գլխաւոր տօնը՝ կապուած բերքի հասունացման հետ։ Տօնախմբութիւնները կը վերածուէին պտղաբերութեան տօնի, որուն ժամանակ բազմաթիւ ուխտաւորներ կը հաւաքուէին Անահիտին նուիրուած մեհեաններուն շուրջ։ Ծիսակատարութիւնները կ՛ուղեկցուէին աղօթքներով, երգերով եւ խնճոյքներով։ Քրիստոնէութեան հաստատումէն ետք, Անահիտի պաշտամունքը կը վերածուի Մարիամ Աստուածածնայ պաշտամունքին։ Անոր անունով կը կոչուէր հայկական հեթանոսական տոմարի ամիսներուն 19-րդ օրը։
 
Անահիտ աստվածուհիի պաշտամունքը՝ Հայաստանի մէջ, յառաջացած է անյիշելի ժամանակներէն եւ սերտօրէն կապուած եղած է մայր ծնողի հանդէպ յարգանքին։ Վաղ շրջանին եղած է նաեւ հայկական դիցարանի ռազմի աստուածուհին։ Զինք կոչած են Ոսկեմայր, Սնուցող մայր, Մեծ տիկին, Ոսկեծղի, Ոսկեմատն։

Անահիտը նկատուած է նաեւ խոհեմութեան ու պարկեշտութեան մայրը, մարդոց սնուցող, ապրեցնող ու փառաւորող աստուածուհի։ Անահիտի գլխաւոր տաճարը գտնուած է Բարձր Հայքի Եկեղեաց գաւառի Երիզա աւանին մէջ, ուր անոր պաշտամունքն այնքան տարածուած էր, որ ամբողջ գաւառը կոչուած է նաեւ Անահիտական։ Ք.Ա. 34 թ․-ին հռոմեացի զօրավար Մարքոս Անթոնիոսը, պարթեւական արշաւանքի ժամանակ, թալանած է տաճարի հարստութիւնը։ Անոր զինուորները ջարդած են Անահիտի վիթխարի ոսկեձոյլ արձանը, բաժանած՝ իրար մէջ ու տարած՝ Հռոմ։ Լուրեր տարածուած են, թէ՝ Անահիտի արձանին վրայ յարձակած առաջին զինուորը կուրացած, այնուհետեւ խելագարուած ու մահացած է։ Անահիտի տաճարներ կային հին Հայաստանի տարբեր վայրերու մէջ, յատկապէս Տարօնի ու Վասպուրականի մէջ, ուր դրուած են աստուածուհիի ոսկէ, արծաթէ, պղինձէ եւ քարէ արձանները։

Անահիտը Արամազդի եւ Վահագնի հետ հայկական դիցարանին մէջ կը կազմէր աստուածային սուրբ երրորդութիւն։

«Անահիտ» անձնանունը մեծ տարածում ունի հայ աղջիկներուն ու կանանց շրջանակներուն մէջ։

## Լուսանկարներ

AM 25000 dram Au 1997 Anahit b.png|ՀՀԿՊ-ի կողմէն 1997 թ․–ին տրամդրուած ոսկեայ յուշադրամ
| Անահիտին նուիրուած արձանը՝ յուշարձաններու այգիին մէջ, Պենզայի շրջան
Stamp of Armenia m11.jpg|Հայկական նամականիշ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* [Անահիտ դիցուհու պաշտամունքն ու պատկերագրությունը Հայաստանում եւ նրա աղերսները հելլենիստական աշխարհի հետ](http://hpj.asj-oa.am/4209/1/1985-1(123).pdf) 

Ստորոգութիւն:Հայկական աստուածուհիներ
Անահիտ (շարժանկար)

**Անահիտ** (), Ղազարոս Աղայեանի հեքիաթին հիման վրայ պատրաստուած հայկական շարժանկար (animation), ժապաւէնին համահեղինակն է բեմադրիչ եւ շարժանկարի մասնագէտ Դաւիթ Սահակեանցը. անդրանիկ ցուցադրութիւնը տեղի ունեցած է 27 Դեկտեմբեր 2014-ին։ Ժապաւէնը նուիրուած է Ղազարոս Աղայեանի ծննդեան 175-ամեակին։

«Անահիտ»-ի պատրաստութեան աշխատանքները «Ռոբերտ Սահակեանց փրոտաքշն»-ը սկսած է 2010-ին` մշակոյթի նախարարութեան պատուէրով եւ նիւթական նպաստով: Այն ատեն ծրագրուած էր աշխատանքները աւարտել 2012-ի աւարտին, բայց տրամադրուած նիւթականին անբաւարար ըլլալուն պատճառով 85-90 վայրկեան տեւող ժապաւէնին 60-ը նկարահանուած էր:

Որպէս շարժանկար «Անահիտ»-ը երրորդն է հայկական շարժանկարի արուեստի աշխարհին մէջ` Ռոբերտ Սահակեանցի «Պանդոկ»-ը եւ Արման Մանարեանի «Սասունցի Դաւիթ» ժապաւէններէն ետք:

Շարժանկարին հերոսներուն ձայները կատարած են` Ռաֆայէլ Քոթանջեանը, Շուշան Պետրոսեանը, Հրանտ Թոխատեանը, Նազէնի Յովհաննիսեանը, Մկրտիչ Արզումանեանը (Մկօ), Դաւիթ Բաբայեանը, Վարդան Զադոյեանն ու Խորէն Լեւոնեանը, երգահաններն են Արմէն Մարտիրոսեանը եւ Վարդան Զադոյեանը, իսկ բեմադրող նկարիչը` Էռնեստ Մուրադեանը: Երգերը կատարած են` Շուշան Պետրոսեանը, Տիգրան Պետրոսեանը, Գոռ Սուջեանը, Նիկ Էգիբեանը, Յասմիկ Կարապետեանը, ինչպէս նաեւ` «Ակունք» ազգագրական համոյթը:

### Հնչիւնաւորողներ իրենց դերերով
* Անահիտ - Նազէնի Յովհաննիսեան
* Վաչագան - Խորէն Լեւոնեան
* Ազար - Ռաֆայէլ Քոթանջեան
* Շուշան - Շուշան Պետրոսեան
* Սերոբ - Հրանտ Թոխատեան
* Էնվեր - Դաւիթ Բաբայեան
* Անդոկ - Մկրտիչ Արզումանեան
* Պետրոս, Զանգի - Վարդան Զադոյեան

## Նիւթ
իրար սիրող երկու երիտասարդ հերոսներու պատմութիւն մը՝ հովիւի աղջնակ Անահիտին եւ արքայազն Վաչականին մասին։ Պահպանուած է հեքիաթին հիմնական գաղափարը՝ համբերատար ու բանիմաց գեղեցկուհի Անահիտը Վաչական թագաւորին արհեստ գնահատել կը սորվեցնէ։ Վաչականը յանուն սիրած աղջկան՝ կը դառնայ գորգագործ եւ պարտութեան կը մատնէ թագաւորութեան չար ուժերը։ Ի վերջոյ արքան միայն այն մարդը չէ, որ կը թագաւորէ, այլ այն մարդն է, որ ստեղծել ու կառուցել գիտէ, ու նաեւ սիրել։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2014
Անայիս Անդրէասեան

**Անայիս Անդրէասեան-Եալտըզճեան**, ծնած է Պոլիս: Նախակրթութիւնը ստացած է Էսայեան վարժարանի մէջ։ 1950 թուականին շրջանաւարտ եղած է Առնավուտ գիւղի Ամերիկեան Գոլէճէն:

Երկար տարիներ պաշտօնավարած է Հոլանտական օդանաւային ընկերութեան Պոլսոյ մասնաճիւղը:

Վերջերս գրական փորձերու սկսած է տասնեակ մը պատմուածքներով։ Կ'աշխատակցի «Մարմարա» օրաթերթին։ Ունի հաճելի ու կենսունակ ոճ մը։
 
Դուստն է գրող Տիրան Անդրէասեանի, որ յատկապէս ծանօթ էր իբրեւ թարգմանիչը Լա Ֆօնթէնի առակներուն, ուրիշ աշխատասիրութիւններու առընթեր։

## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգոր Անանեան

**Գրիգոր Անանեան** (), արքունի հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Գրիգոր Անանեան ծնած է 1770 թուականին Կոստանդուպոլսոյ մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ, երկրորդական ուսումը՝ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան վանքի վարժարանին մէջ։ 1783 - 1793/1794 թուականներուն ուսանած է Իտալիոյ Պատովա քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի մէջ ու ստացած՝ բժշկութեան դոկտորի տիտղոս։ 1793 ֊1994 թուականին վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս եւ զբաղուելով բժշկութեամբ, կարճ ժամանակ անց ձեռք բերել հմուտ բժշկի համբաւ։ Այդ ժամանակ Կոստանդուպոլսոյ մէջ կար ընդամէնը 2 համալսարանական հայ բժիշկ՝ Պօղոս Անտոնեան-Շաշեանն ու Յովակիմ Օղուլուխեանը։

Շուտով, Օսմանեան կայսրութեան փատիշահի (միապետ) հրովարտակով, նշանակուած է արքունի բժշկի պաշտօնին եւ զբաղուած է կայսերական գերդաստանի առողջապահութեան եւ բուժման հարցերով։

1814-1815 թուականներուն, սուլթանի հարեմի՝ սիրած տիկիններէն մէկուն բուժելու, սակայն կեանքը փրկել չկարողանալու պատճառով, ենթարկուած է հետապնդումներու, ուստի մահապատիժէն խուսափելու պատճառով (ըստ Մեզպուրեանի՝ սեփական խղճահարութենէն հալածուած) փախած է Իտալիա։ Հաստատուելով Իտալիոյ Թրիեսթէ քաղաքին մէջ՝ շարունակած է զբաղիլ բժշկութեամբ։

Մահացած է 1865 թուականի Օգոստոսի 3-ին, Թրիեսթէ քաղաքին մէջ՝ 95 տարեկան հասակին։ Թաղքոուած է Թրիեսթէի գերեզմանոցէն ներս։ Խոշոր գումար կտակած է ազգային, բարեգործական ու որբախնամ նպատակներու յատկացնելու համար։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Թորգոմեան Վահրամ «Հայաստանի կոչնակ», Նիւ Եորք, թ. 28։
* Թորգոմեան Վահրամ «Հանդէս ամսօրեայ», Վիեննա, 1897, թ. 2։
* Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ հանրագիտակ», Պուքրէշ, 1938։
* Մեզպուրեան Արթօ «Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ», Սթանպուլ, 1950։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:3 Օգոստոսի մահեր
Վախթանգ Անանեան

**Վախթանգ Անանեան** (), հայ գրող եւ խմբագիր։

Ծնած է Տիլիճան։ Ուսման թերին՝ ամբողջացուցած է ինքնազարգացումով։ Խորհրդային շրջանին եղած է մէկէ աւելի թերթերու խմբագիր։

Անանեանի գործերը նուիրուած են մանուկներուն՝ «Սեւանի Ափին» եւ «Յովազաձորի Գերիները», արկածային վէպերու հերոսները մանուկներ են, որոնք իրենց բնաւորութեան գիծերով՝ բարի, համարձակ, աշխատասէր ու ընկերասէր են, զորս օրինակ կը հանդիսանան ընթերցողներուն։

Անանեան հայրենի բնութեան երգիչն է։ Իր ամբողջ կեանքը նուիրած է հայրենի բնութեան պահպանութեան։ «Հայաստանի Կենդանական Աշխարհը» (5 հատորով) եւ «Որսորդական Պատմուածքներ» գործերով կը ծանօթացնէ Հայաստանի բնութիւնը ու կը մղէ մանուկները, որ ո՛չ միայն ճանչնան ու սիրեն զայն, այլեւ՝ գուրգուրան անոր վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:4 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Անանիա Ծ․ Վրդ․ Հազարապետեան

**Անանիա Ծ․ Վրդ․ Հազարապետեան**:(Ծնած է՝ Տարէնտէ (Սվազ) 1864-ին): Ան 1888-ին կ'անցնի Երուսաղէմ եւ Ս.Տեղերուն  ծառայած է, որմէ ետք կառավարիչ կը նշանակուի Ժառանգաւորաց Վարժարանին: 1892-ին Վարդապետ կը ձեռնադրուի Յարութիւն Պատրիարքի ձեռամբ:Ան եղած է Երուսաղէմի Միաբան: Ս. Փրկիչ եւ Ս. Աստուածածին Վանքերուն տեսչութեան պաշտօնը վարելէ ետք Համիտեան ջարդերու վաղորդայնին  կը մեկնի Եդեսիա, իբրեւ տեղապահ,ետքը՝ առաջնորդ մինչեւ 1907: Ան նաեւ եղած է Բաբերդի առաջնորդ մինչեւ 1915:
## Աղբիւրներ
* Յուշարձան 1919, էջ 85:
Ստորոգութիւն:Հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր
Ստորոգութիւն:Հայ միաբաններ
Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի միաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայաստանի հոգեւորականներ
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան, ԵՊՀ)

230px|մինի|աջից|Անանիա Շիրակացի
**Անանիա Շիրակացի**ի յուշարձանը կը գտնուի Երեւանի պետական համալսարանին մօտ, տեղադրուած է 1999-ին։

## Հեղինակներ
Քանդակագործ՝ Արամ Ղարիպեան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է պազալդէ, բարձրութիւնը 4 մեթր է։

## Պատմութիւն
Հայ փիլիսոփայ, աստղագէտ, մաթեմադիկոս Անանիա Շիրակացիի յուշարձանը տեղադրուած է 1999 թուականին ԵՊՀ-ի կենդրոնական մասնաշէնքի մօտ։ Այս Անաիա Շիրակացիի երկրորդ արձանն է Երեւանի մէջ։ Առաջինը 1963 թուականին տեղադրուած է Մատենադարանի մօտ։

## Պատկերասրահ
230px|մինի|առանց։

## Տե՛ս նաեւ
* Մեսրոպ Մաշտոցի հուշարձան (Երեւան)
* ‎Գրիգոր Տաթեւացու հուշարձան (Երեւան)
* ‎Թորոս Ռոսլինի հուշարձան (Երեւան)
* ‎Մխիթար Գոշի հուշարձան (Երեւան)
* ‎Մովսես Խորենացու հուշարձան (Երեւան)
* ‎Ֆրիկի հուշարձան (Երեւան)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան, Մատենադարան)

**Անանիա Շիրակացիի յուշարձանը**, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջամասին՝ Մատենադարանի յարակից հրապարակին վրայ, տեղադրուած է 1963-ին։ Ընդգրկուած է Երեւանի կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակ
Քանդակագործ՝ վաստակաւոր նկարիչ Գրիգոր Պատալեան

## Պատմություն
Հայ փիլիսոփայ, աստղագէտ, մաթեմաթիկոս Անանիա Շիրակացիի յուշարձանը տեղադրուած է 1963 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։

Սա Անանիա Շիրակացիի առաջին արձանն է Երեւանի մէջ։ Երկրորդը 1999 թուականին տեղադրուած է Երեւանի պետական համալսարանին մօտ։

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է պազալթէ, բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ առաջին արձանն է։

## Տե՛ս նաեւ
* Մեսրոպ Մաշտոցի յուշարձան (Երեւան)
* ‎Գրիգոր Տաթևացու յուշարձան (Երեւան)
* ‎Թորոս Ռոսլինի յուշարձան (Երեւան)
* ‎Մխիթար Գոշի յուշարձան (Երեւան)
* ‎Մովսես Խորենացու յուշարձան (Երեւան)
* ‎Ֆրիկի յուշարձան (Երեւան)

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Անանիա Սանահնեցի

Անանիայ Սանահնեցի (ծ. թ. անհտ – XI դ. 70-ական թթ.), մատենագիր, մեկնիչ, դաւանաբան։ Եղած է Հաղպատ-սանահնի միաբանութեան անդամ, աշակերտած է Դիոսկորոս Սանահնեցիին։ Անանիայ Սանահնեցիի երկերը կարեւոր դեր կատարած են հայ աստուածաբան-դաւանաբանական մտքի զարգացման եւ մեկնողական գրականութեան մէջ։ «հակաճառութիւն ընդդէմ երկաբնակացէ հակաճառական-դաւանաբան. աշխատութիւնը հեղինակը շարադրած է Պետրոս Ա Գետադարձ կաթողիկոսի կարգադրութեամբ եւ աւարտած Խաչիկ Բ Անեցի կաթողիկոսի օրով: Դաւանական ամենազանազան խնդիրներուն նուիրուած այս երկը բաղկացած է 14 ճառէ, որոնց խորագիրներն կ'արտացոլեն անոնց բովանդակութիւնը («սակս անխտիր հաղորդելոյէ, «վասն Մեծի Հինգշաբթինէ, «առ ապականացու ասողան է զմարմինն Տէառնէ, «վասն պատկերապաշտիցէ, «վասն բաժանմանն Վրացէ եւն): Երկը աստուածաբանականէն զատ ունի աղբիւրագիտական նշանակութիւն: Արժէքաւոր են յատկապէս Անանիայ Նարեկացիի «հաւատարմատե-ի, ինչպէս նաեւ եկեղեցւոյ հայրերու զանազան երկերու տարբեր հատուածները, որոնց ամբողջական բնագրերը մեզ չեն հասած: Պետրոս Ա Գետադարձիի պատուերով 1055-ին Անանիայ Սանահնեցին շարադրած է Պողոս առաքեալի 14 թուղթերու մեկնութիւնը («մեկնութիւն չորքետասան թղթոցն Պօղոսի առաքելոյնէ), որտեղ հեղինակը օգտուած է Եփրեմ Ասորիի, Յովհան Ոսկեբերանի, Կիւրեղ Ալեքսանդրացիի եւ այլոց համաբնոյթ աշխատութիւններէն: Մեկնաբանական միւս երկերը` «մեկնութիւն Մատթէիէ եւ «մեկնութիւն Աւետարանին Եօւհաննուէ, հեղինակը գրած է Դիոսկորոս Սանահնեցիի պատուերով: Անանիայ Սանահնեցիի այս երկերը յետագային իբրեւ դասագիրք կիրառուած են վանական դըպրոցներուն եւ վարդապետարաններուն մէջ։ Անանիայ Սանահնեցին գրած է նաեւ ճառագրական եւ ներբողական գործեր («յաղագս Եօւհաննու Մկըրտչիէ, «ի խաչելութիւն Պետրոսիէ, «ներբողէան ասացէալ ի սուրբ Կաթողիկէ եկեղեցիէ): Հեղինակ է նաեւ տոմարական աշխատութեան մը, որուն մէկ հատուած պահպանուած է Վարդան Այգեկցիի «արմատ հաւատոյէ դաւանաբանական աշխատութեան մէջ»:

## Գրականութիւն
* Տեր-Մինասեան Երուանդ, Հաղպատ եւ Սանահին վանքերը (967–1300),- «Արարատ», 1901, էջ 271–277, 338–344։
* Օրմանեան Մ., Ազգապատին ընթացքին, հտ. 1, Կ.Պոլիս, 1912։ 
* Անասեան Հ., Հայկական մատենագիտութիւն, հտ. Ա, Երեւան, 1959։
* Քյոսեեան Հ., Աստուածաբանական բնագրեր, Ուսումնասիրութիւններ, 1, Անանիա Սանահնեցի, Ս. Էջմիածին, 2000։
* Conybeare F. C., A Catalogue of the Armenian Manuscripts in the British Museum, L., 1913, p.&nbsp;339.

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ
Արամ Անանեան

**Արամ Լեւոնի Անանեան** (), հայ պատմաբան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու։

## Կրթութիւն
* 1996-2000 թթ. - Երեւանի պետական համալսարան, Միջազգային յարաբերութիւններու հիմնարկ, պսակաւոր արուեստի աստիճան։
* 2000-2002 - Երեւանի պետական համալսարան, Միջազգային յարաբերութիւններու հիմնարկ, համալսարանի աստիճան։
* 2002-200 - ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան- հիմնարկի ընկերութիւն, «Հայոց ցեղասպանութեան գործոնը հայ-թրքական յարաբերութիւններուն մէջ 1991-2005» թեմայով թեզ։

## Աշխատանքային Գործունէութիւն
* 2001՝ ՀՀ Քաղաքաշինութեան Նախարարութիւն, առաջին կարգի մասնագէտ։
* 2001-2003՝ ՀՀ Ազգային Վիճակագրական Ծառայութիւն, բաժինի պետ, գլխաւոր մասնագէտ։
* 2003-2005՝ ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկ, կրտսեր գիտաշխատող, աւագ գիտաշխատող։
* 2005՝ ՀՀ ԱԳՆ, ռեֆերենտ։
* 2005-2006՝ ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի գիտական գծով փոխտնօրէն։
* 2006-2009՝ ՀՀ ԳԱԱ Պատմութեան հիմնարկի աւագ գիտաշխատող։
* 2007-2008՝ «Ֆորում» պարբերականի գլխաւոր խմբագիր։
* 2008-2009՝ ՀՀ նախագահի ռեֆերենտ։
* 10 Օգոստոս 2009-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի օգնական:
* 18 Հոկտեմբեր 2011-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ աւարտած է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի օգնականի պաշտօնը՝ այլ աշխատանքի անցնելու պատճառով:
* 18 Հոկտեմբեր 2011-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի մամուլի քարտուղար՝ հասարակական հիմունքներով:
* 20 Հոկտեմբեր 2011-էն - «Արմենպրես» գործակալութեան տնօրէն։
* 25 Մայիս 2011-ին ՀՀ Վարչապետի որոշմամբ նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի խորհրդական՝ հասարակական հիմունքներով՝ աւարտելով Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի մամուլի քարտուղարի պաշտոնը:

## Այլ
2009-ին պարգեւատրուած է «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» մետալով: Երեք մենագրութիւններու, շուրջ 20 գիտական յօդուածներու եւ 200-է աւելի հրապարակումներու հեղինակ է։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Յակոբ Ս․ Անասեան

**Յակոբ Սեդրակ Անասեան** (Էսկիշեհիր, 15 Մայիս, 1904- 29 Յունուար, 1988, Լոս Անճելըս): Գիտաշխատող, հմուտ պատմաբան-աղբիւրագէտ, մատենագէտ ու բանասէր:

## Կենսագրութիւն
Յակոբ Սեդրակի Անասեան ծնած է Էսկիշեհիր, 15 Մայիս, 1904-ին: Ուսումը ստացած է Վենետիկի Ս. Ղազարի բարձրագոյն վարժարանին մէջ։ 1947-ին ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան, հաստատուելով Երեւան: 1947-էն պաշտօնի կոչուած է ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիոյ մէջ իբրեւ գիտաշխատող: Միացեալ նահանգներ արտագաղթելով, այցելու դասախօս դարձած է Եու.Սի.Էլ.Էյ. համալսարանի Նարեկացիի անուան հայագիտական ամպիոնին:

Յակոբ Սեդրակի Անասեան մահացած է 29 Յունուար, 1988-ին, Լոս Անճելըս:

## Գիտական Աշխատութիւններ նոր Փաստեր՝ արեւմտահայ ազատագրական շարժումներ
Յ. Անասեան ամբողջապէս նուիրուած է գիտական աշխատանքի: Ան հանդէս եկած է իբրեւ հմուտ պատմաբան-աղբիւրագէտ, մատենագէտ ու բանասէր: Իր գիտական գործունէութեան ընթացքին, Յ. Անասեան ի յայտ բերած է Ժէ. դարու արեւմտահայ ազատագրական շարժումներու մասին նոր փաստեր:

## Գիտական Աշխատութիւններ, Ուսումնասիրութիւններ եւ Հետազօտութիւններ
Իր հետազօտութեանց գլխաւոր առանցքը դարձնելով Ժէ. դարու ազգային-ազատագրական շարժումներն ու Լեհ-Թրքական յարաբերութիւններու պատմութիւնը՝ հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ:

## Բնագրագիտական Հրապարակումներ
Նշանակալից են Յ. Անասեանի բնագրագիտական հրապարակումները: Ան շրջանառութեան մէջ դրած է Բիւզանդիոնի անկման շրջանին եւ Ժէ. դարու Լեհ-Թրքական յարաբերութիւններու պատմութեան վերաբերող հայկական աղբիւրները եւ Վարդան Այգեկցիի Արմատ Հաւատոյ երկը:

## Պատմագիտական արժէքաւոր երկեր

Յ. Անասեանի գրիչին կը պատկանին պատմագիտական արժէքաւոր երկերը: «Հայկական Մատենագիտութիւն» Ա. հատոր, Երեւան, 1959,

«Հայկական Աղբիւրներ Բիւզանդիոնի Անկման Մասին» Երեւան, 1957,

«Ժէ. Դար Ազատագրական Հայաստանում» Երեւան, 1961,

«Յովհաննէս Կամենացի, Պատմութիւն Պատերազմին Խութինու» Երեւան, 1964,

«Վարդան Այգեկցին՝ իր նորայայտ երկերի լոյսի տակ» Վենետիկ, 1969

## Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէյրութ, 1991, էջ 309

Ստորոգութիւն:Էսկիշեհիր ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայագիտական բաժնի համալսարանի դասախօսներ
Ստորոգութիւն:Եու.Սի.Էլ.Էյ. համալսարանի դասախօս
Ստորոգութիւն:Նարեկացի անուան հայագիտական ամպիոնի դասախօս
Անգար

**Անգար** կամ **միկրէն**, միակողմանի, կէս գլխացաւ է, որ կրնայ պատահիլ բոլոր տարիքներու, բայց աւելի յաճախակի է երիտասարդներու եւ իգական սեռի պատկանողներուն մօտ: 
250px|աջից
## Ախտանշաններ
Անգարը ընդհանրապէս կը սկսի նախանշաններով, ինչպէս՝ յոգնութիւն, անտրամադիր վիճակ, ստամոքսի ցաւ, փսխունք, գլխապտոյտ եւ քրտինք: Ասոնց կը յաջորդէ միակողմանի գլխացաւը, որ կը սկսի անակնկալօրէն եւ կը սաստկանայ շատ արագ. ան հարուածային է եւ երբեմն կարծես ճնշումի եւ պայթումի զգացումներուն կը միանայ:

Անգարը կ'ընթանայ հետեւեալ հանգրուաններով.-

# Ուղեղաղին զարկերակներու (arteries) անակնկալ պրկում. այս շրջանին հիւանդը կարճ ժամանակի մը համար կ'ունենայ վերը նշուած անգարի նախանշանները
# Ուղեղային եւ գանկային զարկերակներու ընդլայնում. այս հանգրուանին հիւանդը կ'ունենայ գլխացաւ, որ կը տեւէ ժամեր եւ օրեր:
# Ուղեղային զարկերակներու վերադարձ բնականոն վիճակին. այս հանգրուանին կը մեղմանայ ու հետզհետէ կ'անհետանայ գլխացաւը:

## Պատճառներ
* Ընտանեկան հակամիտութիւն (predisposition) այս հիւանդութեան՝ անգարի հանդէպ:
* Զանազան տեսակի մտահոգութիւններ:
* Հոգեբանական վիճակ, ինչպէս՝ յուզում, վհատութիւն, ընկճուածութիւն, անքնութիւն, ախորժակի հարց, սեռային հարցեր, ընտանեկան անհամաձայնութիւն, ընկերային անհասկացողութիւն եւ զգացական խանգարումներ:
*Դաշտանի ելեւէջներ, յղութեան դէմ կամ այլ նպատակներու համար գործածուած դեղեր (իգական սեռի մօտ):

## Ախտաճանաչում Եւ Դարմանում
### Ախտաճանաչում
Անգարի ախտաճանաչումը կ'ըլլայ․

* բժիշկը հիւանդին ախտանշաններուն մասին լսելով 
* ապա բժշկական քննութեան արդիւնքներով:

### Դարմանում
Անգարի վերջնական դարմանում մը չկայ, սակայն դեղերը կ'օգնեն գլխացաւի մեղմացման կամ զայն կանխարգիլելուն: Բժիշկը հիւանդին կը բացատրէ անգարի պատճառները կը վստահեցնէ ու անոր ոչ-վտանգաւոր բնոյթը: Բժիշկը հիւանդին պէտք է մտերմութիւն եւ անկեղծութիւն ցուցաբերէ զայն լսելով, անոր մանրակրկիտ բժշկական քննութիւններ կատարելով ու ապա անոնց արդիւնքներուն մասին խօսելով եւ բացատրել անգարի նախանշաններուն մասին: Յաճախ, մէկու մը վստահութիւն եւ անկեղծութիւն ցուցաբերելով հիւանդը կը ձերբազատուի հիւանդութենէն: Հիւանդը պէտք է ընդունի, որ այս հիւանդութիւնը կրնայ վերջնականօրէն չդարմանուիլ:

#### Դեղեր
Անգարի կանխարգիլման համար դեղերը կարելի է բաժնել երեք խումբի.-
# Դեղեր, որոնք կը գործածուին գլխացաւը անմիջապէս սկսելէն ետք հիւանդին անմիջապէս օգնելու համար:
# Դեղեր, որոնք անգարի սկսելուն արգելք կը հանդիսանան:
# Դեղեր, որոնք կը գործածուին հոգեկան եւ ջղային երեւոյթները փարատելու համար:

Այս դեղերը կրնան գործածուիլ անջատաբար կամ միասնաբար՝ ըստ կարիքի:

## Ծանօթագրութիւններ
* Բժիշկին խօսքը, բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան, Անթիլիաս, 2011, էջ 182-183։

Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Ստորոգութիւն:Առողջապահութիւն
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Ստորոգութիւն:Բժշկագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Անգինէ (անձնանուն)

**Անգինէ**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *անգին*՝ «գին չունեցող, շատ թանկարժէք» բառէն։ Նոր հնարուած անուն է, որ ձեւաւորուած է Եւգինէ, Վերգինէ անուններուն պէս։ Գործածուած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Իգական անձնանուններ
Անասնաբուծութիւն

մինի|250px|Հին եգիպտական պատկեր
**Անասնաբուծութիւն**, գիւղատնտեսական գիտութիւն եւ բնագաւառ, որ կը զբաղի գիւղատնտեսական կենդանիներու բուծմամբ՝ անասնաբուծական մթերքներու արտադրութեան համար։ Անասնաբուծութեան մէջ կը մտնեն նաեւ գիւղատնտեսական կենդանիներու աճեցումը եւ բազմացումը։

Իրենց նշանակութեամբ յատկապէս աչքի կ'իյնան կաթնտու եւ մսատու տաւարաբուծութիւնը, ոչխարաբուծութիւնը, խոզաբուծութիւնը եւ թռչնաբուծութիւնը։ Անասնաբուծական մթերքներու արտադրութեան մէջ այդ ճիւղերու բաժինը կը կամէ աւելի քան 90%։ Անասնաբուծութեան զարգացումով մեծ մասամբ կ'որոշուի բնակչութեան սնունդի լիարժէքութիւնը՝ կենդանական սպիտակուցի սպառման գործին մէջ։ Անասնաբուծական ծագում ունեցող բոլոր մթերքները (միս, կաթ, յուղ, ձու եւ այլն) աչքի կ'իյնան բարձր կալորիականութեամբ եւ սննդային արժէքով։

Անասնաբուծութիւնը անհրաժեշտ հումք կը մատակարարէ նաեւ վերամշակող արդիւնաբերութեան՝ սնունդի, տեքստիլ, կաշուի եւ մի քանի այլ ճիւղերու։ Կրանյ կարեւոր նշանակութիւն ունենալ տուեալ երկրի արտադրողական ոյժերու զարգացման գործին մէջ։

## Ծագում
Անասնաբուծութիւնը ունի հազարաւոր տարիներու պատմութիւն։ Ան որպէս այդպիսին առաջացած է մարդու կողմէն կենդանիներու ընտելացումէն ետք։

## Կապը բուսաբուծութեան հետ
մինի|180px|Շուեյցարական գորշ տեսակի կովը Շվեյցարական Ալպերուն մէջ
Անասնաբուծութեան բոլոր ճիւղերու բնորոշ առանձնայատկութիւնը բուսաբուծութեան հետ ունեցած սերտ կապն է։ Անասնաբուծութիւնը կ'օգտագործէ կերային կուլտուրաները, մարգագետիններու եւ արուտավայրերիու բուսականութիւնը, ինչպէս նաեւ դաշտավարութենէն առաջացած մնացուկները, որոնք կը վերածէ **սննդամթերքներու** եւ **անհրաժեշտ հումքի**։ Անասնաբուծութութիւնը իր հերթին բուսաբուծութեան ճիւղերու համար կը մատակարարէ օրգանական պարարտանիւթ՝ գոմաղբ։ Գոմաղբի ձեւով դաշտ կը տեղափոխուի կենդանիներուն կերցրած օրգանական նիւթերու ընդհանուր քանակի մօտ 40%-ը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անասնաբուծութիւն
Անատոլի Լ. Եակոբսոն

**Անատոլի Լ. Եակոբեան** ():

## Կենսագրութիւն
Մոսկուայի մէջ՝ 1922-ին միջնակարգ ուսումը աւարտելէ ետք, մուտք կը գործէ Մոսկուայի Առաջին Պետական Համալսարանի Ֆիզիքա-մաթեմաթիկական բաժանմունքը, ուրկէ կը տեղափոխուի Լենինկրատ, եւ իր ուսումը կը շարունակէ տեղի համալսարանի Լեզուագիտութեան ու Նիւթական Մշակոյթի Պատմութեան բաժանմունքին մէջ, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1929-ին: Տակաւին ուսանող՝ 1925-1927 թուականներուն, ան կը մասնակցի Հին Ղրիմի, Սուդակի եւ Խերսոնեսի մէջ գործող հնագիտական արշաւախումբի աշխատանքներուն: Ն. Մառի եւ Յ. Օրբելիի գիտական դպրոցին մէջ սնած երիտասարդ գիտնականը կը սկսի մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերել Հայաստանի նիւթական մշակոյթին հանդէպ: 1929-ին Յ. Օրբելիի գլխաւորած արշաւախումբին հետ՝ առաջին անգամ ըլլալով կը մեկնի Հայաստան, իսկ 1936-ին, անոր ղեկավարութեամբ կը մասնակցի Ամբերդի պեղումներուն:

1930 թուականէն սկսած Ա. Եակոբսոն պաշտօնի կը կոչուի ՍՍՀՄ Գիտական Ակադեմիայի Նիւթական Մշակոյթի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ եւ ուր, կը շարունակէ գիտական գործունէութիւնը միչեւ իր վերջին օրերը՝ աշխատակիցի, կրտսեր եւ ապա աւագ գիտաշխատողի պաշտօններով:

1941-ին Ա. Եակոբսոն կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանը: Ապա՝ Համաշխարհային Բ. Պատերազմի օրերուն, կը մասնացի Լենինկրատի պաշտպանութեան մարտերուն: 1942-ին կը տեղափոխուի Իվանովա, ուր ապաքինման շրջան մը բոլորելէ ետք կ'անցնի Մոսկուա, ուր մինչեւ 1945 կը շարունակէ աշխատիլ իր պաշտօնավարած հիմնարկի տեղի կեդրոնին մէջ: Նոյն թուականին կը վերադառնայ Լենինկրատ՝ իր պաշտօնին: 1946-1948 թուականներուն՝ Հայաստանի մէջ կ'ուսումնասիրէ ու կը չափագրէ շարք մը հայկական ճարտարապետական կոթողներ, ինչպէս՝ Տաթեւ, Խորակերտ, Գանձասար: 1961-ին, պաշտպանելէ ետք «Միջնադարեան Խերսոնես» խորագրուած իր աւարտաճառը, կ'արժանանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր Աստիճանին:

Հայաստանի ճարտարապետութեան հանդէպ իր ունեցած հետաքրքրութիւնը կը մղէ զինք յաջորդական աշխատասիրութիւններով խոր ուսումնասիրութեան ենթարկել հայկական արուեստի ու ճարտարապետութեան բնոյթն ու նկարագիրը, անոնց անցած ճանապարհը, ինչպէս եւ ունեցած առնչութունները հարեւան երկիրներու արուեստներուն ու ճարտարապետութեան հետ:

Ա. Եակոբսոն արժանացած է «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ» շքանշանին, իսկ 1981-ին, ծննդեան 75-ամեակին առիթով, Հայկական ՍՍՀ Գերագոյն Սովետի Պատուոգրին:

Ա. Եակոբսոնի, յատկապէս հայկական ճարտարապետութեան հայող աշխատասիրութիւններէն յիշենք՝ ԱԿՆԱՐԿ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ 5-18 ԴԴ. Ճարտարապետութեան (1950), ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՎՐԱՍՏԱՆԻ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՓՈԽՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՆ ՈՒ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԿԱՊԵՐ (1970), ՊԱԼՔԱՆՆԵՐՈՒ, ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ ԵՒՐՈՊԱՅԻ, ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ԵՒ ՄԻՋԻՆ ԱՍԻԱՅԻ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ՕՐԻՆԱՉԱՓԱԿԱՆ ՄԻ ՔԱՆԻ ԱՌԱՆՁՆԱՅԱՏԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (1970), ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ԲԻՒԶԱՆԴԻԱՅԻ ՎԱՂ ՄԻՋՆԱԴԱՐԵԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՓՈԽՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (1973), ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՒ ՍՈՒՐԻԱ. ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ (1975), ԿՈՎԿԱՍԵԱՆ ԱՂՈՒԱՆՔԻ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԲՐՈՊԼԵՄՆԵՐԸ (1983) աշխատասիրութիւնները:

Բոլոր աշխատասիրութիւնները լոյս տեսած են ռուսերէնով, Լենինկրատի, եւ կամ՝ Մոսկուա- Լենինկրատի մէջ:

Ա. Լէոբոլտովիչ Եակոբսոն կը մահանայ 1984-ին, Լենինկրատ:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1982-1984, էջ (392-393-394)
Անգլերէն

**Անգլերէն** (English), արեւմտագերմանական լեզու, որմով առաջին անգամ խօսած են վաղ միջնադարեան Անգլիոյ մէջ, որ այսօր կը համարուի համաշխարհային լեզու։ Անիկա շուրջ 60 ինքնիշխան պետութիւններու պաշտօնական լեզուն է, կը համարուի Միացեալ Թագաւորութեան, Միացեալ Նահանգներու, Քանատայի, Աւստրալիոյ, Իրլանտայի եւ Նիւ Զելանտայի ամենատարածուած լեզուն: Այս լեզուն ամէնէն շատ գործածական է Քարիպեան կղզիներուն մէջ, Ափրիկէի եւ Հիւսիսային Ասիոյ մէջ: Աշխարհի տարածքին տարածուած երրորդ մայրենի լեզուն է  Մանտարինէն եւ Սպաներէնէն ետք: Անգլերէնը երկրորդ լայնօրէն ուսումնասիրուող լեզուն է Միացեալ Ազգերու, Եւրոպական Միութեան եւ աշխարհի այլ երկիրներու համար, ինչպէս նաեւ տարածաշրջանային այլ կազմակերպութիւններու համար։

## Ծագում
Անգլերէնը զարգացում կ'ապրի 1400 տարիներու ընթացքին։ Լեզուն վաղ շրջաններուն կոչուած է Հին անգլերէն, երբ անգլո-ֆրանսական բարբառները Մեծն Բրիտանիա բերած են Անգլո-Սաքսոնական բնակիչներու կողմէ 5-րդ դարուն։ Միջին անգլերէնի սկիզբը կը համարուի 11-րդ դարը, երբ նորմանտացիները կը գրաւեն Անգլիան: Անգլերէնի սկիզբը 15-րդ դարը կը համարուի, որ յիշուած է տպագրական ներդրումներ բերելով Լոնտոն, Քինկ Ճէյմզի Աստուածաշունչի տարբերակով, ինչպէս նաեւ ձայնաւորներու լայն փոփոխութիւններով: Բրիտանական կայսրութեան աշխարհահռչակ ազդեցութեան միջոցով ժամանակակից անգլերէնը համաշխարհային տարածում կը գտնէ 17-20-րդ դարերու կէսերուն։ Անգլերէնը կը դառնայ  միջազգային ճառերու առաջատար լեզու, հաղորդակցման հիմնական լեզու՝ շարք մը տարածաշրջաններու եւ մասնագիտական ոլորտներու մէջ, ինչպիսին է գիտութիւնը եւ այդ ամէնը թերթերու, գիրքերու, հեռագիրի, հեռախօսի, ձայնագրիչներու, ձայնասփիւռի, արբանեակային հեռուստատեսութեան եւ համացանցի միջոցով, ինչպէս նաեւ կը նպաստէ Միացեալ Նահանգներու առաջացման՝ որպէս համաշխարհային գերտերութիւն:

## Քերականական Առանձնայատկութիւններ
Ժամանակակից անգլերէնի մէջ կան քիչ թիւով ձեւաբանական խոնարհումներ, իսկ շարահիւսութիւնը ընդհահուր առմամբ անջատ կը դիտուի։ Անգլերէնի հիմքին մէջ օժանդակ բայերն են, բարդ ժամանակաձեւերու, բայի կերպերու եւ եղանակի ճիշտ շարադասութիւնը, ինչպէս նաեւ կրաւորական կառուցուածքը, հարցականի եւ ժխտականի ձեւերը։ ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լեզուներ
Անդրանիկ (անձնանուն)

**Անդրանիկ**, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն անդրանիկ՝ «մեծ, երէց, աւագ» բառէն։

Ըստ Մեծոփեցիի՝ Մակաբայեցի եղբայրներէն առաջինին անունն Անդրանիկ էր (միւսներն էին՝ Ակար, Մակար, Խորէն, Խորսէն, Ամինադար, Գաղիէ)։ Մակաբայեցոց Բ. գիրքի «Է» գլուխին մէջ կը պատմուի 7 եղբայրներու նահատակութեան մասին, որոնց անուններն էին Ակար, Մակար, Խորէն, Խորսէն, Ամինադար, Գալիլէ եւ Գադիդէ։ Բոլոր անունները կը համընկնին Մեծոփեցիի նշած անուններուն հետ բացի վերջինէն, որ կրտսեր եղբայրն էր։ Մեծոփեցին առաջին որդին Անդրանիկ կը կոչէր, որ նշուած չէ Մակաբայեցոց գիրքին մէջ, ուր առաջին որդին Ակարն է։ Սակայն Անդրանիկ անուան յիշատակութիւնը ցոյց կու տայ, որ Մեծոփեցիի ժամանակ՝ 15-րդ դարուն, այս անունը գոյութիւն ունեցած է: Աւելի ուշ այս անունը յիշատակուած է 1789 թուականին: Կոստանդնուպոլսոյ մէջ աղաւաղուած ձեւով կ՛օգտագործուի *Անթառանիկ*, *Անթուան* կամ *Անթօ* տարբերակները։
* Լատինատառ գրութիւնը՝ 
* Հարկաւոր չէ շփոթիլ Անտրօնիքոս յունական ծագումով Ανδρονικος անունի եւ անոր հռովմեական Andronicus եւ ռուսական Андроник ձեւերին հետ:

## Անունը կրօղ յայտնի անձեր
[մինի|աջից|160px|<small>[Անդրանիկ Օզանեան|Անդրանիկին արձանը Ուջան գիւղ, 1967]]
* **Անդրանիկ** (Անդրանիկ Օզանեան (1865-1927)՝ զօրահրամանատար, պետական գործիչ
* Անդրանիկ Անդրէասեան (1909-1996)՝ արձակագիր եւ խմբագիր
* Անդրանիկ Գըլըճեան 1922, Կոստանդնուպոլիս-1996, Սան Ֆրանսիսքօ
* Անդրանիկ Ծառուկեան (1913-1989)՝ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող
* Անդրանիկ Սարեան

## Գործածութիւններ
* Անդրանիկ Մոկացի, զօրավար, Գրիգոր, Բագրատ եւ Ռոմանոս Տարօնցիներու հետ մտած է Վարդ Սքլերոսի բանակը եւ կը կռուած են Յունաց Վասիլ Բ. Պուլկարասպան կայսեր դէմ։
* Անդրանիկ արքեպիսկոպոս Թէոդոսիոյ։

## Ծանօթագրութիւններ
Անդրանիկ Ալթունեան (Անդրէաս)

Խմբագիր,ծնած Կ․Պոլիս 1869-ին Դեկտ․9.հայ կաթողիկէ ժնողքէ:Աչակերա Քաղկեդոնի Մխիթարեն(Մուրատ-Ռափայէլեան) վարժարանի 1882—7. Հ․Ա․ճարեանի տեսչութեան օրով շրջանաւարտ:
Հնագէտ(antiquaire) միանգամայն հնարիչ եւ արտօնատէռ հին թրքատառ գրի մեգենայի:
Նախկին ազգային եռեսփոխան Պոլսոյ Հայ-Կաթողիկէ պատրիարգարանի:Ալթունեան Անդռանիկ Սաղմանագրութենէն ետք (1908)Պոլիս կազմուած (յետոյ Փարիզ փոխադրուած)Մուրատ-Ռափայէլեան նախկին Աչակերտաց Միութեան դեր ատենապետն է ներկայիս ի Փարիզ,եւ կը վարէ խմագրութիւնը յիշեալ Միութեան պաշտօնաթերթ *Տեղեկատուի*:
Հասցէ՝ A.Altounian,49 Rue Rochechouart.Paris(9e)
Անդրանիկ Ալթունեան

**Անդրանիկ Ալթունեան (Անդրէաս)**, Խմբագիր, ծնած Կ․Պոլիս 9 Դեկտեկպեր  1869-ին հայ կաթողիկէ ծնողքէ: Հնագէտ (antiquaire) միանգամայն հնարիչ եւ արտօնատէր հին թրքատառ գրի մեքենայի:

Աշակերա Քաղկեդոնի (Մուրատ-Ռափայէլեան) վարժարանի 1882—7. Հ․Ա․ճարեանի տեսչութեան օրով շրջանաւարտ:

Նախկին ազգային եռեսփոխան Պոլսոյ Հայ-Կաթողիկէ պատրիարքարանի: Ալթունեան Անդրանիկ Սահմանադրութենէն ետք (1908) Պոլիս կազմուած (յետոյ Փարիզ փոխադրուած) Մուրատ-Ռափայէլեան նախկին Աշակերտաց Միութեան ատենապետն էր ներկայիս Փարիզ կ՜ապրի եւ կը վարէ խմբագրութիւնը յիշեալ Միութեան պաշտօնաթերթ *Տեղեկատու*-ի:
Կայէլ Անտոնեան

**Կայէլ Անտոնեան** (), հայ ֆութպոլիստ, Մարսէյի Օլիմփիկի եւ Հայաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի պաշտպան։

## Կենսագրութիւն
Կայէլ ծնած է Ֆրանսայի ծովափը, հարաւային քաղաքներէն մէկուն՝ Մարսէյի մէջ։ Կայէլին հայրը՝ Լեւոն Անտոնեանը, քաղաքին յայտնի *ռիելտոր*ն է։ Մայրը բնիկ Պէլճիքացի է։ Կայէլ միշտ երազած է խաղալ Մարսէյի Օլիմփիկ խումբէն, եւ անոր երազը սկսած է իրականանալ, երբ ան  9 տարեկանին հրաւիրուած է Մարսէլյ Օլիմփիկի ակադեմիա։

## Կիանքի Ասպարէզ
Ֆրանսայի ախոյեանութեան ընթացքին Անտոնեանին առաջնախաղը տեղի ունեցաւ 2014 թուականի Նոյեմբէր 2-ին, «Լանսի» դէմ հանդիպման ժամանակ, որ աւարտեցաւ Օլիմփիկի յաղթանակով՝ 2-1։

2015 թուականի Փետրուար 26-ին Հայաստանի ֆութպոլի ֆետերացիայի նախագահ Ռուբէն Հայրապետեանը յայտարարեց, որ Անտոնեանը՝ 2015 թուականի Մարտ 21-ին, կը մեկնի Երեւան, որ ստանայ քաղաքացիութիւն եւ պաշտօնապէս կը հրաւիրուի Հայաստանի ազգային հաւաքական։

26,Հոկտր., 2020-ին Հայաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի նախկին յետսապահ Կայէլ Անտոնեան նախորդ շաբաթավերջին միացաւ նոր ակումբի: 25 տարեկան ֆրանսահայ ֆութպոլիստը միացաւ Օպանյը խումբին, որ ելոյթ կ՛ունենայ Ֆրանսայի ֆութպոլի Դ. դասակարգի ախոյեանութեան մէջ: Նշուեցաւ, որ ան այս ակումբին միացաւ` ազատ գործակալի կարգավիճակով: Անտոնեան, որ ծնած է Մարսէյ, փոքր տարիքէն մաս կազմած է անոր պատանեկան խումբերուն: Ներկայ դրութեամբ Անտոնեանի փոխանցման արժէքը կը գնահատուի 200 հազար եւրոյով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:7 Փետրուարի ծնածներ‎
Ստորոգութիւն:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