open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շահանդուխտ Բ.

**Շահանդուխտ Բ**, Սիւնեաց աշխարհի թագուհի, Բագրատունեաց թագաւորութեան հիմնադիր Գրիգոր Ա. Սիւնի արքայի (1051-1072) կինը, Սենեքերիմ թագաւորի քոյրը։
մինի

## Պատմութիւն
Շահանդուխտ Բ.–ը Աղուանի (Հայոց Արեւելքէն կողմանց) արքայ Սահակ Սեւատա Բ.–ի եւ Սոփիայի դուստրն էր, որու մասին կը վկայեն նաեւ Վահանավանքէն յայտնաբերուած արձանագրութիւնները եւ Սիւնեաց ականաւոր պատմիչ Ստեփանոս Օրպելեանը։ Շահանդուխտ Բ. թագուհին կարեւոր դերակատարում  ունեցեր է Սիւնեաց թագաւորութեան քաղաքական կեանքին մէջ։ Շահանդուխտ Բ.-ը Գրիգոր Ա. Սիւնի  արքայի կինն էր, որը անզաւակ մահացաւ  1072 թուականին։ Գրիգոր Ա. Սիւնի թագաւորի մահէն յետոյ Սիւնեաց ազնուականութեան որոշմամբ թագաւոր կը հռչակուի Շահանդուխտ թագուհիի կրտսեր եղբայր Սենեքերիմը (1072-1094/1096)։  Արցախ աշխարհի արքայադուստրը արդէն հասցուցած էր սիրուիլ ու մեծ յարգանք վայելել Սիւնիքի մէջ, քանի որ միայն անոր հեղինակութեան շնորհիւ հնարաւոր էր գահաժառանգման հարցի նման լուծումը, մանաւանդ որ արքայազունը տակաւին մանկահասակ էր։

Շահանդուխտ թագուհին կարեւոր դերակատարում  ունեցեր է նաեւ իր եղբօր Սենեքերիմի թագաւորութեան ժամանկաշրջանին։ Եղբօր՝ Սենեքերիմ արքայի մահէն յետոյ, միչեւ եղբօրորդիի՝ Գրիգոր Բ. արքայի չափահաս դառնալը, Շահանդուխտ Բ.–ը եղեր է թագաւորութեան փաստացի կառավարիչը։ Շահանդուխտ  Բ.–ը մահահացեր է 1116 թուականին։

Բեղումնաւոր էր Շահանդուխտ  Բ.–ի շինարարական եւ բարեգործական գործունէութիւնը, որու համար ան արժանացեր է «*ամենաօրհնեալ*», «*խորահաւատ բարեպաշտուհի*», «*երանելի եւ սուրբ թագուհի*» պատուոյ տիտղոսներուն։

1086 թուականին Շահանդուխտ թագուհին եւ իր քոյր Քաթան կառուցեր են Վահանավանքի Սբ. Աստուածածին եկեղեցին, ուր ալ գտնուեր է անոնց մասին պատմող արձանագրութիւնը։ Դատելով արձանագրութիւններէն եւ Վահանավանքում յայտնաբերուած տապանաքարերէն՝ իր կեանքի վերջին հատուածը Սիւնիքի մէջ անցուցած է Շահանդուխտ թագուհիի մայրը՝ «Աղուանի թագուհի» Սոփիան։ Անոր տապանաքարէն կ'իմանանք մահւան տարեթիւը՝ 1081 թուական։ Նոյն թուականին Շահանդուխտ թագուհին, անոր եղբայր Սենեքերիմ արքան եւ քոյր Քաթան իրենց մօր յիշատակը յաւերժացնող գեղաքանդակ խաչքար կանգնեցուցած են Վահանավանքի մեծ տաճարի արեւելեան կողմը։

Շահանդուխտ թագուհին եւ իր եղբայր Սենեքերիմ արքան աչքի ինկած են ոչ միայն շինարարական գործունէութեամբ, այլեւ եկեղեցիին եւ հոգեւոր դասին տուած առատ պարգեւներով ու նուիրաբերած տիրոյթներով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Սիւնեաց թագաւորութիւն

## Գրականութիւն

* 
* 

Ստորոգութիւն:Սիւնեաց աշխարհի թագուհի
Թարիրիա

**Թարիրիա**, Վանի թագաւորութեան թագուհի՝ Ուրարտական տիրութեան արքայ Մենուայի կինը:

## Կենսագրութիւն
Վանի թագաւորութեան անուանապէս յայտնի միակ թագուհին Թարիրիան է՝ որ եղած է ուրարտական տիրութեան հզօրագոյն արքաներէն Մենուայի կինը: 

Թարիրիան եղած է Էրեբունի քաղաքի (ներկայիս Երեւան) հիմնադիր Արգիշտի Ա. արքայի մայրը։ Ան ալ յայտնի է Մենուա արքայի միայն մէկ արձանագրութիւններէն, որ յայտնաբերուած է Արեւմտեան Հայաստանի Կատեպանաց գիւղի մօտ (Վան քաղաքէն հարաւ)։ Արձանագրութիւնը կը տեղեկացնէ, որ արքան խաղողի այգի նուիրած էր իր տիկնոջը եւ այն անուանակոչել անոր անունով։ Ժամանակին ենթադրուած  է, որ Թարիրիան Մենուայի դուստրն է, քանի որ անոր անունէն առաջ դրուած որոշիչ գաղափարագիրը մեկնաբանուած էր իբրեւ «*[[աղջիկ]], [[դուստր]]*»։ Սակայն հետագային ճշդուեցաւ, որ այդ որոշիչ գաղափարագիրը նշանակած է «տիկին»։

Մեզի հասած է Վանի թագաւորութեան թագուհիի առնուազն մէկ պատկեր, որ առկայ է Իշփուինի արքայի ընտանիքի՝ գերագոյն աստծոյն երկրպագելու տեսարանի մէջ։ Այդ Վանի շրջանէն յայտնաբերուած պրոնզէ թիթեղ է՝ պատկերներով եւ (hieroglyphic) մեհենագիր մեհենագրութիւններով: Ան այժմ կը պահպանուի Ժընեւի Պուտինի թանգարանի մէջ։ Թագուհիի գլխավերեւը երկու մեհենագրերով նշուած է նրա անունը, որը, սակայն, վերծանուած չէ։

## Տե՛ս նաեւ

Վանի թագաւորութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց թագուհիներ
Ստորոգութիւն:Վանի թագապորութեան թագուհիներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Պասթիլ բանտ-ամրոցը

**Պասթիլ**, Պասթիլը դղեակ, բանտ–ամրոց է Փարիզի մէջ, 14–18 դ., գլխաւորապէս քաղաքական բանտարկեալներու համար։ Քաղաքական բռնապետութիւնը մարմնաւորող այդ ամրոցի գրաւման օրը՝ 1789 թ. 1880 Ֆրանսայի մէջ կը նշուի որպէս ազգային տօն։

Պասթիլը կառուցուեր է 1370–1382 Փարիզի հիւսիսային մատոյցներու մէջ՝ Սենթ–Անթուան դարպասներու մօտ։ Ունեցեր է քարէ 8 բարձր աշտարակներ, 30 մ ատամնաւոր պատեր, շուրջը խոր խանդակ (latticing)՝  ամբարձիկ վանդակակերպ կամուրջ։ Ֆրանսայի թագաւորները ամրոցը կառուցեր էին մայրաքաղաքի մատոյցները պաշտպանելու նպատակով, բայց 15 դ. այն դարձեր է պետական բանտ։

Պասթիլի գրաւումով սկսած է Ֆրանսական մեծ յեղափոխութիւնը։ 1791 հիմնայատակ կործանուեր է ֆրանսական բացարձակ միապետութեան խորհրդանիշ համարուող ամրոցը։ 1987 ոչ միայն Ֆրանսան, այլեւ ամբողջ աշխարհը նշեր է ֆրանսական մեծ յեղափոխութեան 200 ամեակը, որը նոր դարաշրջան բացեր է ինչպէս ֆրանսացիներու, այնպէս ալ համայն մարդկութեան պատմութդան մէջ։
Փոխաբերական իմաստով Պասթիլ անուանած են յետադիմական կառավարութիւններու ամէն մէկ մեծ քաղաքական բանտ։

300px

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փարիզի ճարտարապետութիւն
Ռուսական Արուեստի Թանգարան

**Ռուսական արուեստի թանգարան**, 19-րդ դարու վերջը եւ 20-րդ դարու սկիզբը ռուսական կերապարուեստի թանգարան Երեւանի մէջ։ Թանգարանին մէջ կը ներկայացուի նշանաւոր նկարիչներ Միխայիլ Վրուբելի, Կոնստանտին Կորովինի, Վալենտին Սերովի, Նաթալիա Գոնչարովայի, ինչպէս նաեւ հայ նկարիչներ Մարտիրոս Սարեանի եւ Մինաս Աւետիսեանի եւ Ռուտոլֆ Խաչատրեանի ստեղծագործութիւնները։

## Պատմութիւն
Ռուսական արուեստի թանգարանը հիմնադրուած է համաձայն Հայաստանի ԽՍՀ կառավարութեան  17 Դեկտեմբեր1979-ի  17-ի N 14 կարգադրութեան եւ Հայաստանի մշակոյթի նախարարի 23 Հոկտեմբեր 1980-ի N 538 հրամանի։ Այցելուններու համար թանգարանը բացուած է  19 Նոյեմբեր 1984-ին, մոսկուաբնակ հայազգի բժիշկ Արամ Աբրահամեանի եւ իր տիկնոջ Մարիա Աբրահամեանի մասնաւոր հաւաքածոյի հիման վրայ:

