Հելսինքիի համալսարան

[մինի|«Helsinki University» [մրտավարդն անուանվեր է՝ ի պատիւ Հելսինքիի համալսարանի 350-ամեակի]]

**Հելսինքիի համալսարան** (, , ), Ֆինլանտայի հնագոյն եւ խոշորագոյն համալսարանը: Համալսարանի մէջ կ'ուսանին մօտաւորապէս 38 հազար ուսանող (այդ կ'ընդգրկէ՝ 5500 թեկնածու):

Պոլոնիայի հռչակագիրի եւրոպական չափանիշերու համապատասխան՝ համալսարանը 2005 թուականի Օգոստոս 1-էն կ'առաջարկէ ուսուցում Պսակաւոր, Մագիստրոս եւ Գիտութիւններուդոկտորի աստիճաններու համար: Համալսարանը Եւրոպական հետազօտական համալսարաններու միութեան, «Unica»-ի (Եւրոպայի մայրաքաղաքներու համալսարաններ) անդամ է: Համալսարանը ընդգրկուած է Եւրոպական համալսարաններու Ութրեխթի ցանցի միութեան մէջ։ Համալսանի շրջակայքը կայ բուսաբանական այգի: 2012 թուականի Յունուարէն համալսարանին կից բացուեր է Ռուսաստանի հետազօտութիւններու նոր կեդրոն: 2017 թուականէն համալսարանի Քանցլերը Քաարլէ Հիամերին է:

Ըստ 2018 թուականի տուեալների՝ Հելսինքիի համալսարանը «Times Higher Education»-ի համալսարաններու համաշխարհային վարկանիշի մէջ զբաղեցուցած է 48-րդ հորիզոնականը:

## Պատմութիւն
Համալսարանը հիմնադրուեր է 1640 թուականին (Տուրկու) Ապօ քաղաքում՝ որպէս թագաւորական ակադեմիա:

1809 թուականին՝ Ռուսական կայսրութեանը Ֆինլանտայի դքսութեան միանալէն յետոյ, համալսարանը սկսեր է կոչուիլ Ապոյի կայսերական ակադեմիա:

### Ալեքսանդրի կայսերական համալսարան (1828-1917)
1827 թուականին տեղի ունեցած աւերիչ հրդեհէն յետոյ կայսր Նիկոլայ I-ի հրամանով համալսարանը տեղափոխուեր է Հելսինքֆորս եւ ստացեր Ալեքսանդրի կայսերական համալսարան (ի պատիւ կայսեր հանգուցեալ եղբոր՝ Ալեքսանդր I-ի) անուանումը: Համալսարանի գլխաւոր շէնքը նախագծեր է ճարտարապետ Քարլ Լիութվիք Էնկելը (1832):

### Հելսինքիի համալսարան (2017-ներկայ ժամանակներ)
Ֆինլանտայի անկախութեան հռչակումէն յետոյ (1917) ուսումնական հաստատութիւնը ստացեր է Հելսինքիի համալսարան անուանումը:

1944 թուականին համալսարանի շինութիւններու մասը մը ոչնչացեր է Հելսինքիի խորհրդային ռմբակոծութեան ժամանակ։

1990 թուականի Օգոստոսի 28-ին՝ ԽՍՀՄ պատմութեան մեջ առաջին անգամ, խորհրդային «Ռելկոմ» գիտական ցանցը Հելսինքիի համալսարանի գիտնականներու հետ հեռախօսային մոտեմի կապ հաստատեր է, որ Ռունետի զարգացման ելակետերէն մէկն է:

Համալսարանին մէջ կայ դոցենտներ Արթո Լուկանենից եւ Փեքքի Քաուփալայից կազմուած խումբ, որ կը զբաղուի ԽՍՀՄ-ի եւ Ռուսաստանի կողմէն Ֆինլանտայի տարածքին հետախուզական գործունէութեան պատմութեան ուսումնասիրութեամբ:

1990 թուականին Ֆինլանտայի մէջ համալսարանի հիմնադրման 350-ամեակի առթիւ 150 հազար տպաքանակով թողարկուեր է «350 տարեկան Հելսինքիի համալսարան» անուանումով 100 նամականիշ:

2015 թուականի նոյեմբերին համալսարանի դասախօսները կ'որոշեն կայացնել գործադուլ յայտարարել՝ ի նշան կառավարութեան կողմէն ծրագրուող ֆինանսաւորման զգալի կրճատման դէմ բողոքի:

2016 թուականին համալսարանի վարչական բաժնի կառուցուածքը փոփոխութիւններու ենթարկուեր է, կրճատուեր է 200-300 աշխատակից:

2017 թուականին համալսարանը ստացեր է իր գոյութեան պատմութեան մէջ ամենամեծ դրամական նուիրատուութիւնը։ Ընդհանուր գրականագիտութեան եւ գեղագիտութեան նախկին Փրոֆեսոր Մայա Լեհտոնենը համալսարանին 4 միլիոն եւրո կտակեր է՝ նպատակ ունենալով դրանք օգտագործել ֆրանսերէնի, ֆրանսական գրականութեան, Ֆրանսայի պատմութեան, ֆինն-ֆրանսական մշակութային յարաբերութիւններու եւ ֆիննական գրականութեան ուսումնասիրութեանը աջակցելու համար:

## Վարկանիշ
2015 թուականին համաշխարհային կարգի համալսարաններու հետազօտութեան կեդրոնը (CWCU) Շանհայի Ցզեաո Տունի համալսարանի մէջ Հելսինքիի համալսարանին շնորհեր է 67-րդ տեղը (500-ից), որ վեց հորիզոնականով աւելի բարձր է, քան 2014 թուականին:

«Times Higher Education»-ի վարկանիշի մէջ.

Բրիտանական հեղինակաւոր «Quacquarelli Symonds» (QS) ընկերութեան վարկանիշի մէջ.

## Դասախօսներ
* Լէօ Աարիօ, աշխարհագրագէտ
* Ուիլհելմ Պոլին, փիլիսոփայ
* Վիքտոր Աքսել Հաքման, երկրաբան
* Եաքով Քարլովիչ Կրոթ, բանասէր
* Հեյքի Քլեմեթի, գիտությունների դոկտոր, երաժշտահան, խմբավար, ֆիննական երգչախմբային երաժշտութեան դպրոցի հիմնադիր
* Իոսիֆ Եմելեանովիչ Մանտելշթամ, ռուսաց լեզուի եւ գրականութեան փրոֆեսոր
* Կունար Միքվից, պատմաբան
* Օքոնեն Օնի, ակադեմիկոս, արուեստագէտ
* Աննա-Մարի Սարայաս, ակադեմիկոս գրականագէտ
* Ֆրետերիք Սիկնէուս, գեղագիտութեան եւ գրականութեան փրոֆեսոր
* Իլմարի Սուսիլուոթո, քաղաքագէտ
* Ֆրետերիք Էլվինկ, բուսաբան
* Թոյվո Հաափանեն, երաժշտագէտ
* Եուլի Քարլովիչ Շիմանովսքի, վիրաբոյժ

## Ռեքթորներ
* 1640-1641, 1649-1650 Էսքիլ Փետրէուս
* 1647-1648, 1652-1653 Գէորգ Ալանուս
* 1676-1677, 1683-1684 Էլիաս Թիլանտս
* 1729-1730 Դանիել Եուլենիուս
* 1755-1756 Քարլ Աբրահամ Քլեւպերկ
* 1756-1757, 1765-1766, 1772-1773 Փեռ Քալմ
* 1767-1768 Մարթին Վալենիուս
* 1786-1787, 1798-1799 Հենրիխ Գաբրիէլ Փորթան
* 1803-1804, 1811-1812, 1825-1827 Եուհան Կատոլին
* 1806-1807, 1813-1814, 1827-1828, 1829-1832 Կուստաւ Գաբրիէլ Գիոլսթրիոմ
* 1824-1825 Քարլ Ռեյնկոլտ Զալպերկ
* 1828-1829 Դանիիլ Միրեն
* 1832-1833 Էրիք Գաբրիէլ Մելարթին
* 1833-1839 Ֆրետերիք Ուիլհելմ Փիփինկ
* 1839-1845 Նիլս Ապրամ ֆոն Ուրսին
* 1845-1848 Ուիլհելմ Գաբրիէլ Լակուս
* 1848-1858 Կավրիիլ Ռեյն
* 1859-1869 Ատոլֆ Էտուարտ Արփե
* 1869-1872 Լոուրենս Լինտելիոֆ
* 1872-1875 Ատոլֆ Մոպերկ
* 1875-1878 Սակարիաս Տոպելիուս
* 1878-1884 Ուիլհելմ Գաբրիէլ Լակուս
* 1884-1887 Ավկուսթ Ալքվիսթ
* 1887-1896 Թէոտոլֆ Ռեյն
* 1896-1899 Եաքո Ֆորսման
* 1899-1905, 1905-1907 Էտուարտ Հիելթ
* 1905 Ռապպէ Աքսել Վրետէ
* 1907-1911, 1920-1922 Իվաեւ Հեյքել
* 1911-1915 Անտերս Սեւերին Տոներ
* 1915-1920 Վալտեմար Ռուին
* 1926-1930 Անտի Թուլենհեյմօ
* 1941-1945 Ռոլֆ Հերման Նեւանլինա
* 1956-1962 Էտուին Լինկոմիես
* 1971-1973 Միքքո Եուվա
* 2003-2008 Իլքա Նիյնիլուոթօ
* 2008-2013 Թոմաս Ուիլհելմսոն
* 2013-2018 Եուքա Քոլա
* Եարի Նիեմելիա (2018 թուականէպ)

## Արտաքին յղումներ
* համալսարանի պաշտօնական կայքէջը
* Դիմումներու ներկայացում
* Միջազգային մագիստրոսական ծրագիրեր
* Պաշտօնական youtube-հարթակլ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆինլանտայի համալսարաններ
Ստորոգութիւն:Կրթութիւնը Ֆինլանդիայում
Ստորոգութիւն:Ռուսական կայսրութեան բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններ