open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էրիք Նազարեան

**Էրիք Նազարեան** (), ամերիկահայ բեմադրիչ եւ բեմագիր։

## կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հայաստան։ Չորս տարեկանէն ապրած է Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ան ծանօթ է իր «Կապոյտ ժամ» (The Blue Hour) ֆիլմով, որուն մէջ դեր ստանձնած է հոլիվուտեան աստղերէն Ալիսիա Միլանօ:

Նազարեան  նաեւ բեմադրած է Պոլսոյ մասին վաւերագրական ժապաւէն մը։ Նազարեան պատրաստած է Հայոց Ցեղասպանութեան մասին ժապաւէն մը, որուն բեմադրիչն ու բեմագիրը ինքն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
Սթիվըն Զայիլեան

**Սթիվըն Զայիլեան** (), հայ բեմագիր, ժապաւէնի բեմադրիչ եւ արտադրող։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Քալիֆորնիոյ Ֆրեզնօ քաղաքը։ Անոր հայրը՝ Ճիմ Զայիլռան, եղած է է ռադտիօ լրագրող։ Մեծցած է հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմութիւններու ներքոյ։ Յաճախած է Սոնոմայի համալսարանը։

Աւարտել է Սան Ֆրանսիսքոյի պետական համալսարանը (1975):

Կ'ապրէ Լոս Անճելըս իր կնոջ՝ Էլիզապէթի, ու երկու զաւակներուն հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
Լուրոս

**Լուրոս** (յուն․՝ Λούρος), արեւմտեան Յունաստանի գետ։ Կը բխի Թոմարոս լեռէն եւ կը թափի Ամվրաքիքոս ծոցին մէջ։ 

## Տեղեկութիւններ
Գետին երկայնքը 80քլ․ է։ Կը բխի Թոմարոս լեռէն եւ կը հոսի դէպի հարաւ։ Փրեվեզա նահանգին մէջ ճեղքելէ ետք նեղ կիրճ մը, կ՛անցնի Վոլիացա, Մուսիոթիցա, Քուքլեսի, Ղոնիա, Փանայիա, Քլիսուրա, Քերասոնա եւ Այիոս Եորղոս գիւղերէն եւ կը թափի Ամվրաքիքոս ծոցը, կազմելով Լուրոս Տելթան, կարեւոր բնակենսավայր մը։ Լուրոս գետին ջուրերուն մէկ մաս մը կ՛օգտագործուին ջրաելեկտրամատակարարման համար։ 

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունատանի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գետեր
Գոհար (գետ)

**Գոհար**, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզին մէջ։ Սկիզբ կ'առնէ Թեքսարի լեռներու Մուրատսար գագաթի հարաւ-արեւմեան լանջերէն եւ Կարմրաշէն գիւղի մօտ ձախէն կը միախառնուի Գնդաձոր գետին։ Երկարութիւնը 12 ք․մ․ է։

## Աղբիւրներ

* Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երեւան, «Գեոդեզիայի եւ քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, 33-150 էջ։

Ստորոգութիւն:Գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Փինիոս (Թեսալիա)

**Փինիոս** (յուն․՝ Πηνειός (Θεσσαλία)), Թեսալիա շրջանի գետ, Յունաստան։ Կը բխի Փինտոս լենռաշղթայէն եւ կը թափի Էգէական ծովուն մէջ։ 

## Տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Փինիոս
ձախից|մինի|Փինիոս․ կը ճեղքէ Թեսալիային դաշտը
ձախից|մինի|Փինիոս
ձախից|մինի|Փինիոս․ Ռոտիա Ամպելոնա ծրջան
Գետին երկայնքը 216քլ․ է։ Կը բխի Փինտոս լեռնաշղթայէն եւ կը հոսի դէպի արեւելք։ Հոսքին ընթացքին, գետը կ՛ընդունի արեւմտեան Թեսալիային բոլոր գետակներուն ջուրերը։ Կը ճեղքէ Քալամպաքայի նեղ անցքերը, կը հասնի Թեսալիքօ դաշտը, ուր կը ճեղքէ Թեմպի հովիտը՝ ծանօթ որպէս «Քիլատա թոն Թեմպոն» *Κοιλάδα των Τεμπών* (Ողիմպոս եւ Օսա լեռներուն միջեւ) եւ կը թափի Էգէական ծովը կազմելով Սթոմիօ բնակավայրին մօտ Փինիոսի Տելթան։ Հովիտին մէջտեղը կը գտնուի Այիա Փարասքեւի եկեղեցին՝ կառուցուած 1910-ին։ Եկեղեցին հասանելի է ոտանցիկ կայմապարան կախուած կամուրջին միջոցով․ կամուրջը կառուցուած է 1960-ին Փաւլոս Միլոնաս ճարտարապետին կողմէ։ 
մինի|Փինիոս  գետը, Քալամպաքա
Փինիոսին գլխաւոր հարկատուներն են Թիթարիսիոս, Էնիփէաս, Քալեծիս, Լիթէոս։ 

Պելոպոնեսի մէջ կը հոսի համանուն Փինիոս գետը։ 

## Գետը յունական դիցաբանութեան մէջ
Յունական դիցաբանութեան մէջ, Փինիոս Ովկիանոսին եւ Թիթիային մանչ զաւակը եղած է։ 

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունատանի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Փինիոս (Պելոպոնես)

**Փինիոս** (յուն․՝ Πηνειός),  Պելոպոնեսի գետ, Յունաստան։ Կը բխի Էրիմանթոս լեռէն եւ կը թափի Յոնիական  ծովուն մէջ։ 

## Տեղեկութիւններ
Գետին երկայնքը 80,9քլ․ է։ Կը բխի Էրիմանթոս լեռէն եւ կը հոսի դէպի արեւմուտք։ Կը թափի Յոնիական ծովունՀելոնիթի ծոցը։ Հնադաին գետաբերանը աւելի հարաւ էր, Քիլինի ծոցը։ 

Թեսալիայի մէջ կը հոսի համանուն Փինիոս գետը։ 

## Փինիոս լիճ
ձախից|մինի|Քեֆալովրիսօ ակը․ Պելոպոնիեսի Փինիոս գետին առաջին ակը
Փինիոս արուեստական լիճը կը կառուցուի 1960-ին եւ այժմ Պելոպոնեսի մեծագոյն լիճն է։ Կը գտնուի Ամալիատային հիւսիս-արեւելքը, հին Իլիտային արեւելքը։ Լիճը կը շահագործուի Իլիաս դաշտին որոգման համար։ 
## Գետը յունական դիցաբանութեան մէջ
Յունական դիցաբանութեան մէջ, Փինիոս գետը կապուած է Իրաքլիսին հինգերորդ հերոսութեամբ։ Ըստ առասպելին, Իրաքլիս կը քանդէ Աւղիասին ախոռներուն պատը, գետին հոսքը կը փոխէ եւ Փինիոսին ջուրերը կը մաքրեն ախոռները։ 

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունատանի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ռոզմարի Յարութիւնեան

**Ռոզմարի Յարութիւնեան-Քոհեն** (), հայ ընկերաբան, գրող, լրագրող, գեղանկարչուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թաւրիզ։ Մանուկ հասակին անոր ընտանիքը տեղափոխուած է Թեհրան։ Միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք ուսանած է Թեհրանի օտար լեզուներու եւ գրականութեան հիմնարկի անգլիական գրականութեան եւ լեզուի բաժինը, այնուհետեւ ընդունուած է Թեհրանի համալսարանի գեղարուեստի բաժանմունքը։

Ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնած է Ֆրանսա, ուսանած է Սորպոնի համալսարանի հասարակագիտութեան բաժանմունքի մէջ, ապա՝ աւարտած է նաեւ նոյն համալսարանի ասպիրանտուրան (համաշխարհային հասարակագիտութիւն բաժին)։

1984 թվականին Ռոզմարի ընտանիքին հետ տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ բնակութիւն հաստատած է Լոս Անճելըս։

Ան կը գրէ ֆրանսերէն եւ ագլերէն։ Ունի բազմաթիւ գիրքեր՝ գրականութեան տարբեր բնագաւառներու մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Պարսկահայքի 1918-ի Հայոց Ջարդերու Վաւերագրումը

Ստորոգութիւն:Հայ ընկերաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Չարլզ Ամիրխանեան

**Չարլզ Ամիրխանեան**  (), ամերիկահայ երգահան։ Ան նաեւ հարուածային գործիքներ նուագող է, հնչիւնային բանաստեղծ եւ ռատիոյի հաղորդումներ վարող։ 

## Ասպարէզ
Չարլզ 1980 թուականին Միլսի քոլէճէն ստացած է գեղեցիկ արուեստներու մագիստրոսի կոչումը։ Այնտեղ ան սորված է ելեկտրոնային երաժշտութիւն եւ ձայնագրման թեքնիք։

1969-1992 թուականներուն եղած է «Pacifica Radio»-ի «KPFA-FM»-ի երաժշտական ղեկավարը (Պըրքլի, Քալիֆորնիա), իսկ 1977-1980 թուականներուն դասախօսած է Սան Ֆրանսիսքոյի համալսարանին մէջ։

Ամիրխանեան Սան Ֆրանսիսքոյի «Other Minds» երաժշտական փառատոօնի գործադիր տնօրէնն ու գեղարուեստական ղեկավարն է, որ ան հիմնած է Ճիմ Նիւմանի հետ 1992 թուականին։

Ան առանցքային դեր խաղացած է Քոնլոն Նանքառոուի, Ճորճ Անթէյլի եւ այլոց ստեղծագործութիւնները ձայնագրելու եւ պաշտպանելու գործին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Թեմպի հովիտ

ձախից|մինի
**Թեմպի հովիտ** (յուն․՝ Κοιλάδα των Τεμπών կամ Τα Τέμπη *Թա Թեմպի*), Յունաստանի հովիտ, Ողիմպոս եւ Օսա լեռներուն միջեւ։ Հովիտին երկարութիւնը 10քլ է․ իսկ ամենէն նեղ մասին՝ 25մ․ լայնքով եւ 500մ․ խորութեամբ, կիրճ մը կը կազմուի։ Հովիտին ներքեւ կը հոսի Փինիոս գետը։ Հնադարէն մինչեւ հիմա, Մակեդոնիայէն դէպի Թեսալիա գլխաւոր անցքն է։

Թեմպի անունը հնադարէն անփոփոխ մնացած է։ Օսմանեան բռնիշխանութեան ժամանակ «Պապա» անուանուած է։ Թեմպիի ելքին կը գտնուի հնադարէն ծանօթ «Տաֆնիին աղբիւրը» աղբիւրը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tempi1.jpg|alt=
Պատկեր:Tempe1.jpg|alt=
Պատկեր:Κοιλάδα Τεμπών - Αγία Παρασκευή - Πηνειός Ποταμός 7.jpg|alt=
Պատկեր:Tempe4.jpg|Թեմպի․ Փինիոս գետին վրայ կամուրջը


  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հովիտներ
Ստորոգութիւն:Հովիտներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հովիտներ
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ

**Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ** (յուն․՝Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου), բնական հարստութեամբ կենսավայր, Իոանինայի հիւսիսը, Զաղորի, Իփիրոս։ Յունաստան։ 

1976-ին յայտարարուած է ազգային պուրակ եւ մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական շրջաններու պաշտպանուած գօտիին։ Սահմանակից է Փինտոս ազգային պուրակին։ 
մինի|Վոյտոմաթիս գետին աղբիւրները
Կոչուած է նաեւ «Բարձր գագաթներու պուրակ» դարվար եւ բարձր գագաթներուն համար, ինչպէս օրինակ՝ Կամիլա (2497մ․)։ 

Տարածութիւնն է 122․250 լծվար։ Ամբողջութեամբ բնապահպանուած շրջան է եւ այդ պատճառով արգիլուած է մարդկային որեւէ գործունէութիւն։ 

Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակը Յունաստանի տասը ազգային պուրակներէն մէկն է։ Իր մէջ կը ներփակէ՝ Վիքոս կիրճը, Թիմֆի լեռնաշղթային մաս մը, Աո՛ոս կիրճը եւ պաշտպանուած բնավայրեր։

## Կենսավայրը
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակին իւրայատկութիւնը այդ է թէ խիտ բուսականութիւնը եւ դարվար կիրճերը իրար կը յաջորդեն։ Շրջանը ապաստան է բոյսերու բազմաթիւ տեսակներու․ արձանագրուած են 1700-է աւելի բոյսերու տեսակներ, 50-է աւելի անտառային ծառեր, ինչպէս նաեւ բնիկ հազուագիւտ բոյսեր։

### Բուսական աշխարհ
մինի|Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ
Պուրակին խիտ անտառները բաղկացած են ուռենիներէ, դարաւոր սօսիի ծառերէ, փեկոններէ եւ բարդիներէ։ 

### Կենդանական աշխարհ
Պուրակը բնակավայրն է 24 տեսակ ստնաւորներու՝ արջի, գայլի, այծեամի, քարայծի, վայրի խոզի, սամոյրի, եւայլն։ Թեւաւորներու 133 տեսակներու՝ արծիւի, բազէի, անգղի, ինչպէս նաեւ ձուկերու կարգ մը տեսակներու։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:ΠΗΓΕΣ ΒΟΙΔΟΜΑΤΗ.jpg|Վոյտոմաթի գետին աղբիւրները
Պատկեր:Εθνικος Δρυμος 8.jpg|Ազգային պուրակը
Պատկեր:Βίκος-Αώος Εθνικός Δρυμός 11.jpg|alt=
Պատկեր:Βίκος-Αώος Εθνικός Δρυμός 5.jpg|alt=
Պատկեր:Drakolimni Panorama 9s.jpg|Տրաքոլիմնի
Պատկեր:Βίκος-Αώος Εθνικός Δρυμός 9.jpg|alt=
Պատկեր:Vikos river, Epirus, Greece.jpg|alt=
Պատկեր:D7K 8489.jpg|alt=

   

## Տե՛ս նաեւ
Աո՛ոս
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուրակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պուրակներ
Փինտոս ազգային պուրակ

**Փինտոս ազգային պուրակ** (յուն․՝Εθνικός Δρυμός Πίνδου)․ կը գտնուի Փինտոս լեռնաշղթային դժուարանցելի շրջան, Ղրեվենոն եւ Իոանինա նահանգներուն միջեւ, Յունաստան։

Պուրակին իւրայատկութիւնն է կազմաբանական հարուստ հակադրութիւնները․ դարվար կիրճեր, հեղեղատներ եւ խիտ անտառներ։

1966-ին յայտարարուած է ազգային պուրակ եւ մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական շրջաններու պաշտպանուած գօտիին։  

Տարածութիւնն է 1.462,59 քլ²։ Ամբողջութեամբ բնապահպանուած շրջան է եւ շրջապատուած բարձր գագաթներէ՝ Աւղօ (2177մ․), Միլիա (2108մ․), Քաքոփլեւրի (2160մ․), Ֆլեկա (2159մ․), Երեք սահմաններ (2050մ․), Աւթիա (2082մ․), Սալաթուրա (2019մ․) եւ Փիրոսթիա (1965մ․)։

## Կենսավայրը
Փինտոս ազգային պուրակը կը գտնուի 1400մ․ բարձրութեան վրայ։ Շրջանը բոյսերու եւ կենդանիներու ապաստան է։

### Բուսական աշխարհ
մինի
Պուրակը անտառապատ է կոնբերի, փեկոնի, սեւ շոճիի, սպիտակ շոճիի անտառներով, ցանցառ՝ անտառային շոճիով, ինչպէս նաեւ Պալքանեան եւ Յունաստանի բնիկ բոյսերով, օրինակ՝ *Centaurea vlachorum*։ Պուրակը հարուստ է նաեւ սունկի տեսակներով։

### Կենդանական աշխարհ
Պուրակը բնակավայրն է ամէն տեսակի ստնաւորներու եւ 80-է աւելի թռչունի տեսակներու՝ որոնցմէ 11-ը գիշատիչ են։ Պուրակին մէջ ապաստանած ստնաւորներու հազուագիւտ տեսակներէն են այծեամը, վայրի կատուն եւ եւրոպական ջրասամոյրը։ Թռչունի տեսակներէն են՝ բազէն, հաւկուլը, արծիւը, ինչպէս նաեւ անտառի թռչուններ եւ գիշերային թռչուններ։ Սողուններէն կը հանդիպինք «օհիա» օձի տեսակին, մողէզներու, սալամանդրին, օձաքարփին։

Հովիտին գետերուն մէջ կ՛ապրին կարմրախայտի երկու տեսակներ՝ *rutta fario* եւ *Salvelinus fontinalis*։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lak.f.12.jpg|Ֆլեկա
Պատկեր:77 GR1310003 SCI TRIKOMO 02 VALIA KALDA PINDOS (By TRYFON MANOLIS THESSALONIKI HELLAS).jpg|Պուրակէն տեսարաններ
Պատկեր:D6H 6658.jpg|alt=
Պատկեր:77 GR1310003 SCI TRIKOMO 05 VALIA KALDA PINDOS (By TRYFON MANOLIS THESSALONIKI HELLAS).jpg|alt=
Պատկեր:77 GR1310003 SCI TRIKOMO 08 VALIA KALDA PINDOS (By TRYFON MANOLIS THESSALONIKI HELLAS).jpg|alt=
Պատկեր:Pindus old bridge 3.jpg|alt=
Պատկեր:77 GR1310003 SCI VALIA KALDA 07 PINDOS (By TRYFON MANOLIS THESSALONIKI HELLAS).jpg|alt=
Պատկեր:77 GR1310003 SCI VALIA KALDA 12 PINDOS (By TRYFON MANOLIS THESSALONIKI HELLAS).jpg|alt=


## Տե՛ս նաեւ
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ

Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ

  

Ստորոգութիւն:Յունաստանի պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուրակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պուրակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Լը Մասք

alt=Հնդիկ երգիչ, երգահան, բեմադրիջ Ա․ Ռ․ Ռահման։|մինի|214x214փքս|Հնդիկ երգիչ, երգահան, բեմադրիջ Ա․ Ռ․ Ռահման։
**Լը Մասք** (Անգլերէն՝ Le Musk) 2022 թուականին լոյս տեսած, հնդկական արտադրութեամբ, զգայացունց ոճով (Անգլերէն՝ Thriller) շարժապատկեր մըն է, երգահան «Ա․ Ռ․ Ռահման»-ի (Անգլերէն՝ A. R. Rahman) բեմադրութեամբ ու համատեղ արտադրութեամբ։ Շարժապատկերին դերակատարները՝ Նորա Արնեզէտէր, Կայ Պըրնէթ, Մարիամ Զոհրապեանն ու Մունիրիհ Կրէյսն են։

## Ծանօթագրութիւններ
Վարուժան Կորճեան

**Վարուժան Կորճեան** (), ամերիկահայ աստղագէտ։ Փիլիսոփայութեան, աստղագիտութեան դոկտոր։ 1998 թուականէն՝ ՆԱՍԱ-ի գիտաշխատող։ Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ (2014)։

## Կենսագրական գիծեր
Կորճեան աստղագիտութեան իր մասնագիտութեան տիրացած է Քալիֆորնիոյ ճարտարագիտութեան հիմնարկէն ու «UCLA» համալսարանէն, իսկ 1998-էն ի վեր կ'աշխատի «Jet Propulsion Laboratory»ի (JPL) մէջ՝ մասնակցելով շարք մը ծրագիրներու: Ան մաս կը կազմած է «Սփիցըր» հեռադիտակի ծրագիրին, որ իրականացուած է «Ճէյ.Փի.Էլ.»ի կողմէ։ Ան «Սփիցըր»ի ու անջրպետային այլ հեռադիտակներու տուեալները օգտագործելով՝ ուսումնասիրած է անջրպետի իրադարձութիւնները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ
Սար­­գիս Հաց­­պա­­­նեան

**Սար­­գիս Հաց­­պա­­­նեան** (), հասարակական, քաղաքական գործիչ, Արցախեան ազատամարտի մասնակից, տարածաշրջանային հարցերով փորձագէտ-վերլուծաբան, նախկին քաղբանտարկեալ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իսքանտարուն։ Ու­­սումը շա­­րու­­նա­­­կած էր Ֆրան­­սա։ Հա­­ւատա­­լով, որ հա­­յուն հայ­­րե­­­նիքը Հա­­յաս­­տանն է, բնա­­կու­­թիւն հաս­­տա­­­տած է Հա­­յաս­­տա­­­նի մէջ։

Մաս­­նակցած էրՂա­­րաբա­­ղի հե­­րոսա­­մար­­տին ։ 

Արմատներով Պոլսեցի Հացպանեան ծաւալած է  հասարակական բեղուն գործունէութիւն:։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմի մասնակիցներ
Տիգրան Գէորգեան

**Տիգրան Գէորգեան** (), եգիպտահայ բանասէր եւ մատենագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Գահիրէ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Գալուստեան Ազգային Վարժարանին մէջ:

1951-1955 թուականներուն ուսանած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանին մէջ, ուսուցիչ ունենալով Մեսրոպ Ճանաշեան եւ Եղիա Փէչիկեան։

## Գործունէութիւն
1957-1959 թուականներուն եղած է «Արեւ» օրաթերթի օգնական խմբագիր։

1972-1973-ին տասնամսեայ փորձարական շրջան մը բոլորած է Երեւանի համալսարանի բանասիրական բաժանմունքին մէջ, ղեկավար ունենալով Արամ Բաբայեան։

1960-1978 թուականներուն Գալուստեան Ազգային Վարժարանին, եւ ապա 1978-1996-ին Նուպարեան Ազգային Վարժարանին մէջ դասաւանդած է հայերէն լեզու եւ գրականութիւն։

1999-2002 թուականներուն եղած է «Տեղեկատու»ի պատասխանատու խմբագիրը:

Յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ ստորագրած է «Արեւ» (Գահիրէ), «Յուսաբեր» (Գահիրէ), «Ջահակիր» (Գահիրէ), «Տեղեկատու» (Գահիրէ), «Արաքս» (Աղեքսանդրիա), «Բազմավէպ »(Վենետիկ), «Մխիթարեան ընտանիք» (Վենետիկ), «Հայ արուեստ» (Լոս Անճելըս), «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս» (Պէյրութ) լրագիրներուն եւ հանդէսներուն մէջ։ Տուած է բազմաթիւ բանախօսութիւններ։

Դանդաղ, ծանրակչիռ գրազ մըն եղած է։ Իւրաքանչիր բառը հաւասարակշուած, մտածուած ու բխած բովանդակութենէն։ 

2010-ի սկիզբը բանասէրը իր անձնական գրադարանը նուիրած է Հելիոպոլսոյ հ.Բ.Ը. Միութեան գրադարանին։

## Աղբիւրներ

* «Ջահակիր» շաբաթաթերթ, 14 Յունուար 2016, էջ 2-3։

* «Ջահակիր» շաբաթաթերթ, 24 Յունուար 2019, էջ 3։

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագէտներ
Հայկ Պոնափարթեան

**Հայկ խաչատուր Պոնափարթեան** (), հայ հրամանատար բժիշկ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Մալաթիա: 1895-ին ծննդավայրին մէջ մասնակցած է թուրք խուժանի դէմ մը դէմ բախումի մը եւ յաղթական դուրս եկած է:
Բժշկակակ վկայական ստացած է 1908-ին: 1914-15 ծառայած է Օսմանեան բանակին, իբրեւ բժիշկ: 1914-ի կիսուն, ռուս-թրքական ճակատին վրայ ծառայութեան օրերուն, ընկերներու հետ ձիերով փախուստ տուած է թրքական բանակէն, անցած է Ծանծաղ գետը եւ յանձնուած է ռուսական զօրքին:
Տեղափոխուած է Կովկաս եւ միացած է զօրավար Անդրանիկ Օզանեանի կամաւորական բանակին: 1914-1920 եղած է անոր անձնական բժիշկը, թարգմանիչը եւ թիկնապահը:
14 Սեպտեմբեր 1915-ին, Երեւանի մէջ Սիմոն Վրացեանին հետ դիմաւորած է Ամերիկայէն ժամանած հայ կամաւորներու 500 հոգինոց խումբը:

Եղած է Հ․Յ․Դ․-ի անդամ, սակայն որոշ տարակարծութիւններու պատճառով դուրս եկած է Հ․Յ․Դ․-էն եւ միացած է Զօր. Անդրանիկի կամաւորական բանակին՝ վաշտապետ- հարիւրապետ աստիճանով:
1917-ին անցած է Թիֆլիս եւ զորավար Անդրանիկի նախաձեռնութեամբ հրատարակած է արեւմտահայերու «Հայաստան» թերթը:

2-11 Մայիս 1917-ին, Երեւանի մէջ կայացած է արեւմտահայաստանցիներու առաջին համագումարը: Բժիշկ Հայկ Պոնափարթեան եղած է 59 պատգամաւորներէն մէկը: Ընտրուած է Ազգային Խորհուրդի անդամ, մէկը՝ անոր 15 անդամներէն: Յաջորդ տարիներուն եւս վարած է նոյն պաշտօնը:
Պոնափարթեան մասնակցած է զորավար Անդրանիկի բոլոր արշաւանքներուն եւ կռիւներուն:
Ան եղած է Զանգեզուրի հայկական ինքնապաշտպանական շրջաններէն մէկուն հրամանատարը:
Անդրանիկի կողքին եղած է Կարինի պաշտպանութեան օրերուն, Փետրուար 10-27, 1918-ին:

Կարինի անկումէն ետք, մասնակցած է Զանգեզուրի պաշտպանական կռիւներուն:
1919-ին մաս կազմած է հայկական պատուիրակութեան եւ այցելած է Ֆրանսա: Այցին նպատակը եղած է Հայ ազատագրական պայքարի շարունակումը եւ հայկական Կիլիկիոյ ազատագրումը։ Ան Փարիզի մէջ հանդիպած է հայ ականաւոր գործիչներու՝ Պօղոս Նուպա Փաշայի, Գաբրիէլ Նորատունկեանի, Վահան Փափազեանի, Աւետիս Թերզիպաշեանին եւ Ֆրանսայի նախագահին:

Հայաստանի․Հանրապետութեան․ պատուիրակութիւնը 1919-ին պաշտօնական այցելութեամբ ժամանած է ԱՄՆ: Պատուիրակութեան անդամ եղած է զօրավար Անդրանիկ: Բժիշկ Հայկ Պոնափարթեան ընկերացած է զօրավար Անդրանիկի՝ իբրեւ անոր անձնական բժիշկը, թիկնապահը եւ աջակիցը: Բժիշկ Հայկ Պոնափարթեան զօրավար Անդրանիկի ընկերացած է նաեւ անոր Անգլիա եւ Եգիպտոս այցելութիւններուն, 1920-ին:

Ան եղած է անուանի հռետոր: Մահացած է Կլենտէյլ, Քալիֆորնիա, եւ թաղուած է Կլենտէյլի «Ֆորէսթ Լոն Մեմորըէլ Փարք» գերեզմանատան մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

# Բժիշկ Յարութիւն Մինասեան, Հայազգի բժիշկ-գործիչներ, Երեւան, 2020:
# Վիքիփետիա, Ազատ հանրագիտարան Հայկ Բոնապարտյան:

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրամանատարներ
Մովսէս Յովսէփեան

**Մովսէս Յովսէփեան** (), հայ բժիշկ եւ հասարակական գործիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Քեսապ: 1895-ի Համիտեան ջարդերէն ետք, ան հեռացած է իր ծննդավայրէն եւ հասած՝ Ա․Մ․Ն․: 

Ուսանած է բժշկութիւն «Long Island College Hospital»-ի մէջ եւ շրջանաւարտ եղած է 1905-ին: 

## Գործունէութիւն
Գործած է իբրեւ բժիշկ, միաժամանակ հետեւած է իր ծննդավայրին եւ հայկական աշխարհին անցուդարձերուն եւ տեղեակ ացած՝ Հայկական ջարդերու եւ Ցեղասպանութեան մանրամասնութիւններուն մասին:

1916-ին հրաժարած է բժշկական կեանքէ եւ կազմակերպած է կամաւոր աշխատանքի խումբեր, երթալու իր հօրենական հողերը, օգտակար դառնալու համար իր ազգակիցներուն:

1916-ին, բժիշկ Յովսէփեան գլխաւորած է կամաւորներու  խմբակ մը եւ հասած՝ Հայաստան: Ան ականատես եղած է հարիւր-հազարաւոր անօթի, ծառաւ, անօթեւան հայ գաղթականներու վիճակին, երբ Տիֆ համաճարակը մահ կը սփռէր:

Կամաւորներու խմբակը, իր գլխաւորութեամբ, մինչեւ 1918 արդիւնաւոր բժշկական խնամք-բուժում մատուցած է 40 000 հայ գաղթականներու: Հազարաւոր հայ գաղթականներ փրկուած են ստոյգ մահէ: Այս  պատճառով ան գաղթականներուն կողմէ կոչուած է «Հրեշտակ փրկիչ» եւ «Փրկիչ բժիշկ»:

Երկու տարուան կամաւոր ծառայութենէ ետք, վերադարձած է Ա․Մ․Ն․ եւ շարունակած է գործել իբրեւ բժիշկ, իր գիտութիւնը ի սպաս դնելով հայ եւ ամերիկացի հիւանդներուն:

Ան ամուսնացած է Մաքրուհի Աշճեանի  հետ: Անոնք բախտաւորուած են երկու զաւակներով՝ Մարժորի եւ Էտկար, որ իր հօրը նման ուսանած է բժշկութիւն եւ եղած համբաւաւոր մասնագէտ բժիշկ:

Բժիշկ Մովսէս Յովսէփեան եւ տիկինը՝ Մաքրուհի Յովսէփեան, հանրային գործունէութիւն եւ ծառայութիւն ունեցած են յատկապէս Հ. Բ. Ը. Մ.-ի ծիրին մէջ: Անոնց զաւակները հետեւած են իրենց ծնողներուն բարեսիրական ուղեգիծին: Բժիշկ Էտկար Յովսէփեան  Հայաստանի մեծ երկրաշարժի օրերուն, 1988-ին, մարդասիրական մեծ օժանդակութիւն հասցուցած է աղէտեալ հայ ժողովուրդին: Անոր օժանդակութիւնը եղած է նիւթակ, բարոյական եւ բժշկական:

Յովսէփեան եղած է Նիւ Եորքի եւ Արեւելեան Ամերիկայի ղեկավար ռամկավար ազատականներէն մէկը: Իր անունով կոչուած է Ռ․Ա․Կ․-ի Նիւ Եորքի ակումբը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Bbno$

**Ալեքսանտր Լեոն Կումուչեան** (անգլ**.՝ Alexander Leon Gumuchian**, ), ճանչցուած իբր **bbno$** (այսինքն՝ «baby no money»), Քանատահայ ռեփըր եւ երգիչ, ինչպէս նաեւ երգահան։ Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր «Լալալա» երգով, որ հրապարակուած էր 2019 թուականին, արտադրուած Y2k-ի կողմէ, եւ ունի 900 միլիոն լսումներէ աւելի Սփոթիֆայի վրայ։

## Վաղ կեանք
Կումուչեանը ծնած է Վանքուվըր, Բրիտանական Քըլամպիա, Քանատա, հայ ընտանիքի մը մէջ։ Տնային կրթութիւն սկսելէ ետք շարունակեց երկրորդական դպրոց։ Հասակ առած ժամանակ իր մայրը կը քաջալերէր որ դաշնամուր նուագել սորվի, բայց ինքը դժուարութիւններ ունէր երաժշտական թէորի սորվելու։ Կումուչեանը կ՚ըսէ ռիթմի հետ լաւ էր եւ կը սիրէր ճեմպէ նուագել, բայց այդքան ալ երաժշտութիւն մտիր չէր ըներ մինչեւ 15 տարեկան դառնալը։

## Ծանօթագրութիւններ
Գէորգ Կէրկէրեան

**Գէորգ Կէրկէրեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կիւրին: Անոր ծնողները եղած են՝ Յարութիւն Ն. Կէրկէրեան եւ Թերէզ Թերճանեան, որոնց ընտանիքները մեծ եւ լաւ անուն ունեցած են Կիւրինի ազգային, ընկերային եւ առեւտրական կեանքին մէջ:

Գէորգ իր ծնողներուն 14 զաւակներէն միակ վերապրողը եղած է: Իբրեւ որբ, վայելած է հօրեղբօրորդի Նազարէթ Ս. Կէրկէրեանի հայրական գուրգուրանքն ու հոգածութիւնը եւ անոր շնորհիւ  կրցած է հետեւիլ երկրորդական եւ համալսարանական ուսումի:

Ան նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի Ուզունեան Ազգային նախակրթարանը եւ Ատանայի Յիսուսեանց «Սեն Փոլ» քոլէճը: Կիլիկիոյ պարպումին վերադարձած է Պէյրութ, ապա յաճախած է Ֆրէրներու «Սաքրը Քէօր» քոլէճը: Եղած է քոլէճին յաջողակ ուսանողներէն մէկը: Քոլէճին վեց տարուան դասընթացքը վերջացուցած է 4 տարուան ընթացքին եւ յաջողած է ֆրանսական բժշկական բաժանմունքի մուտքի քննութեան:

Ուսանողական փայլուն արդիւնքներ ունեցած եւ արժանացած է քանի մը պատուոյ մրցանիշներու։ Յաջորդաբար համապատասխան քննութիւններէ ետք նշանակուած է «Հօթէլ Տիէօ» հիւանդանոցի Extern, Interne, եւ Chef de clinique պատասխանատու պաշտօններուն:

Մասնագիտացած է քիթ-կոկորդ-ականչ-աչք հիւանդութիւններու վիրաբուժութեան մէջ, ապա ընդունուած է «Սաքրը Քէօր» հիւանդանոց, իբրեւ օգնական մասնագէտ բժիշկ եւ վայելած է փրոֆ. «De Peyrelongue du Negrier»-ի նման հռչակաւոր մասնագէտներու հոգածութիւնը:

1941ին ստանձնած է նոյն հիւանդանոցին մասնագէտ բժշկապետի պատասխանատու պաշտօնը, որ հմտօրէն վարած է երկար տարիներ:

1947-48ին, բժիշկ Գէորգ Կէրկէրեան մեկնած է Փարիզ եւ վեց ամիսներու մէջ կատարելագործած է իր մասնագիտութիւնը:

Կէրկէրեան եղած է իր մասնագիտութեան ճիւղի ֆրանսական եւ միջազգային գիտական միութիւններու անդամ: Մասնակցած է գիտական միջազգային համագումարներու:

Ունեցած է զգալի ազգային գործունէութիւն, եղած է ատենապետ Հայ Կաթողիկէ  Երիտասարդաց միութեան եւ անդամ:

Բժիշկ Գէորգ Կէրկէրեան անդամ եղած է Լիբանանի Բժշկական միութեան, հիմնադրութեան օրէն ի վեր: Սատարած է միութեան վերելքին՝ գիտական, տնտեսական եւ սահմանադրական մարզերուն մէջ: Վարած է միութեան ատենապետութիւնը երկար տարիներ: Ան իրականացուցած է միութեան ճանաչումը՝ լիբանանեան պետութեան կողմէ: Իր երազը եղած է իրականացնել հայկական հիւանդանոցի մը հաստատութեան Պէյրութի մէջ:

Բժիշկ Գէորգ Կէրկէրեան մահացած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին։

## Շքանշաններ եւ գնահատականներ
Առ ի գնահատանք իր բեղուն գործունէութեան, որպէս օտար բացառաբար արժանացած է «O.R.L.» Գիտական միութեան պատուոյ անդամի տիտղոսին, որ իր տեսակին առաջինը եղած է ամբողջ Միջին Արեւելքի մէջ:

Արժանացած է Լիբանանի կառավարութեան «Chevaller du Merite des Cedres»-ի շքանշանին, երկար տարիներ Լիբանանի առողջապահական զարգացումին իր մատուցած ծառայութիւններուն համար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

# Մինասեան Պետրոս, «Պատմագիրք Կիւրինի», Պէյրութ, 1974։
# Հարպոյեան բժիշկ Կարպիս, անձնական ծանօթութիւն որպէս գործակից բժիշկ։
# «Երիտասարդ Հայ» պարբերաթերթ, «Հայկական Հիւանդանոց – Տոքթ. Գէորգ Կէրկէրեան Կը Խօսի», Պէյրութ, Լիբանան, 30 Սեպտեմբեր 1972:
# Ազդակ» օրաթերթ, «Լիբանանահայ Բժշկական Միութեան Տարեկան Ընդհանուր Ժողովը», 2 Փետրուար 2013:
# «Ազդակ» օրաթերթ, «Տոքթ. Գ. Կէրկէրեան Եւրոպա Մեկնեցաւ», 9 Հոկտեմբեր 2012:

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ

**Տելթա Աքսիոս Ազգային Պուրակ** (յուն․՝Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού), Կեդրոնական Մակեդոնիոյ Շրջանային Միաւոր, Յունաստան։

1971-ին մաս կազմած է Ռամսար Պայմանադրութեան եւ 2019-ին ցանկագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական շրջաններու պաշտպանուած գօտիին ցուցակին մէջ։ Արձանագրուած է նաեւ  «թռչուններուն համար կարեւոր շրջաններ» ցուցակին մէջ՝ IBA (Important Bird Areas - *թռչուններու կարեւոր շրջան*)։
մինի|Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ
Տելթա Աքսիոս Ազգային Պուրակը իր մէջ կը ներփակէ Քալոհորի (Սելանիկ) ծովալիճը, Ղալիքոս գետին գետաբերանները, Աքսիոս եւ Ալիաքմոնաս գետերուն տելթաները եւ Ալիքիս Քիդրուս ջրակենսավայրերը։

Տարածութիւնն է 337,79 քլ²։ Ամբողջութեամբ բնապահպանուած շրջան է եւ այդ պատճառով արգիլուած է մարդկային որեւէ գործունէութիւն։

## Կենսավայրը

### Ձկնաշխարհ
Պուրակին իւրայատկութիւնը այդ է թէ անոր գետերուն մէջ կ՛ապրին ձուկերու բազմաթիւ տեսակներ՝ 26 Աքսիոս գետին մէջ եւ 30 Ալիաքմոնասին մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Rutilus Macedonicus, Myocastor coypus,Citelus Citelus, lutra lutra եւ  ջրագոմէշ։

### Թռչուններու աշխարհ

* Ալկիոն․ պուրակին մնայուն բնակիչ
* Տալմաթեան հաւալուս
* Եւրասիական բոտոր
* Կարապ
* Սեւագլուխ ճայ
* Փոքրիկ բոտոր
* Ջրածիծառ
* Գիշերային ագռաւ
* Քարարօրիկ
* Կանանչագլուխ
* Ծխաբոտոր
* Եւրասիական բարձրասրուն
* Մրտմաբադ
* Եւրասիական յոպոպ
* Սեւափարփար
* Հրաթռչուն
* Հիւսիսաբադ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Delta National Park 02.jpg|Քալոհորի ծովալիճ․ զբօսավայրը
Պատկեր:Delta of Axios 03.jpg|Տելթան
Պատկեր:Axios Delta wild horses.jpg|Վայրի ձիեր
Պատկեր:Delta Axiou11.jpg|ջրագոմէշներ
Պատկեր:Delta Axiou1.jpg|alt=
Պատկեր:Delta Axiou.jpg|Տելթան
Պատկեր:L1138640.jpg|Հրաթռչուն
Պատկեր:20180916 Axios Delta National Park ΦΚΧ (13).jpg|Ձկնորնսերու բնակավայր
   

## Տե՛ս նաեւ

* Փինտոս ազգային պուրակ
* Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ
* Թեմպի հովիտ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուրակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պուրակներ
Ստորոգութիւն:Կենսաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Կենսավայրեր
Վոյտոմաթիս

**Վոյտոմաթիս** (յուն․՝ Βοϊδομάτης)․ Եւրոպայի ամենէն մաքուր գետերէն։ Անոր գլխաւոր ակերը կը գտնուին Վիքոս գիւղին հարաւը։ Վոյտոմաթիս կը հոսի Յունաստանի ամենէն գեղեցիկ լեռնային վայրերուն ընդմէջէն՝ Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակէն եւ Վիքոս կիրճէն եւ յայտարարուած է «բնութեան յուշարձան»։ 

Աո՛ոս գետին գլխաւոր հարկատուն է։ 

Հոսքին ընթացքին կ՛ընդունի բազմաթիւ ջուրի հոսանքներ, որոնք կը կազմուին Թիմֆի լերան լանջերուն եւ կամ ալ Վիքոս կիրճին մէջ։ 

Գետին երկարութիւնը 15 քլ․ է։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Πηγές Βοϊδομάτη - Γέφυρα Αρίστης.jpg|Վոյտոմաթի գետին ակերը եւ Արիսթիս կամուրջը
Պատկեր:Voidomatis river springs.jpg|Վոյտոմաթիս․ ակերը
Պատկեր:Βοιδομάτης ποταμός.jpg|alt=
Պատկեր:View of Voidomatis River at Vikos Canyon.jpg|alt=
Պատկեր:Voidomatis, Kleidonia, Vikos.jpg|Վոյտոմաթիս․ Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակէն անցնելու ատեն
Պատկեր:ΒΟΙΔΟΜΑΤΗΣ ΠΟΤΑΜΟΣ-ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΒΙΚΟΥ-ΑΩΟΥ.jpg|alt=
Պատկեր:Ποταμός Βοιδομάτης - panoramio.jpg|alt=
Պատկեր:ΒΟΙΔΟΜΑΤΗΣ ΠΟΤΑΜΟΣ.JPG|alt=
Պատկեր:Ποταμός Βοιδοματης, Ζαγόρι.jpg|alt=
Պատկեր:Ποταμός Βοϊδομάτης.jpg|alt=
Պատկեր:Ποταμός Βοιδοματης,Κεντρικό Ζαγόρι.jpg|alt=
Պատկեր:Ο ποταμός Βοϊδομάτης κοντά στην Αρίστη - Voidomatis river nearby Aristi village.JPG|alt=
Պատկեր:Voidomatis river.jpg|alt=
Պատկեր:Voidomatis river and Panagia (Virgin Mary) chapel seen from Vikos village, Greece, September 2022 02.jpg|alt=
    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գետեր
Աքսիոս

**Աքսիոս** կամ **Վարտարիս** (յուն․՝ Αξιός կամ Βαρδάρης, **Վարտար**՝ սլաւ-մակեդոնական լեզուով․ )․ Հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի գետ, որ կը ճեղքէ Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութիւնը եւ Յունաստանը։  

Կը բխի Սքարտոս լեռէն (Ալպանիոյ եւ Քոսովոյի սահմաններ)։ Գետին երկարութիւնը 380 քլ․ է, որոնցմէ 76 քլ․ Յունաստանի մէջ։ Լայնքը կը տարբերի 50-600մ․ եւ ամենէն խորունկ մասը 4մ․ է։ Գետը կը թափի Թերմայիքոս ծոց։ 

Աքսիոսին հարկատուները շատ են։ Գլխաւորներն են՝ Էրիղոն կամ Ցրնա, Սիրիոս, Մեղա Ռեմա, Ռեմա Վուրքու եւ Այաքի։ 

Աքսիոս եւ Սթրիմոնաս գետերուն հովիտները հիւսիսէն դէպի Յունաստան գլխաւոր անցքերէն են։ 

## Կենսավայր
Գետին ափերը շրջապատուած են անտառներէ, որոնք կ՛ընդգրկեն բարդիներ, հաճարենիներ եւ սօսիի ծառեր։ Իսկ գետը որքան գետաբերանին կը մօտենայ, անտառները կարմրաններու եւ թուփերու տեղ կու տան։  
[ձախից|մինի|Վայիր ձիեր․ [Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ]]
Գետաբերանին՝ ‎Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակին մէջ կը բուծեն 60-է աւելի ջրագոմէշներ եւ 50-ի մօտ վայրի ձիեր, որոնք ազատ կ՛ապրին շրջանին մէջ։ Իսկ անտառները կը պատսպարեն գայլեր, շնագայլեր, վայրի կատուներ, սամոյրներ, եւայլն։ Գետը կը թափի Թերմայիքոս ծոցը, ուր կը թափին նաեւ Լուտիաս, Ալիաքմոնաս եւ Ղալիքոս գետերը։ Բոլորը կը կազմեն Ալիաքմոնաս-Աքսիոս ազգային պուրակը։

Կենսավայրը կը պատսպարէ նաեւ ջրաթեւաւորներ, ինչպէս օրինակ՝ տառեղներ, քաջահաւեր, ջրածիծեռներ եւ տափաստանային արտոյտներ։ Իսկ գաղթող թռչուններուն հետ թեւաւորներուն տեսակները 200-է աւելի են, որոնց մէջ կը գտնուի նաեւ ծովարծիւը։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vardar Stone Bridge Skopje.jpg|Աքսիոս գետին վրայ քարաշէն կամուրջ, Սքոփիա, Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութիւն
Պատկեր:River Vardar in Radiovce Macedonia (5).JPG|alt=
Պատկեր:Vardar.Radiovce.1.jpg|alt=
Պատկեր:Radiovce. Vardar.Kanal.jpg|alt=
   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր
Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութեան գետեր
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գետեր
Ստորոգութիւն:Էգէական ծով թափող գետեր
Սողոմոն Աբէլեան

**Սողոմոն Աբէլեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Քեսապ: Զաւակն է քեսապցի Գէորգ Աբէլեանի: Ունեցած է երկու եղբայր եւ չորս քոյր: Իբրեւ բժիշկ վկայուած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցէն, 1890-ին: Եղած է առաջին հայ շրջանաւարտ բժիշկը Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն:

Վերադառնալով Քեսապ, աշխատած է մինչեւ 1901: 1901-1908 եղած է Անտիոքի քաղաքապետութեան բժիշկը: Մեծ դերակատարութիւն ունեցած է 1909-ին, Քեսապի Հայ համայնքի կազմակերպման աշխատանքներուն մէջ, թուրքերու կազմակերպած սպանդէն ետք:

1914-ին, զինակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ծառայած է Վանի, Թիֆլիսի եւ Պոլսոյ մէջ: Զինուորական ծառայութենէն ետք վերադարձած է Քեսապ եւ գործած է մինչեւ իր մահը՝ 1945:

Աբէլեան պաշտօնավարած է Հալէպի զինուորական հիւանդանոցին մէջ, իբրեւ բժշկապետ: Նոյն հիւանդանոցին մէջ աշխատած է իր փեսան՝ բժիշկ Աւետիս Ինճեճիքեան, իբրեւ բանակային բժիշկ:

Իր եղբայրը՝ Պետրոս Աբէլեան, շնորհիւ միսոնարուհի Միս Չամպըրզի, 1907-ին կրթանպաստ ստանալով անցած է Ամերիկա եւ Iowa Northern University համալսարանին մէջ ուսանած է աստուածաբանութիւն, դարձած է ձեռնադրեալ պատուելի:

Ան եղած է եկեղեցասէր, ուղղամիտ, արդար, ուսումնասէր եւ ազգային գործիչ: 1909-ի աղէտէն ետք, մաս կազմած է «Օգնութեան յանձնախումբ»-ին:

Ամուսնացած է Այնթապի Աղջկանց ամերիկեան բարձրագոյն վարժարանէն շրջանաւարտ՝ Ովսաննա Առաքելեանի հետ: Անոնք բախտաւորուած են երկու աղջիկ եւ չորս մանչ զաւակներով:  Անոր Մարի անունով դուստրը ամուսնացած է քեսապցի բժիշկ Աւետիս Ինճեճիքեանի հետ: Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեանը իր չորս մանչ զաւակներէն մէկն է:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

# Հարպոյեան, բժիշկ Կարպիս, բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեան, Հայ բժիշկներուն, ատամնաբուժներուն եւ դեղագործներուն ոդիսականը Հայկական ցեղասպանութեան ընթացքին, Մոնթրէալ, 2018:
# Աբէլեան Ս. Ալպէրթ, «Քեսապ եւ իր գիւղերը, Պէյրութ, 2002:
# Չոլաքեան Յակոբ, Քեսապ, Գ. հատոր, Հալէպ, 2004:

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Հայկակն համացանցային համալսարան

= Հայկական Համացանցային Համալսարան (ՀՀՀ) =

## Պատմութիւն
Հայկական Համացանցային Համալսարանը հիմնուած է 2004 -ին, ՀԲԸՄ–ի Սիլիքոն Վելիի մասնաճիւղի ատենապետ՝ Երուանդ Զօրեանի նախագահութեամբ։ 
Ան միշտ եղած է հետամուտ գտնելու կրթական ծրագիր մը, որ կրնայ բաւարարել սփիւռքի եւ հայրենիքի հայ ժողովուրդի ներկայ պահանջքները։ Ծրագիրը կ՚իրականացուի Հայաստանի մէջ։ Ծրագիրի ճարտարագիտական մշակումը կը կատարուի ԵՊՀ-ի կրթութեան եւ հետազօտութեան տեղեկատուական ճարտարագիտութեան կեդրոնի գիտնականներուն ու ծրագրաւորողներուն համագործակցութեամբ:

Երկու դասընթացքով (Հայոց Լեզու եւ Հայոց Պատմութիւն) սկիզբ առած ՀՀՀ-ը, արդէն իր ուսանողներուն կ՚առաջարկէ ուսումնական նոր առարկաներ։ Համալրուած ծրագիրի շնորհիւ ՀՀՀ-ը կ՚ընդարձակուի եւ անոր գործունէութեան կարեւորութիւնը աւելի կը շեշտուի։

Ինչպէս նաեւ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը (Հ.Բ.Ը.Մ.) Հայկական Համացանցային Համալսարանի (ՀՀՀ) հիմնադիրն է ու հովանաւորը:

Հ.Բ.Ը.Միութիւնը  աշխարհի մեծագոյն ոչ-շահամէտ հայկական կազմակերպութիւնն է, որ հիմնուած է 1906-ին: Կեդրոնական գրասենեակը Նիւ Եորք կը գտնուի։ Հ.Բ.Ը.Միութիւնը կը սատարէ հայեցի ինքնութեան եւ ժառանգութեան պահպանումին ու մշակումին՝ կրթական, մշակութային եւ մարդասիրական ծրագիրներով: Միութեան գործունէութիւնները կ'ընդգրկեն տարեկան աւելի քան 500,000 հայեր, աշխարհի տարածքին։ 

Հ.Բ.Ը.Միութեան եւ անոր աշխարհասփիւռ գործունէութեան մասին յաւելեալ տեղեկութիւններ ստանալու համար կրնաք այցելել հետեւեալ կայքէջը՝ www.agbu.org:

Այսօր, ՀՀՀ-ը ունի 36,000 ուսանող, 132 երկիրներէ։ ԱՄՆ-էն մինչեւ Ռուսիա, Հարաւային Ափրիկէէն մինչեւ Վենզուելլա, Արժանթինէն մինչեւ  Հնդկական Ովկիանոսի Ռիունիըն կղզի կը հետեւին ՀՀՀ-ի ծրագիրներուն։ 

ՀՀՀ-ի դասընթացքները կը դասաւանդուին եօթը լեզուներով եւ հասանելի են հայագիտութեամբ հետաքրքրուողներուն։ 

ՀՀՀ-ը կ՚որդեգրէ  ՀԲԸՄ-ի հարուստ փորձառութիւնը, կրթական ոլորտի մէջ, ներառելով առցանց կրթութեան բնագաւառի յատկանիշներն ու միտումները։ 

## Առաքելութիւնը
Հայկական Համացանցային Համալսարանի (ՀՀՀ) առաքելութիւնն է տրամադրել հայագիտական համապարփակ կրթութիւն՝ անկախ ուսանողի տարիքէն, բնակութեան վայրէն կամ գիտելիքներու մակարդակէն։ Հեռավար կրթութեան վերջին զարգացումներուն զուգընթաց՝ ՀՀՀ-ի նպատակն է տրամադրել հայագիտական կրթութիւն, նպաստել ազգային ինքնութեան պահպանմանը՝ սփիւռքի մէջ, ստեղծելով երեւութական համայնք մը, որ կ՚ապահովէ ուսանողներու սերտ հաղորդակցութիւնը։

## Հեռանկարը
Հայագիտական ոլորտի մէջ, Հայկական Համացանցային Համալսարանը կը ձգտի հանդիսանալ առցանց կրթութեան առաջատար բարձրագոյն հաստատութիւնը։ 

## Արժէքները

* Ակադեմական եւ ճարտարագիտական կատարելութիւն
* Առցանց միջավայրի ստեղծում
* Ստեղծագործական միտք եւ նորարարութիւն
* Աշխատանքային կարողութիւններու եւ ընկերային կապերու խթանում
* Հայկական մշակոյթի պահպանում եւ վերակենդանացում
* Համագործակցութիւն հայկական համայնքներու հետ

## Դոկտ. Երուանդ Զօրեան
Հայկական Համացանցային Համալսարանի Հիմնադիր Նախագահ,ՀԲԸՄ-ի Կեդրոնական Վարչական Ժողովի Անդամ։
Սթրիմոնաս

**Սթրիմոնաս** (յուն․՝ Στρυμόνας, պուլկ․՝ Струма, *Սթրումա*)․ Հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի գետ, որ կը ճեղքէ Պուլկարիան եւ Յունաստանը։  

Կը բխի Վիթոսա լեռէն (Սոֆիայի հարաւ-արեւմուտք, Պուլկարիա), 2․200մ․ բարձրութեան վրայ։ Գետին երկարութիւնը 392 քլ․ է, որոնցմէ 274 քլ․ Պուլկարիոյ մէջ է եւ 118 քլ․ Յունաստանի մէջ։ Լայնքը 250մ․ կ՛անցնի եւ ամենէն խորունկ մասը 3մ․ է։ Գետը կը թափի Թերմայիքոս ծոց։ 

Գետը կը հոսի դէպի հարաւ եւ Ռուղեն ու Ռիլա լեռնազանգուածներուն միջեւ կը կազմէ բերրի հովիտ մը։ Շարունակելով դէպի հարաւ, կը ճեղքէ Մալես ու Բիրին լեռները եւ յունական մասը չանցած Սթրումիցա գետին ջուրերը կ՛ընդունի։ 

Յունաստան մտած, գետը երկուքի կը ճիւղաւորուի։ Արեւմտեան մասը կ՛ողողէ Քերքինի լիճը եւ կը շարունակէ հոսքը դէպի հարաւ-արեւելք, ուր կը միանայ իր արեւելեան ճիւղին հետ։ 

Սթրիմոնաս եւ Աքսիոս գետերուն հովիտները հիւսիսէն դէպի Յունաստան գլխաւոր անցքերէն են։ 

## Բնապահպանում
Սթրիմոնասին գետաբերանները ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանման շրջաններ յայտարարուած են։ Գետեզերքի գօտին կ՛եզերեն աղի ճահիճներ, կիսաղի ծովալիճեր, խոնաւ մարգագետիններ եւ եղէգներ։ Այդ պատճառով կարեւոր շրջան է վերարտադրումի, ձմեռը անցողաբար ջրասուն կենդանիներու համար։  

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Amphipolis Strymon.jpg|Սթրիմոնա գետը, Ամֆիթոլի
Պատկեր:Bronze coin of Serdi Celts.jpg|Քելդական դրամ, գտնուած Սթրիմոնասին հունին
Պատկեր:Struma River stream.jpg|Սթրիմոնաս գետին հոսանքը
Պատկեր:Strymonian Gulf-Orfano beach.jpg|Սթրիմոնսասին գետաբերանը, նկարուած Օրֆինիու ծովափէն, Յունաստան

   

## Տե՛ս նաեւ

* Աքսիոս
* Լուրոս
* Փինիոս
* Փինիոս
* Աո՛ոս
* Ալիաքմոնաս
* Արախթոս
* Աղրաֆիոթիս
* Ախելո՛ոս
* Թաւրոփոս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր
Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութեան գետեր
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գետեր
Արտաշէս Այքանեան

= Արտաշէս Այքանեան =
Արտաշէս Այքանեանu, Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրող՝ Այքանեան ընտանիքի զաւակն է։
Արտաշէս Այքանեանին կը պատկանին քանի մը գիւտեր՝

* Ծալքաւոր կերպընկալ խողովակը
* Դգալ-ծղօտը
* Ինքնաշարժներու դիմապակիներու վրայի՝ արևի ճառագայթներէն պաշտպանող կապոյտ գիծը
* Մեքենաներ, որոնք Coca-Cola մակնիշի կերպընկալ շիշերը կ՚արտադեն:

### Աղբիւրներ
Վիքոս կիրճ

**Վիքոս կիրճ** (յուն․՝Φαράγγι του Βίκου)․ կը գտնուի Իոանինայէն 30քլ․ հիւսիս-արեւմուտք, Յունաստան։ Կիրճին լանք-երկայնք-բարձրութիւն համեմատութիւնը, անոր կը դասէ որպէս աշխարհի ամենէն խորունկ ու մեծ կիրճը, ըստ՝ Կինես համաշխարհային մրցանիշին։ Մեծ թիւով հազուագիւտ բոյսերու եւ կենդանիներու ապաստանարանն է։ Կիրճը Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակին կորիզն է։ 

Կիրճին երկարութիւնը 11 քլ․ է եւ անոր խորութիւնը կարգ մը մասերուն 1000 մեթր կը հասնի։ Զայն կը ճեղքէ Աո՛ոս գետին հարկատուն Վոյտոմաթիս։ Կիրճը բոլոր եղանակներուն ջուր ունի։ 

Շրջանին մէջ մարդկային գործունէութեան առաջին հետքերը որ յայտնաբերուած են 40․000 տարուան են։
կենտրոն|մինի|440x440փքս|Վիքոս կիրճին համայնապատկեր

Կիրճը կը ներգրաւէ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ։ Անոր մէջէն անցքը 4-5 ժամ կը տեւէ։ Ուղղեւորութիւնը կը մեծարէ հիանալի պատկերներ։ Կիրճին շրջակայքին արգիլուած է մարդու որեւէ գործունէութիւն որ կամ ունի անասնաբուծութեամբ եւ փայտահատութեամբ։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Χαράδρα Βίκου (Πάπιγκο) 2.jpg|Վիքոս կիրճը դիտուած Փափիկոյէն
Պատկեր:Φαράγγι Βίκου P4300016.jpg|alt=
Պատկեր:Χαράδρα Βίκου (Οξυά).jpg|Վիքոսին կիրճը դիտուած Օքսիայէն
Պատկեր:Χαράδρα Βίκου (Μονοπάτι).jpg|Արահետ որ կիրճը կը տանի

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կիրճեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կիրճեր
Ստորոգութիւն:Իփիրոսի կիրճեր
Ստորոգութիւն:Կիրճեր այբենական շարքով
Ֆեսթոս սկաւառակ

[մինի|Ֆեսթոս սկաւառակին Α դէմքը  Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակ․                                                       Յայտնաբերուած է 1908-ին, [Ֆեսթոս - Կը գտնուի Իրաքլիոնի Հնաբանական Թանգարանին մէջ, Կրետէ, Յունաստան]]
**Ֆեսթոս սկաւառակ** (յուն․՝ Δίσκος της Φαιστού)․ կաւէ սկաւառակ, յայտնաբերուած է Ֆեսթոս, Կրետէ, Յունաստան։ Հաւանաբար Ք․Ա․2-րդ հազարամեակին ստեղծուած է։ Հնաբանութեան ծանօթ առեղծուածներէն է, որովհետեւ դեռ յայտնի չէ անոր գործածութիւնը եւ նաեւ անոր վրայ արձանագրուածներուն իմաստը։

Սկաւառակը յայտնաբերած է 3 Յուլիս 1908-ին իտալացի հնաբան Լուիճի Փերնիէ Ֆեսթոսի մինոասեան պալատին մէջ եւ այդ կը պահուի Իրաքլիոնի Հնաբանական թանգարանին մէջ։
Ստորոգութիւն:Հնադարեան սկաւառակներ
Ստորոգութիւն:Հնաբանական իրեր
Սփորատես

մինի|Սփորատես․ նկարին հարաւ-արեւելեան կողմը՝ Սքիրոս կղզին
**Սփորատես** (յուն․՝ Σποράδες), Էգէական Ծովուն կղզիներու համալիր՝ Էվիային հիւսիս-արեւելքը, Սփորատես Շրջանային Միաւոր,Յունաստան։ Կղզեխումբը կը բաղկանայ 24 կղզիներէն, որոնցմէ 4-ը միայն ունին մնայուն բնակիչ՝ Սքիաթոս, Սքոփելոս, Ալոնիսոս եւ Սքիրոս (Սքիրոս վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա Շրջանային Միաւորին)։ Հին աշխարհագէտները Էգէականի մէջ ցիր ու ցան տարածուած կղզիներուն ամբողջութիւնը (բացի Քիքլատեսէն) Սփորատես կը կոչէին (*Սփորատես = ցրուած վայրեր*)։ 
Սփորատես կղզիներուն իւրայատկութիւնն է հարուստ բուսականութեամբ գեղեցիկ ծովափները։ Վերջին եռեսնամեակին ընթացքին, գլխաւոր կղզիներուն բնակչութեան թիւը թեթեւ աճ ունեցած է, շնորհիւ զբօսաշրջիկութեան զարգացման։ձախից|մինի|Սփորատես Շրջանային Միաւոր
Սփորատեսի հիւսիս-արեւելեան շրջանին մէջ կը գտնուի Ալոնիսոս ծովային պուրակը։ 

Սփորատես Շրջանային Միաւորը բաժնուած է 3 քաղաքապետութիւններու (տե՛ս նկարը)՝ Սքիաթոս (1), Սքոփելոս (2) եւ Ալոնիսոս (3)։

## Կղզեխումբին ցուցակը եւ բնակիչներու թիւի հոլովումը

  

## Տե՛ս նաեւ

* Տոտեքանիսա
* Քիքլատես
* Կրետէ
* Էվիա
* Հիւսիս-արեւելեան Էգէականի կղզիներ
* Սարոնիքոս ծոցի կղզիները
* Յոնիական կղզիներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Սքիաթոս

**Սքաթոս** (յուն․՝ Σκιάθος), կանանչապատ կղզի,Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան․ կը գտնուի Էվիային հիւսիս-արեւելքը։  Մայրաքաղաքն է Սքիաթոս։
մինի|330x330փքս|Սքիաթոս
մինի|Սուրբ Աստուածածնի եկեղեցին կամ Փանայիա Լիմնիա (1837)
Սքիաթոսի տարածութիւնն է 49,90 քլ²․ եւ բնակչութեան թիւը՝ 6 610 (2011-ի մարդահամար)։ Կը գտնուի ծովի մակերեսէն 433մ․ բարձրութեան վրայ։   

Սքիաթոս ունի հարուստ բուսականութիւն եւ բազմաթիւ գեղեցիկ ծովափներ։ Նաեւ ունի երկու փոքր լիճեր՝ Այիոս Եորղոս եւ Սթրոֆիլիա։  

Կղզիին նաւահանգիստին մուտքին կան փոքրիկ կղզիակներ․ Ցուկրիաքի, Ռեփի, Ցուկրիաս, Փրասոնիսօ, Թրուլոս, Մարակոս, Արքօ, Ասփրոնիսի։  

## Հակիրճ պատմական տուեալներ
Սքիաթոս բնակուած է նախապատմական շրջաններէն։ Առաջին բնակիչները հաւանաբար եղած ենՓելասղիները եւ ետքը կրետացիները։ Ք․Ա․480-ին, պարսիկ թագաւորին՝ Քսերսեսին նաւատորմիղը փոթորիկի կը հանդիպի եւ անոր նաւը կը նետուի Սքիաթոսին ժայռերուն վրայ։ Սքիաթոս եղած է Աթէնք քաղաք-պետութեան մնայուն դաշնակիցը։ Ք․Ա․338-ին Սքիաթոս կ՛անցնի Մակեդոնացիներուն ձեռքը։ Սակայն Ք․Ա․199-ին, հռոմէացիներուն ու մակեդոնացիներուն պատերազմներուն ժամանակ կը կործանուի։ 758-ին բիւզանդական նաւատորմիղը Սքիաթոս խարիսխ նետած էր։ Վենետիկեան եւ օսմանեան գերիշխանութիւններուն ընթացքին կղզին ծովահէններու դիրախ դարձած է։ ԺԹ․ դարասկիզբի Յունական ապստամբութեան ընթացքին կղզին մեծ ներդրում բերած է յոյներուն ծովուժին։ 1919-ին կղզին ապաստանած են Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերուն Չեսմէ քաղաքէն յոյն գաղթականներ, որոնք Փոքր Ասիոյ աղէտէն ետք, կղզին մնայուն կը հաստատուին։  
ձախից|մինի|Սքիաթոս

## Յուշարձաններ եւ շէնքեր
Նաւահանգիստին մուտքին թերակղզիին վրայ կայ վենետիկեան բերդը՝ Պուրծի, որ այժմ Նաւային թանգարանն է։ Մայրաքաղաք Սքիաթոսին մէջ կը գտնուին՝  

* Յոյն յայտնի գրագէտ Ալեքսանտրոս Փափատիամանտիսին բնակարանը, ուր ան ծնած ու ապրած է․
* Սուրբ Աստուածածնի եկեղեցին կամ Փանայիա Լիմնիա (1837)․
* Սուրբ Երրորդութեան եկեղեցին․
* Հին քրիստոնէական շրջանի (Դ․-Ե․ դար) մայր եկեղեցուոյ աւերակները։ 

Սքիաթոս Բերդին մէջ կան 9 եկեղեցիներ, իսկ կղզիին վրայ ցրուած կը գտնուին թիւով 50 եկեղեցիներ եւ մատուռներ։  

## Պատկերասրահ

Պատկեր:2012-07-12. Μπούρτζι, Σκιάθος (6).jpg|Սքիաթոս, Պուրծի
Պատկեր:2012-07-13. Λαλάρια, Σκιάθος (12).jpg|Սքիաթոս, Լալարիա
Պատկեր:2012-07-13. Λαλάρια, Σκιάθος (3).jpg|Սքիաթոս, Լալարիա
Պատկեր:2012-07-13. Λαλάρια, Σκιάθος (5).jpg|alt=
Պատկեր:A view from above of Tsougkrias Beach, Greece (51695965428).jpg|Ցուկրիա ծովափ
Պատկեր:Aerial view of Banana Beach, Skiathos, Greece (51696590725).jpg|Պանանա ծովափ
Պատկեր:Aerial view of Koukounaries Beach, Skiathos, Greece (51694911777).jpg|Քուքունարիես ծովափ
Պատկեր:Aerial view of Megali Ammos Beach, Skiathos, Greece (51694922032).jpg|Մեղալի Ամոս ծովափ

      
## Տե՛ս նաեւ

* Սփորատես
* Սքիրոս
* Էվիա
* Էգէական ծով
* Քիքլատես

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Քրիսթոֆըր Տէր Սերոբեան

= Քրիսթոֆըր Տէր Սերոբեան =
Քրիսթոֆըր Տէր Սերոբեանը տարրագէտ է։ Ան յայտնագործեց ԱՄՆ տոլար-թղթադրամի համար օգտագործուող կանաչ գոյնի ներկը, որ անհնար է կեղծել։  

Տէր Սերոբեան Պոլիսէն կը հրաւիրուի ԱՄՆ՝ ստեղծելու համար յատուկ կանաչ թանաքը։

Իր աշխատանքին համար ան պարգեւատրուեցաւ $6000-ով եւ գումարը օգտագործեց իր ուսումը շարունակելու՝ դեղագործ դառնալու համար: Իսկ կանաչ գոյնը դարձաւ ԱՄՆ տոլարի հոմանիշ:
Սքոփելոս

**Սքոփելոս** (յուն․՝ Σκόπελος), կանանչապատ կղզի,Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան․ կը գտնուի Էվիային հիւսիս-արեւելքը, Սքիաթոսին արեւելքը, Ալոնիսոսին արեւմուտքը։ Վայրն է, ուր 2007 Օգոստոս եւ Սեպտեմբեր ամիսներուն ընթացքին նկարահանուեցաւ հանրածանօթ «Մամմա Մի՛ա» ժապաւէնը։ Մայրաքաղաքն է Սքոփելոս։
մինի|330x330փքս|Սքոփելոս
Սքոփելոսին տարածութիւնն է 95,5 քլ²․ եւ բնակչութեան թիւը՝ 4 848 (2021-ի մարդահամար)։ Կը գտնուի ծովի մակերեսէն 681մ․ բարձրութեան վրայ։ Ծովեզրը 67 քլ․ է։   

Սքոփելոս անտառախիտ է եւ բազմաթիւ գեղեցիկ ծովափներ։ Անտառները կը պատեն կղզիին 80%։ Այդ իսկ պատճառով, Էգէականի ամենէն կանանչ կղզին կը սեպուի։ Նաեւ ունի երկու կեռներ՝ Տելֆի (680մ․) եւ Փալուքի (565մ․)։  

Կղզին լեցուն է եկեղեցիներով, մատուռներով եւ վանքերով։ Միայն վանքերուն թիւը 24 է։  
մինի|Լիմնոնարի
Սքոփելոսին արեւելեան կողմը, անոր եւ Ալոնիսոսին միջեւ կը գտնուի երկու կղզեակ՝ Այիոս Եորղոս եւ Միքրօ։ Իսկ կղզիին հարաւ-արեւմտեան կողմը կայ վեց կղզեակ՝ Տասիա, Քասիտա, Փաքսիմատա, Փլեւրօ, Փորթես եւ Սթրոկիլօ։  

## Ծովափներ
[ձախից|մինի|«<nowiki/>[Մամմա Մի՛ա! (ժապաւէն)|Mamma Mia» ժապաւէնին նիւթին գործողութեան ընթացքին, այս ծովափին վրայ տեղի ունեցած են բաւական նկարահանումներ]]
Սքոփելոսին հիւսիսային եւ արեւելեան ծովափները ժայռոտ են, իսկ հարաւային եւ արեւմտեան ափերուն լանջերը կը ստեղծեն կանանչապատ եւ գեսղեցիկ ծովափներ։ Հարաւային մասին մէջ կը գտնուին կղզիին ծովափներուն մեծ մասը՝ Սթաֆիլոս, Վելանիօ, Աղնոնտաս, Լիմնօնարի, Ղլիսթերի, Փանորմոս, Լինարաքիա, Ատրինես, Միլիա, Քասթանի, Հովոլօ, Էլիոս, Արմենոփեթրա, Քաթաքլու, եւայլն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ferry arriving in Skopelos Harbor, Greece (51696016893).jpg|alt=
Պատկեր:Aerial view of Milia Beach, Skopelos, Greece (51696011248).jpg|Միլիա
Պատկեր:Aerial view of Agnontas Beach, Skopelos, Greece (51696406469).jpg|Աղնոտաս
Պատկեր:Aerial view of Amarantos Beach, Skopelos, Greece (51695724436).jpg|alt=
Պատկեր:Aerial view of Panormos Beach, Skopelos, Greece (51696013563).jpg|Փանորմոս
Պատկեր:Agios ioannis mamma mia chapel.jpg|Այիոս Իոանիս․ հոն ուր «Mamma Mia» ժապաւէնին նիւթին գործողութեան ընթացքին, հարսանիքը տեղի ունեցաւ
Պատկեր:Amarantos Beach, Skopelos, Greece Mamma Mia filming location (51694931047).jpg|Ամարանթոս․ Mamma Mia ժապաւէնին նիւթին գործողութեան ընթացքին շատ տեսարաններ հոն նկարահանուեցան
Պատկեր:Beach Kastani, skopelos.jpg|Քասթանի
Պատկեր:Gr88Skopelos0.jpg|alt=
Պատկեր:Grad Skopelos ulica - Skopelos town a street.JPG|alt=
Պատկեր:Kloster Moni Timiou Prodromou Skopelos.jpg|Թիմիու Փրոտրոմու վանք
Պատկեր:Milia Beach, Skopelos, Greece, a view from the south (51695730636).jpg|Միլիա
      
## Տե՛ս նաեւ

* Սփորատես
* Սքիրոս
* Էվիա
* Էգէական ծով
* Քիքլատես

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#[Mamma Mia ժապաւէն](https://en.wikipedia.org/wiki/Mamma_Mia!_(film))
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
ABBA

մինի|ABBA․ ձախէն աջ՝ Պենի Անտերսըն, Անի-Ֆրիտ Լինկսթանտ, Ակնեթա Ֆալթսքոկ եւ Պիորն Իւլվաես
**ABBA**․ շուէտական փոփ/ռոք երաժշտութեան խումբ, կազմուած 1972-ին Սթոքհոլմ։ Խումբին անդամներն են՝ Անի-Ֆրիտ Լինկսթանտ, Պենի Անտերսըն, Պիորն Իւլվաես եւ Ակնեթա Ֆալթսքոկ։ Խումբին անունը՝ ABBA կազմուած է անոնց անուններուն առաջին գիրէն։ Փոփ երաժշտութեան պատմութեան մէջ ամենէն յաջող խումբերէն մէկը եղած է (1975-1982)։ Ծախած է 381 միլիոնէ աւելի ձայնապնակներ։ 

Աշխարհածանօթ կը դառնան երբ 1974-ի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին առաջին դիրքը կը գրաւեն (Շուէտիոյ առաջինը) «Waterloo» երգով։ Խումբը կը լուծուի 1982-ին։
մինի|ABBA խումբին անդամները նկարուած «Մամմա Մի՛ա!»ին դերակատարներուն հետ
Երաժշտութեան բնագաւառէն ներս խումբին ասպարէզը կը վերամատակարարուի «Միւրիէլին հարսանիքը» եւ «Փրիսիլային արկածախնդրութիւնները / Անապատին թագուհին» ժապաւէններուն միջոցով։

1999-ին անոնց երաժշտութիւնը կը պատշաճեցուի «Մամմա Մի՛ա!» «միւզիքալ»ին համար, իսկ համանուն ժապաւէնը որ հանրութեան թողարկուեցաւ 2008-ին, Միացեալ Թագաւորութեան մէջ այդ տարին առաջինը եղաւ ստացուած եկամուտով։

2005-ին, Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին յիսնամեակին առթիւ, ելոյթին ընթացքին ABBA խումբը կը պարգեւատրուի․ «Waterloo» երգը կ՛ընտրուի Եւրատեսիլ մրցոյթին պատմութեան մէջ որպէս ամենէն լաւ երգը։

2021-ին  ABBA կ՛արտադրեն երեք նոր երգեր՝ «I Still Have Faith In You», «Don't Shut Me Down» եւ «Just A Notion», եւ կը հրապարակեն երկու ձայնապնակներ՝ «Voyage» եւ «Just A Notion»։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:շուէտական փոփ նուագախումբեր
Ստորոգութիւն:շուէտական ռոք նուագախումբեր
Ստորոգութիւն:փոփ խումբեր
Ստորոգութիւն:ռոք խումբեր
Ստորոգութիւն:Երաժշտական խումբեր
Այիա Սոֆիա քարայր, Միլոփոթամոս

**Այիա Սոֆիա քարայր** (յուն․՝ Σπήλαιο Αγίας Σοφίας)․ կը գտնուի Քոքալա ծովախորշին ափին, Միլոփոթամոս, Քիթիրա, Յունաստան։   

Ըստ աւանդութեան, Սուրբ Սոֆիային մարմինը քարայրին մէջ գտնուած է։ Այդ պատճառով, քարայրին առաջին սրահին մէջ կան ԺԳ․ դարու հազուագիւտ սրբագծագրութիւններ։ Քարայրին խոր մասին կը գտնուի Այիա Սոֆիային մատուռը։ 

Քարայրին մէջ առաջին հնաբանական լուրջ աշխատանքները եղած են 1930-ին Քարայրաբանական Յունական Ընկերութեան կողմէն։ 1955-1970 քարայրին հետազօտութիւնները շարունակուեցան եւ ամբողջացան Իոանիս եւ Աննա Փեթրոհիլոս զոյգին կողմէն։ 

Քարայրը այցելելու արտօնուած ժամանակաշրջանը 1 Յուլիսէն մինչեւ 15 Սեպտեմբեր է։  

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիթիրայի քարայրներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քարայրներ
Ստորոգութիւն:Քարայրներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Քարայրներ
Ատելֆի, Ալոնիսոս

**Ատելֆի** (յուն․՝ Αδελφοί), երկու կղզիակներէ բաղկացած անբնակ կղզեխումբ։ Կը գտնուի Ալոնիսոսին հարաւը, Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան։ Մայրաքաղաքն է Սքիաթոս։

Տարածութիւնն է 1,1 քլ²․։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։   

Բարձրագոյն կէտը 178 մ․ է։ Ատելֆի կղզեխումբին ափերուն կ՛ապրի մոնահուս-մոնահուս փոկը։  

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Ուիքիքարտէս․ Ատելֆի, Ալոնիսոս
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Քիրա Փանայիա, Ալոնիսոս

**Քիրա Փանայիա** (յուն․՝ Κυρά Παναγιά Αλοννήσου)․ Սփորատեսին ամայի կղզիներէն մեծագոյնը։ Կը գտնուի Ալոնիսոսին հիւսիս-արեւելքը։ Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։  

Տարածութիւնն է 24,973 քլ²․։ Բնակչութեան թիւը ըստ 2011-ի մարդահամարին 2 եղած է, իսկ 2001-ին՝ 10։ Բարձրագոյն կէտը 302մ․ է։ Կղզիին ափերուն կ՛ապրի մոնահուս-մոնահուս փոկը։ Կղզիին վրան կը գտնուի Քիրա-Փանայիա վանքը։   

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Το Μοναστήρι στην Κυρα Παναγιά.jpg|Քիրա Փանայիա վանքը
Պատկեր:Οι σκάλες για το μοναστήρι της Κυρά Παναγιάς.jpg|Դէպի Քիրա Փանայիա վանք տանող աստիճանները
Պատկեր:Σχίνο (Pistacia lentiscus).jpg|alt=
Պատկեր:Beach of the island Kyra Panagia.jpg|alt=
Պատկեր:Kyrapanagia location.JPG


## Բնակչութիւն

## Աղբիւրներ

* Նէա Տոմի հանրագիտարան․ 27․ Աթէնք, Թեղոփուլոս-Մանիաթէաս, 1996, էջ 226

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Ուիքիքարտէս․ Ատելֆի,  Ալոնիսոս
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