open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թերենս Մալիք

**Թերենս Մալիք** (), ամերիկացի բեմադրիչ, թատերագիր, արտադրող եւ լրագրող։ Ծնած է 1943-ին՝ ԱՄՆ-ի մէջ, հասակ առած է Թեքսասի եւ Օքլահոմայի մէջ։ 1966-ին աւարտած է Հարուըրտի համալսարանը, ուսանած է նաեւ  Օքսֆորտի համալսարանին մէջ: Աշխատած է «Life» եւ «The New Yorker» թերթերուն մէջ։ Փիլիսոփայութիւն  դասաւանդած է Մասաչուսեթսի արհեստագիտական հիմնարկին մէջ՝ մինչեւ Լոս Անճելըսի ِAmerican film institute երթալը։

## Ֆիլմագրութիւն
* 1969 - Lanton Mills 
* 1973 - Ամայի հողեր
* 1978 - Հունձքի օրեր
* 1998 - Բարակ կարմիր գիծը
* 2005 - Նոր աշխարհը
* 2011 - Կենաց ծառը

## Մրցանակներ եւ անուանումներ
* «Օսքար»
**2012, Անուանում՝ լաւագոյն բեմադրիչ, «Կենաց ծառը» ժապաւէնին համար:
** 1998, Անուանում՝ լաւագոյն բեմադրիչ, «Բարակ կարմիր գիծը» ժապաւէնին համար:
** 1998,&nbsp;Անուանում՝ լաւագոյն մշակուած նիւթ, «Բարակ կարմիր գիծը» ժապաւէնին համար:
* «Պեռլինի շարժապատկերի փառատօն»
** 1999, «Ոսկեայ արջ» մրցանակ, «Բարակ կարմիր գիծը» ժապաւէնին համար:
** 1999, Երրորդ դիրք՝ «Berliner Morgenpost» մրցանակ, «Բարակ կարմիր գիծը» ժապաւէնին համար:
* «Քաննի  շարժապատկերի փառատօն»
** 2011,&nbsp;«Ոսկեայ արմաւենիի ճիւղ» մրցանակ,«Կենաց ծառը» ժապաւէնին համար:
** 1997,&nbsp;Մրցանակ, լաւագոյն բեմադրիչ՝ «Հունձքի օրեր» ժապաւէնին համար:
** 1997,&nbsp;Անուանում՝ «Ոսկեայ արմաւենիի ճիւղ», «Հունձքի օրեր» ժապաւէնին համար:
* «Սեզար»,&nbsp;2000 թուական, Անուանում՝ լաւագոյն օտարալեզու ժապաւէն, «Բարակ կարմիր գիծը» ժապաւէնին համար:
* «*The Golden Globe Award*&nbsp;» &nbsp;1997 թուական, Անուանում՝ լաւագոյն բեմադրիչ «Հունձքի օրեր» ժապաւէնին համար:

## Ծանօթագրութիւններ
Իվանո-Ֆրանկովսկ

**Իվանո-Ֆրանկովսկ** (), պատմական քաղաք Ուքրանիայի հարաւ-արեւմուտքը։ Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզի վարչական կեդրոնն է։

## Բնակչութիւն

## Կլիմա
Իվանո-Ֆրանկովսկը կը գտնուի Կարպատեան լեռներու տարածաշրջանին մէջ, ծովի մակարդակէն մօտաւորապէս 120&nbsp;մ բարձրութեան վրայ։ Կլիման՝ամառները  տաք եւ ձմեռները ցուրտ են։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուկրաինայի քաղաքներ
Լարիսա

**Լարիսա**, () քաղաք Հունաստանի մէջ։ Թեսալիա մարզի վարչական կեդրոնն է։ Մեծութեամբ Հունաստանի 5-րդ քաղաքն է ` Աթենքեն, Սալոնիկեն, Պատրասեն եւ Հերակլիոնեն յետոյ։

## Բնակչութիւն

## Քույր քաղաքներ
*  Ստարա Զագորա, Բուլղարիա 
*  Ռիբնիկ, Լեհաստան

Ստորոգութիւն:Հունաստանի քաղաքներ
Լ'Աքվիլա

**Լ'Աքվիլա** (նաեւ՝ *Աքվիլա, Լ'Ակվիլա, Ակվիլա* &nbsp;-&nbsp;արծիվ), քաղաք եւ կոմունա կենտրոնական Իտալիայի մէջ։ Իտալական Աբրուցցո տարածաշրջանի գլխավոր քաղաքը, Լ'Աքվիլա նահանգի վարչական կեդրոնը։ Բնակչութեան թիւը շուրջ 73 150 մարդ։ Քաղաքը կառուցած է Աթերնո գետի հովտի մէջ, բլուրի վրա, շրջապատուած է Ապենինեան լեռներով։ Քաղաքեն հիւսիս-արեւելք կը գտնուի Ապենիններու բարձրագույն գագաթը՝ Գրան-Սասսո լեռը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Լոլիկ

մինի
**Լոլիկ** (*Solanum lycopersicum*), մորմազգիներու (*Solanaceae*) ընտանիքին պատկանող մշակաբոյս է։ 

Կը համարուի աշխարհի ամէնէն տարածուած եւ արժէքաւոր բանջարեղէններէն մէկը։ Կ'օգտագործուի տարբեր տեսակի կերակուրներու մէջ՝ եփած, խորոված, թարմ, իբրեւ աղցան, ինչպես նաեւ թթու եւ աղ դրուած ձեւով։

Լոլիկը ընդհանրապէս կ'օգտագործուի պահածոներու արդիւնաբերութեան մէջ։ Լոլիկէն կարելի է պատրաստել լոլիկի մածուկ, Katch up, թացաններ եւ այլն։ Մեծ տարածում ունի նաեւ լոլիկի հիւթը, որ արժէքաւոր եւ կենսանիւթերով հարուստ զովացուցիչ խմիչք է չափահասներու եւ հարուստ սննունդ՝ երեխաներու ու հիւանդներու համար։

Լոլիկը օժտուած է բարձր յատկութիւններով, հարուստ է կենսանիւթերով (A, B, C, pp), oրկանական թթուներով (կիտրոնաթթու եւ խնձորաթթու) եւ հանքային աղերով (Ca, Na, Mg, Fe եւ այլն)

## Պատմութիւնը
Լոլիկի հայրենիքը Հարաւային Ամերիկան է՝ Բերուն, Պոլիվիան եւ Էքուատորը, ուր այժմ ալ կարելի է հանդիպիլ լոլիկի վայրի եւ մշակովի բազմաթիւ տեսակներու։ Ազթեքներու լեզուով լոլիկը կոչուած է *Zitomate*, ուրկէ յառաջացած է եւրոպական բազմաթիւ երկիրներու մէջ տարածուած **թոմաթ** անուանումը։ Լոլիկը Եւրոպա ներածուած է ԺԶ. դարու առաջին կէսերուն եւ առաջին հերթին տարածուած է Սպանիոյ, Փորթուկալի եւ Իտալիոյ մէջ։ Եւրոպացիները բոյսը կոչած են ***pommo d' oro*** (*«ոսկեխնձոր»*)։ Սկզբնական շրջանին լոլիկը՝ բուսաբանական այգիներուն մէջ մշակուած է իբրեւ զարդային բոյս։ ԺԸ. դարու վերջերուն՝ իբրեւ բանջարային բոյս, սկսած են մշակել Սպանիոյ, Իտալիոյ, Փորթուկալի, այնուհետեւ՝ Ֆրանսայի, Դանիոյ եւ եւրոպական այլ երկիրներու մէջ։

## Հայաստանի մէջ
մինի|աջից|150px|Շուկային մէջ վաճառուող լոլիկ
Լոլիկը Հայաստանի մէջ կը մշակուի կլիմայական բոլոր գօտիներուն մէջ, բայց անոր արդիւնաբերական մշակումը հիմնականին մէջ կեդրոնացած է Արարատեան հարթավայրի շրջաններուն մէջ, ուր կը գտնուին նաեւ պահածոներու գործարանները։

## Բուսաբանական նկարագրութիւնը
Լոլիկը միամեայ բոյս է, կը պատկանի մորմազգիներու ընտանիքին (Solanaceae)։ Ծլելէն մինչեւ առաջին պտուղներու հասունացումը կը տեւէ 90-125 օր, նայած տեսակին, կլիմայական պայմաններուն եւ մշակման եղանակին։

## Տե՛ս նաեւ

* Լոլիկի Հիւթ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանջարեղեն
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ստորոգութիւն:Կարմիր բանջարեղէններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Լուսենա դել Պուերտո

**Լուսենա դել Պուերտո** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Ուելվա պրովինցիայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Կոնդադո գավառի կազմին մէջ։ Տարածքը 69 *քկմ*։ Բնակչութիւնը 2659 *մարդ* (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 24 *կմ* հեռաւորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Lucena del Puerto

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Խանլի

**Խանլի**, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Սեբաստիայի վիլայէթի Սեբաստիայի գաւառի մէջ։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչություն

Ստորոգութիւն:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարքով

**Խարկով** (), քաղաք Ուքրանիոյ մէջ, բնակչութեան թուաքանակով Ուքրանիայի 2-րդ քաղաքը (մինչեւ 1934 թուականը՝ ուքրանական ՍԱՀ մայրաքաղաքը)։ Կը հանդիսանայ Խարկովի մարզի վարչական կեդրոնը։ Երկրի գիտական, արդիւնաբերական, թրանսբորդային եւ ուսանողական կերդոնը կը համարուի։

## Ստուգաբանութիւն
**Անգլերէն՝** /ˈkɑːrkɪv/ *KAR-kiv*; Միացեալ Թագաւորութիւն՝ /ˈkɑːrkɒv/ *KAR-kov*; ԱՄՆ՝ /ˈkɑːrkɔːf/ *KAR-kawf* **Ուքրաներէն՝** Харків (արտասանութիւն՝ [ˈxɑrkiu̯]) **Ռուսերէն՝** Харьков (արտասանութիւն՝ [ˈxarʲkəf])

Քաղաքին անունը յառաջացած է իր համանուն գետէն՝ Խարքիւ (Kharkiv): Գոյութիւն ունի ժողովրդական ստուգաբանութիւն մը, որ թէ՛ բնակավայրին եւ թէ՛ գետին անունը կը կապէ Խարքօ (Kharko) անունով լեգենդար կազակ հիմնադիրի մը հետ (Խարքօն յունական Խարիթոն [Chariton] անուան փաղաքշական ձեւն է, ուքրաներէն՝ Харитон, կամ Զաքարիա [Zechariah] անուան, ուքրաներէն՝ Захарій): Սակայն, գետին անունը յիշատակուած է աւելի կանուխ, քան ամրոցին հիմնադրումը:

**«Kharkov»**-ը՝ անուան ռուսերէն տառադարձութիւնը, անգլերէնի մէջ քաղաքին անուան աւանդական եւ ընդունուած ուղղագրութիւնն էր մինչեւ 1991 թուականի Ուքրանիոյ անկախացումը (նման «Kiev» եւ «Kyiv» տարբերակներուն):

Ինչպէս երկրի բոլոր միւս քաղաքները, **«Kharkiv»**-ը դարձաւ ուքրաներէն անուան լատինատառ տառադարձութեան միջազգային չափանիշը՝ համաձայն Ուքրանիոյ ազգային տառադարձութեան համակարգին: Այս համակարգը պաշտօնական օգտագործման համար որդեգրուեցաւ Ուքրանիոյ նախարարաց խորհուրդին կողմէ 2010-ին, հաստատուեցաւ ՄԱԿ-ի Աշխարհագրական անուններու փորձագէտներու խումբին կողմէ 2012-ին եւ որդեգրուեցաւ BGN/PCGN-ի (Աշխարհագրական անուններու պրիթանական եւ ամերիկեան մարմիններուն) կողմէ 2019-ին: Այս ուղղագրութիւնը կը հանդիպի «Պրիթանիքա» հանրագիտարանին (Encyclopædia Britannica) եւ բառարաններուն մէջ՝ որպէս ուքրանական քաղաքին անուանաձեւը: «Kharkiv» տարբերակը որդեգրուած է նաեւ ԱՄՆ-ի Քոնկրեսի գրադարանի անուանացանկին (Library of Congress Name Authority Heading) կողմէ:

Ինչպէս նշած է «Christian Science Monitor»-ը, անգլիալեզու լրատուամիջոցներէն շատերը պատմականօրէն քաղաքը կը գրէին «Kharkov», նոյնիսկ «Kiev»-ը «Kyiv»-ի փոխելէ ետք, սակայն 2022-ին Ռուսաստանի Ուքրանիա ներխուժումէն ի վեր, աւելի մեծ թիւով լրատուամիջոցներ եւ ուղեցոյցներ սկսած են հրաժարիլ ռուսական տառադարձութիւններէն:

## Պատմութիւն
Կը գտնուի Խարկով, Լոպան եւ Ուդա գետերու միախառնման տեղը։ ԽՍՀՄ-ի տարիներուն արտադրական, մշակութային եւ գիտական խոշոր կեդրոններէն մէկը եղած է, ինքնաշարժային երրորդ հանգոյցը (Մոսկուայէն եւ Լենինկրատէն յետոյ)։ 1,449,000 բնակիչ (2012): Հիմնադրած են ուքրանացի կազակները մօտաւորապէս 1655-1656 թուականներուն: Անունը ստացած է Խարքով գետէն: 19-րդ դարու 70-ական թուականներուն Խարքովը նարոտնիկական շարժման կեդրոններէն մէկն էր. 90-ական թուականներու սկիզբին հոս ստեղծուեցան մարքսիստական առաջին խմբակները, 1898-ին՝ ՌՍԴԲԿ (Ռուսաստանի Սոցիալ-դեմոկրատական բանուորական կուսակցութեան) կոմիտէն, իսկ 1917 թուականի Մարտ 2-ին (15)՝ Բանուորներու եւ զինուորներու պատգամաւորներու Խորհուրդը (Սովետ): Խորհրդային իշխանութիւնը հաստատուեցաւ 1917-ի Նոյեմբեր 10-ին (23): 1941 թուականի Հոկտեմբեր 24-ին Խարքովը գրաւուեցաւ գերմանա-ֆաշիստական զօրքերուն կողմէ, իսկ 1943 թուականի Օգոստոս 23-ին ազատագրուեցաւ: 1970-ին Խարքովը պարգեւատրուեցաւ Լենինի շքանշանով:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Խմելնիցկի

**Խմելնիցկի** (), քաղաք Ուքրանիայի հիւսիս-արեւմուտքին։ Քաղաքը կը գտնուի Հարավային Բուգի մօտ՝ մայրաքաղաք Կիեւից 340 կմ հեռավորութեան վրայ։ Երկաթուղային կայարան է, ավտոճանապարհներու հանգոյց։ Բնակչութիւնը՝ ։

## Պատկերասրահ

Хмельницкий. Здание на перекрёстке..jpg
Хмельницкий. Старый дом..jpg
Хмельницкий. Домик..jpg
Khmelnitsky,_Proskurivska_St,_beginning,_2005_08_10.jpg|Պրոկուրսովայի փողոց
Rika_Ploska_v_parku_500-richya,_Khmelnitsky,_2005_07_28.jpg|Պլոսկայա փողոցը Մ.Կ.Չեկմանի անվան այգումр
Khmelnitskiy001.jpg|Կայարան
Khmelnickyi1.JPG|Վարչական մարզային կենտրոն
Khmelnitsky,_Podilska_St,_near_Trade_Center,_2005_08_10.jpg|Պոդոլսկայա փողոց


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ
Լոնտոն (Օնթարիօ)

**Լոնտոն (Օնթարիօ)** (), Քանատայի հարաւ-արեւելքը Օնթարիոյի Քէպէք Ուինսթըր միջանցքին վրայ գտնուող քաղաք մըն է: Ըստ 2011-ի տուեալներուն, բնակչութեան թիւը 366,151 է: Լոնտոն Օնթարիօն, Թորոնթօ եւ Տիթրոյիթ քաղաքներէն մօտաւորապէս 200 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի: Լոնտոն քաղաքը, կոմսութեան շարունակութիւնը ըլլալուն համար, Միտըլսէքս Գաւառէն (*Middlesex County*) անջատ քաղաքապետութիւն մը ունի:

1801-1804 տարիներուն, շրջանը բնակելի կը դառնայ եւրոպացիներուն կողմէ: 1826-ին Լոնտոն գիւղի կարգավիճակ կը ստանայ: 1855-էն ետք շարունակ զարգանալով, հարաւ-արեւելեան Օնթարիոյի ամէնամեծ քաղաքապետութիւնը, իսկ Քանատայի 15-րդ մեծ քաղաքը կը դառնայ։ Իր շուրջը գտնուող բնակավայրերուն հետ միանալով կը շարունակէ ընդարձակիլ:

Քաղաքը զարգացած է ուսման, առողջութեան եւ զբօսաշրջութեան բնագաւառներուն մէջ:

Լոնտոն քաղաքին մէջ յառաջացած են գիտական պրպտումներու եւ մշակութային գործունէութիւններու կեդրոններ: Ֆանշէօ Քոլէճը (*Fanshawe College*) ամէնէն նշանաւոր քոլէճներէն կը համարուի: Մեծ թիւով հիւանդանոցներու կողքին, նշանաւոր է նաեւ բժշկական համալսարանով: Քաղաքը կը հիւրընկալէ երաժշտական եւ գեղարուեստական ցուցահանդէսներ եւ փառատօներ, ինչպէս նաեւ «Ֆորսէթ Քաղաքի Վազքի Մրցում»ին կազմակերպիչն է: Կազմակերպուած խրախճանքերը եւ փառատօները զարկ կու տան քաղաքին տնտեսական զարգացման, սակայն տնտեսութիւնը գլխաւորաբար հիմնուած է առողջական հետազօտութիւններու, ապահովագրութիւններու եւ արհեստագիտութեան վրայ: Քաղաքին համալսարանները եւ հիւանդանոցները երկրին առաջին տասնեակին մէջ տեղ կը գրաւեն: Քաղաքը, 401 եւ 402 հանրուղիներու միջահատուած տեղը եւ Թորոնթոյի Ուինսթըր եւ Սարնիա (*Sarnia*) քաղաքները իրարու կապող կէտին վրայ կը գտնուի: Լոնտոն ունի նաեւ միջազգային օդակայան, հանրակառքի եւ գնացքի կայաններ:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քանատա
Ստորոգութիւն:Գանատայի քաղաքներ
Լոս Անդես

**Լոս Անդես**, () քաղաք է Չիլիի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 55 127&nbsp;մարդ (2002 թ․)։ Նույնանուն հանայնքի ադմինիստրատիվ կեդրոնն է։ Քաղաքը եւ համայնքը կը մտնեն Լոս Անդես նահանգի կազմի մեջ։

Ստորոգութիւն:Չիլիի քաղաքներ
Գալկարի

**Գալկարի** (), քաղաք Գանատայի Ալպերթա նահանգի մէջ։ Կը գտնուի նահանգի հարաւային մասը։

2006 թ.-ին անցկացուած մարդահամարի տուեալներով Կալգարիի մէջ կ՛ապրի 988 193 մարդ. այդ տուեալներով Կալգարին կը համարուի Գանատայի երրորդ շատ բնակեցուած քաղաքը, ընդ որում` առաջինը Ալբերտա նահանգի մէջ։ Նոյն տուեալներով՝ Կալգարիի քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչութիւնն ալ կը կազմէ 1 079 310&nbsp;մարդ։

1988 թ.-ին Կալգարիի մէջ անցկացուեցան ձմեռային օլիմպիական խաղեր։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* calgary.ca&nbsp;-&nbsp;Կալգարի քաղաքի պաշտոնական կայքը
* Զբոսաշրջիկությունը Կալգարիում
* Կալգարի այցելողների բյուրո 

Ստորոգութիւն:Կանադայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քանատա
Պետրոպավլովսկ Կամչատկայի

**Պետրոպավլովսկ Կամչատկայի** (1822-1924 թւականները՝ *Պետրոպավլովսկի նաւահանգիստ*), քաղաք Ռուսաստանի Կամչատկաի մարզի կեդրոնը։ Հիմնադրուած է 1740 թւականին։

Նավահանգիստ է, ձկնորսական բազա։ Բնակչութիւնը 182 հազար է։ Կան նավանորոգման, տնաշինական եւ շինանոյթերի գործարաններ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Կազ

[250px|մինի|Գազային ֆազայի մասնիկները ([ադոմներ,մասնիկ<nowiki/>ներ կամ իոններ) էլեկտրական դաշտի ներգործության բացակայության դեպքում ազատ կը շարժին]]
**Կազ**, նիւթի չորս հիմնական տեսակներէն մէկն է (միւսները՝ պինդ, հեղուկ եւ փլազմա)։

Մաքուր կազը կրնայ կազմուած ըլլալ առանձին ադոմներէ (անկենդան կազ կամ ադոմային կազ, ինչպէս նէոնը), միատիպ ադոմներէն կազմուած տարրական մասնիկներէն կազմուած (օրինակ թթուածին), կամ զանազան ադոմներէն կազմուած միացութեան մասնիկներէն (օրինակ ածխածինի երկթթուակ)։ Կազը կը պարունակէ զանազան մաքուր կազեր, ինչպէս օդը։

Կազին առանձին մասնիկները ընդարձակօրէն տարանջատուած են։ Այդ տարանջատումը կազը կը դարձնէ անգոյն եւ անտեսանելի՝ մարդուն համար։

## Ծանօթագրութիւններ
Քալաքէյթօ

**Քալաքէյթօ** (ֆիններէն՝ ), ֆիննական ազգային ուտեստ, ֆիննական աւանդական ապուր։ Սովորական կալակեյտոն կը պատրաստուի սպիտակ, ոսկորները հանուած ձուկով։ Սակայն կայ նաեւ կալակեյտոյի տօնական ձեւը, որ կը կոչուի լոխիկեյտօ։ Անիկա իր մէջ կը պարունակէ սալմոն եւ այն ժամանակ կաթի փոխարէն կ'օգտագործուի սեր։ 

Ապուրի պատրաստութիւնը բաւական դիւրին է։ Մսաջուրի մէջ մորթով, գլուխով եւ լողակներով խաշած ձուկին կ'աւելցնեն գետնախնձոր եւ ձուկի ֆիլէ եւ պատրաստութեան ընթացքին կ'աւելցնեն կաթ եւ սեր։ 

Կալակեյտոն աւանդաբար կը պատրաստուի թուջէ կաթսայով եւ ջեռոցի մէջ։ Կ'օգտագործուի միայն պատրաստութենէն 1 օր անց։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապուրներ
Կաունաս

**Կաունաս** (նախկինում՝ *Կովնո*), քաղաք Լիտվայի մէջ։

Նավահանգիստ Նյամունաս գետի ափին։ Արդյունաբերական կեդրոն է, երկաթուղային եւ ավտոխճուղային հանգոյց։ Ունի 370 հազար բնակիչ (1979)։ Արդյունաբերութեան հիմնական ճիւղերն են մեքենաշինութիւնն ու մետաղամշակումը, թեթեւ եւ սննդի արդյունաբերութիւնը։ Կաունասը գեղարուեստական արհեստագործութեան հնագոյն կեդրոններեն է։ Առաջին անգամ հիշատակուած է XI դարուն։ Հին քաղաքի մէջ պահպանուած ճարտարապետական հուշարձաններեն են՝ դղեակը (XIII-XVII դարեր), Վիտաուտո եկեղեցին (հիմնադրուած է 1400-ին), կաթողիկե տաճարը (15 դար, ավարտուած է 17-րդ դարուն), Մասալսկիներու պալատը (17-րդ դարի սկիզբ), ռատուշան (1542, վերակառուցուած է 18-րդ դար)։ 19-րդ դարուն հին քաղաքեն ծնունդ առած է Կաունասիի նոր շրջանը (համաձայն 1847-ին եւ 1871-ին մշակուած գլխավոր հատակագծերու)։ 1920-40-ական թուականներուն քաղաքը բուռն զարգացած է։ Սովետական ժամանակաշրջանին Կաունասի մէջ գլխաւոր հատակագծերով (1952, ճարտարապետ Բուչաս, 1970, ճարտարապետ՝ Տանուլիս) կառուցուած են բնակելի զանգուածներ, հասարակական շենքեր։ Կաունասի մէջ են՝ Ձերժինսկիի (բրոնզ, բետոն, 1947, քանդակագործ՝ Մերկուրով) եւ Ներիսի (բրոնզ, գրանիտ, 1955, քանդակագործ Բուչաս (հուշարձանները, Չուռլյոնիսի պատկերասրահը (1969, ճարտարապետ Վիտաս)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիտվայի քաղաքներ
Կարմիր Կիրակի

**Կարմիր կիրակի** Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ տոնացոյցին մէջ Ս. Զատիկին յաջորդող չորրորդ կիրակին կը կոչուի Կարմիր: Կարմիրը Քրիստոսի եկեղեցւոյ եւ հաւատքի համար մարտիրոսացած նահատակներու սուրբ արեան խորհրդանիշն է:

## Ինչո՞ւ այս Կիրակին «Կարմիր» կը կոչուի
Յարութեան 4-րդ Կիրակին «Կարմիր» կը կոչուի, որովհետեւ Քրիստոսի թափած արեան ՏՕՆՆ է: Պօղոս Առաքեալ կ'ըսէ. «Արդարեւ այսպիսի Քահանայապետ մը պէտք է մեզի.- սուրբ, անմեղ, անարատ, մեղաւորներէն զատուած եւ երկինքներէն աւելի վեր բարձրացած: Քահանայապէտ մը, որ ամէն օր զոհեր մատուցանելու պէտք չունի միւս քահանայապետներուն պէս, որոնք նախ իրենց եւ ապա ժողովուրդին մեղքերուն համար զոհեր կը մատուցանեն: Որովհետեւ Քրիստոս միայն մէկ անգամ ինքզինքը ընծայեց իբրեւ յաւերժական զոհ» (Եբր 7.26-27):
 
 
 
Արդարեւ՝
1.- Հին կտակարանին մէջ՝ Օրէնքին համաձայն ամէն ինչ արիւնով կը սրբուէր:
2.- Նոր Կատակարանին համաձայն, մեղքերու թողութիւնն ալ առանց արեան հեղումի չէր ըլլար (Տես՝ Եբր 9.22: Ղկ 22.20):
Քրիստոտ յաւիտենական Հոգիին միջոցաւ, ինքզինքը որպէս անարատ զոհ՝ Աստուծոյ մատուցանեց, որպէսզի իր արիւնով մաքրէ մեր խղճմտանքը մեռելական գործերէ, եւ մենք կարենանք կենդանի Աստուածը պաշտել (Տես Եբր 9.14):

### Քրիստոսի արեամբ, մենք կ'աճինք զԱստուած փառաւորելու
-Կը հաշտուինք Քրիստոսի հետ (Կղ 1.21-23):

-Իրմով կ'ազատագրուինք (Եբր 10.19):

-Իրեն հետ կը հարազատանանք (Եփ 2.13):

-Մեր սիրտերու սփոփանքը Անոր մէջ կը գտնենք (Սղ 62):

-Իր հոգատարութեամբ կը պարուրուինք (Ա. Պտ 5.):

-Իրմով կը զոհաւորուինք (Եփ 6.10-18):

-Քրիստոսի արեամբ, մեր խիղճերը կը մաքրուին (Եբր 9.14: Ա.ՏՄ 4.1-5):

### Քրիստոսի արեամբ մեր մեղքերը կը ներուին, որովհետեւ՝
-Իրմով կը փրկուինք եւ մեր մեղքերուն թողութիւն կը գտնենք (Եփ 1.7: Մտ 26.28): 

Քրիստոտսի արեամբ, ոչ միայն մեր մեղքերը կը ներուին, այլ աստիճանաբար կը մաքրուին (Եբր 13.12), որովհետեւ միայն այն ատեն պիտի կարենանք զԱստուած տեսնել (Եբր 12.14):

Քրիստոսի արեամբ կը նուաճենք բոլոր անոնք, որոնք հաւատքի մեր եղբայրները կը մեղադրեն, որովհետեւ Առաքեալը կ'ըսէ.«Եւ երկինքի մէջ ուժեղ ձայն մը լսեցի, որ կ'ըսէր.
«Հիմա հասաւ մեր Աստուծոյն փրկութիւնը, զօրութիւնը եւ արքայութիւնը. Հասաւ իր Օծեալին իշխանութիւնը. Որովհետեւ ինկաւ մեր եղբայրներուն չարախօսը, ան՝ որ գիշեր ցերեկ Աստուծոյ դիմաց չարախօսութիւն կ'ընէր անոնց դէմ:

Մեր եղբայրները անոր վրայ յաղթանակ տարին Գառնուկին արիւնով եւ իրենց տուած վկայութեամբ, որովհետեւ անտեսեցին իրենց կեանքը եւ յանձն առին մահը» (Յյտ 12.10-11):

## Ծանօթագրութիւններ
Քաթովիցէ

**Քաթովիցէ** () քաղաք է Լեհաստանի հարաւը, Սիլեզիա նահանգին մէջ՝ Քլոտնիցա եւ Ռաւա գետերու աւազանին մէջ։ Վերին Սիլեզիայի գլխաւոր, ամէնամեծ բնակչութեամբ քաղաքն է՝ 317,220 (2006 թ, իսկ արուարձաններու հետ միասին՝ 3,487,000 (2004 թ.) բնակիչներով։ 1999 թ. ի վեր Քաթովիցեն Սիլեզիա նահանգի մայրաքաղաքն է, ատկէ առաջ՝ Սիլեզիայի Ինքնավար Վոեվոդայութեան մայրաքաղաքը։ Հիմնուած է 19-րդ դարուն Պրուսական իշխանութեան օրով եւ քաղաքի կարգավիճակ ստացած 1865 թ.։

## Պատմութիւն՝ նախքան արդիւնաբերական յեղափոխութիւնը
Վերին Սիլեզիոյ մէջ գտնուող Քաթովիցէի շրջակայքը բնակեցուած է լեխական (Lechitic) սիլեզիական ցեղերու կողմէ՝ իր արձանագրուած վաղագոյն պատմութեան սկիզբէն ի վեր։ Մինչ «Քաթովիցէ» (Katowicze) անունը առաջին անգամ կը յիշատակուի 1598-ին, այլ գիւղեր ու բնակավայրեր, որոնք ի վերջոյ պիտի դառնային արդի Քաթովիցէի մասերը, հիմնուած են աւելի կանուխ։ Անոնցմէ հնագոյնը Տոմպն (Dąb) է, որ առաջին անգամ կը յիշուի 1299-ին՝ Պիթոմի դուքս Քազիմիրի կողմէ արձակուած փաստաթուղթի մը մէջ։ Պոկուցիցէն, Լիկոթան, Շոփենիցէն եւ Փոտլեսիէն հիմնուած են 14-րդ դարու սկիզբը։ Բացի հողագործութենէն, այս տարածքին մէջ ապրող մարդիկ նաեւ կ’աշխատէին դարբնոցային ջրաղացներու (hammer mills) մէջ. առաջինը՝ «Քուզնիցա Պոկուցքա»-ն (Kuźnica Bogucka), կը յիշատակուի 1397-ին։

Այն տարածքը, որ հետագային պիտի դառնար Քաթովիցէ, սկզբնական շրջանին կը կառավարուէր լեհական Սիլեզիոյ Փիասթ (Piast) հարստութեան կողմէ՝ մինչեւ անոր մարումը։ 1327-էն սկսեալ, շրջանը կը գտնուէր Պոհեմիոյ թագաւորութեան վարչական հսկողութեան տակ՝ Սուրբ Հռոմէական կայսրութեան հովանիին ներքոյ։ Իբրեւ Պոհեմիոյ թագի մաս, այն 1526-ին անցաւ Աւստրիոյ Հապսպուրկեան միապետութեան։ 1742-ին, Սիլեզիոյ մեծ մասին հետ մէկտեղ, շրջանը գրաւուեցաւ Փրուսիոյ կողմէ՝ Սիլեզիոյ առաջին պատերազմէն ետք։ Յաջորդող երկու սիլեզիական պատերազմները տարածքը ձգեցին խիստ սակաւամարդ եւ տնտեսապէս քայքայուած։ 1838-ին Ֆրանց ֆոն Վինքլըրը Քաթովիցէն գնեց Քարլ Ֆրիտրիխ Լեհմանէն, իսկ 1841-ին այն դարձուց իր կալուածքի կեդրոնատեղին։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կէորկի Էրիսթաւի

**Կէորկի Դաւիթ Էրիսթաւի** () վրացի գրող եւ թատերգութիւններ գրող, բեմադրիչ, դերասան, հասարակական գործիչ ու թարգմանիչ:

## Կենսագրութիւն
Կէորկի Էրիսթաւին ծնած է 1811 թուականին Օձիսի գիւղին մէջ, որ կը գտնուի Տուշեթ քաղաքին մօտ: Ան զաւակն է Քարթլիի իշխանական տոհմին: Ան իր նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի «Ազնուական Ուսումնարան»ին մէջ, ապա՝ Մոսկուայի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ:

Էրիսթաւի ռազմական նահանգապէտ՝ պարոն Գրիգոր Ռոզենի քով եղած է յատուկ յանձնարարութիւններու պաշտօնեայ: Մասնակցած է արքունի դաւադրութեան, որուն պատճառով Վրաստանէն աքսորուած է Լիթուանիա: Հայրենիք վերադարձած է 1839-ին: Աքսորի տարիներուն ան ուսումնասիրած է լեհական, արեւմտաեւրոպական եւ ռուսական գրականութիւնները:

Գրական գործունէութիւնը սկսած է 1832-ին: Կէորկի Էրիսթաւիի գրական ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման եղած է վաշխառուները, առեւտրականները, ինչպէս նաեւ պետական պաշտօնեաներու կաշակեռութիւնն ու քմահաճութիւնները ծաղրելը: Կէորկի Էրիսթաւին գրած է «Բաժանում» (առաջին անգամ բեմադրուած է 1850-ին), «Հայց»ը (գրուած է 1840-ին, բեմադրուած՝ 1850 թուականին), «Ժլատը» (1851), «Անտեսանելի Դարձող Գլխարկ» (1852), «Աթապեկ Քուարքւարէ» (1853), «Ցնորուածը» (1862), «Հին Ժամանակներու Պատկերներ» (1863): Կէորկի Էրիսթաւին վրացական ռեալիստական բարձրորակ թատրոնի հիմնադիրն է: Էրիսթաւին Շոթա Ռուսթաւելու Ընձենաւորը արտասանութեան բեմադրութեան հեղինակն է: Վրացերէնի թարգմանած է Ալեքսանտր Կրիպոյետովի «Խելքէն Պատուհաս» բանաստեղծութիւնը, ինչպէս նաեւ լեհերէնի թարգմանած է «Ընձենաւորը»:

1852-1853 թուականներուն խմբագրած է վրացական «Ցիսկարի» ամսագիրը:

Էրիսթաւին նաեւ տաղանդաւոր դերասան էր։ Ան աւանդութիւն դարձուցած էր բեմին վրայ վրացերէնի քարթալինեան բարբառի օգտագործումը:

Կէորկի Էրիսթաւին բացայայտած է Զուրապ Անտոնովի տաղանդը:

Կէորկի Էրիսթաւին մահացած է 9 Սեպտեմբեր 1864-ին, հայրենի Օձիսի մէջ:

## Յիշատակ

* Կորի քաղաքի թատրոններէն մէկը կը կոչուի Կէորկի Էրիսթաւիի անունով: 
* Անոր կտորները բազմիցս բեմադրուած են Վրաստանի տարբեր թատրոններու մէջ, ինչպէս Քոթէ Մարճանիշուիլին բեմադրած է «Բաժանումը» (1923), եւ Ակակի Վասաձենը՝ «Հայցը», Շոթա Ռուսթաւելու անուան պետական ակադեմիական թատրոնին մէջ (1942):

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Վրացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Կիրունա

**Կիրունա** (), քաղաք Շուէտի հիւսիսի մէջ, Նորբոտենլենի մէջ։ 23 հազար բնակչութիւն (2009)։ Արեւմտեան Եւրոպայի երկաթի հանքաքարի արդիւնահանման խոշոր կեդրոնն է։

Հանքաքարը կ'արտահանուի Նարվիկ եւ Լվելիօ նաւահանգիստներու միջոցով։ Կիրունայի մօտ կը գտնուի տիեզերական հետազօտութիւններու հրթիռադաշտը։

## Բնակչութիւն

## Կլիմա

## Քոյր քաղաքներ
*  Արխանգելսկ, Ռուսաստան
*  Նարվիկ, Նորվեգիա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շվեդիայի քաղաքներ
Կոստանդին Գ․ (Աբխազիոյ արքայ)

**Կոստանդին Գ.** () Բագրատ Անոսիդի եւ Տայքի կիւրոպաղատ Գուարամ Բագրատունիի դուստրը։ Աբխազիոյ թագաւոր՝ 899-916 թուականներուն։ Յաջորրած է Բագրատ I֊ին:

Անոսիդներու իշխանական տոհմի ներկայացուցիչներէն Լեւոն Բ.-ը 786 թուականին ապստամբած էր Բիւզանդիոնի գերիշծանութեան դէմ եւ իրեն թագաւոր հռչակած։ Մէկ դար ետք՝ 879 թուականին Յովհաննէս բռնապետը կը զաւթէ աբխազական գահը։

Կոստանդին Գ.-ի հայրը՝ Բագրատը, կը մեկնի Բիւզանդիոնի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս եւ քանի մը տարի հոն կը մնայ։ 888 թուականին ան գահընկեց կ՛ընէ գահը զաւթած Յովհաննէս բռնապետի որդիին՝ Ատրներսեհին, եւ կը հաստատուի իր հօր՝ Տիմիթրի Բ.-ի գահին:

## Ծանօթագրութիւններ
Կրոնշտադտ

**Կրոնշտադտ**, (գերմ.՝ Krone - թագ և *Stadt* - քաղաք բառերէն), Ռուսաստանի նաւահանգստային քաղաքներէն է, կը գտնուի Ֆիննական ծոցին՝ Կոտլին կղզիի եւ հարաւէն փոքր կղզիներու վրայ։ 1990 թուականին քաղաքի պատմական կեդրոնը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի «Համաշխարհային ժառանգության» ցուցակին մէջ, որպէս **Սանկտ Պետերբուրգ**ի պատմական կեդրոնի եւ շրջակայ յուշարձաններու մաս։ 

2009 թուականին Կրոնշտադտն արժանացած է «Զինուորական փառքի քաղաք» կոչումին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Համազասպ Վրդ. Եղիսէեան

**Համազասպ Վրդ. Եղիսէեան**

Ծնած է 1864-ին Կիւրին, Աշխարականութեանը՝ եղած է ուսուցիչ եւ ազգային գործիչ, իրեն վիճակելով բանտ-աքսորը, Սահմանադրութեան Հռչակումին՝ Պարսկաստանէն եկածէ Պոլիս որպէսզի ձեռնադրուի իբրեւ վարդապետ 1910-ին,Արմաշական, դպրեվանքը տարի մը Թրքական լեզուի դաս աւանդելէ եւ Հասքէօյ քարոզիչ մնալէ վերջ՝ առաջնորդ նշանակուած է Ճանիկի վիճակին (Սամսոն) 1912-էն:
Հայկ Օհանեան

**Հայկ Օհանեան** (1910)

## Կենսագրութիւն
Իր սերնդակիցնհրէն շատերու նման, թափառական կեանք հւ որբի ճակատագիր ունեցած է։ Ծնած է Իրանի Ատրպատական նահանգի Րեզայիէ գաւառի Իեարտապատ գիւղին մէջ, ապա՝ 1915-1920 թափառիկ՝ ընտանիքին հետ շրջած է Կովկաս, վերստին ծննդավայր գիւղը, յետոյ Միջագետք, ու գաղթի ճամբուն վրայ կորսնցուցած է ամբողջ ընտանիքը։ 1920ին ապաստան գտած է Թաւրիզի ամերիկեան որրանոցին մէջ։ Նախակրթութիւնը ստացած է գաղթակայաններու, ապա Թաւրիզի «Հայկագնեան–Թամարեան» դպրոցին մէջ։  1927-ին անցնելով Ատրպատականի թեմական կեդրոնական վարժարան, շրջանաւարտ եղած է 1931ին եւ նուիրուած՝ ուսուցչական եւ տեսչական պաշտօններու իրանահայ վարժարաններու մէջ։ 

## Գործերը
1930-ական թուականներէն սկսեալ աշխատակցած է  Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթին,«Նաւասարդ» եւ «Լոյս» հանդէսներուն եւ Պոստընի «Հայրենիք» ամսագրին։ 1944ին հրատարակած է քերթուածներու «Օրերիս երգը» հատորը, սիրոյ եւ տրտմութեան էջերու փունջ մը, գաղթականական անստոյգ կեանք ապրող մարդուն աոօրեայ ապրումներէն թելադրուած թախծոտ քանդակներ։ Ունի անտիպ բանաստեդծութիւններ, ցրուած՝ սփիւռքեան պարրերականներու եւ օրաթերթերու մէջ:

## Ծանօագրութիւններ
Հաագա

**Հակա** (, ՄՀԱ՝ ), քաղաք եւ համայնք Հոլանտայի արեւմուտքին, Հիւսիսային ծովի ափին, Հոլանտայի Կառավարութեան նստավայրը, Հարաւային Հոլանտա նահանգի մայրաքաղաք եւ Հոլանտայի թագուհի Պեատրիքսի կացավայրը։ Հաակայի մէջ կը գտնուին խոշոր միջազգային մարմիններ՝ Արդարադատութեան միջազգային դատարանը, Միջազգային քրէական դատարանը, Միջազգային իրաւարարութեան դատարանը եւ այլ մարմիններ։ Մեծութեամբ Հաական Հոլանտայի երրորդ քաղաքն է Ամսթրդամեն եւ Ռոտըրդամեն յետոյ։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 482&nbsp;742&nbsp;մարդ (2008 դեկտեմբերի 31), իսկ մակերեսը՝ 98,20&nbsp;կմ²։ Հաական Ռանտսդատ համախմբումի մասը կը կազմէ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* Մունիցիպալ վարչության պաշտոնական կայքը 
* Քաղաքային տրանսպորտի օպերատորները  
* Տրանսպորտային համակարգի քարտեզը
Հին Յունարէն

**Հին Յունարէն** (ինքնանունը՝ )՝ լեզու մըն է հնդեւրոպական ընտանիքին, նախահայրը Յունարէն լեզուին, տարածուած յունական էքումենէին տարածքին մէջ մեր թուականութենէ առաջ  II. հազարամեակէն սկսեալ մինչեւ IV. դար։ Մեր օրերուն կը գործածուի Կոստանդնուպոլսոյ եւ Յունաստանի ուղղափառ եկեղեցիներուն մէջ։

Կը նշուին լեզուին զարգացման տարբեր ժամանակաշրջաններ. նախայունարէն (XX—XVII դար մեր թուականութենէ առաջ), միկենեան (XVI—XII դար մեր թուականութենէ առաջ), ետմիկենեան (XI—IX դար մեր թուականութենէ առաջ), արխայիք (VIII—VI դար մեր թուականութենէ առաջ), դասական (V—IV դար մեր թուականութենէ առաջ), հելլենիստական (մեր թուականութենէ առաջ III դար—IV դար մեր թուականութեան)։

Լեզուին զարգացման իւրաքանչիւր փուլին մէջ գոյութիւն ունէին զգալիօրէն տարբերող բարբառներ։

Հին Յունարէնը լեզուն է «Իլիական» եւ «Ոդիսական» բանաստեղծութիւններուն, Հոմերոսի, փիլիսոփայութեան եւ Ոսկեդարի ատենագրութեան Աթէնքի, Յոթանասնից թարգմանութեանը (թարգմանութիւնը Հին Կտակարանին) եւ Նոր Կտակարանին։ Ասոր վրայ կը խօսէին դասական դարաշրջանի քաղաքապետութիւններուն մէջ, կայսրութեան Ալեքսանդր Մակեդոնացիին եւ թագաւորութիւններուն դիատոկոսին, Հին Յունարէնը երկրորդ պաշտօնական լեզուն էր Հռոմէական Կայսրութիւնին եւ հիմնականը վաղ փուլերուն գոյութեան արեւելեան Հռոմէական կայսրութեան (աստիճանաբար վերածուելով միջնադարեան (վիզանդական) յունարէնի)։ Միջին դարերուն դարձաւ օրինակ գրական լեզու Վիզանդիոնի, ստացաւ դասական կարգավիճակ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ վերածնունդի ժամանակ եւ ազդեց նոր Յունական լեզուի զարգացման վրայ՝ կաֆարեվուսի, ի տարբերութիւն գրական աւանդոյթին ուղղուած չէ, այլ բանաւոր լեզուն՝ դիմոտիկային։

Ստորոգութիւն:Հին Հռոմի Մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի Մշակոյթը
Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոյ Մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Արարողութիւններու լեզուներ
Ստորոգութիւն:Յունական Լեզուի Պատմությունը
Հոգեֆիզիքական հիւանդութիւններ

**Հոգեֆիզիքական հիւանդութիւններ**, հոգեֆիզիքական հիւանդութիւնները յաճախ բոլորին  պատահող, յատկապէս տարեցներու ու փոքրերու պարագային ուշագրաւ երեւոյթ է:հոգեֆիզիքական հիւանդութիւնը, ուր անհատի ֆիզիքական եւ հոգեկան ազդակները փոխազդուելով պատճառ կը դառնան զանազան հիւանդութիւններու, որոնք յաճախ կ՛ունենան ֆիզիքական-առողջապահական տուեալներ, բայց նաեւ հոգեբանական ազդակներ:

## Ազդակները որոնք կը նպաստեն հոգեֆիզիքական զանազան հիւանդութիւններու
1- Ժառանգական եւ կենսաբանական ազդակները,

2- Անցեալի, մանկութեան հետ առնչուած զանազան փորձառութիւնները,

3- Անհատի դաստիարակչական ազդակը,

4- Զանազան մշակոյթները, ընկերային պայմանները եւ օրէնքները, կենսաձեւերը կը ստեղծեն ազդակներ, որոնք առաւել կամ նուազ կ՛ազդեն հոգեֆիզիքական հիւանդութիւններու զարգացման:
րեք հոգեֆիզիքական հիւանդութիւններ:

1- Սոմաթիկ համակարգի խանգարում.- Անհատը շարունակաբար կը գանգատի ցաւերէ, որոնց հիմքը կը կազմէ հոգեկան անհանգստութիւնը, որ յաճախ կը դրսեւորուի շատ տարօրինակ ձեւերով: Ենթական ցաւերու կողքին կը թուէ նաեւ յոգնածութիւնը, որոնք  իրեն համար շատ «հարազատ» են, թէեւ բժշկականօրէն չունին որեւէ հաստատում:
Այս վիճակը կրնայ ժամանակի ընթացքին զարգանալ եւ անհատին կեանքին կեդրոնական, շարունակական մտահոգութիւնը դառնալ, ուր յաճախ հոգեկան ընկճուածութեան պայմաններու տակ ատիկա կը ստանայ շատ աւելի ծանր վիճակներ:

2- Դարձի խանգարում (Քոնվըրժըն).- Այս հոգեֆիզիքական խանգարումը յաճախ արդիւնք է յանկարծակի անակնկալ պատահարի մը, որ շատ ծանր ազդելով ենթակային հոգեկանին վրայ, իր ֆիզիքական դրսեւորումը կ՛ունենայ, երբ անհատը յանկարծ կը դադրի խօսելէ, լսելէ, տեսնելէ, կամ լուսնոտութենէ տառապողի նման ախտանշաններէ կը տառապի: Ժամանակ մը ետք աստիճանաբար անհատը կրնայ վերադառնալ իր անցեալի բնականոն վիճակին:

3- Շինծու խանգարում.- Այս պարագան կը յատկանշուի զանազան հոգեֆիզիքական վիճակներով: Անհատը կրնայ ստեղծել եւ վերագրել իր անձին հիւանդութիւն մը, օրինակ` երբ ընտանիքին մէջ կայ շաքարախտի պարագայ մը, անհատը ազդուելով այս վիճակէն ինքզինք կը ներկայացնէ իբրեւ «շաքարախտաւոր»: Ան դիմելով շաքարախտի դեղերու օգտագործման, կ՛ունենայ ծանր հետեւանքներ:

## Աղբիւր
Լ.Օ.Խ.,տոքթ. Ժան Քլոտ Եազպեք ,3 փետրուար 2016

Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Թանգարան

**Հայաստանի Պետական Մանկաւարժական Համալսարանի թանգարան**, համալսարանական թանգարան է, որ կը ներկայացնէ Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի պատմութիւնը, գործունէութիւնը՝ հիմնադրման պահէն առ այսօր։ Թանգարանը միաժամանակ կը ներկայացնէ հայ մանկավարժական մտքի պատմութիւնը՝ Մաշտոցէն մինչեւ միջնադարեան վերածնունդ ու մինչեւ մեր օրերը։

## Թանգարանի պատմութիւն
Խաչատուր Աբովեանի Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի թանգարանը հիմնադրուած է 11 Մայիս 2004-ին՝ որպէս համալսարանի պատմութեան թանգարան։ Համալսարանական թանգարանը կ՛ենթարկուի համալսարանի խորհուրդին՝ ռեկտորի նախագահութեամբ։ Գիտամեթոտական ղեկավարումը կ՛իրականացնէ Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Կուլտուրայի բաժինի Թանգարանային գործ եւ յուշարձաններու պահպանութեան ամպիոնը։

## Ցուցադրութիւն
ՀՊՄՀ թանգարանի հիմնական ցուցադրութիւնը բացուած է 19 Նոյեմբեր 2012-ին՝ բուհի հիմնադրման 90-ամեակի առթիւ։ Թանգարանը կը զբաղեցնէ 248 քառակուսի մեթր տարածք։ Ցուցադրութեան նախագծողը Հայկազ Քոչարն է՝ Երուանդ Քոչարի որդին։ Ցուցադրութեան մէջ լայնօրէն կը կիրառուին նորագոյն տեղեկատուական տեխնոլոգիաներ՝ զգայուն պատկերացոյց, երեք պատկերացոյցեր, եռաչափ անիմացիայի կիրառմամբ Խ. Աբովեանի պատրանքը։
մինի|ՀՊՄՀ-ի թանգարան

## Բաժիններ
Թանգարանը բաղկացած է հետեւեալ բաժիններէն՝

# ֆոնտային
# ցուցադրութեան
# գիտահետազօտական
# կրթամշակութային

## Գործունէութիւնը
Համալսարանի համապատասխան՝ «Թանգարանային գործ եւ յուշարձաններու պահպանութիւն» ամպիոնի հետ՝ թանգարանը խորհրդատուական ծառայութիւններ կը մատուցէ ոչ միայն մայրաքաղաքի, այլ նաեւ մարզերու տարբեր թանգարաններու աշխատակիցներուն, որոնցմէ շատերը ՀՊՄՀ շրջանաւարտներ են։ Թանգարանը աշխուժօրէն կը համագործակցի Երեւանի դպրոցներուն հետ՝ ապահովելով մասնագիտական կողմնորոշում։

## Արտաքին յղումներ
* Թանգարանի կայք 

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Մանթա

**Մանթա** (), ամբողջական անունը՝ Սան Փապլօ Տէ Մանթա () քաղաք Էքուատորի մէջ։ Բնակչութեամբ 5-րդն է (192 322 մարդ)։ Վերջին 50 տարուան ընթացքին քաղաքին բնակչութեան  թիւը աւելցած 250 հազարով։

Մանթան գոյութիւն ունեցած է դեռեւս մինչ-քոլումպիական ժամանակաշրջանին։ Այն եղած է Ինքաներու առեւտրական կեդրոն։

## Քոյր քաղաքներ
*  Լոնլ Պիչ, ԱՄՆ 
*  Վլատիվոսթոք, Ռուսաստան
*  Աքափուլքօ, Մեքսիքա

Ստորոգութիւն:Էքուատորի քաղաքներ
Մոդրա

**Մոդրա** (, քաղաք է Սլովաքիայի մէջ։ 2005 թ. տուեալներով այն ունի 8,704 բնակչութիւն եւ տեղակայուած է Փոքր Կարպատների նախալեռներին եւ արշավներու կեդրոն է։ Մոդրան հայտնի է իր կավի արդյունաբերութեամբ, խաղողագործութեամբ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սլովակիայի քաղաքներ
Յակոբ Անունով Անձերու Ցանկ

**[[Յակոբ (անձնանուն)|Յակոբ]] անունով անձերու ցանկը**
## Ա
* Յակոբ Աբգարեան 
* Յակոբ Ալթունեան 
* Յակոբ Ալխազեան 
* Յակոբ Աղասեան 
* Յակոբ Ն. Աճէմեան 
* Յակոբ Ս․Անասեան 
* Յակոբ Ասատուրեան 
## Գ
* Յակոբ Գաբրիէլեան 
## Է
* Յակոբ Էլմասեան էֆենտի 
## Թ
* Յակոբ Թէրզեան 
## Կ
* Յակոբ Կարապենց 
## Հ
* Յակոբ Հանտանեան 
## Մ
* Յակոբ Մանանդեան 
* Յակոբ Մատթէոսեան 
* Յակոբ Մարթայեան 
* Յակոբ Միքայէլեան 
* Յակոբ Մնձուրի 
* Յակոբ Մուդոեան 
## Յ
* Յակոբ Յակոբեաններ՝
** Յակոբ Յակոբեան  
** Յակոբ Յակոբեան 
** Յակոբ Յակոբեան 
* Յակոբ Յարութիւնեան 
## Չ
* Յակոբ Չոլաքեան 
* Յակոբ Չէլէպի Տիւզ 
## Պ
* Յակոբ Պալեան 
* Ադրիանապոլիս ծնած՝
** Յակոբ Պապիկեան 
** Յակոբ Պարոնեան 
## Ս
* Յակոբ Սիրունի 
## Վ
* Յակոբ Վարդովեան 
## Տ
* Յակոբ (Յակովբոս) Տաշեան 
* Յակոբ Տէր Մելքոնեան 
* Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան 
## Փ
* Յակոբ Փանոսեան 
* Յակոբ Փափազեան 
## Ծանօթագրութիւններ
Յովիկ Տէմիրճեան

**Յովիկ Տէմիրճեան** (), կիպրահայ երգիչ, որ Կիպրոսը պիտի ներկայացնէ Եւրատեսիլ 2017 երգի մրցոյթին Ուքրանիոյ մայրաքաղաք Քիեւի մէջ:

Հոկտեմբեր 2009-ին Տէմիրճեան մասնակցած էր Յունաստանի The X Factor երգի մրցոյթին հանդիսանալով 7րդ:

Երեք անգամ ներկայացած էր Կիպրոսը ներկայացնելու Եւրատեսիլի մէջ։ 2010-ին Goodbye երգով ուր հանդիսացաւ երրորդ, 2015-ին Stone in a River երգով հանդիսանալով չորրորդ: 2017-ին յաղթական հանդիսացաւ եւ Կիպրոսը պիտի ներկայացնէ Gravity երգով որուն յեղինակը շուէտացի երգահան Thomas G:son-ն է:

## Ձայնագրութիւններ
### Սինկլներ
* 2009: "Den mou milas alithina" (Δεν μού μιλάς αληθινά - ἱστορία έχει τελειώσει) https://www.youtube.com/watch?v=AwPx7v5Y6zY
* 2010: "Ksana" (ΞΑΝΑ)
* 2010: "Goodbye"
* 2013: "Ekho ya mena" (Εγω Για Μένα) https://www.youtube.com/watch?v=BFRNIRUBdNU
* 2015: "Stone in a River" https://www.youtube.com/watch?v=I1fgPdrA3MA
* 2017: "Gravity" https://www.youtube.com/watch?v=bxfQn7riJxo

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կիպրոսցի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ստորոգութիւն:Եւրատեսիլ 2017
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Կիպրոսի հայեր
Նիւ Տելհի

**Նիու Տելհի** (, *naī dillī*; , *nayee dillī*), Հնդկաստանի մայրաքաղաքը։ Նիու Տելհի Հնդկաստանի կառավարութեան եւ Տելհի ազգային մայրաքաղաքային տարածքային կառավարութեան նստավայրն է։ Նիու Տելհին համախմբման կեդրոն է։ Քաղաքը Տելհի միութենական տարածքներու ինը շրջաններէն մէկն է։ Քաղաքին ընդհանուր տարածքը՝ 42,7&nbsp;քմ.²։

## Արտաքին յղումներ
* Նիւ Տելհիի մասին 
* Նիւ Տելհիի համայնքին խորհուրդ 
* Նիւ Տելհիի յատակագիծ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Շիցզյաչժուան

**Շիցզյաչժուան**, *Շիմեն*, քաղաք Հիւսիսային Չինաստանի մէջ։ Հեբեյ նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Բնակչութիւնը՝ 1.5 միլիոն (1970)։ Ծանր արդիւնաբերութեան (սեւ մետալուրգիա, մեքենաշինութիւն), ռատիօ-ելեքտրոնիքայի եւ թեքսթիլ արդիւնաբերութեան կեդրոն է։ Կան ապակիի, ցեմենտի, դեղագործական գործարաններ, երկաթուղային կայարան։ Շիցզյաչժուանի շրջանին մէջ արդիւնահանուած է քարածուխ, երկաթի հանքանիւթ։

2010 թուականի մարդահամարի տուեալներով՝ քաղաքի ընդհանուր բնակչութիւնը կազմած է 10,163,788 մարդ, որմէ 2,604,930-ը՝ քաղաքային տարածքին մէջ 2010 թուականին, իսկ 3,833,606-ը՝ կառուցապատուած տարածքին մէջ (մեթրոբոլիթէն), որ կը ներառէ հինգ քաղաքային շրջաններ՝ բացի Լուկուան քաղաքէն եւ Չժենդին ու Լուանցին շրջաններէն: Գաուցինգ շրջանը շուտով կը դառնայ Շիցզյաչժուան մեթրոբոլիթէնի մաս, քանի որ անոր կառուցապատուած տարածքը կը շարունակէ աճիլ։

Շիցզյաչժուանը ժամանակակից արդիւնաբերական քաղաք է: Անիկա հսկայական աճ ապրած է 1949 թուականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետութեան հիմնադրումէն յետոյ: Քաղաքային բնակչութիւնը ընդամէնը 30 տարուայ ընթացքին աւելի քան քառապատկուած է: Անիկա կեդրոնական երթուղային հանգոյց է: Քաղաքին մէջ տեղակայուած է մեծ ռազմական կայազօր, որ պատրաստ է անհրաժեշտութեան պարագային պաշտպանել Բեքինը: Այն նաեւ կը հիւրընկալէ ՉԺՀ-ի կից քանի մը քոլէճներ եւ համալսարաններ:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Չինաստանի քաղաքներ
Ուրախ Հանգստարան

մինի|աջից|300px
մինի|աջից|300px|Ուրախ հանգստարանը (վիտէօ)
**Ուրախ հանգստարան** (), հանգստարան մը Ռումանիոյ Մարամուրեշ () կոմսութեան Սէփընցա գիւղին մէջ։ Յայտնի է իր վառ ու գոյնզգոյն շիրմաքարերով, որոնք զարդարուած են նայիֆ արուեստի ոճին բնորոշ ինքնատիպ նկարներով ու բանաստեղծական տողերով, ուր ներկայացուած են թաղուած մարդիկը կամ անոնց կեանքէն դրուագներ։ Հանգստարանը դարձած է թանգարան մը՝ բաց երկինքին տակ եւ զբօսաշրջութեան ազգային կեդրոն։

Սա հանգստարանին առանձնայատկութիւնն այն է, որ անոր ընդհանուր տեսքը կը հակասէ Եւրոպայի մէջ մահուան՝ որպէս սգալի ու մռայլ երեւոյթի ըմբռնման։

2009 թուականէն տեղի կ'ունենայ «Երկար Ճամբայ դէպի Ուրախ Հանգստարան» փառատօնը:

## Հիմնադիր
Ոչ սովորական հանգստարանի հիմնադրումը կը կապուի Սթան Եոան Փէթրաշի () անուան հետ։ Ան տեղաբնակ մըն էր, որ կը զբաղէր փայտի վրայ փորագրութեամբ։ 1960-ական թուականներուն հանգստարանին մէջ յայտնուեցան 800-է աւելի կաղնեայ խաչեր, որ պատրաստուած էին Սթան Եոան Փէթրաշի կողմէ։ Անոր շիրմաքարին գրուած է՝

*Իմ կեանքի ողջ ընթացքին**Ես ոչ մեկուն վատութիւն ըրած եմ ...*

## Պատկերասրահ

Cimitirul Vesel de la Sapanta6.jpg
Cimitirul Vesel de la Sapanta3.jpg|
The Good Cook-Happy Cemetery - panoramio.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Պետրոս (անձնանուն)

**Պետրոս**, հայկական արական տարածուած անձնանուն։ Ծագած է յունարէն Πέτρος անունէն, որը քար կը նշանակէ։ Սա անունը տարածուած է բոլոր քրիստոնեայ ժողովուրդներու մէջ։ Եկած է Աւետարանէն։ Յայտնի դառած է Պետրոս առաքեալի անունէն: 
Լատինագիր ձեւն է՝ 
* Անունէն կազմուած է **Պետրոսեան** ազգանունը:

## Անուն կրողներ
* Պետրոս Գալֆայեան (1896 Խարբերդ-1915) երեսփոխան
* Պետրոս Դուրեան (1851 Կ. Պոլիս-1872) բանաստեղծ, թատերագիր
* Պետրոս Հաճեան (1933 Սուրիա-2012 Արժանթին) արձակագիր
* Պետրոս Պալթազարեան (1866 Կ. Պոլիս-1953 Իսթանպուլ) դերասան

## Այլ լեզուներով
*  Փիթըր
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ
Պերճ Մոմճեան

**Պերճ Մոմճեան**, ծ. 1920-ին Աքսար Աւանի մէջ: 

«Յառաջդիմասէր» ակումբի «ընտանիքի»ին մաս կազմած է երեսունական թուականերուն սկիզբները:

«Կամք» մարմնամարզական ակումբի աթլեթի եւ սկաուտական շարժումներուն առընթեր մասնակցութիւն բերած է «Յառաջդիմասէր»ի ընկերային ու մշակութային գործունէութեան։

Ծնած է Իզմիրէն ոչ շատ հեռու Աքսար աւանը։ Իզմիրի աղէտին, յունական նաւերու օգնութեամբ կ'ապաստանի Յունաստան, ապա տարի մը ետքը կ'անցնի Աղեքսանտրիա, մօրեղբօրը քով։

Յաճախած է Աղեքսանդրիոյ Պօղոսեան Ազգ. վարժարանը։ 1960-1965 եղած է օգնական այցելու խմբագիր «Յուսաբեր»ի, Բենեամին Թաշեանի կողքին: Անցնելով Մոնթրէալ, 1965-էն սկսեալ կ'աշխատակցի «Հորիզոն»ի, «Հայրենիք»ի եւ «Լրաքաղ»ի:

## Ծանօթագրութիւններ
Պսկով

**Պսկով** (), քաղաք Ռուսաստանի հիւսիս-արեւմուտքին։ Պսկովի մարզի վարչական կեդրոնն է։ Բնակչութիւնը՝ 206 154 մարդ (2013)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի

**Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի**, հրատարակիչ ու գրող Թէոդորոս Լապճինճեանի (Թէոդիկ) 1919 թուականի Ապրիլին Պոլսոյ մէջ հրատարակած, Մեծ եղեռնի զոհերուն նուիրուած յուշամատեան, ուր կենսագրական տեղեկութիւններով եւ լուսանկարներով ներկայացուած են ձերբակալութիւններուն զոհ մօտ հազար հայ մտավորականներ։ Նախաձեռնողը եղած է «Ապրիլի 11-ի սգոյ հանդէս»ի Պոլիս ստեղծուած յանձնախումբը։ Լոյս ընծայած է «Արզուման» տպարանը։

Վերնագրին մէջ նշուած է Ապրիլ 11, քանի որ հին տոմարով կը համապատասխանէ Ապրիլ 24-ին:

## Հրատարակության նախապայմաններ
«Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» հանձնախումբը իր գործունէութիւնը ծավալել է Մուդրոսի զինադադարից հետո, այն կարճ ժամանակահատվածում, երբ «պատերազմի և տեղահանության հանցագործությունների հետաքննությունն» էր ընթանում։ Այդ օրերին հանձնախմբի նախաձեռնությամբ Սուրբ Հակոբ ‎հայկական գերեզմանատնում հուշարձան կանգնեցվեց Մեծ եղեռնի առաջին հուշարձանը, որն այնուհետեւ ոչնչացրին, եւ հետքերը անհետ կորան:

## Վերահրատարակություն
2010 ապրիլի 24-ի նախօրեին Ստամբուլում հայտնի իրավապաշտպան, հրատարակիչ Ռագըփ Զարաքոլուն «Բելգե» հրատարակչությունում վերահրատարակեց Թեոդիկի «Յուշարձանը»: Գիրքը լույս տեսավ եռալեզուՙ թուրքերեն, հայերեն եւ անգլերեն: Գիրքն ունի ներածական բաժին, որը հագեցված է Զարաքոլուի «Առաջաբանով», Հրանտ Դինքի կենսագրությամբ, ինչպես նաեւ նրա «Վախվորած աղավնու հոգեվիճակում եմ» հոդվածով եւ Թեոդիկի կենսագրությամբ։

## Բովանդակություն
Աշխատությունը բաղկացած է երկու մասերից՝ «Կենսագրական բաժին» եւ "Գրական բաժին»:
* Առաջին բաժնում ներկայացվում են Կոստանդնուպոլսից տարագիր հայ մտավորականները, ազգային եւ կրթության գործիչները, աքսորավայրում հիվանդության պատճառով մեռնողները, նաեւ նրանք, ովքեր կախաղան են հանվել հենց Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիրը առանձին հատվածներով անդրադառնում է աքսորավայրերում հիվանդություններից մահացածներին եւ զոհ գավառական մտավորականությանը՝ ըստ բնակավայրերի։ Գրքում ընդգրկված զոհերն ունեն Թեոդիկի կողմից տրված հերթական համարակալում (ընդհանուր առմամբ 750 զոհ)։
* Երկրորդ բաժինը նվիրված է գավառին, որը ներառում է Արևմտահայաստանի գրեթե բոլոր քաղաքները, ինչպես նաեւ Իզմիրը: Այաշ աքսորված պոլսահայ մտավորական Բյուզանդ Պոզաճյանի եւ Չանղրի տարագրված Միքայել Շամտաճյանի հուշերը, որտեղ հեղինակները անդրադառնում են 1915 թ. ապրիլի 11/24-ի հայ մտավորականության աքսորին եւ ամիսներ շարունակ կրած տառապանքներին։
* Գրական բաժնում զետեղված են Բյուզանդ Պոզաճյանի «Դեպի Այաշ», Միքայել Շամտանճյանի «Չանքըրից վերհիշումներ» հուշագրություններն ու նահատակ եկեղեցականները։
* Վերջաբանի փոխարենՙ «Ապրիլի 11-ի սգո հանդեսի» հանձնախմբի դիմում-կոչը հայրենակիցներին։

## Ծանոթագրություններ

Ստորոգութիւն:1919 գրքեր
Ստորոգութիւն:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Նահանջ Տարի

**Նահանջ տարի**, այն տարին է, որ կը պարունակէ լրացուցիչ օր (կամ այլ օրացուցային կամ ժամային միաւոր) օրացուցային տարին պահպանելու համար։ Այսպէս, նահանջ տարիի  Փետրուար ամիսն ունի 29 օր, եւ ոչ՝ 28, ինչպէս սովորական տարիներուն: Այդպիսի տարիները կը կրկնուին չորս տարին անգամ մը։

## Անուան Ստուգաբանութիւն
Հայերէնի մէջ անունը սերած է նահանջել (ընկրկիլ, ետ քաշուիլ) բայէն: Հռոմէական լեզուները կը բնորոշեն լատիներէն bis sextus-էն (երկրորդ վեցերորդ): Այսպէս, ֆրանսերէն (նաեւ , , սպաներէն՝ bisiesto, փորթուկալերէն՝ bissexto: Նոյն ծագումն ունի նաեւ  (վիսոքոսնի) ձեւը:

## Պատմութիւն
Գրիգորեան օրացոյցին մէջ, որն ընդունուած է ամբողջ աշխարհին մէջ, նահանջ են 4-ով բաժնուող տարիներու մեծ մասը: Նահանջ տարուայ Փետրուարն ունի 29 օր սովորականի 28-ի փոխարէն: Չորս տարին անգամ մը մէկ օրուան աւելացումը կը հատուցէ այն իրողութիւնը, որ 365 օրերու պարբերութիւնը արեւադարձային տարիէն կարճ է մօտաւորապէս 6 ժամով։ Սա հիմնական կանոնէն որոշ բացառութիւններ պայմանաւորուած են այն հանգամանքով, որ արեւադարձային տարուայ ճշգրիտ տեւողութիւնը 365.25 օրերէ պակաս է: Գրիգորեան օրացոյցը հետեւեալ կերպ ձեւափոխած է Յուլիոսեան օրացոյցի նահանջ տարուայ կարգը՝ 
Չորսի բաժնուող իւրաքանչիւր տարին նահանջ տարի է, բացառութեամբ ճշդօրէն 100-ի բաժնուող այն տարիներէն, որոնք 400-ի չեն բաժնուեր: Զորօրինակ, 1700, 1800 եւ 1900 թուականները նահանջ չէին, սակայն 1600-ը եւ 2000-ը նահանջ էին:
Իւրաքանչիւր չորս հարիւրամեակներուն, չորս տարին  նանգամ մը նահանջ օրուայ աւելացումէն կուտակուած սխալը կը պարունակէ երեք լրացուցիչ օր: Գրիգորեան օրացոյցը, հետեւաբար, կ'աւելցնէ երեք նահանջ օրեր 400 տարուան մէջ մէկ անգամ: Ասիկա կ'ըլլայ Փետրուար 29-ը հանելով դարագլուխի թուականներէն (100-ի բաժնուող), որոնք 400-ի չեն բաժնուիր 1600, 2000 եւ 2400 թուականները նահանջ են, երբ 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 եւ 2300 թուականները սովորական են: Սա կանոնով, տարուան մէջ աւելացուող օրերու քանակն է 365&nbsp;+&nbsp;&nbsp;−&nbsp;&nbsp;+&nbsp;&nbsp;=&nbsp;365.2425.։ Կանոնը կրնայ կիրառուիլ Գրիգորեան բարեփոխումներէն առաջուայ թուականներուն համար։

Ըստ Գրիգորեան օրացոյցին, նահանջ տարիներու տեւողութիւնը կը կրճատէր այնպէս, որ անիկա դառնայ 365.2425 օր (յուլիոսեան տարիէն 10.8 վայրկեանով պակաս), որ կը համապատասխանէր տարուայ իրական տեւողութեան, այնպէս որ արդէն հազարամեակներու ընթացքին որեւէ փոփոխութեան կարիք չըլլար։ Ատիկա իրականացնելու համար առաջարկուեցաւ ամէն 400 տարուան մէջ ունենալ ոչ թէ 100, այլ՝ 97 նահանջ տարի։ Այսպիսով, 1700, 1800 եւ 1900 թուականները նահանջ տարիներ չէին, իսկ 1600-ը եւ 2000-ը նահանջ էին։ Նահանջ տարիներ պիտի չըլլան նաեւ 2100, 2200 եւ 2300 թուականները:

## Ժողովրդական Աւանդոյթներ
Իռլանտայի եւ Բրիտանիոյ մէջ կայ աւանդոյթ, ըստ որու կինը կրնայ ամուսնութեան առաջարկ ընել միայն նահանջ տարիներուն։  

Ենթադրաբար, Սկովտիոյ թագուհի Մարկրեթի 1288 օրէնքով առաջարկը մերժող տղամարդու փոխհատուցումը կը կազմէ մէկ զոյգ ձեռնոց, մէկ հատ վարդ եւ մեկ համբոյր։ 

Ֆինլանտայի մէջ, եթէ նահանջ տարուան տղամարդը եթէ մերժէ կնոջ առաջարկը, ան պարտաւոր է գնել զգեստի կտոր:

Յունաստանի մէջ նահանջ տարուան ամուսնութիւնը կը համարուի անյաջող:

## Ծանօթագրութիւններ
Սամարա

**Սամարա** (), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Սամարայի մարզի վարչական կէնտրոնն է։ Բնակչությունը՝ ։ 1935 թվականէն մինչեւ 1991 թվականը կոչուել է *Կույբիշեւ*։ Տեղակայված է Վոլգայ գետի ձախ ափին՝ այն հատվածին մէջ որտեղ Վոլգա է կը լցուի Սամարա գետը, որից էլ կուգայ քաղաքի անվանումը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Սարատով

**Սարատով** (), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Սարատովի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Սարատովը պատմական քաղաք է, որ կը գտնուի Ասիայի եւ Եւրոպայի սահմանգծին։ Հիմնադրվել է 1590 թ.-ին Ֆեոդոր I Իվանովիչ ցարի արքայութեան օրոք։ Բնակչութիւնը՝ 839 755 մարդ (2013)։ Քաղաքի մէջ կ՛ապրին մէկ տասնեակէն աւելի տարբեր ազգեր, այդ թւում ՝ հայեր։ 2010 թ.-ի տվյալներով Սարատովի մէջ կ'ապրին աւելի քան 8 հազար հայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Սելիա

**Սելիա** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Տերուել պրովինցիայի կազմի մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Մեծ Տերուել գավառի կազմի մէջ։ Տարածքը 124,30 *քկմ*։ Բնակչութիւնը 2951 *մարդ* (ըստ 2007 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայեն ունի 22 *կմ* հեռավորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Ayuntamiento de Cella
* Valentín de Cella 

Ստորոգութիւն:Իսպանիայի քաղաքներ
Սենես դե լա Վեգա

**Սենես դե լա Վեգա** (), քաղաք եւ համանք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգի մէջ, որն ալ իր կարգին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքի մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Ռեգա–դե–Գրանտա շրջանի կազմի մէջ։ Տարածքը՝ 7 քմ2։ Բնակչութիւնը՝ 7085 (2010 թուականին)։

## Աշխարհագրութիւն

### Լեռնագրութիւն (Orography)
Սենես տէ լա Վեկան (Cenes de la Vega) ունի անհարթ լեռնագրութիւն. անիկա կը գտնուի այն հովիտի մէկ կողմը, ուրկէ կ'անցնի Խենիլ (Genil) գետը՝ Սերօ տել Օրօ (Cerro del Oro) բլուրի լանջին։ Ամենացած կէտը ծովու մակերեսէն մօտ 700 մեթր բարձրութիւն ունի, իսկ ամենաբարձր կէտը՝ շուրջ 1200 մեթր, որ կը գտնուի Փուրչէի (Purche) մէջ, ուր Սենես տէ լա Վեկան սահմանակից է Մոնաչիլ (Monachil) քաղաքապետութեան։ Սերօ տել Օրօն կը հասնի մօտ 1020 մեթր բարձրութեան. անիկա այդպէս կոչուած է, որովհետեւ անոր տակ ոսկի կայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Սիամական Երկուորեակներ

մինի
**Սիամական** **երկուորեակներ**, զոյգեր, որոնք ոչ ամբողջութեամբ են առանձնացուեր սաղմնային փուլի ընթացքին եւ ունին ընդհանուր մարմնի մասերը կամ ներքին օրգաններ։ Սովորաբար, բեղմնաւորուած ձուաբջիջը կը բաժանուի վեցերորդ օրը, իսկ սիամական երկուորեակներու պարագային կը բաժանուի շատ ուշ՝ 14-15 օր յետոյ։ Այս ընթացքին բջիջները  կը կազմաւորուին այնպէս, որ երկուորեակներու ամբողջական բաժանումը արգանդին  մէջ կը դառնայ անհնարին։ Սիամական երկուորեակներու մեծ մասը կը ծնի մահացած։

## Սիամական երկուորեակներու տեսակներ
### Տորակոպագի
Միաձուլում կրծքավանդակի բաժինին։ Ան կ'ազդէ սրտի վրայ։ Նման միաձուլում կը նկատուի  35-40%-ի շրջանում։

### Օմֆալոպագի
Տեղի կ'ունենայ կրծքավանդակի ստորին մասին։ Սիրտը չի տուժեր, բայց երկուորեակները յաճախ կ'ունենան ընդհանուր լեարդ, մարսողական համակարգ, եւ այլ օրգաններ։

### Կսիֆոպագի
Կրծքավանդակի աճառներու ներաճում։

### Պարապագի
Կողերու միակցում։ Այս տեսակի միաձուլումներ կը հանդիպի սիամական երկուորեակներու 5%-ի մօտ։

### Ցեֆալոպագի
Ներաճած գլուխ (*Cephalopagus*)։ Ընդհանուր առմամբ, այդ երկուորեակները երկար չեն ապրիր, քանի որ ունին ուղեղի վնասուածքներ։

## Ֆիզիքական առանձնայատկութիւններ
Սիամական երկուորեակները ունակ են երեխաներ ունենալու։ Տարիքի հետ սիամական երկուորեակները կը կուտակեն փոխադարձ պահանջներ եւ դժգոհութիւններ միմեանց վարքագիծի հանդէպ։ որպէս կանոն, եթէ սիամական երկուորեակներէն մէկը կը մահանայ, երկրորդի մահը տեղի կ' ունենայ  քանի մը օրէն կամ ժամէն։

## Բաժանում վիրաբուժական միջամտութեամբ
Կան դէպքեր, երբ առանձնացուեր են սիամական երկուորեակներուն։ Սակայն, ան կրնայ  հանգեցնել ճակատագրական հետեւանքներու։ 2003 թուականին Մոսկուայի մէջ վիրահատեցին սիամական քոյրեր։ Այդ մէկը ան բացառիկ դէպքերէն էր, երբ երկուքն  ալ ողջ մնացին։ Քոյրերէն մէկը՝ Զիտան մահացաւ 2015 Հոկտեմբեր 29-ին։


Պատկեր:Chang-eng-bunker-PD.png|Չանգ եւ Էնգ Բանկեռ եղբայրները
Պատկեր:Nuremberg chronicles - Male Siamese twins (CCXVIIr).jpg|Սիամական երկուորեակներ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Ռեզեկնէ

**Ռեզեկնէ**, քաղաք Լատվիայի հանրապետութեան Լատգալիա երկրամասին մէջ։ Մայրաքաղաք Ռիգային կը գտնուի 242 կմ դէպի արեւելք, իսկ ռուս-լատվիական պետական սահմաններէն՝ 63 քմ դէպի արեւմուտք։ 2008 թ.-ի մարդահամարի տուեալներով Ռեզեկնէի բնակչութիւնը կը կազմուի 35 883 մարդ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լատվիայի քաղաքներ