open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լիմա

**Լիմա** (), Փերուի մայրաքաղաք եւ խոշորագոյն քաղաքը, ինչպես նաեւ Լիմա դեպարտամենտրի կեդրոնը։ Լիմա քաղաքը Փերուի տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութաին կեդրոն։ Քաղաքի տարածքը՝ 804 քմ², իսկ արուարձաններով՝ 4310 քմ²։

## Անուանում
Հիմնադրած է սպանացի կոնքիստադոր Ֆրանսիսկո Պիսառոն 1535 թուականին եւ անուանած՝ Cuidad de los Reyes «Արքաներու քաղաք» (հիմնադրումը տեղի ունեցած է «երեք արքաներու» կաթոլիկական տօնի օրը)։

Այժմեան Լիմա անուանումը Ռիմակ գետի անուան աղաւաղուած ձեւն է։ Կեչուա լեզուով *ռիմակ* նշանակած է «խօսող», «ան, որ կը խօսի»՝ ի յիշատակ այն ժամանակներուն, երբ այս վայրերուն մէջ եղած է պատգամախօսարան։

## Պատմութիւն
1536 թուականին Մանկօ 2-րդի գլխաւորութեամբ Ինկայի ապստամբական ստորաբաժանումները պաշարեցին քաղաքը, բայց սպանացիները կրցան պաշտպանուիլ։

1543 թուականին Լիման դարձաւ սպանական տիրապետութեան կեդրոնը Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Ըստ 1614 թուականի մարդահամարին՝ Լիմայի մէջ կը բնակէին 25154 մարդ․ սպանացիներ եւ կրեոլներ՝ 5257, իսպանացի կանայք՝ 4359, սեւամորթ տղամարդիկ՝ 4529, սեւամորթ կանայք՝ 5857, մուլաթաները՝ 744, հնդիկներ՝ 1116, հնդկուհիներ՝ 867, մեստիզոսը եւ մետրիսները՝ 192, վանականները, միանձնուհիները եւ անոնց ծառաները՝ 2227։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lima_1.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_1.jpg
Պատկեր:Lima_(Peru)_2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_(Peru)_2.jpg
Պատկեր:Lima_(Perru)_3DSC00501.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_(Perru)_3DSC00501.jpg
Պատկեր:Lima_(Peru)_4.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_(Peru)_4.jpg
Պատկեր:Lima_(Peru)_5.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_(Peru)_5.jpg
Պատկեր:Lima_(Peru)_7.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_(Peru)_7.jpg
Պատկեր:Lima_(Peru)_6.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lima_(Peru)_6.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պերու
Լիմոն

մինի|Լիմոն
**Լիմոն**, լոլոկ (առօրեայի մէջ կ՛օգտագործուի նաեւ լիմոն) (լատ.՝ Citrus limon), սատապազգիներու ընտանիքի ցիտրուս ցեղի մշտադալար մերձարեւադարձային բոյս։

## Արտաքին յատկանիշներ
Լիմոնի ծառին բարձրութիւնը 3-7 մ Է։ Սաղարթը լայն բրգաձեւ կամ օվալաձեւ Է՝ պատուած դալար փուշերով։ Տերեւները՝ բաց կանաչաւուն, ձուաձեւ կամ Էլիպսաձեւ, եզրերը՝ մանր ատամնաւոր, ունին իւրայատուկ հոտ։

Ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ, բուրաւետ, մէկական կամ զոյգերով։ Պտուղը բազմաբուն հատապտուղ Է, օվալաձեւ կամ ձուաձեւ (մաշկը դեղին Է, հարթ կամ թոյլ խորդուբորդ)։ Պտղամիսը մանր հատիկաւոր Է՝ կազմուած 8-10 բաժիններէ։ Պտուղները կը պարունակեն թթուներ (լիմոնաթթու), շաքարներ, վիտամիններ։

## Եօթը համ ունեցող պտուղ
Հեռաւոր Արեւելքի հարաւային մասի անտառներուն մէջ յաճախ կարելի է հանդիպիլ փաթաթուող ծառի տեսակի մը։ Աշնան ծառը ծածկուած կ՛ըլլայ վառ կարմիր համեղ եւ հիւթալի պտուղներով։ Այդ բաւականին խոշոր ծառը կը պատկանի մագնոլիայի ծառերու ընտանիքին, այն ժողովուրդի կողմէ ստացած «կիտրոնենի » անուանումը։ Եւ իրօք, անոր պտուղներուն համը սկիզբը կը յիշեցնէ լիմոնի, բայց որքան երկար մնայ պտուղը բերանին մէջ, այնքան աւելի այլ համ կը զգացուի։ Այդ իսկ պատճառով չինացիներրը լիմոնի պտուղները կ՛անուանեն *« եօթ համ ունեցող պտուղներ»*։

Սակայն համային յատկութիւններով չէ որ հռչակուած է լիմոնենին։ Անոր համային առանձնայատկութիւնները մարդիկ վաղուց գիտեն․ բաւական է, որ յոգնած ուղեւորը ուտէ քանի մը պտուղ, ուժերը արագօրէն կը վերականգնուին։ Հերիք է 3-4 պտուղ, որ վերականգնուի աշխատունակութիւնը, բարձրանայ տրամադրութիւնը, անցնի քաղցի սուր զգացումը։
300px|մինի|ձախից
Իր այդ յատկութիւններուն համար լիմոնենին պարտական է իր պտուղներուն, յատկապէս սերմերուն մէջ պարունակուող բարդ կառուցուածքային գործարանական միացութեան՝ սխիզանդրինային։ Անոր խթանիչ ներգործութիւնը շատ նման է ժենշէնին, թէեւ վերջինս որոշ չափով կը զիջի իր ազդեցութեան ուժով, բայց անոր փոխարէն կը գերազանցէ ներգործութեան արագութեամբ։[1]

## Կիրառութիւն
Հայրենիքը Հարաւ-Արեւելեան Ասիան Է։ Լիմոնը կը մշակեն նաեւ սենեակային պայմաններու մէջ։ Կը բազմացուի պատուաստով, օդային անդալիսով։ Տարածուած տեսակերէն են Նովոկրուզինսքի, Մեյէրի, Լեսպոն, Վիլա Ֆրանքա, Սուխումի, Կուզներու։

## Արտաքին յղումներ
* Իմ Խոհանոցը ― Կիտրոն 
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Համբարձում Լիմոնճեան

**Համբարձում Լիմոնճեան** (1768, Կ.Պոլիս – 29 Յունիս, 1839, Կ.Պոլիս) հայ երգահան, երաժշտագէտ, նոր հայկական ձայնագրութեան հիմնադիրը։ Կոչուած է նաեւ **Նոթաճի պապա Համբարձում**:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս: Կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Զենճիրլի խան թաղի հոգեւոր դպրոցին մէջ, ուր աչքի ինկած է որպէս լաւ շարական երգող։ Երաժշտական կրթութիւնը ստացած է յոյն երաժշտագէտ Ոնոփրիոս Թաթաւլեցիին քովը, հմտանալով յունական երաժշտական խաղերուն մէջ։ Ապա աշակերտած է հայ երաժշտագէտ Զեննէ Պաւղոսին: Խորապէս ուսումնասիրած է հայկական, յունական, թրքական եւ արաբական երաժշտութիւնը, ծանօթացած է եւրոպական երաժշտութեանը։ Տիւզյան ամիրաներու նիւթական օժանդակութեամբ ձեռնարկած է հայկական նոտագրութեան ստեղծման, հետեւելով եւրոպական ձայնագրութեան։ 1813-1815 թուականներուն ստեղծած է ձայնագրութեան իր համակարգը, օգտագործելով հայկական խազերու անունները։ Այդ ձայնանիշներով գրի առած է շարք մը շարականներ եւ երաժշտական տարբեր ստեղծագործութիւններ, հիմք դնելով հայկական նոր ձայնագրութեան, որը յետագային շարունակեցին անոր աշակերտները՝ Յովհաննէս Միւհենտիսեանը եւ այլք։

Ունեցած է նաեւ ինքնուրոյն վոկալ ստեղծագործութիւններ, որոնցմէ են՝ «Ով ամենապայծառ», «Համեմատ քեզ ոչ քո նման», «Վեհ Հմայակ», «Գործք քաջուեան», «Զարթիր, զարթիր» եւ այլն, որոնցէն միայն մէկը հասած է մեզ։

## Նոր Հայկական Ձայնագրութիւն
Լիմոնճեանը նոր հայկական ձայնագրութիւնը ստեղծած է 1813-15 թուականներուն, փոխարինելով խազագրությանը: Նոր նշաններու օգնութեամբ 19-րդ դարուն ձայնագրուած են երեք մատեաններ՝ Շարակնոցը, Ժամագիրքը եւ Պատարագամատույցը: Անոր ստեղծած ձայնագրութիւնը օգտագործուած է ոչ միայն հայկական, այլեւ թրքական եւ ընդհանրապէս մերձարեւելյան երաժշտութեան մէջ։

## Աղբիւրներ

## Արտաքին յղումներ
*Համբարձում Լեմոնճեանին նուիրուած կայք 

Ստորոգութիւն:1768 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1839 մահեր
Ստորոգութիւն:29 Յունիսի մահեր
Լիմուզին

[մինի|աջից|220px|[Mercedes-Benz W220 լիմուզին]]
**Լիմուզին**, մարդատար մեքենայի տարատեսակ, որուն ներսը սովորաբար վարորդին նստատեղը միջնապատով առանձնացուած է ուղեւորներու սրահէն։

«Լիմուզին» հասկացությունը ծագում առած է Ֆրանսայի Լիմուզէն շրջանէն։ «Լիմուզին» անուանումը առաջացած է այս տարածաշրջանի հովիւներու կրած աւանդական թիկնոցէն, որ ունէր նման ձեւ, ինչպէս վաղ շրջանին գլխաւորաբար կ'օգտագործուէին մարդոց յարմարաւէտ փոխադրելու համար: Ժամանակի ընթացքին «լիմուզին» հասկացութիւնը դարձաւ բարձրակարգ, շքեղ մեքենայի հոմանիշ՝ ուղեւորներու համար առանձին խցիկով: Այսօր լիմուզինները յաճախ կ'օգտագործուին յատուկ առիթներու կամ VIP-ներու համար: Այժմ լիմուզին կրնան համարուիլ Hummer-ը, Smart-ը, կամ Mini-ն։

## Ածագաբանություն
Բառը 'լիմուզին' ծագել է Ֆրանսիայի Լիմուզեն շրջանի անվանումից; սակայն հայտնի չէ, թե ինչպես է տեղանքի անունը փոխանցվել մեքենային: 
Մի տարբերակ ենթադրում է կառքի տանիքի կամ գլխարկի հատուկ տիպի առկայություն, որը ֆիզիկապես հիշեցնում էր այդտեղի հովիվների կրել նշանակված պատին կիսանդրու կափարիչի վերնաշապիկը։ 

Այլընտրանքային ածագաբանությունը ենթադրում է, որ որոշ վաղ վարորդներ կրել են լիմուզին ոճի վերնաշապիկ բաց վարորդական բաժնում՝ եղանակային վատ պայմաններից խուսափելու համար։ Այնուհետև այս անվանումը տարածվեց դեպի այս կոնկրետ տիպի մեքենան՝ հաշվված վերնամասով, որը դուրս էր գալիս վարորդի վերևից։ Նախկին այս տիպի մեքենան ունի փակ ուղևորական սրահ, որը տեղավորում է երեքից մինչև հինգ մարդ, և միայն տանիքը դուրս էր գալիս առաջ դեպի բաց վարորդական գոտի։ 

## Օգտագործումը
Տիպիկ լիմուզինների համառոզ ցանկի մեջ են ներառում կաշվե կամ ալկանտարե բարձում, թանկարժեք փայտի ներդիրներ, մինի բար, աղանդերի սեղանիկ, հեռուստացույց, հեռախոս, ստերեո համակարգ և շարժական միջնապատ՝ վարորդի և հետևի ուղևորների միջև: Սակայն, քանի որ այս մեքենաներն արտադրվում են հաճախորդի անհատական պատվերով, կան նաև լիմուզիններ հաճախ էքցենտրիկ կամ չափազանցված հատկություններով: 

Լիմուզինները տիպիկ են շատ հարուստ բիզնեսմենների, հայտնի մարդկանց և քաղաքական գործիչների համար, բայց ցավոք թե վերջին տասնամյակներում նրանք ձեռք են բերել տխուր համբավ՝ պատկանելով նաև ազդեցիկ քրեական մեծավորների և հայտնի բռնակալների: Լիմուզինի վարձակալությունը պրոֆեսիոնալ վարորդով երկար ժամանակ արդեն բացառապես շքեղության հատկություն չէ: Դա հարմարավետ, տրամաբանական և հաճախ տնտեսականորեն կենսունակ ծառայություն է, որը հատկապես պահանջարկ է վայելում մեգապոլիսներում։ Վերջին տասնամյակներում լիմուզինները սկսել են օգտագործվել նաև որպես վարձակալված մեքենաներ տուրիստների, հարսանիքների և այլ խոշոր տոնակատարությունների համար: 

21-րդ դարում ԱՄՆ-ում լիմուզինների բիզնեսը անկում է ապրել՝ Մեծ անկման հետևանքների պատճառով, հաջորդող համատեղ ուղևորությունների հավելվածների աճի և 2015 թվականին և Նյու Յորք նահանգում Սկոհարի քաղաքում 2018 թվականին տեղի ունեցած մահացու ավտովթարների հետևանքով առաջացող արդյունաբերության ճգնաժամի պատճառով։ Ավելին, այդ ժամանակ մարդիկ, ովքեր նախկինում օգտվում էին լիմուզիններից, սկսել են ընտրել ավելի կանոնավոր մեքենաներ, օրինակ՝ սև ամենագնացներ: 

## Ծանոթագրություններ

Գերմանիոյ մէջ «լիմուզին» կ'անուանեն սովորական մարդատար մեքենաները։

Ստորոգութիւն:Ավտոմեքենաներ
Իվաննա Լինչ

**Իվաննա Փաթրիսիա Լինչ**, () ծնած է 16 Օգոստոս, 1991 թուականին, Իռլանտա) իռլանտացի դերասանուհի, երգչուհի եւ գեղեցկուհի մըն է:

Իվաննա Լինչը ճանչցուած է իր Լունա Լաւկուտ կերպարով Հէրի Փոթըրի վիպաշարներուն մէջ։ Ան նաեւ ստեղծած է իր անձնական մեղսակիցները, եւ կատարած է բազմաթիւ նկարահանումներ տարբեր թերթիկներու համար:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

### Համակարգիչի խաղեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* Էվաննա Լինչը Rotten Tomatoes-ում
* Էվաննա Լինչը Թվիթթերում

Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Իրլանտացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:1991 ծնունդներ
Լինց

**Լինց** (), քաղաք Աւստրիաի հիւսիսաին մասը, Վերին Աւստրիա երկրամասի նահանգակեդրոնն է։ Տարածքը 96 կմ² է, իսկ բնակչութիւնը 190 000 մարդ (2010 թ-ի տուեալներով)։ Քաղաքը կը գտնուի Տանուբ գետի ափին։ Այն իր մեծութեամբ երրորդ քաղաքն է Վիեննայէն եւ Կրացէն ետք։ Քաղաքին հետ կապ ունին Յոհան Կեպլերը, Ատոլֆ Հիթլերը, Անտոն Պրուքները, Լիւդվիգ Վիտգենշթայնը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Հենրի Ֆինիս Լինչ

**Հենրի Ֆինիս Պլոս Լինչ** (), անգլիացի հայագէտ, աշխարհագէտ, ճանապարհորդ եւ հասարակական-քաղաքական գործիչ։

Հայաստան կատարած երկու ճամբորդութիւններուն (1893-1894 եւ 1898) ընթացքին, Լինչ իր հաւաքած նիւթերուն հիմամբ գրած է երկհատոր «Հայաստան» աշխատութիւնը (1901, հայերէն համառօտ թարգմանութիւն՝ 1913-1914), որ կազմուած է երկու հատորներէ. «Ռուսական Հայաստան» եւ «Տաճկահայաստան»։ Այս գործը կը պարունակէ արժէքաւոր տեղեկութիւններ Հայաստանի պատմութեան, աշխարհագրութեան, ժողովրդագրութեան եւ հայ բանահիւսութեան վերաբերեալ։ Լինչ գրած է Հայաստանի քաղաքական վիճակին, հայերու հալածանքին, հայ եկեղեցիին եւ հայոց լեզուին մասին։

Լինչ նաեւ հետաքրքրուած է Հայկական Հարցով։ Ըլլալով անգլիական խորհրդարանի անդամ (1906 թուականէն սկսեալ), քննադատած է երկրի քաղաքականութիւնը եւ խորհրդարանին ծանօթացուցած ու ներկայացուցած է Հայկական հարցը եւ հայ ժողովուրդի իրաւունքներուն պաշտպանութեան կարեւորութիւնը։

Իր մահէն քանի մը օր առաջ, Լինչ անգլիական մամուլին մէջ հրատարակած է իր «Բաց նամակ»-ը հայկական բարենորոգումներուն վերաբերեալ։

Լինչ մահացաւ 24 Նոյեմբեր, 1913 թուականին, Քալէ քաղաքին մէջ, Ֆրանսա:

## Աշխատութիւններ
* Հայաստան, ճամբորդութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ, «Ռուսական Հայաստան», (1901), հատոր 1:
* Հայաստան, ճամբորդութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ, «Տաճկահայաստան», (1901), հատոր 2:

## Երկեր
* Армения։ очерки и этюды, т. 1-2 Тифлис, 1910.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անգլիացի հայագէտներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի աշխարհագէտներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Նոյեմբերի մահեր
Լիոն

**Լիոն**, քաղաք Ֆրանսայի մէջ, Ռոն-Ալպ նահանգին, Ռոն եւ Սոն գետերու միախառնման տեղիը։ Ռոնա տեբարտամենդի վարչական կենտրոնն է։ Ունի 6 արուարձան։ Մեծութեամբ Ֆրանսայի երրորդ քաղաքն է։

Լիոն քաղաքը «Մեծ Լիոնի» կամ Լիոնի քաղաքներու համակեցութեան կեդրոնն է, ուր կազմուած է 57 վարչական միաւորէ եւ Ֆրանսային նման միաւորումէն ամենախոշորն է, բնակչութիւնը՝ ։

Մինչեւ XV դար գոյութիւն ունեցող մետաքսագործական արտադրութեանն այժմ կը փոխարինուի արհեստական եւ սինթետիկ գործուածքեղէնի (առաջին տեղը երկրին մէջ) արտադրութիւնը։ Զարգացած է մեքենաշինութիւնը, այդ ինչպէս նաեւ էլեկտրականացած ճարտարագիտութիւնը եւ դեքստիլ մեքենաշինութիւնը, հաստոցաշինութիւնը, ինքնաշարժներու շինութիւնը, քիմիական արդիւնաբերութիւնը։ Լավերա-Ստրասբուր նաւթամուղով ստացուող նաւթի հիման վրայ Ֆայզէն արուարձանին մէջ կայ նաւթավերամշակման գործարան։

## Բնակչութիւն

Լիոնը առեւտրաբանկային մեծ կեդրոն է։ Ունի երկու համալսարան, մետաքսագործական արտադրութեան թանգարան։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Armenian Church in Lyon (France).jpg|alt=Սուրբ Յակոբ եկեղեցին|Սուրբ Հագոբ եկէղեցին


500px|center

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Ապրահամ Լինքըլն

**Ապրահամ Լինքըլն** (), Միացեալ Նահանգներու 16րդ նախագահն է, ամերիկեան ստրուկներու ազատարարը. կը համարուի ԱՄՆ-ի ժողովուրդի ազգային հերոս։

## Կենսագրութիւն
Ապրահամ Լինքըլն ծնած է 12 Փետրուար, 1809-ին: Աղքատ գիւղացիի մը զաւակն է։ Մանուկ տարիքէն ֆիզիքական ծանր աշխատանքներու ենթարկուած է, ծնողքին նիւթական ծանր վիճակին պատճառով: Ընդամէնը միայն մէկ տարի դպրոց յաճախած է, սակայն ինքնաշխատութեամբ հասած է իրաւաբանութեան։
 
Իր նախագահութեան շրջանին, շատ պայքարներու հանդիպեցաւ քաղաքացիական պատերազմի ամբողջ ընթացքին։ Ան միշտ կը փորձէր պահել խօսքի ազատութիւնը։
մինի|ձախից|240px|Նախագահ դարձած Ապրահամ Լինքըլնի փորագրանկարը
Ապրեցաւ երկկուսակցական համակարգի ճգնաժամային վիճակներ։ Բոլոր պայքարներու ընթացքին միակ նպատակը եղաւ միութեան պահպանումը։ Յաճախ արտայայտած էր իր անձնական ցանկութիւնը, որ բոլոր մարդիկ ամէնուրեք պէտք է ազատ ապրին։

## Ստրուկներու Ազատագրումը
**Ապրահամ Լինքըլն** 1862, Դեկտեմբեր 30-ին ստորագրեց «ստրուկներու» ազատագրման հռչակագիրը, ԱՄՆ-ի դէմ ապստամբած սեւամորթներուն յայտարարելով «Այժմ եւ Ըմդմիշտ Ազատ»: Եւ այսպիսով, ամերիկեան սահմանադրութեան 13-րդ փոփոխութիւնը դարձաւ, որով վերացաւ ստրուկութիւնը ԱՄՆ-ի մէջ։

## Լինքըլնի Սպաննութիւնը
մինի|ձախից|240px|Ֆորտի թատրոնը, ուր կրակեցին Ապրահամ Լինքըլնի գլուխին
Քաղաքացիական պատերազմը աւարտեցաւ 1865, Ապրիլ 9-ին:

1865, Ապրիլ 14-ին, «Իմ Ամերիկացի Զարմիկը» ներկայացումին ժամանակ, Լինքըլն ներկայ էր թատրոնին։ Ներկայացումի ընթացքին, դերասան՝ Ճօն Ուիլքս Պուս  թափանցեց նախագահական օթեակ եւ կրակեց Լինքըլնի գլուխին։ Եւ յաջորդ առաւօտեան, Ապրահամ Լինքըլն մահացաւ։

Միլիոնաւոր ամերիկացիներ՝ սեւամորթ, թէ սպիտակամորթ, եկան յարգանքի վերջին տուրքը տալու իրենց նախագահին, յուղարկաւորութեան գնացքի՝ Ուաշինկթընէն Սփրինկֆիլտ մեկնելու ճանապարհին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:12 Փետրուարի ծնունդներ
Էնտրու Լինգըլն

**Էնտրու Լինքըն** (, ծնած որպէս՝ **Էնտրու Ճէյմզ Քլաթըրպաք** (Andrew James Clutterbuck), 14 Սեպտեմբեր, 1973), անգլիացի հեռուստատեսութեան եւ սինեմայի դերասան, բեմադրիչ։ Հեռուստադիտողին աւելի յայտնի է «Տը Ուոքինկ Տէտ» հեռուստասերիալի գլխաւոր հերոս Րիք Կրայմզի դերը կերտելով։ Լինքընի մասնակցութեամբ այլ յայնտի բազմասերիալնոց ֆիլմերէն են «Տիս Լայֆ» (BBC հեռուստալիքով) եւ «Թիչըրզ» (Channel 4 հեռուստաալիքով)։

Ստորոգութիւն:Անգլիացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի ռեժիդըրներ
Տօնապետ Լիւլէճեան

**Տօնապետ Լիւլէճեան** (1875, Խարբերդ - 1917, Կարին), մանկավարժ, խմբագիր հրապարակախօս։

## Կենսագրութիւն
Տօնապետ Լիւլէճեան ծնած է Խարբերդ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Խարբերդի մէջ, հետագային տեղափոխուած է Եփրատ եւ ուսանած է տեղի Քոլէճին մէջ։ 1991 թուականին տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ ուսանած Եէյլի եւ Քոռնելի համալսարաններուն մէջ։ 1912 թուականին վերադարձած է Խարբերդ եւ աշխատանքի անցած Եփրատի Քոլէճէն ներս, իբրեւ փրոֆեսոր։ Եղեռնի օրերուն ձերբակալուած ու ենթարկուած է աննկարագրելի տանջանքներու, ձեւով մը Կարին հասնելէ ետք մահացած է՝ ռուսական հիւանդանոցին մէջ։

## Գործունէութիւն
Աշխատակցած է «Արեւելեան Մամուլ», «Մանզումէի էֆքայր», «Կոչնակ» եւ այլ պարբերականներուն, իր ստորագրութեամբ կամ Բագրատ ծածկանունով։ Թարգմանած է Լոնկաֆելլոյի «Իճանճել»ին: 1955-ին Ֆրեզնo մէջ հրատարակուած է անոր գրական երկերը պարունակող «Հասկաքաղ Գրական Վաստակին» գիրքը, որ բաղկացած է 691 էջէ։

## Աղբիւրներ
* «Եղեռնազոհ Գրողներ» հանրագիտական անթոլոկիա (ծաղկաքաղ), «Անտարես», 2015:

## Արտաքին Յղումներ
* Կեանքը Խարբերդի շրջանին մէջ, 1908-1915:

Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1917 մահեր
Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Տիֆէ մահացածներ
Լիտիա

**Լիտիա** (լատ.՝ *Lydia*) (մ.թ.ա.12-րդ դարէն-մ.թ.ա.546), հին աշխարհի պետութիւն Փոքր Ասիոյ թերակղզիէն, կը տարածուէր Էգէական ծովէն մինչեւ թերակղզիին խորքը։

## Բնակչութիւնը
Լիտիայի բնակչութեան ռասայական պատկանելիութիւնը անյայտ է։ Ընդհանրապէս Լիտիայի բնակչութեան վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցած են խէթերը. ենթադրուած է, որ Լիտիայի թագաւորական սերունդներէն մէկը ունեցած է խէթական ծագում։ Բնակչութեան խօսակցական լեզուն եղած է լիտիերէնը, որ պատկանած է հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի անատոլիական խումբին։ Գրագրութիւնը կատարուած է լիտիական այբուբենով, որ յունականին մօտ է։

## Մշակոյթը
Լիտիական մշակոյթը այլազան ու բարդ երեւոյթ մըն է։ Լիտիացիները գործածած են յունական այբուբենը: Լիտիայի մէջ զարգացած է բժշկութիւնը եւ դեղագործութիւնը։ Լիտիացիները կառուցած են անառիկ ամրոցներ, թագաւորական դամբարաններ, բարդ արհեստական ջրամբարներ։

## Պատմութիւն
Լիտիական պետութեան պատմութիւնը մեզի հասած է հնադարեան գրականութեան բնորոշ կիսառասպելական տեսքով, ինչպէս նաեւ դրուագային տեղեկութիւններ արեւելեան, յատկապէս ասորեստանեան աղբիւրներէն։ Բայց Լիտիական թագաւորութեան մասին ամէնահաւաստի տեղեկութիւնները մեզի հասած են հնագիտական պեղումներու միջոցաւ, որոնք իրականացուած են 1958 թուականին Լիտիայի մայրաքաղաք՝ Սարդի շրջակայքին մէջ։ Քաղաքական կառավարական առումով Լիտիան միապետութիւն էր. պետութեան գլխաւոր կառավարիչն էր թագաւորը։ Թագաւորին իշխանութեան շրջանակը իր թիկնազօրն ու բանակն էր, յատկապէս մեծ դեր ունէին լիտիական այրուձին եւ հանրայայտ մարտակառքերը։ Արտաքին եւ ներքին կարեւոր հարցերու որոշումներ կայացնելու համար տեղի կ'ունենար ազգային ժողովը, բայց թագաւորական իշխանութեան ամրապնդման հետ աստիճանաբար ան կը կորսնցնէ իր նշանակութիւնը։ Լիտիական պետութեան ծաղկման սկիզբը կը համարուի մ.թ.ա. 7-6-րդ դարերը, երբ իշխանութեան գլուխ անցաւ Մերմնադների դինաստիան, որուն հիմնադիրը կը համարուի Գիգէսը։ Ան նշանաւոր էր, բայց թագաւորական տոհմին չէր պատկաներ եւ իշխանութիւնը բռնագրաւած էր պալատական յաջողութեան շնորհիւ։

## Տնտեսութիւնը
Լիտիայի տնտեսութեան հիմնական ուղղութիւնը հողագործութիւնն էր, քանի որ անոր աշխարհագրական դիրքը եւ կլիմայական պայմանները նպաստաւոր էին հողագործութեամբ զբաղուելու համար։ Անծայրածիր արօտավայրերը հնարաւորութիւն կու տային նաեւ զբաղուելու անասնապահութեամբ եւ յատկապէս ձիաբուծութեամբ։ Գտնուելով յունական եւ հին արեւելեան մշակոյթներու հատման օղակին մէջ, Լիտիական պետութիւնը կը գործադրէր գործունեայ առեւտրական գործունէութիւններ։ Հնադարեան աղբիւրներուն համաձայն, Լիտիան կը համարուի մետաղադրամի հայրենիքը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիոյ պատմական շրջաններ
Ստորոգութիւն:Պատմական մարզեր
Լիոնի Սէյնթ Էքզիւփերի Օդակայան

**Լիոնի Անթուան տը Սէյնթ Էքզիւփերիի անուան օդակայան** (, ԻԱԹԱ՝ LYS, ԻՍԱՕ՝ LFLL), միջազգային օդակայան մըն է Ֆրանսայի երրորդ մեծութեան քաղաքի՝ Լիոնին մէջ: Օդակայանը կոչուած է ֆրանսացի նշանաւոր օդաչու եւ գրող Անթուան տը Սէյնթ Էքզիւփերիի () անունով:

## Պատմութիւն
thumb|Թերմինալի շէնքը
thumb|Ժամանողներու տարածքը
Օդակայանին բացումը կայացած է 12 Ապրիլ 1975-ին նախագահ Վալերի Ժիսքար տ'Էսթէյնի () կողմէ: Անիկա կառուցուած էր փոխարինելու համար Լիոնի հին Պրոն օդակայանը, որը ներկայիս կ'օգտագործուի միայն որպէս ռազմական: 1994-ին կառուցուած բարձր արագութեան երկաթուղիով օդակայանը ուղիղ կապով միացաւ Փարիզին եւ Մարսէյլին: Օդակայանի թաղարը կառուցուած է Սանթեակոյ Քալաթրաւայի նախագիծով, որով անիկա դարձած է ամենաճանչուողներէն մին: 1997-էն օդակայանը Air France-ին համար դարձած է հենակէտ:

## Չուերթներ
19 Ապրիլ 2018-էն Armenia Aircompany ընկերութիւնն սկսաւ կանոնաւոր չուերթներ Երեւանի եւ Լիոնի միջեւ

## Ծանօթագրութիւններ
Լիւրբուլ ՖԱ

**«Լիւրբուլ»** (; արտասանութիւն։ ), անգլիական մասնագիտական ֆութպոլային ակումբ, որ հանդէս եկած է Լիւրբուլի մէջ։ Ներկայիս խումբը կը մասնակցի Բրիմիոր Լիկայի մէջ։ Անգլիոյ մէջ ակումբը տիտղոսներու թիւով երկրորդն է՝ Բրիմիոր Լիկայի 18 տիտղոս, Ֆութպոլի Անգլիոյ բաժակի 7 եւ Ֆութպոլային լիկայի բաժակի մէջ 8 մրցանշային յաղթանակ։ Լիւրբուլը միակ անգլիական ակումբն է, որ նուաճած է ամէնաշատ թիւով եւրոպական տիտղոսներ. «կարմիրները» յաղթած են 5 Եւրոպական Բաժակ (վերջինը 2005 թուականին), ԻՒԵՖԱ-ի 3 Բաժակ եւ ԻՒԵՖԱ-ի 3 Սուբըր Բաժակ։ Լիւրբուլը հիմնադրուած է 1892 թուականին եւ յաջորդ տարի արդէն խաղացած՝ Ֆութպոլի Լիկայի մէջ։ 

Իր կազմաւորման օրէն ի վեր ակումբը կը խաղայ «Անֆիլդի մէջ»։ Ամէնայաջող ժամանակահատուածը Լիւրբուլի պատմութեան մէջ եղած է 1970-ական եւ 80-ական թուականները, երբ Պիլ Շենքլին եւ Պոպ Պէյսլին ակումբին բերին Լիկայի 11 տիտղոս եւ եւրոպական 7 յաղթանակ։ Ակումբը կը մրցակցի իր հարեւաններու՝ «Էվըրթոնի» եւ «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» հետ։ 

1964 թուականէն ի վեր խումբը տան մէջ խաղացած է ամբողջովին կարմիր համազգեստով, երբ անոր ղեկավար Պիլ Շենքլին փոխեց զայն՝ դարձնելով կարմիր շապիկ եւ սպիտակ կարճ տափատներ. այն հակառակորդին վախցնելու փորձ էր։ Ակումբի երկարամեայ հակառակորդներն են Էվերթընը եւ Մանչեսթըր Իւնայթըտը։ Խումբի հիմն է «Դուք երբեք մինակ քայլ չէք առներ»։

## Պատմութիւն
«Լիւրբուլ» ֆութպոլային ակումբը հիմնադրուած է 1892 թուականին, Լիւրբուլ քաղաքին մէջ։

## Գոյները եւ խորհրդանիշներ

### Հովանաւորներ

## Ներկայ կազմ
*2013 թուական Յունիս 18-ի դրութեամբ*

 

### Վարձավճառով տրուած խաղացողներ

 (Բոլթոն)
 (Վուլուերհեմփթոն)

## 2013/2014 Տեղափոխութիւններ

### Մասնակցած են

* Տրուած է վարձավճարով  
** Վերադարձած է վարձավճարէն  
*** Ազատ գործակալ  
**** Աւարտած է խաղացողի գործի ասպարէզը 

## Տեղափոխութիւներ 2014/2015
Ըստ transfermarkt.co.uk Բորդալի
### Եկաւ

### Գնաց։

* Տրուած է վարձավճարով  
** Վերադարձած է վարձավճարէն  
*** Ազատ գործակալ 

## Ծանօթագրութիւներ

## Գրականութիւն
* Cox, Richard; Russell, Dave; Vamplew, Wray (2002). *Encyclopedia of British football*. Routledge. ISBN 0-7146-5249-0.
* Crilly, Peter (2007). *Tops of the Kops: The Complete Guide to Liverpool's Kits*. Trinity Mirror Sport Media. ISBN 978-1-905266-22-7.
* Graham, Matthew (1985). *Liverpool*. Hamlyn Publishing Group Ltd. ISBN 0-600-50254-6.
* Kelly, Stephen F. (1999). *The Boot Room Boys: Inside the Anfield Boot Room*. HarperCollins. ISBN 0-00-218907-0.
* Kelly, Stephen F. (1988). *You'll Never Walk Alone*. Queen Anne Press. ISBN 0-356-19594-5.
* Liversedge, Stan (1991). *Liverpool:The Official Centenary History*. Hamlyn Publishing Group Ltd. ISBN 0-600-57308-7.
* Pead, Brian (1986). *Liverpool A Complete Record*. Breedon Books. ISBN 0-907969-15-1.
* Reade, Brian (2009). *44 Years With The Same Bird*. Pan. ISBN 1-74329-366-6.

## Արտաքին յղումներ
* «Լիւրբուլ» պաշտօնական կայքէջ 
**Անկախ կայքեր**
* LFCHistory.net վիճակագրական կայք
* Լիւրբուլ Ֆ.Ա. BBC Մարզանք։ Ակումբի նորութիւններ - Վերջին արդիւնքներ  - ակումբի վիճակագրութիւն
* Լիւրբուլ - Sky Sports
* Լիվերպուլ - Բրիմիոր լիկայի մէջ
**Հայկական կայքեր**
* Լիւրբուլի մասին տեղեկութիւն Բրիմիոր Լիկայի հայալեզու կայքէջին մէջ
Լիւսի Հէյլ

**Քարէն Լիւսիլ Հէյլ**, (), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի, երգահան եւ գեղեցկուհի : Ծնած է 14 Յունիս, 1989 թուականին, Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Լիւսին American Juniors հեռատեսիլի ցուցադրութեան յաղթողներէն մէկն է։ Ան յայտնի դարձած է իր գլխաւոր դերով, (Արիա Մոնթկամերի կերպարը կատարելով) Pretty Little Liars հեռուստաշարին մէջ:

## Կենսագրութիւն
Լիւսի Հէյլ ծնած է Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Զաւակն է Ժուլի Նայթի եւ Փրեսթըն Հէյլի (որոնք ետքը ամուսնալուծուեցան): Լիւսիլ անունը ժառանգած է իր մեծմօրմէ։ Լիսիին մայրը՝ Ժուլին, հիւանդապահուհի է: 
Հէյլը ունի մեծ քոյր մը, Մակկի անունով, իսկ խորթ քոյր մը, Քըրպի անունով: Երբ Լիւսին 8 տարեկան էր, ան հետեւած է երաժշտութեան եւ դերասանութեան դասընթացքներու, իսկ մինչեւ 12 տարեկան ան ստացած է տնային կրթութիւն եւ դպրոց չէ յաճախած: 15 տարեկանին իր մօր հետ կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս որպէսզի մասնակցի American Juniors հեռատեսիլի ցուցադրութեան մրցումին: 
2012 թուականին Հէյլը հարցազրոյցի մը մէջ ըսաւ թէ ան ժամանակին կը տառապէր անախորժային հիւանդութիւնէ:

Ան մասնակցած է բազմաթիւ ֆիլմերու եւ հեռուստաշարերու, օրինակ՝ *Drake & Josh*, *How I Met Your Mother*, *Wizards of Waverly Place*, *The Sisterhood of the Traveling Pants 2* եւ *A Cinderella Story: Once Upon a Song*:

Ան նաեւ հրատարակած է ալպոմ մը, *Road Between* անունով, 3 Յունիս, 2014 թուականին:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Յունիսի ծնունդներ
Լյովեն

**Լյովեն** ( , բնակիչները կ՛ըսեն նաեւ *Leive*, ), Ֆլանդրիա տարածաշրջանի Ֆլամանդական Բրաբանտ նահանգի մայրաքաղաքն է։ Այն կը գտնուի Բրյուսելեն մոտ 30 կմ արեւելք։

Այստեղ կը գտնուի աշխարհի ամենամեծ գարեջուրի ընկերութիւնը եւ աշխարհի հինգ խոշորագոյն սպառողական ապրանքներու ընկերութիւններեն մեկը։ Լյուվենի մէջ կը գտնուի ամենամեծ, ամենահին եւ գործող կաթոլիկ համալսարանը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Լոձ

**Լոձ** (לאדזש, *Lodzh*;) Լեհաստանի երրորդ մեծ քաղաքը։ Կը գտնուի երկրին կեդրոնական մասին մէջ եւ ըստ Դեկտեմբեր 2009-ի կատարուած մարդահամարի տուեալներուն՝ ունի  բնակչութիւն։ Լոձը՝ Լոձի վոյվոտութեան մայրաքաղաքն է, կը գտնուի Վարշաւայէն շուրջ 135&nbsp;քմ. հարաւ արեւմուտք։ Քաղաքին զինանշանը նաւակի տեսքով թեք զէնք է, ի նշան քաղաքին անուան, որ բառացիօրէն կը թարգմանուի «*նաւակ*»։

## Պատմութիւն
Լոձը գրառումներուն մէջ առաջին անգամ կը յիշատակուի 1332-ին՝ փաստաթուղթին մէջ, երբ Լոձիա գիւղը կը յանձնուի եպիսկոպոս Վլոցլավեկին։ 1423-ին Վլադիսլաւ Եակովլեւ թագաւորը Լոձ գիւղին կը շնորհէ քաղաքի կարգավիճակ։ Մինչեւ Ժը. դար քաղաքը փոքրիկ բնակավայր էր Մազովիոյ եւ Սիլեսիոյ միջեւ գտնուած առեւտրական ճամբուն վրայ, Ժզ. դարուն Լոձ ունէր 800 բնակիչ, որ հիմնականին մէջ կը զբաղէր մօտակայ հացահատիկային տնտեսութեամբ։

1793-ին Լեհաստանի երկրորդ բաժանումով Լոձը կը դառնայ Պրուսիոյի թագաւորութեան մաս, Հարաւային Պրուսիոյ մարզ եւ գերմաներէն կը կոչուէր «Լոտճ»։ 1798-ին Պրուսիա կ'ազգայնացնէ քաղաքը, եւ կը կորսնցնէ Կույավիա արքեպիսկոպոսին քաղաքի կարգավիճակը։ 1806-ին Լոձ կը միանայ Նափոլէոնի դքսութեան հետ Վարշաւայի մէջ եւ 1810-ին ունէր 190 բնակիչ։ 1815-ին Վիեննայի քոնկրէսի պայմանագիրով ան  Լեհաստանի քոնկրէսի մաս կը դառնայ, որ Ռուսաստանի Կայսրութեան կ'ենթարկուէր։

### Մասնատման դար
Ըստ 1815-ի պայմանագիրին կը նախատեսուէր վերակառուցել կիսաքանդ քաղաքը եւ ըստ 1816-ի ցարին հրովարտակին, շարք մը գերմանացի ներգաղթեալներ՝ տարածքին ձեռքբերման փաստաթուղթ կը ստանան, որպէսզի հողը մաքրեն եւ գործարաններ ու տուներ շինեն։

## Բնակչութիւն

## Քաղաքի տեսարաններ

Lodz Piotrkowska.jpg
5 Lodz 087.jpg
Łódź - Pałac Izraela Poznańskiego.jpg
Polonia Palast Łódź 2010 05 02.jpg
PL Wikiwarsztaty fotograficzne Łódź 089.jpg
Palac Juliusza Heinzla Lodz.JPG
Lodz Biala Fabryka 4(pischmak).JPG
Pałac Maurycego Poznańskiego.jpg
Archikatedra Łódź v2.jpg
Łódź ul Sienkiewicza kościół jezuitów 2013 MZW 6430.JPG
Łodź, Piotrkowska, knihovna arcidiecéze.JPG
Schweikert Palace.jpg
Palac Steinertow Lodz.jpg
Lodz skyline.jpg
Łódź - Teatr Wielki.JPG|Թատրոն
Bronisław Wilkoszewski – widok na Nowy Rynek (Piotrkowska).jpg|1896


## Ծանօթագրութիւններ

900px|մինի|Կեդրոն

Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Վերանուանուած քաղաքներ
Լոյս

մինի|Լոյսի սփռումը:
**Լոյս**, արեւուն լոյսը ճերմակ կ'երեւի, սակայն իրականութեան մէջ՝ բազմաթիւ գոյներէ կը կազմուի։ Լոյսը մեզի կը հայթայթէ անհրաժեշտ ջերմութիւնը եւ ուժանիւթը։ Առանց լոյսի, կեանք գոյութիւն պիտի չունենար աշխարհի վրայ։

## Շուքեր
Երբ որ լոյսը իյնայ անթափանց մարմնի մը վրայ, շուք մը կը գոյանայ մարմինին ետեւը, հո՛ն, ուր լոյսը չի կրնար թափանցել։
## Պրիսմակ
մինի|459x459փքս|Լոյս որ եկեղեցիի պատուհանէն կը թափանցէ
Սպիտակ երեւցող լոյսը իրականութեան մէջ կը պարունակէ ծիածանին բոլոր գոյները։ Երբ սպիտակ լոյսի ճառագայթախուրձ մը պրիսմակի մը մէջէն անցնի, կը տարբաղադրուի զինք կազմող բոլոր գոյներով։ Գունաւոր առարկաները կը ներծծեն որոշ գոյներ եւ կը ցոլացնեն իրենց գոյնը։ Օրինակի համար, կանաչ բոյս մը կը ներծծէ արեւու լոյսին մէջ գտնուող կարմիրն ու կապոյտը եւ կը սփռէ կանաչը։, ,

## Ծիածան կամ Ծիրանի Գօտի
Արեւուն լոյսը, հակառակ ճերմակ երեւնալուն, կ'ամփոփէ  ծիածանին բոլոր գոյները։ Երբ տեղ մը կ'անձրեւէ եւ մօտակայ շրջանի մը մէջ արեւը կ'երեւի, ճառագայթները կը տարբաղադրուին անցնելով կաթիլներու ընդմէջէն եւ կը ստանան կարմիր, նարնջագոյն, դեղին, կանաչ, կապոյտ, լեղագոյն եւ մանիշակագոյն գոյները։ Այսպիսով, երկինքի մէջ կը յայտնուի գունաւոր հսկայ կամար մը, որ կը կոչուի ծիածան կամ ծիրանի գօտի: 
## Գոյներ
Մութին մէջ բոլոր գոյները մոխրագոյն կ'երեւին։ Լոյսի ներկայութեան կը տեսնենք բոլոր գոյները։ Ապրանքները տեսանելի են, որովհետեւ լոյսը կը պատկերացնէ։ Օդը անտեսանելի է, որովհետեւ լոյսը  չի փայլեցներ։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 12-13

Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Լոյս ու Ստուեր Լուսանկարչական Տուն

**Լոյս ու ստուեր լուսանկարչական տունը** 19-րդ դարու վերջին - 20-րդ դարու սկզբը Պաքուի մէջ գործող լուսանկարչական տուներէն մէկը։

Գտնուած է Մարիինսկաեայ ջփ. 15 հասցէով՝ Մոլոկանական այգիի դիմաց։ Լուսանկարչատունը պատկանած է Բարսեղ Յամբարձում Ռոստոմեանին։ ԱՆոր կը պատկանէր այդ ժամանակաշրջանին մէջ հանրաճանաչ լուսանկարչական մէկ այլ տուն՝ Բարսեղ Ռոստոմեանի լուսանկարչական տունը։

Բարսեղ Ռոստոմեանի եղբայրն էր Դաւիթ Յամբարձում Ռոստոմեանը՝ մէկ այլ հանրաճանաչ լուսանկարիչ։

Ռոստոմեանը ազգութեամբ հայ էր՝ Պաքուի մէջ գործող ազգութեամբ հայ բազմաթիւ լուսանկարիչներէն մէկը։

## Պատկերներ

File:Barsegh-Rostomyan-agency-photo.jpg
Պատկեր:Photo-Label-Svet-Ten.jpg


## Յղումներ
* Фотоателье дореволюционные (Баку) 
* ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԴԱԴԱՅԱՆ - ՀԱՅԵՐԸ Եւ ԲԱՔՈՒՆ (1850-ական թթ. - 1920 թ.), Երեւան 2006, ISBN 99941-961-6-2

Ստորոգութիւն:Արուեստ
Լյուպլյանա

**Լիւպլիանա**, () Սլովենիոյ մայրաքաղաքն է։ Կը գտնուի Լիւպլիանիցա գետի ափին՝ Սավա գետին միախառնուելու տեղի մոտ։

## Պատմութիւն
1-ին դարուն այստեղ եղած է հռոմէական ճամբար, որ հետագային վերածուեր է քաղաքի եւ կոչուած է Էմոն (լատիներէն՝ Emon, կործանուած է 5-րդ դարուն)։ Որպէս սլավոնական բնակավայր յայտնի է 1144-էն։ 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն Լիւպլիանան (գերմաներէն՝ Լայբախ) ստացած է քաղաքի իրաւունք։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Լոնտոնի Միլենիում հետիոտն կամուրջը

մինի|աջից|Լոնտոնի Միլենիում Հետիոտն կամուրջը
**Միլենիում կամուրջ** (), Լոնտոնի մէջ Թէյմս գետի վրայ հետիոտն երթեւեկութեան համար նախատեսուած կամուրջ է։ Սկսած է կառուցուիլ 1998-ին, բացումը կատարուած է 2000-ին, 10 Յունիսին։ Երկայնքը 370 մեթր է, լայնքը՝ 4 մեթր։

## Անուանում
կամրջին անուանումը անգլերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ Հազարամեակի կամուրջ, քանի որ այս շինութեան կառուցումը կապուած էր երրորդ հազարամեակ մուտք գործելուն հետ:։

## Պատմութիւն
մինի|ձախից
Կառուցումը կը սկսի 1998-ի վերջը։ Հիմնական աշխատանքները կը սկսին 28 Ապրիլի, 1999-ին։ կամրջին շինարարութեան համար կը ծախսուի 18,2 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։
Բացման օրը կամրջին վրայէն անցած է 90.000 հոգի:

Կառուցումէն առաջ նախապէս Թեմզայի երկու ափերուն՝ այն տեղերը, որոնք կը նախատեսուէին շինարարութեան համար, հնագիտարական պեղումներու կ'ենթարկուին։
մինի|աջից|Կամուրջը՝ վարէն դիտուած
## Հարեւան տեսարժան վայրեր
Հազարամեակի կամրջին Թեմզայի հիւսիսային ափին առջեւը կը  յայտնուի Ս. Պետրոսի տաճարի գմբէթը, ինչպէս նաեւ անոր հարաւային ճակատամասը։ Իսկ հարաւային ափին առջեւը  նկատելի է Թեմզայի ափին տեղաւորուած «Տէյթ Մոտըրն» պատկերասրահը, իսկ անկէ ձախ՝ շէյքսպիրեան «Կլոպիւս» թատրոնը վերականգնած ձեւով։
մինի|ձախից|Կամուրջը եւ Ս. Պօղոս եկեղեցին գիշերով
## Ֆիլմաշխարհի մէջ
* «Միլենիում» կամուրջը  առկայ է «Հերի Փոթըրը եւ Խառնածին արքայազնը» ֆիլմին սկզբը։ Ըստ նիւթին՝ Մահուան խժռողները (սեւ կախարդներու խումբ) կը  թռչին Լոնտոնի վրայէն, եւ երբ անոնք կ'անցնին կամրջին վրայէն, անիկա կը քանդուի եւ կը  թափի Թեմզային մէջ, որու մասին կը գրուի թերթերուն մէջ։ Բայց այս դրուագը չի համապատասխաներ վէպին ժամանակային սահմաններուն. Հերի Փոթըրը եւ Խառնածին արքայազնը վէպում իրադարձութիւնները կը կատարուին 1996-ին, իսկ կամուրջը կառուցուած է  2000-ին։
* Կամուրջը կարելի է տեսնել մէկ այլ անգլիական ֆիլմի մէջ՝ «Իրական սէր»։
* կամրջին կարելի է հանդիպիլ նաեւ «Թայմլէս։ Սուտակէ գիրքը» ֆիլմին մէջ։
* «Սեւ հայելի» յաջորդական ֆիլմաշարքին  առաջին մասին  մէջ կ'երեւի Միլենիում կամուրջը։
%

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կախովի կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Լոնդոնի կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Թեմզա գետի կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Հետիոտն կամուրջներ
Ստորոգութիւն:2000 կառույցներ
Եոախիմ Լոու

**Եոախիմ Լոու** (, ծնած 3 Փետրուար 1960), գերմանացի ֆութպոլիստ-մարզիչ, 2006 թուականէն ի վեր Գերմանիոյ ազգային հաւաքականի գլխաւոր մարզիչն է, իսկ, մինչ այդ, 2 տարի եղած է Գերմանիոյ ազգային հաւաքականի նախկին գլխաւոր մարզիչ Եուրգըն Կլիսմընի օգնականը։
## Կենսագրութիւն

### Խաղային Ասպարէզ
Լոուն ասպարէզը սկսած է որպէս յարձակողական ոճի կիսապաշտպան։ Հանդէս եկած է Ֆրայբըրգ, Սթութկարթ, Ֆրայբուրգի Այնտրախտ եւ Գառլսրուէ ակումբներէն։ Որպէս ֆութպոլիստ հանդէս եկած է մինչեւ 1990 թուական։

### Մարզչական Ասպարէզ
1995-1996 թուականներուն եղած է Սթութկարթի գլխաւոր մարզիչ Ռոլֆ Ֆրինճըրի օգնական։ Այնուհետեւ Ռոլֆ Ֆրիճըրի հեռանալէն ետք դառնալով խումբի գլխաւոր մարզիչ իր խումբին հետ նուաճած է Գերմանիոյ բաժակը։ Լոուն ասպարէզը կը շարունակէ թրքական Ֆեներպախչէի մէջ, բայց այդ խումբին հետ կ'աշխատի ընդամէնը 1 տարի։ 1999-2000 թուականներուն կ'աշխատի գերմանական Գառլսրուէ ակումբին մէջ, սակայն չկարենալով օգնել խումբին, կը հեռանայ այդ պաշտօնէն։ 2001-ին նորէն կը վերադառնայ Թուրքիա, բայց այնտեղ եւս երկար չ'աշխատիր։ 2001-2002 թուականներուն Տիրոլըմ խումբին հետ կը դառնայ Աւստրիայի ախոյեան, սակայն խումբը շուտով կը սնանկանայ։ 2003-ին կը գլխաւորէ Վիեննայի Աւստրիա ակումբը։

### Հաւաքական
1 Օգոստոս 2004-ին Լոու պաշտօնապէս կը դառնայ Գերմանիոյ ազգային հաւաքականի գլխաւոր մարզիչի օգնական։ 2006 թուականին, ԱԱ-է ետք, ուր Գերմանիոյ հաւաքականը աւարտեց 3-րդ հորիզոնականը, գլխաւոր մարզիչ Կլիսմանը հրաժարեցաւ պայմանագիրը երկարելու առաջարկէն եւ նոր գլխաւոր մարզիչ նշանակուեցաւ Լոուն։

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի կիսապաշտպաններ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի ֆութպոլիսթներ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի ֆութպոլային մարզիչներ
Ստորոգութիւն:3 Փետրուարի ծնունդներ
Լոռի (մարզ)

**Լոռի**, կ’ընդգրկէ Գուգարաց աշխարհին մէկ կարեւոր համեմատութիւնը եւ հայկական լեռնաշխարհին հակադրութիւններով հարուստ բնութեան ամէնէն ինքնատիպ վայրերէն մէկը:

Բարձր կանաչազարդ լեռներով եւ խոր ձորերով, որոնց մէջէն Դեբեդը կը հոսի: Անտառապատ լանջերուն վրայ դէպի երկինք կը խոյանան Լալուարը (2543 մեթր), Չաթինը (2244 մեթր), Ուրասարը, Թէժը, Մեծ Մայմէխը եւ միւս լեռները:

Այդտեղ է նաեւ Աղստեւի հովիտը, ուր կը գտնուին Դիլիջանն ու Իջեւանը: Դեբեդի ձախ ափին կ’երկարին Վիրահայոց լեռնաշղթային կեդրոնական եւ արեւելեան հատուածները, իսկ աջ կողմը` Գուգարաց լեռնաշղթան: Դեբեդի գլխաւոր հարկատուներն են` Մարցիգետը, Աջիրը եւ Շնողը:

Փամբակի լեռնաշղթան ջրբաժան է Կուր եւ Արաքս գետերու աւազաններուն միջեւ եւ կ’երկարի Ջաջուռի լեռնանցքէն մինչեւ Սեւանայ լիճին հիւսիս-արեւմտեան ափը: Փամբակ գետը, Ձորագետի հետ միախառնուելով կ’առաջացնէ Դեբեդը, եւ Դեմեդ Ձորագետ անունով ալ ճանչցուած է:

Փամբակի հովիտը նեղ եւ երկար իջուածք մըն է Բազումի եւ Փամբակի լեռնաշղթաներուն միջեւ։ Փամբակ գետի դարաւանդաւոր հովիտը կ’երկարի Ջաջուռի լեռնանցքէն մինչեւ Գայլաձոր կիրճը: Կ’ընդգրկէ նաեւ Չիչկան, Վանաձոր եւ Տանձուտ գետերու հովիտները: Իսկ Փամբակի լեռնանցքը կը գտնուի 2152 մեթր բարձրութեան վրայ:

## Լեռնաշղթաներ
Բազումի լեռնաշղթան կ’երկարի Քարախաչի լեռնանցքէն մինչեւ Գայլաձոր կիրճը, եւ ջրբաժան է Ձորագետի եւ Փամբակի միջեւ։ Ձորագետի հարկատուներն են` Սեւաբերդ, Տաշիր, Յովհաննաձոր, Միսխանա, Ուրուտ, Չքնաղ եւ Գարգառ:

## Ծառաստաններ
Լոռիի լեռներն ու ձորերը ամբողջ ծածկուած են Հաճարենիի, Կաղնիի, Լորենիի, Հացենիի սաղարթաւոր անտառներով եւ սոճիի փշատերեւ ծառաստաններով:

Լոռիի անտառները լեցուն են նաեւ պտղատու ծառերով. տանձենի, խնձորենի, սալորենի, տխլենի եւ հոնի:

## Մարգագետիններ
Լեռներու բարձունքներուն տարածուած են խոտառատ մարգագետիններ: Անտառները լեցուն են վայրի կենդանիներով` այծեամ, նապաստակ, գորշուկ, կզաքիս, սկիւռ, արջ, գայլ, եղնիկ, աղուէս եւ անտառակատու. թռչուններէն յիշենք շիկահաւը, սեւ երաշտահաւը, կեռնեխը, փայտփորը եւ անտառակտցարը:

## Կլիմայ
Կլիման ընդհանուր առմամբ մեղմ է: Ձմեռը ջերմաստիճանը զերոյէն վար 4-էն 5 եւ երբեմն ալ մինչեւ 35 աստիճան կ’իջնէ. երբեմն ալ տաք հովեր կը փչեն եւ ձիւնը կը հալի: Ամառը մեղմ է, ամպամած, 16-էն մինչեւ 22 աստիճան: Գարունն ու աշունը սքանչելի են:300px|մինի|Լոռիի մարզ|ձախից
## Քաղաքներ
* Ալավերդի
* Ախթալա
* Թումանեան
* Շամլուղ
* Սպիտակ
* Ստեփանաւան
* Վանաձոր
* Տաշիր

## Պատմամշակութային յուշարձաններ
Լոռիի մարզէն ներս կը գտնուին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ ընդգրկուած Հաղպատի եւ Սանահինի վանքերը։ Պատմական նշանակութիւն ունին նաեւ մարզէն ներս գտնուող Լոռի-Բերդի փլատակները։
## Պատկերասրահ

Alaverdi town1290.jpg|Ալավերդի
Akhtala, panoramic scene.jpg|Ախթալա
6 General view, Tumanyan, Armenia.jpg|Թումանեան
Shamlugh town Armenia.jpg|Շամլուղ
Spitak Спитак, Армения.jpg|Սպիտակ
Stepanavan skyline.jpg|Ստեփանաւան
Vanadzor.jpeg|Վանաձոր
Tashir town centre image.jpg|Տաշիր
View from Dsegh.JPG|Փամբակի լեռնաշղթայ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստանի մարզեր
Լոռի բերդ

300px|մինի|աջից|'''Լոռի բերդ'''
**Լոռի բերդը**, միջնադարեան անառիկ ամրոց ներկայիս կը գտնուի Լոռիի մարզին մէջ՝ Ստեփանաւանէն հինգ քիլոմեթր հիւսիս-արեւելք, Ձորագետի եւ Միսխանայի միջեւ, եւ գետերու խոր կիրճերը երեք կողմէն անմատչելի դարձուցած են փոքր հարթութեան ժայռոտ բարձունքին գտնուող ամրոցը։ Ընդգրկուած է Լոռի Բերդի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկուին մէջ։

## Նկարագրութիւն
Միջնաբերդին համեմատաբար դիւրամատչելի հիւսիս-արեւմտեան կողմը կառուցուած է 214 մեթր երկարութեամբ, իրարու յաջորդող կլոր եւ քառանկիւն աշտարակներով պարիսպ, որուն հիւսիս-արեւմտեան անկիւնին վրայ կը գտնուի միակ մուտքը։ Պարիսպին շուրջ խորունկ խրամներ փորուած են։ Պարիսպէն ներս կառուցուած են պալատ, բաղնիքներ, եկեղեցիներ եւ քաղաքացիներու բնակարաններ։

## Պատմութիւն
Լոռի Կիւրիկէ Ա. թագաւորին օրով (1049-1089) Կիւրիկեաններու թագաւորութեան մայրաքաղաքը եղաւ։ Գտնուելով հիւսիսային առեւտրական ճամբու վրայ՝ Լոռին եղախ է առեւտրային ու արհեստագործական խոշոր կեդրոն միջնադարեան Հայաստանին մէջ. առեւտրական ճամբաներով կապուած էր Անիի, Դուինի, Դմանիսի, Թիֆլիս  եւ ուրիշ քաղաքներու հետ։ XI - XIII դդ. ունեցել է շուրջ 10 հզ. բնակիչ։ Քաղաքի առաջին պարսպի մեջ պարփակված տարածությունը (մոտ 9 հա) միջնաբերդի դեր է կատարել։ Սելճուքներ 1105-ին գրաւեցին զայն, իսկ 1118-ին՝ վրացական զօրքերը, որոնք Օրբելիներուն յանձնեցին ամրոցը։ Այս ժամանակ Վասպուրականի հարաւէն գաղթելով Զաքարեան տան նախնիները Գուգարք փոխադրուեցան եւ վրացական արքունիքի գերիշխանութեան ենթարկուեցան։ Անոնց սերունդէն Սարգիս Մեծ Անիի կառավարիչ նշանակուեցաւ. Թամար թագուհի ամիրսպասալարութեան պաշտօնին կոչելով զայն անոր յանձնեց Լոռին։ Սարգիս Մեծի զաւակները՝ Զաքարէ եւ Իւանէ ամիրսպասալարները վրացական եւ հայկական միացեալ զօրքերով ազատագրեցին հիւսիս-արեւելեան Հայաստանը եւ վերականգնեցին հայկական պետականութիւնը։ 1236-ին մոնկոլներ գրաւեցին, աւերեցին եւ կողոպտեցին Լոռին։

Լոռիէն գտնուած են աշխատանքի գործիքներ, զէնքեր, զարդեր, կաւէ բազմապիսի անօթներ եւ ծխամորճներ, ապակէ ջրամաններ, ճենապակեայ, հախճապակեայ, ոսկորէ եւ քարէ առարկաներ, դրամներ, որոնք հիմք կը հանդիսանան ենթադրելու, որ Լոռիի մէջ զարգացած եղած են արհեստներու բազմաթիւ ճիւղեր։ Կան նաեւ այլ երկրներէ (մասնաւորապէս՝ Վրաստանէն, Պարսկաստանէն, Միջին Ասիայէն և Միջագետքէն) ներմուծուած առարկաներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Լոռի բերդաքաղաք. միջնաբերդ.JPG|**Լոռի բերդաքաղաք, միջնաբերդ**
Պատկեր:Լոռե բերդաքաղաք, եկեղեցի.JPG|**Լոռի բերդաքաղաք, եկեղեցի**
Պատկեր:Լոռի բերդ ամրոց- բաղնիք (9).JPG|**Լոռի բերդաքաղաք, բաղնիք**
Պատկեր:Բաղնիք, Լոռե բերդաքաղաք (1).JPG|**Լոռի բերդաքաղաք, բաղնիք**
Պատկեր:Lori berd fortress 004.JPG|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր
Լոռիի Այր Մարդոց Տարազներ

**Լոռիի այր մարդոց տարազներ -** Լոռիի այր մարդոց զգեստները ունէին կովկասեան տարազներու ոճ եւ երանգ, սակայն կերպասներու ընտրութեամբ ու ձեւուածքով տեղական էին: Այր մարդոց տարազի բաղկացուցիչ մասերն էին վարտիքը, շապիկը, ելակը, արխալուղը, կաշիէ գօտին եւ չուխան:

Չուխան կովասեան տարածաշրջանի այր մարդոց յատուկ առանց օձիքի վերարկուն է, որ կը կարուի մահուդ կտորով։ Ունի այնպիսի ձեւուածք, որ կ՛ընդգծէ տղամարդուն լայն թիկունքը եւ նեղ մէջքը։ Չուխային տակէն կը հագնէին արխալուղ վերնաշապիկը։

Լոռեվի տղամարդիկ ձմեռը կը հագնէին լայն մուշտակ՝ առանց գօտիի։

Տարածուած ոտնամանի տեսակը կաշիէ սրածայր տրեխն էր։

## Յարդարանքը
Գլխայարդարանքի համար կը գործածէին աւանդական փափախը՝ կարուած ոչխարի կամ գառնուկի մորթիով:

Մէջքին կը կապէին կաշիէ կամ կտորէ գօտի։
## Աղբիւրներ

* «Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990։
*barevarmenia.com
Լոռիի Կանացի Տարազներ

**Լոռիի կանացի տարազները** կը նմանին Արցախի տարազներուն՝ որոշ ընդհանրութիւններով հանդերձ Արարատեան դաշտի եւ Բարձր Հայքի տարազներուն հետ: 18-րդ դարէն սկսեալ, Լոռի հաստատուած են մեծ թիւով արեւմտահայեր, ինչպէս նաեւ՝ Արարատեան դաշտավայրէն ու Արցախէն տեղափոխուած հայեր, որոնց ազգային տարազներուն ազդեցութեան տակ ալ ձեւաւորուած է Լոռիի կանացի տարազը։

## Տարազին մասերը
20-րդ դարու սկիզբը կարի մեքենան մուտք գործեց Հայաստանի գաւառները։ Այլ շրջաններու նման, Լոռիի կիները եւս սկսան իրենց ազգային զգեստին որոշ մասերը պատրաստել կարի մեքենայով։ Այսպէս, գլխաշոր-շղարշը սկսաւ զարդարուիլ գործարանային ժանեակով։

## Գօտին
Կիները կը դնէին աւանդական արծաթեայ գօտի։ Սովորութիւն էր գօտիները փոխանցել սերունդէ սերունդ։ Մինչեւ այսօր, Հայաստանի Լոռի մարզի տարածքին կան աւանդական տարազը կրող կիներ, որոնք յատուկ առիթներով կը շարունակեն կրել իրենց ընտանիքին արծաթեայ գօտին:

## Զարդարանքներ
Լոռիի կիները Արարատեան դաշտի կիներուն նման իրենց քունքերը կը զարդարէին ճալւերով: Գլխազարդերը ունէին հետեւեալ բաղկացուցիչ մասերը. գլխաշոր, *գաւուրճելլա*  կոչուած ճակատակալը եւ *Կոպին:* Շալ-գլխաշորը կը ծածկեր գլուխը եւ կը ծառայեր նաեւ իբրեւ *Քթկալ:*

Տարեց կիները *Գաւուրճելլա* եւ *կոպի* չէին գործածեր:

## Աղբիւրներ
«Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 30
Ստորոգութիւն:Տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Լոռիի Մարզի Զինանշան

**Լոռու մարզի զինանշան**, Լոռու մարզի խորհրդանիշերից մեկը։

## Պատմութիւն

Զինանշանը ընդունուած է 5 յունիս 2003-ին Լոռիի մարզպետարանին մէջ, մարզի զինանշանի համար հայտարարուած մրցոյթի ընթացքին։ Հեղինակն է նկարիչ Խաչիկ Ղարաբեկեանը։

## Նկարագրութիւն

Լոռիի մարզի զինանշանը կը պատկերէ հզոր թեւերուն հենած արծիւ, որուն աջ թեւին քրիստոնէական խաչ է։ Արծիւի կուրծքէն դէպի աջ պատուհանը կը ձգուին երեք ճամբայ, որոնք, համապատասխանաբար, ունին մեր պետական դրօշի գոյները՝ կարմիր, կապոյտ, նարնջագոյն։ Անոնց տակ արծիւի կուրծքին գրուած է «Լոռիի մարզ»։

Մարզի անուան տակ հարթաքանդակի ձեւով պատկերուած են ինը խորհրդանշական թասեր, որպէս լինելութեան, առատութեան եւ հիւրասիրութեան խորհրդանիշ։ Արծիւի որովայնի մասին մէջ պատկերուած են Հաղպատի վանքին քանդակուած Սմբատ եւ Գուրգէն թագաւորները ձեռքներուն վանքի մանրակերտը։ Այս պատկերը, որպէս հաւատքի խորհրդանիշ, պաշտպանուած է արծիւի թեւերու հովանիի տակ, իսկ հզօր ոտքերը ամուր կը պահեն հասկը եւ կաղնիի տերեւը՝ մարզի անտառներու, բնութեան խորհրդանիշը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական զինանշաններ
Լոս Անճելըս

**Լոս Անճելըս** (, , , , հին անուններով՝ *Լոս Անժելոս*, *Լոս Անժելես*, *Լոս Անխելես*, յայտնի է նաեւ որպէս *L.A.* կամ *City of Angels*՝ *Հրեշտակներու քաղաք*), քաղաք ԱՄՆ-ու, Խաղաղական Ովկիանոսի ափին գտնուող Քալիֆորնիա նահանգիը ամենահայաշատ քաղաքն է։ Նահանգը ամենաշատ բազմութիւն ունեցողն է, իսկ երկրի երկրորդ ամենամեծ բնակչութեան տէր քաղաքն է (2009 թուականի Յուլիսի 1-ին ունէր 3 831 868 բնակիչ)։ Քաղաքը ընդունուած է համանուն շրջանի վարչական կեդրոնը:Լոս Անճելըսի բնակիչները կանուանուին «Angelenos» (էնճըլինոս)։

Լոս Անճելեսը հիմնադրուած է 1781 թուականի Սեպտեմբերի 4-ին։ Հայերը կազմած են բնակչութեան 15 տոկոսը (600.000 մարդ)։

Լոս Անճելըս կը համարուի համաշխարhային ամենամեծ մշակութային, գիտական, տնտեսական, կրթական կենդրոններէն մէկը։ Քաղաքը նաեւ շարժանկարի, երաժշտութեան, հեռուստեսիլի և համակարգիչի խաղերու ոլորտի ճարտարարուեստի լաւագոյն կեդրոններէն մէկն է։

## Անուանում
Հիմնադրուած է Սպանացիներու կողմէ 1781 թուականին Մեքսիքայի տարածքին մէջ անուանուած է Pueblo de Nuestra Señora la Regina de los Angeles «հրեշտակներու թագուհի մեր տիրուհիի քաղաքը» (այսինքն՝ հրեշտակներու քաղաք)։ 1846-1848 թուականներուն Ամերիկա-Մեքսիքական պատերազմի ժամանակ քաղաքը գրաւած է ԱՄՆ-ը։

Այժմ պահպանուած են սկզբնական երկար անունէն միայն երկու բառերը՝ Los Angeles «հրեշտակներ»։

## Բնակչութիւն

## Տե՛ս նաեւ
Լոս Անճելըսի Հայերը

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Լոս Անճելըս Քաղաքի Պաշտօնական Կայքը (անգլիերեէն)
* Լոս Անճելըսի Հայաստան Գլխաւոր Հիւպատոսութիւն

Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի
Լոս Անճելըսի Հայերը

**Լոս Անճելըսի Հայերը**, սկզբնական շրջանին հայերու մեծ մասը զբաղած էր գիւղատնտեսութեամբ եւ արդիւնաբերութեամբ։ Ներկայիս մեծ թիւ կը կազմեն մտաւորականները (ճարտարագէտներ, դասախօսներ, բժիշկներ, փաստաբաններ, արուեստագէտներ), նաեւ մեծ արդիւնաբերողները, գործարանատէրերն ու առեւտրականները։ Համայնքին ազգային կեանքը կը կազմակերպեն եկեղեցին, ազգային կուսակցութիւններու տեղական կազմակերպութիւնները, հայրենակցական, մշակութային, կրթական ու մարզական միութիւնները։ Լոս Անճելըս Հայ առաքելական եկեղեցւոյ ԱՄՆ-ի Արեւմտեան թեմի կեդրոնն է. կը գործեն 25 առաքելական (17-ը՝ էջմիածնապատկան, 8-ը՝ Անթիլիասապատկան), 6 աւետարանական, 1 կաթոլիկ եկեղեցիներ։ 1964-ին բացուած է առաջին ամէնօրեայ դպրոցը՝ Սրբոց Նահատակաց Ֆերահեան ազգային երկրորդական վարժարանը, այնուհետեւ՝ Մեսրոպեան ազգային վարժարանը, Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս, Մանուկեան-Տէմիրճեան, Վահան եւ Անուշ Շամլեան, Մխիթարեան հայրերու, Սահակ-Մեսրոպ հայ քրիստոնեայ, Արշակ Տիգրանեան, Շառլոթ եւ Էլիզ Մերտինեան աւետարանական, Ալֆրետ եւ Մարգարիտ Յովսէփեան (Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ), Հայ քոյրերու, Արի Կիրակոս Մինասեան, «Մաշտոց» երեկոյեան եւ շաբաթօրեայ հայոց լեզուի վարժարանները, Էմմանուէլ Աստուածաշունչի, Մաշտոց քոլեճները, Աստուածաբանական բարձրագոյն դպրոցը։ Կը գործեն նաեւ միօրեայ դպրոցներ։ 1976-1992-ին գործած է Լա Վեռնի Ամերիկահայ միջազգային քոլեճը։ Քալիֆորնիա նահանգային համալսարանը (UCLA) կը գործեն Գրիգոր Նարեկացիի անուան հայագիտական եւ հայ կրթական հիմնարկութեան հայ ժողովուրդի արդի պատմութեան ամպիոնները։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Լուկանսք

**Լուկանսկ** (, պատմական անուանում՝ Луганське), քաղաք է Ուքրանիայի արեւելքը, Լուկանսկի մարզի վարչական կեդրոնն է։ Արեւելեան Ուքրանիայի ամէնամեծ քաղաքն է։ Կը գտնուի Քիեւէն 811 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Բնակչութիւնը՝ ։

Կը գտնուի Տոնպասի մէջ, Լուկան եւ Օլխովայա գետերու (Սեւերսկի Դոնեցի աւազան) խառնատեղը։ Երկաթուղային եւ ավթոմոպիլային ճանապարհներու հանգոյց է։ Քաղաքն ունի օդակայան։ Քաղաքի առաջացումը կապուած է 1795 թուականին Լուկան գետի ափին Ռուսաստանի հարաւը չուգունաձուլական առաջին գործարանի հիմնադրման հետ։

Քաղաքը Ուքրանիայի եւ ծանր արդիւնաբերութեան խոշոր կեդրոններէն է։ Առաջատար ճիւղը մեքենաշինութիւնն է։ Զարգացած է նաեւ սնունդի, թեթեւ, կահոյքի արդյունաբերութիւնը։ Ունի մեքենաշինական, գիւղատնտեսական, բժշկական, մանկավարժական, ինստիտուտներ, 8 տեխնիկում, երաժշտական, գեղարուեստական, կուլտուր-լուսաւորական ուսումնարաններ, 2 թատրոն, ֆիլհարմոնիա, 2 թանգարան։

## Քաղաքի տեսարաններ

Պատկեր:Stone_image_LGPU_13.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Stone_image_LGPU_13.jpg
Պատկեր:Licorne_1814.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Licorne_1814.jpg
Պատկեր:The_Caster's_Monument.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:The_Caster's_Monument.jpg
Պատկեր:2_Mk_V.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:2_Mk_V.jpg
Պատկեր:S2020016.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:S2020016.JPG
Պատկեր:The_Liberators_of_Luhansk.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:The_Liberators_of_Luhansk.jpg
Պատկեր:Molodchy_monument.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Molodchy_monument.jpg
Պատկեր:Luhansk_Museum_of_History_and_Culture.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Luhansk_Museum_of_History_and_Culture.jpg
Պատկեր:Luhansk_Hydrotherapy_Polyclinic_2007.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Luhansk_Hydrotherapy_Polyclinic_2007.jpg
Պատկեր:Mist_over_a_river_in_Luhansk.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mist_over_a_river_in_Luhansk.jpg


## Քույր քաղաքներ

*  Լյուբլին
*  Պերնիկ
*  Սենտ-Էտիեն
*  Սեւկեշֆեխերվար
*  Դացին

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Luhanske Armenian church.jpg|Հայ եկեղեցի


## Ծանօթագրութիւններ
Յարութիւն Լութֆեան

**Յարութիւն (Արթին) Լութֆեան (Լիւթֆիւեան)** (1860, Պրուսա - 1915, Աթրանոս), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Յարութիւն Լութֆեան ծնած է 1860 թուականին, Պրուսա նահանգի կեդրոն Պրուսա քաղաքին մէջ։ Պրուսայի Սեթ պաշը թաղամասին մէջ, ունեցած է սեփական դեղատուն եւ դեղագործ աշխատած։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած որպէս զինուորական դեղագործ։ 1915 թուականին, Պրուսա քաղաքի մօտակայ, Աթրանոս գիւղին մէջ գնդակահարած են, ի թիւս 100 այլ հայերու՝ 55 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915 - 1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութեւնից, Երեւան, 1990։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Արտաքին յղումներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Պրուսա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Աթրանոս մահեր