open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարպիս Թիւլպէնտճեան

**Կարպիս Թիւլպէնտճեան** (1894, Բաբերդ - 1927, Մարսէյ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Կարպիս Թիւլպէնտճեան ծնած է 1894 թուականին, Կարնոյ նահանգի Բա­բեր­դի գա­ւա­ռի կեդրոն Բա­բերդ քաղաքին մէջ։ 1896 թուականին՝ ջարդի ժամանակ, կորսնցուցած է ծնողները։ 1903 - 1906 թթ. յաճախած է Կարին քաղաքի Կարմիր վանուց ժառանգաւորաց վարժարանը։

1906 թ. փոխադրուած է Կ. Պոլիս եւ ուսանած է Կեդրոնական, ապա Էսայեան վարժարաններուն մէջ։

Ուսանած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական համալսարանի դեղագործական բաժինին մէջ։ Նիւթական պայմաններու պատճառով ուսումը ձգած է թերաւարտ։ Կ. Պոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ որպէս դեղագործ աշխատած է։ Եղած է ՀՅԴ-ի անդամ։

1914 թուականին դաշնակցական ըլլալուն պատճառով, ենթարկուած է թուրքական ոստիկանութեան հետապնդումներուն։ Սկիզբը՝ թաքնուած է ոստիկանութիւնէն, ապա գործած է կեղծանունով։

1914 թուականին, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Մաքրի գիւղին մէջ (Պաքըրքէոյ) զինվորական դեղագործ ծառայել։

1918 թուականին, պատերազմն աւարտվելէ ետք, իր հօրեղբօրորդի Ա. Բաբերդեանի եւ Պ. Եմենիճեանի հետ լծուած է որբահաւաքութեան ազգանուէր, սակայն յոյժ վտանգավոր գործին, որ վարում էր Ա. Չագըրյանը։

1922 թուականի վերջերուն Կ. Պոլսէն անցած է Ֆրան­սա, ուր որպէս դեղագործ աշխատել է։ Քայքայուած առողջութիւնը վերականգնելու եւ կազդուրուելու նպատակով որոշ ժամանակ ապրած է Կիպրոս։

Մահացած է 1927 թուականի Փետրուար 23-ին, Մար­սէյի մէջ՝ 33 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, 1928, Փարիզ, 1929։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:1894 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Բաբերդ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1927 մահեր
Ստորոգութիւն:23 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Մարսէյ մահեր
Թշուառները

200px|մինի|աջից|'''Թշուառները, Les Misérables'''

**Թշուառները** (ֆրանսերէն՝ Les Misérables), ֆրանսացի գրող Վիքթոր Հիւկոյի պատմական վէպը. առաջին անգամ հրատարակուած է 1862 թուականին, զոր կը համարուի 19-րդ դարու մեծագոյն վէպերէն մին: Հրատարակուած թուականէն ընդամէնը 3-4 տարի ետք, առաջին անգամ, հայերէնի թարգմանուած է զմիւռնիացի լեզուագէտ` Գրիգոր Չիլինկիրեանի կողմէ: 

Անգլիախօս երկիրներուն մէջ վէպը սովորաբար անուանուած է իր բուն ֆրանսական անուանումով. սակայն, քանի մ’այլ անուանումներ եղած են, ինչպէս՝ *Թշուառները*, *Խեղճուկները*, *Աղքատները* եւ *Զրկուածներն ու Զոհերը*:

Վիքթոր Հիւկօ 1862-ին գրած է «Լէ Միզերապլ»-ը, 1985-ին Ալեն Պուպլիլ եւ Քլօտ Մայքըլ Շէօնպըրկ կը գրեն անոր բեմական երաժշտախառն ներկայացումին բառերը, իսկ 2012-ին «Տը Քինկզ Սփիչ» ժապաւէնին բեմադրիչը՝ Թոմ Հուփըր ստեցծեց երաժշտական թատերախաղին ժապաւէնի իր տարբերակը, որ Ս. Ծնունդի օրը կը սկսի ցուցադրուիլ բազմաքաղաքներու մէջ:

Ժապաւէնին պատրաստութեան ընթացքին «Հաֆինկթըն Փոսթ» զայն արդէն հռչակած էր «բոլոր ժամանակներու ամէնէն տպաւորիչ արտադրութիւններէն մէկը»: Շարժապատկերի աստղեր` Հիւկ Ճեքմեն, Էն Հաթըրուէյ, Ռասըլ Քրոու, Ամանտա Սէյֆրիտ, Հելենա Պոնամ Քարթըր, Սաշա Պարըն Քոհեն, երգած են նկարահանումի գործիքներուն դիմաց, որ կը ծանուցուի իբրեւ «յանդուգն» քայլ մը, որուն արդիւնքն է *իրական* եւ *անմշակ* կատարաղոթիւն մը, ինչպէս գրած է «Տի Ինտիփենտընթ», եւ աւելցնելով, թէ ժապաւէնը «*Պատմութեան պիտի անցնի` երաժշտախառն պատմութիւն մը շարժապատկերի պաստառին վրայ պատմելուիր ձեւին համար*»:

27 տարի շարունակ աշխարհի տարբեր երկիրներուն մէջ բազմաթիւ լեզունելով ներկայացուած այս թատերախաղը ներգրաւած է միլիոնաւոր հանդիսատեսներ: կ’ակնկալուի, որ անոր ժապաւէնը ստեղծէ «Լէ Միզերապլ»-ի երկրպագուներու նոր սերունդ մը:

«Թշուառներ» վէպը հայերէնի թարգմանած է նաեւ Վահէ Միքայէլեան, հրատարակուած՝ 1987 թուականին։

## Գիրքէն Մէջբերումներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վէպեր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Թոմասօ Անթոնիօ Վիթալի

**Թոմասօ Անթոնիօ Վիթալի**, (), Իտալացի երգահան եւ ջութակահար, ծնած է Պոլոնիա, Ճիովանի Պաթիսթա Վիթալիի մեծ զաւակը։ Ան հռչակաւոր է իր սոլ-մինոր «Չաքոննա»յի համար, որ ստեղծագործուած է ջութակի եւ երգեհոնի համար։ 1876-ին գերմանացի ջութակահար Ֆերտինանտ Տէյվիտը «Չաքոննա»ն վերախմբագրած է։ Այս ստեղծագործութեան բազմածաւալ թոնային փոփոխութիւնները ենթադրութիւններ ու հարցեր առաջացուցած են, քանի որ ան կը շեղի դասական պարոքքօ ոճի օրէնքներէն։

## Աղբիւրներ

* 
* 

## Տե՛ս նաեւ

* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալացի ջութակահարներ
Թոնի Կոլտուին

**Անթընի Հաոուրըտ** «**Թոնի**» **Կոլտուին** (, ), ամերիկացի դերասան, արտադրիչ, բեմադրիչ եւ քաղաքական գործոն մըն է։ Ան ստանձնած էր չարագործ Քարլ Պրունըրի դերը "Ghost" ֆիլմին մէջ (1990), Քոլոնըլ Պէկլի *The Last Samurai* ֆիլմին մէջ, եւ ձայնը Թարզանի Տիզնի ֆիլմ *[[Թարզան (ֆիլմ)|Tarzan]]* ֆիլմին մէջ։ Ան նաեւ գլխաւոր դեր ունի ABC կայանի քաղաքական տրամա *[[Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)|Scandal]]* հեռուստաշարին մէջ իբրեւ ԱՄՆ-ի նախագահ Ֆիթծճերըլտ Կրէնթ III:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարներ

### Բեմադրիչ

### Թատրեական

### Ձայնային Գիրք

### Ֆիլմի Ձայնագրութիւն

## Տե՛ս նաեւ
* Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
* Քէրի Ուաշինկթըն
* Հենրի Այըն Քուսիք
* Քոլամպըս Շորթ
* Տարպի Սթանչֆիլտ
* Քէյթի Լոուզ
* Կիլէրմո Տիազ
* Ճէֆ Փէրի
* Պէլըմի Եանկ
* Ճաշուա Մալինա
* Սքոթ Ֆոլի
* Փորշա Տը Ռոսի
* Քորնիլիըս Սմիթ
* Ճո Մորթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնունդներ
Թովմա Մեծոփեցի

**Թովմա Մեծոփեցի**  (),  պատմիչ, մանկավարժ, եկեղեցական, մշակութային եւ հասարակական գործիչ։

Ուսանած է Մեծոփավանքին մէջ՝ Յովհաննէս Մեծոփեցի քով  (1386-1393 թթ.),  այնուհետեւ՝ Խառաբաստավանքի վարդապետարանէն ներս՝ աշակերտելով Սարգիս Ապրակունեցիի, ապա՝ Վարդան Հոգոցվանեցի րաբունապետներուն։ 1406-էն ուսանած է Տաթեւի համալսարանէն ներս՝ Գրիգոր Տաթեւացիի քով։ 1410-ին Թովմա Մեծոփեցին ստանձնած է Մեծոփավանքի վանահայրութիւնն ու վարդապետարանի րաբունապետութիւնը՝ պաշտօնավարելով աւելի քան 30 տարի։

