open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վրացերէն

**Վրացերէն** (ինքնանուանումը՝ ქართული ენა ), քարթվելական լեզուախումբի լեզու։ Վրաստանի պաշտօնական լեզուն է եւ Կովկասի որոշ ազգութիւններու գրական լեզուն։

Վրացերէն կը խօսի Վրաստանի բնակչութիւնը եւ քանի մը հարիւր հազար՝ այլ երկիրներու մէջ, գլխաւորաբար Ռուսիոյ, ԱՄՆ-ու, Իրանի եւ Թուրքիոյ։

## Դասակարգում
Վրացերէնը առաջատար լեզուն է Քարթվելական լեզուաընտանիքի, որուն մէջ կը մտնեն նաեւ սուաներէնը, մինկրելերէնը եւ լազերէնը։
## Քերականութիւն
### Բառակազմութիւն
### Թուական Անուններ
Վրացերէնի մէջ թիւերուն անունները կը կառուցուին պարզ անուններէն, որոնք տասներկուքն են՝ 1-ერთი , 2-ორი , 3-სამი , 4-ოთხი , 5-ხუთი , 6-ექვსი , 7-შვიდი , 8-რვა , 9-ცხრა , 10-ათი , 20-ოცი  եւ 100-ასი :11-էն մինչեւ 19 թիւերու անունները կը կազմուին 1-էն մինչեւ 9 թիւերու անուններուն կցելով. առջեւէն՝ **թ** («աթիի» կրճատ ձեւը) եւ ետեւէն՝ մէտի (=աւելի): Որոշ պարագաներուն նախածանցուած **թ**-ն արմատական թուականի առաջին բաղաձայնի հետ միաձուլուելով կը ձեւաւորէ նոր բաղաձայն մը՝ թ+ս→ց, թ+շ→չ, թ+ց→ց, կամ յառաջ կը բերէ արմատի առաջին բաղաձայններու փոխատեղութիւն՝ թ+րվ→թվր:
11-თერთმეტი , 12-თორმეტი , 13-ცამეტი , 14-თოთხმეტი , 15-თხუთმეტი , 16-თექვსმეტი , 17-ჩვიდმეტი , 18-თვრამეტი  եւ 19-ცხრამეტი :
#### Շաբթուայ անունները
Շաբթուայ առաջին չորս օրերու անուններու կառուցուածքը կը նմանի նոյնի հայերէնին՝
* Երկուշաբթի-ორშაბათი 
* Երեքշաբթի-სამშაბათი 
* Չորեքշաբթի-ოთხშაბათი 
* Հինգշաբթի-ხუთშაბათი 
### Գոյական Անուններ
Գոյականներու ժամանակային կամ տարածական կապերը արտայայտելու համար կը կիրառուին ածանցներ ու կապային բառեր, որոնք ունին իրենց նշանակութիւնները՝

* *-վիթ*՝ պէս, նման (պավշվի**վիթ**՝ երեխայի նման)
* *-զէ*՝ վրայ
* *-թան*՝ քովը
* *-թան էրթատ*՝ հետ, միասին (տետաս**թան էրթատ**՝ մայրիկին հետ միասին)
* *-շի*՝ մէջ, ներս (քալաք**շի**՝ քաղաքին մէջ)
* *-տան*՝ (որեւէ տեղ)-էն
* *-կան*՝ (որեւէ անձ, առարկայ)-էն
* *կամօ*՝ պատճառաւ (շենս **կամօ**՝ քու պատճառաւ) 
* *կարտա*՝ բացի
* *կարէշէ*՝ առանց (մշոպլեպիս **կարէշէ**՝ առանց ծնողքի)
* *-թվիս*՝ համար (մեգոպրեպիս**թվիս**՝ ընկերներուն համար)
* *միեր*՝ (միջոց)-ով
* *մակիվրատ*՝ փոխարէն
* *-ցին*՝ առաջ, միչեւ, դիմաց
* *-մտէ*՝ մինչեւ (խուալա**մտէ**՝ մինչեւ վաղը)

### Դերանուններ

Աղիւսակին մէջ տրուած են վեց անձնական դերանուններու խոնարհումները՝
մինի|աջից|150px|Վրացերէն ազդագիր

Ինչպէս կ'երեւի աղիւսակէն, երրորդ դէմքի բոլոր ձեւերը, բացառութեամբ ուղղականի, կը ներկայացուին երկու տարբեր եղանակներով՝ դերանունի սկիզբը *ի*-ով կամ՝ առանց: Լրացուցիչ *ի*-ն ունի «ուղղութեան» նշանակութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ
Տ. Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան

300px|մինի|աջից
**Տ. Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան.-** (1960 թ.) Քեսապ:

## կենսագրութիւն
Տ. Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան աւազանի անունով Արամ, ծնած է Քեսապ, (1960 թ.):

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Քեսապի Ազգ. Ուսումնասիրաց Միացեալ Վարժարանին մէջ:

Միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը շարունակած է Վենետիկի Ս. Ղազարու վանքին մէջ:

Ապա աւարտելէն ետք Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհեան դպրեվանքի ընծայարանի բաժնի աստուածաբանական եւ իմաստասիրական եռամեայ ընթացքնու քահանայից յատուկ դասընթացքները, քահանայ ձեռնադրուած է (նոյեմբեր 20-ին 1983), Քեսապի մէջ, ձեռամբ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ գերշ. Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի:

Տասնըչորս տարի որպէս հոգեւոր հովիւ ծառայած է իր ծննդավայր Քեսապի մէջ, միաժամանակ կրօնագիտութիւն դասաւանդելով Ազգ. ուսումնասիրաց  Միացեալ վարժարաէն ներս:

(1997) էն ի վեր, որպէս հոգեւոր հովիւ կը ծառայէ, Հալէպի Ս. Աստուածածին եկղեցւոյ մէջ:

(1998)էն սկսեալ որպէս կրօնի դասատու կը ծառայէ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանէն ներս:

(1992)ին ստացած է լանջախաչ կրելու իրաւունք, (2003)ին ծաղկեայ փիլոն կրելու արտօնութիւն, իսկ (2007)ին Աւագութեան տիտղոս:

Եղած է Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգ. Կրօնական եւ Գաւառական ժողովներու անդամ:

## Աղբիւր

# Ինքնակենսագրութիւն
# Վարք Քահանայից
Տաթեւ Ա. Քհնյ. Միքայէլեան

**Տէր Տաթեւ Ա. Քհնյ. Միքայէլեան**, (), աւաղանի անունով Ներսէս, որդի Միքայէլի եւ Լիտիայի, ծնած է քիլիսցի ծնողքէ, Հալէպ, 1959-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Զաւարեան վարժարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ եղածէ 1973-ին։ Նիւթական դժուարութիւններու պատճառով չէ կրցած ուսումը շարունակել եւ մտած է ազատ ասնարէզ ու հետեւած է ելեկդրագործութեան։

Հանապազօրեայ աշխատանքին զուգահեռ, հետաքրքրուած է մարմնակրթական ու գաղափարական կեանքով։ 1978-ին կանչուած է զինուորական ծառայութեան, որ տեւած է մինչեւ 1982։

1983-ին, իր մէջ փափաք կ'արթննայ եկեղեցական ձեռնադրուելու։ Կը դիմէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրխանքի տեսչութեան, որ սերտելէ ետք իր պարագան, կ'ընդունի զինք իբրեւ քահանայից դասարանի աշակերտ։

Ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկեր՝ Յարութիւննեան Գեւորգ ու Ատէլի դուստրը՝ Սօսին, որուն հետ կը մսակուի 29 Յուլիս 1985-ին, Հալէպի Ս. Քարասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տէր Սահակ Ա. քհյն. Արապաթլեանի ու Հալէպի քահանայից դասուն մասնակցութեամբ եւ կ'ունենայ երկու զաւակներ՝ Քրիստափոր եւ Արազ։

Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան ձեռամբ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տէր Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի ու խարտաւիլակութեամբ Տ. Զարմայր Ա. քհյն. Հինտոյեանի, Ս. Քառասնից Մանկանց մայր եկեղեցւոյ մէջ, 22 Սեպտեմբեր 1985-ին, վերակոչուելով Տ. Տաթեւ։

Տէր Հօր տարիներու փորձառութիւնը իր մէջ կը ձեւակերպէ ու կը զօրացնէ նախ ինքնախստահութիւնը ու ապա՝ վարչական կարողութիւնը։ Այս պատճառով ալ, Առաջնորդ Սրբազան Հայրը իրեն կը վստահի վարչական նօր պաշտօն մը։ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան պետական կրօն հրչակման 1700 ամեակի Բերիոյ Թեմի կեդրոնական յանձնախումբի ատենապետ։ Այս պաշտօնը կը վարէ աւելի քան 3 տարի 1997-1999 եւ 2001։

Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ան ստացած է Լանջախաչ կրելու իրաւունք 1992-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսէն։ 2003-ին, սեւ Ծաղկեայ փիլոն գործածելու իրաւունք Արամ Ա. Կաթողիկոսէն Մեծի Տանն Կիլիկիոյ։ Իսկ 2007-ին, նոյն Վեհափառեէն ստացած է Աւագութեան տիտղոս եւ պատիւ։

## Ծանօթագրութիւններ
Տաթեւեր

300px|մինի|աջից|'''Տաթեւեր Ճոպանուղի'''
**Տաթեւեր** կամ **Տաթեւի Թեւեր** (անգլերէն՝ Wings of Tatev, ֆրանսերէն՝ Téléphérique de Tatev),  աշխարհի ամենաերկար յետադարձ ճոպանուղին։  2010 թուականի Հոկտեմբեր 16-ին գործարկուած է աշխարհի ամենաերկար յետադարձ ճոպանուղին` անցնելով Որոտանի կիրճի վրայով եւ հնարաւորութիւն ընձեռելով Հալիձորէն Տաթեւի միջնադարեան վանական համալիր հասնիլ կարճ, յարմարաւէտ օդային ճանապարհով: Հալիձորը եւ Տաթեւի վանքը իրար հետ կապող ճոպանուղի, Հայաստան։

«Տաթեւեր» ճոպանուղին կառուցուած է «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնութիւններ» (IDeA) հիմնադրամի «Տաթեւի վերածնունդ» ծրագրի ծիրէն ներս:

«Կինես»-ի մրցանիշներու գիրքին մէջ արձանագրուած է որպէս աշխարհի ամենաերկար յետադարձ ճոպանուղի (5752 մ), 11 րոպե անմոռանալի թռիչք Որոտանի կիրճի վրայով, երկնային մայրուղի 320 մեթր բարձրութեան վրայ:

Տեղացիք ճոպանուղին կը գործածեն անվճար: Ճոպանուղիի նկատմամբ հետաքրքրութիւնը յատկապէս մեծ է տօնական եւ հանգստեան օրերուն, որոնց ընթացքին ճոպանուղին կը սպասարկէ օրական 700- 800 ուղեւոր:

«Տաթեւեր» ճոպանուղին նաեւ տեղի բնակիչներուն համար աշխատատեղերու, գիւղմթերքի իրացման, զբօսաշրջային առաջարկներու մշակման նոր հնարաւորութիւններ ստեղծած է: Ճոպանուղիի շուրջ 60 աշխատակիցներուն մեծ մասը տեղացիներ են:

Ճոպանուղին իւրօրինակ խթան դարձած է տարածաշրջանի զարգացման համար: Զբօսաշրջային հոսքերու աճը նաեւ նպաստած է համապատասխան ենթակառուցուածքներու զարգացման. վերջին մի քանի տարիներու ընթացքին Գորիսի մէջ բացուած է 10 նոր հիւրանոց, վանական համալիրի յարակից համայնքներուն մէջ կը գործեն շուրջ երկու տասնեակ հիւրատուներ եւ սպասարկման այլ կառոյցներ:

## Պատկերասրահ

2014 Prowincja Sjunik, Skrzydła Tatewu (06).jpg|Հիմնական շէնքը (վարչակազմը, ճաշարան, մուտքի տոմսերու գրասենեակ)
File:2014 Prowincja Sjunik, Skrzydła Tatewu (10).jpg|Վերին կայանը «Տաթեւ»
File:2014 Prowincja Sjunik, Skrzydła Tatewu (02).jpg|Ստորին կայանը «Հալիձոր»
File:Wings of Tatev Tram.jpg|Թրամուէյը
File:Wings of Tatev View.jpg|Թրամուէյէն դիտուած տեսարան
2014 Prowincja Sjunik, Skrzydła Tatewu (03).jpg|Ճանապարհ դէպի  Հալիձորի հիմնական շէնքերն ու ամէնէն ցած կայանը
File:Wings of Tatev billboard.jpg|Գովազդային ցուցանակը՝ ճոպանուղիին մօտ, Գորիս


## Ծանօթագրութիւններ
 
## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայքէջ։

Ստորոգութիւն:Հայաստանի տեսարժան վայրեր
Տակ Համրխէօլտ

**Տակ Եալմար Ակնէ Քարլ Համարխեոլտ** (, , 9 Յուլիս 1905 - 18 Սեպտեմբեր 1961), շուէտացի քաղաքական գործիչ, 1953 թուականէն մինչեւ մահը եղած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը, ՄԱԿ-ի առաջին խաղաղապահ գործողութեան կազմակերպիչը (1956, Եգիպտոս)։

յայտնի է նաեւ որպէս բանաստեղծ, լրագրող եւ ուրուագծագիր։ 1954 թուականէն Շուէտի ակադեմիոյ անդամ եղած է։ 1961 թուականին ետմահու Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակի արժանացած է։

Մահացած է Հիւսիսային Ռոտեզիոյ մէջ օդային աղէտի ատենը:

## Կենսագրութիւն

Տակ Համարխեոլտ ծնած է 1905 թուականին Շուէտի Եոնչեոպինկ քաղաքին մէջ՝ Սթոքհոլմէն մօտաւորապէս 280 քմ դէպի հարաւ-արեւմուտք: Հայրը շուէտացի պետական գործիչ Եալմար Համարխեոլտը եղած է, (1862֊1953), մայրը՝ Ակնես Մ․ Ք․ Համարխեոլտը (1866֊1940, ի ծնէ՝ Ալմքվիսթ)։ Տակը անոնց ունեցած չորս զաւակներէն ամենակրտսերը եղած է:

1905 թուականին՝ Տակի ծնուելէն ետք, ընտանիքը կը տեղափոխուի Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակըն: Հոն Տակի հայրը կը ստանայ դիւանագիտական պաշտօն, կը մասնագիտանայ միջազգային իրաւունքի հարցերուն մէջ։ Յետագային միջազգային իրաւունքի հարցերով զբաղած են ինչպէս Տակը, այնպէսեւ անոր երկու աւագ եղբայրներ Պու Համարխեոլտը (1891-1974) եւ Ովքէ Համարխեոլտը (1893-1937):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1905 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1961 մահեր
Ստորոգութիւն:18 Սեպտեմբերի մահեր
Թաքնա

**Թաքնա (Թաքանա)** (), քաղաք Փերուի հարաւը, նոյնանուն նահանգին վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Չիլիի սահմանէն 35 Քմ. հեռաւորութեան վրայ։ 1836-1839 թուականներուն եղած է Փերու-Պոլիվիական մայրաքաղաքը։

Սկիզբը կոչուած է Սան Փեթրօ տը Թաքնա: Ժողովուրդը ճանչցուած է իբրեւ հայրենասէր ժողովուրդ: Քաղաքին մէջ բազմաթիւ  յուշարձաններ եւ փողոցներ անուանուած են Փերուի անկախութեան պայքարի հերոսներուն (1821-1824) եւ Խաղաղական ովկիանոսի պատերազմի (1879-1883) հերոսներուն անուններով: Թաքնայի բնակիչները սպաներէնով յայտնի են tacneños անունով:

## Բնակչութիւն

## Քոյր քաղաքներ
*  Մենդոսա, Արգենտինա 
*  Իկիկե, Չիլի
*  Լա Պաս, Բոլիվիա
*  Լիմա, Պերու
*  Պունո, Պերու
*  Ամբատո, Էկվադոր
*  Արիկա, Չիլի

thumb|250px|left|Իկիկեի հատակագիծը 1861 թ․

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պերու
Տաղ

[մինի|«Տաղարան»-ի առաջին հրատարակութիւնը, 1513, [Վենետիկ։]]
**Տաղ**, հնագոյն բանաստեղծութիւն է։ Տաղ կոչուող բանաստեղծութիւնները նաեւ երգուած են. երգուած են եկեղեցական պատարագներէն յետոյ եւ այդ պատճառով կոչուած են նաեւ երգեր։ Տաղերու հնագոյն օրինակներէն գրած է Գրիգոր Նարեկացին,անոնք նաեւ հայկական առաջին օրինակներն են։ Հայկական տաղերու օրինակներ են․ «Տաղ վարդավառին», «Տիրամայրն» եւ այլն, որոնց հեղինակն է Գրիգոր Նարեկացին։

«Տաղարան»-ի առաջին հրատարակութիւնը, 1513 թուականին, Վենետիկ։ Տաղերը, շարականներու պէս, երաժշտական եւ բանաստեղծական արուեստի ամբողջութիւն են։ Տաղը մասնագիտական երաժշտութեան իւրայատուկ ժանր է։ Անոնք համեմատաբար ծաւալուն միայաձայնութիւնն են, անոնք իրենց բովանդակութեամբ եւ մեղեդայնութեամբ կը յիշեցնեն յաջորդող դարաշրջանի վոկալային եւ գործիքային արիաներ։ կը տարբերակուին հոգեւոր եւ հասարակական տաղերէն։ Առաջիններն աւելի ծաւալուն են, քան հասարակականները։ Տաղը, որպէս երաժշտական ժանր, զարգացած է 10-րդ դարուն՝ գլխաւորապէս Գրիգոր Նարեկացիի շնորհիւ։ Հոգեւոր տաղերը, ի տարբերութիւն շարականներու, կանոնաւոր երգեր չէին․ տօնախմբութիւններուն եւ արարողութիւններուն կը կատարուէին տուեալ իրադարձութեանը աւելի տօնական տեսք տալու համար։ Հասարակական տաղը աւելի ցայտուն կերպով կը զարգանայ Ֆրիկի ստեղծագործութիւններուն մէջ (XIII դար)։ Տաղերուն միջնադարեան հեղինակներէն յայտնի են Յովհաննէս Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Մինաս Թոխատեցին, Պետրոս Կապանցին, որոնց ստեղծագործութիւններէն քանի մը հատ պահպանուած են խազերու տեսքով։ Ամէնայայտնի հասարակական տաղերէն մէկը՝ «Կռունկ»-ը, որ ստեղծուած է ուշ միջնադարուն, պահպանուած է XVII դարու յօդուածներուն մէջ։ Կրօնական տաղերու եւ գանձերու ուշ միջնադարեան հեղինակներէն առաւել յայտնի են Առաքել Սիւնեցին, Մաթէոս Դվուգայեցին, Գրիգոր Խլաթեցին, Առաքել Բաղիշեցին եւ այլք։ Հասարակական տաղերու հնադարեան ժողովածուն տպագրուած է Վենետիկի մէջ, 1513 թուականին։
## Ծանօթագրութիւններ
Վաչէ Տաղլեան

**Վաչէ Տաղլեան** (), Լիզպոնի գործողութիւնը իրականացող հինգ երիտասարդներէն մէկը:

## Կենսագրութիւն
Վաչէ Տաղլեան ծնած է հայաշունչ ընտանիքի մը մէջ։ Հայրը կ'ըլլայ իր առաջին դաստիարակը, ազգին սէրը եւ Հայ Դատի պայքարելու ոգին արթնցնելով Վաչէի մէջ։ Ան կը յաճախէ թաղի ազգային վարժարանը, ուր աւելի եւս կը թրծուի ազգային նկարագիրը անոր մէջ:

Նախակրթութիւնը աւարտելէ ետք, կը մտնէ արհեստի ասպարէզը եւ կը դառնայ ինքնաշարժ նորոգող: Տակաւին պատանի, արդէն իսկ ծայր կ'առնէ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը: Պատերազմի ընթացքին, Վաչէն իր կարգին կ'ուզէ տէր կանգնիլ հայկական թաղերու պաշտպանութեան գործին, սակայն սկիզբը կը մերժուի, տարիքը փոքր ըլլալուն համար։ Կարճ ժամանակ անց, ան կը մասնակցի պահակութեան գործին:

Հայութեան ծառայելու իր բաղձանքը, որ պատանի տարիքին կը դրսեւորուէր պահակութեան ճամբով, գոհացում չի տար անոր եւ գաղափարական կազմաւորման ճամբով կ'ուզէ անցնիլ ուղղակի գործօն պայքարի: Ոչ ոք կը մտածէր Վաչէին խօսքերուն մասին եւ ոչ ոք կ'անդրադառնար անոր ըսածներուն լրջութեան: Ան ըսած է. «Ես բնական մահով պիտի չմեռնիմ, զոհը պիտի չըլլամ ճակատագրի խաղերուն: Ես Հայ Դատի զինուոր եմ. Կեանքս պիտի զոհեմ այդ ճամբուն վրայ:»

Բոլոր ընկերներն ալ Վաչէին մէջ կը տեսնէին զուարթ, կատակասէր, խանդավառութիւն ստեղծող տղան, որ միշտ հաճելի մթնոլորտ կը ստեղծէր իր շուրջ:

Արձակուրդի երթալու պատրուակով, ան տունէն կը մեկնի 18 Յուլիսին, ըսելով թէ 15 օր կ'ուզէ Յունաստան անցընել: Վաչէ Տաղլեան կը մասնակցի Լիզպոնի գործողութեան ու կը զոհուի յանուն Հայ Դատի միջազգայնացման աշխատանքին համար իր ընկերներուն հետ, 27 Յուլիս 1983 թուականին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:27 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ մարտիկներ
Տալիա Էլ Պըհերի

**Տալիա Մահմուտ Քոթըպ Էլ Պըհերի** (), եգիպտացի դերասանուհի, որ 1990-ին յաղթած է «Միսս Եգիպտոս» գեղեցկութեան մրցոյթին եւ այդ նոյն տարին Լոս Անճելըսի մէջ անցկացուած «Միսս տիեզերք» մրցոյթին զբաղեցուցած 27-րդ տեղը:

## Կենսագրութիւն
Էլ Պըհերին աւարտած է Հելուան համալսարանը զբօսաշրջիկութեան եւ հիւրանոցային գործի բակալաւրի որակաւորումով եւ աշխատանքի անցած է որպէս մոտել, միաժամանակ հանդէս եկած է Եգիպտոսի արբանեակային հեռուստատեսութեան ժամանցային ծրագրերուն մէջ։ Հանդիսատեսներու կողմէ նկատուած եւ դրուատանքի արժանացած է անոր դերասանական խաղը Ալի էլ Հագարի "Tegeesh neaeesh" երգի հոլովակով: Որպէս դերասանի անոր կայացմանը մեծապէս նպաստած է նաեւ մոտելի դերով հանդէս գալը: Էլ Պըհերիի մասնակցութեամբ առաջին կինոնկարներէն մէկը Ատէլ Իմամի Al Safara fe Al Emara կինոկատակերգութիւնն էր, որտեղ անոր խաղընկերներն էին Հանի Ռամզին, Մուսթաֆա Ամարը, Խալէտ Սալիմը եւ ճանչուած այլ կատակերգու դերասաններ ու երգիչներ:

Հեռուստատեսային իր հարցազրոյցներէն մէկու ժամանակ Էլ Պըհերին ըսած է, որ կը ցանկանար կինոյի մէջ մարմնաւորած հին Եգիպտոսի նշանաւոր թագուհիներէն մէկուն՝ գեղեցկութեամբ ու խելքով աչքի ինկած Նեֆերթիթին:

2008-ին կինոդերասանուհին ամուսնացած է դերասան Ֆարիտ Շաուքիի թոռան եւ կին արտադրող Նահէտ Ֆարիտ Շաուքիի որդու՝ Ֆարիտ Մուրսիի հետ, ունեցած մէկ դուստր (առաջին ամուսնութիւնէն ունեցած աղջիկը ութ ամսական հասակին մահացած էր հազուադէպ հիւանդութեան պատճառով):

Նոյեմբեր 2010-ին էլ Պըհերին համաձայնութիւն տուած է դառնալու բարի կամքի դեսպան:

## Քաղաքական հայեացքները
“Al Arabiya” ռատիօհեռուստատեսային ալիքի թղթակիցի հետ ունեցած հեռախօսազրոյցի ժամանակ Էլ Պըհերին իր ուրախութիւնը արտայայտած է Եգիպտոսի 2011-ի անարիւն յեղափոխութեան կապակցութեամբ եւ աջակցութիւն յայտնած իր հայրենիքին մէջ յանուն մարդու հիմնարար ազատութիւններու, քաղաքական բարեփոխումներու, յանուն հայրենի երկրի ու ժողովուրդի պայծառ ապագայի կառուցման գործադրուող ջանքերուն: Ան միաժամանակ ընդգծած է, որ անվտանգութեան, ապահովութեան բացակայութիւնը, առողջ դատողութեան տէր միւս մարդկանց նման, իրեն ալ խիստ կ՛անհանգստացնէ եւ իր երախտագիտութիւնը յայտնած է այն երիտասարդ եգիպտացիներուն, ովքեր փողացային պայքարի խառնակ օրերուն միաւորուածլ ու պաշտպան կանգնած են հանրային ունեցուածքին, մասնաւորապէս՝ թոյլ չեն տուած, որ վնասուին կամ թալանուին թանգարանները, որոնց մեծարժէք ցուցանմուշները գայթակղած էին պղտոր ջուրերու մէջ ձուկ որսալու սիրահարներուն:

## Ֆիլմագրութիւն
*2002	Mohami khulaa
*2003	El Banat
*2004	Sana oula nasb
*2004	Kan yom hobak
*2004	Kalbi younadiek
*2005	Harim Karim
*2005	Al Bahethat
*2005	El-Sefara fi El-Omara
*	 Ahlam Hakikiya
*2006	Al Ghawas
*2007	Juba

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Dalia El  Behery on MSN Arabia 
*Elghawas (film) website
Տան Պիլզերեան

**Տան Պիլզերեան** (, ծն. 7 Դեկտեմբեր 1980), փոքերի ամերիկահայ մասնագէտ, դերասան եւ համացանցի աստղ։

## Փոքերի Գործունէութիւն
Մասնագիտական փոքերին մէջ Տան Պիլզերեանի առաջին մեծ յաջողութիւնը 2009 թուականին եղած է՝ Փոքերի միջազգային մրցախաղին։ Ան յայտնուած է այդ մրցախաղին հեռատեսիլային ներկայացումի 6 դրուագներուն։ Այդ մրցախաղին ան գրաւած է 180-րդ տեղը եւ շահած է 36 626 տոլար: Victory Poker-ի հիմնադիրներէն մեկն է: 2010 թուականին Թուիթերին մէջ Bluff հանդէսը անոր անուանած է ամենածիծաղելի խաղցողներէն մէկը: 2011 թուականի Մարտ 9-ին 385 000 տոլար շահելու համար մասնակցած է ընկերական մրցավազքի ԱՄՆ-ներու վերին դատարանի անդամ իրաւաբան Թոմ Կոլտսթինի հետ։ Մրցումը տեղի ունեցած է Լաս Վեկասին մէջ, եւ Տանը յաղթած է։ Պիլզերեանը սեփականատէրն է1965 թուականին շինուած AC Cobra մեքենայով, իսկ Կոլտսթինը՝ 2010 թուականին  Ferrari 458 Italia-ով:

## Ֆիլմերուն Մէջ Գործունէութիւն
2013 թուականին Տան Պիլզերեանը «Ողիմպոսի անկումը» ֆիլմի նկարահանումներուն մասնակցած է։ Մէկ միլիոն տոլար ներդրած է «Վերապրածը» ֆիլմի ստեղծման համար եւ դերերէն մէկը ստացած է։ 2014 թուականին նաեւ նկարուած է «Այլ կին» եւ «Մեծն հաւասարեցնողը» ֆիլմերուն մէջ:

## Անձնական Կեանք
30 տարեկանին  սիրտի երկու կաթուած անցուցած է: Տանի հայրը՝ Փօլ Պիլզերեանը, Ուոլ Սթրիթի յայտնի նախկին թրէյտեր եղած է, իսկ եղբայրը՝ Ատամ Պիլզերեանը, նոյնպէս մասնագէտ փոքեր խաղցող մըն է։
2018-ի Օգոստոս 28-ին իր եղբայր Ատամին եւ հայր Փօլին հետ միասին Հայաստան այցելած է: Տանը Հայաստանի քաղաքացիութիւն ստացած է եւ ներկայացած է Հայաստանի Զինուած ուժերու վարչութիւն եւ արձանագրուած է իբրեւ բանակի պահեստային զինուոր: Պիլզերեան նաեւ Արցախ այցելած է, որմէ ետք Ատրպէյճան հետախուզութիւն յայտարարած է անոր նկատմամբ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:7 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Տան Հաուըլ

