open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քիքլատեան մշակոյթ

մինի|Քիքլատես
**Քիքլատեան մշակոյթ** (յուն․՝ Κυκλαδικός πολιτισμός). այսպէս անուանած են հին յոյն գրագէտները կեդրոնական Էգէականի Քիքլատես* կղզեխումբի շրջանը Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին զարգացած մշակոյթը։ 

*<u>Քիքլատես</u> անունը հին աշխարհագէտները տուած են [[Տիլոս]] սրբավայրին շուրջը կղզիներուն բոլորաձեւ դասաւորման պատճառով․  (Κυκλάδες = բոլորաձեւ / κύκλος = շրջանակ)։*

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քիքլատեսի աշխարհագրական դիրքը, միջավայրին ընձեռած սահմանափակ կարելիութիւնները (բնակիչները իրենց յարատեւութեան համար կ՛ օգտագործեն ծովը) եւ հանքային հարստութիւնը՝ Միլոսին ոբսիդը, Նաքսոսին զմռնիտը, Սիֆնոսին կապարը, Քիթնոսին եւ Սերիֆոսին պղինձը ու յատկապէս Փարոսին եւ Նաքսոսին մարմարը, մեծապէս կը սատարեն Քիքլատեան մշակոյթին ստեղծման եւ զարգացման։ 

Քիքլատեան մշակոյթի ծաղկման ժամանակաշրջանը կը բաժնուի երեք շրջաններու․-

* Նախաքիքլատեան՝ Ք․Ա․ 3200-2800
* Միջին քիքլատեան՝ Ք․Ա․ 2800-2300
* Հին քիքլատեան՝ Ք․Ա․ 2300-2000

## Քիքլատես
մինի|Քիքլատեան տապակ, Ք․Ա․ 2800
ձախից|մինի|Քիքլատեան աման, Ք․Ա․ 3300-2800
Եւրոպայի հնագոյն մշակոյթներէն մէկը կը զարգանայ Քիքլատես Ք․Ա․ 3-րդ եւ 2-րդ հազարամեակներու ընթացքին՝ պղինձի դարաշրջան։  Քիքլատես կղզեխումբը բնական կամուրջ մըն է Եւրոպայի, Ասիոյ, Յունաստանի մայր ցամաքամասին եւ Կրետէի միջեւ։  Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին Քիքլատեսի կղզիներուն նաւերը կը տիրապետեն Էգէական ծովուն․ Միջին Արեւելքի արտադրութիւններուն հետ, Եւրոպա կը տարածեն զանազան գաղափարներ՝  կրօնական, արհեստագիտական, եւայլն։   Իսկ փոխադարձ Եւրոպայէն՝ մասնաւորաբար արեւելեան Միջերկրականի աւազանէն, Միջին Արեւելք կը փոխանցեն արուեստագիտութիւն։

Քիքլատեսի բնակիչները, շնորհիւ իրենց կղզիներու աշխարհակագրական դիրքին հիանալի նաւաստի եւ առեւտրական էին։  Կ՛ ենթադրուի թէ շրջանը աւելի կ՛ արտադրէր քան կը ներածէր։

Շրջանը կատարուած հնագիտական պեղումները կը փաստեն թէ բնակիչները մասնագիտացած էին զանազան արհեստներու, ինչպէս օրինակ՝ մետաղ ձուլողներ, երկաթագործներ, քանդակագործներ եւ բրուտագործներ, եւայլն։

   

## Տե՛ս նաեւ
Նաքսոսի Հնագիտական Թանգարան

Տիլոսի Հնագիտական Թանգարան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքակրթութիւններ
Հայկօ Պաղտատ

**Հայկօ Պաղտատ** (), պոլսահայ գրագէտ, լրագրող եւ հրապարակախօս։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ  Էսայեան հայկական վարժարանէն, իսկ միջնակարգ եւ երկրորդական կրթութիւնը՝ Պոլսոյ Մխիթարեան հայկական վարժարանէն։ Յաճախած է Պոլսոյ համալսարանի գրականութեան կաճառի պատմութեան բաժանմունքը, որուն ընթացքը չէ աւարտած՝ հօրը անսպասելի մահուան պատճառով։

Անոր առաջին գիրքն է՝ «Salyangoz» (խխունջ), որ լոյս տեսած է 1914-ին:

Պաղտատ «Թարաֆ» թերթի սիւնակագիր է։ Ամուսնացած է, ունի երկու զաւակ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին Նշխարներուն Գիւտին Տօնը

մինի

**Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին Նշխարներուն գիւտին տօնը,** Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին նուիրուած երեք տօներէն մէկն է:

Հայ Եկեղեցին Դ. դարէն սկսեալ, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին յիշատակը կը տօնախմբէ տարին երեք անգամ՝ Խոր Վիրապ Մուտքի, Խոր Վիրապէն Ելքի եւ Նշխարաց գիւտի առիթներով:

Նշխարաց գիւտը կը տօնուի Հոգեգալուստէն ետք, չորրորդ Շաբաթ օրը: Նշխարաց գիւտի տօնը ունի նաեւ իր նախատօնակը:

## Աւանդութիւնը
Ըստ աւանդութեան, Գրիգոր Լուսաւորիչ հայ ժողովուրդը լուսաւորելէ, եկեղեցիներ հիմնելէ եւ եկեղեցականներ օծելէ ետք, իր կեանքին վերջին տարիները կ'անցընէ ճգնաւորութեամբ՝ Սեպուհ լերան Մանեայ անձաւին մէջ, Երիզայի մօտ, ուր ապրած էր Հռիփսիմեանց կոյսերէն Մանէն: Ս. Գրիգոր երբեմն կը ձգէր քարայրը, կ'այցելէր ժողովուրդին եւ իր աշակերտներուն հետ կը քարոզէր: Սրբազան աւանդութեան համաձայն, այդ նոյն քարայրին մէջ, ուր ան կը ճգնէր, կ'աւանդէ իր հոգին 326-ին: Անոր մարմինը կը գտնեն հովիւները, որոնք, չճանչնալով մահացած կաթողիկոսը, մարմինը կը դնեն քարակոյտի մը տակ: Հետագային Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ իր աշակերտներէն Գառնիկ Բասենցի ճգնաւորին տեսիլքով կը յայտնէ իր նշխարներուն տեղը, որմէ ետք կը փոխադրուին եւ կ'ամփոփուին Դարանաղի գաւառին Թորդան գիւղին մէջ՝ անշքութեամբ եւ լռութեամբ (Ըստ այլ աւանդութեան մը՝ Իր աշակերտներէն Բասենցի Գառնիկ երկար կը հարցուփորձէ հովիւները եւ ի վերջոյ կը տեղեկանայ անոնցմէ տխուր իրողութիւնը) Յովհան Մանդակունի հայրապետին ձեռամբ:Ամբողջ ժողովուրդի մը պատմութիւնը յեղաշրջող անձ մը կը մահանայ թաքուն պայմաններու մէջ:

Աւելի ուշ, այդ վայրին մէջ վկայարան մը կանգնեցնեն ու անիկա հիմքը կը դառնայ «Գիւտ նշխարաց» տօնին: 

Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի նշխարները բոլոր քրիստոնէական եկեղեցիներուն մեծագոյն սրբութիւններէն են։ Յայտնի չէ, թէ Լուսաւորիչի՝ Թորդանի մէջ ամփոփուած նշխարները ո՛ր ժամանակներէն սկսեալ կը բաժնուին զանազան տեղեր: Հայոց Հայրապետին նշխարները գտնուելէ ետք ատոնց մէկ մասը, իբրեւ սրբազան մասունք, կը տարուին Սիս, Վաղարշապատ, Բիւզանդիա եւ Իտալիա: Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինի եւ Անթիլիասի մէջ պահուող Լուսաւորիչին Ս. Աջը Հայ Եկեղեցւոյ կարեւորագոյն սրբութիւններէն մէկն է, որմով կ'օրհնուի Ս. միւռոնը:

### Նշխարներուն մասին վկայութիւններ
Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչին լոյս նշխարները յիշատակած են նաեւ մատենագիրներ՝ Սեբէոսը, Մովսէս Կաղանկատուացին (Է. դար), Յովհաննէս Ե. Դրասխանակերտցին (Թ.-Ժ. դարեր), Ասողիկը (Ժ. դար), Վարդան Արեւելցին, Կիրակոս Գանձակեցին, Մխիթար Այրիվանեցին (ԺԳ. դար), Առաքել Դավրիժեցին (ԺԷ. դար) եւ այլք:

Իբրեւ կաթողիկոսարանի գլխաւոր սրբութիւններէն Աջը առաջին անգամ կը յիշատակուի Ներսէս Շնորհալիին «Թուղթ ընդհանրական»ին մէջ: Վարդան Վարդապետ կը գրէ, որ նշխարներուն քանիցս տեղափոխութիւններէն ետք (Բիւզանդիոնի Զենոն կայսրը տարած է Կ.Պոլիս, ապա զանոնք վերադարձուած եւ դրուած են Զուարթնոցի եւ այլ վայրերու մէջ), իր օրով մնացած էր միայն «Աջն լուսընկալ եւ շնորհաբաշխ»:

## Ծանօթագրութիւններ
Հայաստանի Աղբիւրները

**Սառնորակ ու յորդահոս աղբիւրներ** Հայաստանի մէջ:

* Արագածը անուշահամ, զանգակ աղբիւրներու հայրենիքն է: Անոր լանջերէն կը բխին 324 ստորերկրեայ աղբիւրներ, որոնք յառաջացուցած են Մեծամօր կամ Այղր լիճը:

* Ապարանի, Ամբերդի եւ Մանթաշի ձորերուն մէջ զանգակ աղբիւրներ շատ կան, որոնք կու գան Արագածի գագաթներէն: Արագածի ծնունդ են Շղարշիկ, Ոսկեթաս, Կոշ, Ահագչի գիւղերու հռչակաւոր աղբիւրները, որոնցմով իրաւամբ կը հպարտանան տեղւոյն բնակիչները:
* Աշխարհի մէջ շատ քիչ կարելի է գտնել Երեւանի սառնորակը, առողջարար ջուրերէն: Սկիզբ կ'առնեն Էլառի շրջակայքի քառասուն աղբիւրներէն, որոնք ջուր կը մատակարարեն Երեւանին: Սակայն այս յորդառատ աղբիւրները ներկայիս չեն բաւարարեր քաղաքի բնակչութեան եւ արդիւնաբերութեան պահանջները, ատոր համար ալ Երեւանի արուարձաններն ու արդիւնաբերական շատ ձեռնարկութիւնները կ'օգտագործեն նաեւ Արզնիի ըմպելի ջուրը:
* Դարաւոր պատմութիւն ունին Ձորաղբիւրի, Ողջաբերդի, Սանահինի, Գառնիի եւ Գեղարդի սքանչելի աղբիւրները:
* Ծաղկաձորի, Ջրառատի (Ռնդամալ) կաթնաղբիւրներու ջուրերը կը բխին Ալեբեկ լերան բարձրաւանդակէն: Վանաձորի, Վարդաբլուրի, Կամօ քաղաքի, Գետաշէնի եւ Ակունքի սառնորակ ու վճիտ ջուրերը եւս առատ են ու առողջարար:

* Հայաստանի մէջ կան 10 հազարէ աւելի անուշահամ աղբիւրներ:

#### Հայաստանի Հանքային Աղբիւրները

* Արզնին դարձած է Հայաստանի նշանաւոր առողջարաններէն մէկը, որովհետեւ անոր հանքային ջուրերը իրենց քիմիական բաղադրութեամբ կը դասուին հիտրոքարպոնաթային ջուրերու առաջին կարգի վրայ:

* Դիլիջանէն շուրջ 5 քիլոմեթր հեռու գտնուող Բլդան-Չայի գետին կիրճին մէջ գտնուող հանքային աղբիւրներու ջուրերը, «Դիլիջան» մակագրութեամբ, շիշերով կը վաճառուին Հայաստանի քաղաքներուն եւ գիւղերուն մէջ:
* Սեւան գիւղին մէջ նոյնպէս կան հանքային աղբիւրներ, որոնց ջուրերը տարածուած են ամէնուրեք:

* Հանքային յորդահոս բազմաթիւ աղբիւրներ կան Արարատ աւանի եւ Սարի-Բուլաղ լերան հարաւային լանջին մէջ, Վեդի գետի վտակի ափերուն:

* Արարատի հանքային ջուրերով կը բուժուին յօդացաւէ տառապողները:

* Զարգացման լայն հեռանկար ունի Հանքաւանը, որ կրնայ դառնալ լաւագոյն բուժիչ հանգստավայրերէն մէկը: Այդտեղի հանքային աղբիւրները լրիւ ուսումնասիրուած են կը համարուին բարձրորակ հանքային ջուրեր:

* Հրազդան գետի ափին, Աւազան գիւղին մօտ կը գտնուին Կենսալիի հանքային ջուրերը, որոնք կը կոչուին Սալամաթ:

* Հանքային ջուրերու առատ աղբիւրներ կան Սիսիանի շրջանի Բազարչայ, Մարտունի շրջանի Լիճք, Գորիսի շրջանի Քարաշէն, Քարահունջ, Տաթեւ, Ստեփանաւանի շրջանի Կաթնաղբիւր, Յազդան գիւղերու մէջ, ինչպէս նաեւ` Դուինի, Աղինի, Մեղրիիի եւ Մարտունիի մէջ:

Հայաստանի մէջ կան տարբեր բաղադրութեան աւելի քան 400 հանքային աղբիւրներ, որոնք կը կազմեն Հայաստանի բնութեան հարստութիւնը:
## Ծանօթագրութիւններ
Փոքր Քիքլատես

**Փոքր Քիքլատես**  (յուն․՝ Μικρές Κυκλάδες), Քիքլատեսի արեւելեան կողմը փոքր կղզիներու համալիր, Էգէական ծով, Յունաստան։  Կը գտնուի Նաքսոսին հարաւ-արեւելքը եւ կը բաղկանայ 32 կղզիներէ եւ ժայռերէ։  

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փոքր Քիքլատեսի ամենէն ընդարձակ կղզին Իրաքլիան է՝ 18 քլ², իսկ ամենէն շատ բնակչութեամբ՝ Անօ Քուֆոնիսի (399)։  Կղզեխումբէն միայն չորսը բնակուած են՝ Անօ եւ Քաթօ Քուֆոնիսի, Իրաքլիա, Սհինուսա եւ Տոնուսա։  Վարչականօրէն կը պատկանի Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան․ բացի Անօ եւ Քաթօ Քուֆոնիսի կղզիակներէն, որոնք կը պատկանին Ամորղոս քաղաքապետութեան։
[մինի|Փոքր Քիքլատես ինչպէս կ՛ երեւին Նաքսոսի Զաս լերան հարաւ-արեւելքէն․ ձախէն աջ՝ [Քուֆոնիսիա|Անօ եւ Քաթօ Քուֆոնիսի, անոնց ետեւը Քերոս, Սհինուսա եւ Իրաքլիա|440x440փքս|ձախից]]
Գլխաւոր կղզիներն են Անօ Քուֆոնիսի, Քաթօ Քուֆոնիսի, Իրաքլիա, Սհինուսա, Տոնուսա եւ Քերոս։  Մնացեալ կղզիակներէն նշենք՝ Ավելոնիսիա, Այիոս Անտրէաս, Արղիլոս, Ասփրոնիսի կամ Լիղարի, Վենեթիքօ, Վուլղարի, Ղլարոնիսի, Քլիտուրա, Լազարոս, Մաքարես կղզիակներ, Մելատյի կղզիակներ, Մոսհոնաս, Օֆիտուսա, Փլաքես կղզիակներ, Փլաքի, Փրասուրա, Սքանտիա, Սքիլոնիսի, Սթրոկիլի եւ Ցուլուֆի։  Բոլորն ալ ամենօրեայ հերթականութեամբ կապուած են Նաքսոս եւ Ամորղոս կղզիներուն հետ, ինչպէս նաեւ Փիրէա նաւահանգիստին հետ։

## Պատմական ակնարկ
Վերջին Սառային Շրջանին, Քիքլատես կղզեխումբը հսկայ ցամաքամաս մըն էր։  Ք․Ա․ 9000-ին երբ Միջերկրական ծովուն ջուրերը կը բարձրանան, ցամաքամասը կ՛ ողողեն եւ կը կազմուին մեծ ու փոքր կղզիներ։

Փոքր Քիքլատես կը բնակուին Քարի Դարէն։  Կղզեխումբը կը զարգանայ Պղնձադարին, երբ կը ծաղկի Քիքլատեան Մշակոյթը․ Քերոս կղզին գլխաւոր կեդրոնը կը հանդիսանայ։  Սհինուսա եւ Իրաքլիա կղզիներուն վրայ տեսանելի են դասական դարու եւ հռոմէական շրջանին հետքերը։  Միջնադարէն մինչեւ նորագոյն շրջանը, կղզիները ծովահէններու յարձակումներէն կը տարապին։

ԺԱ․ դարէն Փոքր Քիքլատես Ամորղոս կղզիին վրան գտնուող Հոզովիոթիսա Վանքին կը պատկանի։  Մինչեւ այսօր, կղզիներուն տարածքներէն մաս մը  վանքին սեփականութիւնն են։

Փոքր Քիքլատեսի գլխաւոր եկամուտը զբօսաշրջիկութիւնն է։  Բնակիչները կը զբաղին նաեւ անասնաբուծութեամբ եւ ձկնորսութեամբ։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սհինուսա

ձախից|մինի|Մերսինի
**Սհինուսա** (յուն․՝ Σχοινούσα), Էգէական ծովու կղզի, Փոքր Քիքլատես, Քիքլատես, Յունաստան։  Կղզին բնակուած է հնադարէն։ Կը գտնուի Նաքսոս կղզիին հարաւը, Իրաքլիային հիւսիս արեւելքը եւ Քուֆոնիսիային արեւմուտքը։  Նաւակայքն է Մերսինի։

## Տեղեկութիւններ
[ձախից|մինի|Սհինուսա․ [Քիքլատեան մշակոյթ|Քիքլատեան մշակոյթի ժամանակաշրջանի պատկերիկ, Ք․Ա․2800-2300․ Աթէնքի Ղուլանտրիս Քիքլատեան Արուեստի թանգարան]]
Ըստ աւանդութեան, անունը առած է կղզիին վրայ աճող սհինօ *σχίνο* բոյսէն։  Ուրիշ մեկնաբանութեամբ, անունը առած է վենետիկցի Սհինոզա անունով ազնուականէն։ 

Սհինուսա ԺԱ․ դարէն Ամորղոս կղզիին վրայ գտնուող Հոզովիոթիսա վանքին սեփականութիւնը եղած է։  2011-էն կղզին մաս կը կազմէ Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան։  Ամենաբարձր գագաթն է Միլոս (133 մ․)։

Բնակչութեան թիւն է 256 (2011-ի մարդահամար)։  Տարածութիւնն է 8,144 քլ․։  Նաւահանգիստն է Մերսինի՝ բնական ապահով ծոց, պատսպարան մը, ուր ապաստան կը գտնեն Էգէական ճամբորդող փոքր նաւեր - զբօսանաւեր։  Կղզին ունի երկու բնակավայր․ Հորա եւ Մեսարիա։ Գլխաւոր գիւղն է Հորա, կառուցուած բարձրութեան մը վրայ՝ Մերսինի նաւահանգիստէն 1,2 քլմ․ հեռու։  Իսկ Մեսարիան, նաւահանգիստէն հեռու է 3 քլմ․։ 

Հերթական կանոնաւորութեամբ ծովային ճամբով Փիրէային հետ կապուած է։

Բնակիչները երկրագործոըթեամբ, անասնապահութեամբ, ձկնորսութեամբ եւ զբօսաշրջիկութեամբ կը զբաղին։

## Զբօսաշրջիկութիւն
Հանդարտ կղզի է հարուստ բնական գեղեցկութեամբ։ Վերջին տասնամեակին զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է։  Կը ներգրաւէ հազարաւոր զբօսաշրջիկներ․ տարիէ տարէ անոնց թիւը կ՛ աւելնայ։  Ծովափներն են՝ Մերսինի, Ցիկուրի, Լիվատի, Լիոլիու, Փսիլի Ամօ, Ալմիրօ, Ֆիքիօ, եւայլն․։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Harbor Schinousa, Greece.jpg|Սհինուսա․ նաւակայքը
Պատկեր:Schoinoussa.JPG|Սհինուսա
Պատկեր:Mt Zas, Naxos, 6, Schinoussa, 080519.jpg|Սհինուսա կղզին․ նկարուած Նաքսոսի Զաս լեռէն
Պատկեր:Spherical pyxides marble decorated EC II, MCA NG306 and NG58 080921.jpg|Սհինուսա․ Քիքլատեան մշակոյթի ժամանակաշրջանի պատկերիկ, Ք․Ա․2800-2300․ Աթէնքի Ղուլանտրիս Քիքլատեան Արուեստի թանգարան
Պատկեր:Schinoussa Mersini 060565.jpg|Մերսինի
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 06.jpg
Պատկեր:Schoinoussa3.JPG
Պատկեր:Schoinoussa1.JPG
Պատկեր:Schoinoussa2.JPG
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 01.jpg|Նաթուրա 2000 պահպանուած վայր
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 02.jpg
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 10.jpg|Նաթուրա 2000 պահպանուած վայր
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 08.jpg
Պատկեր:Panagia church in Schoinousa, Greece.jpg|Փանայիա եկեղեցի( Ս․Աստուածածին), Հորա
Պատկեր:Early Cycladic settlement Panormos on Naxos 119581.jpg|Նաքսոսի վաղ Քիքլատեան մշակոյթի հնավայրէն կ՛ երեւի Սհինուսա կղզին
Պատկեր:Irakleia Schinoussa 080469.jpg|Սհինուսա կղզին այդպէս ինչպէս կ՛ երեւի Իրաքլիայէն
Պատկեր:Schinoussa 091335.jpg|Հորա
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 04.jpg|Նաթուրա 2000 պահպանուած վայր
Պատկեր:Σχοινούσα 2013 12.jpg|Նաթուրա 2000 պահպանուած վայր
Պատկեր:Schoinousa.jpg

    

## Տե՛ս նաեւ
Քուֆոնիսիա

Տոնուսա

Քերոս

Իրաքլիա

Ամորղոս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Folklore (ալպոմ)

«Folklore» (Անգլ. թարգմանութիւն՝ «Աւանդավէպ»), Ամերիկացի երգչուհի եւ երգերու հեղինակ Թէյլըր Սուիֆթի ութերորդ ալպոմն է։ Ալպոմը հրատարակուած է 24 Յուլիս, 2020 թուականին, Republic Records ձայնագրման ընկերութան միջոցաւ: Ան հրատարակուեցաւ Սուիֆթի եօթներորդ ալպոմէն՝ «Lover»-էն տաս ամիս ետք։ Ալպոմը ձայնագրուած է Թէյլըր Սուիֆթի տան մէջ, COVID-19 համաճարակին պատճառաւ: Առցանց միջոցներով, անոր ձայնագրութեան մաս կազմած են նաեւ Աարոն Տեսներ եւ Ճաք Անթոնոֆը որպէս հեղինակներ:

## Նախապատմութիւն եւ հրատարակում
«Folklore» ալպոմը գրուած ու ձայնագրուած է COVID-19 համաճարակի ժամանակաընթացքին: Ալպոմի ստեղծագործման ընթացքին, Թէյլըր գրած ու ներդրած է իր բոլոր երազանքները եւ վախերը եւ անոնք վերածած է երգերու: 

23 Յուլիս, 2020-ին Թէյլըրը Instagram-ի վրայ հրապարակեց 9 նկարներ առանց բացատրութեան: Այդ 9 փոքր քառակուսի նկարները մեծ եւ ամբողջական պատկեր մը ստեղծեցին անոր հաշիւին վրայ: Այդ ամբողջական պատկերը ի վերջոյ եղաւ ալպոմին կողքի նկարը: 9 նկարներէն ետք, ան հրապարակեց ուրիշ նկար մը որուն միջոցաւ յայտարարեց թէ ալպոմը պիտի հրատարակուի նոյն օրը, կէս գիշերին: 

Պոն Իվեր երգիչը մաս կազմած է «Exile» երգին, որ ալպոմին մէջ 4րդ երգն է: 

## Երգացանկ

### Նշումներ

* Բոլոր երգերը գրուած են փոքրատառով։

## Ծանօթագրութիւններ
Մաքարես կղզիներ

[ձախից|մինի|Մաքարես կղզիներ, անոնց ետեւը [Նաքսոս]]
**Մաքարես կղզիներ** (յուն․՝ Μακάρες), երեք անբնակ ժայռակղզիներու համալիր, Էգէական ծով, Փոքր Քիքլատես, Քիքլատես, Յունաստան։ 

## Տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Նաքսոս կղզիին արեւելքը, Տոնուսային արեւմուտքը եւ Ամորղոսին հիւսիսը․ Նաքսոսի արեւելեան կողմի Մուցունա հրուանդանէն 3,75 մղոն հեռաւորութեամբ։  Երեք ժայռակղզիներու խմբակ մըն է։  

### Այիոս Նիքոլաոս կամ Այիոս Նիքոլոս
Հիւսիսային կղզիակը Այիոս Նիքոլաոս (կամ Այիոս Նիքոլոս) *Άγιος Νικόλαος - Άγιος Νικολός* կը կոչուի։  Տարածութիւնն է 0,912 քլ․²։

### Փրասինի
Այիոս Նիքոլոսին հարաւ-արեւելքը կը գտնուի Փրասինի կղզիակը 0,26քլ․² տարածութեամբ։  Այիոս Նիքոլոսին եւ Փրասինի միջեւ նեղուցը հազիւ 1,5 ն․ խորութիւն ունի։

### Սթրոկիլօ կամ Սթրոկիլի
Այիոս Նիքոլոս եւ Փրասինի կղզիակներու հարաւը, 1/4 ծովային մղոն հեռաւորութեամբ, կը գտնուի Սթրոկիլօ կղզիակը։ Տարածութիւնն է՝ 0,354 քլ․²։  Անոր եւ վերոնշեալ կղզիներուն միջեւ նեղուցին խորութիւնը ելեւէջներ ունի։  Սոթօկիլիին հարաւի ծայրամասին կայ 1,8 մ․ ժայռագօտի, ինչ որ վտանգաւոր կը դարձնէ կղզիին մերձեցումը եւ կամ շրջանաւարկութիւնը։

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Կղզիակները հարուստ են կենսաբազմազանութեամբ։ Մաքարես կղզիները անբնակ ըլլալու պատճառով, կը հիւրասիրեն հաւեղէին հազուագիւտ տեսակներ։  Բուսականութիւնը մեջերկրականեան է, ինչպէս օրինակ՝ մշկի-կիպարիսի ծառիկներ, «սհինօ», փշասարդ, վայրի ձիթենիներ, խալանջներ, «թրուպի», «ասթիվիտես», «քափարի» եւ կաթնախոտ։

Կղզիակները կը պատսպարեն նաեւ բազմաթիւ հազուագիւտ բոյսի տեսակներ, որոնք կը կուտակուին կղզիներուն փոքր տարածութեան վրայ։  Ինչպէս օրինակ՝ Achillea aegyptiaca, զանգակածաղիկ, Ornithogalum creticum, Seseli crithmifolium, Daucus carota subsp drepanensis, Scaligeria halophila, վայրի սխտորի Allium luteolum տեսակը, անթառամի Limonium doerfleri տեսակը, եւայլն։

Մաքարես կղզիներուն վրայ կը գտնուի սարեակներու հսկայ գաղթօճախ մը։  Այս հազուագիւտ գիշատիչ թռչունները կղզիներուն դարվար ժայռոտ խորշերուն մէջ իրենց բոյները կը շինեն։  Կան նաեւ բաւական մեծ թիւով արծաթաճայեր, ծովագռաւներ, «արդեմիտես» եւ «միհի»։   Ամառները մանաւանդ զգալի է «սփիզայթոս»ի՝ արծիւի մեծ տեսակ, եւ «վրահոքիրքինեզ»ի (=ժայռի գայլ) ներկայութիւնը։

Կղզիակները նաեւ գաղթող պզտիկ թռչուններու կայան են, ինչպէս օրինակ՝ վայրի աղաւնիներ, «քորիտալի»,  մարգաթռչուններ, մոխրաթռչնիկներ, ածխաթռչնիկներ, սեւավիզեր, սեւաթռչուններ, կապուտաթռչուններ, կարմիրագլուխիկներ, սոխակներ, եւայլն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Mt Zas, Naxos, 1, Donoussa, 080514.jpg|Մաքարես․ նկարուած Նաքսոսի Զաս լերան գագաթէն․ անոնց ետեւը՝ Տոնուսա
Պատկեր:Argokiliotissa monastery church, 19th c, 130140.jpg|Նաքսոսի արեւելան ափէն կ՛երեւին Մաքարես կղզիները, խորին՝ Տոնուսա
Պատկեր:Naxos Azalas.JPG|Սթրոկիլի կղզիակը
Պատկեր:View from Moni Fotodotis (Naxos) at Makares Nisia and Donoussa 13M571.jpg|Մաքարես․ նկարուած Նաքսոսի Ֆոթոտոսի լերան գագաթէն․ անոնց ետեւը՝ Տոնուսա
Պատկեր:Makares Nisia, 085177.jpg|Մաքարես կղզիներ․
  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մերուժան Օզանեան

**Մերուժան Օզանեան** (), հայ խմբագիր եւ մանկավարժ։ ՀՅԴ-ի անդամ։

Ծնած է Շապին Գարահիսար 1885-ին: Իր նախնական եւ հիմնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս. Փրկչեան վարժարանին մէջ: Օզանեան ուսուցչական պաշտօններ վարած է ծնդավայրին, Կիրասոնի եւ Երզնկայի մէջ:

1913-ին գացած է Ժընեւ, մանկավարժութիւն ուսանելու համար: Ա. Համաշխարհային Պատերազմին անցած Պալքաններ որպէս կուսակցական գործիչ: Հետագային տեղափոխուած է Ամերիկա եւ 1916-ին ստանձնած «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը:

1919-ին, իբրեւ Ամերիկայի շրջանի պատգամաւոր մասնակցած է ՀՅԴ Ընդհանուր Ժողովին, Երեւանի մէջ: Օզանեան մնացած է հոն եւ մասնակցած կուսակցական օրագն «Յառաջ»ի խմբագրութեան:

Նոր Պայազիտ շրջանին մէջ աշխատած է իբրեւ գործիչ, իսկ Փետրուարեան Ապստամբութենէն ետք մասնակցած է «Ազատ Հայաստան» թերթի խմբագրութեան:

Հայաստանի խորհրդայնացումով Օզանեան վերադարձած է Սփիւռք:

«Հայրենիք»ի խմբագրութեան պաշտօնը վարելէ ետք դարձած է «Ասպարէզ»ի խմբագիր, ու տարիներով՝ Կեդրոնական Կոմիտէի քարտուղար:

Մահացած է 16 Նոյեմբեր 1965-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ՓՐԿՈՒԹԵԱՆ ԿՈՄԻՏԷԻ ՆԻՍՏԵՐԻ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ։
Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Խոսրով Ներսէսեան

**Խոսրով Ներսէսեան** ( - 1989), գրագէտ եւ հրապարակագիր, գրական անունով՝ Գիսաւոր։ 

Ներսէսեան ծնած է Թրակիոյ մայրաքաղաք Ադրիանապոլսոյ Օրեսթիաս կոչուած արուարձանին մէջ: Հայրը՝ Ներսէս Ներսէսեան, եղած է բնիկ պարտիզակցի ու մեծցած Պոլիս: Մայրը՝ Վերգինէ, բնիկ պոլսեցի:

Բ. Աշխարհամարտէն ետք, ընտանիքը կը հաստատուի Թրակիոյ Տիտիմօթիքա քաղաքը եւ Խոսրով կը սկսի յաճախել Արամեան Ազգային Վարժարանը: Յետագային Ֆրանսայի մէջ կը հետեւի տնտեսագիտութեան դասընթացքի:

Ուսանողութեան օրերէն աշխատակցած է հայերէն զանազան հրատարակութեանց: Շրջան մը Լիոնի մէջ եղած է հայերէն լեզուի ուսուցիչ:

Խոսրով Ներսէսեան ծառայած է հայ խմբագիրի մը յատուկ անսակարկ եւ ամբողջական նուիրումով: Իր խմբագրական աշխատանքներու ծիրին մէջ ազգային մտահոգութիւններէ թելադրուած, նիւթեր ընտրած էր դէմքեր ու դէպքեր, ու անոնց շուրջ հիւսած իր այնքան փնտռուած «Տոմսեր»ը:

Տարիներու ընթացքին Խոսրով Ներսէսեան գործած է «Հայրենիք»-ի աւագ խմբագիրներ Ռուբէն Դարբինեանի, Գուրգէն Մխիթարեանի, Երուանդ Խաթանասեանի, Մերուժան Օզանեանի եւ Մինաս Թէօլէօլեանի հետ ու բերած իր մասնակցութիւնը թերթի հրատարակութեան: 

Մահացած է 1989-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Վարդգէս Ահարոնեան

**Վարդգէս Ահարոնեան** (), հայ իրաւաբան, գրող, մանկավարժ։

Ծնած է Սուրմալու գաւառի Իգտիրմաւա գիւղը, 1888-ին: Իվտիրէն անցած է Երեւան, ուր սորված է ռուսերէն եւ ընդունուած է Երեւանի ռուսական գիմնազիան եւ ուսանած՝ մինչեւ 1903: Ապա ան մտած է Մոսկուայի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը, զոր աւարտած է 1912-ին:

1914-ին, կամաւորական գունդերու կազմութեան ժամանակ դարձած է Անդրանիկի քարտուղարը եւ ռուսերէն լեզուի թարգմանիչը:

1916-ին, կամաւորական գունդերու լուծարումէն ետք, անցած է Թիֆլիս:

Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին Վարդգէս Ահարոնեան վարած է Երեւանի դատական շրջանի դատախազի պաշտօնը, ապա ազգայնացուած դատարանի առաջին դատախազի պաշտօնը:

Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք անցած է Փարիզ, իսկ 1923-ին ՀՅԴ Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէի հրաւէրով, շրջուն գործիչի պաշտօնով գացած է Ամերիկա: Նիւ Եորքի մէջ իր կնոջ Արմենուհիին հետ հիմնած է «Ահարոնեան Վարժարան»ը եւ կազմած է հայերէնի դասագիրքեր:

Մահացած է Պելմոնթի մէջ, 15 Փետրուար 1965-ին:

## Երկեր

* «Յովհաննէս Թումանեան – Մարդը եւ բանաստեղծը», Պոսթոն, 1936։ Վերահրատարակութիւն՝ Երեւան, 2019,
* «Րաֆֆիի կեանքն ու գործը», Նիւ Եորք, 1936,
* «Անդրանիկ, մարդը եւ ռազմիկը», Պոսթոն, 1957,
* «Լեւոն Շանթ, մարդը եւ գործը»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրաւաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ֆելիքս Մենտելսոն

**Ֆելիքս Մենտելսոն Բարտոլդի** (, ), գերմանացի, հրեայ երգահան եւ խմբավար, դաշնակահար եւ երգեհոնահար, երաժշտութեան մէջ ռոմանթիկ ուղղութեան ակնառու ներկայացուցիչներէն մէկն է։ Ստեղծած է տարբեր ժանրերու բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ՝ օրատորիաներ, սիմֆոնիաներ, համերգային նախերգանքներ, դաշնամուրի եւ ջութակի համար գրուած կոնցերտներ, անսամպլային գործիքներու երաժշտական երկեր, դրիոներ, քուարթետներ, քուինտետներ, օկտետներ եւ այլն։ Ան առաւել յայտնի է իր հարսանեկան քայլերգով (այսպես կոչված *[[Մենտելսոնի քայլերգ]]*)։

## Կենսագրութիւն
Ֆելիքս Մենտելսոնի դաշնամուրի առաջին ուսուցիչը եղած է իր մայրը։ Ան Կոմպոզիցիայի եւ դաշնամուրի դասեր առած է նաեւ իր ժամանակի յայտնի երաժիշտներէն Կ. Ֆ. Ձելտերին (կոմպոզիցիա) եւ Լ. Բերգերին (դաշնամուր)։9 տարեկանին ելոյթներ ունեցած է եւ հռչակուած է որպես տաղանդաւոր դաշնակահար, իսկ 11 տարեկանին սկսած է ստեղծագործելու։ 1829 թուականէն սկսեալ Մենտելսոնը համերգներով շրջագայած է Անգլիա, Շոտլանդիա, Իտալիա, Ֆրանսաեւ այլ երկիրներ։ Նոյն թուականին Պերլինի մէջ անոր ղեկավարութեամբ կատարուած է Եոհան Սեբաստիան Պախի «Չարչարանքներ ըստ Մատթէոսի» ստեղծագործութիւնը՝ սկիզբ դնելով Պախի գրեթէ մոռցուած ժառանգութեան վերագնահատման։ Մենտելսոնի գլխաւորութեամբ բազմաթիւ համերգներ կազմակերպուած են Տիւսելտորֆի (1833-էն) եւ Լայպցիքի մէջ (1835-էն)։

1835 թուականէն ան եղած է «Գեւանդհաուզ» նուագախումբի խմբավարը։ 1841 թուականին երգահանին հրաւիրած են Պերլին՝ աշխատելու։ Մէկ տարի անց, ան վերադարձած է Լայպցիք։ 1843-ին, ան հիմնած է Գերմանիոյ առաջին երաժշտանոցը եւ ղեկավարած է «լայպցիքեան դպրոց»ը։ 

Համաշխարհային հռչակ կը վայելեն անոր ջութակի քոնցերտը, դաշնամուրի երկու քոնցերտները, յատկապէս «Երգեր Առանց Խօսքի» նուրբ մանրանուագները։ Մենտելսոնը գրած է նաեւ 5 սիմֆոնիա, լարային անսամպլներ, կանտատներ, երգեր եւ ռոմանսներ։ Գերմանական օրատորիայի պատմութեան մէջ արժանի տեղ ունին անոր «Պօղոս» եւ «Եղիա» ստեղծագործութիւնները։

## Նշանաւոր ստեղծագործութիւնները
* «Երգեր Առանց Խօսքի» դաշնամուրային մանրանուագներու շարք (ութ տետր, 1830-1845)
* Հինգ սիմֆոնիաներ
* «Ամառային Գիշերուայ Երազը» սիմֆոնիկ նախերգանք
* Ջութակի կոնցերտ (e-moll)

## Աղբիւրներ
* Վ.Ս. Գալացկայա, Արտասահմանեան երկիրներու երաժշտական գրականութիւն, Պրակ երրորդ, Երեւան, 1976 Մենտելսոն

## Արտաքին յղումներ
* Մենտելսոնն ու դաշնամուրային երաժշտութեան գանձերը
Կոթողեան

**Կոթողեան**, հայկական մականուն։

## Մականունը կրողներ

* Անդրանիկ Մարտիրոսի Կոթողեան (1904-1982), հայ մեղուաբոյծ։
* Յակոբ Կոթողեան (1939-2018), հայ մաշկաբան։

## Գրական հերոսներ

* **Սահականոյշ Կոթողեան**, Նայիրի Զարեանի «Պարոն Պետրոսն ու իր նախարարները» վէպի հերոսներէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Կարագեան

**Կարագեան**, հայկական մականուն։

## Մականունը կրողներ

* Աշոտ Յակոբի Կարագեան (ծն. 1951), հայ սուսերամարտիկ, աշխարհի կրկնակի ախոյեան։
* Արա Ալպերթի Կարագեան (ծն. 1963), հայ դերասան։
* Կարպիս Պօղոսի Կարագեան (1908-1992), հայ տնտեսագէտ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Սիքինոս

ձախից|մինի|Սիքինոս, Հորա
**Սիքինոս** (յուն․՝ Σίκινος ), Էգէական ծովու կղզի, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Իոս եւ Ֆոլեղանտրոս կղզիներուն միջեւ։  Մաս կը կազմէ Թիրա Շրջանային Միաւորին։  Տեղացիները Սիքինիոթես կը կոչուին։  Գլխաւոր բնակավայրն է (մայրաքաղաք) Հորա* կամ Սիքինոս։ Բնակչութեան թիւն է 260։

*<u>Հորա</u>․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։*

## Աշխարհակագրական տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Սիքինոս․ Հորային եւ Էփիսքոփիին միջեւ
Տարածութիւնն է 41,676 քլ․², իսկ կղզիին ծովեզրն է 40 քլ․։ Սիքինոսին շուրջը կը գտնուին հետեւեալ կղզիները․ հիւսիս-արեւմուտք՝ Ավոլիատա, Այիոս Եորղոս եւ Քարտիոթիսա, իսկ հարաւ-արեւմուտք՝ Քալողերոս, որ իր կարգին շրջախատուած է փոքր ժայռակղզեակներով։  Բոլորը միասին կը կազմեն Սիքինոս քաղաքապետութիւնը, 42,507 քլ․² տարածութեամբ, իսկ բնակչութեան ընդհանուր թիւը 273 է։ Գլխաւոր լեռներն են՝ Թրուլոս 553 մ․, Այիոս Մամաս 549 մ․, Այիա Մարինա 450 մ․ եւ Ֆրուտի թու Մոնասթիրիու 350 մ․՝ ուր կը գտնուի նաեւ Հրիսոփիղի վանքը։  Կղզիին հարաւ-արեւելեան կողմը կը գտնուի Ալոփրոնիա ծոցը եւ նաւահանգիստը։ 
ձախից|մինի|Էփիսքոփի եկեղեցին․ կողքին բիւզանդական շրջանէն՝ Այիա Անաս եկեղեցին

## Տեղական արտադրութիւն
Բնակիչները հողագործ, հովիւ, ձկնորս, մեղրագործ եւ պանրագործ են։  Կղզին կը յատկանշեն յատկապէս վարունգի եւ լուբիայի «ամպելոֆասուլօ» տեսակին արտադրութիւնները։  Արտադրուած ձէթը, քացախը եւ գինին կը գոհացնեն տեղական կարիքները։

## Առասպել
Ըստ յունական առասպելին, կղզին անունը առած է Լիմնոսի Թոանտաս թագաւորին տղուն՝ Սիքինոս, անունը։  Ըստ Փլինիոս եւ Ստեփան Բիւզանդացի պատմաբաններուն կղզիին հին անունը «Ինոի» *Οινόη* եղած է («ինոս»՝ οίνος=գինի)։   

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Port in Ormos, Gialos, from the top of the Kastro, Chora of Ios, 13M880.jpg|Նկար Իոսի Եալոս նաւակայքէն․ հորիզոնին՝ Սիքինոս
Պատկեր:Cícladas 3.jpg|Սիքինոսի հարաւային մասը
Պատկեր:Ναός Επισκοπής Σικίνου (17).jpg|Սիքինոս, լեռնային մասը
Պատկեր:Sikinos uninhabited coastlline.jpg|Սիքինոս
Պատկեր:Ναός Επισκοπής Σικίνου (16).jpg
Պատկեր:Chora of Ios island from New Theatre, 130409.jpg|Սիքինոս նկարուած Իոս կղզիէն
Պատկեր:Κάστρο Σικίνου 1.jpg|Քասթրօ․ Սիքինոս
Պատկեր:Κάστρο Σικίνου 2.jpg|Քասթրօ
Պատկեր:Εκκλησία Αγίων Ανάργυρων - Σίκινος (1).jpg|Այի Անարղիրի
Պատկեր:Μονή Ζωοδόχου Πηγής Σικίνου (1).jpg|Զո՜ոտոհու Փիղիս վանք
Պատկեր:Sikinos 1.jpg|Սիքինոս․ Հորա
Պատկեր:IMFJ sikinos02.jpg
Պատկեր:Σίκινος Ευαγγελία.jpg|Սիքինոս
Պատկեր:Κάστρο Σικίνου (07a).jpg|Սիքինոս, արեւամուտ


       

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Կոստանեան

**Կոստանեան**, հայկական մականուն։

## Մականունը կրողներ

* Ալպերթ Յովհաննէսի Կոստանեան (1927), խորհրդային հոգեբան։
* Արամ Արսէնի Կոստանեան (1894-1937), կուսակցական, պետական գործիչ։
* Արշակ Սիմոնի Կոստանեան (1865-1920), հայ օփերային երգիչ։
* Գէորգ Սուրիկի Կոստանեան (ծն. 1977), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ գլխաւոր դատախազ։
* Կարապետ Կոստանեան (1853-1920), հայագէտ, մանկավարժ։
* Կոստան Արտաւազդի Կոստանեան (1926-2007), հայ քիմիկոս։
* Հայկազ Արամի Կոստանեան (1897-1938), կուսակցական եւ պետական գործիչ։
* Մուրատ Կոստանի Կոստանեան (1902-1992), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։
* Ռադիկ Բենիկի Կոստանեան (1940), հայ ֆիզիկոս։
* Վռամ Քրիստափորի Կոստանեան (1899-1941), հայ տնտեսագէտ, փրոֆեսոր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Կամսարեան

**Կամսարեան**, հայկական մականուն։

## Մականունը կրողներ

* Արտակ Կամսարեան (9-րդ դարու կէս - 10-րդ դարու սկիզբ), հայ իշխան Կամսարականներու իշխանական տոհմէն, Պահլաւունիներու իշխանական տոհմի նախապապ-հիմնադիրը։

## Գրական հերոսներ

* **Արմէն, Սահակ, Սոնա Կամսարեաններ**, Վարդգէս Պետրոսեանի «Մենաւոր ընկուզենին» վէպի հերոսներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Հրաչ Նուպարեան

**Հրաչ Կապրելի (Գաբրիէլի) Նուբարեան** (1914, Սոչի, Սեւծովեան նահանգ, Ռուսական կայսրութիւն - *անյայտ*), Վրացական ԽՍՀ-ի Ապխազական ԻԽՍՀ Գագրայի շրջանի Կոյբիշեւի անուան կոլտնտեսութեան օղակաւար։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1949)։

## Կենսագրութիւն
Հրաչ Նուպարեանը ծնած է 1914-ին Սեւծովեան նահանգի Սոչիի շրջանի Սոչի գիւղին մէջ, գիւղացիական ընտանիքի մէջ։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած է 353-րդ հրաձգային դիւիզիայի 1147-րդ հրաձգային գնդի 3-րդ հրաձգային վաշտի կազմին մէջ։ Զօրացրուելէն ետք ապրած է Գագրայի շրջանի Գանտիադի (այժմ՝ Ցանդրիփշ) գիւղին մէջ։ Աշխատած է որպէս սովորական կոլտնտեսական Գագրայի շրջանի Կոյբիշեւի կոլտնտեսութեան ծխախոտի պլանտացիաներու մէջ։ 1940-ականներու վերջերը եղած է ծխախոտագործութեան օղակի օղակաւար։

1948-ին Հրաչ Նուպարեանի օղակը 3,5 հա տարածքի իւրաքանչիւր հեքթարէ հաւաքած է «Սամսունի № 27» սորտի միջինը 19,4 ցենտներ ծխախոտի տերեւներ։ ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան 3 Մայիս1949-ին «1948 թուականին եգիպտացորենի եւ ծխախոտի բարձր բերք ստանալու համար» հրամանագրով անոր շնորհուած է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում եւ յանձնուած Լենինի շքանշան ու «Մուրճ եւ Մանգաղ» ոսկէ մետալ։ Նոյն հրամանագրով Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում շնորհուած է բրիգադիր Անդրէյ Վասիլեւիչ Կիրեակին եւ օղակավար Խորէն Գրիգորի Խաչատուրեանին։ Օգոստոս 1949-ին Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում շնորհուած նաեւ Կոյբիշեւի կոլտնտեսութեան ծխախոտագործ Յովհաննէս Խաչիկի Թեքնեջեանին։

Թոշակի անցնելէ ետք ապրած է Ցանդրիփշ գիւղին մէջ։ Մահուան տարեթիւը յայտնի չէ։

## Պարգեւներ

* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս,
* Լենինի շքանշան,
* «Արիութեան համար» մեդալ (11/13/1943)։

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդան Ամիրեան

**Վարդան Ամիրեան** (25 Օգոստոս1960, Կամօ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ աճպարար։ Հայ աճպարարներու միութեան նախագահ։

## Կենսագրութիւն
Վարդան Ամիրեանը ծնած է 25 Օգոստոս1960-ին, Կամօ քաղաքին մէջ։ 1976-ին աւարտած է Երեւանի Ստեփան Շահումեանի անուան թիւ 1 միջնակարգ դպրոցը, այնուհետեւ սորված է նորաձեւութեան քոլեջին մէջ։ 1982-1984 թուականներուն սորված է Երեւանի էստրադային արուեստի քոլեջին մէջ, 1985-1987 թուականներուն` Լենինկրատի Էստրադային արուեստի ստեղծագործական բարձրագոյն արուեստանոցին մէջ։ Երկար տարիներ աշխատած է Հայհամերգ միաւորումին մէջ։ Որպէս մէնակատար-աճպարար՝ հիւրախաղերով շրջագայած է տարբեր երկիրներ, Հայաստանի մարզերը եւ գիւղերը։ 

Մասնակցած է աճպարարներու տարբեր մրցոյթներու։ 1988-ին Մինուոդիի աճպարարներու համամիութենական մրցոյթին ստացած է առաջին տեղը եւ արժանացած բարձր կոչման` մոգութեան արքայ։ 1990-ին Մոսկուայի աճպարարներու միջազգային մրցոյթին մէջ, ներկայացնելով հեղինակային էթնիկ աճպարարական համարը, որու մէջ օգտագործուած է հայկական երաժշտութիւն, հայկական երաժշտական գործիքներ, ընդհանուր մոգութեան բաժնին մէջ արժանացած է պրոնզէ մետալի եւ ստացած ամենաբարձր կոչումը` միսթր մոգ։ 

1987-ին աճպարարներու առաջին համամիութենական փառատօնին, միկրոմագիայի բաժնին մէջ արժանացած է լաւագոյն մասնակից կոչման։ 1993-2005-ականներուն ապրած եւ ստեղծագործած է Իսրայէլի մէջ, ուր հիմնած է աճպարարներու դպրոց։ 2000-ին Իսրայէլի աճպարարներու փառատօնին, որպէս աճպարար ուսուցիչ եւ աճպարարական հնարքներու բեմադրող արժանացած է արծաթէ կախարդական փայտիկի։ 

Միջազգային մոգերու ընկերութեան անդամ է։ Կը հանդիսանայ նոր աճպարարական ոճի հեղինակ, որ կը կոչուի էթնիկ մէջիք։ Հեղինակած է տարբեր աճպարարական հեռուստատեսային շոուներ, համագործակցած է Հայաստանի հանրային եւ «Արմենիա» հեռուստաընկէութիւններու հետ` «Կախարդական դղեակ» եւ «Մեծ հրաշքներու փոքր գաղտնիքները» հեռուստանախագծերով։ Աճպարարական համարներ  բեմադրած է ներկայացումներու մէջ` «Դոն Ժուան», «Ջին ջան»։ 2010-ին «Եւրոտեսիլ» երգի միջազգային մրցոյթին Հայաստանը ներկայացնող բեմադրութեան մէջ հադես եկած է իր հեղինակային աշխատանքով` կորիզի մէջէն բացուող ծիրանի ծառով։ Նոյն թուականին Հայաստանի մէջ հիմնադրած է հայ աճպարարներու միութիւնը, որու նախագահն է։ Հեղինակած է բազմաթիւ հնարքներ։ Կը տիրապետէ երաժշտական գործիքներու, զբաղուած է վոկալով։ Կ՚ուսումնասիրէ հոգեբանութիւն, փիլիսոփայութիւն, կը տիրապետէ հիպնոսին, հանդէս կու գայ բեմական հիպնոսով։

Վարդան Ամիրեանը հայ աճպարարական արուեստը ներկայացուցած է աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Եթե աճպարարը հանդիսատեսին չի գոհացներ, մեղքն իրենն է, ոչ թէ հանդիսատեսինը. Վարդան Ամիրեան
Ստորոգութիւն:Հայ աճպարարներ
Զաս

**Զաս** լեռ (յուն․՝ Ζας), Նաքսոս, Քիքլատես, Յունաստան։ Քիքլատեսի ամենաբարձր լեռը՝ 1004 մ․։

Զաս լեռը կը գտնուի 18 քլ․ հեռու Նաքսոսի մայրաքաղաքէն (Հորա)։  Անոր լանջերուն կան բազմաթիւ գիւղակներ։ 

## Անուանում
Անունը յառաջ եկած է յունական դիցաբանութեան աստուածներու թագաւորէն, Զեւս։  Ըստ առասպելին, Զեւս Կրետէ ծնաւ եւ Նաքսոս մեծցաւ։  Լեռը լեռնագնացութեան յարմար է եւ ունի շատ արահետներ։  Անոր վրան կը գտնուի Զա քարայրը՝ հոն ուր Զեւս մեծցաւ։ 
ձախից|մինի|Տանաքոս գիւղ

## Լեռնագնացութիւն
մինի|Ֆիլոթի գիւղը
Զաս լերան ուղիէն եւ գագաթէն տեսարանը հիանալի է։  Նշմարելի են Քիքլատեսի գրեթէ բոլոր կղզիները։   Լեռնագնացութեան համար բաւական արահետներ կան։  Անոնցմէ մէկը կը սկսի  Տանաքոս գիւղի մուտքին աջ կողմը գտնուող Այիա Մարինա եկեղեցիէն։  Առաջին խաչմերուկին, լեռնագնացները կը հետեւին ձախ արահետին։  Շատ չանցած, կը հանդիպին աղբիւրի մը։  Աղբիւրը չհասած, քանի մը մեթր առաջ, մարմարոտ ժայռի մը վրայ հին յունարէնով գրուած «ΟΡΟΣ ΔΙΟΣ ΜΗΛΩΣΙΟΥ» արձանագրութիւնը կը փաստէ թէ լեռը կը զուգորդի Զեւսի պաշտամունքին հետ։  Հետեւելով հօտերու արահետներուն, լեռնագնացները Զասի գագաթը կը հասնին։
մինի|Զա քարայր
Ուրիշ արահետ մը կը սկսի Ֆիլոթի գիւղէն։  Լեռնագնացը բոլորաձեւ ուղին կատարելէ եւ Զա քարայրէն անցնելէ ետք, մեկնակէտին կը վերադառնայ։

## Զա քարայր
Լերան հիւսիս-արեւմտեան լանջին կը գտնուի Զա քարայրը՝ Զեւսին բնակարանը։  Գագաթէն վերադարձին լեռնագնացը կրնայ հասնիլ քարայրը, սակայն ճամբուն ուղին դժուարանցելի է։  Քարայրէն սկսող արահետ մը կը տանի դէպի ծառերով լեցուն բացատի մը եւ աղբիւրի մը (Արղիայի աղբիւր), ուրկէ Ֆիլոթի գիւղը 1քլ․ հեռաւորութեան վրայ է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kalderimi decreases to Danakos, Naxos, 119707.jpg|Վերելքը դէպի Տանաքոս
Պատկեր:Agia Marina Danakos Naxos Greece 2005081913350N00150.jpg|Այիա Մարինա, Տանաքոս
Պատկեր:Danakos - vrysi, 119714.jpg|Տանաքոս․ աղբիւրը
Պատկեր:Fountain of Arion, Zas mountains, Naxos, 119618.jpg|Արղիա․ աղբիւր
Պատկեր:Mount Zas from the source Arion, Naxos, 119613.jpg|Զաս գագաթը Արղիա աղբիւրէն դիտուած
Պատկեր:Aria Naxos Greece 2005081817500N00086.jpg|Զաս լերան տեսարանը, Արղիա բացատէն
Պատկեր:Mt Zas, Naxos, 6, Schinoussa, 080519.jpg|Սհինուսա․նկարուած Զասին գագաթէն
Պատկեր:Mt Zas, Naxos, 7, Irakleia, 080520.jpg|Իրաքլիա․ նկարուած Զասին գագաթէն
Պատկեր:Mt Zas, Naxos, 8, Paros, 080521.jpg|Փարոս․ նկարուած Զասի գագաթէն
Պատկեր:Zas Naxos Greece 2005081915310N00178.jpg|Նաքսոս․ նկարուած Զասի գագաթէն
Պատկեր:Zas Naxos Greece 2005081915190N00171.jpg|Զաս
Պատկեր:Mt Zas, Naxos, 1, Donoussa, 080514.jpg|Մաքարես կղզիներ եւ ետեւը՝ Տոնուսա․ նկարուած Զասի գագաթէն

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի լեռներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Սարգի Մուրատեան

**Սարգի Մուրատեան** (15 Նոյեմբեր 1931, Պէյրութ - 10 Փետրուար 2022, Լոս Անճելըս), շարժանկարի եւ հեռուստատեսիլի հանրածանօթ արտադրիչ եւ բեմադրիչ, երաժիշտ եւ դերասան:

## Կենսագրութիւն

Մուրատեան ծնած է Պէյրութ։ Փոքր տարիքէն երաժշտութեան եւ թատրոնի մէջ մտած է։ Յօրինած է զանազան ժողովրդական երգեր եւ բեմադրած՝ թատրերգութիւններ, նաեւ ինքն ալ դերեր ստանձնելով։

1955-ին փոխադրուած է Պոսթըն՝ երաժշտական հմտութիւնը զարգացնելու համար, իսկ 1960-ին՝ Լոս Անճելըս, հետեւելով «Արուեստներու թատրոն»ի դասընթացքներուն. ապա հոն դերեր ստանձնած է եւ աշխատած շարժապատկերի բնագաւառէն ներս։

Քանի մր տարի ետք պատրաստած է իր առաջին շարժանկարը, 1965-ին՝ «Պաղտասար Աղբար»ը, լայն ժողովրդականութիւն ապահովելով։ Ապա բեմականացուցած է այլ շարժանկարներ՝ 

* «Սասունի Զաւակներ» 1973-ին,
* «Երջանկութեան Արցունքները» 1975-ին,
* «Սիրոյ Խոստում»-ը 1978-ին, 
* «Մուսա Տաղի 40 Օրերը» 1982-ին,
* «Ալիսիա» (2002) եւ այլ ֆիլմեր։

Մուրատեան 1978-ին հաստատած է «Հայկական Հեռուստաժամ» (Armenian Teletime) յայտագիրը։

Պատկերասփիւռի հայերէնով առաջին յայտագիրները արտադրած Սարգի Մուրատեան նաեւ շարժապատկերներ արտադրած ու բեմադրած է, հեղինակած է երգեր եւ թատերգութիւններ, ինչպէս նաեւ դերասանութիւն կատարած է։

## Պարգեւներ
Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութիւնը զինք մեծարած է, 2016-ին ։

## Աղբիւրներ

* Ոչ Եւս Է Պատկերասփիւռի Հայերէնով Յայտագիրներ Արտադրած Սարգի Մուրատեան

* Ոչ եւս է Սառգի Մուրատեան

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Մինաս Գաբամաճեան

**Մինաս Գաբամաճեան** (), հայ մանկավարժ եւ խմբագիր։

Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է կրթութիւնը, նուիրուած է ուսուցչութեան։ Մանկավարժութեան զուգընթաց զբաղած է գրականութեամբ եւ հրապարակախօսութեամբ։

1863-ին հրատարակած է «Զեփիւռ հայրենեաց» կիսամեայ հանդէսը, 1870-ին՝ «Հայրենիք» շաբաթաթերթը, 1877-ին՝ «Ապագայ» օրաթերթը, իսկ 1879-ի Սեպտեմբերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը, իբրեւ խմբագիր հրաւիրելով Յակոբ Պարոնեանը։

Հրատարակած է քանի մը դասագիրքեր, ինչպէս՝ 

* «Պատմութիւն հայ ազգին» (1879),
* «Նոր դասագիրք հայոց պատմութեան»,
* «Պատկերազարդ սուրբ գրոց պատմութիւն» եւ այլն։

Մահէնմի քանի մը տարի առաջ կարճ ժամանակով դարձեալ դիմած է խմբագրական աշխատանքին, հրատարակելով «Ծաղիկ» հանդէսը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Կարապետ Գարագաշեան

**Կարապետ Գարագաշեան** (), հայ հրապարակախօս, թարգմանիչ եւ խմբագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը, ապա մեկնած է Փարիզ՝ ուսումը շարունակելու։

1885-ին վերադարձած է Պոլիս, պաշտօնաւարած Ելեւմտական նախարարութեան մէջ։ Աշխատակցած է բազմաթիւ թերթերու։ Խմբագրած է «Գազետ էքոնոմիքէ ֆինանսիէ» շաբաթաթերթը՝ ֆրանսերէն։

Ֆրանսական գեղարուեստական գրականութենէն կատարած է թարգմանութիւններ, որոնք հրատարակած է առանձին գրքոյկներով, ինչպէս՝

* «Քանի մը թարգմանութիւնք ի գաղղիականէ» (1878),
* «Ծաղկաքաղ օտարազգի քերթողաց» (1870-1880, 2 հատոր),
* «Հատընտիր թարգմանութիւնք օտարազգի քերթողաց» (1886) եւ այլն։

## Աղբյուրներ

Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
­Լե­ւոն Ա­ղա­պա­պեան

­**Լե­ւոն Ա­ղա­պա­պեան** (), հայ խմբագիր, մանկավարժ, թուաբանագէտ։

1908-1914-ին Քէօթահիա եւ Ագշեհիր քաղաքներուն մէջ գործող հայկական վարժարաններու տնօրէնն էր, երեք տարիներու ընթացքին ղեկավարած է նաեւ իր սեփական դպրոցը Քէօթահիայի մէջ։

Աւարտած է Կարինի Սանասարեան վարժարանը։ Խմբագրած է «Ազատամարտ» պարբերականը։

1915-ին, 28 տարեկանին նահատակուած է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Աթոքեան

**Աթօքեան**, հայկական մականուն։

## Մականունը կրողներ

* Թագուհի Աթոքեան (ծն. 20-րդ դար), կրթական մշակ, մանկավարժ, գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր։
* Գէորգ Աթոքեան (14 Ապրիլ 1940, Հալէպ - 20 Յուլիս 2007, Հալէպ, Սուրիա), կրթական մշակ, մանկավարժ, գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Վահագն Գարագաշեան

**Վահագն Գարագաշեան** (), լիբանանահայ բանաստեղծ եւ խմբագիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Լիբանանի Այնճար հայաւանին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ազգային Յառաջ-Գ. Կիւլպէնկեան  վարժարանին մէջ, ապա Պէյրութի Ազգային Սուրէն Խանամիրեան վարժարանին մէջ։

Պէյրութի Հայկազեան Համալսարանին մէջ հետեւած է քաղաքական գիտութեանց եւ հայագիտութեան ճիւղերուն։ Այս ժամանակահատուածին իբր փոխ-տնօրէն պաշտօնավարած է Այնճարի Ազգային Յառաջ-Գ. Կիւլպէնկեան վարժարանէն ներս։

1991-ին հաստատուած է Աւստրալիա եւ ուսումը շարունակած պեղումնագիտութեան մարզէն ներս։ Սիտնիի մէջ տարի մը վարած է «Հորիզոն» ռատիօժամի տնօրէնի պաշտօնը։

1995-ին փոխադրուած է Միացեալ Նահանգներ, ուր 1995-1996 տարիներուն Պոսթոնի մէջ վարած է «Հայրենիք»ի օգնական խմբագրի պաշտօնը, իսկ 1996-1999-ին՝ խմբագրի պաշտօնը։

1999-ի Հոկտեմբերին ստանձնած է ՀՅԴ Գանատայի Կեդրոնական Կոմիտէի պաշտօնաթերթ «Հորիզոն»ի խմբագրի պաշտօնը։

Իր քաղաքական եւ հասարակական յօդուածները լոյս տեսած են «Ասպարէզ»ի, «Կամք»ի, «Ազատ Օր»ի, «Ազդակ»ի, «Երկիր»ի, «Armenian Weekly»ի, «Հորիզոն»ի եւ այլ թերթերու մէջ։

Գրական գետնի վրայ իր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են «Նոր Գրականութիւն» խմբակի «Հերեան» եւ «Սէր» հրատարակութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի «Գարուն» գրական ամսագրին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Անդիմիլոս

ձախից|մինի|Անդիմիլոսի դիրքը
**Անդիլոս** (յունարէն՝ Αντίμηλος), կը գտնուի Եգէական ծովու Քիքլատես կղզեխումբին հարաւ-արեւմուտքը, Միրթեան ծովուն Միլոս կղզիին արեւմուտքը ։  Անբնակ, հրաբխային, ժայռոտ եւ դարվար կղզի, բարձրագոյն կէտը 671 մ․ բարձրութիւն ունի։ Տարածութիւնն է 8,801 քլ․²։ 

Տեղացիները՝ Միլոսցիները, զայն Էրիմոմիլոս կ՛ անուանեն, այդպէս ինչպէս Միջնադարին ծանօթ էր, իսկ հնադարին՝ Էֆիրա կամ Էֆորա։  Հնագիտական պեղումները կը փաստեն թէ կղզին բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջանէն։ 

Գրեթէ ամբողջ կղզին մաս կը կազմէ Նաթուրա-Բնութիւն 2000 *(NATURA Φύση 2000)* գօտիին։ Քիքլատեսի բնապահպանման տարածք հռչակուած շրջաններէն է եւ գաղթող թռչուններուն ապաստանարան է։   Կը հիւրասիրէ քարայծներու հազուագիւտ տեսակ մը՝ (*Capra aegagrus pictus*) նման Կրետէի կղզիին վրայ ապրող տեսակին, ինչպէս նաեւ սեւաւոր քարաբազէներ եւ օձաւորներու հազուագիւտ տեսակ մը՝ «macrovipera schweizeri», ծանօթ իբրեւ «Միլոսի օձ» (οχιά της Μήλου)։

Կղզին այցելելու համար, պէտք է ունենալ Քիքլատես Թիրա Տնօրէնութեան յատուկ արտօնագիր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Antimiloy.JPG|Անդիմիլոս․ նկարուած Միլոսէն
Պատկեր:Αντίμηλος 5430.jpg|Նաթուրա 2000 - պահպանուած շրջան
Պատկեր:ETH-BIB-Friedlaender-Antimilos, N. Krater, 1923-Hs 0625a-0004-181.tif|1923-ի նկար․ հրաբերանը

  
## Տե՛ս նաեւ
Միլոս

Քիմոլոս

Փոլիէղոս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փոլիէղոս

[ձախից|մինի|Փոլիէղոս․ [Քիմոլոս|Քիմոլոսին հարաւ-արեւելքը, Միլոս կղզիին արեւելքը]]
**Փոլիէղոս** (յունարէն՝ Πολύαιγος), կը գտնուի Եգէական ծովու Քիքլատես կղզեխումբին հարաւ-արեւմուտքը, Քիմոլոսին հարաւ-արեւելքը՝ 1,07 ծովային մղոն, Միլոս կղզիին արեւելքը՝ 3,77 ծ․մ․, Սիֆնոսին հարաւ-արեւմուտքը՝ 8,76 ծ․մ․ եւ Ֆոլեղանտրոսին հիւսի-արեւմուտքը՝ 11,5 ծ․մ․։ Անբնակ, հրաբխային, ժայռոտ եւ դարվար կղզի։ 

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Կղզին մեր օրերուն կը գրծածուի իբրեւ արօտավայր եւ կ՛արդարացնէ Փոլիէղոս անունը, այսինքն «շատ այծեր» (Πολύαιγος, πολύ=շատ  αίγος=այծ)։

1898-ին կառուցուած 138 մ․ բարձրութեամբ փարոսը, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին Մասքուլաս հրուանդանին վրայ (աշխարհ․ դիրք՝ 36°46,6N 024°39,7E)։  Հիւսիս-արեւմեան մասին Քիմիսէոս թիս Թէոթոքու վանքին աւերակները կան․ վանքը հիմնուած է 1622-ին։  

Յունաստան, կղզին յայտարարած է Նաթուրա-Բնութիւն 2000 *(NATURA Φύση 2000)* պահպանման գօտի, մանաւանդ սեւ մեծ բազէին համար (*Falco eleonorae)*։  Փոլիէղոսին ծովափներուն հաւկիփները կ՛ ածէ միջերկրականեան փոկը (*Monachus monachus*)։

## Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 18,146 քլ․², իսկ ծովեզր՝ 27 քլ․։  2001-ի մարդահամարին անբնակ կղզի կ՛ երեւէր, իսկ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 2 բնակիչ՝ անասնապահներու զոյգ մը։  1951-ին ունեցած է 14 բնակիչ, իսկ նախորդ դարասկիզբին ունեցած է մինչեւ 170 բնակիչ։

Կղզին կազմուած է հրաբխային քարերէ, ինչպէս դրացի Միլոս եւ Քիմոլոս կղզիները։  Բլուրներուն բարձրութիւնը 320 մ․ մինչեւ 350 մ․ է։  Փոլիէղոսի արեւելեան կողմը կը գտնուի Մանոլոնիսի (կամ Մանոլիին կղզին) կղզեակը եւ հարաւը Քալողերոս կղզեակները։  Ծովափներն են՝ Փանաղիա, Մերսինի կամ Միրսինի,Քաթօ Մերսինի եւ Ամուրա (կամ փարոսին ծովափը)։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Φάρος Πολυαίγου.jpg|Փոլիէղոսի փարոսը
Պատկեր:Polyaigos, Milos.jpg|Փոլիէղոս
Պատկեր:Polyaigos island - kimolos.jpg|Փոլիէղոս
Պատկեր:Πολύαιγος.jpg|Փոլիէղոս


     


## Տե՛ս նաեւ
Անդիմիլոս

Միրթեան ծով

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Համազասպ Պապաճանեան

**Համազասպ Պապաճանեան** (), Խորհրդային Միութեան զօրքերու գլխաւոր սպայ, ռազմական գործիչ, Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի հերոս։

## Կեան եւ գործունէութիւն
Պապաճանեան ծնած է Հայաստանի Խաչիսար գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ, ապա ընդունուած է Երեւանի Միասնիկեանի անուան ռազմական ուսումնարան: Ուսումը աւարտելէ ետք, 1938-ին նշանակուած է գունդի հրամանատարի տեղակալ։

Մասնակցած է Ֆիննական պատերազմին եւ ծառայած է Կովկասեան ռազմական գունդին մէջ, իբրեւ գունդի հրամանատար:

Պապաճանեան 1941-1942 թուականներուն մասնակցած է զանազան քաղաքներու մէջ մղուած ռազմական գործողութիւններու.։

Համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ետք շարունակած է իր ուսումը եւ 1948 թուականին աւարտած՝ Ռազմական ակադեմիան։

1956 թուականի Նոյեմբերին ղեկավարած է Հունգարիա ներխուժած խորհրդային 38-րդ հրասայլային բանակը:

Պապաճանեան եղած է Օտեսայի ռազմական զօրքերու հրամանատար, Հրասայլային զօրքերու ակադեմիայի եւ Խորհրդային բանակի հրասայլերու բանակներու պետ։ 

Համազասպ Պապաճանեան մահացած է 1 Նոյեմբեր 1977-ին:

## Շքանշաններ
Պապաճանեան արժանացած է՝

* «Խորհրդային Միութեան Հերոս»,
* «Լենին»ի,
* «Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան»,
* «Կարմիր դրօշ»ի,
* «Սուվորովի Ա. կարգ»ի,
* «Հայրենական պատերազմի Ա. աստիճան»ի,
* «Կարմիր աստղ»ի եւ այլ շքանշաններու:

## Կոչումներ

* 1944 թուականին ան իր հրամանատարական հմուտ գործողութիւններուն համար արժանացած է Խորհրդային Միութեան Հերոսի կոչման:
* 1975 թուականին անոր շնորհուած է հրասայլային զօրքերու գլխաւոր մարաջախտի կոչում:
* Ի պատիւ անոր յիշատակին Երեւանի փողոցներէն մին կոչուած է Համազասպ Պապաճանեանի անունով։
* 23 Մայիս 2016-ին, Պապաճանեանի անուան փողոցին կից գտնուող այգիին մէջ, Համլեթ Մատինեանի աշխատութեամբ, տեղադրուած է Համազասպ Պապաճանեանի յուշարձանը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Միրթեան ծով

**Միրթեան ծով** (յուն․՝ Μυρτώο πέλαγος), Էգէական ծովուն հարաւ-արեւմտեան մասը․ կը տարածուի հիւսիսէն - հարաւ՝ Սարոնիքոս (կամ Արղոլսարոնիքոս) ծոցի Սունիօ հրուանդանէն մինչեւ Քիթիրա կղզին եւ արեւմուտքէն դէպի արեւելք՝ արեւելեան Պելոպոնեսի ափերէն (Արղոլիքոս ծոց, Արքատիա եւ Լաքոնիա նահաններուն արեւելեան ափեր) մինչեւ արեւմտեան Քիքլատես (Քիթնոս, Սերիֆոս, Սիֆնոս, Միլոս)։ 

## Անուանում
Ըստ յունական դիցաբանութեան, անունը առած է Էրմիս (Հերմես) աստուծոյ զաւակին անունէն՝ Միրթիլոս, որ խեղդուեցաւ երբ այդ ջուրերուն մէջ զայն նետեց Փելոփաս։

## Աշխարհագրութիւն
Միրթեան ծովը կը պարփակէ կղզիներ, կղզիակներ, ժայռակղզիներ։  Նաւագնացութիւնը դիւրին չէ, վտանգներու ենթակայ է․ հին ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերուն, ինչպէս օրինակ՝ «Իրաքլիոն» նաւուն խորտակումը՝ 1966-ին, «Այիա Զոնի»ի նաւաբեկումը՝ 2021-ին։

### Ծովային կեանք
Հարուստ է ձուկերով։  Ճամբորդները կը հանդիպին նաեւ դլփինի մէկ տեսակը՝ ածխադլփիններուն (Grampus griseus), որոնք Յունաստանի ծովերուն ամենէն խոշորներն են։ 

### Կղզիներ
Անդիմիլոս

### Կղզիակներ - ժայռակղզիկաներ
Ֆալքոներա, Վելոփուլա, Անանես, Քարավիա

### Հրուանդաններ
Մալէաս

### Ծովեզերիայ շրջաններ

#### Պելոպոնես
Լէոնիտիօ, Ֆոքիանօ, Քիփարիսի, Լիմանի Երաքա, Մոնեմվասիա, Քսիֆիաս, Վելանիտիա

### Քիքլատես
Քամարես, Վաթի, Մեղալօ Լիվատի, 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Falkonera.jpg|Ֆալքոներա
Պատկեր:Velopoula West.JPG|Վելոփուլա
Պատկեր:Ananes islands.jpg|Անանես
Պատկեր:Kaap Malea.JPG|Մալէաս հրուանդան
Պատկեր:Dafnon valley, Leonidio.jpg|Լէոնիտիօ
Պատկեր:GR-monemvasia-felsen.jpg|Մոնեմվասիա
Պատկեր:Velanidia village.jpg|Վելանիտիա
Պատկեր:Vathi, Sifnos panoramic.JPG|Վաթի, Սիֆնոս
Պատկեր:Kamares, Sifnos, Bay at Sunset.jpg|Քամարես, Սիֆնոս
Պատկեր:Andimilos.jpg|Անդիմիլոս
   

Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծովեր
Ստորոգութիւն:Էգէականի ծովեր
Ստորոգութիւն:Միջերկրականի ծովեր
Երուանդ Խաթանասեան

**Երուանդ Խաթանասեան** (), հայ խմբագիր, դասախօս եւ յօդուածագիր։ Դաշնակցական ծանօթ ֆետայի Աբրոյի քրոջ որդին։ «Հայրենիք»-ի խմբագրութիւնը վարած է  1963-1968 թուականներուն։ 

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է 1893-ին Թամզարա: Միջնակարգ ուսումը առած է Պոլսոյ Րոպըրթս Քոլէճին մէջ, ապա գացած Պէյրութ՝ բժշկութիւն ուսանելու համար: Կիսատ թողելով դասընթացքները, 1915-ին միացած է Անդրանիկի բանակին: 
Հայաստանի անկախացումէն ետք վերադձած է Պէյրութ ու բարձր նիշերով աւարտած է բժշկական դասընթացքները, որմէ ետք մեկնած է Սուտան: Երկրորդ Աշխարհամարտին սկզբը ընտանիքով հաստատուած է Գահիրէ: 

1914-ին, դեռ 22 տարեկան ուսանող, մասնակցած է Կարինի ՀՅԴ 8-րդ Ընդհանուր Ժողովին, իբրեւ ներկայացուցիչ Զաւարեան Ուսանողական Միութեան:

Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Ռուբէն Տէր Մինասեանի կարգադրութեամբ, յարաբերութիւններ հաստատած է քրտական շարժումի ղեկավարութեան հետ:

Եգիպտոսի մէջ նուիրուած է կուսակցական կեանքին, ընտրուած է ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ ու ծառայած է այդ մարմնին վրայ մինչեւ 1960ական թուականները:

Խաթանասեանի գործունէութեան վերջին շրջանը անցած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:

Զանազան շրջաններու մէջ տուած է դասախօսութիւններ եւ ստորագրած է յօդուածներ: 

Մահացած է 1980-ին, Պոսթոն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ
Վալադ Վալադեան

**Վալադ Վալադեան** (), ուսուցիչ եւ հրապարակագիր։ «Հայրենիք»-ի խմբագրութիւնը վարած է 1948-1952 թուականներուն։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիս: Վ. Վալադեան, նախքան Ամերիկա երթալը, Պարսկաստանի եւ Լիբանանի մէջ ծառայած է «Հայրենիք»ին, աշխատակցած է անոր եւ «Հայրենիք» ամսագրին: Նախքան այդ, աշխատակցած է նաեւ Թիֆլիսի «Հորիզոն» թերթին:

Վալադեան եղած է Ազգային Խորհուրդի ներկայացուցիչ Համազասպի գունդին մէջ:

Իր ուսումը կատարելագործած է Լայփցիկի համալսարաններէն ներս, ստանալով «PhD» վկայական:

Ուսուցիչ եւ հրապարակագիր Վալադեան, 1948-1952 «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը փոխն ի փոխ կը վարէ Մերուժան Օզանեանի, Գուրգէն Մխիթարեանի եւ Վարդգէս Ահարոնեանի հետ:

Վալադ Վալադեան մահացած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