Թովմա Մեծոփեցիին գործունէութեան ընթացքին Մեծոփայ դպրոց հրաուիրուած են յայտմի մասնագէտներ, ստեղծվել են դասագրքեր, կատարուածլ տարբեր երկերու մեկնութիւններ։ Դպրոցի մատենադարանէն ներս ընդօրինակած, ծաղկած ու կազմած են հայկական բազմաթիւ ձեռագիր մատեաններ։ Մեծոփը դարձած է գրչութեան կարեւոր կեդրոն, ուր Թովմա Մեծոփեցին ուսուցանած է գրչութեան արուեստ, պատրաստած գրագիրներ, գրիչներ, գրչութեան արուեստի ուսուցիչներ։ Թովմա Մեծոփեցին շարք մը պատմական աշխատութիւններու հեղինակ է։ Ամենայայտնին «Պատմութիւն ԼանկԹամուրայ եւ յաջորդաց իւրոց»  (1860, քննական բնագիրը աշխատասիրութեամբ Լ. Խաչիկեանի, 1999) երկն է, որ կ՛ընդգրկէ 1386–1440-ի իրադարձութիւնները։ Այն XV դ. պատմական հազուագիւտ երկերէն է, կարեւոր աղբիւր Լենկթեմուրի, ինչպէս նաեւ Գարագոյունլու եւ ագգոյունլու քոչւոր ցեղերու մղած պատերազմներու շրջանի Հայաստանի ու Միջին Արեւելքի պատմութեան ուսումնասիրման համար։ Մեծոփեցիի պատմական երկերէն է նաեւ «Յիշատակարանը»  (1892),  որ կը վերաբերի Հայոց կաթողիկոսական աթոռը Կիլիկիոյ մայրաքաղաք Սիսէն Վաղարշապատ տեղափոխելուն։ Մեծոփեցին նաեւ սրբագրած, խմբագրած ու մշակած է կրօնա-դաւանաբանական, ծիսական, երաժշտական, գեղարուեստական եւ մեկնողական բազմաթիւ երկեր։

## Աշխատութիւններ
*Թովմա Արծրունի, Պատմագրութիւն, աշխատասիրութեամբ Լ. Խաչիկեանի, Երեւան, 1999
*T'ovma Metsobets'i's History of Tamerlane and His Successors, Transl. Robert Bedrosian
* Товма Мецопеци. История Тимурленга и его преемников. Перевод с древнеармянского, предисловие и комментарии К. С. Тер-Давтян. Ереван, 2005, 155 с.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* История великого учителя Товмы, написанная вардапетом Киракосом Банасером словесником. 

Ստորոգութիւն:15 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Ակոռի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Թովմայականութիւն

[մինի|աջից|Սուրբ Թովմա Աքուինացի, ([1225–1274)]]

**Թովմայականութիւն**, փիլիսոփայական ուղղութիւն մը, որ առաջացած է Թովմա Աքուինացի (1225-1274, փիլիսոփայ, աստուածաբան եւ եկեղեցական դոկտոր) աշխատութիւններու եւ մտքերու ժառանգութեան արդիւնքով: Փիլիսոփայութեան մէջ անոր վիճահարոյց հարցերը եւ մեկնաբանութիւնները Արիստոտելի վերաբերեալ թերեւս անոր ամենայայտի աշխատանքներն են:

Աստուածաբանութեան մէջ անոր "Ամենաբարձր աստուածաբանութիւնը" (Summa Theologica) կը համարուի ամենաազդեցիկ փաստաթուղթերէն մէկը միջին դարերու աստուածաբանութեան մէջ: Փիոս 10-րդ պապը իր աշխատութեան մէջ (encyclical Doctoris Angelici) կը զգուշացնէ, որ եկեղեցական ուսմունքները չեն կրնար ընկալուիլ առանց Թովմայի գլխաւոր թեզերու փիլիսոփայական հիմունքներուն։

Թովմայի փիլիսոփայութեան հիմնական դրոյթները չեն սահմանուիր կարծիքներու բաժանմունքին մէջ, որոնք ենթակայ են քննարկման, բայց կը համարուին հիմունքներ, որոնց վրայ հիմնուած են բնութեան ամբողջ գիտութիւնը եւ աստուածային երեւոյթները:

Վաթիքանի երկրորդ խորհուրդը Թովմայի համակարգը կը նկարագրէ որպէս "Յաւիտենական փիլիսոփայութիւն":

## Ծանօթագրութիւններ
Թովմաս (անձնանուն)

**Թովմաս**` հայկական արական անուն է, ունի աստուածաշնչային ծագում, արամայերէն תאומא-էն ([թէ'օմա], թարգմանաբար` երկուորեակ) հունարէնի միջոցաւ () հայերէնի անցած է:
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ կազմուած մականուն՝ **Թովմասեան**

## Անունը կրողները
* Թովմաս Աճէմեան (1899 Քիշնեւ-անյայտ) ռումանական սպայ, գրող
* Թովմաս Թերզեան (1840 Կ.Պոլիս-1909)` բանաստեղծ, թատերագիր
* Թովմաս Չարշաֆճեան (1872 Արեւմտ.Հայաստան-1954 Ֆրեզնոյ) հայ խմբագիր
* Պատմական՝
** Թովմաս Աքուինացի (, ,1225-74) աստուածաբան, փիլիսոփայ

## Այլ Լեզուներով
*  Թոմաս, Թոմ, Թոմի
*  Թոմաս, Թոմ
*  Թոմ
*  Թոմազոյ
*  Թոմս
*  Թոմաշ
*  Թամաշ
*  Թոմասու
*  Թոմաս
*  Թոմաս
*  Խամա'
*  Ֆամա'
*  Թոմաս
*  Թոմա
*  Տոմա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անուններ
Թովմաս Աքուինացի

**Սուրբ Թովմաս Աքուինացի** (, ), միջնադարեան մեծագոյն փիլիսոփայ-աստուածաբան։ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ մեծագոյն մտաւորականներէն։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է Իտալիոյ բարձր դասակարգի պատկանող ազնուական ընտանիքի մը մէջ։ Հինգ տարեկան էր, երբ իր ծնողքը վանք կը ղրկէ զինք, ուր կը մնայ մօտ ինը տարի։ 1239-ին իրմէ անկախ պատճառներով կը ստիպուի ձգել վանքը եւ հօրը տունը վերադառնալ: Այս անգամ կը ղրկուի Նաբոլիի համալսարանը՝ իր ուսումը շարունակելու։

1244-ին հայրը կը մահանայ։ Թովմաս 20 տարեկանին լաւ ուսման տէր երիտասարդ մը կը դառնայ։ Ան կ'որոշէ մտնել Տոմինիկեան (Dominicia) վանք՝ վարդապետական կոչումի նուիուելով: Թովմասի մայրը լսելով, կը բարկանայ եւ Թովմասի երկու եղբայրները կը ղրկէ իրեն մօտ, որոնք կայսրին բանակին մէջ մեծաւոր էին, որպէսզի ճնշում բանեցնեն Թովմասի վրայ, ետ քաշուելու իր որոշումէն։ Սակայն Թովմաս տարի մը ուշացումէ ետք կը յաջողի ճամբորդել Փարիզ, հոն նուիրուելով Տոմինիկեան վարդապետութեան, շուտով կը ճանցուի իբրեւ փիլիսոփայութեան մէջ ճարտար անձնաւորութիւն մը։

25 տարեկան հասակին, իր պատասխանատուները զինք քահանայական տիտղոսի կը կանչեն։ Պապը նոյնիսկ կ'առաջարկէ իրեն Նաբոլիի եպիսկոպոսական աթոռը, սակայն մեր խոնարհ վարդապետը կը մերժէ բարձր տիղոսները եւ կ'ընտրէ ընթերցել, յօրինել եւ ուսուցանել։

Թովմաս իր բարձրագոյն ուսումը աւարտելէ ետք, կը դառնայ ուսուցիչ Փարիզի Աստուածաբանական համալսարանին մէջ։ Թովմաս 22 տարիներ կը շարունակէ ուսուցանել Փարիզի, Հռոմի եւ Նաբոլիի մէջ. ան նաեւ կը յօրինէ, կը քարոզէ եւ քրիստոնէական հաւատքը կը պաշտպանէ։ Անոր հռչակը կը տարածուի ամէն կողմ։

Ուսուցչութեան կողքին Թովմաս յաճախ ընտրուած է որպէս խորհրդատու՝ պապերուն։ Հակառակ իր բարձր պաշտօններուն, ան իր կեանքին մեծ մասը անցուցած է իր սենեակին մէջ։

1274-ին պապը ժողովի կը կանչէ բոլոր Եպիսկոպոսները՝ Ֆրանսայի Լիոն քաղաքին մէջ։

## Իր Գրութիւնները

Կարեւորագոյնն է Summa Theologica, որ Աստուածաբանական ամփոփումներ են. անոնք կը յայտնեն Թովմասի միտքը եւ Աստուածաբանութիւնը։ Այս հաւաքածոյին մէջ Թովմաս տրամաբանական ձեւով կը ներկայացնէ Աստուածաբանական եւ փիլիսոփայական նիւթեր։ Միջնադարեան գիտութիւնը կը բնորոշուի Թովմասի այս գիտական եւ իմաստասիրական մեթոտով (scholastic method)։ Իսկ անոր ուսուցանած գաղափարները կը յայտնուին Թովմայական դպրոցին միջոցով։

## Աղբիւրներ
* Դէպքեր եւ Դէմքեր ԵԿԵՂԵՑԻԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵՆԷՆ, Սիլվի Աւագեան
Հրաչյա Թովմասյան

**Թովմասեան Հրաչեայ Սուրէնի**, ազատամարտիկ։

## Կեանքը

Ծնուել է 1964 թուականի դեկտեմբերի 15-ին Արտաշատ քաղաքում։ 1972-1982 թթ սովորել է Արարատ Գոլեցեանի (նախկինում՝ Կրուպսկայայի) անուան միջնակարգ դպրոցում։

1982 թ. ընդունուել է Երեւանի գիւղատնտեսական ինստիտուտի այգեգործական ֆակուլտետի հեռակայ բաժին, որը, սակայն չի աւարտել. այգեգործի խաղաղ աշխատանքը նրա համար չէր...

1982-1983 թթ.. սովորել է Արտաշատի թիւ 54 ուսումնարանում։ 1984-1985 թթ.. ծառայել է Խորհրդային բանակում՝ Թբիլիսիում, ապա՝ Բաթումում։

1986 թ. ծառայութեան է անցել Արտաշատի ՆԳ արտագերատեսչական բաժնում, ապա՝ 1988 թ.՝ քրէական հետախուզութեան բաժանմունքում՝ որպէս օպեր-լիազօր։ Եօթ տարի աշխատել է որպէս շարքային ոստիկան, որից յետոյ ստացել է աւագ լէյտենանտի աստիճան։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխայ. կինը՝ Արմինէն, դուստրերը՝ Անին եւ Հրաչուհին։

## Մարտական ուղին

1992 թ. կամաւոր մեկնել է պատերազմի։ Մասնակցել է Երասխի, Վարդենիսի, Լաչինի մարտերին։

Դեկտեմբերի 3-ին թեժ մարտեր էին մղւում Լաչինի Ղոչազ սարի կրակակէտերը լռեցնելու եւ բարձունքը ազատագրելու համար։ Բարձունքն ունէր ռազմավարական կարեւորութիւն, եւ զայն հետախուզելու համար առանձնացուել էր քսան հոգուց բաղկացած խումբ, որի կազմում էին արտաշատցի ընկերներ Հրաչեան եւ Արթուրը։ Տղայոց խումբը, սակայն, շրջապատուեց թուրքերի կողմից, եւ սկսուեց անհաւասար մարտը։ Հրաչեան նախ վիրաւորուեց ոտքից, ապա կրծքից. պատուհասած երրորդ գնդակը ընդհատեց քաջի պայքարը։ Օգնութեան հասած Արթուրը վէրք ստացաւ երիկամներին, սակայն, կարողացաւ, կրակն իր վրայ վերցնելով, ընկերոջ դին հասցնել մերձակայ ձորը։ Հրաչեայի դին գտնուեց մահից միայն չորս ամիս անց՝ ապրիլին, եւ հողին յանձնուեց ամսոյս 10-ին Արտաշատի Ոստան գիւղում։

Ոստիկանութեան Արտաշատի բաժնի շէնքի մուտքին դրուած է հերոսի յուշաքարը, նրա անունով է վերանուանուել փողոց Արտաշատ քաղաքում։

## Կերպարը արուեստի մէջ

Մարտական ընկերներ Հրաչեայ Թովմասեանին եւ Արթուր Ներսիսեանին են նուիրուած արտաշատցի գուսան Ռազմիկի «Յաւերժ մնաց» բանաստեղծութիւնը, հերոսի մահուան կապակցութեամբ եղբայրը՝ Գագիկը, հեղինակել է «Եղբօրս» վերտառութեամբ տապանագիրը։

## Աղբիւրներ

## Ներքին յղումներ
* Եղբօրս
* Յաւերժ մնաց
Թոշիպա

**Toshiba Corporation** ( *քապուշիքի-կայշա թօշիպա*), խոշորագոյն կազմակերպութիւն մը, որ կ'աշխատի ելեկտրաթեքնիքայի, ելեկտրոնիքայի եւ բժշկական սարքաւորումներու դաշտին մէջ։ 2015 թուականին ընկերութիւնը Fortune Global 500-ի մէջ զբաղեցուցած է  157րդ դիրքը։ Կեդրոնական գրասենեակը կը գտնուի Թոքիոյի մէջ։

## Պատմութիւն
Toshiba (**To**kyo **Shiba**ura Electric Co., Ltd.) կազմակերպութիւնը հիմնադրուած է 1939 թուականին երկու կազմակերպութիւններէ՝ Tanaka Engineering Works եւ Hakunetsu-sha & Co՝
[մինի|120px|<small>[:en:Tanaka Hisashige|Հիսաշիկէ Թանագա (1799-1881)]]
* Tanaka Engineering Works (1875)՝ Ճափոնի մէջ առաջին հեռախօսային սարքաւորումներու մատակարարը եղած է։ Կազմակերպութեան հիմնադիր Հիսաշիկէ Թանաքան երիտասարդ տարիներուն յայտնի եղած էր տարբեր սարքերու հաւաքման գործի մէջ, ինչպէս են՝ մեքէնայական տիկնիկը եւ յաւերժական ժամացոյցը։
* Hakunetsu-sha & Co (1890)՝ առաջին գործարանը եղած էր Ճապոնի մէջ, որ կ'արտադրէր ելեկտրական շիկացման լամպեր։
Բազմաբնութացումէն ետք կազմակերպութիւնը լուծարուեցաւ։ 1899 թուականին ընկերութիւնը վերանուանեցաւ Tokyo Denki (Tokyo Electric Co.)։

2011 թուականին ընկերութիւնը կը յայտարարէ Sony, Hitachi եւ Innovation Network Corporation of Japan ընկերութիւններու հետ համատեղ ձեռնարկութիւն մը ստեղծելու մասին:

## 2017-ի Միացեալ Նահանգներու Միջուկային Շինարարութեան Պարտքեր
2016 թուականի Դեկտեմբեր ամսու վերջերը, Թոշիպայի (*Toshiba*) ղեկավարութիւնը պահանջեց «շտապ մամլոյ ճեպազրոյց»՝ յայտարարելու համար, որ Վեսթինգհաուսի (*Westinghouse*) դուստր ընկերութեան մէջ նորայայտ կորուստները՝ Ֆոկթլի Էլեկտրակայանի միջուկային կայանի շինարարութենէն, պիտի յառաջացնէին միլիարդաւոր տոլարներու արժէքի իջեցում, ինչ  կը յանգեցնէր Վեսթինգհաուսի սնանկացման եւ կը սպառնար սնանկացնել նաեւ Թոշիպան։

Պարտքերու ճշգրիտ գումարը անյայտ էր։

2017 թուականի Յունուարին, գործին անմիջականօրէն տեղեակ անձ մը հաղորդեց, որ ընկերութիւնը կը ծրագրէ իր յիշատիպերու բաժինը (*memory chip division*) առանձին պիզնեսի վերածել՝ Թոշիպան սնանկացումէ փրկելու համար։

## Ընկերութեան Արտադրանքը Եւ Ծառայութիւնները
Թոշիպան կ'առաջարկէ արտադրանքի եւ ծառայութիւններու լայն տեսականի, անոնց մէջ՝ 
*Օդորակիչներ, սպառողական ելեկտրոնիք սարքեր՝ հեռուստատեսային, DVD եւ Blu-ray նուագարկիչներ, 
*Օդագնացութեան, երկաթուղիներու, անվտանգութեան եւ երթեւեկի վերահսկողութեան համակարգներ,  
*Վաճառակետերու ելեկտրոնային կէտեր, 
*Վերելակներ եւ շարժասանդուղքներ, 
*Տնտեսական օգտագործման սառնարաններ եւ լուացքի մեքենաներ, 
*IT ծառայութիւններ,
*Լուսաւորութեան, ելեկտրոնիք նիւթեր եւ բաղադրամասեր, 
*Բժշկական սարքավորումներ (CT եւ MRI սքաներներ, անդրաձայնային եւ ռէնթկեոնային սարքաւորում), 
*Գրասենեակային սարքաւորումներ, 
*Գործարարական հեռուստահաղորդակցական սարքաւորումներ, 
*Անհատական համակարգիչներ, կիսահաղորդիչներ, 
*Ուժային համակարգեր (ելեկտրաստեղծ թուրպիններ, վառելիքային եւ միջուկային ռեաքթորներ)ելեկտրականութեան փոխադրութեան եւ տարածման համակարգեր, TFT խաղարկիչներ.



LEL-AW6L2 1.jpg|Շիկացման լամպ
Logo of Toshiba Refrigerating Machine.JPG|Սառնարան
Yamato 1 thruster.jpg|Օդամղիչ
T9769A 01.jpg|T9769A ինթեկրալային շրջանակ
TOSHIBA, MRI Vantage Titan MRT-2004,.jpg|MRT-2004 MRI տիտանային սքանըր


## Ծանօթագրութիւններ
Ստեփան Թովմասեան

**Ստեփան Սուրէն Թովմասեան** (), հայ խորհրդային փիլիսոփայ։ Փիլիսոփայական գիտութիւններու տոքթոր (1970), մասնագէտ (1971)։ ԽՄԿԿ անդամ 1948-էն սկսեալ:

## Կենսագրութիւն
Աւարտած է Երեւանի համալսարանի բանասիրական բաժանումը (1948)։ 1967-1969 թուականներուն եղած է ՀԿԿ Կենտկոմի գիտութեան եւ ուսումնական հաստատութիւններու բաժինի վարիչ: 1973-1976 թուականներուն՝ ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար։ 1969-1973 թուականներուն եւ 1976-էն՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայութեան եւ իրաւունքի հիմնարկի տնօրէն։ ՀՍՍՀ 7-9 գումարումներու Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր։

Ուսումնասիրած է գեղագիտութեան եւ արուեստագիտական յեղափոխութեան հարցերը։ Աշխատութիւնները աշխատանքի եւ արուեստագիտական փիլիսոփայական հարցերուն կը վերաբերին, տնտեսականի ու սոցիալականի փոխ յարաբերութեան:

## Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է «Պատուոյ նշան» շքանշանով։

## Երկեր

* К Вопросу об объективных критериях оценки произведений искусства. Академия наук Армянской ССР, Сектор Философии, Ереван, Б.и., 1955.
* Ստ. Պալասանյանի գեղագիտական հայացքները։ Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Հայկական ՍՍՌ գիտությունների ակադեմիա, Երեւան, ՀԽՍՌ ԳԱ, 1959:
* Труд и техника, Е., 1965.
* Качественные фазы развития техникии современная научно-техническая революция, Е., 1970.
* Философские проблемы труда и техники. Мысль, Москва, 1972.
* Սոցիալիստական եւ բուրժուական ապրելակերպեր։ Հարությունյան Մանուկ Արսենի, Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Երեւան, ԳԱԱ հրատարակչություն, 1978։
* Սոցիալիզմը եւ մարդու իրավունքները։ Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Աբգարյան Է., Հայկական ԽՍՀ ԳԱ Փիլիսոփայության եւ իրավունքի ինստիտուտ, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1980։
* Սոցիալիստական ապրելակերպը եւ անհատի աշխատանքային ակտիվությունը։ (Կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտություն), Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Մելիքյան Մեհենդակ Արտաշեսի, Փիլիսոփայության եւ իրավունքի ինստիտուտ ՀԽՍՀ ԳԱ, Երեւան, ՀԽՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1983։
* Կ. Մարքսի տեսական ժառանգությունը եւ արդիականությունը, Թովմասյան Ստեփան Սուրենի, Փիլիսոփայության եւ իրավունքի ինստիտուտ, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1983։

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայական գիտութիւններու մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:23 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1996 մահեր
Վահան Ա. Քհնյ. Թովմասեան

**Վահան Ա. Քհնյ. Թովմասեան**, աւազանի անունով Կարապետ, ծնած է սասունցի ծնողքէ, Քիլիս, 1857-ին։

Իր նախնական ուսումը կը ստանայ Գասպար, Անտոն եւ Սարգիս Վարժապետեաններուն քով։ Ան աւելի օգտուած է Քիլիսի Յովսէփ Պատուելիէն, որ եղած է նաեւ Քիլիսի դպրոցին առաջին բարեկարգիչը։

Կարապետ ինքնաշխատութեամբ զարգացած եւ տիրապետած է հայերէն լեզուին ու գրաբարին ու հետագային մտած է ուսուցչական ասպարէզ։

Կարապետ, որ ժողովուրդին կողմէ կոչուած է Կարապետ Խէլֆէ, եղած է փորձառու եւ վաստակաւոր ուսուցիչ եւ հասցուցած է բազմաթիւ աշակերտներ։ Անոնցմէ մէկն է քիլիսցի Տ. Վորէն Ա. քահանայ Ներսէսեան, որ մեծապէս օգտուած է իր ուսուցիչին գիտելիքներէն ու տպաւորուած՝ անոր պարկեշտ ու եկեղեցանուէր կեանքէն։

Կարապետ Խէլֆէ ուսուցչական ասպարէզի ընթացքին, քիլիսցի ընտանիքի մը աղջկան հետ կ'ամուսնանայ եւ հայրենակիցներու փափաքով ու տեղւոյն թաղականութեան որոշումով կը կոչուի քահանայական կարգի։

Իր քահանայական ձեռնադրութեան ու օծումը տեղի ունեցած են քիլիսի Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ, 1891-ին եւ վերակոչուած՝ Տէր Վահան։

Քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրացնելէ ետք, Տէր Վահան հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Քիլիսի Ս. Յովհաննէս Եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։

Իր ժողովուրդին տառապանքն ու բնաջնջումը խախտած են իր ֆիզիքական կառոյցը եւ յառաջ բերած ուղեղային խանգարում։ Իր քահանայութեան վերջին երկու տարիներու կեանքը եղած է շատ ողբալի։

Ի տես իր առոզջական խանգարուած վիճակին, ազգայիններ դիմած են Կ. Պոլսոյ Պատրիարքութեան, որպէսզի Տէր Հայրը Ազգ. Հիւանդանոց փոխադրեն ու անհրաժեշտ դարմանումները կատարեն։ Յանձնարարուած է, որ քահանան անմիջապէս ղրկեն հիւանդանոց։ Ամէն ինչ կը կարգադրուի որպէսզի որողեալ օրը քահանան շոգեկառքով ղրկեն Պոլիս։ Բայց ափսո՜ս, որ նոյն մեկնումի օրը ան կը մահուան ։ Նախախնամութիւնը չէ կամեցած, որ իր պատուական մէկ ծառան աւելի տառապի հիւանդանոցին մէջ։

Տէր Վահանի Թաղմանական կարգն ու վերջին օծումը կատարուած էՀալէպի մէջ, 1923-ին եւ մարմինը ամփոփուած՝ Հայոց Ազգային Գերեզմանատունը։

Առի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ան արժանացած է Աւազութեան պատիւն ու տիտղոսին։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Թոր զենիթահրթիռային համակարգ

աջից|մինի|260px|
**«Թոր»** (, ՆԱԹՕ-ի եւ ԱՄՆ-ու ՊՆ դասակարգումով՝ SA-15 Gauntlet)՝ մարտավարական զէնիթահրթիռային համակարգ է, նախատեսուած հակաօդային եւ հակահրթիռային պաշտպանութեան խնդիրներ լուծելու համար:
Թոր (քաղաք) համակարգը նախատեսուած է հակառատիօտեղորոշային եւ թեւաւոր հրթիռներու, հեռակառավարուող թռչող սարքերու, ճախրող օդային ռումբերու, օդանաւերու եւ ուղղաթիռներու հարուածներէն կարեւոր վարչական, տնտեսական, ռազմական առարկաները քողարկելու համար: Կրնայ աշխատիլ ինչպէս ձեռնային, այնպէս ալ ամբողջովին ինքնաշխատ ընթացքներով: Ընդսմին, «Թորն» ինքը կը վերահսկէ նշանակուած օդային տարածութիւնը եւ ինքնուրոյն կը կկործանէ «իմս է-օտար է» համակարգով չճանչուած բոլոր թռչող թիրախները: 
2018-ի Մայիսին Հայաստանի ՊՆ-ն յայտարարած է «Թոր» համակարգ գնելու մտադրութեան մասին:
## Ստեղծման Պատմութիւն
«Թոր» ԶՀՀ-ի ստեղծման աշխատանքները սկսած են 1975 թուականի Փետրուար 4-ին, գլխաւոր կազմագէտ Վենիամին Եֆրեմովի գլխաւորութեամբ: Համակարգը զինուածութեան առնուած է 1986 թուականի Մարտ 19-ին:
## Հիմնական Բնութագրական Տուեալներ
* մշակող՝ «Ալմազ-Անթէյ»
* զինուածութեան առնուած է՝ 1986-էն
* գինը՝ $ 25 մլն.
* քաշը՝ 34 թօն
* չափսերը՝
** երկարութիւն՝ 7.5 մ
** լայնութիւն՝ 2.3 մ
** բարձրութիւն՝ 5.1 մ
* արագութիւն՝ 65 քմ/ժամ
* անձնակազմ՝ 3 հոգի
## Զինանոցին
*  Ազրպէյճան 10 միաւոր «Թոր-М2Э»,  2016-ի դրութեամբ
*  Եգիպտոս՝ 10 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
*  Եմեն՝12
*  Իրան՝ 29 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
*  Կիպրոս՝ 6 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
*  Մարոք՝
*  Յունաստան
** Ցամաքային զօրք՝ 21 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
** ՀՕՊ՝ 4 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2016-ի դրութեամբ
* ՝ Ուքրանիա՝ անյայտ քանակ, մէկ միաւոր ներկայացուած է 2017-ի 24 Օգոստոսի շքերթին
*  Չինաստան՝ 24 համալիր 9К331 «Тор-М1», 2016-ի դրութեամբ
*  Պելառուս՝ 5 մարտկոց (4-ական մեքենայով) «Тор-М2К»), 2017 թուականի վերջի դրութեամբ
*  Ռուսիա՝ 172 + Թոր M2U (M1-2U)-ներու 8 գումարտակ  (իւրաքանչիւրը՝ 4 գործարկիչով): 116 Թոր-M1-2U եւ M2-ներ մատակարարուած են 2012-2017-ին
*  Սուրիա
*  Վենեզուելլա
**  8 համալիր 9К331 «Թոր-М1», 2012-ի դրութեամբ 
** ՀՕՊ՝ 4 համալիր աւելի ուշ +26 հատ պատուիրուած են 9К331 «Тор-М1», 2012-ի դրութեամբ
* ՝ Փերու

#### Նախկիններ
*  Վրաստան
*  Ղազախստան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Զենք
Թորոս Թորանեան

**Թորոս Խաչեր Թորանեան** (), գրող, հրապարակախօս, արձակագիր, հասարակական գործիչ, բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B9%D5%B8%D6%80%D5%B8%D5%BD_%D4%B9%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%A8_%D5%80%D4%B1%D5%8A-%D5%B8%D6%82%D5%B4.jpg|մինի|Թորոս Թորանեանը «Սարգիս Խաչատուրեան 130-ամեակ» ցուցահանդէսի ժամանակ, ՀԱՊ
Թորոս Թորանեան ծնած է 1928 թուականին՝ Սուրիա, Հալէպ։ Սովորած է Հալէպի Կիւլպէնկեան դպրոցէն ներս։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն։

Բազմաժանր ստեղծագործող է։

Լոյս ընծայած է «Աստղերու ճամբան» (1960), «Կանաչ տառեր» (1965), «Անտալուզեան երգեր» (1979), «Կարօտի Ճամբաներով» (1990), «Մեծ Հորս Պատմած Հեքիաթները» (1992), «Թող Հայաստանը Խօսի» (1998), «Կեանքի Կեռմաններով» (1999) եւ այլն։

Հեղինակ է նաեւ «Վավա եւ Սարգիս Խաչատրեան» (1983), «Ժամանակի Վկան եւ Ապագայի Դեսպանը» (1990), «Անդրանիկ Ծառուկեան Արձակագիրն ու Բանաստեղծը» (2000), «Ամբողջական Գրագէտը. Ռոպէր Հատտէճեան» (2002), «Ձրոյցներ Կարպիս Սուրէնեանի Հետ» (2003), «Սիմոն Սիմոնեան Երեւոյթը» (2004) մենագրութիւններու։

## Պարգեւներ
* 2012 Մովսէս Խորենացիի մետալ

## Մէջբերումներ Թորոս Թորանեանէն
Մենք, ինչպէս երեւանցիները սովորութիւն ունին ըսելու, այն գլխէն լսած ենք Խաչատուր Աբովեանի ձայնը, որ կ՛ըսէր. «Այն որ լեզուն կը կորսնցնէ, ազգը կը կորսնցնէ», լեզուն կորսնցնողը չի կարնար ճանչնալ հայ մշակոյթը, հայոց պատմութիւնը։ Հալէպ, իմ ընկերներէն մէկնը կ՛ըսէ, որ մենք հիմա Սփիւռքի մէջ դարձած ենք հայանման բան մը, հայ չենք։

## Երկեր
*«Գիրք Որդիական», Պէյրութ, 1980։
*«Բարեւ, հայրիկ» Նովելներ, Երեւան, 1993։
*«Երիզ Մը Կապոյտ», հ. 1-3, Երեւան, 1995։
*«Երգեր Եօթանասունէս Ետք», Ծ., 2000։
*«Տիեզերքի խուզարկուն Սուրիոյ մէջ» (Երկու շաբաթ ակադեմիկոս Գրիգոր Գուրզադեանի հետ), Երեւան, 2003:
*«Ուր Տարին Մեզ Ճամբաները», Հալէպ, 2005։
*«Մանկութեան յուշեր», Երեւան, 2016:

## Արտաքին Աղբիւրներ
* Հայ բանաստեղծութեան համացանցը, Թորոս Թորանեան
* Azad-Hye Special, Հարցազրոյց գրող, հրապարակախօս, հասարակական գործիչ, բժիշկ Թորոս Թորանեանի հետ
* Հանդիպում Թորոս Թորանեանին հետ 
* Բժիշկ Թորոս Թորանեանի ելոյթը «Այլակրօն Հայեր» խորհրդաժողովին (տեսանիւթ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Սուրիահայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Թոր

մինի|աջից|140px|
**Թոր**՝ պտտման մակերեւոյթ, որ կը ստացուի շրջանագիծը պտտելով այն շրջանագիծի շուրջը, որուն վրայ կը գտնուի պտտուող շրջանագիծի կեդրոնը, կամ շրջանագիծը պտտելով այն առանցքին շուրջ, որ կը գտնուի շրջանագիծի հարթութեան վրայ, բայց չի հատեր զայն։

Երբեմն չի պահանջուիր, որ առանցքը հատէ հարթութիւնը, այդ պարագային թորը կը կոչուի **փակ**, հակառակ պարագային **բաց**։

Թորը քոմութաթիւ հանրահաշուական խումբի եւ Լիի խումբի օրինակ է։

## Յատկութիւններ
Կրնայ պատահիլ երբեմն, որ առանցքը կը հատէ ծնորդ շրջանագիծը, կամ ըլլայ անոր շօշափողը, այս պարագային պիտի ստանանք գոց տեսակի թոր:Թորակերպ մակերեւոյթներն առաջին անգամ հին յունական թուաբանագէտ Արքիտասը նկարագրած է, խորանը կրկնապատկելու խնդիրը լուծելու համար: Թորը պէտք չէ շփոթել մարմնային թորի հետ, որ կը ձեւաւորուի առանցքի շուրջ պտտելով ոչ թէ շրջանագիծը, այլ՝ հոծ շրջանը: Մարմնային թորն, այսպիսով, թորն է, գումարած ներսի տարածութիւնը: Տեղագրութեան մէջ թորը կը դիտարկուի որպէս երկու շրջանագիծերու արտադրեալ:

## Յատկանիշներ
մինի|աջից|300px|
Թորի մակերեսը եւ ծաւալը կը հաշւըուին Պապուս Աղեքսանդրիացիի եւ Փաուլ Կուլտինի բանաձեւով
* Մակերեւոյթի մակերեսը S=4\pi^2 R r
* Ծաւալը՝ V=2\pi^2 R r^2
## Մակերեւոյթի Բանաձեւը
Թորի մակերեւոյթի հանրահաշուական բանաձեւը չորրորդ աստիճանի է՝
: \left( x^2+y^2+z^2+R^2-r^2 \right)^2-4R^2\left(x^2+y^2\right)=0

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Թորոնթոյի Հայերը

մինի|Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի, Թորոնթօ
մինի|Թորոնթոյի Հայ Երիտասարդներու կեդրոն
**Հայերը Թորոնթոյի մէջ**, Թորոնթոյի մէջ հայերը բնակութիւն հաստատած են 19-րդ դարու վերջէն։ Սակայն համայնքը սկսած է կազմաւորուիլ 1920-ական թուականներուն։ 1916 թուականին Լեւոն Պապայեանին նախաձեռնութեամբ հիմնադրուած է Հայ Օգնութեան Միութիւնը, 1923 թուականին՝ ՀԲԸՄ Թորոնթոյի մասնաճիւղը։ 1953 թուականին կառուցուած է Սուրբ Երրորդութիւն հայկական եկեղեցին, կը գործէն նաեւ Սուրբ Խաչ, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները, որոնց կից՝ միօրեայ դպրոցներ։ Համայնքը ունի երեք ամենօրեայ վարժարան։ Ազգային կուսակցութիւնները ներկայ են համայնքին մէջ իրենց կոմիտէներով, ակումբներով, մասնաճիւղերով։ 1934-ին, Գարեգին Նժդեհ, Գանատայի հարաւային Օնթարիոյի Սէնթ Գաթրինզ քաղաքին մէջ հիմնուած է Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան առաջին մասնաճիւղը: Մինչեւ 1974, Հիւսիսային Ամերիկայի երիտասարդական միութիւնները վարած է մէկ կեդրոնական վարչութիւն:

Կը գործէն ՀՅԴ «Սողոմոն Թեհլերեան» կոմիտէն (1956 թուականէն) ՀՅԴ երիտասարդական միութեան «Սիմոն Զաւարեան» մասնաճիւղը, ՌԱԿ «Եսայի Եագուպեան» ակումբը (1967 թուական), ՍԴՀԿ Մոնրէալի Թեքէեան մշակութային միութեան «Նայիրի» պարախումբը «Փարամազ» մասնաճիւղը (1983 թուականէն), ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» (1964 թուականէն), Թեքէեան (1967 թուականէն), Համազգային (1969 թուականէն), ունի «ժորժ Սարգիսեան» թատերախումբ, «Գուսան» երգչախումբ, «Էրեբունի» պարախումբ), Նոր սերունդ (1978 թուականէն) Թորոնթոյի Սուրբ Խաչ ազգային վարժարանի աշակերտական մշակութային միութիւնը, Պոլսահայ մշակութային համահայկական հիմնադրամի միութիւնը (1988 թուականէն), «Հայաստան» (1993 թուականէն), Հայկական ժամանակակէն հետազոտութիւններու եւ փաստագրութեան Զորեան հիմնարքը (1985 թուականէն) մասնաճիւղերը, Հ.Օ.Մ.-ի Ամէնօրեայ Վարժարանը (1979 թուականէն), Պապայեան հիմնարկը, Հայ Դատի Յանձնախումբը, Տարեց քաղաքացիներու ընկերութիւնը, «Կոմիտաս» երաժշտական միութիւնը։ Լոյս կը տեսնէ «Թորոնթոհայ» ամսագիրը, «Նոր Սերունդ» ամսագիրը, ՀԲԸՄ «Խօսնակ Թորոնթոյի», «Լուսաբաց» պարբերականները։ Կը գործէ «Հայ Հորիզոն» հեռուստակայանը։

1974-ին Թորոնթոյի մէջ հիմնուած է «Արփի» մանկամսուր-մանկապարտէզը, Արփի Մերասի նախաձեռնութեամբ, ուր սորված են հայ եւ տարբեր ազգութիւններէ հազարաւոր երեխաներ։

Տեղի հայերու գլխաւոր հաւաքատեղին Հայ Կեդրոնն է։ Թորոնթօն գանատահայութեան երկրորդ մեծ կեդրոնն է Մոնրէալէն ետք։ Ներկայիս այդտեղ կը բնակի շուրջ 27 հազար հայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Թորոնթօ

**Թորոնթօ** (), Քանատական քաղաք Օնթարիօ նահանգին մէջ։ Բնակչությամբ, Քանատայի մեծագոյն քաղաքն է, ինչպէս նաեւ Օնթարիօ նահանգի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Հարաւային Օնթարիոյ` Օնթարիօ լիճի հիւսիս արեւմտեան ափին։

2011 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներով Թորոնթոյի բնակչութիւնը կը հասնի 2,615,000 անձ։ Ունի բազմազան ազգերու բնակչութիւն, որուն 49%ը ծնած է Քանատայէն դուրս։

Արուարձանեան քաղաքներու հետ միասին, Թորոնթոն կը կազմէ Մեծն Թորոնթօ քաղաքային խմբաւորումը (Greater Toronto Area, կրճատ՝ GTA)` 6 միլիոն բնակչութեամբ (2011)։

Քաղաքը հարուստ է բազմաթիւ պատկերասրահներով եւ թանգարաններով։

Քանատայի «տնտեսական շարժիչ»ն է, ուր կեդրոնացուած են բազմաթիւ նախաձեռնութիւններ։ «The Economist» պարբերականը 2011 թուականին Թորոնթոյին ներկայացուցած էր որպէս 4-րդ առաւել բարձր կենսամակարդակ ունեցող քաղաք. Թորոնթոյի մէջ կը գտնուի՝ Թորոնթոյի սակարանը, ինչպէս նաեւ երկրի առաջատար բանկային կազմակերպութիւններու զգալի մասը։

Թորոնթօ ունի աշխոյժ հայկական գաղութ, եկեղեցի, մշակութային միութիւններ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գանատայի քաղաքներ
Թորոս (անձնանուն)

**Թորոս**՝ հայկական արական անձնանուն մըն է, յունական ծագումով Թէոդորոս  անուան կրճատ տարբերակն է, թարգմանաբար՝ "Աստուծոյ նուեր"։ Հայոց մէջ սա անունը գործածական է Ե դարէն մինչ օրս:
* Անուան լատինագիրը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Թորոսեան**

## Աստուածատուր
Հայերէնին մէջ նոյն իմաստը կ'արտայայտէ **Աստուածատուր** անունը եւ անոր ձեւերը՝ **Ասատուր**, **Ծատուր:**

## Կրողները
* Թորոս Ազատեան (1898-1955 Իսթանպուլ) բանասէր, բանաստեղծ
* Թորոս Թորանեան (ծն.1928, Հալէպ) գրող, արձակագիր, բժիշկ
* Թորոս Թորամանեան (1864, Շապին Գարահիսար-1934, Երեւան) ճարտարապետ
* Թորոս Ռոսլին (1210-70) մանրանկարիչ եւ գրող
* Թորոս Ռասթկելենեան (Toros Rast-klan, ծն.1934, Հալէպ) քանդակագործ

## Թէոդորոսի Այլ Տարբերակներ
* Թէոդիկ՝
** Թէոդիկ (1873, Կ.Պոլիս-1928, Փարիզ) բանասէր
*** Արշակուհի Թէոդիկ (1875, Կ.Պոլիս-1922, Լոզան, Զուիցերիա) գրագէտ եւ թարգմանչուհի

## Թէոդորոսի Թարգմանական Տարբերակներ
* Սքանտինավեան երկրներուն մէջ տարածուած է *Theo* (Թէոյ) ձեւը
* սլավոնական ժողովուրդներն ունեն ուղղակի թարգմանուած Պոկտան (), Պոժիտար (), ֆրանսերէն` Dieudonné, որը jունարենէն ուղղակի թարգմանութիւնն է:

## Թէոդորոսի Տարբերակները Այլ Լեզուներով
*  Թէոտոր, Թէո, Թէտ, Թէտի
* 
*  Թուուտոր
*  Սեոտոա (անգլերէն արտասանութեամբ է)
*  Թոտոր
*  Ֆեոտոր, Ֆէտեա
*  Թէոտորէ, Թէտոյ
* ֆիններէն՝ Teuvo'' Թոյվոյ
* 

## Ծանօթագրութիւններ
Թորոս Ռոսլինի Յուշարձան (Երեւան)

250px|մինի|աջից|'''Թորոս Ռոսլինի Յուշարձան (Երեւան''')
**Թորոս Ռոսլինի յուշարձան**, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակին մէջ, տեղադրուած է 1967-ին։ Յիշուած է  Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Արշամ Շահինեան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտով, բարձրութիւնը 3,4 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ երրորդ արձանն է։

## Պատմութիւն
XIII դարու երկրորդ կիսուն,  կիլիկեան հայ մանրանկարիչ եւ գրիչ, Հռոմկլայի գրչատանն աշխատած Թորոս Ռոսլինի յուշարձանը տեղադրուած է 1967 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։
## Պատկերասրահ

Պատկեր:Matenadaran (9).JPG|Թորոս Ռոսլինի յուշարձանը Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ երրորդն է
Պատկեր:Toros Roslin.jpg|Թորոս Ռոսլինի յուշարձան. տեսք ներքեւէն
Պատկեր:Toros Roslin (2).JPG|Թորոս Ռոսլինի յուշարձան. պատուանդանի գրութիւնը


## Տե՛ս նաեւ
* Մեսրոպ Մաշտոցի Յուշարձան (Երեւան)
* Անանիա Շիրակացու Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Մովսէս Խորենացիի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Ֆրիկի Յուշարձան (Երեւան)

## Արտաքին յղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Ստորոգութիւն:Երեւան
Թոր (այլ կիրառումներ)

* Թոր՝ երկրաչափական մարմին
* Թոր՝ ռուսական արտադրութեան հրթիռային համակարգ
* Թոր՝ Խաւարի Աշխարհը՝ հոլիուուտեան ֆիլմ
Սարգիս Թորոսեան

մինի|Սարգիս Թորոսեան
**Սարգիս Թորոսեան**, (1891, Էվերեկ, Թուրքիա - 17 Օգոստոս 1954, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), Օսմանեան կայսերական զօրքերու հայազգի հրետանաւոր, հրամանատար։

## Կենսագրութիւն
Սարգիս Թորոսեան ծնած է 1891 թուականին, Թուրքիոյ Էվերեկ քաղաքին մէձ։ Աւարտած է տեղի հայկական թեմական դպրոցը։ Այնուհետեւ ընդունուած է Ատրիանապոլսոյ Պետական գոլէճը։

1914 թուականին Սարգիս կը ստանայ հրետանային տեղալալի կոչում եւ գործող կ՛ուղարկուի Գերմանիա։ Թուրքիոյ՝ պատերազմի մէջ մտնելէն առաջ, Թորոսեան կը նշանակումի՝ Էրթուղրուլ ֆորտի հրամանատար, որ կը պաշտպանէր Տարտանելի մուտքը։ Հրամանատար Սարգիս Թորոսեանն առաջինն էր, որ 1915 թուականի սկզբը, ոչնչացուց բրիտանական ռազմանաւը՝ Տարտանելի ճակատամարտի ընթացքին։ 1915 թուականին, երբ սկսաւ կայսրութեան հայ բնակչութեան տեղահանութիւնն ու կոտորածը, Սարգիս Թորոսեանի ծնողներն ու քոյրը եւս տեղահանուեցան։ Թորոսեան կը փորձէ իր ընտանիքի փրկութեան համար միջնորդութիւն հայցել թուրք բարձրաստիճան զինուորականներէն, սակայն, փոխարէնը՝ վերջիններս, Թորոսեանին սպանելու փորձ կը կատարեն։ Երիտթուրքերու կատարած եղերական գործողութիւններն ու ծնողներու սպանութիւնը, կը ստիպեն Թորոսեանին միանալ արաբներուն, որոնք Նուրի Եուսուֆի ղեկավարութեամբ, կը գործէին Դաշնակիցներու հովանիին ներքոյ։ Իր խիզախութեան, ղեկավարելու բացառիկ ունակութեան եւ հմուտ հրամանատարութեան շնորհիւ, Թորոսեանն Անգլիոյ ու Ֆրանսայի կողմէն արժանացած է բարձր պարգեւներու։ Թորոսեանն արժանացած է նաեւ Օսմանեան կայսրութեան ու Գերմանիոյ, Աւստրիոյ, Պուլկարիոյ ռազմական պարգեւներուն։ Թորոսեան մասնակցած է քեմալականներու դէմ կազմակերպուած տեղական ինքնապաշտպանական մարտերուն, որոն անյաջող աւարտէն ետք կը տեղափոխուի ԱՄՆ՝ Փենսիլվանիա։

1929 թուականին՝ Պոսթընի մէջ, Սարգիս Թորոսեան կը հրատարակէ «Տարտանելէն Պաղեստին» գիրքը, որ ընդարձակ տեղեկութիւններ կու տայ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքին Օսմանեան կայսրութեան ռազմական անցուդարձի, ինրպէս նաեւ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին։։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Հայ զինուորականներ
Ստորոգութիւն:1891 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1954 մահեր
Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի մացածներ
Ստորոգութիւն:Փենսիլվանիա մահացածներ
Թութակ

260px|մինի|աջից|Թութակ
**Թութակներ**, **հայերեն` ,,Բույթ,,** (լատին․՝ Psittacoidea), թռչուններու ընտանիքին պատկանող կենդանիներ։ Այս ընտանիքին պատկանող թռչունները կը բաժնուին 3 խումբերու՝ իսկական թութակներ, քաքատուներ եւ նորզելանտական թութակներ։ Տարածուած են արեւադարձային ու մերձարեւադարձային տարածքներուն մէջ՝ Աւստրալիա, Հնդկաստան, Ասիոյ հարաւ-արեւմուտքի, Արեւմտեան Ափրիկէի, Կեդրոնական Ամերիկայի եւ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։

Յայտնի է թութակներու աւելի քան 300 տեսակ։ Առաւել հանրայայտ են աւստրալիական կակադուներն ու ռոզելաները, ափրիկեան անբաժանները, ամերիկեան արաներն ու ամազոնները։ Գունագեղ, կարճ պարանոցով, խոշոր գլուխով, կեռ ու հզօր կտուցով թռչուններ են։ Կ'ապրին Ափրիկէի, Ամերիկայի եւ Աւստրալիայի արեւադարձային անտառներուն մէջ։ Թութակները կ'ըլլան տարբեր չափերով։ Ալիքաւոր թութակի երկարութիւնն ընդամէնը 18 սմ է, իսկ հարաւամերիկյան հսկայ արա թութակինը՝ մինչեւ 1 մ։ Փետուրները գունաւորուած են վառ կանաչ, կապոյտ, կարմիր, դեղին, հազուադէպ՝ սեւ կամ մոխրագոյն։

Թութակներու ոտքերը գերազանց յարմար են մագլցելու։ Իւրաքանչյիւր ոտքի 2 մատներն ուղղուած են առջեւ, երկուքը՝ ետեւ, եւ միասին կը կազմեն շատ ուժեղ աքցաններ։ Թութակներու մեծ մասին թեւերը լաւ զարգացած են, եւ անոնք արագ կը թռչին։ Կան նաեւ չթռչող թութակներ։ Օրինակ՝ Նոր Զելանտայի մէջ ապրող բուէճանման թութակը միայն քալել գիտէ եւ վտանգի պարագային կը թաքնուի ծառերու արմատներու մեջ գտնուող բունին մէջ։

Թութակները կը սնանին պտուղներով, սերմերով, բողբոջներով, երբեմն՝ միջատներով։ Անոնք կտուցով կը կտրեն բոյսերու, պտուղներու ու սերմերու կեղեւը եւ կը սնանին միջուկով։ Խոշոր թութակները կրնան կտրել ամէնաամուր ընկոյզը։ Կտուցը նաեւ կ'օգնէ անոնց մագլցելու ծառերու ճիւղերով։ Կ'ապրին երամներով։

Բոյն կը դնեն ծառերու փչակներուն, ժայռաճեղքերուն, երբեմն՝ գետնին մէջ։ Կը դնեն 1–12 (յաճախ՝ 2–5) սպիտակ ձու։ Թուխսի կը նստի էգը կամ արուն։ Ձագերը ձուէն դուրս կու գան մերկ, անօգնական եւ կոյր։ Ձագերը կը խնամեն արուն ու էգը։

Բնութեան մէջ թութակները միմիանց հետ կը հաղորդակին սուր, ականջ ծակող ճղճղոցով կամ մեղմ ճռուողիւնով։ Անոնք հետաքրքրասէր են, հնարամիտ, լաւ կ'ընտելանան, առանձին տեսակներ (ժակօ, կակադու, ամազոններու քանի մը տեսակներ) ընդունակ են արտաբերելու բառեր եւ նոյնիսկ նախադասութիւններ։

### Թութակների տեսակներ
Կակադու ինկա, Ժակօ, ալիքաւոր թութակ, կանաչաթեւ արա, բազմագոյն լորիկետ, խայտաբղէտ ռոզելա, վարդակուրծք թութակ եւ այլն։

**Ալիքաւոր թութակ**

Ալիքաւոր թութակն ամէնատարածուած սենեկային թռչունն է աշխարհի մէջ։ Վայրի տեսակը տարածուած է Աւստրալիոյ մէջ։ 19-րդ դարու կէսերուն բերուած է Եւրոպա, ընտելացուած։ Բուծուած են ալիքաւոր թութակի մօտ 200 ցեղատեսակներ։ Անոնք ունին մինչեւ 20 սմ մեծութիւն, կը սնուին հացազգի հատիկներով։ Հեշտ ընտելացող թութակներ են։ Կը կազմեն անբաժան զոյգեր։ Կրնան մտապահել քանի մը տասնեակ բառեր եւ արտայայտություններ։ Թիկունքի եւ թեւերու փետուրներու՝ ծովի ալիքներու նմանութեան պատճառով անուանած են ալիքաւոր։

### Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թռչուններ
Թութա՞կ ես, ծօ

**Թութա՞կ ես, ծօ** Ուիլիըմ Սարոյեան (1908-1981), Ի դարու համաշխարհային գրականութեան դասական արձակագիրներէն, Միացեալ Նահանգներու հեռաւոր անկիւնները կ՚որսայ հայու կեանքեր ու զանոնք կը վերածէ եզակի պատմութիւններու։

«Թութա՞կ ես, ծօ՛» հատորը կազմուած է Յովհաննէս Շէօհմէլեանի թարգմանութեամբ, Արամ Սեփեթճեանի խմբագրութեամբ 1994-ին Պէյրութի «Սիփան» հրատարակչատան կողմէ տպագրուած «Պատմուածքներ»ու երկրորդ հատորին հիման վրայ։ Վերստուգած է Հրակ Փափազեան եւ խմբագրած՝ Սեւան Տէյիրմենճեան:

Գիրքը հասցէագրուած է ո՛չ միայն մեծահասակներուն, նաեւ պատանիներուն եւ մանուկներուն:
## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Գիրքեր
Թուխիկ (անձնանուն)

**Թուխիկ**, հայկական արական ու իգական անձնանուն։ Յառաջացած է հայերէն *թուխ* բառէն, ինչպէս որ սեւ բառէն առաջացած է Սեւուկ անձնանունը։ Սկսած է գործածուիլ 15-18-րդ դարերէն եւ այժմ ալ գործածական է՝ իբրեւ իգական անուն։

## Գործածութիւններ
* Թուխիկ, արական անուն, մերձաւոր Մկրտիչ քահանայ, որ 1469 թուականին Բիւրականի մէջ ընդօրինակեց Ժողովածու քերթուածոց։
* Թուխիկ, յիշատակուած է 1589 (իգական), 1591 (իգական), 1666 (իգական), 1747 (արական), 1770 թուականներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական երկսեռ անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Բարսեղ Թուղլաճեան

**Բարսեղ Թուղլաճեան** (), պատմաբան, թարգմանիչ, բառարանագէտ, բանասէր եւ գրող։ Հաստափոր ու մեծահասակ բազմաթիւ թրքերէն հատորներու, երկլեզու աշխատասիրութիւններու եւ հանրագիտարաններու հեղինակ։ Հանրանօթ դէմք թէ՛ թուրք, թէ՛ հայ եւ թէ՛ օտար շրջանակներու մօտ։

## Կենսագրութիւն
Թուղլաճեան ծնած է Պոլիս, 1933-ին։ Հայեցի կրթութիւնն կը ստանայ Կիպրոսի Մելգոնեան վարժարանէն, 1946-51։ Այնուհետեւ Ամերիկա անցնելով (Միշիկընի Համալսարան), կը հմտանայ անգլերէնի մէջ ու Պոլիս վերադարձին (1955)՝ իբրեւեւ անգլերէնի դասատու կը պաշտօնավարէ տարբեր դպրոցներու մէջ։

## Գրական ասպարէզ
Շարքը երկար է իր հրատարակած հատորներուն (քսանէ աւելի), որոնք կը յատկանշուին մանաւանդ իրենց ճոխ նկարազարդումներով եւ պատմական հազուագիւտ վաւերագիրներով։

Ան վարպետ մըն էր հանրագիտարանային գործերու գրառումին մէջ, տարիներու երկայնքին շարունակ կը հաւաքէ եւ իր արխիւին վրայ կ'աւելցնէ փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, տուեալներ, գիրքերու կողքեր, հին թերթերու նմոյշներ ու ամէն ինչ՝ որ իր հրատարակութիւններուն կրնար նպաստել։ Ան նաեւ պրպտումներ կը կատարէ թրքական արխիւներու մէջ։

Պատրաստած է թրքերէն-անգլերէն տարաբնոյթ բառարաններ (գիտական, տնտեսական, իրաւաբանական, բժշկական բառերու)։ Իրեն կը պատկանին նաեւ հարագիտարանային բնոյթի գործեր, ինչպէս՝ «Օքիանուս» (Ովկիանոս) եռահատոր հանրագիտարան-բառարանը, նաեւ թանկարժէք գիրքեր՝ Մարմարա ծովու կղզիներուն, Պոլսոյ հայոց եկեղեցիներուն, Տատեան ամիրաներու ընտանիքին, ծովանկարիչ Այվազովսկիին, արեւմտահայոց մշակութային եւ հրատարակչական գործունէութեան՝ «Արեւմտեան աշխարհի հայերը» (Պաթը էրմէնիլէրի, 5 հատորանի), օսմանցի պալատական կիներու մասին, եւայլն։

Թուղլաճեան իր գործերը գրած է ընդհանրապէս թրքերէնով, ու հետեւաբար՝ թուրք մշակոյթի՛ն է որ ծառայած է գլխաւորաբար։ Բայց ան ամէն առիթով հայ ժողովուրդի տաղանդնե՛րն ալ ճանչցուցած է օտարներուն (թրքերէնով կամ անգլերէնով)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Գառնիկ Ստեփանեան (1973), «Կենսագրական բառարան», հատոր Ա., Երեւան: «Սովետական գրող», էջ 378։

Ստորոգութիւն:1 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Միհրան Թումաճան

**Միհրան Թովմաս Թումաճան** (Հոկտեմբեր 1890, Կիւրին - 28 Հոկտեմբեր 1973), երաժիշտ ազգագրագէտ:

## Կենսագրութիւն
Միհրան Թումաճան ծնած է Հոկտեմբեր 1890 թուականին, Կիւրինի մէջ։

1895 թուականին ան ընտանեօք կը փոխադրուի Սեբաստիա, ուր նաեւ կը ստանայ իր միջնակարգ ուսումը։

1909 թուականին, իր ընտանիքին հետ կը տեղափոխուի Կ․ Պոլիս, ուր իր ուսումը կը շարունակէ տեղւոյն համալսարանի իրաւաբանական դպրոցին մէջ: Կ՚աւարտէ 1913 թուականին։

1910 թուականէն սկսեալ, Միհրան Թումաճան կը հետեւի Կ․ Պոլսոյ մէջ Կոմիտասի կազմակերպած երաժշտագիտական դաընթացքին։ 1920 թուականին, Կոմիտասի միւս աշակերտներուն հետ, կ՚անցնի Փարիզ, խորացնելու համար երաժշտական իր ուսումը։

1923 թուականին ան կը փոխադրուի Ամերիկա Միացեալ Նահանգներ, ուր «Հայ Երգ-Երաժշտական Միութիւն» անունով կը կազմակերպէ երգչախումբեր ու համերգներ, միաժամանակ շարունակելով իր ուսուցիչին՝ Կոմիտասի գործը, երաժշտական ազգագրական բնագաւառին մէջ։ Տարիներու ընթացքին ան կը յաջողի հաւաքել արեւմտահայ ժողովրդական բազմաթիւ երգեր, ստեղծելով հարուստ հաւաքածոյ մը, գիտական ու գեղարուեստական բարձր արժէքով։

1966 թուականին Միհրան Թումաճան կը հրաւիրուի Հայաստան, որպէս հայկական ՍՍՀ Գիտական Ակադեմիայի Արուեստի Ինստիտուտի գիտական աշխատակից, ու կը նուիրուի իր հաւաքածոյի գիտական հրատարակութեան աշխատանքին, որուն առաջին հատորը լոյս կը տեսնէ Երեւանի մէջ, 1972 թուականին, «Հայրենի Երգ Ու Բան» խորագրով։ Ան հրատարակութեան կը պատրաստէ նաեւ նոյն աշխատութեան երկրորդ հատորը, սակայն մահը կը զրկէ զինք յաջորդ հատորները պատրաստելու հնարաւորութենէն։

Միհրան Թումաճան կը մահանայ 28 Հոկտեմբեր 1973 թուականին։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, խմբագիր Երուանդ Հ․ Քասունի, հատոր Դ․, Պէյրութ, 1973, էջ 353-354։

Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1973 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Հոկտեմբերի մահեր
Թումանեան (քաղաք)

**Թումանեան**, քաղաք Հայաստանի Լոռի մարզին մէջ, Դեբեդ գետի ափին՝ մարզի կենդրոնէն՝ 38 ք․մ․ հարաւ-արեւելք։

Բնակչութիւնը, հիմնականօրէն, կը զբաղի երկրագործութեամբ, իսկ միւս մասը նաեւ արդիւնաբերութեամբ։

## Բնակչութիւն
Թումանեանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիրւնը.

## Ծանօթագրութիւններ
Իննա Թումանեան

**Իննա Սուրէնի Թումանեան** (, 10 Սեպտեմբեր, 1929, Մոսկուա, Ռուսիոյ ԽԴԸՀ – 10 Յունուար, 2005, Մոսկուա, Ռուսիոյ դաշնութիւն), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սցենարիստ, ՌԴ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2000), ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Իննա Թումանեանը ծնած է 1929 թուականին Մոսկուայի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժինը, իսկ 1962 թուականին՝ [ՎԳԻԿ Կենսագրութիւն Իննա Թումանեանը ծնած է [1929 թուականին Մոսկուայի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժինը, իսկ 1962 թուականին՝ ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը (Գրիգորի Ռոշալի արուեստանոցը)։ Անոր գրեթէ ամբողջ ստեղծագործական ուղին կապուած է Գորկի անուան մանկապատանեկան ֆիլմերու կինոստուդիայի հետ։ Առաջին ֆիլմը նկարահանած է 37 տարեկան հասակին: Իննա Թումանեանը առաջին ոչ պետական «Զոդիակ» կինոստուդիայի ղեկավարն էր, ուրկէ ծնունդ առած են ժամանակակից ռուսական կինեմատոգրաֆի շատ բեմադրիչներ եւ պրոդիւսերներ։

Մահացած է 2005 թուականին։ Թաղուած է Մոսկուայի Տրոեկուրովսկի գերեզմանոցին մէջ։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սցենարիստ

### Դերերը կինոյի մէջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:10 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:2005 մահեր
Օննօ Թունչպոյաճեան

**Օննօ Թունճ** (Յովհաննէս Թունչպոյաճեան, , ), Պոլսահայ հանրայայտ երգահաններէն մին։ Իր յօրինած հարիւրաւոր ստեղծագործութիւններով մեծ տեղ կը գրաւէ թրքական փոփ երաժշտութեան մէջ։

## Վաղ Տարիներ
Օննօ Թունչպոյաճեան ծնած է 1948-ին, Կ.Պոլսոյ Ֆերիգիւղ թաղը։

Առաջին անգամ հանդէս եկած է Հարիւր Մանկանց անունով եկեղեցական երգչախումբի մը մէջ:

Միջնակարգի առաջին տարին ստիպուած է ուսումը կիսատ ձգել՝ ընտանիքին նիւթական աջակցութիւն բերելու համար։

Նիւթական դժուարութեանց պատճառով, ան չէ կրցած նոյնիսկ նուագարան մը ունենալ, ուստի ընկերոջը (Արմանին) մայրը՝ Անուշը, երկու կիթառ գնած է. մէկը իր տղուն, միւսը՝ Օննոյին։ Օննօ ինքնաշխատութեամբ սորված է նուագել, երաժշտական խումբի մը անդամակցած եւ կարճ ժամանակ մը ետք ալ՝ կիթառին պարտքը վճարած։

## Ասպարէզ

Յօրինած է 175 երգ եւ ներկայացուցած է Թուրքիան բազմաթիւ եւրոպական մրցումներու մէջ: Սերտ յարաբերութիւն ունեցած է թուրք երգչուհի Սեզէն Աքսուին հետ, որուն հետ գրած եւ յօրինած է Աքսուին երգերուն մեծ մասը։

Օննոյին մահը մեծապէս ազդած է Աքսուին վրայ, որուն նուիրած է իր «Երազի Պարտէզները» () անունով ալպոմը։ 1980-ականներուն անոնք սիրային յարաբերութիւն ալ ունեցած են իրարու հետ։

Օննոյին եղբայրը՝ Արթօն, որուն հետ աշխատակցած է 25 տարի, բազմաթիւ երգեր նուիրած է եղբօրը։

## Մահը

Օննօ Թունչպոյաճեան մահացած է 14 Յունուար 1996-ին, երբ լերան մը վրայ, կլիմայական վատ պայմաններու պատճառով իր անձնական օդանաւը խորտակուած է, Պրուսայէն Պոլիս ուղեւորութեան ընթացքին։ Աղէտը տեղի ունեցած է Եալովա նահանգին Արմութլու գիւղի մօտ։

Թաղուած է Շիշլիի Հայկական Գերեզմանատունը, Պոլիս։

### Յարգանքի Տուրք

* 2002-ին Եալովա քաղաքին կեդրոնը տեղադրուած է երաժիշտին յիշատակին նուիրուած յուշարձանը։
* 2007-ին քանի մը հանրածանօթ թուրք երգիչներու կողմէ հրապարակուած է "Onno Tunç Şarkıları" («Օննօ Թունչին Երգերը») հաւաքածոն։
* Պոլսոյ արհեստագիտական համալսարանին Երաժշտական յառաջացած ուսումնասիրութիւններու կեդրոնին մէջ (MİAM), Փետրուար 2020-ին ծրագիր մը մշակուած է (Քառօրեայ ծրագիր մը, որուն ընթացքին նախատեսուած են երաժշտական աշխատանոցներ եւ երաժշտական աշխարհի օրակարգի զանազան նիւթերուն վերաբերեալ ասուլիսներ), որ ձօնուած է յօրինող, փոփ երաժշտութեան գլուխգործոցներու երգահան Օննօ Թունչի յիշատակին։ Ձեռնարկներու շարքին բացման ներկայ գտնուած են Օննօ Թունչին եղբայրը՝ երաժիշտ Արթօ Թունչպոյաճեան, ինչպէս նաեւ դուստրը՝ Այտա Թունչը։

## Ընտանիք
* Ճանան Աթեշ՝ նախկին կինը
* Սելին Թունչպոյաճեան՝ դուստրը
* Այտա Թունչպոյաճեան՝ դուստրը
* Արթօ Թունպոյաճեան՝ եղբայրը

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Muzikbrainz
* Biyografi.net - Onno Tunç
* Last.FM

## Աղբիւրներ
*Onno Tunç'un Bir Devir Açıp Kapattığını Kanıtlayan 35 Şahane Şarkısı

Ստորոգութիւն:Թուրքահայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Թուրքահայ կոմպոզիտորներ
Ստորոգութիւն:1948 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1996 մահեր
Ստորոգութիւն:14 Յունուարի մահեր
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան

**Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան**, Պըչաքճեան, (13 Փետրուար 1872, Ռոտոսթօ - 1915-ին անհետ կորսուած), հոգեւորական, կրթական մշակ։

## Կեանք ու գործունէութիւն
#### Աշխարհականի կեանքը
Ծնած է Ռոտոսթօ։Նախնական ուսումը կը ստանայ իր ծննդավայրին մէջ եւ ապա՝ կը բոլորէ Երուսաղեմի Ժառանգաւորաց վարժարանի դասընթացքները։

Հայրենակից է՝ Սարգիս Տէր Սարգիսեանին հետ (յետագային առաջնորդ Պրուսայի)։

1893-էն մինչեւ 1895-ին տնօրէն է Չորլուի ազգային դպրոցին։ Յետոյ Եգիպտոս կ՛անցնի, ուր կը զբաղի գրականութեամբ։

1897-ին Ամերիկա կը մեկնի եւ Տորչեսթըր համալսարանի աստուածաբանական դասընթացքներուն հետեւելով կը ստանայ փրոֆեսորի վկայականը։ Կը դասաւանդէ նոյն համալսարանին մէջ։
Պօրտ ընկերութեան կողմէն, կ՛ուղարկուի Եւրոպայի զանազան քաղաքները, նաեւ Երուսաղեմ, հնախուզական պրպտումներ կատարելու համար։ Ապա, Եգիպտոս կը վերադառնայ եւ անկէ կ՛անցնի Կալկաթա (Հնդկաստան) տեսչական պաշտօններ վարելով։

#### Հոգեւորական կեանքը
Աշխարհական անունը անփոփոխ կը պահէ երբ 1911-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի Իզմիթի Առաջնորդարանէն։

123x123px|մինի|Վոսպորի նեղուցը․Ասիա եւ Եւրոպա1912-ին աստուածաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան դասեր կու տայ Արմաշի դպրեվանք․ յետոյ Պոլիս կ՛անցնի, որպէս առժամեայ քարոզիչ Կէտիկփաշայի եւ Մագրիքէոյի հայկական եկեղեցիներուն։ Նոյն տարին, կ՛ընտրուի Տրապիզոնի առաջն․ տեղապահ։

Ա․ Համաշխարհային պատերազմին սկիզբները, կը փորձէ քանիցս Պոլիս երթալ, սակայն ապարդիւն, որովհետեւ Վոսփորի նեղուցը փակուած էր։ Քանի մը ամիս ետք, հայ տարագրութեան ատեն, Պոլիս կը հեռագրէ հետեւեալը․-"Կարին (Էրզրում)՝ պատերազմական ատեան զիս կը տանին․․․" ․․․եւ այնուհետեւ ոչ մէկ լուր իրմէ։

## Տե՛ս նաեւ

* Սահակ Արք․ Այվազեան

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան 1919, էջ՝ 83 

Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ կրթական մշակներ