## Հաւաքածոյ
Թանգարանը բաղկացած է 7 դահլիճներէ, իսկ ցուցադրութիւնը կազմակերպուած է՝ ըստ գաղափարական ուղղութիւններու: Ներկայացուած են առաւելապէս ռուս 120 նկարիչներու աշխատանքներ։ Թանգարանի ֆոնտերու քանակը կը կազմէ շուրջ 350 աշխատանք:

Թանգարանին մէջ ներկայացուած են 19-րդ դարավերջի եւ 20-րդ դարասկզբի ժամանակաշրջանի գեղանկարչութեան, գրաֆիկայի, դեկորատիւ-կիռարական արուեստի եւ բեմական ձեւաւորման վարպետներու աշխատանքները, որոնք հիմնականին որոշիչ դեր ունեցան ռուսական ողջ մշակոյթի յետագայ զարգացման ընթացքի համար։ Ցուցադրուած են Վ. Սերովիը, Կ.Կորովինի, Մ. Վրուբելի, Մ. Նեստերովի, Ա. Բենուայի, Զ. Սերեբրեակովայի, Բ. Կուստոդիեւի, Ա. Գոլովինի, Ե. Լանսէրէի, Մ. Վոլոշինի, Կ.Պետրով-Վոդկինի, Ն. Րերիխի, Ռ. Ֆալկի, Պ. Կանչալովսկիի, Մ. Սարեանի, Պ. Կուզնեցովի, Ա. Լենտուլովի, Ս. Սուդեյկինի, Ա. Տիշլերի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւնները։

«Միր իսկուստուա», «Գոլուբայա ռոզա», «Բուբնովի վալետ», «Օսլինիյ խուոստ», «Մակովեց», «Սոյուզ ռուսկիխ խուդոժնիկով» եւ այլ ստեղծագործական միաւորումներու հիմնադիրներու ու առաւել աչքի ինկած ներկայացուցիչներու` Կ. Սոմովի, Ա. Բենուայի, Ե. Լանսէրէին, Զ. Սերեբրեակովայի, Ա. Գոլովինի, Ն. Ռերիխի, Վ. Է. Բորիսով-Մուսատովի, Ս. Սուդեյկինի, Ն. Սապունովի, Պ. Կուզնեցովի, Պ. Ուտկինի, Կ. Պետրով-Վոդկինի, Մ. Վրուբելի, Կ. Բոգաեւսկիի, Մ. Վոլոշինի, Պ. Կոնչալովսկիի, Ա. Վ. Կուպրինի, Ա. Լենտուլովի, Ի. Մաշկովի, Ռ. Ֆալկի ստեղծագործութեան առանցքային գեղանկարները ամբողջական պատկերացում կու տան նշուած ժամանակահատուածի նորարարութիւններու եւ ռուսական գեղանկարչութեան զարգացման մասին։

Կը ներկայացուին նաեւ 20-րդ դարու 20-ական եւ 30-ականներու այսպէս կոչուած «քիչ յայտնի ռուսական աւանգարդի» նկարիչներու` Ն. Սինեզուբովի, Բ. Անիսֆելդի, Ա. Լինդէմանի եւ այլ հեղինակներու նախայեղափոխական շրջանի որոշ գեղանկարներ:

Ցուցադրութեան գեղանկարչութեան հատուածը կ՚եզրափակեն թատերական ձեւաւորումներու եւ զգեստներու բարձրարժէք նախագիծեր:

Ցուցադրութեան մէջ ընդգրկուած են նաեւ ռուս հեղինակներու քանդակներ, գրաֆիկական աշխատանքներ, ինչպէս նաեւ դեկորատիւ-կիրառական արուեստի նմուշներ` գեղարուեստական կահոյք, ժամացոյցներ, ճենապակէ, ապակիէ իրեր:

Թանգարանի հաւաքածոն կարեւոր նշանակութիւն ունի ռուսական կերպարուեստի պատմութեան ուսումնասիրութեան համար: 

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայքը 
* Թանգարանի հասցէն «Սփիւռում»
* թանգարանի հաւաքածոյին նուիրուած կայք
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատկերասրահներ
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)

**Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)** Լիբանան

### Պատմութիւն
1927-ին եգիպտահայ բարերար Բարսեղ Պալըգճեանի նուիրատուութեամբ ապահովուեցաւ եկեղեցւոյ հողամասը, որուն վրայ գնտուող հողաշէն սենեակները միացան եւ վերածուեցան մատուռի մը։

1928-ի ամրան, միեւնոյն բարերարը՝ Բարսեղ Պալըգճեան իր ննջեցեալ հօր Գրիգորի յիշատակին ստանձնեց նոյն հողին վրայ կառուցել քարաշէն եկեղեցի մը: Եկեղեցին մկրտուեցաւ յանուն Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի։

Տէր Մաշտոց Ա. Քհնյ. Ոսկերիչեանի օրերուն եւ Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան ճիգերով կառուցուեցաւ «Իւզպաշեան» սրահը, իսկ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկի հովանաւորութեամբ բարձրացան երեք յարկերը, ինչպէս նաեւ հաստատուեցաւ երիցատունը եւ ընդարձակուեցաւ խորհրդարանի սրահը: Ղեւոնդ Արք. Չէպէեանի բարերարութեամբ մարմարապատուեցաւ եկեղեցւոյ խորանը:

Յոյն Ուղղափառ արաբ համայնքի Առաջնորդ Գերապատիւ Տ. Նիֆօն Սապա Եպիսկոպոս ընդառաջեց Զահլէի հայութեան փափաքին եւ արտօնութիւն տուաւ հայերուն արարողութիւններ կատարելու Մէյտան թաղի «Մար Նիքոլա» եկեղեցւոյ մէջ։ Հետագային, Մեծի Տանն Կիլիկոյ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Սահակ Բ. Խապայեան Տ. Խաչատուր Ծ. Վրդ. Տէր Ղազարեանը նշանակեց շրջանի հոգեւոր հովիւ:

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են**՝

Տ. Խաչատուր Ծ. Վրդ. Տէր Ղազարեան
Տ. Սարգիս Քհնյ. Պետրոսեան (1925 – 1927)
Տ. Եղիշէ Քհնյ. Տողրամաճեան
Տ. Դիոնիս Քհնյ. Կրէզեան
Տ. Մաշտոց Ա. Քհնյ. Ոսկերիչեան
Արժ. Տ. Նշան Քհնյ. Ժասթաճեան
Տ. Վաչէ Քհնյ. Թաթոյեան
Տ. Ներսէս Քհնյ. Ճերմակեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

## Տե՛ս նաեւ
*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)

Ստորոգութիւն:«Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ս. Հոգեգալուստ եկեղեցի (Թրիփոլի)

**Ս. Հոգեգալուստ եկեղեցի (Թրիփոլի)**, Թրիփոլի, Լիբանան

### Պատմութիւն
Թրիփոլիի մէջ եկեղեցական արարողութիւնները սկզբնական շրջանին կատարուեցան յոյներու կողմէ տրամադրուած «Մար Էլիաս» եկեղեցւոյ մէջ, կատարողութեամբ Արժ․ Տ․ Խորէն Քհնյ Գույումճեանի։ Հետագային կառուցուեցաւ Ս. Աստուածածին տախտակաշէն ու թիթեղածածկ եկեղեցին, Արժ. Տ. Բաբգէն Քհնյ. Յակոբեանի նախաձեռնութեամբ։

1962-ին աւարտեցաւ նոր եւ քարաշէն եկեղեցւոյ շինութիւնը, բարերարութեամբ Գալուստ Կիւլպէնկեանին, եւ եկեղեցին կոչուեցաւ Ս. Հոգեգալուստ եկեղեցի։ Եկեղեցւոյ օրհնութիւնն ու օծումը տեղի ունեցաւ 3 Յունիս 1962-ին, հանդիսապետութեամբ Լիբանանի Թեմի Առաջնորդ Խորէն Արք. Բարոյեանի։

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝**

Տ. Խորէն Քհնյ. Գույումճեան
Տ. Խաչատուր Ծ. Վրդ. Ղազարեան
Տ. Բաբգէն Քհնյ. Յակոբեան
Տ. Փառէն Ծ. Վրդ. Մելքոնեան
Տ. Յակոբ Քհնյ. Պոյաճեան
Տ. Բաբգէն Քհնյ. Յակոբեան
Տ. Յուսիկ Քհնյ. Այանեան
Տ. Ղեւոնդ Ա. Քհնյ. Յովսէփեան
Տ. Մովսէս Քհնյ. Շրիկեան
Տ. Ասպետ Քհնյ. Տեմիրճեան
Տ. Վազգէն Քհնյ. Նարկիզեան
Տ. Նարեկ Քհնյ. Շրիկեան
Տ. Պարգեւ Քհնյ. Յովհանէսեան
Տ. Ղեւոնդ Քհնյ. Տօնիկեան
Տ․ Ռուբէն Քհնյ․ Միսիրեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

## Տե՛ս նաեւ
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
## Աղբիւրներ
Ս. Հոգեգալուստ եկեղեցի (Թրիփոլի)

Ստորոգութիւն:Ս. Հոգեգալուստ եկեղեցի (Թրիփոլի)
Ստորոգութիւն:Թրիփոլի, Լիբանան
Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)

**Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)**, Լիբանան:
### Պատմութիւն

1935-ին աւարտեցաւ շինութիւնը Ս․ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ։ Շինարարական աշխատանքներուն ծախսերը ստանձնեցին Գասպար Իփէկեան եւ մեծաթիւ բարերարներ։ 31 Մայիս 1937-ին Լիբանանի Թեմի Առաջնորդ Տ․ Եղիշէ Արք․ Կարոյեանի ձեռամբ տեղի ունեցաւ եկեղեցւոյ օծումը։

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝**

Տ․ Յուսիկ Քհնյ․ Այանեան, 1935-1951
Տ․ Խորէն Քհնյ․ Աճէմեան, 1936-1951
Տ․ Գէորգ Քհնյ․ Տէր Յարութիւնեան, 1951-1952
Տ․ Վահան Քհնյ․ Ղազարեան, 1952—1979
Տ․ Խաչիկ Քհնյ․ Միսիրեան, 1979-1985
Տ․ Վահան Քհնյ․ Պալգէորգեան, 1986-1991
Տ․ Վարդան Քհնյ․ Պուտուրեան, 1991-2006
Տ․ Յովհաննէս Քհնյ․ Պոյաճեան, 2006-2012
Տ․ Վարդան Քհնյ․ Մարտիրոսեան, 2013-էն մինչեւ օրս

## Տե՛ս նաեւ
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)

Ստորոգութիւն:Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
Ստորոգութիւն:Լիբաան
Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)

**Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)**, Այնճար, Լիբանան:

### Պատմութիւն
Այնճարի մէջ, մուսալեռցիները հաւատարիմ իրենց աննկուն հաւատքին, գլխաւորութեամբ քահանայ հայրերուն, եկեղեցական արարողութիւնները սկզբնաւորութեան կատարեցին սեւ մեծ վրանի մը տակ, ուր նաեւ կատարուեցան ամէնօրեայ դասաւանդութիւններ շրջանի փոքրիկներուն համար:

1942-ին Այնճարի Ազգ. Յառաջ վարժարանին կից սրահի մը մէջ շուրջ 15 տարիներ մատուցուեցան եկեղեցական արարողութիւններ:

1945-ին Տ. Վահան Ա. քհնյ. Քէնտիրճեանի ջանքերով հիմնուեցաւ եկեղեցւոյ Շուշանեան Կիրակնօրեայ դպրոցը:

1958-ին եկեղեցւոյ Թաղական խորհուրդը Մովսէս Տ. Գալուստեանի միջոցաւ դիմեց Ազգային Առաջնորդարանի Գաւառական ժողովին եւ ներկայացուց Այնճարի Ս. Պօղոս եկեղեցւոյ շինութեան ծրագիրը, որ թափ առաւ ու իրականացաւ օրուան  Առաջնորդ ու ապա Կաթողիկոս, Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Խորէն Ա. Կաթողիկոս Բարոյեանի ջանքերով եւ օրհնութեամբ:

Յաջորդող տարիներուն, Ազգային բարերար Փօլ Մինասեանի եւ ժողովուրդի նուիրատուութեամբ, կազմուեցաւ եկեղեցւոյ շինարարական յանձնախումբ մը, գլխաւորութեամբ Տ. Նարեկ Քհնյ. Շիրիքեանի։ Եկեղեցւոյ հիմնարկէքը կատարուեցաւ 1 Հոկտեմբեր 1960-ին, Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Զարեհ Կաթողիկոս Փայասլեանի օրով եւ Տ. Խորէն Սրբազան Եպս. Բարոյեանի Առաջնորդութեամբ: Ս. Պօղոս եկեղեցին կառուցուեցաւ ճարտարապետ Գէորգ Էմմիյեանի պատրաստած յատակագիծի հիման վրայ:

1971-ին, Տ. Աշոտ Ա. Քհնյ. Գարագաշեանի ջանքերով հիմնուեցաւ եկեղեցւոյ եկեղեցասէր տիկնանց միութիւնը, որ մնայուն կերպով սատարեց եկեղեցւոյ բարեզարդման աշխատանքներուն:

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝**

Տ. Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան (Խտըր Պէկ)
Տ. Մարկոս Քհնյ. Երէցեան (Քէպուսիէ)
Տ. Մատթէոս քհնյ. Կիւզէլեան (Քէպուսիէ)
Տ. Վահան Ա. Քհնյ. Քէնտիրճեան (Պիթիաս)
Տ. Մովսէս Քհնյ. Շիրիքեան (Եօղուն Օլուք)
Տ. Յակոբ Քհնյ. Քէլէմեան ( Հաճի Հապապլի)
Տ. Վահան Քհնյ. Քէնտիրճեան
Տ. Նարեկ Քհնյ. Շիրիքեան
Տ. Աշոտ Քհնյ. Գարագաշեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)
Տ․ Միւռոն Քհնյ․ Աւետիսեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

## Տե՛ս նաեւ
*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)

Ստորոգութիւն:Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ստորոգութիւն:Առաքելական Եկեղեցի
Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)

**Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Աշրաֆիէ)**, Պէյրութի Աշրաֆիէ շրջանի մէջ գտնուող եկեղեցի մըն է:

## Պատմութիւն
Լիբանանի Թեմի Կաթողիկոսական փոխանորդ Գերապատիւ Տ. Եփրեմ Ծ. Վրդ. Տոհմանի օրով՝ (հետագային Եփրեմ Արք. Տոհմունի) 1927-ին Էշրէֆիէի ներկայ Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ հողաշերտին տեղ կառուցուեցաւ թիթեղաշէն - տախտակաշէն Ս. Աստուածածին եկեղեցին:

1932-ին կառուցուեցաւ տախտակաշէն եկեղեցի մը։ 1953-ին Էշրէֆիէ թաղի ազգայիններու եւ թաղականութեան ճիգերով եւ աշխատանքներով, Փերուզ Ապաճեանի նուիրատուութեամբ, թիթեղաշէն եկեղեցին քանդուեցաւ եւ հիմնարկէքը կատարուեցաւ նոր եկեղեցւոյ, ձեռամբ Գերշ. Տ. Խորէն Արք. Բարոյեանի:

Հայ ճարտարապետ Լեւոն Էմմիեանի հսկողութեամբ ու ցուցմունքներով, եկեղեցւոյ շինարարական աշխատանքները տեւեցին երկու տարի: 1955-ին, Թեմի Առաջնորդ Խորէն Եպս․ Բարոյեանի ձեռամբ կատարուեցաւ հանդիսաւոր օծումը Ս․ Յակոբ եկեղեցւոյ:

## Հովիւներու ցանկ
Ս. Աստուածածին եւ ապա Ս. Յակոբ Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներ են՝

* Տ. Արսէն Քհնյ. Երեցեան
* Տ. Նշան Քհնյ. Տէր Պետրոսեան
* Տ. Գուրգէն Քհնյ. Աճէմեան
* Տ. Յուսիկ Քհնյ. Այանեան
* Տ. Գէորգ Քհնյ. Տ. Յարութիւնեան
* Տ. Պարգեւ Քհնյ. Պարտագճեան
* Տ. Վարդան Քհնյ. Տ. Առաքելեան
* Տ. Վրթանէս Քհնյ. Թոնդեան
* Տ. Անդրանիկ Քհնյ. Տուզմանեան
* Տ. Մեսրոպ Քհնյ. Քերքէզեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

## Տե՛ս նաեւ
*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)

Ստորոգութիւն:Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
Ստորոգութիւն:առաքելական եկեղեցի
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)

**Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)**, Լիբանան:

### Պատմութիւն

1931-ի Աշնան, Եղիշէ Եպս. Կարոյեան նախաձեռնեց Նոր Սիսի մէջ փայտաշէն եկեղեցւոյ մը կառուցման աշխատանքներուն։ 1932-ին աւարտեցաւ եկեղեցւոյ շինութիւնը եւ եկեղեցին կրեց «Ս. Սարգիս» անուանումը։ Այդ նեղ օրերուն, եկեղեցին միաժամանակ դպրոցի վերածուեցաւ ու այսպիսով հիմը դրուեցաւ «Լուսինեան» վարժարանին։

1944-ին եկեղեցին ունեցաւ իր առաջին Կիրակնօրեայ վարժարանը, որուն մաս կազմեցին շուրջ 250 աշակերտներ։

1949-ին, որոշուեցաւ փայտաշէն եկեղեցին փոխարինել քարաշէն եկեղեցիով, եւ հոգեւոր հովիւ Արժ. Տ. Աւետիս Քհնյ. Լնջինեանի եւ բարերարներու ճիգերով անմիջապէս սկսաւ աշխատանքը։ Եկեղեցւոյ օծումն ու անուանակոչութիւնը կատարուեցաւ 8 Փետրուար 1950-ին, հանդիսապետութեամբ շինութեան յանձնախումբի նախագահ եւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսական փոխանորդ Գերշ. Տ. Խադ Արք. Աջապահեանի, զոր մատուցեց նորակառոյց եկեղեցւոյ անդրանիկ Ս․ Պատարագը։

1963-ին եկեղեցւոյ փայտեայ խորանին փոխարէն տեղադրուեցաւ մարմարեայ խորանը, բարերարութեամբ Անդրանիկ Աթայեանի։

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝**

Տ. Աւետիս Քհնյ. Լաչինեան, 1931-1947
Տ. Գրիգոր Քհնյ. Սարգիսեան, 1948
Տ. Յովհաննէս Քհնյ. Պօղոսեան, 1949-1969
Տ. Գրիգոր Ա. Քհնյ. Ֆարաճեան
Տ․ Յակոբ Քհնյ․ Պզտիկեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

## Տե՛ս նաեւ
*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս

Ստորոգութիւն:Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)

**Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)**, Լիբանան:

### Պատմութիւն

1924-1928 որպէս դպրոց եւ եկեղեցի գործածուող տախտակաշէն մեծ սենեակը 17 Մարտ 1929-ին վերածուեցաւ փայտաշէն եկեղեցւոյ մը, որուն տարածքը շատ աւելի մեծ էր։ Տախտակաշէն եկեղեցին կոչուեցաւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ գործեց մինչեւ 1960 թուական: Եկեղեցւոյ օծումը կատարուեցաւ այդ օրերու Լիբանանի Առաջնորդ Եղիշէ Եպս․ Կարոյեան Սրբազանի ձեռամբ:

Հետագային, տախտակաշէն եկեղեցւոյ տեղը կառուցուեցաւ քարաշէն նոր եկեղեցի մը, որուն օծումը կատարուեցաւ 14 Մայիս 1961-ին՝ Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի ձեռամբ եւ եկեղեցին կոչուեցաւ Ս. Վարդանանց եկեղեցի: Օրուան Առաջնորդն էր Խորէն Եպս. Բարոյեան:

Տարիներ ետք, թաղի շինարարական աշխատանքներուն պատճառով նոր եկեղեցի կառուցելը նկատուեցաւ անհրաժեշտութիւն։ 30 Նոյեմբեր 1991-ին կատարուեցաւ նոր եկեղեցւոյ հիմնարկէքը, ձեռամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ գահակալ՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին: Եկեղեցւոյ շինութիւնը ամբողջացաւ 1998-ին։

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներ՝**

Տ․ Գուրգէն Քհնյ․ Յովհաննէսեան
Տ․ Օշին Քհնյ․ Գէորգեան
Տ. Մաշտոց Քհնյ. Արապաթլեան
Տ. Դանիել Քհնյ. Մանճիկեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ):

## Տե՛ս նաեւ

*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)

Ստորոգութիւն:Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Լիբանանի հայ առաքելալական եկեղեցիները

**Լիբանանի հայ առաքելալական եկեղեցիները**   Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի՝ Առաքելական կը կոչուի, որովհետեւ Հայաստանի մէջ Քրիստոնէութիւնը առաջին անգամ քարոզուեցաւ Յիսուսի Առաքեալներուն կողմէ:

### Լիբանանի հայ առաքելալական եկեղեցիներու ցանկը

*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Եկեղեցւոյ Պատմութիւն
*եկեղեցիներ

Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայ առաքելալական եկեղեցիները
Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)

**Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)**, ԼԼիբանան

### Պատմութիւն
Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցին հիմնուեցաւ 1929-ին, իսկ եկեղեցւոյ օծումը կատարուեցաւ 1930-ին, ձեռամբ Գերպ. Տ. Եղիշէ Արք. Կարոյեանի:

Եկեղեցւոյ հողը տրամադրեց Մարաշի Հայրենակցական Միութիւնը: Եկեղեցւոյ անունը ճշդուեցաւ «Սրբոց Քառասնից Մանկանց», ի յիշատակ Մարաշ քաղաքի համանուն եկեղեցւոյ:

Մարաշ քաղաքէն գաղթած Տ. Յակոբ Քհնյ․ Արսլանեան ձեռնարկեց հանգանակութեան մը։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետական աշխատանքները ստանձնեց ճարտարապետ Միքայէլեան (Ուստա Կարապետ)։ Եկեղեցւոյ տիկնանց միութիւնը պաշտօնապէս կազմուեցաւ 1959-ին։

1962-ին եկեղեցին ենթարկուեցաւ վերանորոգութեան եւ տախտակաշէն խորանները նորոգուեցան եւ մարմարէ հայկական ոճով խորաններու վերածուեցան  (ճարտարապետ` Գէորգ Էմմիեան): Աւագ խորանը նորոգեցին Քէօրօղլանեան եղբայրները, աջակողմեան խորանը՝ Յակոբ Օրջանեան, ձախակողմեան խորանը՝ Մէյրի Լիւլէճեան, իսկ մկրտարանը՝ Յովհաննէս Գազէզեան։

Երկրորդ նորոգութիւնը տեղի ունեցաւ 1981-ին, երբ եկեղեցիին առաստաղը վնասուեցաւ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին եւ պարբերաբար մինչեւ 1989 վնասուեցաւ եւ անմիջապէս նորոգուեցաւ:

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝**

Տ. Արսէն Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան
Տ. Յակոբ Քհնյ. Արսլանեան
Տ. Մեսրոպ Քհնյ. Էլմաճեան
Տ. Հմայեակ Քհնյ. Տէր Պետրոսեան
Տ. Վազգէն Քհնյ. Ներկիզեան
Տ. Գրիգոր Քհնյ. Սէօքիւնեան
Տ. Պարգեւ Քհնյ. Յովհաննէսեան
Տ. Թորգոմ Քհնյ. Կէօվօղլանեան
Տ. Խորէն Քհնյ. Ներսէսեան
Տ. Բաբգէն Քհնյ. Քէնտիրճեան
Տ. Սահակ Քհնյ. Պալեան
Տ. Արսէն Քհնյ. Քէշիշեան
Տ. Վաչէ Քհնյ. Թաթոյեան
Տ. Սեւակ Քհնյ. Վասիլեան
Տ. Յարութիւն Քհնյ. Կոստանեան
Տ․ Շնորհք Քհնյ․ Տէր Արթինեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։

## Տե՛ս նաեւ

*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)

Ստորոգութիւն:Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)

**Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի**, Նոր Ատանա, Լիբանան:

## Պատմութիւն
Ի յիշատակ Ատանայի համանուն եկեղեցիին, 1929-ին հիմնադրուեցաւ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին: Խորէն Կաթողիկոսի եւ ազգային կազմակերպութիւններու ճիգերուն շնորհիւ, Ս. Աստուածածին եկեղեցին հետագային ունեցաւ իր փառաւոր կոթողանման կառոյցը:

Հին եկեղեցւոյ կալուածին յաւելումի ընթացքը շարունակուեցաւ իրարու յաջորդող թաղականութեանց ջանքերուն շնորհիւ, մինչեւ որ 455 մեթր․ տարածութիւն ունեցող ազգապատկան կալուածը հասաւ 1280 մեթր քառակուսիի մակերեսին:

Կալուածի այս ընդարձակման յիշատակելի հանգրուաններէն մէկը հանդիսացաւ Եղիա Մեքիքեանի տան մը նուիրատուութիւնը: Հետագային այդ տունէն գոյացող 10,000 լիբանանեան ոսկիով ապահովուեցաւ հարաւային մուտքի ձախ կողմի կալուածը՝ իր երկու սենեակներով, որոնցմէ առաջինը դարձաւ թաղականութեան ժողովատեղին եւ ամբողջացաւ Աբգարեան վարժարանին երկրորդ յարկը:

Հողի յաւելման վերջին փորձը իրականացաւ եկեղեցին շինելու բարերար Պօղոս Նաճարեանի խոստումով։ 9 Սեպտեմբեր 1964-ին, տեղի ունեցաւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հիմնարկէքի արարողութիւնը, նախագահութեամբ թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տ. Տաճատ Ս. Արք. Ուրֆալեանի եւ բարերարութեամբ տէր եւ տիկին Պօղոս Նաճարեանի։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետն էր Գէորգ Էմմիեան։

1987-ին, Ամենայն Հայոց վախճանեալ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ Վազգէն Ա. Լիբանան ուղարկեց Ս. Հռիփսիմէի մասունքներէն մաս մը, որ 1993-ին ամփոփուեցաւ Տէր եւ Տիկին Յովսէփ եւ Ժորժէթ Գալայճեաններու բարերարութեամբ կառուցուած «Ս. Հռիփսիմեանց» մատրան մէջ։

Եկեղեցւոյ Առաջնորդական Աթոռին բարերարութիւնը կատարեց Տէր եւ Տիկին Ժագ Կիւվլէկճեան, զանգակատան՝ Տէր եւ Տիկին Վահան Պուլղուրճեան, իսկ մկրտութեան աւազանին՝ Ատանայի Հայրենակցական Միութիւնը:

**Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝**

Տ. Գրիգոր Քհնյ. Սահակեան
Տ. Գուրգէն Քհնյ. Եարալեան
Տ. Արսէն Ա. Քհնյ. Աշըգեան
Տ. Զաւէն Քհնյ. Տէմիրճեան
Տ. Հմայեակ Քհնյ. Մինոյեան
Տ. Կարօն Քհնյ. Ստեփանեան
Տ. Օշին Ա. Քհնյ. Գէորգեան
Տ. Նարեկ Քհնյ. Հէճինեան
Տ. Կոմիտաս Քհնյ. Փանոսեան
Տ․ Մաշտոց Քհնյ․ Քէշիշեան
Տ. Առաքել Տմտըմեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։
## Տե՛ս նաեւ
*Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
*Ս. Նշան Մայր Եկեղեցի (Զոքաք Պլաթ)
*Ս. Պօղոս Եկեղեցի (Այնճար)
*Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Զահլէ)
*Ս. Յակոբ Եկեղեցի (Էշրէֆիէ)
*Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
*Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
*Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցի (Պուրճ Համուտ, Նոր Մարաշ)
*Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Սիս)
*Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հաճըն)

## Աղբիւրներ
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)

Ստորոգութիւն:Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Խաչիկ Թէօլէօլեան

Փրոֆ. **Խաչիկ Թէօլէօլեան** (ծնած է Հալէպ, 30 Օգոստոս 1944-ին): Գրականագետ, հրապարակախօս, սփիւռքագէտ:  Ան սփիւռքագիտութեան բնագաւառի հիմնադիրներէն մէկն է: Ան Զօրեան Հիմնարկի տնօրէններու խորհուրդի անդամ է: Արձակագիր, հրապարակագիր ու խմբագիր, կրթական մշակ եւ կուսակցական գործիչ Մինաս Թէօլէօլեանի որդին է:

## Կենսագրութիւն
Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան ծնած է Հալէպ, Պոլսահայերու ընտանիքի մէջ։  Ան Ապրած է Պոլիս, Գահիրէի, ապա Պէյրութ: 16 տարեկանէն ի վեր կը բնակի ԱՄՆ֊ի մէջ։

### Բարձրագոյն Ուսում
Ան ստացած է մասնիկային (մոլեքիւլային) կենսաբանութեան պաքալորէայի աստիճանը Հարվըրտի համալսարանէն, իսկ «Brown» համալսարանէն՝ տոքթորական գիտութիւններու թեկնածու՝ համեմատական ​​գրականութեան մէջ:

### Համալսարանի Դասախօս
Ան դասաւանդած է Միացեալ Նահանգներու, Արեւմտեան Եւրոպայի եւ Հայաստանի մէջ։ Իսկ ներկայիս կը դասաւանդէ Ամերիկայի անձնական Ուէսլիըն «Wesleyan University» Համալսարանի մէջ,(wɛsliən/ WESS-lee-ən)։

### Հրապարակագրութիւն, գիտական ամսագրի հիմնադիր-խմբագիր
Փրոֆ.Թէօլէօլեան յօդուածներ հրապարակած է բազմաթիւ նիւթերով, ինչպէս՝ ամերիկացի վիպասան Թոմաս Փինչընի եւ անոր ստեղծագործութեան «Pynchon Notes», ահաբեկչութեան, պատմութեան, ազգայնականութեան եւ սփիւռքի մասին։

Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան 1991 թուականէն ի վեր հիմնադիր-խմբագիրն է՝  «Diaspora: A Journal of Transnational Studies» գիտական ամսագրի հանդէսին: Ան ուսումնասիրած է բնակչութեան եւ մշակոյթներու շարժունակութիւնը, ինչպէս նաեւ գաղթի մակարդակի բարձրացումը Արեւմուտքի մէջ, թէ ինչպէ՞ս այդ կը դառնայ էթնիք եւ սփիւռք եւ ինչպէ՞ս իրենց հերթին կը վերակազմաւորուին ազգերու, պետութիւններու գրականութիւնը, մշակոյթը եւ քաղաքականութիւնը:

Ան նաեւ հիմնադիր-խմբագիրն է՝ անգլերէն «Սփիւռք. Անդրազգային հետազօտութիւններու պարբերաթերթի»ն:

### Երկեր
Օմար Խայեամ: Քառեակներ, 1976: տիտղթ. (Առաջաբանը՝ Խաչիկ Թէօլէլեանի): Սփիւռքի մէջ = «Dia-spores 1980»  Սփիւռքահայութիւն- Պատմութիւն 

Հայերէն հրատարակեր է 100֊էն աւելի յօդուածներ Փարիզի Յառաջ թերթին մէջ, որոնցմէ ընտրանի մը հրատարակած է գիրքով՝ «Սփիւռքի մէջ»( Յառաջ Haratch Press, Փարիզ, 1980)։

### Հրատարակութիւն

*
*

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*ԽԱՉԻԿ ԹԷՕԼԷՕԼԵԱՆ. «ԱՐԴԱՐՈՒԹԵԱՆ ՅԱԳԵՑՈՒՄԸ ԱՐԴԻՒՆԱՒԷՏ Է, ԲԱՅՑ ՇԱՏ ՅԱՃԱԽ՝ ԱՐԻՒՆՈՏ…»
*Սփիւռքի Քաղաքականութեան Ռազմավարութեան Հայեցակարգը. Նախագիծ 2019 թ.
*Սփիւռքի Քաղաքականութեան Ռազմավարութեան Հայեցակարգը. Նախագիծ  2018 թ.
*Lebanon to the US, Professor Khachig Tölölyan Refl ects on 34 Years of Change
*Խաչիկ Թէօլէօլեան | սփիւռքները եւ սփիւռքագիտութիւնը վերջին տասնամեակին 

Ստորոգութիւն:Մասնիկային (մոլեքիւլային) կենսաբանութեան, Harvard համալսարան
Ստորոգութիւն:«Brown» համալսարանէն՝ տոքթորական գիտութիւններու թեկնածու՝ համեմատական ​​գրականութեան
Ստորոգութիւն:սփիւռքագէտ
Ստորոգութիւն:գրականագէտ
Ստորոգութիւն:1944 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ
Երուսաղէմի Հայկական Թանգարան

**Երուսաղէմի հայկական թանգարան** (եբրայերէն՝ המוזיאון הארמני), Երուսաղէմի հայոց պատրիարքարանի «Էդուարդ եւ Էլեն Մարտիկեան» թանգարան։ Հայկական թանգարանը կը գտնուի Երուսաղէմի հայակական թաղամասին մէջ, որ կառուցուած է Սրբոց Յակոբեանց տաճարին շուրջ:

## Պատմութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է 1975-ին, նախկին Ժառանգաւորաց վարժարանի շէնքին մէջ, զորը կառուցուած է 1855-ին:

1976-ին Վարժարանին նոր եւ աւելի մեծ մասնաշէնքին կառուցումէն ու տեղափոխումէն ետք, որոշուած է հիմնադրել այս թանգարանը։ Անիկա 700 քառակուսի մեթր տարածքով երկյարկանի շէնք մըն է։

Թանգարանին դռները, ժամանակաւորապէս, փակուած են այցելուներու համար՝ շէնքի վերակարգաւորման աշխատանքներու, գոյքի ու անվտանգութեան նոր համակարգերու տեղադրման պատճառով:

Այս տարի այն կրկին կվերաբացվի ու կներկայանա զբոսաշրջիկներին ու Հայկական թաղամասի հյուրերին հայկական մշակույթի ու արվեստի բացառիկ նմուշների ցուցադրությամբ:

## Բաժինները
Ընդհանրապէս թանգարանը բաղկացած է երեք մասերէ.

* Առաջին մասին մէջ ցուցադրուած են Պատրիարքարանին ու եկեղեցիներուն բազմադարեան հաւաքածոն, սպասքն ու հայ հոգեւորականներուն հին կահկարասին:
* Երկրորդին մէջ ցուղադրուած են արուեստագէտներու  գործերը։ Այնտեղ ներկայացուած է Հայկական Երուսաղէմի արուեստի զարգացումը: Երուսաղէմի հայ վարպետներուն գլուխգործոցները, հայ ուխտաւորներուն աշխարհագրական քարտէզները, երկրագունդեր, ձեռագիրներ, խաչակիր ասպետներուն նուիրաուած հանդերձանքն ու զէնքերը, ինչպէս նաեւ Մերձաւոր Արեւելքի առաջին տպագրամեքենան ու Եսայի Պատրիարքին նկարուած, 1853-ին, առաջին լուսանկարները, որոնցմով մարդիկ կրնան պատկերացում մը կազմել 19-րդ դարու Ս․ քաղաքին առօրեային մասին:
* Երրորդ մասը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան, ուր ներկայացուած են բազմաթիւ փաստեր հայերու կոտորածներուն վերաբերեալ: Մինչեւ Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն Երուսաղէմի մէջ հայկական որբանոցի բացումը՝ նախկին Ժառանգաւորաց վարժարանին ու ներկայիս թանգարանին շէնքին մէջ բնակած էին թուրքերու Արեւմտեան Հայաստանի մէջ կազմակերպուած Հայոց Ցեղասպանութենէն մազապուրծ մանկահասակ հայ որբերը, որոնք շէնքին պատերուն վրայ շատ հետաքրքրական յիշողութիւններ ձգած են։

## Ցուցանմուշներ
Այնտեղ կը գտնուին համաշխրհային մշակութային հսկայական ժառանգութիւն մը։ Այնտեղ կը պահուին 1064 թոիականի շքեղ Աւետարանը, կաթողիկոսական, պատրիարքական կոնդակները: Հայոց պատրիարքարանին մէջ կը պահուի Մոհամետ Մարգարէի ֆերմանը, նաեւ` Սալահէտտինը. Երուսաղէմը գրաւելէ ետք ան իր ստորագրութեամբ ֆերման մը գրած է, որ հայերուն ձեռք չտան:

14-րդ դարու շատ գեղեցիկ արձանագրութեամբ, փայտէ դուռը կայ: Աշխարհի մէջ այդպիսի չորս դուռ կայ, որոնցմէ երկուքը Էրմիթաժի, մէկը` Հայաստանի Պատմութեան թանգարանին, միւսը` Թէոդոսիայի մէջ կը գտնուին: Իսկ այդ հինգերորդն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական թանգարաններ
Տիթրոյիթ գետ

**Տիթրոյիթ գետ** (44 քմ), կը գտնուի Մեծ Լիճեր համակարգին մէջ։ Գետին անունը ծագում առած է ֆրանսերէն Rivière du Détroit բառէն, որ կը նշանակէ Գետի նեղուց։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  Տիթրոյիթ գետ 

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի գետեր
Ստորոգութիւն:Քանատայի գետեր
Ստորոգութիւն:Սահմանային գետեր
Մեռեալ Ծով

մինի|աջից|Լիճին արբանեակային լուսանկարը տարբեր տարիներու ընթացքին
**Մեռեալ կամ Աղի ծով** ( *Եա՛մ հա-մէ՛լախ* - «Աղի ծով»;  «Ալ-Պահր Ալ-Մայէթ» — «Մեռեալ ծով»), աղի լիճ Իսրայէլի եւ Յորդանանի միջեւ։ Լիճին աստուածաշնչեան անունն է Աղի ծով: Ծանօթ է նաեւ Արաւայի ծով (ים הערבה, Եա՛մ հա-Արաւա՛) եւ Արեւելեան ծով (ים המזרחי, Եա՛մ հա-միզրախի՛) անուններով: Մեռեալ ծովուն բարձրութիւնը ծովու մակերեսէն 423մ. ցած է, եւ իւրաքանչիւր տարի մէկ մեթր ալ կը նուազի։ Լիճին մակարդակին նուազումը կանխելու նպատակով, Իսրայէլ կը նախատեսէ Կարմիր ծովէն ջրհաններու միջոցով ջուր հասցնել Մեռեալ ծով: Մեռեալ ծովը Երկիր մոլորակին ամենացած կէտն է։ Մեռեալ Ծովը նաեւ աշխարհի ամենաաղի լիճն է, աղին քանակը կը հասնի մինչեւ 342կ./քկ., կամ 34,2 % (2011)։ Անիկա 9.6 անգամ աւելի աղի է քան ովկիանոսը եւ ունի 1.24քկ./լիթր խտութիւն, որու շնորհիւ կարելի է լողալ առանց սուզուելու։ Լիճին շրջակայքին ցեխը բուժիչ յատկութիւններ ունի եւ զբօսաշրջութեան կեդրոն է:

Մեռեալ ծովը աշխարհի վրայ հազուադէպ բնական երեւոյթ մը կը համարուի, որովհետեւ անիկա փակ լիճ մըն է, որ ոչ մէկ ձեւով իրեն դրացի ծովերուն (Միջերկրական եւ Կարմիր ծովեր) հետ կը կապուի:
Անիկա կը համարուի նաեւ նախամարդուն ծննդավայրը, ինչպէս նաեւ երկնային կրօններուն բնօրրանը, հին քաղաքակրթութիւններու զարգացման կեդրոնը եւ դարաշրջաններու ընթացքին առեւտուրի եւ ռազմական նուաճումներու անցման ուղին:
## Պատկերասրահ

Պատկեր:Dead Sea by David Shankbone.jpg|Մեռեալ Ծովը եւ Յորդանանի լեռները
Պատկեր:DeadSeaSinkhole.jpg|Ծովուն մօտակայքը յառաջացած փոսեր
Պատկեր:Dead Sea - Kempinski Hotel (12).JPG|Հանգստավայր՝ Յորդանանի մէջ
Պատկեր:Dead Sea beach in Jordan.jpg|Ծովեզերքը
Պատկեր:DeadSeaCream.JPG|Մեռեալ Ծովուն արտադրութիւններէն
Պատկեր:Halite Teepee structure Dead Sea 031712.JPG|Աղի խաւեր՝ ծովեզերքը
Պատկեր:Dead sea newspaper.jpg|Մեռեալ Ծովուն մէջ թերթ ընթերցող մը
 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
Մեռեալ Ծովը

Ստորոգութիւն:Լիճեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իսրայէլի լիճեր
Տիթրոյթ

**Տիթրոյիթ** ( ), քաղաք ԱՄՆ-ի հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ, Միշիկըն նահանգի մէջ։ Քաղաքը կը գտնուի նահանգի հարաւ-արեւելեան անկիւնը եւ տեղակայուած է Տիթրոյիթ գետ-ի ափին։ Քաղաքի հարեւանութեամբ կը գտնուի Քանատայի հետ ԱՄՆ-ի միջպետական սահմանը։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 713 777&nbsp;մարդ (2010 թուականի տուեալներով), արուարձաններու հետ՝ 4,4 միլիոն&nbsp;մարդ։

## Անուանում
Ֆրանսերէն տեթրուա (Détroit՝ «նեղուց, նեղ անցք՝ անցում, կիրճ») անուանման անգլերէն արտասանութիւնն է։ Անուանումը սկզբնապէս վերաբերած է Սենթ Քլեր եւ Էրի լիճերու միջեւ եղած նեղուցին, ուր կը գտնուի Տիթրոյիթը։ Հիմնադրած են ֆրանսացիները 1701 թուականին՝ Քանատայի հետ սահմանային Տիթրոյիթ գետ-ի ափին։

1760 թուականին բռնագրաւած են անգլիացիները։ 18-րդ դարու վերջը մտած է ԱՄՆ֊ի կազմին մէջ։

## Աշխարհագրութիւն
Sentinel-2 արբանեակային լուսանկար մը (Սեպտեմբեր 2021)՝ Տիթրոյիթի եւ անոր շրջակայ մեծ քաղաքային տարածքին, ինչպէս նաեւ գետին միւս կողմը գտնուող Ուինտզորի (Օնթարիօ)։

### Մեծ Քաղաքային Տարածք (Metropolitan area)
Տիթրոյիթը կեդրոնն է երեք վարչաշրջաններէ բաղկացած քաղաքային գօտիի մը, որ ըստ Միացեալ Նահանգներու 2010-ի մարդահամարին՝ ունի 3,734,090 բնակիչ եւ կը տարածուի 1,337 քառակուսի մղոն (3,460 քմ2) տարածութեան վրայ։ Ան նաեւ կեդրոնն է վեց վարչաշրջան ընդգրկող «մեծ քաղաքային վիճակագրական տարածքի» մը (բնակչութիւնը՝ 5,322,219՝ 3,913 քառակուսի մղոն [10,130 քմ2] տարածքի վրայ), ինչպէս նաեւ ինը վարչաշրջաններէ բաղկացած «միացեալ վիճակագրական տարածքի» մը, որ 2010-ի տուեալներով ունի 5.3 միլիոն բնակիչ՝ 5,814 քառակուսի մղոն [15,060 քմ2] տարածութեան մէջ։

## Տիթրոյիթի քոյր քաղաքները
*  Չունցին, Չինաստան
*  Տուպայ (), ԱՄԷ
*  Քիթուէ (), Զամպիա
*  Մինսք (), Պելառուս
*  Թոյոթա (), Ճափոն
*  Թորինօ (), Իտալիա
*  Չերնիքով (), Ուքրանիա

## Հայերը Տիթրոյիթի մէջ
### ՏԻԹՐՈՅԻԹ «Մանուկեան» Մասնաշէնք Արուեստի Դպրոցին Մէջ
11 Դեկտեմբեր 2008-ին Տիթրոյիթի Արուեստի դպրոցը պատուեց իր երկարամեայ գործընկերներէն՝ 1920ական թուականներուն Միացեալ Նահանգներ գաղթած յայտնի բարերար Ալեք Մանուկեանի որդին՝ Ռիչըրտ Մանուկեանը, թանգարանի ամերիկեան արուեստի նոր մասնաշէնքը կոչելով անոր անունով։
 
### ՏԻԹՐՈՅԻԹ.- ՀՕՄի Տիթրոյիթի մասնաճիւղը
2009-ին, ՀՕՄի Տիթրոյիթի մասնաճիւղը իր հինգ ենթամասնաճիւղերով՝ «Սիպիլ», «Շաքէ», «Ցոլիկ», «Մարօ» եւ «Զապէլ», տօնախմբեց Հայ օգնութեան միութեան հիմնադրութեան հարիւրամեակը՝ աւելի քան 150 հայորդիներու մասնակցութեամբ:

Ձեռնարկը տեղի ունեցաւ Հարիւրամեակի յանձնախումբի անդամներուն կողմէ յղացուած նոր գաղափարով մը: Մասնակիցներուն ժամադրավայրն էր St. Clear Shore-ը, Կիրակի, Յունիս 7ի յետմիջօրէին, իսկ տօնակատարութիւնը տեղի ունեցաւ «Ovation» եռայարկ շքեղ զբօսանաւուն վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* «Մոռացուած Տիթրոյիթ»
* ԱՄՆ ամենաանբարենպաստ քաղաքը
* Ինչպէս մեռնում են  մեծ քաղաքները 
* Տիթրոյիթ. աւերուած քաղաք
* Քաղաքի պաշտօնական տեսանիւթ
* 
* 
* 
* 

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Միշիկըն
Ստորոգութիւն:1701 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Վասակ Գաբուռ

**Վասակ Գաբուռ**, կամ **Վասակ Հայկազն**, (Գաբուռ՝ բառացի նուրբ, մեղմ, մահացած է 859-ին), Գեղարքունիքի եւ Սիւնիքի իշխան:

Կը ծագի Սիւնիներու տոհմէն՝ Հայկազուն ճիւղէն, Գրիգոր Սուփան Ա.-ի որդին էր։ 850-855-ականներու համահայկական մեծ ապստամբութենէն ետք, Վասակ Իշխանիկի գերեւարումէն ետք հայոց իշխան ու սպարապետ Աշոտ Բագրատունին անոր կը նշանակէ Սիւնիքի գահերէց իշխան։ Ամուսնացած է անոր դստեր՝ Մարիամ Բագրատունիի հետ: Ունեցած են 3 որդի՝ Գրիգոր-Սուփան, Սահակ եւ Վասակ։

Վասակ Գաբուռի մահէն ետք Մարիամ իշխանուհիի հրամանով կառուցուած է Սեւանավանքը։ Ըստ հայոց պատմիչներու, Մարիամը ուխտած էր 30 եկեղեցի կառուցել իր վաղամեռիկ ամուսինի յիշատակին։ Հանդիպելով Սեւանավանքի վանահայր, ապագայ կաթողիկոս Մաշտոց Եղիւարդեցիին, ան յանձն կ՚առնէ հովանաւորել վանքի նորոգումը եւ ընդարձակումը եւ կառուցել սուրբ Առաքելոց եւ սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները։

## Ընտանիք
*Հիմնական յօդուած՝ [[Բագրատունիներու Տոհմածառ]]*

## Տես նաեւ

* Վասակ Սիւնի (մարզպան)
* Վասակ Ա. Սիւնի

## Ծանօթագրութիւններ


## Գրականութիւն

* Cyril Tumanoff, Manuel de Généalogie et de Chronologie pour l’Histoire de la Caucasie Chrétienne (Arménie-Géorgie-Albanie)
* Հայկական սովետական հանրագիտարան
* René Grousset, Histoire de l’Arménie 
* Continuité des élites à Byzance durant les siècles obscurs
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Սիւնիներ
ՃամԷ մզկիթ (Սպահան)

300px|մինի|ՃամԷ մզկիթի բակը
**ՃամԷ մզկիթ** կամ **Ուրբաթի մզկիթ**, (The Jāmeh Mosque of Isfahān or Jāme' Mosque of Isfahān (Persian: مسجد جامع اصفهان‎ – Masjid-e-Jāmeh Isfahān)) հասարակական ամենախոշոր մզկիթը Իրանի Սպահան քաղաքԻ մէջ: Մզկիթը կառուցուեր է երկար ժամանակ. հիմնադրուեր է 771 թուականին, սակայն վերակառուցուեր եւ շինարարութիւնը աւարտին հասած է 20-րդ դարու վերջաւորութեան: Մզկիթէն արեւելք կը գտնուի Սպահանի Մեծ շուկան: 2012 թուականէն ՃամԷ մզկիթը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութիւնը Իրանի մէջ|համաշխարհային ժառանգութեան]] ցանկի մէջ:

Մզկիթը հնագոյններէն մէկն է Իրանի մէջ: Կառուցուեր է «չորս իուաններու»  (iwan (Persian: ایوان‎ eyvān, Arabic: إيوان‎ Iwan) (կամարակապ բաց շինութիւն) ոճով, այսինքն` ունի չորս դարպաս, որոնք կը գտնուին դէմ առ դէմ: Մուքարնաս`(muqarnas) ծալքաւոր կամարը, կառուցուած է 13-րդ դարուն մզկիթի հարաւային մասը:

Սելճուկներու կառավարման ժամանակ աղիւսէն կառուցուեր են գմբէթաձեւ երկու շինութիւններ: Հարաւային գմբէթը կառուցուեր է 1086-1087 թուականներուն, որպէսզի այնտեղ միհրապ ձեւաւորեն: Այն ժամանակին ամենամեծն էր աշխարհի մնացած բոլոր մզկիթներու գմբէթներու մէջ: Հիւսիսային գմբէթը կառուցուեր է մէկ տարի անց. անոր նշանակութիւնը յայտնի չէ: Հակառակ անոր, որ այն տեղակայուած էր հիւսիսէն հարաւ երկարող առանցքի մէջ, սակայն այն գտնուեր է մզկիթի սահմաններէն դուրս: Գմբէթը կառուցուեր է երկրաչափական հաւասարակշռութեան հաշուարկով:

## Պատկերասրահ


Mezquita Shah, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 65-67 HDR.jpg|
Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 64.jpg
Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 37-39 HDR.jpg
Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 31.jpg
Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 24.jpg
Jameh_mosque_Isfahan.jpg
Jame mosque Isfahan 1962.jpg
Masjed-e Jomeh 6.JPG
Masjed-e Jomeh 3.JPG
North Dome of Isfahan Jame mosque.jpg
Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 34-36 HDR.jpg
Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 43-45 HDR.jpg



## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպահանի մզկիթներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Իրանի մէջ
Ստորոգութիւն:Գմբէթաւոր կրօնական շէնքեր եւ կառոյցներ
Տապլին

**Տապլին** () (կ'արտասանուի *Տապլին* (ˈdʌblin), (Իրլանտական անուանումը՝ Baile Átha Cliath)), Իրլանտայի մայրաքաղաքն է։ Կը գտնուի Իրլանտայի արեւելեան ափի գրեթէ մէջտեղը, Լիֆի գետի բերանին եւ Տապլին մարզի կեդրոնը։ Հիմնադրուած է որպէս Vikings վայքինկներու բնակավայր։ Այնուհետեւ զարգացեր է որպէս Տապլինի Թագաւորութիւն՝ դառնալով կղզիի հիմնական քաղաքը։ 17-րդ դարէն սկսեալ քաղաքը մեծ արագութեամբ ընդլայնուած է՝ դառնալով Բրիտանական Կայսրութեան երկրորդ եւ Եւրոպայի հինգերորդ ամէնամեծ քաղաքը։

## Անուանում
ձախից|մինի|Տապլին․ Bachelor's Quay
Իրլանտական աղբիւրներու մէջ առաջին անգամ յիշատակուած է 291 թուականին։ Անուանումը առաջացեր է հին իրլանտերէն Dubhlin ձեւէն, որ բառացի կը նշանակէ (black pool) «սեւ գետնախորշ»։ Քաղաքը այսօր իրլանտերէն կը կոչուի նաեւ Պայլա Ահա Քիա երբեմն ալ՝ Պլաքլիա (Baile Atha Cliath), որ բառացի կը նշանակէ (place by a ford, overgrown with reeds) «վայր՝ եղէգներով ծածկուած ծանծաղուտ» այսինքն՝ գետի այն ծանծաղ տեղը, ուր կարելի է անցնիլ մէկ ափէն միւսը  ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Իրլանտայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:841 թուականին հիմնադրուված բնակավայրեր
Մայամի

**Մայամի** (), քաղաք Ատլանտեան ովկիանոսի ափին, Ֆլորիտա նահանգին մէջ, (անգլ.՝ Miami-Dade County) Մայամի-Տեյտի շրջանին մէջ։ Ան նահանգի ամենազբօսաշրջային եւ գեղեցիկ քաղաքն է։ Իր բնակչութեամբ ան 8-րդն է ԱՄՆ-ի տարածքին (2.500.625 մարդ)։

## Բնակչութիւն
ձախ|224x224px

43-րդ ամենամեծ քաղաքն է Միացեալ Նահանգներու մէջ, բնակչութիւնը՝ 433.136 մարդ։ Ամենամեծ քաղաքը Ֆլորիտայի եւ ամենամեծ մայրաքաղաքը հարաւ-արեւելեան Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ըստ ՄԱԿ-ի գնահատականներուն, Մայամիի հինգերորդ մասը քաղաքային համախմբումն է ԱՄՆ-ի մէջ։ 2000-ին բնակչութիւնը կը կազմէր 4.919.036 մարդ, իսկ 2008 թուականին այդ թիւը կազմեր է 5.232.342, դարձնելով Մայամին չորրորդ խոշորագոյն մեթրոփոլիթէն տարածք՝ Նիւ Եորքէն, Լոս Անճելըսէն եւ Չիքակոյէն յետոյ։ Զբօսաշրջութիւնը Մայամիի տնտեսութեան կարեւոր մասը կը կազմէ: Ֆինանսական եւ առեւտրական հիմնարկներու, լողափերու, համաժողովներու, փառատօններու եւ զանազան միջոցառումներու համադրութիւնը քաղաք կը բերէ աւելի քան 38 միլիոն այցելու, տարեկան ծախսելով աւելի քան 17 միլիար տոլար: Քաղաքի հարաւային մասը գտնուող Մայամիի լողափի տարածքը  իր գիշերային ակումբներու, լողափերու, պատմական շէնքերու եւ խանութներու առատութեամբ յայտնի է որպէս աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներէն մէկը:

Տարեկան միջոցառումներ, ինչպիսիք են՝ *Miami Masters*, *Art Basel*, *Winter Music Conference*, *South Beach Wine & Food Festival*, *South Beach Wine & Food Festival*-ը եւ *Mercedes-Benz Fashion Week Miami*-ն, ամէն տարի միլիոնաւոր այցելուներ կը գրաւեն:

## Պատմութիւն
Մայամին պաշտօնապէս դարձեր է քաղաք 28 Յուլիս 1896-ին, այն ժամանակ Մայամիի մէջ կ'ապրէր աւելի քան 300 մարդ։ 1940-ին քաղաքի մէջ արդէն մօտ 172.000 մարդ կ'ապրէր։ Ըստ 2000 թուականի մարդահամարին քաղաքին մէջ ապրած է աւելի քան 362 հազար մարդ, եւ եթէ հաշուենք արուարձաններու հետ, ան կը կազմէ 5.4 միլիոն մարդ։

File:MiamiAvenue1896.jpg
File:Old U.S. Post Office and Courthouse (Miami, Florida).jpg
File:Bank of America Miami 20100206.jpg
File:Miamimanhattanizationdowntown.jpg
File:Port of Miami 20071208.jpg
File:Miami Civic Center 20100619.jpg
File:Mouth of Miami River 20100211.jpg
File:Miamihighpoint.jpg
File:Miamisummershower.png
File:Biscayne Boulevard night 20101202.jpg
File:Miamiskyline20080113.png
File:University of Miami Otto G. Richter Library.jpg
File:Brickell Avenue 20100203.jpg


## Կլիմայ

## Ծանօթագրութիւններ

## Յղումներ
* Մայամի պաշտօնական կայքը  

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ֆլորիտայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:1825 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Մայամի Պիչ

**Մայամի Պիչ** (), առողջարանային քաղաք ԱՄՆ Ֆլորիտա նահանգի մէջ, Մայամիի արուարձան է։

## Նկարագրութիւն
Կը գտնուի Պիսքէյնի ծոցի եւ Ատլանտեան ովկիանոսի միջեւ ինկած կղզիի մը մէջ։ Ծոցը կը բաժնէ Մայամի Պիչը Մայամի քաղաքէն:

Քաղաքը յաճախ կը յիշատակուի Մայամի քաղաքի հետ՝ «Մայամի» ընդհանրացուած հասկացութեամբ՝ հակառակ անոր, որ այն առանձին քաղաքապետարան է։ 2000 թուականի մարդահամարի տուեալներով՝ քաղաքը ունեցեր է 87.933 բնակչութիւն, որուն 55,5%-ը այլ երկրներէ արտագաղթածներ էին: 2005 թուականին բնակչութեան թիւը նուազեր է մինչեւ 87 925 մարդ։ 1982 թուականին բնակչութեան մեծամասնութիւնը (60 հազար կամ 62%) հրեաներ էին, իսկ 2004 թուականին ՝ ընդամէնը 19%-ը կամ 16.5 հազարը։

Մայամի Պիչը Միացեալ Նահանգներու ամենայայտնի հանգստավայրերէն է։

## Պատմութիւն
1979 թուականին Մայամի Պիչի պատմական շրջան Art Deco-ն ընդգրկուեր է պատմական վայրերու ազգային գրանցամատեանին մէջ: Art Deco շրջանը Արթ Տեքօ ճարտարապետութեան ամենամեծ հաւաքածոն է աշխարհի մէջ եւ կը ներառէ հարիւրաւոր պանդոկներ, հիւրանոցներ, տուներ եւ այլ վայրեր, որոնք կառուցուած են 1923-1943 թուականներուն:

Մայամի Պիչի մէջ սպանուած է (իտալ.՝ Gianni Versace) Ճիաննի Վերսաչէն։

## Քոյր-քաղաքներ
*   Ֆորթալեզա, Պրազիլիա
*  Պրամփթոն, Քանատա
*  Սանթա-Մարթա, Քոլումպիա
*  Չեսքի-Քրումլով, Չեխիա
*  Նակարիա, Իսրայէլ
*  Պեսքարա, Իտալիա
*  Ֆուձիսավա, Ճափոն
*  Քոսումել, Մեքսիքա
*  Իքա, Փերու
*  Ալմոնթէ, Սպանիա

## Պատկերասրահ

North Beach Miami Beach.jpg|Քաղաքի տեսարան
South beach miami at night.JPG|Պատմական Art Deco շրջանը գիշերը
Miami ocean drive.jpg|Art Deco շրջանը ցերեկը
Building in Miami Beach.JPG|Art Deco շրջանի նոր շինութիւններէն մէկը


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Մայամի Պիչ

Ստորոգութիւն:Ֆլորիտայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:1915 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ
Մանուէլ Մենենկիչեան

**Մանուէլ Մենենկիչեան** (), հայ երգիչ, դերասան։

## Կենսագրութիւն
Մանուէլ Մենենկիչեանը ծնած է (Պէյրութ արեւմտահայ գաղթականներու ընտանիքին մէջ։ Մանուէլի երաժշտական տաղանդը  յայտ է եկեր է դեռ մանուկ տարիքին։ Ծնողքին հետ Փարիզ տեղափոխուելով՝ յաճախած է տեղի երաժշտական դպրոցը, սորվելով Տուկլաս Սքոթի (Douglas Scott) մօտ, յաճախեր է նաեւ աշխարհահռչակ երգիչ երաժիշտ Շարլ Ազնաւուրի դասերուն։

1965 թուականին մասնակցեր է երիտասարդ էսթրատային կատարողներու մրցոյթին եւ ստացեր առաջին մրցանակը։ 1967 թուականին, ԽՍՀՄ շրջագայութիւնէն յետոյ, կը թողարկուին իր երգերը ֆրանսերէնով: 1967-1968 թուականներին Մանուէլը ունեցեր է շուրջ 75 համերգ, եւ Խորհրդային Միութեան մէջ վաճառուեր են իր ֆրանսալեզու երգերու 2 միլիոն ձայնապնակ։ 1969 թուականին դարձեր է Աթէնքի միջազգային երաժշտական մրցոյթի դափնեկիր։ Ձայնապնակներ  թողարկեր է նաեւ անգլերէնով եւ հայերէնով:

Մանուէլը հանդէս եկեր է նաեւ որպէս դերասան, համագործակցեր է Երգահան եւ երաժշտահան Զիատ Ռահպանիի հետ։ Մանուէլի յայտնի կատարումներէն են՝
* «Երջանկութեան արցունքները» 1973
* «Ալիքները» 1978
* «Նիկոլ»
* «Երեւան»
* «Սիլվա»
* «Մոռացար զիս, մոռացար»
* «Փարիզեան գիշեր» 1984 
* «Արարատը մերն է» 1977
* «Մէկը չկայ քեզ նման» 1979

Մանուէլ Մենենկիչեանը կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ ԱՄՆ-ի մէջ: 1998 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխութեան (Armenian Music Awards) ժամանակ կատարեր է «Երջանկութեան արցունքները» երգը։ 2005 թուականին 7-րդ Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխութեան ժամանակ արժանացեր է 1960-ական թուականներու լաւագոյն երգիչ անուանակարգին:

### Երաժշտական Իւրայատուկ մեծարանքի երեկոյ
ՊԸՐՊԵՆՔ.- Կազմակերպութեամբ առաջնորդանիստ Սրբոց Ղեւոնդեանց Մայր տաճարի Տիկնանց միութեան, Հինգշաբթի, 25 Օգոստոս 2016-ին, երեկոյեան ժամը 7։30էն սկսեալ, երաժշտական իւրայատուկ երեկոյ մը տեղի ունեցաւ «Թրբանճեան» հրապարակին վրայ (3325 N. Glenoaks Blvd., Burbank, CA 91504)։

Ձեռնարկի ընթացքին ելոյթներ ունեցան եւ մեծարուեցան հայ երաժշտութեան եւ մշակոյթին կարեւոր ներդրում բերած հետեւեալ երգիչները՝ Ատիս Հարմանտեան, Յարութ Փամպուքճեան, Յովիկ Գրիգորեան, Էնտի Շահին Բ., Վաչէ Մկրտիչեան, Մանուէլ Մենենկիչեան,  Մաքսիմ Փանոսեան եւ Լեւոն Քաթըրճեան:

## Ֆիլմեր
* «Սասունի զաւակներ»
* «Երջանկութեան արցունքներ»
* «Սիրոյ խոստում»

## Ալպոմներ
* «Մանուէլը կ'երգէ»
* «Երջանկութեան արցունքներ», 1978
* «Սիրոյ խոստում»
* «Ոհ, Տէր Աստուած»

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Мануэль (Ливан) - Забыть тебя (60-е)

## Աղբիւրներ
*Manuel Menengichian
*Երաժշտական Իւրայատուկ Երեկոյ՝ «Թրբանճեան» Հրապարակին Վրայ 

Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ քաղաքի մէջ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Պըրպենք

**Պըրպենք** (), քաղաք ԱՄՆ Քալիֆորնիա նահանգի Լոս Անճելըս շրջան (Քալիֆորնիա)|Լոս Անճելըս շրջան]], անուանուեր է ատամնաբոյժ, գործարար Տէյվիտ Պըրպենքի անունով։

Կը գտնուի Լոս Անճելըսէն մօտ 19 քմ հեռաւորութեան վրայ, բնակչութիւնը ըստ 2010 թ. մարդահամարի՝ 103340 մարդ։

Ամենաբարձր արձանագրուած ջերմաստիճանը եղեր է (45&nbsp;°C), իսկ ամենացածրը՝ −6&nbsp;°C։

Քաղաքին մէջ կայ մեծ հայկական համայնք. 2000-ական թթ. տուեալներով այնտեղ կը բնակէր մօտ 8000 մարդ: Պըրպենքի Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձանը Կը գտնուի  Սուրբ Լէոն տաճարի տարածքին։

Պըրպենքի մէջ տեղակայուած են շարք մը նշանաւոր ընկերութիւններու գլխաւոր գրասենեակներ, մասնաւորապէս Ուորլտ Տիզնի ընկերութիւն, Warner Bros., Viacom, Cartoon Network, NBC, American Broadcasting Company, Nickelodeon, Warner Music Group, Yahoo! եւ այլն։

2013 թ. տուեալներով  մեծ ընկերութիւններու մէջ աշխատակիցներու քանակը այսպիսին է։

## Քոյր քաղաքներ
* , Փաթերնա ()
* , Կապորոնէ ()
* , Ինչհոն ()
* , Օթա ()
* , Սոլնա ()

28 Հոկտեմբեր 2014-ին բարեկամ քաղաք դարձած է Արցախի Հանրապետութեան Հատրութ քաղաքը

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 
* Burbank Chamber of Commerce
* Burbank Community Book, 1944
* A History of Burbank, 1968
* Burbankia, History and Lore of Burbank

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:1887 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր