open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անդրանիկ Աւետիսեան

**Անդրանիկ Յովհաննէսի Աւետիսեան**, ()։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 28 դեկտեմբեր 1968-ին, Հայաստանի Շիրակի մարզի Գիւմրի(նախկին Լենինական) քաղաքին մէջ։ Անոր փիլիսոփայութեան եւ աշխատանքներու հիմնական թեմաներն են կեանք, մարդկային յարաբերութիւններ, արուեստ, սկիզբ, տիեզերք։

Հայրը նկարիչ է՝ Յովհաննէս Աւետիսեան, մայրը՝ Լաուրա Աւետիսեանը, տնային տնտեսուհի։ Հայրը կ'աշխատէր № 29 դպրոցին մէջ, ուր կը գտնուէին անոր արուեստանոցը եւ պատկերասրահը։ Անդրանիկ այդ դպրոցին մէջ  գծել կը սորվի իր հօր մօտ։ Անոր ստեղծագործական կեանքը կը սկսի 1986 ։ 1975-ին ընդունուած է № 29 միջնակարգ դպրոց, որ աւարտած է 1985 թ։ դպրոցը աւարտելէ ետք, 1985-1986 թուականներուն Լենինականի տեքստիլ գործարանին մէջ աշխատած է որպէս փականագործ։

1986-ին ընդունուած է Լենինականի Միքայէլ Նալպանտեանի անուան մանկավարժական հիմնարկը։ 1987-ին զօրակոչուած է խորհրդային բանակ, եւ երկու տարի ծառայած է սահմանապահ զօրամասին մէջ։ Ծառայութենէն ետք շարունակած է ուսումը։ 1993-ին ուսումը աւարտած է՝ որպէս հաշուողական ճարտարագիտութեան ուսուցիչ։ 1991-ին աշխատանքի ընդունուած է Հայաստանի «ԱՌՄՎՏՈՐՉԵՐՄԵՏ» ձեռնարկութեան մէջ որպէս Շիրակի մարզի բազայի պետ։ 1996 «ԱՌՄՎՏՈՐՉԵՐՄԵՏ» ձեռնարկութեան բաժնեմասի 76.2%.-ը գնած է։ Մինչեւ օրս, կ'աշխատի “ADO WOLF” (ԱՌՄՎՏՈՐՉԵՐՄԵՏ) ձեռնարկութեան մէջ՝ որպէս տնօրէն։ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ կ'ապրի՝ Գիւմրի քաղաքում։ [Ամուսնացած է, ունի երկու երեխայ։

## Ստեղծագործութիւն
Անդրանիկի ամենաճանաչուածաշխատանքները կատարուած են բնական սարդոստայնով, որուն հիմնադիրը հենց ինքն է։

2012 իր արուեստանոցի պատուհանի անկիւնը սարդոստայն կը նկատէ ու կը մտածէ սարդոստայնով նկարներ ստեղծել․ կը սկսի ուսումնասիրել սարդերի կեանքը ու սարդոստայնի կառուցուածքը։ Կը սկսո սարդեր պահել։ Սարդոստայններով կը սկսի նկարներ ստսանալ, որոնք ալ շատ արագ ճանաչում կը բերեն նկարչին։

## Մեջբերումներ

## Պատկերասրահ

SPIDER WEB.JPG|աշխատանքները կատարուած են բնական ոստայնով.


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
# http://www.liveleak.com/view?i=e02_1404928566
# http://www.vneshmarket.ru/PressReleasevneshmarket/PressReleaseShow.asp?ID=499596 
# https://archive.is/20140503154900/newsgyumri.blogspot.com/p/culture.html
# http://adowebart.wordpress.com/gallery/
# http://rus.azatutyun.am/content/article/24703219.html 
# http://news.day.az/armenia/349843.html

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ
Ստորոգութիւն:28 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Անդրէաս Արծրունի

**Անդրէաս Արծրունի** (), հայ երկրաբան։ Փեթերսպուրկի գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից անդամ (1895 թուականէն)։

Եղբայրն է Գրիգոր Արծրունիի։ Մանուկ հասակին (հօր հետ) կը տեղափոխուի Տփխիս, ուր առաջին անգամ կը սորվի հայերէն։ 1864–ին կ'աւարտէ ուսումնարանը։ Ապա կը յաճախէ Փեթերսպուրկի, Տորփաթի ու Հայտելպերկի համալսարանները (վերջինս կ'աւարտէ 1871 թուականին)՝ քիմիագէտի բարձրագոյն կոչումով։

1871-1875 թուականներուն, պարբերաբար, կեցութիւն կը հաստատէ Թիֆլիսի մէջ, ուր կը զբաղի՝ Կովկասի երկրաբանութեան հետազօտութեամբ, Լոռիի եւ Գանձակի գաւառներուն մէջ, եւ մանկավարժութեամբ։ 1875-ին կը վերադառնայ Գերմանիա եւ Սթրասպուրկի համալսարանի օգնական կը նշանակուի, 1877-1883 թուականներուն՝ Պերլինի համալսարանի դասախօս, իսկ 1884-1898 թուականներուն Ախէնի փոլիթեքնիքայի (ճարտարապետութեան) գիտնական, հանքաբանութեան ամպիոնի վարիչ եւ տեքան (ընդմիջումներով)։

Մեծանուն հայ գիտնականը հեղինակ է երկու հիմնական աշխատասիրութիւններու, որոնք բազմաթիւ հրատարակութեանց արժանացած են եւ իրենց բնագաւառին մէջ կը նկատուին դասական արժէքով գործեր։ Առաջինը 1883-ին լոյս տեսած՝ «Բիւրեղներու Քիմիական Բաղադրութեան Եւ Անոնց Քիմիական Ու Ֆիզիքական Յատկութիւններու Կապը» անունով աշխատասիրութիւնն է։ Երկրորդը՝ «Բիւրեղներու Ֆիզիքական Քիմիան», որ լոյս տեսած է 1893-ին։

Աշխատակցած է «Մշակ»-ին եւ բազմաթիւ եւրոպական գիտական ընկերութիւններու։


Arzruní, Andreas – Beziehungen zwischen physikalischen Eigenschaften und chemischer Zusammensetzung der Korper, 1898 – BEIC 12369607.jpg|*Beziehungen zwischen physikalischen Eigenschaften und chemischer Zusammensetzung der Korper*, 1898


## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 149:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երկրաբաններ
Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Սեպտեմբերի մահեր
Անդրէաս Եպիսկոպոս Չէլէպեան

**Անդրէաս Եպիսկոպոս Չէլէպեան**, ()։

Ծնած է Մէրտին 1848-ին: Ուսումը հոն եւ Հռոմ ստանալէ յետոյ՝ Տիարպէքիր կ'ուղեւորուի, ուրկէ ծննդավայր եւ հոն քահանայ կը ձեռնադրուի Նազարեան Արքեպիսկոպոսի ձեռամբ, որուն մահէն վերջ Եպիսկոպոս ընտրուելով կը յաջորդէ անոր 1899-ին: Երկար տարիներ վիճակաւոր եղած է Տիարպէքիրի թեմին:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 91, յօդուած 708
Անդրանիկ Օզանեանի Յուշարձան (Երեւան, Կեդրոն)

**Անդրանիկ Օզանեան**ի յուշարձանը կը գտնուի Երեւանի կենտրոնի՝ Տիգրան Մեծի փողոցին մէջ, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարին մօտ, տեղադրուած է 2002-ին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Արա Շիրազ
* Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է պրոնզէ ու պազալտէ, բարձրութիւնը պատվանդանի հետ 9,5 մեթր է։

## Պատմութիւն
2001-ին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարին մօտ տեղադրուեցաւ Զօրավար Անդրանիկի երկրորդ արձանը տեղադրելու մասին յուշաքար։

Յուշարձանին հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցաւ Դեկտեմբեր 25 2002-ին։

Ասիկայ Անդրանիկ Օզանեանի երկրորդ արձանն է Երեւնի մէջ։

Երեւանի մէջ Զօրավարի առաջին արձանը տեղադրուեցաւ 1999-ին Երեւանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Վահան Զատիկեանի անուան այգիին մէջ։

Զօրավար Անդրանիկին նուիրուած յուշարձաններ կան նաեւ Ուջանի մէջ, Ոսկեվանի մէջ, Նավուրի մէջ, Կյումրիի մէջ, Արտենիի եւ Անգեղակոթի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Կարապետ Անդրանիկեան

**Կարապետ Յովսէփ Անդրանիկեան** (), հայ մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտութիւններու տոքթոր (1980), փրոֆեսոր (1989)։ ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր տոքթոր (2002)։

## Կենսագրութիւն
1970-1976 թուականներուն սորված է Պէյրութի ամէրիքեան համալսարանի կենսաբանութեան բաժնին մէջ։ 1977-1988 թուականներուն աշխատած է Գերմանիոյ Կեոթինկէնի համալսարանի մանրէաբանութեան հաստատութեան մէջ, 1989 թուականին՝ Համպուրկի տեխնիկական համալսարանի փրոֆէսոր, 1990 թուականին՝ նոյն համալսարանի մանրէաբանութեան հաստատութեան տնօրէն։

1993-1999 թուականներուն եւ 1997-1999 թուականներուն՝ էքսդրեմոֆիլ մանրէներու կենսատեխնոլոգիայի ուսումնասիրութեան եւ կիրառման համաեւրոպական համալիր ԳԱ տարբեր ծրագրերու ղեկավար։ 2011 թուականին Համպուրկի տեխնիկական համալսարանի նախագահն է

Աշխատանքները կը վերաբերին Էքսդրեմոֆիլ մանրէներու կենսատեխնոլոգիային։

## Պարգեւներ
Գերմանիայի Դաշնային նախագահի «Ավանդական պարգեւ», 2004

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Prof. Dr. Dr. Garabed Antranikian
* Garabed Antranikian

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանրէաբաններ
Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնունդներ
Անել

ԱՆԵԼ,- հոգեկան իրենց կառոյցով եւ ազգային հոգեխառնութեամբ հարուստ երիտասարդութիւն մը խմորուած  է աստուածատրեալ այդ քաղաքի պարիսպներուն միջեւ վանական շրջապատով եւ Թարգմանչաց ու ժառանգաւորաց վարժարաններով տարազելի հայաշունչ մթնոլորտին մէջ Հայուն բոլոր ազնիւ տրամադրութեաց հանդէպ ընկալչական պատանիներու յաջորդական սերունդներով հաւանաբար հոն կայք հաստատող յայտնի մտաւորականներու գրագէտներու, հանրային գործիչներու եւ հոգեւորականի  անխառն տիպարը յատկանշող պատկառելի դէմքերու ուսուցչական-դաստիարակչական ներգործութեան անդրադարձով, ապահովաբար նաե՛ւ հոն կեդրոնացած հայութեան ազգային հրայրքով, որքան մտացի ու գործնամիտ՝ նո՛յնքան եւ զգայուն ու ոգեպաշտ խառնուածքով:

Բացասական ու տրտմառիթ շատ բան կայ այդ քաղաքի եկեղեցական տարեգրութեաց մէջ. վանական իրականութեան յատուկ ներքին եւ յարաբերական այն բոլոր խորթ երեւոյթներուն եւ վարկաբեկիչ  իրադարձութիւնները որոնք հինէն ի վեր ստուեր բերած են սաղիմահայ կեանքի արեւոտ ու կենսունակ իրականութեան վրայ: Եթէ աշխարհագրական այս գօտիէն սերող հայկական համակրանքին մէջ կայ տարր մը, որ խռովասէր եւ խնդրայարոյց մղումներով կը յատկանշուի, երեւոյթը պէտք է վերագրել միջավայրին:
Այսուհանդերձ, փաստը ա՛յն է որ Երուսաղէմի, Ամմանի եւ առհասարակ Պաղեստինի հայկական գաղութներու ժողովուրդը եղած է ու կը մնայ արտասահմանեան մեր կեանքին մէջ ոգեպաշտութիւնը եւ մշակութային արժէք գիտակցութիւններ դաւանանքի վերածող հաւաքականութիւն մը:

## Աղբիւրներ
 
Դար մը գրականութիւն, հատոր Բ., էջ 401
Անթիլիաս

**Անթիլիաս** (), քաղաք՝ Լիբանանի մէջ։ Ըստ էութեան Պէյրութի արուարձան է, մօտաւորապէս 5&nbsp; ք.մ. հեռաւորութեան վրայ, դէպի հիւսիս, Միջերկրական ծովու ափին։ Բարձրութիւնը ծովու մակերեսէն՝ 10 մեթր է։ Բնակիչները հիմնականօրէն քրիստոնէաներ են՝ հայեր, մարոնիներ, յոյն կաթողիկէ եւ յոյն ուղղափառ եկեղեցիներու հետեւորդներ։

Անթիլիասի մէջ կը գտնուի Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ չորս նուիրապետական աթոռներէն մէկը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը։

## Անուան ստուգաբանութիւն
Անուանումը ունի յունական ծագում (ἀντήλιος) եւ կազմուած է է ἀντ ― «հակա» եւ ἥλιος «արեւ» բառերէն, այսինքն կը նշանակէ «արեւուն յանդիման»։

## Ինքնակառավարման մարմինը
Անթիլիասը ընդգրկուած է Անթիլիաս-Նաքքաշ համայնքի կազմին մէջ՝ Լիբանանի 8 նահանգներէն (մարզերէն) մէկուն՝ Մաթնի մէջ։ Անթիլիաս-Նաքքաշի տարածքը կը կազմէ 193 հարիւրակալ (1.93&nbsp;կմ²)։

## Աշխարհագրական տեղեկանք
Անթիլիասի տարածքը կազմուած է ափամերձ պարարտ դաշտավայրային մասէն եւ արեւելեան կողմի լեռնային հատուածէն։ Կը ներառէ նաեւ Անթիլիաս գետակի երկու ափերու երկայնքով ձգուող նեղ հարթավայրային մասը։ Անթիլիաս գետակի ակունքը ոչ հեռու գտնուող Ֆավար աղբիւրն է, գետակը կը հոսի արեւելքէն արեւմուտք՝ թափելով Միջերկրական ծով։ Գետակին ջուրերը շատ աղտոտուած են՝ շրջակայքի խիստ քաղաքաշինութեան եւ կոյուղաջուրերու մաքրման կայաններու բացակայութեան պատճառով։

Մինչեւ 20-րդ դարու 90-ական թուականներն Անթիլիասի ափամերձ դաշտերը եւ Անթիլիասի գետահովիտը կառուցապատուած չէին եւ ծածկուած էին նարինջի ու պանանի ծառերով։ Բնակելի եւ առեւտրային նշանակութեան շէնքերու բուռն եւ հիմնականում քաոսային շինարարութիւնը ծանր ազդեցութիւն ունեցաւ շրջակայ միջավայրի վրայ․ կանաչ տարածքները գրեթէ իսպառ վերացան։

## Առեւտուր, սնունդ, ժամանց
Անթիլիասի մէջ կան այնպիսի հանրայայտ ընդարձակ շուկաներ, ինչպիսիքն են ABC-ն եւ Le Mall-ը, Spinneys եւ Bou Kahlil շուկաները, Cine St Elie, Grands Cinemas եւ CineMall շարժապատկերներու մեծ սրահները։ Հինգ առեւտրային դրամատուներ կան Անթիլիասը ափամերձ մայրուղիին կապող փողոցին մէջ։
Փողոցներէն մէկն ալ յայտնի է տարատեսակ խոհանոցներ ունեցող ճաշարաններով, ինչպէս են ճաբոնական Yen-ը, Yabani-ն ու Tsunami-ն, լիբանանեան Petit cafe-ն, Keif-ը եւ Lebnene-ն, ամերիկեան Spot-ը եւ Public-ը, իտալական Pinocchio-ն, մեքսիկական Carlito's-ն ու Ֆրանսական L'escroc-ը։

## Տեսարժան վայրեր
[thumb|240px|Սբ. Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր տաճար (1940) at the [Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն]]
thumb|Անթիլիասի Սբ. Եղիա կաթողիկէ եկեղեցին
Garden Tower-ը Անթիլիասի մէջ կառուցուած առաջին հիւրանոցն է։ Ան կը գտնուի Անթիլիասի գլխաւոր տեսարժան վայրին՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան նստավայրէն ոչ հեռու տարածքին մէջ։ Տարածքին մէջ կան նաեւ այլ կարեւոր կրօնական կեդրոններ, ինչպէս են մարոնիներու Սբ. Եղիա հին (1895) ու նոր եկեղեցիները եւ Յոյն Ուղղափառներու Սբ. Միքայել եկեղեցին։
Անթիլիասի մէջ է Քսար Աքիլ (Ksar Akil) հնավայրը՝ ուր յայտնաբերուած են տարածաշրջանի ամենահին՝ 30․000 տարեկան մարդու մնացորդները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ափիւռքահայ համայնքներ
Անթոնի Թումա

**Անթոնի Թումա** ()։ Ան ֆրանսացի, լիբանանցի եւ ամերիկացի է։ 1994-ին ընտանիքին հետ կը հաստատուի Լիբանան։ 

Անթոնի Թումա 7 տարեկանէն կը սկսի նուագել դաշնամուր եւ աշխատիլ ձայնի չափանիշներուն վրայ, որ «քոնդր-դէնօր»ն է: Ան առաջին անգամ իր ձիրքերը ցոյց կու տայ Լիբանանի մէջ, քանի մը հանդէսներով եւ մեներգներով, երգուած՝ անգլերէնով: 2012-ին կը զբաղի երգելով «մէթրո»յին մէջ եւ հրատարակած է իր տեսերիզը Facebook-ի մէջ:

Փետրուար 2013-ին Անթոնի Թումա մաս կը կազմէ «The Voice 2»-ին, ուր կ'ընտրէ Ճէնիֆր-ին։ Մայքըլ Ճէքսընի «Billie Jean» երգը երգելու պատճառով ան կը սիրաշահի ժողովուրդը եւ դատակազմը։ Անթոնի Թումա կ'այցելէ Լիբանան 9 Յուլիս 2013-ին «The Voice»-ի խումբին հետ։ Անթոնի չհեռանալով երգէն Նոյեմբեր 2013-ին կը հրապարակէ իր մեներգը «si tu n'as rien fait»։

## Ծանօթագրութիւններ
Անդրանիկ Անդրէասեան

**Անդրանիկ Անդրէասեան** (), սփիւռքահայ արձակագիր եւ խմբագիր։

Ծնած է Չմշկածագի Հազարի գիւղին մէջ։ Մեծ Եղեռնի օրերուն կ'ապաստանի լեռները, ապա Կիւմրի, ուր որբանոց կը մտնէ։ Վեց տարի կ'ապրի որբանոցներու մէջ՝ Պոլիս եւ Յունաստան։ Տասնվեց տարեկանին կը մեկնի Ֆրանսա, ուր կ'աշխատի որպէս բանուոր։ 1928-ին վերջնականապէս կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։

Վարած է ԱՄՆ-ի «Նոր Օր» եւ «Պայքար» թերթերու խմբագրութիւնը։

Գլխաւոր գործերեն են՝ «Սպիտակ Արդարութիւն», «Կարմիր Ասպատակի Օրագիրքէն», «Վերջին Կայան», «Անմարին Սէրը», եւ այլն։

Անդրանիկ Անդրէասեան, «Գերեզման եւ Յարութիւն» վէպին համար, 1987–ին արժանացած է Թէքէեան Մշակութային Միութեան «Հայկաշէն Ուզունեան» գրական մրցանակին։

## Աղբիւրներ
* Սփիւռքահայ Արդի Գրագանութիւն, էջ 698:

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Զուրապ Անթոնով

**Զուրապ Նազար Անթոնով** (), վրացի թատերագիր։

## Կենսագրութիւն
Զուրապ Անթոնով, ծնած է 1820 թուականին Կորիի՝ առեւտրական ընտանիքի մը մէջ։ 

Որպէս գրագիր ծառայած է Կորիի նահանգային կառավարութեան մէջ, ապա օգնած է հօրը կրպակի առեւտրային աշխատանքներուն։ 

1851 թուականին սկսած է իր դերասանական գործունէութիւնը Կէորկի Էրիսթաւիի թատերախումբին մէջ։ Այդ ժամանակ ալ սկսած է գրել փիեսներ։ Նոյերմբեր-Դեկտեմբեր 1854 թուականին աշխատած է որպէս բեմադրիչ։ Այդ ժամանակաշրջանին գրած է շարք մը փիեսներ՝ «Ուզում եմ իշխանուհի լինել» (1851), «Մի՞թէ քեռին ամուսնացել է » (1952), «Արեւի խաւարում Վրաստանում» (բեմադրուած է 1853 թուականին, հրատարակուած է 1876 թուականին), «Հինգ կանանց ամուսինը» (բեմադրուած է 1851 թուականին, հրատարակուած է 1852 թուականին), «Խեւսուրների հարսանիքը» (1852), «Քեր-օղլի» (1853), «Գրողների ճանապարհորդութիւնը լաստով» (1854):

## Աղբիւրներ

* Գառնիկ Ստեփաեան, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Երևան 1973, էջ 102

Ստորոգութիւն:Վրացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Վրացի թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Վրացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Անթուան Քեհեայեան

**Անթուան Քեհեայեան** (*Սըր,* ), հայ ուսուցիչ եւ կրթական պատասխանատու։

## Կենսագրութիւն
Գաղթականութեան ճամբուն վրայ, անցած է զանազան քաղաքներէ եւ վերջապէս հաստատուած Կիպրոս։ Անթուան Քեհեայեան նախ կը յաճախէ Կիպրոսի Թերրա-Սանթա վարժարանը, ապա, նախակրթարանը աւարտելէ ետք, միջնակարգի տարիները կ՚անցընէ Կիպրոսի Ամերիկեան Ակադեմիային մէջ, ուր կը սորվի հաշուապահութիւն եւ անգլերէն լեզու։

Երկրորդական ուսումը կը շարունակէ Պէյրութի «International college»-ին մէջ։ Ապա կը մտնէ կեանքի ասպարէզ, նախ պաշտօնեայ, սակայն շուտով՝ ուսուցիչ, երբ կը հանդիպի Լեւոն Շանթին։ Սըր-ը կ'ըսէ. 

1949-էն սկսեալ Սըր Ճեմարանի անգլերէնի ուսուցիչն էր, իր իւրայատուկ ոճով երկրորդականի աշակերտներուն սորվեցուցած է անգլերէնի ճիշդ առոգանութիւնը եւ քերականութիւնը։ 1954-ին կը դառնայ Ճեմարանի գիշերօթիկներու պատասխանատու վարիչ մինչեւ այդ բաժինին փակումը։ Բազմակողմանի հետաքրքրութիւններով՝ Սըր ունէր լայն ու ընդհանուր զարգացում՝ գրականութեան, մանկավարժութեան եւ քաղաքականութեան բնագաւառներուն մէջ։ Կը մահանայ [ 31 Յունուար 2013-ի երեկոյեան ժամը 6-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:31 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան)

Գերդաստան մը ծագումով հայեր, որոնք նպաստած են Լիբանանի վերելքին**,** 
**Շէյխ Իսլաս Գասպար**.- Մեռած է 1940-ին։ Հանրածանօթ էր *Պէյրութ*ի մէջ որպէս օրէնսդիր եւ օրէնսգէտ։ Օրէնքի մասին յոյժ կարեւոր ուսումնասիրութիւն մը ունի արաբերէն լեզուով։ Եղած է Փաստաբանական Կաճառին պետ։

**Մութրան Հաննա Մուրատ**. - Մեծ հօր անունն է Արթին Նիկաղօ՝ ծագումով հայ։ Պոլսոյ Պատրիարքութեան Կաթոլիկներու դէմ յարուցած հալածանքին հետեւանքով, Հալէպի մէջ մարոնի կը դառնայ։ Արթին Նիկաղոս ինը զաւակ կ'ունենայ, որոնք ժամանակի ընթացքին զանազան ճիւղերու կը բաժնուին տարբեր անուններով։ Մուրատ անունը կրողը Լիբանան կը հաստատուի։ Արթին Նիկաղոսի թոռնիկը Մութրան Հաննա Մուրատն է՝ ծնեալ 1854-ին Լիբանանի մէջ։ 1892-ին Պաալպէքի Եպիսկոպոս կը նշանակուի իր մօրեղբօր՝ Պատրիարք Հաննա էլ Հաճի կողմէ, որ երեւելի անձնաւորութիւն մըն էր։ Մութրան Հաննա Մուրատ շինարար եկեղեցական մը եղած է։ Վանքեր եւ դպրոցներ կառուցած է։ Կենդանութեան, աւելի քան 10,000 օսմանեան ոսկի ծախսած է շինութիւններու համար։ Նոյն Արթին Նիկաղոսի գերդաստանէն սերած են *Հալէպի* երեք մարոնի եպիսկոպոսները՝ ճանչուած *Պուլոս Հաքիմ* (1885), *Պուլոս Արթին* (1829) եւ *Արսէն Շիւքրիւ Արթին* (1707): Այս վերջինը բացայայտօրէն կ՛ըսէր թէ հայ էր։

**Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան).** - *Պէյրութ*ի մէջ այս անունով ճանչուած է. բնիկ պոլսեցի *Մսըրլըօզլու Անտոն* մեծահարուստ բարերար հայը։

## Ծանօթագրութիւններ

20. Զանազան Դէմքեր
Անժելիք Քիժօ

**Անժելիք Քիժօ**, (), պենինցի «Կրեմմի» մրցանակակիր երգիչ-երգահան, դերասանուհի, հանրային գործիչ։  

Քիժօ նշանաւոր է իր բազմազան երաժշտական ազդեցութիւններով եւ ստեղծարար երաժշտական տեսահոլովակներով: «Time» ամսագիրը զայն անուանած է «Ափրիկէի առաջին տիվա»: BBC-ն Քիժոյին ընդգրկած է Ափրիկէ մայր ցամաքի 50 ամենանշանաւոր գործիչներու ցանկին մէջ: «The Guardian»ը զայն անուանած է աշխարհի 100 ոգեշնչող կիներէն մէկը։ 

Քիժօ առաջին կինն է, որուն «Forbes»-ը ներառած է «Ափրիկէի 40 ամենահզօր աստղերը» շարքին մէջ: 2012-ի Ողիմպիական խաղերու երաժշտական փառատօնի ժամանակ լոնտոնեան «The Daily Telegraph»ը զայն անուանած է «Ափրիկեան երաժշտութեան անվիճարկելի թագուհի»: Մարտ 2013-ին Ամերիկայի Ազգային Հանրային Ձայնասփիւռը զայն կոչած է «Ափրիկէի ապրող ամենամեծ տիվան»: «New African» եւ «Jeune Afrique» ամսագիրներուն կողմէ Քիժօն ընդգրկուած է «2014-ի ամենաազդեցիկ ափրիկեցիները» շարքին մէջ: «Forbes Afrique» ամսագիրը 2015-ին Քիժոյի լուսանկարը տեղադրած է իր «100 ամենաազդեցիկ կանայք» թիւին մէջ: Յունիս 2013-ին Քիժօն ընտրուած է Հեղինակներու եւ Երգահաններու Միութիւններու Միջազգային Դաշնութեան փոխնախագահ (CISAC): 

Այժմ կը բնակի Նիւ Եորք, ուր իր ներդրումը ունի «Նիւ Եորք Թայմս» ամսագրին: 

Քիժօն պատուաւոր դոկտորի կոչումներ ստացած է Եյլի համալսարանէն, Պերքլիի երաժշտական ճեմարանէն եւ Միտլպերի ճեմարանէն: 2018-ին Հարվըրտի համալսարանի ճազ վարպետ է:

## Սկաւառակագրութիւն
* Pretty (1981)
* Ewa Ka Djo (Let's Dance) (1985)
* Parakou (1990)
* Logozo (1991)
* Ayé (1994)
* Fifa (1996)
* Oremi (1998)
* Keep On Moving: The Best of Angelique Kidjo (2001)
* Black Ivory Soul (2002)
* Oyaya! (2004)
* Djin Djin (2007)
* Õÿö (2010)
* Spirit Rising (2012)
* Eve (2014)
* Sings with the Orchestre Philharmonique du Luxembourg (2015)
* Remain in Light (2018)

## Տեսագրութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Official Angélique Kidjo Site
* The Batonga Foundation
* ''New York Times'' review of Angélique Kidjo, January 2014.
* CNN ''African Voices'' profile of Angélique Kidjo, May 2009. 
* Singer Angelique Kidjo Speaks Out on Climate Change – video report by *Democracy Now!*.
Անժէլ Եափուճեան

**Անժէլ Եափուճեան**, (), երկարամեայ մանկավարժ-ուսուցչուհի, հօրենական մականունով Միրզայեան, ծնած է Գահիրէ, Եգիպտոս, 4 Նոյեմբեր 1930 թուականին։ 

Հայրը՝ Տիգրան Միրզայեան, սղերդցի ընտանիքէ էր ծնած՝ Տիգրանակերտ, արհեստով կօշկակար։ Մայրը՝ Վիքթորիա Չուլճեան, Տիգրանակերտցի ընտանիքէ էր եւ ծնած՝ Աղեքսանդրիա։

Անժէլ Միրզայեան Եգիպտոսի մէջ յաճախած է Գալուստեան Ազգային եւ ֆրանսացի Քոյրերու «Նոթր Տամ տէ զ'Ափոթր» վարժարանները: 1959-ին, Գահիրէի մէջ հետեւած է մանկավարժական վկայականի համապատասխան ֆրանսերէն Ճիւղի դասընթացքներու եւ կրթական նախարարութենէն ան վկայուած է պետական վկայականով։

Օր. Անժէլ Միրզայեան ամուսնացած է 29 Նոյեմբեր 1959 թուականին, վաստակաշատ խմբագիր եւ պատմաբան Դոկտ. Աւետիս Եափուճեանի հետ եւ բախտաւորուած երկու զաւակներով։ Որդին՝ Արեգ, ճարտարագէտ է, ամուսնացած է գիտութեան Տոքթ. Մերի Գարաքոչեանի հետ եւ բախտաւորուած են երկու զաւակներով՝ Ալին եւ Արի։ Դուստրը Մարօ, ամուսնացած է հոգեբոյժ-ջլախտաբոյժ Տոքթ. Յարութիւն Ճէպէճեանի հետ եւ բախտաւորուած են երեք զաւակներով՝ Անուշ, Րաֆֆի եւ Հուրի։

1949 թուականին իբրեւ ուսուցչուհի Անժէլ Միրզայեան պաշտօնի կ'անցնի «Անարատ Յղութեան» աղջկանց հայ կաթողիկէ Քոյրերու վարժարանին մէջ։ Մէկ տարի պաշտօնավարելէ ետք իրեն առաջարկ կ'ըլլայ ուսուցչութեան մտնել Մերճանեան Ազգային Մանկապարտէզին մէջ, ինչ որ կ'ընդունի եւ հոն կը պաշտօնավարէ 11 տարի: Այդ տարիներուն ան ճանչցուած էր իբրեւ «ժպտուն օրիորդը»:

Բաց աստի, ան ուսուցչութիւն կ'ընէր Գահիրէի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարին ենթակայ Կիրակնօրեայ Վարժարանին մէջ՝ 1954-1959 թուականներուն: Նոյն ատեն Աւետիս Եափուճեան Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ պատմութիւն կը դասաւանդէր Կիրակնօրեայի վերի կարգի աշակերտներուն: Այստեղ է որ անոնք իրար հետ մտերմացան եւ միասին հայ բոյն մը կազմեցին:

Իր ամուսնութենէն ետք ան հոգաց իր երկու զաւակները՝ Արեգն ու Մարօն: Հետագային երբ անոնք քիչ մը մեծցան եւ ինքնաբաւ դարձան, այս անգամ Գալուստեան Ազգային Մանկապարտէզին մէջ պաշտօնավարելու առաջարկ եկաւ այժմ Անժէլ Եափուճեանի, զոր ընդունեց եւ հոն մնաց 15 տարի՝ մինչեւ 1990 թուականը, երբ Աւստրալիա փոխադրուեցաւ իր ամուսնոյն հետ:

Աւստրալիոյ մէջ ալ Անժէլ Եափուճեան իբրեւ ուսուցչուհի պաշտօնավարեց Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Սիտնիի «Ալեք Մանուկեան» Շաբաթօրեայ Վարժարանին մէջ։ Այնպէս որ, երեսուն երկար տարիներու ուսուցչական վաստակ մը թողած իր ետին, քաշուեցաւ ասպարէզէն՝ առողջական պատճառներով:

Անժէլ Եափուճեանի «մասնագիտութիւնն» էր Կոկոն դասարաններու մէջ հայերէն Այբուբենը սորվեցնել երեխաներուն: Եւ երբ ատեն մը Գալուստեան Ազգային Վարժարանին մէջ զինք Նախակրթարանի Ա. եւ Բ. դասարաններու ուսուցչուհի կարգեցին, դժգոհ մնաց եւ պնդեց որ զինք վերադարձնեն իր սիրելի երեխաներուն մօտ:

Առ ի գնահատանք ուսումնական մարզէն ներս իր երկարամեայ ծառայութեան, Սիտնիի Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան վարչութիւնը Անժէլ Եափուճեանին պարգեւատրեց Միութեան «Ցկեանս Անդամ»ի պատուոյ գիրով:

## Ծանօթագրութիւններ
Անժէլ Էթունտի Էսամպա

**Անժէլ Էթունտի Էսամպա** (, Տուալա, Քամերուն), քամերունցի ֆոթոլրագրող, ապրած եւ աշխատած է Ամսթերտամի մէջ: Առաւել յայտնի է իր սեւ ու սպիտակ լուսանկարներով: Լուսանկարներուն մէջ հիմնականին կը գերակշռեն ափրիկացի կանայք` որպէս նիւթեր: Էսամպան ունեցած է աւելի քան 200 ցուցահանդէս աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ` անոր աշխատանքները հրատարակուած են տարբեր ամսագրերու եւ թերթերու մէջ:

## Կենսագրութիւն
Անժէլ Էթունտի Էսամպան ծնած է 1963-ին եւ մեծցած է Եաունտէի մէջ: Տասը տարեկանին տեղափոխուած է Փարիզ: Դասեր ստացած է Եագայի Հոլանտական մասնագիտական լուսանկարչական դպրոցէն ներս: Յետագային տեղափոխուած է Ամսթերտամ, ուր 1982-ին սկսած է ուսանիլ Nederlandse Fotovak դպրոցէն ներս (Հոլանտական մասնագիտական լուսանկարչական դպրոց) Essamba attended the Lyceum in Paris, where she studied philosophy, dance, and photography.:

## Լուսանկարչական աշխատանք
Էսամպայի հիմնական աշխատանքները կեդրոնացած են սեւ ու սպիտակ լուսանկարչութեան վրայ: Անոր առաջին ցուցահանդէսը կազմակերպուած է 1984-ին, Ամսթերտամի Gallerie Art Collective պատկերասրահէն ներս: Անոր սեւ ու սպիտակ լուսանկարներու «Սպիտակ գիծ» շարքը 1996-ին Նանտի մէջ կայացած Festival des Trois Continents փառատօնին արժանացած է Prix Spécial Afrique մրցանակի: Ան կը ցանկանայ, որ իր աշխատանքները քննարկում առաջացնեն մարդոց ու մշակոյթներու միջեւ: Անոր ստեղծագործութիւնները մեծ ազդեցութիւն կրած են իր ափրիկեան ծագումէն, ինչպէս նաեւ` անոր բազմազան մշակութային միջավայրէն: Պատկերելով իր անձնական փորձն ու պատմութիւնը, մշակոյթը, միջավայրի ազդեցութիւնները` Էսամպայի լուսանկարները արուեստի հմտութեան համադրում են մեծ զգացմունքայնութեան հետ: Ան իր աշխատանքները ցուցադրած է Ափրիկէի մէջ, Ասիոյ, Եւրոպայի, Լատինական Ամերիկայի, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն եւ ԱՄՆ-ի մէջ կայացած շարք մը ցուցահանդէսներուն, որոնցմէ են Հաւանայի պիէնալէն (1994), Վենետիկի Պիէնալէն (1994), եոհանեսպուրկի Պիէնալէն (1995), Երեք մայր ցամաքներու փառատօնը (1996). Էսամպան մեծ հետաքրքրութեամբ ներկայացուցած է սեւամորթ կանանց լուսանկարներ, եւ իր մատուցման ձեւով մարդահրաւէր նետած է ափրիկացի կանանց պատկերելու եւրոպակեդրոն մօտեցման: Անոր աշխատանքները կը մարմնաւորեն խորհրդաւորութիւն եւ էրոտիզմ` պատկերելով բարձր զգացմունքայնութեամբ կանանց մարմիններ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Անժէլ Էթունտի Էսամպայի կայքը 
* Artículo de El País
* Entrevista e información
Անձղնապատի Վանք

**Անձղնապատի կամ Անծղնապատի վանք․** Զոյգ անունները ամփոփումն են Անծղն անապատ եւ Անձն անապատ բառերու: Անծղնապատ գրուած է նաեւ Անձղնապատ կամ Յանձնապատ, սակայն կարելի չէ ստոյգ ըսել թէ այս անունները միեւնոյն վանքին կը վերաբերին: Պալեան կը միտի Անձղնապատ եւ Անծղնապատ իրարու  հետ միացնել:  Նոյն վարկածն ունի՝ նմանապէս Խ. Լեւոնեան:  Վարդան Աշխարհագրի գրութեան մէջ յստակօրէն գրուած է թէ Անծղնապատ կը գտնուի Ռշտունեաց գաւառի մէջ: Վարդան կը գրէ՝« Եւ յԸռըշտունեաց գաւառին կան սուրբ ուխտքն Նարեկ, սուրբ Յակովբ, սուրբ Վարդան, սուրբ Թումա, Անձղնապատ, Նկարէն, եւ ի սուրբ Թումայի վանքն կայ մարմին սուրբ Առաքելոյն Թումայի, զոր բերին ի Հնդկաց: Եւ Աղթամար կղզին ի մէջ ծովուն, ուր կայ սուրբ ուխտն խաչն հրաշազարդ, զոր շինեաց Գագիկ թագաւորն Արծրունեաց»: Տեղւոյ այս անորոշութիւնն է հաւանաբար  այն կարեւոր պատճառը, որով վանքս կը նոյնացուի այլ եւ այլ վանքերու հետ: Խ.Լեւոնեան զայն կը նոյնացնէ Կարմրակի հետ, մինչ Պալեան զայն կը նոյնացնէ Դիւաբոյն Ս.Յարութիւն վանքի հետ: Փիրղալէմեան, որուն հետեւորդ է եւ Պալեան, Անծղնապատի հետ կը միացնէ Նկարէնի վանքը: Սակայն ինչպէս Վարդան Աշխարհագրի յառաջաբերութենէն  ի յայտ կու գայ թէ ան Անծղնապատ եւ Նկարէն իրարմէ կ'անջատէ:
Անծղնապատի անունը ցանցառ յիշատակուած է. Յայսմաւուրքի մը յիշատակարանին մէջ կը կարդանք՝ «Գրեալ ի թուին ՊԾԴ (1405) յանապատիս Անծղնապատ ի հայրապետութեան Տեառն Դաւթայ...»
Մեր Մատենադարանին Թ. 705 ձեռագրին (Ոսկեփորիկ) մէջ կայ՝
«Յորժամ կարդայք ԶՈսկեփորիկս,
Դուք յիշեցէք զԱստուածատրիկս,
Որ գրեցի զսուրբ գանձիկս
հրամանաւ իմ Վարդապետիս,
Ի Տղայութեան ժամանակիս
Ի դուռն սուրբ Աստուածածնիս,
Ի վանքս մեծ Անձնապատիս,
Ընդ հովանեաւ սուրբ Նշանիս»:
Ասկէ առաջ կայ անդ՝ «Գծագրեցաւ սուրբ մատեանս ի թվականութեան Հայոց ՊԾԲ ի ցանգալի յանապատիս (անունե ջնջուած) որ ի յԸռամկաց բառից (ջնջուած) ընդ հովանեաւ աստուածընկալ սուրբ Նշանիս ի դուռն սուրբ մաւրն լուսոյ եւ այլ սուրբ եկեղեցեաց ի հայրապետութեան Կիրակոսի...»՝
Անծղնապատի միաբաններէն ծանօթ է «երջանիկ, տօնասէր եւ աղօթարար» Յակոբ վարդապետ Ովսաննացին, որ Քիւրտերէն կը նահատակուի եւ մարմինը կ'ամփոփուի «մերձ գերեզմանին Գրիգորի Նարեկայ վանից»։

## Աղբիւրներ

* Վասպուրական-Վանի Վանքերը, Դկտ. Հ. Համազասպ Ոսկեան, Վիեննա, Մխիթարեան Տպարան, էջ 141-143:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վանքեր
Ստորոգութիւն:Վանքեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի վանքեր
Աննա Կան

**Աննա Կան** (), Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Սքայլըր Ուայթի դերով AMC կայանի տրամա եւ ոճրագործական *[[Breaking Bad]]* հեռուստաշարին մէջ, որուն պատճառաւ ալ ստացաւ Primetime Emmy Award մրցանակը Outstanding Supporting Actress in a Drama Series բաժամունքին մէջ երկու անգամ՝ 2013-ին եւ 2014-ին:

## Վաղ կեանք
Աննա Կանը ծնած է Սանթա Ֆէ, Նիւ Մէքսիքո, ԱՄՆ, զաւակը Շէրըն Աննա Քաթրին Փիթըրզի՝ ներքին կահավորման ձեւաւորող մը, եւ Քլէմընզ Ըրլ Կանն՝ տնավաճարող: Ան աւարտած է Santa Fe Preparatory School դպրոցէն 1986էն: Ան յաճախած է Northwestern University համալսարանը, ուր մասնագիտացած է թատերական ճիւղէն ներս եւ աւարտած է 1990-ին: 1988-ի աշնան, Կան անցուցած է մէկ ուսումնական երկամիս երկրէն դուրս՝ British American Drama Academy:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

### Ելեկդրոնային Խաղեր

## Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Աննա Ռատիուս

**Աննա Ռատիուս** (), իտալացի գրող, յայտնի է **Նիերա** կեղծանուամբ:

## Կենսագրութիւն
Ճարտարապետի դուստր է: Մեծցած է Քարաւաճոյի մէջ։ 10 տարեկանին կորսնցուցած է մօրը: Մեծցած է հարազատներու ընտանիքին մէտ: 1871-ին ամուսնացած է բանկիր Էմիլիօ Ռատիուսի հետ: 1875-ից յաճախած է գրական խմբակներ, որտեղ ծանօթացած է գրական վերիզմ ուղղութեան յայտնի ներկայացուցիչներ Ճովանի Վերկայի եւ Լուիճի Քապուանայի հետ: Ինքը եւս կը յարէր այդ ուղղութեան:

## Ստեղծագործութիւն
մինի|Գրող Ա. Ռատիուսի շիրմաքարը
Բեղմնաւոր եւ յաջողակ գրող է, անոր ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման հասարակութեան մէջ կնոջ դերի վերլուծութիւնն է:

Անոր առաջին` «Il Pungolo» պատմուածքը հրատարակուած է 1875-ին: Համագործակցած է շարք մը գրական ամսագրերու հետ: 1890-ին հիմնած է իր «Vita Intima» ամսագիրը: Իր պատմուածքներուն ու վէպերուն, որոնք յաճախ կը վերաբերէին ընկերային թեմաներու, Ա. Ռատիուսը կը ցուցաբերէ մեծ դիտողականութիւն եւ համարձակօրէն կը պատկերէ իր ժամանակակից կեանքի տհաճ կողմերը: Առաջին անգամ իր վրայ ուշադրութիւն հրաւիրած է «Marcello», «Un Romanzo», «Addio», «Un nido», «Vecchie catene» եւ այլ պատմուածքներով: Աւելի ուշ անոր կողմէ հրատարակուած են «Iride» (1880) պատմուածքներու ժողովածուն եւ «Il castigo», «Il maritò dell’amica», «Teresa», «Senio», «Nel sogno» (1893) վէպերը: Չնայած յաջողութեանն ու յայտնիութեան, Ա. Ռատիուսը կը կարծէր, որ կնոջ տեղը ընտանիքին եւ տան մէջ է` համարելով այդ իսկական իքականութիւն:

Մահացած է Միլանի մէջ, օնկոլոգիական հիւանդութիւնէ: Մահէն առաջ ան թելադրած է իր յուշերը, որոնք տպագրուած են յետմահու` «19-րդ դարու երիտասարդ մարդու դիմանկարը» խորագրով:

Թաղուած է Միլանի յիշատակի գերեզմանատան մէջ։

## Ստեղծագործութիւններ
* *Un romanzo* (վեպ, 1876)
* *Addio!* (վեպ, 1877)
* *Il castigo* (1881)
* *Dizionario d’igiene per le famiglie* (Ընտանեկան հիգիենայի բառարան) (Պաոլո Մանտեգացցայի հետ համահեղինակությամբ, 1881)
* *Teresa* (վեպ, 1886)
* *Lydia* (վեպ, 1887)
* *L’indomani* (Վաղը) (վեպ, 1890)
* *Il libro di mio figlio* (էսսե, 1891)
* *Battaglie per un’idea* (էսսե, 1897)
* *Battaglie per un’idea* (էսսե, 1898)
* *Le idee di una donna* (Կանացի միտք) (1903)
* Il marito dell’amica (վեպ)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Anna Zuccari Radius

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աննա Սաղպազարեան/Ավազարկղ05

250px|մինի|Հնդկընկոյզի Ծառ
250px|մինի|ձախից|Հնդկընկոյզ
## Հնդկընկոյզ(Coconut)
Ան կը պարունակէ կապրիլաթթու որը ունի հակասնկային եւ հակամանրէական յատկութիւն: Հնդկընկոյզի պարունակած հեղուկը ունի կնոջ կաթի մօտ կազմութիւն: կը պարունակվ կենսանիւթեր, սոտիում եւ փոթասիում: Թարմ հնդկընկոյզի կաթը արժէքաւոր սնունդ է, հարուստ ամինոթթուներով, հոյակապ սնունդ է յղութեան ընթացքին: Ան կը մաքրէ արիւնը, կը կանոնաւորէ մարսողական ուղու աշխատանքը: Կարծր մասը կը պարունակէ 70% ճարպ, որմէ կը ստանանք հնդկընկոյզի իւղը:
## Աղբիւրներ
Առողջութիւնն Ու Սնունդը Գոհար Վարդանեան Քեշիշեան Պէյրութ 2007
Անոբ

**Անոբ**, Արշակ Բ. թագաւորի (350-368) առաջին որդին՝ հայ Արշակունիներու արքայատոհմէն։ Եղած է հայոց թագաւոր՝ Վարազդատի (374-378) հայրը։ Արշակունիներու գահին չէ իշխած. թագաւորած է կրտսեր խորթ եղբայր Պապը (368-374)։

## Աղբիւրներ
* Փաւստոս Բիւզանդ, Պատմութիւն հայոց

Ստորոգութիւն:Արշակունիներ
«Անոնք Ինկան» (Երգ)

«**Անոնք Ինկան**», 1975-ին հրապարակուած երգ՝ համահեղինակութեամբ Շարլ Ազնաւուրի եւ Ժորժ Կառվարենցի: Նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին: Անիկա հետագային մեկնաբանուած է նաեւ անգլերէնով: Բնագիրը թարգմանուած է ռուսերէնի եւ հայերէնի (կատարած՝ Միրթա Սադչեան): Լիազօրուած հայերէն թարգմանութիւնը կատարած է Տ. Ռաֆայէլ Անտոնեան, որ Սեւրի Մուրատ Ռաֆայէլեան Վարժարանի տնօրէն է:

«Անոնք ինկան»ը Ազնաւուրի ամէնէն աւելի քաղաքական երգերէն մէկն է: 

## Երգին նիւթը
Ազնաւուրի ծնողքը Ցեղասպանութենէն փրկուած էր։ Իսկ երգին մէջ ան կը սգար հազարաւոր եւ միլիոնաւոր մարդոց մահը, որոնք «դժբախտութիւն ունեցած էին հայ ծնելով»: «Անոնք ինկան»ով Ազնաւուր մարդկութեան կը յիշեցնէ թուրքին անմարդկութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* The status of Armenian communities living in the United States by M. Terzian (Songs history). 
* 
* 
* 

Ստորոգութիւն:Երգեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երգեր
Աննման (անձնանուն)

**Աննման**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *աննման* ածականէն։ Գործածուիլ սկսած է 14-րդ դարէն։

## Գործածութիւններ
* Աննման, կին Թումա քահանայի՝ հօր Կարապետ քահանայի, որ Աղբակի Խաշնոց գիւղին մէջ, Կիրակոս քահանային գրել տուաւ Շնորհալիի գործերը, 1352 թ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Անուբիս

}]]
i-n:p-w-E16
|-
|ձախից|120px
|}

**Անուբիս** (, հին եգիպտերէն՝ **Անփու** կամ **Ինփու**), Հին Եգիպտոսի աստուածութիւն շնագայլի գլուխով եւ մարդու մարմինով:
## Կարգը
thumb|ձախից|120px|Անուբիսի դիմակ: 1585 Մ.թ.ա. թուական
Անուբիսը մահացածները դէպի հանդերձեալ կեանք ուղեկցողն է։ Հին թագաւորութեան մէջ կը համարուէր մեծ գերեզմանատուներու եւ գերեզմաններու բարեխօս, մեռեալներու թագաւորութեան դատաւորներէն մին, թոյներու եւ դեղերու պահապան։ Հին եգիպտական դիցաբանութեան մէջ՝ Օսիրիսի եւ Նեփթիսի զաւակն է: 
Անուբիսի պաշտամունքի կեդրոնը կը համարուէր Վերին եգիպտական նոմի մայրաքաղաք Կինոպոլ քաղաքը։ 
### Հոգիներ Փոխադրող
 
Փարաւոնեան վեջին դարաշրջանին (Ք.ա. 664–332), Անուբիսը կը պատկերուէր որպէս անձերը ապրողներու աշխարհի շեմէն անդրաշխարհ տանող: Թէեւ նոյն դերը երբեմն կը վերագրուէր կովու գլուխով Հաթորը, Անուբիսը սովորաբար սա գործին համար աւելի յաճախ ընտրուած էր: Հռովմէական շրջանի Եգիպտոսի պատմութեան յոյն գրողները կը նշէին, «հոգիներ փոխադրող» ձեւը, անանկ, ինչպէս իրենց Հերմեսի պարագային, որ նոյն դերն ունէր յունական դիցաբանութեան մէջ: Ըստ այդ ժամանակուան յուղարկաւորութեան մշակոյթի, հոգիները փոխադրող Անուբիսը կը ներկայացուէ յունական հագուստով:

## Անուբիսը անտիկ գրականության մեջ
Պլուտարքոսի «Իսիդան և Օսիրիսը» ստեղծագործութեան մeջ մեկնաբանութիւն մը կը մէջբերուի, ուր Անուբիսը Սեթի և Նեֆտիդայի որդին է, որ գտնուեր և դաստիարակուեր է Իսիդայի կողմէն։ Ստրաբոնըկը  յիշատակէ, որ ան եգիպտական աստուածութիւն է, որուն երկրպագեր են XVII վերին եգիպտական նոմի մէջ։ Ըստ Վերգիլիոսի, Անուբիսը պատկերուած էր Էնեասի վահանի վրայ։ Յուվենալիսը կը յիշատակէ աստուածութեան երկրպագութեան մասին Հռոմի մէջ։

Հույները նույնացնում էին Անուբիսին Հերմեսի հետ։

## Անուբիսի հետ կապուած աստուածութիւններ

* **Ինպուտ** (հին.եգիպտ.)՝ եգիպտական դիցաբանութեան մէջ Դուատա աստուածուհին (մահացածներու գտնուելու վայրը)։Կը  պատկերվոէր շան գլխով կնոջ տեսքով։ XVII (Կինոպոլի) վերին եգիպտական նոմի մէջ, անոր անունը կրող կինը,կը  յամարուէր Անուբիսի կինը։ Երբեմն կ'երկրպագուէր որպես Անուբիսի կանացի ձև։
* **Ուպուաուտ** (հին եգիպտ. «Ճանապարհներ բացող»), *Օֆոիս* (հուն.)՝ եգիպտական դիցաբանութեան մէջ գայլի տեսքով աստուած, մահացածի ուղեկցողը դէպի Դուատ։
* **Իսդես** (նաեւ կ'արտասանուէ որպէս *Աստենու*, *Աստեն*, *Իստեն* կամ *Աստես*)՝ հանդերձեկալ աշխարհի բարեխօսներէն մէկը (Դուատ, Արևմտեան անապատ) եգիպտական դիցաբանութեան մեջ, այդ առումով մօտիկ Անուբիսին։ Իսդեսը կը պատկերուէր խոշոր սեւ շունի տեսքով, նոյն կերպ, ինչպէս Անուբիսը կը պատկերուէր շնագայլի տեսքով։ Աւելի ուշ ժամանակաշրջանին կը նմանեցուէ Անուբիսի հետ:
* **Հերմանուբիս** ()՝ դիցաբանութեան մեջ եղեր է աստուած, որ իր կերպարով կը նմանէր Հերմեսին (հին յունական դիցաբանութիւն) և Անուբիսին (հին եգիպտական դիցաբանութիւն)։ Օսիրիսի և Նեֆտիդայի որդին էր։ Հերմեսը և Անուբիսը ունէին նմանատիպ պարտականութիւններ (անոնք հոգիներու ուղեկցորդներ էին), ինչ որ, հաւանաբար, հանգեցուցեր է այդ երկու աստուածութիւններու միաձուլմանը ՝ Հերմանուբիսի։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հին Եգիպտոսի աստուածներ
Անուշեղէն, տուրմ եւ խմորեղէն

**Անուշեղէն, տուրմ եւ խմորեղէն**, Անուշեղէնները, տուրմը եւ խմորեղէնները բարձր ջերմուժ պարունակող սնունդներ են: Տուրմը ամէնէն շատ ջերմուժ ունի. ասոր համար է, որ բազմաթիւ մարզիկներ տուրմ կ'ուտեն, երբ երկար ատեն վազքի մէջ ըլլան:

## '''Շաքար'''
Շաքարը իր բնական վիճակին մէջ կը գտնուի գրեթէ բոլոր բոյսերուն մէջ. իբրեւ *սաքքարոզ* (ճակնդեղ եւ շաքարեղէգ) կամ *Ֆրուքթոզ* եւ *կլուքոզ* (պտուղներ): Մեր գործածած շաքարը ընդհանրապէս շաքարեղէգէն կը ստանանք: Շաքարի գործարաններու մէջ շաքարեղէգը կը ճզմուի մասնաւոր ջաղացքներով: Յառաջացած հիւթը կ'եռացուի եւ կը քամուի, որպէսզի անկէ ջուրը դուրս գայ: Զուտ շաքար ունենալու համար՝ սրճագոյն շաքարը գործողութիւններու շարքի մը կ'ենթարկուի, կը լուացուի եւ քիմիականօրէն կը ճերմկցուի: Ապա, ջուրի մէջ կը լուծեն, կը զատեն եւ ետ կը բիւրեղացնեն:

## '''Շաքարահատիկներ'''
Շաքարահատիկները կը շինուին շաքարէ: Շաքարը կ'եռացնեն ջուրով: Ապա, հոտեր եւ գոյներ կ'աւելցնեն: Վերջապէս, այս թանձր օշարակը կը պարպեն կաղապարներու մէջ, ուր կը պաղի: Քարամէլները պատրաստուած են եռացուած շաքարով եւ կաթով: Երբ խառնուրդը սրճագոյն կը դառնայ, վրան քիչ մը կարագ կ'աւելցնեն, որպէսզի աւելի համ տայ այս կակուղ շաքարահատիկներուն:

## '''Խմորեղէններ'''
Խմորեղէնները կը պատրաստուին ջուրի հետ խառնուած ալիւրով: *Սփակեթի* ունենալու համար՝ խմորը կ'անցուի կաղապարէ մը, որուն վրայ պզտիկ ծակեր կան: Այսպէս, *սփակեթի*նները յարմար չափերով կը կտրուին եւ կը չորցուին:

## '''Տուրմ'''
Քաքաոյի ծառը կը բուսնի Հարաւային Ամերիկայի եւ Ափրիկէի մէջ: Տուրմը կը պատրաստուի քաքաոյով, որ պտուղին հատիկներէն կը ստացուի: Հատիկները կը բուսնին պարկուճներու մէջ: Հունձքէն ետք, հատիկները կը խանձուին, կը մանրուին եւ կը խառնուին շաքարի, իւղի եւ կաթի հետ: Յառաջացած խառնուրդը կը տաքցուի ջրեփոցով եւ կաղապարներու մէջ կը շարուի, որ իրեն սալիկի ձեւ մը տայ: Պաղելէն յետոյ, տուրմի սալիկները կը ծրարուին ալիւմինիոմէ թուղթի մէջ:

## Աղբիւրներ
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս ՇԻՆՈՒԱԾ Է ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM
Ստորոգութիւն:Սնունդներ
Ստորոգութիւն:Բարձր ջերմուժ պարունակող սնունդներ
Անջրպետային Երթուդարձ

Մարդակային ձեռքով շինուած հազարաւոր առարկաներ հրթիռներու միջոցաւ արձակուած են դէպի անջրպետ: Մեծամասնութիւնը անոնց կը գտնուի երկրիին շուրջը գտնուող ուղեծիրին վրայ:

## Աստղանաւորդ
Իրենց տիեզերանաւէն դուրս աշխատանքներ կատարելւ համար, աստղանաւորդները կը հագնին անջրպետային մասնաւոր տարազ մը: Այս կը պարունակէ շնչելու օդ եւ աստղանաւորդը կը պաշտպանէ երկնաքարերէն եւ արեւու վտանգաւոր ճառագայթներէն:

## Հրթիռ
Հրթիռը կը ծառայէ տիեզերանաւեր արձակելու կամ արբանեակներ զետեղելու երկրի շուրջ՝ ուղեծիրերու վրայ: Շինուած է այնպէս որ կարենայ աշխատիլ մթնոլորտէն ալ անդին, այսինքն առանց թթուածինի: Հրթիռը հետը կը տանի իրեն անհրաժեշտ թթուածինը՝հեղուկ ձեւի տակ: Թթուածինը անհրաժեշտ է վառելանիւթը այրելու համար անջրպետին մէջ: Անջրպետային մարդատար տիեզերանաւերը հրթիռներու կողմէ կը նետուին որոնք միայն մէկ անգամ կրնան գործածուիլ: ի ԱՄՆ մասնագէտները շինեցին հրթիռ օդանաւ մը որ կարելի է վերստին գործածել: Իր առաքելութիւնը վերջացնելէ ետք, այդ հրթիռ-օդանաւը սովորական օդանաւի նման երկրէջք կը կատարէ:

## Արբանեակներ
Արբանեակները մարդուն կողմէ կառուցուած գործիքներ են: Երկրին շուրջ կը թաւալին գոց ուղեծիրներու վրայ: Հաղորդակցութեան արբեանկները իրենց ալեցիները կ'ուղղեն դէպի երկիր: Օժտուած են արեւուն ճառագայթները օգտագործող մակերեսներով որոնք կ'արտադրեն անհրաժեշտ ելեկտրականութիւնը:

## Աղբիւրներ
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս Կ'ԱՇԽԱՏԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM
Անտալուսական Արաբերէն

300px|մինի|Արաբերէն լեզուի անտալուսական բարբառ
**Անտալուսական արաբերէն** կամ **արաբերէն լեզուի անտալուսական բարբառ** (արաբ․՝ عربية أندلسية‎‎), Փիրենէեան թերակղզիի մէջ արաբական տիրապետութեան ժամանակաշրջանին ձեւաւորուած ալ-Անտալուս պետութեան (գոյութիւն ունեցած է ժամանակակից Սպանիոյ եւ Փորթուքալի տարածքին) 9-17-րդ դարերուն տարածուած արաբերէն լեզուի բարբառ։ Ռեքոնքիստայի ժամանակաշրջանին սպանացիներու կողմէն խալիֆայութեան վերջին հենակէտ համարուող Կրանատայի ազատագրումէն ետք շուրջ՝ մէկ դարուան ընթացքին, Փիրենէեան թերակղզին կը մաքրուի արաբական ազդեցութենէն։ Սպանիոյ մէջ արաբախօսները կ'աքսորուին եւ հալածանքներու կ՛ենթարկուին այնքան ժամանակ, մինչ սպաներէնը կը դառնայ երկրի գերակայ լեզուն։ Սակայն, անտալուսական սպաներէնի օգտագործումը որոշ աստիճաններով կը շարունակուի ափրիկեան մայրցամաքին մէջ՝ Սպանիայէն աքսորուած արաբալեզու անձերու ջանքերով։

Անտալուսական արաբերէնը ներկայիս կ՛օգտագործուի անտալուսա-արաբական երաժշտութեան մէջ։ Վերջինս զգալի կերպով ազդած է Սֆաքսի, Ֆէսի, Ռապաթի եւ այլ քաղաքային բնակավայրերու բարբառներու ձեւաւորման գործին։ Բացի այդ, ակնառու է անտալուսական արաբերէնի որոշակի ներգործութիւնը մոսարաբերէնի, սպաներէնի, քաթալոներէնի, փործուկալերէնի, դասական արաբերէնի, ինչպէս նաեւ թունիսեան եւ ալժիրական բարբառներու ձեւաւորման վրայ։ Անտալուսական բարբառը 9-15-րդ դարերուն դարձած է ալ-Անտալուսի բանաւոր խօսքի կարեւորագոյն բաղադրիչը։

Վերջին տարիներուն այդ երկրամասի մեծ մասը կը խօսէր արաբերէնով։ Անտալուսական բարբառի բանախօսներու թիւը կը կրճատուի Ռեքոնքիստայի հետեւանքով։ 1567-ին Սպանիոյ թագաւոր Ֆիլիփ Բ.-ը կ՛ընդունէ արքայական հրամանագիր, որմով կ'արգիլուի արաբերէնի գրաւոր եւ բանաւոր ձեւերու օգտագործումը թագաւորութեան մէջ։ Անոր կը յաջորդէ մօրիսկներու (սպանաբնակ արաբներ) խոշոր ապստամբութիւնը, որ կը պսակուի անյաջողութեամբ։ Այնուամէնայնիւ, արաբերէնը Սպանիոյ մէջ որոշ քանակութեամբ կը  խօսուի մինչեւ 17-րդ դարու սկիզբը վերջ՝ մինչեւ վերջին մօրիսկի արտաքումը Ֆիլիփ Գ. թագաւորի ընդունած հրամանագրով։ Ինչպէս արաբախօս ցանկացած այլ երկիրներու մէջ, այնպէս ալ ալ-Անտալուսի, տարածուած արաբերէնի բառապաշարը եղած է շատ աղքատիկ եւ բաւականաչափ տարբերած է դասական արաբերէնէն։ Անտալուսի արաբերէնը կարգաբանօրէն կը պատկանի արեւմտաարաբական լեզուներու դասին

## Անդալուսական արաբերէնի առանձնայատկութիւններ
Անտալուսական արաբերէնի լեզուաբանական համակարգը բաղկացած է երկու հիմնական բաժիններէ՝

# Ընդհանուր տեսական խնդիրներ՝ լեզուի ծագման խնդիրը, լեզուի գործառոյթները, նշանակողի եւ նշանակուողի յարաբերութիւնը, գրական լեզուի եւ բարբառներու փոխազդեցութիւնը, այլ լեզուներէ փոխառութիւնները։
# Արաբերէնի կառուցուածքի մասնաւոր հարցեր՝ շարահիւսութիւն, ձեւաբանութիւն, բառակազմութիւն, իմաստաբանութիւն, հնչիւնաբանութիւն, բառագիտութիւն եւ այլն։
Լեզուի ծագման խնդիրը արաբական լեզուաբանութեան եւ մուսուլմանական աստուածաբանութեան կարեւոր հարցերէն է, որ բուռն քննարկումներու առարկայ էր յատկապէս 9-11-րդ դարերուն եւ կը մեկնաբանուի երկու ուղղութեամբ՝ լեզուն ունի աստուածային ծագում եւ այն հասարակական համաձայնութեան, պայմանաւորուածութեան արդիւնք է։

### Շարահիւսութիւն եւ ձեւաբանութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արաբերէն
Գաբրիէլ Անսուրլեան

**Գաբրիէլ Անսուրլեան Ղազարի** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Գաբրիէլ Անսուրլեան ծնած է 1885 թուականին Խարբերդի նահանգի Մելիտինէի (Մալաթիա) գաւառի կեդրոն Մելիտինէ քաղաքին մէջ։ Ծնողները՝ Ղազար եւ Գոհար Անսուրեանները, վաղաժամ մահացած են, եւ ան մեծցած է Յովսէփ հօրեղբօր խնամքի տակ։ 1895 թուականի՝ հայկական կոտորածներու ժամանակ, զոհուած է նաեւ հօրեղբայրը, եւ Գաբրրիէլ մնացած է որբ։

Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Ս. Երրորդութիւն վարժարանին մէջ։ 1903 թուականին ուղարկած է Կարին եւ անվճար ուսանած՝ Սանասարեան վարժարանէն ներս։ 1906 թուականին աւարտելով ուսումը, վերադարձած է Մելիտինէ եւ ուսուցչութեամբ զբաղած՝ Մայր վարժարանին մէջ՝ դասաւանդելով քիմիա, բուսաբանութիւն, թուաբանութիւն, տոմարակալութիւն եւ բնագիտութիւն։ Միաժամանակ, եղած է Մելիտինէի ՀՅԴ կոմիտէի քարտուղարը։

1909 թուականի Ատանայի Եղեռնը սթափեցուցած է Մելիտինէի մտաւորականներէն շատերուն, եւ Գաբրիէլը, խումբ մը գաղափարակից երիտասարդներու հետ, լծուած է Մելիտինէի ինքնապաշտպանութեան գործին։ Ընկերներու հետ ռումբ պատրաստելու ընթացքին՝ վերջինս, պայթած ու վնասած է Գաբրիէլի աջ ձեռքը։

Ուսուցչութեամբ զբաղելու ընթացքին, կապուչին աբանահայր մը Սելեսթինի մօտ ֆրանսերէն ուսանած է։ 1910 թուականին մեկնած է Պէյրութ եւ ընդունուած Սեն Ժոզէֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1911 թուականին, նշանուած է հայ օրիորդի մը հետ։ Ուսումն աւարտած է 1914 թուականի ամրան։

1915 թուականի Մայիսին, Պէյրութի մէջ, ձերբակալուած է՝ իր ծննդավայրը ուղարկուելու համար։ Սպանուած է նոյն տարուան ամրան՝ Եդեսիոյ մօտ կամ Մելիտինէի բանտին մէջ՝ 30 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալներով՝ վերապրած է։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութեան
* Կարոյեան Գասպար «Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները)», Պոսթըն, 1957
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ «Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.)», հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Անսպասելի (2015 ֆիլմ)

**Անսպասելի**ն, 2015 Ամերիկեան թատերախաղ ֆիլմ է. գրուած է Քրիս Սուանպերկ եւ Մեկան Մերսիերին կողմէ. կը գլխաւորէ Գօպի Սմալտերս իբրեւ ուսուցիչ Շիքակոյի երկրորդական վարժարանի մէջ, որ առանց ուզելու յղիացած է։ Աշակերտներէն մէկը, Ճազմին (Կայիլ Պին)ն ալ անսպասելիօրէն յղի է, եւ այս երկուքը կը միանան կազմաւորել իրենց ապագաները։ 

Ֆիլմը ունեցաւ իր աշխարհային բացումը 25 Յունուարին «2015 Sundance Film Festival»ի մէջ։ Ֆիլմը թողարկուած է սահմանային թողարկումի մէջ եւ ընդմէջ պահանջուած հոլովակ 24 Յուլիս 2015-ին The Film Arcade-ին կողմէ:

## Ծրագիր
Ներքին քաղաք Շիքակոյի երկրորդական վարժարանի ուսուցիչը ընդլայնեց ոչ սիրելի ընկերութիւն, իր ամենալաւ աշակերտներէն մէկուն հետ փորձելով տիրապետել անսպասելի յղիութիւններուն։

## Դերասաններ
* Գօպի Սմալտերս իբրեւ Սամանթա Ապպօթթ
* Կայիլ Պին իբրեւ Ճազմին
* Անտերս Հոլմս իբրեւ Ճոն
* էլիզապէթ Մգկովերն իբրեւ Սամանթայի մայրը

## Արտադրութիւն
Սուանպերկ մօտաւորապէս 2 տարիէն գրեց ֆիլմին պատմութիւնը։ Ֆիլմը նկարուած է West Humboldt Parkին եւ East Garfield Park, Chicago-ին մէջ, բայց տեղի կ'ունենայ Էնկլվուտ։ 

Գօպի Սմալտերս յղի էր նկարումի ժամանակ։ Սմալտերսին յղիութիւնը՝ իր դերին յղիութեան հետ անակնկալ զուգադիպութիւն էր . Ֆիլմը 2014 Հոկտեմբերին լրացաւ:

## Թողարկում
Ֆիլմը ունեցած է իր աշխարհային բացումը 2015 Sundance Film Festival-ի մէջ 25 Յունուար 2015-ին: Կարճ ժամանակ ետք յայտարարուեցաւ, «The Film Arcade» ընկերութիւնը նուաճած է ֆիլմին նուաճումի իրաւունքները: Ֆիլմը թողարկուած է 24 Յուլիս 2015-ին, սահմանային թողարկման մէջ, եւ ընդմէջ պահանջուած հոլովակ.

## Ընդունելութիւն
*Անսպասելի*ն ստացած էր դրական քննադատութիւն։ Ֆիլմի քննադատութիւն հաւաքող համացանցի էջը Րոտտէն Տօմաթոս տուած է ֆիլմին 67% նիշ, միջին գնահատանքով 6.4/10, ըստ քննադատութիւններուն 51 քննադատողներու կողմէ։ Համացանցի էջին համաձայնութիւնը կը կարդայ "*Անսպասելի*ն կը փաստէ մտածուած է եւ լաւ խաղցուած: Եթէ որեւէ բան- քաղցր- տեսուած է արժէքաւոր է, խորհուրդ-դրդրող նիւթեր են: «Metacritic»ի մէջ, ֆիլմը կ'ընդգրկէ 65%, նմուշուած 20 ֆիլմ քննադատութիւններուն կողմէ, ցոյց տալով "ընդհանրապէս սիրուած քննադատութիւններ":

## Գրկախառնութիւններ

## Վերագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2015 ֆիլմեր
Անտերս Ռէթսիւս

**Անտերս Ատոլփ Ռէթսիւս** (), եղած է շուէտացի կազմաբանագէտ եւ Սթոքհոլմի Թագաւորական հաստատութեան ղեկավարը: Կուսթաֆ Ռէթսիւսին հայրը եղած է:

## Ուսում
Ան ընդունուած է Լունտի Համալսարանը 1812-ին, ուր սորված է բժշկագիտութիւն եւ ուսանողներու փոխանակումով շարունակած է ուսումը Քոփընհակընի մէջ մինչեւ 1818-ին արտօնուած բժշկագիտութեան տոքթոր դառնալը: Եոնս Եաքոպ Պերսելիւսին հետ ունեցած ընկերութեան միջոցաւ 1824-էն վաղ ան նշանակուեցաւ Թագաւորական հաստատութեան կազմաբանութեան փրոֆեսոր:

## Գործունէութիւն
Յաջորդած քանի մը տասնամեակներուն ան ըրած է շատ կազմաբանական բացայայտումներ, զոր օրինակ՝ ակռաներու եւ գանկի մանր մասերու, մկանային եւ նեարդային համակարգերու վերաբերեալ: Ան նաեւ մարդաբանական հետազօտումներ ըրած է, կատարած է գանկաչափական ուսումնասիրութիւններ: Ան կը համարուի շատ ճանչուած եւ ընտրուած եղած է իր ժամանակի գիտական ակադեմիաններուն շատերուն ներս: Ան ներմուծած է սեփալական դասիչը, որ մարդու գլխի լայնութեան եւ երկարութեան յարաբերութիւնն է:

Ռէթսիւսը ուսումնասիրած է տարբեր ռասաներու գանկերու տեսակներու տարբերութիւնները, եւ, քանի որ ատոնք շատ կը տարբերէին, ան կը հաւատար, թէ ռասաներն ունին առանձին ծագումներ: Ռէթսիւսը նաեւ ինքզինքը շուէտներու խմելու սովորութեան դէմ պայքարին մէջ դրսեւորած է, որ այդ ատեններ զգալիօրէն տարածուած էր շուէտական հանրութեան մէջ։ 1826-ին ան ընտրուեցաւ Շուէտի թագաւորական գիտութիւններու ակադեմիոյ անդամ:

Անտերս Ռէթսիւս թաղուած է Սթոքհոլմի Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատանը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:13 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի մահեր
Անտոն Քահանայ

**Անտոն Քահանայ**, Սիւնեցի հայ քահանայ։ Երբ հայ մելիքները, Աղուանի Եսայի կաթողիկոսին մասնակցութեամբ, Ռուսիոյ կայսեր Մեծն Պետրոսին հետ 1724 թուականին ժողով կը գումարեն եւ յարաբերութիւններ կը սկսին մշակել: Անտոն քահանան Քեխա Չէլէպիի, Պետրոս երէցի եւ Սիմէոն Բոբովի հետ աղերսական նամակներով կայսեր մօտ կ'ուղարկեն օգնութիւն խնդրելու։

Անտոն քահանայ բուրգ հասնելով ինքնագլուխ կարգադրութիւններ կ'ընէ, որ Կասպից ծովու ափերուն ռուսերու նոր տիրած երկիրներուն մէջ հայերուն բնակման տեղ տան։ 10 նոյեմբեր 1724 թուականը կրող Բարձրագոյն Հրովարտակով այդ խնդիրին բաւարարութիւն կը տրուի եւ Անտոն քահանայ իր ընկերներով կը վերադառնայ։ Կանցլեր Գրաֆ Գօլովկին հայերուն համար կ'որոշէ Գիլան, Մազանդարան, Դերբենտ եւ այլ շրջաններ։

Անտոն քահանայ կը ներկայանայ զինք ուղարկող ժողովին, եւ երբ կը լսեն անոր արարքները՝ կ'այպանեն իր ինքնագլուխ կարգադրութիւններուն համար եւ որովհետեւ Անտոն կը վախնար մելիքներէն, որ կրնան զինք խիստ պատիժի ենթարկել, մանաւանդ որ ինք առիթ տուած էր շարք մը տարաձայնութիւններու, երկու օր ետք ան փախուստ կու տայ երկիրէն։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 109:

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Անտոն Աբակեան

**Անտոն Աբակեան**, բժիշկ․ ծնած Պոլիս 1857։

Նախնական ուսումը Մխիթարեանց Բերայի դպրոցը առնելէ ետք 1871-ին բժշկական վարժարանը կը մտնէ եւ 23 տարեկան հասակին (1880) բժիշկ-վիրաբոյժի վկայականը կը ստանայ: Ի սկզբան Ս. Յակոբ հիւանդանոցին մէջ կը պաշտօնավարէ իբրեւ օժանդակ՝ տօքԹ. Յովսէփ Նուրիճանի: Աղքատները միշտ ձրի դարմանած ըլլալուն «անարծաթ բժիշկ» անուանուած է: 1881-ին Իյնէկէօլ կ՝երթայ տեղւոյն Չիթլի Հանքային ջրոյն իբրեւ զտիչ, ուր 1902 Սեպտ. 30-ին կը վախճանի եղերական մահուամբ՝ այլազգիէ մը սպաննուելով, եւ կը թաղուի մօտակայ Պրուսայի կաթողիկէից Հայոց գերեզմանատան մէջ (Եղերեկան մահուան մասին եւ լուսանկարը տե՛ս, «Հանդէս Ամսօրեայ» 1903 էջ 368):

## Աղբիւրներ
Հայ հանրագիտակ Գրող Հ. Մկրտիջ Վարդ. Պոտուրեան
Անտորրա Լէ Վալէ

Անտորրա փոքր երկիրը կը գտնուի Փիրէնեան լեռներու հովիտին մէջ, Սպանիոյ եւ Ֆրանսայի սահմանին վրայ։ Ունի ցուրտ ձմեռներ։ Օդը չոր է։ Գլխաւոր գետն է Ռիու Վալիրա։ Տարածութիւնը 465 քառ.քմ. է։ Բնակչութեան թիւը 11.000։

Ժողովուրդը կը բաղկանայ գաթալաններէ, որոնց լեզուն պաշտօնականն է։ Կը խօսուի նաեւ ֆրանսերէն։

## Պատմութիւն եւ Կառավարութիւն
Անտորրայի կազմութեան պարագաները եւ սկզբնական պատմութիւնը կը մնան շփոթ։

Անտորրա ինքնավար եւ կիսանկախ հանրապետութիւն մըն է, որ ենթակայ է Ֆրանսայի կառավարութեան պետին եւ Իւրկէլի (Սպանիա) Սրբազանին գերիշխանութեան, 1607-էն ի վեր։ Որպէս հանրապետութիւն, սահմանադրութեամբ օժտուեցաւ Նափոլէոն Պոնափարթի  կողմէ, 1806-ին։ Տարեկան 960 ֆրանքի տուրք կը վճարէ Ֆրանսայի եւ 460 փեզեթա՝ Սրբազանին։

Կը կառավարուի ընդհանուր Խորհուրդով մը, որ կը բաղկանայ 24 անդամներէ եւ որ կ'ընտրուի ընտանիքներու պետերու ժողովին կողմէ։

Դատական կազմը կը նշանակուի հովանաւորող երկու կողմերէն։

Ընդհանուր քուէարկութիւնը ջնջուեցաւ 1941-ին։

## Բնակչութիւն

## Տնտեսական պայմաններ
Անտորրա ունի երկաթ, կապար, տախտակ, արզն, քար։

Զբօսաշրջիկութիւնը կարեւոր եկամուտ մը կ'ապահովէ։

## Աղբիւր
* Երուանդ Մոնոֆարեան (1968), «Հանրագիտակ», Համազգայինի տպարան, Պէյրութ, էջ 31-32։

## Ծանօթագրութիւններ