**Տանիէլ Ճէյմզ Հաուըլ** (Daniel James "Dan" Howell, ) , անգլիացի արուեստի «Vlogger» եւ ռատիոյի խօսնակ է։ Ան անուանի դարձաւ իր «Youtube Channel»-ով՝ «danisnotonfire»-ի օգնութեամբ, որ 29 Դեկտեմբեր 2013-ին հասաւ 3 միլիոն հետեւողի։ Յունուար 2013-էն սկսեալ Տանը Ֆիլ Լեսթերի հետ միասին ներկայացուցած է Dan and Phil on BBC Radio 1 ( Տանը եւ Ֆիլը BBC Radio 1-ի վրայ ) ծրագիրը։

## Անձնական Կեանքը
Հաուըլը ծնած եւ մեծցած է Ուոքինկեմի (Wokingham) մէջ, կրտսեր եղբօր հետ։ «The Forest School» յաճախելէն ետք 2010-ին Տանը կ'ընդունուի Մանչեսթըրի համալսարան, իրաւագիտութիւն սորվելու համար, սակայն ուսումը կէս ձգելով կը սկսի տեսերիզներու ստեղծումին, որպէս արուեստի «Vlogger»։ Ան իր մտերիմ ընկերոջ՝ Ֆիլի Լէսդըրին հետ, սկսաւ ապրիլ 2011-ին եւ 2012-ին երկուքը Լոնտոն կը փոխադրուին, ուր ներկայիս կը բնակին։

## Կենցաղ
Տանը իր առաջին տեսերիզը ստեղծեց 16 Հոկտեմբեր 2009-ին «Hello Internet» վերնագիրով: Ան ներշնչուած էր ուրիշ «Vlogger» ներէ եւ որոշեց «Youtube»-ի հետ աշխատիլ։ Ֆիլ Լեսդըրը մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Տանի կեանքին մէջ։

2012-ին Տանը շահեցաւ Youtube-ի վրայ "SuperNote" մրցանակը, որ կազմակերպուած էր Րեդ եւ Լինք-ի կողմէ (Rhett and Link)։

2014-ին ան շահեցաւ «Lovie Internet Video Personality of the Year» մրցանակը։

Ան «Fantastic Foursome»-ի (Ֆանդասդիկ Քառեակ) անդամ է։ «Fantastic Foursome» խումբ մըն է, որ կազմուած է 4 բրիտանացի «Youtuber»-ներէ, որուն անդամներն են՝ Տան Հաուըլը (Danisnotonfire), Ֆիլ Լեսդըրը (AmazingPhil), Քրիս Քենտալլը (crabstickz) եւ Փիճէյ Լիկորին (KickthePj)։

## The Amazing Book Is Not On Fire and The Amazing Tour Is Not On Fire

Մարտ 26, 2015-ին, Հաուըլը եւ Լեսդըրը իրենց «Youtube Channel»-ներուն վրայ յայտարարեցին թէ գիրք մը հրատարակած են, անունը՝ «The Amazing Book is not on Fire»: Գիրքը առաջին անգամ հրապարակուած է Անգլիոյ մէջ 2015-ի Հոկտեմբեր 8-ին եւ համաշխարհային ձեւով 15 Հոկտեմբեր 2015-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1991 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Յունիսի ծնունդներ
Տանիէլ Արափ Մոյ

**Տանիէլ Թորոյթիչ Արափ Մոյ** () Քենիայի երկրորդ նախագահը եղած է 1978-էն մինչեւ 2002-ը: Ամբոխահաճոյ խոստումներով եւ ծայրայեղ ճնշումներով ան կրցած է յաղթահարիլ 1991-ի բազմակուսակցական ընտրութիւնները, ան իր ղեկավարած Քենիայի ափրիկէական ազգային միութիւն կուսակցութիւնով յաղթանակ տարած է 1992 եւ 1997 թուականների ընտրութիւններուն: Մինչեւ նախագահ դառնալը ան ծառայած է որպէս Քենիայի փոխնախագահ 1967-էն 1978 թուականները:

## Գործունէութիւն
Քենիացիներու շրջանին Մոին յայտնի է որպէս Նիւաեօ, սուհիլերէն «ոտնահետք», քանի որ ան յաճախ ըսած է, որ հետեւած է առաջին նախագահ Ճոմոյ Քենեաթային հետքերուն: Անոր նաեւ կ'ըսէին «Քաղաքականութեան փրօֆեսոր» 24 տարուայ ղեկավարութեան համար, որն ամենաերկարն է Քենիայի պատմութեան մէջ:

22 Օգոստոս 1978-ին Ճոմոյ Քենեաթային մահէն ետք Մոին դարձաւ գործող նախագահ: Սահմանադրութեան համաձայն, 90 օր անց, Նոյեմբեր 8-ին կայացան նախագահի ընտրութիւններ, ու Մոին միակ թեկնածուն էր։ Սկիզբին ահամար Մոին ունէր լայն աջակցութիւն ամբողջ երկրով մեկ: Ան կը շրջեր երկրով, ամենուր կը հաղորդակցուեր մարդոց հետ, ինչը կը տարբերուեր գոց դուռերու ետեւէն կառավարելու Քենեաթայի կայսերական ոճէն: Թէեւ իր մարդամօտութեանը, Մոին տակաւին չափազանց թոյլ էր իր իշխանութիւնը համախմբելու համար: Սկիզբէն եւէթ, հակահամայնավարութիւնը Մոիի կառավարութեան կարեւոր բաղկացուցիչներէն էր, երբ փոխնախագահ Մուաի Քիպաքին ուղղակի ըսած է՝ «Քենիային մէջ համայնավարները սենեակ մը չունին» 1982-ի Օգաստոս 1-ին զինեալ ոյժերու ստորին անձնակազմը Հեզեքիա Օչուքայի առաջնորդութեամբ եւ անոր հետեւած համալսարանի ուսանողներով Մոին տեղահանելու յեղաշրջումի փորձ ըրաւ: Խռովութիւնն արագ ճնշուեցաւ գլխաւոր սթաֆի պետ Մահամուտ Մոհամէտի հրամանատարութեամբ: Մինչ օրս կը ենթադրուի, որ երկու անկախ խումբերուն կողմէ իշխանութիւնը զաւթելու փորձը եղած է այդ երկուքի տապալման պատճառը, քանի որ անոնցմէ մեկը աւելի կանուխ ըրած էր իր փորձը: Մոին հնարաւորութիւն ստացաւ զատելու քաղաքական ընդդիմախօսները եւ ամրապնդելու իր իշխանութիւնը: Ան կրճատեց Քենեաթայի մադոց ազդեցութիւնը կառավարութեան կազմին մէջ, երկար դատավարութիւններու միջոցաւ, որու արդիւնքին հիմնական դերակատարները յայտնուեցան որպէս դաւաճաններ: Զէնքի հիմնական զաւթիչները, այդ թիւին Օչուքան, դատապարտուեցան մահուան: Ան իր կողմնակիցները նշանակած է առանցքային դերերու եւ փոխած է սահմանադրութիւնը` ձեւականօրէն ՔԱԱՄ-ը երկրին մէջ միակ օրինական թոյլատրուած կողմը դարձնելով:

## Ժառանգութիւնը
Քենիացի նախագահ **Տանիէլ Արափ Մոյի** անունով կոչուած են բազմաթիւ կառոյցներ եւ հաստատութիւններ, որոնք կը հանդիսանան անոր ժառանգութեան մէկ մասը։

### Անուանակոչուած Կառոյցներ
Ահա Տանիէլ Արափ Մոյի անունը կրող որոշ նշանաւոր վայրեր եւ հաստատութիւններ.

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Դեկտեմբերի մահեր
Տանիէլ Միթերան

**Տանիէլ Միթերան** (ֆր.՝ Danielle Mitterrand, ծննդեան անունով՝ Տանիէլ Էմիլիէն Իզապել Ժուզ, ֆր.՝ Hélène Carrère d'Encausse (29 Հոկտեմբեր 1924, Վերտէն - 22 Նոյեմբեր 2011, Փարիզ, Ֆրանսա), Ֆրանսայի նախկին նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի կինը, Ֆրանսայի առաջին տիկին (1981-1995), հասարակական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Տանիէլ Միթերան ծնած է 29 Հոկտեմբեր 1924-ին, Մէոզ բաժնի Վերտէն քաղաքը։ Մայրը՝ Ռենէ Ֆլակոտը (1890-1971) եղած է ուսուցիչուհի, հայրը՝ Անտուան Կուսէն՝ (1885-1958) ճեմարանի տնօրէն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տանիէլ եղած է Ֆրանսական դիմադրութեան շարժման անդամ, կապեր ունեցած է «Մաքի» խմբաւորման անդամներուն հետ, օգնած անոնց։ Այդ ընթացքին ալ ծանօթացած է Ֆրանսուա Միթերանի հետ, եւ 28 Հոկտեմբեր 1944-ին անոնք ամուսնացած են։ Ամուսնութենէն ծնած է երեք որդի՝ Փասքալ (1945, մահացած է մանուկ հասակին, նոյն թուականին), Ժան-Քրիստոֆ (1946) եւ Ժիլպերը (1949)։

1981-ի Ֆրանսայի նախագահական ընտրութիւններէն ետք ան կը դառնայ Ֆրանսայի առաջին տիկինը՝ կեդրոնանալով հասարակական գործունէութեան մէջ, յատկապէս զարգացող երկիրներուն տրամադրուող մարդասիրական օգնութեան կազմակերպման մէջ։

1986-ին ան հիմնադրած է Ֆրանս Լիպերթէ-Տանիէլ Միթերանի ֆոնտ բարեսիրական կազմակերպութիւնը, որ կը զբաղէր անօթեւան մարդոց օգնութիւն տրամադրելով։

Տանիէլ Միթերան աշխուժօրէն աջակցած է Քուպայի մէջ տեղի ունեցած յեղափոխութեան, Նիքարակուայի սանդինիստական յեղափոխութեան, Քուրտիստանի անկախութեան շարժման։

## Աշխատութիւններ
* *La Levure du pain*, édition , 1992
* *En toutes libertés*, Ramsay, 1996.
* *Ces hommes sont avant tout nos frères*, Ramsay, 1996 (sur les indiens du Chiapas). 
* *Le Printemps des insoumis*, Ramsay, 1998
* *La Torture en Tunisie : Comité pour le respect des libertés et des droits de l’homme en Tunisie*, Le Temps des cerises, 2000. 
* *Échanger la vie*, Actes sud, 2000
* *Le Livre de ma mémoire*, Édition Jean-Claude Gawsewitch , 2007 et Folio *Mot à mot*, Le Cherche midi, 2010 .
* *Ce que je n'accepte pas*, entretiens inédits avec Gilles Vanderpooten, Éditions de l'Aube, 2012.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* France Libertés Fondation Danielle Mitterrand Сайт фонда Даниэль Миттеран
Տանձ

մինի|Տանձ
**Տանձենի** (լատ.՝ *Pýarm*), վարդազգիներու (վարդածաղիկներ) ընտանիքի պտղատու ծառերու ցեղ։ Յայտնի է 60 տեսակ, Հայաստանի մէջ՝ 20։ Մշակութեան մէջ կայ մօտ 5000 սորտ։

## Միջավայրը եւ տարածաշրջանը
Միջավայրը Թուրքիա, Կովկաս։ Ամբողջ Եւրոպայի քաղաքները Յունաստանէն եւ Պալքանէն սկսած մինջեւ Սպանիա, իսկ հւսիսի կողմը Նիտեռլանտէն եւ Պելճիքայէն մինջեւ Ռուսաստան։

## Բնապահպանական պէտքերը
* Տանձի տեսակները կը տարբերի եւ աճման պայմաններն ալ կը տարբերի տեսակէ տեսակ։ Բայց կը ձանուի այն քաղաքներուն մէջ, որ ունին պաղ ձմեռ։
* Հողը։ Կը ցանուի խորունկ եւ խիտ դաշտերու մէջ։

## Տեսակները
[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:P%C3%BDrus_1325.JPG|մինի|300x300փքս|Տանձենիի [Ծաղկաբոյլ|Ծաղկաբոյլը]]
#  Ուիլիամ Պարդլէդ։ Ուղիղ աճող ծարեր, պտուղները դեղին են, հասունալեն վերջ այտերը կը կարմրին եւ գաղձր է։

#  Քոնֆերանս ծարերը։ Միջահասակ են, եւ պտուղները միջակ չափի են, կեղեւը դեղին է եւ վրան սրճագոյն կէտեր կան։

#  Քոսքիա։ Ծառերը ուղիղ են, պտուղները միջին չափի են, ոսկեգոյնի զառնող։

## Բժշկական օգուտները
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Bradford_pear_fall_0760.JPG|մինի|350x350փքս
Տանձը կ՛օգտագործուի բուժելու կարք մը հիւանդութիւններ (արեան ճնշումը ծերութեան շրջանին), (երակներու կարծրանալը), (Երիկամային հիւանդութիւն) եւ բուժել հիւանդութիւններ որու պատճառն է սիրտը, երկամները եւ լեարդը։
* Տանձի օգուտները շաքարախտի դէմ։
չնայած թէ տանձին  շաքարը շատ է, բայց ամէնէն օգնող ուտելիքներ են  շաքարի հիւանդութեան դէմ, որ կ՛օգնէ կարգաւորելու  շաքարը արեան մէջ։

* Տանձի օգուտները յղիի հանդէպ։
Տանձը շատ պէտք է հղիներուն, քանի կը պատկանի Կարեւոր վիտամիններ եւ հանքային նյութեր, որոնք պահանջում են հղիներ էն։

* Տանձի օգնութիւնը րէժիմի
Ամեննիսալ գիտենք որ տանձին մէջ շագարը շատ է, բայց կը օգնէ կուշտ պահելու, եւ կարեւոր վիտամիններ եւ հանքային նյութեր ունի։ 2 հատ տանձ ուտելով կրնաս կուշտ զգալ։

## Տանձի տեսակները

Pears.jpg | Վիլիամ Պարդլէդ
Pear_peckham_78.jpg | Քոնֆերանս
PearPhoto.jpg | Քոսքիա


## Արտաքին յղումներ

* Տանձ․ օգտակար յատկութիւններն ու հակացուցումները
* The ECP/GR Pyrus Database 

Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Տանուպ Գետ

մինի|307x307փքս
**Տանուպ**, գետ Եւրոպայի մէջ։ Եւրոպայի երկրորդ ամէնէն երկար գետն է (Վոլկայէն ետք)։ Կը սկսի Շուարցուալտի արեւելեան լանջերէն (Գերմանիա) եւ կը թափի Սեւ ծով, տելթա մը (եռանկիւն ցամաք) յառաջացնելով։ Երկարութիւնը 2850 քմ է։ Կը հոսի Գերմանիոյ, Աւստրիոյ, Սլովաքիոյ, Հունգարիոյ, Խրուաթիոյ, Սերպիոյ, Ռումանիոյ, Պուլկարիոյ, Մոլտովայի եւ Ուքրանիոյ տարածքներով, անոր ափերուն վրայ կը գտնուին եւրոպական 4 մայրաքաղաքներ՝ Վիեննան, Պրաթիսլաւան, Պուտափեսթը եւ Պելկրատը։ Տանուպը սահմանային գետ է Սերպիոյ եւ Պուլկարիոյ համար՝ Ռումանիոյ հետ եւ Սլովաքիոյ համար՝ Հունկարիոյ հետ:

Տանուպի ափին գտնուող միւս մեծ քաղաքներէն են Ռեկենսպուրկը, Լինցը, Նովի Սատը, Ռուսէն, Պրեիլան, Կալացը, Իզմայիլը։

## Անուանում
Հին յոյները (Հեսիոդոս, Ք.Ա. 7-րդ դար) գետը կը յիշատակեն *Իստրոս* անունով (այդ անուանումը կը վերաբերի գետին ստորին հոսանքին), աւելի ուշ հռոմէացիները (Կեսար, Ք.Ա. 1ին դար) զայն կ'անուանեն *Danuvius*։ Հետազօտողներուն մեծ մասը կ'ենթադրեն, որ անուանման հիմքին մէջ ինկած է հին իրանական *տան* «գետ» եզրը։
կենտրոն|մինի|832x832px|Տանուպը՝ Վիեննայի մէջ

## Հետաքրքրական Փաստեր

* Ծնունդ կ'առնէ Գերմանիոյ սեւ անտառէն:
* Հին ժամանակներէն ի վեր, Տանուպը եղած է Եւրոպայի աւանդական առեւտրական ճամբաներէն մէկը:
* Տանուպը Եւրոպայի քարտէսին վրայ ոչ միայն ամէնէն մեծ երթեւեկութեան զարկերակն է, այլեւ միջպետական ​​բաժնարար: Անիկա բնական պետական ​​սահման է, որ կը հոսի Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ միջեւ եւ ունի ամէնէն մեծ երկայնքը, մասամբ՝ Մոլտովայի միջեւ։
* Գետը ունի անձրեւային ալիքներ, որոնք կը ծառայեն իբրեւ միջազգային կամուրջներ գիւղատնտեսական, ձկնորսական, զբօսաշրջային, առեւտրական եւ արդիւնաբերական գործունէութեան համար:
* Այսօր գետին ընդհանուր երկայնքէն 2415 քմ (1501 մղոն) նաւարկելի է։
* Գետը նաեւ ջրելեկտրականութեան եւ ըմպելի ջուրի կարեւոր աղբիւր է։
* Անիկա կը համարուի  բուսականութեամբ եւ անասնական աշխարհով հարուստ բնական ջրամբար մը, ուր գոյութիւն ունին աւելի քան 4000 անասուններու եւ 1000 բոյսերու տեսակներ: Տանուպ գետին աւազանին մէջ կը բնակին զանազան ձկնատեսակներ:
* 1856-ի Փարիզի պայմանագիրին համաձայն՝ գետը ունի միջազգային կարգավիճակ։ Առեւտրային եւ մարդատար նաւերը կրնան նաւարկել առանց սահմանափակումներու: Ինչ կը վերաբերի ռազմանաւերուն, ապա պէտք է պահպանել որոշ կանոններ. ոչ տանուպեան պետութիւններու, նաւատորմին կ'արգիլուի շարժիլ գետին հունով, իսկ յարակից երկիրներու նաւերը իրենց ջրային տարածքէն դուրս կրնան նաւարկել միայն իրենց հարեւաններուն թոյլտուութեամբ:

### Անուանումը տարբեր լեզուներով
:
## Պատկերասրահ

Պատկեր:AldunaVaskapu2006.09.01.jpg
Պատկեր:Danube River Barge.jpg
Պատկեր:Devin gate.jpg
Պատկեր:Цепной мост Сечени (10890053054).jpg
Պատկեր:Danube in Ulm.jpg|alt=
Պատկեր:Neu-Ulm - Donauklinik.jpg|alt=
Պատկեր:D-UL-Ulm01.JPG|alt=
Պատկեր:Ulm - Winter an der Donau.JPG|alt=

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սեւ ծովու աւազանի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ճէյմս Տաշնըր

**Ճէյմս Սմիթ Տաշնըր**, (, ծնած է 26 Նոյեմբեր, 1972 թուականին, Ճորճիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ): Ան Ամերիկացի գրագէտ ու հեղինակ մըն է, որ ճանչցուած է իր *[[The Maze Runner]]* վիպաշարով:

## Կեանքը Եւ Գործընթացքը
Ճէյմս Տաշնըր ծնած է 26 Նոյեմբեր, 1972 թուականին, Ճորճիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ եւ ունի հինգ քոյրեր եւ եղբայրներ: Տաշնըր դպրոցական ուսումը ստացած է Տուլութի երկրորդական վարժարանէն ներս իսկ աւարտած է Պրիկհամի Համլասարանը, ուր ստացած է բարձրագոյն վկայականը հաշուապահութեան ճիւղին մէջ: Տաշնըր եւ իր կինը, Լինեթը՝ ունին 4 զաւակներ եւ ներկայիս կը բնակին Եութայի մէջ:

## Հրատարակած գիրքեր
Ճէյմսին գիրքերը գրուած են պատանիներու համար, ու անոր ոճը կը պարունակէ վտանգներ, արկածներ եւ երեւակայութիւն:

Անոր գործերէն են՝
;*The Jimmy Fincher Saga*
* *A Door in the Woods* (2003)
* *A Gift of Ice* (2004)
* *The Tower of Air* (2004)
* *War of the Black Curtain* (2005)

;*The 13th Reality* վիպաշարը
* *The Journal of Curious Letters* (2008)
* *The Hunt for Dark Infinity* (2009)
* *The Blade of Shattered Hope* (2010)
* *The Void of Mist and Thunder* (2012)

;*The Maze Runner* վիպաշարը
* *The Maze Runner* (2009)
* *The Scorch Trials* (2010)
* *The Death Cure* (2011)
* *The Kill Order* (2012)
* *The Fever Code* (2016)

;* The Infinity Ring* վիպաշարը
* *A Mutiny in Time* (Գիրք 1) (2012)
* *The Iron Empire* (Գիրք 7) (2014)

;*The Mortality Doctrine*
* *The Eye of Minds* (2013)
* *The Rule of Thoughts* (2014)
* *The Game of Lives* (2015)
* *Gunner Skale* (2014)

## Մրցանակներ
* 2008: Whitney մրցանակը, լաւագոյն երիտասարդներու վէպ *The 13th Reality*
* 2011: ALA լաւագոյն գիրքը պատանիներու համար, *The Maze Runner*
* 2012: Young Reader's Choice մրցանակը, *The Maze Runner*

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 

Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի Գրողներ
Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ ծնածներ
Թաշքենթ

**Թաշքենթ** (), Ուզպեքիստանի մայրաքաղաքը, Թաշքենթ շրջանի շրջկեդրոնը։

Ուզպեքիստանի եւ Կեդրոնական Ասիայի ամէնամեծ քաղաքը։ Երկրի քաղաքական, տնտեսութեան, գիտական եւ մշակութային կեդրոնն է։

## Բնակչութիւն

## Թաշքենթը տարիներու ընթացքին

File:Tashkent_History_1860.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_1860.jpg|c. 1865
File:Tashkent_History_1913.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_1913.jpg|1913
File:Tashkent_History_1940.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_1940.jpg|1940
File:Tashkent_History_1965.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_1965.jpg|1965
File:Tashkent_History_1967.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_1967.jpg|1966: երկրաշարժէ ետք
File:Tashkent_History_1981.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_1981.jpg|1981
File:Tashkent_History_2000.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tashkent_History_2000.jpg|2000


## Կլիմա
Ուզպեքիստանի մայրաքաղաք Թաշքենթը յայտնի է իր հարուստ պատմութեամբ, կենսունակ մշակոյթով եւ ժամանակակից ճարտարապետութեամբ։ Ահա քանի մը հիմնական կէտեր քաղաքին մասին.

#### Պատմական նշանակութիւն.-
Թաշքենթն ունի աւելի քան 2000 տարուան պատմութիւն: Անիկա կարեւոր կանգառ էր Մետաքսի ճանապարհին, որ կը հեշտացնէր առեւտուրը Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ:

#### Ճարտարապետութիւն.-
Քաղաքը իւրայատուկ է հնագոյն եւ ժամանակակից ճարտարապետութեան խառնուրդով: Նշանաւոր վայրերէն են Խաստ Իմամ համալիրը, ուր կը գտնուի հյայտնի Ղուրանը եւ ժամանակակից Թաշքենթի մեթրօն, որ յայտնի է իր գեղեցիկ զարդարուած կայարաններով:

#### Մշակութային հանգոյց.-
Թաշքենթը մշակութային կեդրոն է՝ բազմաթիւ թանգարաններով, թատրոններով եւ պատկերասրահներով: Ուզպեքիստանի պատմութեան պետական ​​թանգարանը եւ Ալիշեր Նավոյի օփերայի եւ պալեթի թատրոնը նշանաւոր տեսարժան վայրեր են:

#### Զբօսայգիներ եւ հանգիստ.-
Քաղաքին մէջ կան բազմաթիւ այգիներ եւ կանաչ տարածքներ, ինչպիսիք են Ամիր Թիմուրի հրապարակը եւ Բուսաբանական այգին, ինչ որ զայն կը դարձնէ հաճելի վայր հանգիստի եւ ժամանցի համար:

#### Խոհանոց.-
Ուզբեկական խոհանոցը կարեւոր է, ուր ճաշատեսակները, ինչպիսիք են պլովը (բրինձով փիլաւ), սամսան (համեղ խմորեղէն) եւ զանազան խորովածները յայտնի են տեղացիներուն եւ այցելուներուն համար:

#### Երթեւեկութիւն.-
Թաշքենթն ունի լաւ զարգացած երթեւեկութեան համակարգ, ներառեալ մեթրօն, ավթոպուսները եւ թաքսիները, ինչ որ կը հեշտացնէ շրջագայութիւնը քաղաքին մէջ:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tashkent skyline 2019.jpg|Թաշքենթի համայնապատկեր
Պատկեր:Monument to Ali-Shir Nava'i in Tashkent.jpg|Ալի-Շիր Նավաիին արձանը Թաշքենթի մէջ
Պատկեր:Tashkent NL.PNG


## Տե՛ս նաեւ

* Stronski, Paul, *Tashkent: Forging a Soviet City, 1930–1966* (Pittsburgh, University of Pittsburgh Press, 2010).
* Jeff Sahadeo, *Russian Colonial Society in Tashkent, 1865–1923* (Bloomington, IN, Indiana University Press, 2010).

## Արտաքին յղումներ

* Photos of historical monuments and modern buildings in Tashkent
* Recent photos of Tashkent with comments in English
* Disability Information Resource Centre in Tashkent

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուզբեկստան
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Տաորմինա

**Տաորմինա** (սիցիլերեն։ *Taurmina*,  *Tauromenion*, ,  *Ṭabarmīn*), քաղաք Մեսինայի նահանգի մէջ, Սիցիլիա, Իտալիա։ Տաորմինան յայտնի է որպէս տուրիստական կեդրոն սկսած ԺԹ դարէն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիա
Տաուը Պոպ

**Տաուը Պոպ Փոսթումա** (ծնած 12 Դեկտեմբեր, 1992-ին, Ամսթրտամ), հոլանտացի Քաունդրի երգիչ, ով 2016 թուականի Մայիսին պիտի ներկայացնէ Հոլանտան 2016-ի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին: Ան կրեց յաղթանակը Հոլանտական ցիրքի մրցոյթ De beste singer-songwriter van Nederland, ստեղծուած եւ ներկայացուած Կիէլ Պիլընի կողմէ: Ան կը մասնագիտանայ ժողովրդային քաունդրի երգերու մէջ:

## Վաղ Կեանք
Տաուը Պոպ Փոսթումա ծնած է 12 Դեկտեմբեր, 1992-ին, Ամսթրտամ, Հոլանտա: Ֆրիզիական ընտանիքի մը մէջ ծնած է: Իր հայրը, Սիմոն Փոսթումա, գիտցուած է իբրեւ անդամ ձեւաւորիչ խումբ The Foolի մէջ:

Տաուը Պոպ սկսաւ նուագել դաշնամուրը երբ ան 6 տարեկան էր, նուագելով մասնաւորապէս դասական երաժշտութիւն եւ ճազ: Ան նաեւ կիթառ սկսաւ նուագել երբ 14 տարեկան էր: Իբրեւ երգիչ ան ներշնչուած է քաունդրի, ժողովրդային եւ փոփ երգերէ որոնք թողարկուած էին 1950ականներէն մինչեւ միջ-1970ականները:

[մինի|ձախից|Տաուը Պոպ [2015-ին:]]

## Տե՛ս նաեւ
* Կապրիէլա Կունցիքովա
* Իւեթա Մուկուչեան
* Սերկեյ Լազարեւ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Դեկտեմբերի ծնածներ
Տապկուած գետնախնձոր

**Տապակած գետնախնձոր**, ուտեստը պատրաստելու ժամանակ գետնախնձորը կը բաժնեք շերտերու՝ շրջանաձեւ կամ ձողիկերու տեսքով եւ կը տապակեն՝ ոչ մեծ քանակութեան ձէթի մէջ։ Այդ ընթացքին, գետնախնձորը կը ներծծէ ձէթը, ուստի ըստ պահանջի, հնարաւոր է կրկին աւելացնել, այնուհետեւ կ՛աւելացուի կտրտուած սոխը։

Գետնախնձորի հետ կարելի է տապակել նաեւ միս, այդ պարագային, միսի իւղայնութեան հետ կապուած, կարելի է ձեթը քիչ օգտագործել։ Տապակած գետնախնձորը շատ յայտնի եւ տարածուած ուտեստ է։ Այս ուտեստի հետ կարելի է օգտագործել տարբեր տեսակի համեմունքներ եւ թանձրուկներ։

Ստորոգութիւն:Ռուսական խոհանոց
Տապկուած միս

350px|մինի|Տապկուած միս
**Տածպկուած միս (Կոտլետ)**, Կոտլետը միսով պատրաստուած տապկուած ուտեստ է, որ կարելի է ուտել հացով, կարմրած գետնախնձորով կամ սպիտակ փիլաւով։ Լոլիկը աղցաններու մէջ կամ առանձին եւս լաւ կ'ուտվի կոտլետին հետ։

## Բաղադրութիւն
500 գ աղացած միս

3 խոշոր գետնախնձոր 

1 միջին սոխ

1 խոշոր հաւկիթ

Կէս թէյի դգալ դեղին կոճ

Մէկ թէյի դգալ Աղ

Մէկ թէյի դգալ սեւ պղպեղ

քիչ մը կարկանդակի փոշի կամ աղացած չոր հաց կամ ալիւր՝ մէջը թաթխելու համար

Ձէթ տապկելու համար

Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Տապկուած Փիցցա

300px|մինի|Տապկուած փիցցա
**Տապակուած փիցցա** (իտլ.՝ pizza fritta), փիցցայի տեսակ, որ կը պատրաստուի այլ խոհարարական ձեւերով: Սովորական պատրաստման փոխարէն մթերքը կը տապկուի: փիցցայի պատրաստման այս ձեւը յայտնի է Իտալիոյ եւ Սքոթլանտի մէջ, սակայն սքոթլանտական եւ իտալական տեսակներու միջեւ կան բազմաթիւ տարբերութիւններ։

## Իտալիա
Իտալական *pizza fritta* ուտեստը առաջացած է Նիապոլի մէջ։ Պատրաստման սկիզբը խմորը կը տապկուի, ապա կը լեցուի պանիրով, միսով եւ որոշ պարագաներու՝ կանաչիով: Այլ տարբերակ է նաեւ բաղադրիչները շերտով ծածկելը, ինչպէս կ՛առնուի *calzone* պատրաստելու ժամանակ, որ այնուհետեւ կը տապկուի։ Այս տարրատեսակը կը կոչուի *panzerotto*։ Տապկելը հնարաւորութիւն կու տայ փիցցան պատրաստել առանց վառարանի։ Այդ կը կիրառուի փողոցային տաղաւարներու մէջ, ուր թեխնիկապէս հնոց հնարաւոր չէ տրամադրել:

## Սքոթլանտա
Այս փիցցան հասանելի է երկրի բազմաթիւ խանութներու մէջ։ Այն սառեցուած կամ արդէն վառարանին մէջ պատրաստուած ուտեստ է՝ հաստ խմորով՝ վրան աւելցուած միւս բաղադրիչները։ Ապա այն կը տապկուի։ Այս ուտեստը կրնայ մատուցուիլ եւ՛ ամբողջական, եւ կտորներով, տապկուած գետնախնձորի հետ կամ առանց անոր։ Էտինպուրկի մէջ եւ անոր յարակից տարածքներուն փիցցայի հետ կը մատուցուի աղ եւ քացախ, կամ անոնցմէ պատրաստուած սոուս։ Յաճախ նաեւ կը մատուցուի տապկուած գետնախնձորի հետ։

## Ծանօթագրութիւններ
Տապկուած հաց

մինի|Տապկուած Հաց
**Բաննոկ** (ինչպէս նաեւ յայտնի է որպէս տապկուած հաց), հնդկական խոհանոցի ազգային ուտեստ, այժմ լայնօրէն տարածուած ԱՄՆ-ի հնդկացիական ցեղերու շրջանին մէջ: Կը ներկայացնէ դրոժային խմորի տափակ կտոր (բլիթ)՝ իւղի կամ ճարպի մէջ տապկուած կամ բոված:

Որպէս խաւարտ՝ տապկուած հացի վրայ սովորաբար կը դրուին բակլաներ, տապկուած միսի խճողակ կամ մանր կտրտած պանիր: Տապկուած հացը՝ այդպիսի խաւարտի հետ միասին, յայտնի է որպէս «հնդկական տակօ» կամ «նաւահօ-տակօ»: Տապկուած հացը, որ կը մատուցուի քաղցր խաւարտով, օրինակ՝ մեղրապատ կամ շաքարի փոշի ցանած, տիպիկ ամերիկեան ուտեստ է՝ յայտնի որպէս «Փիղի ականջ»:

Տապկուած հացը պաշտամունքային դարձած է ԱՄՆ-ի հնդկիկներու մշակոյթին մէջ: Այն հանդիսանում է ոչ իայն տնակն ուտեստ, այլեւ աւանդաբար կը պատրաստուի այնպիսի տօներու համար, ինչպիսին են՝ «պաու-վաու»-ն եւ նահանգներու տօնաւաճառները: 2005-ին տապկուած հացը յայտարարուեցաւ Հարաւային Դակոտա «նահանգի պաշտօնական հաց»:

Ճիշդ այդ նոյն տարին՝ 2005-ին, տապկուած հացի՝ առողջութեան համար վտանգաւոր ըլլալու մասին հարցը հասարակական լայն քննարկումներու առարկայ դարձաւ. խօսքը կը վերաբերէր ԱՄՆ-ի  հնդիկներու շրջանին ճարպակալման եւ շաքարախտի լայն տարածման գործին տուեալ ուտեստի ունեցած դերին: ԱՄՆ-ի գիւղատնտեսութեան նախարարութեան հաղորդմամբ՝ տապկուած հացի սովորական չափաբաժինը կը պարունակէ 700 քալիորիա եւ շուրջ 20 կրամ ճարպ:

Տապկուած հացը նաեւ յայտնի է հարաւամերիկեան խոհանոցին մէջ՝ որպէս «կաչանգայ»։

## Պատկերասրահ

Making Frybread.jpg|Մասքոգի ցեղի ամերիկացի զինուոր Իրաքի մէջ տապկուած հաց կը պատրաստէ՝ պաու-վաու տօնին առթիւ:
Frybread taco.jpg|Նավահօ-տակօ՝ ուտեստ՝ տապկուած հացի հիման վրայ:
Frybread.jpg|Տիպիկ տապկուած հաց


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Fry Bread
*Recipes for frybread by Tribe or Nation 
*Navajo Fry Bread History 
*Fry Bread Facts 
*More Than Frybread Mockumentary
*Fry Bread House Honored Among the Best of the Best — frybread restaurant in Phoenix a winner of 2012 "America's Classics" James Beard Foundation Award.
*Diet or Fry It, Gen Huit, Salish Kootenai Nation|Salish
Տառ

**Տառ**, հնչիւններու գրաւոր նշան՝ պատկեր։

Օրինակ.-

*սար* բառը կազմուած է երեք հնչիւններէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը գրուի մէկ տառով՝ ս-ա-ր։ Սակայն կայ այլ պարագայ, ուր միեւնոյն հնչիւնը կը ներկայացուի երկու տարբեր տառերով. օրինակ՝ «օ» հնչիւնը կը գրուի թէ՛ «օ» տառով (օր, օղ) եւ թէ՛ «ո» տառով (ով, ովկիան, նոր, շող)։ Բառի մէջ յաճախ կը լսենք «է», բայց կը գրենք «ե» (գետ, հետ, նետ, շեշտ)։

## Հայերէն տառերու թուային կիրարութիւը
Հին ժամանակ, հայերէն տառերը գործածուած են որպէս թուանաշաններ։ Անոնք բաժնուած են չորս իննեակի՝ միաւորներ, տասնաւորներ, հարիւրաւորներ, իրենց առաջին տառերն ունենալով՝ ա–1, ժ–10, ճ–100 , ռ–1000։

Եւ յաջորդ տառերը՝ ըստ համապատասխան թիւերու. այսպէս՝

Օրինակ՝ 1968-ը կը գրուի ՌՋԿԸ։

Այժմ տառերը յաճախ կը գործածուին միայն իբրեւ դասական թուական Ա՝ առաջին, Բ՝ երկրորդ, Գ՝ երրորդ, Թ՝ իններորդ, Ժ՝ տասներորդ, ԻԱ՝ քսանմէկերորդ եւ այլն։

Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու
Ստորոգութիւն:Քերականութիւն
Տաղարան (համոյթ)

«Տաղարան», հնագոյն երաժշտութեան համոյթ։ Հիմնադրուած է 1981 թուականին, սկզբնապէս, «Շարական» անունով (մինչեւ 1985)։ 1988 թուականէն՝ պետական համոյթ։
## Պատմութիւն
Համոյթը հիմնադրուած է Երեւանի մէջ, 1981 թուականին։ Հիմնադիր եւ գեղարուեստական ղեկավար՝ Գրիգոր Դանիելյան (Դանիէլ Երաժիշտ)։ 1985-1987 թթ. «Տաղարանը» գործած է առանց գեղարուեստական ղեկավարի։

1987 թուականին երգահան Երուանդ Երկանեանը, ստանձելով «Տաղարանի» գեղարուեստական ղեկավարութիւնը, նոր շունչ բերաւ համոյթի համերգային, ստեղծագործական կեանքին մէջ, կարճ ժամանակամիջոցոին ստեղծելով ծաւալուն նոր նուագացանկ, որ կ'ընդգրկէր 300-էն աւելի հայ հոգեւոր, ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգերու բարձրարժէք եւ նրբաճաշակ մշակումներ։

«Տաղարան» համոյթի ներկայիս գեղարուեստական ղեկավար եւ դիրիժորն է դաշնակահար Սեդրակ Երկանեանը (1994-էն), որ կը շարունակէ զարգացնել համոյթի առջեւ դրուած գեղագիտական եւ գեղարուեստական խնդիրները։ «Տաղարանն» կոչուած է համերգային բեմ բարձրացնելու, տարածելու եւ քարոզելու հայ միջնադարեան հոգեւոր երգարուեստի գանձերը։ Այդ է պատճառը, որ անոր նուագացանկին մէջ միշտ կեդրոնական տեղ գրաւած են V-XV դարերու հեղինակներու շարականներն ու տաղերը։ «Տաղարանի» ծրագիրներուն մէջ առաջին անգամ նորէն ներկայացուած է հայկական ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգեր եւ նուագներ։

## Գործունէութիւն
Համոյթի գործունէութեան մէկ այլ հետաքրքրական կողմը կապուած է եւրոպական միջդասական եւ պարոկ շրջանի երաժշտութեան հետ։ Ունկնդրի դատին պարբերաբար կը ներկայացուին գերմանական, ֆրանսական, իտալական եւ այլ ժողովուրդներու հնագոյն երաժշտութեան ամբողջական ծրագրեր։

Համոյթի երաժշտական մեկնաբանութիւնները աչքի ինկած են ոճական ճշգրտութեամբ, բարձր կատարողական մակարդակով, հնչերանգներու հարստութեամբ, մենակատարներու եւ համոյթի ներդաշնակ ու հաւասարակշռուած հնչողութեամբ։

«Տաղարանը» համերգներով հանդէս եկած է Հայաստանի մէջ, Արցախի, նախկին Խորհրդային Միութեան երաժշտական կեդրոններուն մէջ։

Համոյթն իր մասնակցութիւնը ունեցած է միջազգային շարք մը փառատօներուն մէջ։ «Տաղարան» համոյթը մասնակից է բացառիկ համերգներու՝ կազմակերպուած դեսպանատուներու կողմէ։ 
## Գործիքային Կազմ
* Երկու ֆլեյտա
* Ֆագոտ
* Բլուլ
* Տուտուկ
* Հոբոյ
* Լարային քառեակ
* Ուտ
* Սանթուր
* Երգեհոն (կամ կլավեսին, դաշնամուր)
## Ծանօթագրութիւններ
Գեղամ Սեւան Տատուրեան

**Սեւան Գեղամ** (1926-1991), Բուն անունով՝ Գեղամ Սվաճեան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իսթանպուլ, եւ մահացած՝ Երեւան։ Յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարան։ Հետեւած է Իսթանպուլի համալսարանի իրաւագիտական ֆաքիւլթէի դասընթացքներուն։ Վկայուած է Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ճիւղէն։
Ուսուցչագործած է Պէյրութի Մխիթարեան եւ Երեւանի 26 Կոմիսարներու անուան միջնակարգ վարժարաններուն մէջ։ իբրեւ գիտաշխատող պաշտօնավարած է Երեւանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի
գրականութեան ինստիտուտին մէջ։
Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ, Պէյրութահայ եւ հայրենի մամուլին։ Պէյրութի մէջ մասնակցած է Գիրք Գրականութեան Եւ Արուեստի հանդէսի խմբագրական աշխատանքներուն (1959)։ Երեւանի մէջ, գործակիցներու հետ պատրաստած է Հայ Գրականութեան դասագիրք (1964)։ Ունի անաւարտ՝ Պարսկանայ Գրականութիւն ուսումնասիրութիւնը եւ Սիրոյ Պանթէոն վէպը։ Անդամ եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։
1949-ին կը հաստատուի Պէյրութ, իսկ 1962-ին Երեւան։

### Հրատարակուած Գործեր
Ագռաւները Թառեցան (վէպ) - Պէյրութ, 1949։

Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտ (պատմուածքներ) ֊ Պէյրութ, 1954։

Նահրէն Րաս Պէյրութ (թատերգութիւն) - Փարիզ, 1955։

Կանաչ Անապատ (պատմուածքներ) - Երեւան, 1957 (կը պարունակէ Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտը).

Բիւրեղեայ Դղեակ (վէպ) ֊ Ա. հտ. Պէյրութ, 1959։

Ծիծեռնակները Ցածէն Անցան (պատմուածքներ) - Պէյրութ,1961։ Երեւան, 1964 (կը պարունակէ նաեւ Բիւրեղեայ Դղեակը։

Վազգէն Ծուշանեան (Կեանքն Ու Ստեղծագործութիւնը) (մենագրութիւն) - Երեւան, 1968։

Հայոց Թաղը (պատմուածքներ) - Երեւան, 1967։

Երեք Սերունդ (վիպակներ) - Երեւան, 1974։

ԱմէԶ Մարդ Իր ճաՆապարհով (պատմուածքներ) - Երեւան,1979։

Սփիւռքահայ Գրականութեան Ուրուագիծ ֊ Երեւան, Ա. հտ.1980։ Բ. հտ. 1997։

Հակոբ Մնձուրի (մենագրութիւն) - Երեւան, 1981։

Ինչո՞ւ, Ինչի՞ Համար (վէպ) ֊ Երեւան, 1982։

Հող Եւ Սէր (վէպ) - Երեւան, 1986։

Համաստեղ (մենագրութիւն) - Երեւան, 1989։
## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Տատուր

**Արմէն Տատուր** (), Հայ գրող։
## Կենսագրութիւն
ծնած է Սելեւկիա, Կիլիկիա: Կիլիկիոյ պարպումէն ետք,1922-ին իր ընտանիքին հետ ապաստան գտած է Լառնագա, կիպրոս, ապա անցած է Եգիպտոս: Յաճախած է Զակազիկ քաղաքի Օշական Ազգային մանկապարտէզ-նախակրթարանը եւ Գահիրէի Պէրպէրեան գիշերօթիկ նախակրթարանը։ Աւարտած է Հելիոպոլիսի Նոր Ճեմարանը եւ Գահիրէի Ամերիկեան Համալսարանի գոլէճը։ Թղթակցութեամբ Լոնտոնէն վկայուած է որպէս ճարտարապետ 1946–ին։

Իր գրական առաջին փորձերը եղած են Պէրպէրեան վարժարանի աշակերտութեան շրջանին գրած նամակները, որոնց մասին այսպէս կը պատմէ ան. «12 տարեկանիս աշակերտ էի, առաջին բաժանումս էր տունէն. կարօտալի նամակներ կը գրէի ծնողքիս շաբաթը անգամ մը։ Կը պատմէի դասերէս, ուսուցիչներէս, ընկերներէս, խաղերէս ... կու տայի զուարճալի մանրամասնութիւններ: Կը փորձէի համոզել թէ բոլորը գոհ էին ինձմէ։ Յետոյ
կու տայի ցանկը ապսպրանքիս, որուն մեծ մասը ուտելիք կ՚երթար ընկերներուս: Հազիւ թէ պատառիկ մը կը մնար ինծի ...: Տարիներ ետք երբ ձեռքս առի թուղթերս ,զորս մայրս պահեր էր քովը, շատ սիրեցի այդ պարզունակ, ծիծաղով համեմուած գիրերս, որոնք թարմաշունչ էին, կենսալի եւ սիրուն»։ Հրաչ Երուանդի խմբագրութեան օրով, այս նամակները լոյս տեսած են ««Պայքար» տարեգիրքին մէջ, 1955-ին։

իր առաջին պատմուածքը՝ «Թօփուզ» լոյս տեսած է Գահիրէի «Արեւ» օրաթերթին մէջ։ Վահան Թէքէեանի առաջնորդութեամբ սկսած է մշակել հայ գրականութիւնը։ Եղած է անյագ ընթերցող մը եւ կարդացած՝ հայ եւ միջազգային վարպետներու գործերը։

Փորձած է գրական գրեթէ ամէն սեռ. նախընտրած է սակայն կարճ պատմուածքն ու գրական փորձագրութիւնը, իրական կեանքէ քաղելով իր նիւթերը։

1948-ին լոյս կ՚ընծայէ պատմուածքներու անդրանիկ հատորը «Կը Սիրեմ Աշխարհը», 1963–ին՝ երկրորդ հատորը «Անապատին Խորերէն»։

1969-ին բախտը կ՚ունենայ Սփիւռքահայութեան հետ Մշակութային կապի Կոմիտէի հրաւէրով հայրենիք այցելելու եւ մասնակցելու Ամենայն Հայոց բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 100–ամեակի փառաւոր հանդիսութիւններուն։ Վերադարձին, ան իր տպաւորութիւնները տուած է «Արեւ»ին մէջ, երկար յօդուածաշարքով մը, որ ապա ամփոփուած է առանձին հատորի մը մէջ, «Անկրնելի Ապրումներ» վերնագրով, 1971-ին։

1956-ին կազմած է Հայ Գեղարուեստասիրաց Միութեան 35 –ամեակի Յիշատակարան-Ալպոմը:

Անգլերէնէ հայերէնի թարգմանած է երեք թատրերգութիւններ, որոնցմէ երկուքը ներկայացուած են Գեղարուեստասիրաց Արիութեան թատերախումբին կողմէ, 1955 եւ 1965-ին:

Եգիպտահայութեան առաջին անգամ ներկայացուցած է Ուիլիըմ Սարոյեանը՝ հայերէնով:

Աշխատակցած է «Արեւ» եւ «Պայքար» օրաթերթերուն, «Պայքար» տարեգիրքին, «Նոր Գիր» եռամսեային, «Սովետական Հայաստան», «Ծիածան», «Շարժում» ամսագրերուն, «Նայիրի», «Աշխարհ», «Ջահակիր», «Արաքս», «Հայրենիքի Ձայն», «Սաւառնակ» շաբաթաթերթերուն, տալով պատմուածքներ, փորձագրութիւններ, երգիծական եւ հրապարակագրական յօդուածներ, ակնարկներ ու թարգմանութիւններ։

Իր գրական անունն է Արմէն Տատուր։ Կը ստորագրէ նաեւ Հուր–Դիր եւ Այբ-Տիուն։

1980-էն սկսեալ հաստատուած է Գալիֆորնիա, ուր կը մնայ շինչեւ իր մահը՝ 25 Նոյեմբեր 2008:

Արմէն Տատուրի գործերը տոգորուած են հայրենասիրական ու մարդասիրական զգացումներով։ Իր պատմուածքներուն հերոսները իրական կեանքէ առնուած համեստ, աշխատաւոր մարդիկ են։ Խոնարհ եւ անիրաւուած մարդոց երգիչն է ան։ Իր ոճը պարզ է, յստակ եւ պատկերալից։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով