Գրագիտութեան Միջազգային Օր

**Գրագիտութեան միջազգային օր**, տօն, որ կը նշուի 8 Սեպտեմբերին։ Ամէնամեայ Գրագիտութեան միջազգային օրը ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ յայտարարուած է 1966 թուականին, Գրագիտութեան կրթութեան նախարարներու համաշխարհային համաժողովի առաջարկով, որ տեղի ունեցած է Թեհրանի մէջ Սեպտեմբեր 1965-ին։ Սեպտեմբեր 8-ը այս համաժողովի հանդիսաւոր բացման օրն է։

Այս օրը կոչ կ՚ընէ ուժեղացնել հասարակութեան ջանքերուն ուղղուած գրագիտութեան տարածման՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գործունէութեան հիմնական ոլորտներէն մէկը։

* 2002 թուականին ՄԱԿ-ի գլխաւոր ժողովը հռչակած է ՄԱԿ-ի գրագիտութեան տասնամեակը։
* Յաջորդ տարի Գլխաւոր ժողովին հաւանութիւն տուած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի՝ Գրագիտութեան տասնամեակի նշման գործողութիւններու ծրագրին, եւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն առանձնացուցած է առանցքային կէտ՝ խթանել եւ աշխուժացնել տասնամեակի միջազգային ջանքերը։ Այդ օրը կը շնորհուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի յատուկ մրցանակներ (իւրաքանչիւրը՝ 15 000 ԱՄՆ տոլարի չափով), որոնք կը խորհրդանշեն անգրագիտութեան դէմ պայքարի ամէնէն արդիւնաւէտ նախաձեռնութիւնները։ Առաջին հերթին անոնք կը նշուին Հիւսիսային Ափրիկէի, Հարաւարեւելեան Ասիոյ, Լատինական Ամերիկայի, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու եւ Չինաստանի մէջ։

2016 թուականին այս միջազգային օրուայ ստեղծման յիսուներորդ տարեդարձի կապակցութեամբ շատ երկիրներու մէջ տեղի ունեցած են տօնական միջոցառումներ՝ «Կարդալով անցեալը՝ կը գրենք ապագան» խորագրով։

## Վիճակագրական տեղեկութիւններ

* 2005 թուականին 50-էն նուազ երկիրներ ապահոված են համընդհանուր հասանելիութիւնը դէպի տարրական կրթութիւն։
* 2005 թուականին աշխարհի չափահաս բնակչութեան մօտ 20%-ն անգրագէտ էր։

## Միջազգային օրուայ ամէնամեայ թեմաներ

* 2006 թուական՝ «Գրագիտութիւնը կ՚ապահովէ կայուն զարգացում»,
* 2007 թուական՝ «Առողջութիւն եւ գրագիտութիւն»,
* 2008 թուական՝ «Գրագիտութիւն եւ առողջութիւն»,
* 2009 թուական՝ «Գրագիտութիւնը կ՚ընդլայնէ անձնական հնարաւորութիւնները»,
* 2010 թուական՝ «Գրագիտութեան նշանակութիւնը կանանց համար»
* 2011 թուական՝ «Գրագիտութիւն եւ աշխարհ»
* 2012 թուական՝ - «Գրագիտութիւն եւ խաղաղութիւն»
* 2013 թուական՝ «Զարգացում դէպի գրագէտ 21-րդ դար»
* 2014 թուական՝ «Գրագիտութիւն եւ կայուն զարգացում»
* 2015 թուական՝ «Գրագիտութիւն եւ կայուն հասարակութիւն»
* 2016 թուական՝ «Կարդալով անցեալը՝ կը գրենք ապագան»

### 2022 թուական
Տարուան նշանաբանն էր՝ **«Վերափոխել գրագիտութեան ուսումնական տարածքները»**։ Նպատակն էր վերատեսութեան ենթարկել այդ տարածքներուն հիմնական նշանակութիւնը՝ դիմակայունութիւնը խթանելու, ինչպէս նաեւ բոլորին համար բարձրորակ, արդար եւ ներառական կրթութիւն երաշխաւորելու համար։

### 2023 թուական
2023 թուականի տօնակատարութեան թեման էր՝ **«Խթանել գրագիտութիւնը անցումային փուլի մէջ գտնուող աշխարհի համար. հիմքեր ստեղծել կայուն եւ խաղաղ հասարակութիւններու համար»**։

### 2024 թուական
Տօնակատարութեան նպատակն էր՝ **«Բազմալեզու կրթութեան խթանում. գրագիտութիւն՝ փոխադարձ հասկացողութեան եւ խաղաղութեան համար»**։

Հետեւեալ գրողները կը զօրակցին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին՝ «Գրողներ՝ յանուն գրագիտութեան» նախաձեռնութեան միջոցով. Մարկրէթ Աթվուտ, Փօլ Օսթըր, Ֆիլիփ Քլոտէլ, Փաուլօ Քոէլիօ, Ֆիլիփ Տըլերմ, Ֆաթու Տիոմ, Շահտորթ Ճաւան, Նատին Կորտիմըր, Ամիթաւ Կոշ, Մարք Լեւի, Ալպերթօ Մանկուէլ, Աննա Մոյ, Սքոթ Մոմատէյ, Թոնի Մորիսըն, Էրիք Օրսենա, Ժիզէլ Փինօ, Էլ Թայէպ Սալիհ, Ֆրանսիսքօ Խոսէ Սիոնիլ, Վոլէ Սոյինքա, Էյմի Թան, Միքլոշ Վամոշ, Ապտուրահման Վապերի, Վէյ Վէյ, Պանանա Եոշիմոթօ:

Գրողներու այս մասնակցութեան զուգահեռ, կան նաեւ զանազան ընկերութիւններ եւ բարեսիրական կազմակերպութիւններ, որոնք կը պայքարին անգրագիտութեան դէմ։ Գրագիտութեան միջազգային օրուան աջակիցներու շարքին են՝ «Համաշխարհային զարգացման հետազօտական կեդրոն»-ը, Մոնպլանը, Գրագիտութեան ազգային հիմնարկը եւ «Ռոթըրի Ինթըրնեշընըլ»-ը։

### 2025 թուական
2025 թուականի նշանաբանն էր՝ **«Գրագիտութիւնը թուային դարաշրջանին մէջ. կամրջելով արհեստական բանականութեան եւ մարդկային ստեղծագործականութեան միջեւ եղած բացը»**:

* **Հիմնական նպատակը.** Ուսումնասիրել, թէ ինչպէս կարելի է օգտագործել արհեստական բանականութեան (AI) գործիքները՝ կրթութիւնը աւելի հասանելի դարձնելու համար, միաժամանակ պահպանելով քննադատական մտածողութիւնն ու լեզուական ինքնութիւնը։

### 2026 թուական
Այս տարուան՝ 2026-ի թեման է՝ **«Գրագիտութիւնը յանուն կլիմայական արդարութեան եւ կայուն ապագայի»**:

* **Խորհուրդը.** Գրագիտութիւնը այլեւս լոկ կարդալ-գրել չէ, այլ բնապահպանական գիտակցութեան զարգացում։ Նպատակն է կրթել սերունդներ, որոնք կրնան հասկանալ եւ լուծումներ առաջարկել կլիմայական փոփոփութիւններու դէմ պայքարին մէջ։
* **Գործողութիւններ.** Ծրագիրը կը ներառէ նոր դասագիրքերու եւ թուային հարթակներու ստեղծում, որոնք կը միացնեն լեզուական հմտութիւնները բնագիտական գիտելիքներու հետ։

### Յաւելեալ տեղեկութիւններ (2025-2026)
Այս երկու տարիներուն ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն ընդլայնեց իր **«Գրողներ՝ յանուն գրագիտութեան»** ցանկը՝ ներառելով նոր սերունդի հեղինակներ, որոնք աշխուժօրէն կը գործեն ընկերային ցանցերու վրայ։

* **Նոր աջակիցներ.** Ցանկին աւելցան երիտասարդ գրողներ եւ բլոկերներ (vloggers), որոնք կը խրախուսեն ընթերցանութիւնը փոքրիկ տեսանիւթերու միջոցով։
* **Ընկերութիւններ.** Բացի «Մոնպլան»-էն, 2026-ին մեծ ներդրում սկսան կատարել նաեւ արհեստագիտական հսկաները (ինչպէս՝ Google-ը եւ Microsoft-ը)՝ աջակցելով լեզուներու թարգմանութեան եւ գրագիտութեան յատուկ յաւելուածներու զարգացման։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Գրագիտութեան միջազգային օրը ՄԱԿ-ի կայքին մէջ
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Գիր
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր