Նիքոլօ Փականինի

**Նիքոլօ Փականինի** (, ), իտալացի երաժշտահան, ջութակահար, կիթառահար։

## Կենսագրութիւն
Փականինի ծնած է Իտալիա՝ Ճենովա: Վաղաժամ ծնունդ ըլլալով, Նիքոլօն բաւական հիւանդոտ եղած է: Ան Անթոնիօ եւ Թերեզա Փականինիներու վեց զաւակներէն երրորդն էր։ Անոր հայրը, որ պարզ վաճառական մըն էր, սակայն շատ կը սիրէր երաժշտութիւնը։ Հայրը վեց տարեկան փոքրիկ Նիքոլոյին սորվեցուցած է ջութակ նուագել, եւ առաջին իսկ դասերէն պարզ կ՚ըլլայ որ պզտիկը բնածին փայլուն լսողութեամբ օժտուած է: Եօթ տարեկանին փոքրիկ Նիքոլօն տիրապետած է ջութակին, իսկ արդէն ութ տարեկանին տեղի ունեցած է անոր առաջին համերգը՝ Փարմայի մէջ, 31 Յուլիս 1795-ին:

Տակաւին պզտիկ տարիքին ան արդէն ջութակի համար շարք մը ստեղծագործութիւններ յօրինած է (որոնք, դժբախտաբար, չեն պահպանուած), եւ 11 տարեկանին տուած համերգի ընթացքին՝ այլ հանրայայտ ստեղծագործութիւններու հետ, Նիքոլօն կը նուագէ նաեւ իր առաջին հեղինակային գործերը: 

Ան ոչ միայն ջութակ հրաշալի կը նուագէր, այլեւ՝ կիթառ: Հայրը գիտակցելով որ արդէն կրնայ լաւ գումար վաստկիլ իր զաւկի տաղանդին շնորհիւ, երաժշտական առաջին շրջագայութիւնը կը կազմակերպէ Հիւսիսային Իտալիոյ տարածքին՝ Փիզզա, Ֆլորանսա, Պոլոնիա, Միլանօ եւ Լիվոռնօ:  

## Համերգներ
Ջութակահարի առաջին բեկումնային համերգը տեղի ունեցած է 1813 թուականին՝ Միլանոյի «Լա Սքալա» օփերային թատրոնին մէջ, որ հսկայական յաջողութիւն կը բերէ անոր:

Փականինիի փառքը Եւրոպայի սահմաններէն ներս տարածուած է, երբ 1828-ին ան Վիեննայէն սկսած է իր համերգային շրջագայութեան՝ շարունակելով Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Լեհաստանի եւ Պոհեմիայի (ներկայիս՝ Չեխիա) խոշոր քաղաքներու մէջ: Փականինին ցնցող յաջողութիւն ունեցած է բոլոր այն երկիրներուն մէջ, ուր համերգ տուած է եւ համերգի տոմսակները մեծ գումարներ արժած են: Անոր համերգները այնքան պահանջուած են, որ այդ շրջագայութիւնը իր աւարտին հասած է տասը տարի անց միայն: Ջութակահարը խոշոր կարողութիւն ձեռք ձգելով՝ «պարոն»ի տիտղոս գնած է:

1837-ին Փականինին համերգներ տուած է Թուրինի մէջ, բայց յաջորդ տարին իր առողջական վիճակը վատթարացած է: 1839-ին, բժիշկներու ցուցմունքով ան հաստատուած է Մարսէյլ, կարճ ժամանակ ետք  տեղափոխուած է Նիցցա:

Կեանքի վերջին օրերուն, ան աննկարագրելի տանջանքներ կրած է, ան բոլորովին կորսնցնելով ձայնը, իր ըսելիքները թուղթի վրայ սկասծ է գրել: Իր վերջին գրութիւնը հետեւեալն է. 

## Ստեղծագործութիւնները
Փականինիի՝ ջութակի համար գրած ստեղծագործութիւնները աշխարհի ամենադժուար երաժշտական գործերէն են, որոնք շատ յաճախ չեն կրնար նուագել նոյնիսկ ամենատաղանդաւոր երաժիշտները: Անոր 24 տատանումները մինչեւ այսօր կը համարուին այն բարձունքը, որ նուագել կ՚երազեն վիրթուոզ-ջութակահարները:

Ահա տրուած տեքստին Արևելահայերէնէ Արևմտահայերէնի փոխակերպումը։

## Վերջին Տարիներու Աշխատանք Եւ Առողջական Խնդիրներ
Ամբողջ կեանքի ընթացքին Փականինիին կը հետապնդէին քրոնիքական հիւանդութիւնները։ Չնայած որեւէ յստակ բժշկական ապացոյցի բացակայութեան՝ տարածուած կարծիք կայ, որ ան կը տառապէր Մարֆանի կամ Էյլերս-Տանլոսի Համախտանիշով։

Բացի այդ՝ համերգներով յագեցած անոր գրաֆիքը, ինչպէս նաեւ չափէն աւելի շռայլ ապրելակերպը իրենց հետքը ձգեցին անոր առողջութեան վրայ։ Դեռեւս 1822 թուականին անոր մօտ սիֆիլիս էր ախտորոշուած, եւ անոր դէմ դեղամիջոցը, որ կը ներառէր սնդիկ եւ ափիոն, ֆիզիքական եւ հոգեբանական լուրջ կողմնակի բարդութիւններ յառաջացուց։ 1834 թուականին, երբ դեռ Փարիզի մէջ էր, Փականինին կը բուժուէր թոքախտէն։ Թէեւ ան կ'ապաքինէր ակնյայտօրէն արագ, յետագային անոր կարիերան տուժեց յաճախակի առողջական խնդիրներու (սկսեալ սովորական մրսածութենէն մինչեւ մի քանի օրէն մինչեւ ամիսներ տեւող ընկճախտ) պատճառած ետաձգումներէն։

### Գործունէութիւնը Յետոյ
1834 թուականի Սեպտեմբերին Փականինին հրաժեշտ տուաւ իր բեմական կարիերային եւ վերադարձաւ Ճենովա։ Ի հակադրութիւն յայտնի համոզումին, ըստ որուն Փականինին կը ջանար թաքցնել իր՝ երաժշտութեան եւ թեքնիքայինի հետ կապուած գաղտնիքները, ան իր ժամանակը նուիրեց իր ստեղծագործութիւններուն եւ ջութակ նուագելու մեթոտներուն հրապարակումին։

Ան աշակերտներ ընդունեց, որոնցմէ երկուքը՝ ջութակահար Քամիլօ Սիւորին եւ թաւջութակահար Գայթանօ Չիանդելլին, որոշ յաջողութեան հասան։ Այսուամենայնիւ, անոնցմէ ոչ մէկը Փականինիին օգնող եւ ոգեշնչող չհամարեց։

1835 թուականին Փականինին վերադարձաւ Պարմա՝ այս անգամ աշխատելով Նապոլէոնի երկրորդ կնոջ՝ էրցհերցոգ Մարի Լուիզ Աւստրիացիին համար։ Անոր վստահուած էր արքունի նուագախումբը վերակազմաւորելու գործը։ Սակայն, ան կոնֆլիքթ ունեցաւ նուագողներուն եւ արքունիքին հետ եւ որպէս արդիւնք՝ անոր մտադրութիւնները այդպէս ալ կեանքի չկոչուեցան։ Փարիզի մէջ ան բարեկամացաւ 11-ամեայ վիրթուոզ Ապոլիներ տը Քոնթսքիի հետ եւ անոր որոշ դասեր տուաւ։ Լայնօրէն տարածուած սխալ կարծիք կայ այն մասին, որ Փականինիին այնքան էր տպաւորած Քոնթսքիի տաղանդը, որ անոր կտակեց իր ջութակները եւ ստեղծագործութիւնները։

## Վերջին տարիները, մահը եւ թաղումը
Փականինին մահացած է 57 տարեկանին՝ 27 Մայիս 1840-ին, Նիցցայի (Նիս) մէջ: Մահէն քանի մը օր առաջ անոր քահանայ մը այցելած է, սակայն Փականինին չէ կրցած խոստովանիլ իր մեղքերը (ըստ որոշ աղբիւրներու՝ այդ ժամանակ երաժիշտը զրկուած է խօսելու կարողութենէն, իսկ ըստ ուրիշներու՝ Նիքոլօն քահանային ըսած էր, թէ տակաւին կանուխ է այդ ծէսը կատարելու համար):

Եկեղեցականները, որ հերետիկոս հռչակած էին Նիքոլօն, կ՚արգիլեն անոր մարմինը թաղել որեւէ քրիստոնեայ երկիրի մը մէջ: Փականինի աճիւնը աւելի քան տասն անգամ տեղէ-տեղ կը տեղափոխուի:

Նիքոլոյին, նախ իր ընկերները,  գաղտնի կը թաղեն հայրական տունին մօտ: Եւ միայն 36 տարի անց՝ 1876 թուականին, անոր աճիւնը հանգիստ կը գտնէ. իր որդւոյն՝ Աքիլլեսի ջանքերով, անոր մարմինը քրիստոնէական ծէսի արարողութեամբ, հողին յանձնուած է Փարմայի գերեզմանատունին մէջ: 1893-ին չեխ ջութակահար Ֆրանթիշէք Օնտրիցէք Փականինիի թոռը՝ Աթիլլան կը համոզէ թոյլ տալ տեսնել Նիքոլոյին մարմինը: Այդ արտասովոր դէպքէն ետք՝ 1896 թուականին, հանճարին աճիւնը վերջնականապէս վերայուղարկաւորուած է Փարմայի նոր գերեզմանատունին մէջ, եւ վերականգնած անոր մեծ փառքը, որ առ այսօր ոչ ոք գերազանցած է:

Իր կտակին մէջ երաժիշտը գրած է.

Մահէն առաջ՝ զառանցանքի մէջ, Փականինի դժուարաւ կը շշնջայ «Դամասկոսի Կարմիր Վարդ»ին անունը․․․                                          

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երգահաններ
Ստորոգութիւն:Ջութակահարներ