open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ղեւոնդ Տայեան

**Հ. Ղեւոնդ Տայեան** (), հայ երաժշտագէտ, Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։

1890 թուականէն ուսանած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մէջ, երեւան բերել, յատկապէս, երաժշտական ու երգեցողական ակնառու ունակութիւններ։

1911-14 թուականներուն Հռոմի մէջ ուսումնասիրած է Գրիգորեան երգեցողութիւն եւ երաժշտական հնագրութիւն։ Այնուհետեւ նուիրուած է հայ հոգեւոր երաժշտութեան հետազօտման, իտալական եւ գերմանական հանրագիտարաններու եւ զանազան միջազգային համաժողովներու մէջ այդ նիւթին շուրջ հանդէս եկած է յօդուածներով ու հաղորդումներով։

Երկար տարիներ զբաղած է մանկավարժութեամբ, 1921-1927 թուականներուն՝ «Բազմավէպի» խմբագիր։ 1916-1941 թուականներուն եւրոպական նոթագրութեամբ գրի առած է եւ 1952 թուականէն սկսեալ հատոր առ հատոր հրապարակած է շարականներուՂազարի մէջ բանաւոր հաղորդմամբ պահպանուած եղանակները (սկզբնաղբիւր կը նկատուին Մխիթար Սեբաստացիի աւանդած եղանակները, որոնք ան 1691-1692 թուականներուն սորված է Էջմիածինի եւ Հայաստանի այլ վանքերու մէջ. հրատարակութիւնը չէ աւարտած)։

Իր գրառած շարակնոցին մէջ փորձած է փոփոխութեան ինքնահնար «մոնոսիս» եւ «թրեզսիս» (1/4 եւ 3/4 թոն բարձրացնող) ու «պեմոլէթ» եւ «պեմոլոն» (1/4 եւ 3/4 թոն իջեցնող) նշաններու օգնութեամբ գրաւոր դրսեւորել հայ մոնոտիք երաժշտութեան անհաւասարաչափ աստիճանը։

Տայեանի շարակնոցը, որպէս շարականներու շուրջ երկուքուկէս դար աւանդապահօրէն հաղորդուած ամբողջական տարբերակ մը, ինքնուրոյն արժեք կը պահպանէ։ Տայեան հեղինակած է նաեւ «Եղիշէի չորս եղանակները հնագոյն գրչագրի մը մէջ» (1911), «Կոմիտաս վարդապետ» (1936) եւ այլ աշխատութիւններ, աշխարհիկ եւ հոգեւոր երգեր։

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ասբրոնիսի

ձախից|մինի|Սանթորինի արշիպեղագոս
**Ասբրոնիսի** (յուն․՝ Ασπρονήσι Θήρας), անբնակ կղզիակ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։ Թիրասիա եւ Սանթորինի կղզիներուն հետ մնացորդացն են Սդրոկիլի հրաբխային կղզիին․ հետեւանք՝ Ք․Ա․ 1613 պատահած հրաբխային պայթումին որ պատճառ եղաւ Մինոասեան քաղաքակրթութեան կործանման։

Մաս կը կազմէ Թիրա Շրջանային Միաւորին։ Անունը կը պարտի սպիտակ չեչաքար խաւին որ զայն կը ծածկէ․ Ασπρο=*ճերմակ*, νησί=*կղզի*։

Տարածութիւնն է 0,14 քլ²։ Բարձրագոյն կէտն է 74 մ․։

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Գէորգ Աբգարեան

**Գէորգ Աբգարեան** (), հայ բանասէր, պատմաբան, գրականագէտ, ձեռագրագէտ, աղբիւրագէտ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1965), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1985 թուականէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ ձեռագրագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ալիս Սափրիչ

**Ալիս Ֆրանկիւլի** **Սափրիչ** (Ալիս Սափրիչեան, , ), հայկական ծագումով ֆրանսացի դերասանուհի, երգչուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլսիոյ Օրթագիւղ թաղամասը։ Մանկութիւնը անցած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ 13 տարեկան հասակին ընտանիքին հետ մեկնած է Պրիւսել, ուր աւարտած է դպրոցը։

Ալիս մեկնած է Փարիզ, ուր թատրոնի եւ շարժանակարի մէջ խաղցած է փոքր դերեր։ Ընդունուած է «Cours Simon» թատրոն, այնուհետեւ՝ Փարիզի թատերական արուեստի ազգային բարձրագոյն ուսումնարանը։

Առաջին դերը եղած է Շէյքսփիր «Համլեթ» ներկայացման մէջ։

1950 թուականին ամուսնացած է ֆրանսացի փաստաբան, դերասանի, բեմադրիչի մը հետ (ամուսնալուծուած են 1970 թուականին)։

Ժապաւէններու նախափորձը եղած է 1950 թուականին, երբ նկարահանուած է ամուսինի «Le Tampon du capiston» ժապաւէնին մէջ։

Աշխատած է Ռոպէր Օսէյնի, Ֆրանսուա Թրիւֆոյի, Ժերար Ուրիի եւ այլ բեմադրիչներու հետ։ «Ինքնահաւանը» ժապաւէինին մէջ խաղցած է յայտնի դերասաններ Իվ Մոնթանի եւ Լուի տը Ֆիւնէսի հետ։

Խաղացած է Միշէլ Ժերարի եւ Միշէլ Կալապրււի խումբերուն մէջ։ 1950-1989 թուականներոըն խաղցած է շուրջ 70 դերեր։

Կեանքի վերջին տարիներուն մարմնաւորած է սրտայոյզ դերեր։ Վերջին անգամ բեմ բարձրացած է 1989 թուականին Քաթարինա Մետիչիի դերով։ 

Իբրեւ երգչուհի ձայնագրած է ձայնասկաւառակներ, գրած է ինքնակենսագրական գիրքեր եւ 1 վէպ, հանդէս եկած է ռատիոյով։

Սերտ կապ հաստատած է Ֆրանսայի հայկական գաղութին հետ, աշխոյժ մասնակցած է անոր գործունէութեան։

## Մրցանակներ

* 7 d'Or-ի «Լաւագոյն կատակերգական դերասանուհի» մրցանակ («L'Affaire Marie Besnard» ժապաւէնի դերակատարման համար), 1986։

## Մահը
Մահացած է 1990 թուականին Փարիզ։ Թաղուած է Փեր Լաշեզ գերեզմանատան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Իզապէլ Սատոյեան

**Իզապէլ Սատոյեան** (), ֆրանսահայ դերասանուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լիոն, Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրածներու զաւակ։

Սատոյեան իր ասպարէզը սկսած է որպէս հագուստ ձեւաւորող՝ իր ծնած քաղաքին մէջ թատերական դասեր ստանալէ ետք:

Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1950-ին երբ 22 տարեկան էր: Ան մաս կազմած է համբաւաւոր Ռոժէ Փլանշոնի թատերախումբին. նոյն տարիներուն ալ ծանօթացած է իր ապագայ ամուսնոյն՝ հանրածանօթ դերասան Ժան Պուիզի հետ: Ան դեր ստանձնած է Հանրի Վերնէօյի «Մայրիկ» ժապաւէնին մէջ:
Սատոյեան խաղցած է աւելի քան 50 ժապաւէններու մէջ: Ան վերջին անգամ բեմ բարձրացած է Դեկտեմբեր 2016-ին Փարիզի «Théâtre de l’Oeuvre»–ի մէջ՝ «Թռիչքէն առաջ» ներկայացման համար:

## Պարգեւներ

* 2012-ին ան ստացած է Պատուոյ լեգէոնի ասպետի շքանշան,
* 2014-ին արժանացած է թատերական «Մոլիէռ» մրցանակի, որպէս լաւագոյն երկրորդ դերասան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ռոզի Վարդ

**Ռոզի Վարդ** (Բուն անունով՝ Նուարդ Մանուէլեան, ), Ֆրանսայի թատերական եւ դերասանական աշխարհի մեծերէն մին։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։  Ընտանիքը Ֆրանսա բնակութիւն հաստատած է, երբ Ռոզին ընդամէնը մի քանի շաբաթական էր։ 

Ռոզի Վարդի անունը յատկապէս հանրայայտ դարձած է շնորհիւ հեռատեսիլի երգիծական «Մակի» շարքին, որուն գլխաւոր երկու հերոսներէն մէկն էր ինք, Ժան-Մարք Թիպոյի կողքին: Այս յայտագիրը մեծ յաջողութիւն գտած է եւ 1985-էն 1992 թուականներուն միջեւ  ներկայացուած է յաջորդական 333 բաժիններով:

Ան թատերական աշխարհէն ներս իր առաջին քայլերը սկսած Ժան Վիլարի Փարիզի Ազգային թատրոնին մէջ, նախքան 70ական թուականներուն միանալը` «Քոմէտի Ֆրանսէզ»ին:

Ան աւելի քան քառասուն ժապաւէններու մէջ դեր ստանձնած է, գործակցելով հանրածանօթ բեմադրիչներու հետ, որոնց կարգին` Իվ Ռոպէր, Ֆիլիփ Տը Պրոքա, Քլոտ Սոթէ, Էտուար Մոլինարօ, Ֆրանսուա Թրիւֆօ, Ժորժ Լոթնէր ու անշուշտ իր ազգակիցը` Հանրի Վերնէօյ (Աշոտ Մալաքեան):

Վարդի յուղարկաւորութիւնը կատարուած է Փարիզի Սուրբ Յովհաննէս-Մկրտիչ Մայր Տաճարին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Անօ Քուֆոնիսիա

**Անօ Քուֆոնիսիա** (յուն․՝
Άνω Κουφονήσι Κυκλάδων)․ Քուֆոնիսիա կղզեխումբի կղզիակ, Փոքր Քիքլատես, Էգէական ծով, Յունաստան։ Կը գտնուի Նաքոսին եւ Ամորղոսին միջեւ։  
ձախից|մինի|Քուֆոնիսիա
ձախից|մինի|Անօ (կամ Փանօ) Քուֆոնիսի
Տարածութիւնն է 5,7 քմ․²։ Բնակչութեան թիւն է՝ 366։  Բնական գեղեցկութեամբ օժտուած կղզիակ մըն է։ Բնակիչները ընդհանրապէս կը զբաղին ձկնորսութեամբ, անասնապահութեամբ եւ վերջին տասնամեակներուն՝ զբօսաշրջիկութեամբ։ 

200 մ․ լայնք ունեցող նեղուց մը զայն կը բաժնէ Քաթօ Քուֆոնիսիէն։ 

## Ծովափներ
Գլխաւոր ու գեղեցիկ ծովափներն են՝ Փորի, Ֆինիքաս, Հարոքոփի եւ Փլաթիա Փունտա։ Հորա բնակավայրը կը յատկանշուի Քիքլատեան ճարտարապետական ոճով։ 

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փոքր Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Քաթօ Քուֆոնիսիա

ձախից|մինի|Քուֆոնիսիա
մինի|Ներօ ծովափ, Քաթօ Քուֆոնիսի
**Քաթօ Քուֆոնիսիա** (յուն․՝ Κάτω Κουφονήσι Κυκλάδων)․ Քուֆոնիսիա կղզեխումբի կղզիակ, Փոքր Քիքլատես, Էգէական ծով, Յունաստան։ Կը գտնուի Նաքոսին եւ Ամորղոսին միջեւ։ 200 մ․ լայնք ունեցող նեղուց մը զայն կը բաժնէ Անօ Քուֆոնիսիէն։  

Տարածութիւնն է 4 քմ․²։ Մինչեւ Ի․ դարավերջին մօտաւորապէս 10 ընտանիք ունէր։  Մեր օրերուն մնացած են միայն ձկնորսերու քանի մը բնակարաններ։  Կղզին գրեթէ անբնակ է, միայն ամառները կը բնակուի։  Հին տաճարի աւերակներուն վրայ կառուցուած է Աստուամօր եկեղեցին։

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փոքր Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ավելոնիսիա

**Ավելոնիսիա** (յուն․՝Αβελονήσια Ηράκλειας)․ կղզեխմբակ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնու Իրաքլիային հարաւ-արեւմտեան ափերուն մօտիկ։ Կղզեխումբը կը բաղկանայ երկու անբնակ կղզիակներէ՝ Մեղալոս (մեծ) Ավելաս եւ անոր արեւմուտքը Միքրոս (փոքր) Ավելաս։ 
ձախից|մինի|Մեղալոս (''մեծ'') Ավելաս
Մաս կը կազմեն Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան։ 
ձախից|մինի|Միքրոս (''փոքր'') Ավելաս

## Բնապահպանում
Կղզիակները, ինչպէս Էգէականի կարգ մը կղզիներ, յունական կառավարութեան որոշումով՝ ΔΠΑ/10908, յայտարարուած են բնպահպանման կենսավայրեր GR4220013 արձանագրութեամբ, նաեւ մաս կը կազմեն եւրոպական բնապահպանման ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 գօտիին, GR4220021 արձանագրութեամբ։ Ունին իւրայատուկ գեղեցկութիւն եւ հազուագիւտ բնիկ բոյսերու պատսպարան են։ Անոնց ջուրերուն ապաստան գտած է միջերկրականեան փոկը՝ մոնահուս-մոնահուս, ինչպէս նաեւ ծովու թռչուններ եւ վտանգուած գիշատիչ թեւաւորներ (սեւաքարիկ *Falco eleonorae* եւ միհոս *Puffinus yelkouan*)։ 

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փոքր Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր
Էսhաթի

**Էսhաթի** (յուն․՝Εσχάτη Θήρας)․ հրաբխային ժայռակղզիակ 23 մ․ բարձրութեամբ․ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։ Անոր վրայ փարոս մը կայ։  

Կը գտնուի Սանթորինիին հարաւ-արեւմտեան կողմը եւ կը պատկանի Հրիստիանա կղզեխումբին։ Մաս կը կազմէ Թիրայի քաղաքապետութեան։ Անոր հարաւ-արեւմուտքին, մօտաւորապէս 1500 մ․ հեռու, կը գտնուի Սանթորինի։ Անոր հարաւ-արեւմտեան եւ հիւսիս-արեւելեան ափամերձ ջուրերուն մէջ նաւարկութիւնը վտանգաւոր է։ Սակայն, ապահով հեռաւորութեան վրայ՝ մօտաւորապէս 185 մ․, ջուրերը բաւական խորունկ են։ 

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ
Սաթենիկ Օհանճանեան

**Սաթենիկ Օհանճանեան**, () բուժքոյր, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Բժիշկ ու յեղափոխական Համազասպ Օհանճանեանին քոյրն է։ Ուսումը ստացած է Թիֆլիսի մէջ։ Քաղաքականութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն ունեցած է։ Թիֆլիսի «Մեղու» Միութեան վարչութեան քարտուղարը եղած է։ Աշխատած է որպէս գթութեան քոյր՝ եղբօրը հիմնած Կարմիր Խաչի խումբերուն հետ։

1908էն վերջ տեղափոխուած է Պոլիս եւ շարունակած է իր գործունէութիւնը։ Պոլսոյ Կարմիր Խաչի եւ Աշխատանքի Տան հիմնադիրներէն եղած է։

1909ին Ատանայի կոտորածէն յետոյ, որբերը հաւաքելու համար աղէտի վայր մեկնած է։ Ա․ Աշխարհամարտին գաղթականներուն, կամաւոր գունդերուն, կիներու կազմակերպութիւններուն օժանդակած է։

1915ին բժիշկներու խումբով Վան մեկնած է։ Անցած է Էջմիածին ու հոն զբաղած է գաղթականներու խնամքով, ուր ժանտատենդով վարակուած է։ Ծանր վիճակով Թիֆլիս տեղափոխուած եւ հոն մահացած է։

## Աղբիւրներ

* Հայ Կինը Մշակութային եւ Հասարակական Կեանքի Մէջ, Հրակատարակութիւն Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2023

## Արտաքին յղումներ

* https://blog.mediamall.am/?id=23722 

* http://archive3.ankakh.com/article/?id=28924/yer-sathvon%C2%BB-ohandjanyan-entaniqi-myus-hyervosuhin
Նոյեմի Գրիգորիսեան

**Նոյեմի Գրիգորիսեան**, (1884, Սկիւտար - 1963, Սկիւտար) ուսուցիչ, տնօրէն։

## Կենսագրութիւն
Նախնական ուսումը ստացած է թաղին Ս․Խաչ վարժարանը, յետոյ յաճախած է Ամերիկեան քոլէճը, որուն ընթացքը աւարտած է գերազանց արդիւնքով։

Սկիւտարի մէջ ծառայած է իբրեւ կրթական մշակ։ Սիրցուցած է մայրենին եւ մշակոյթը։ Սկիւտարի մէջ հիմնած է Երանուհեան Վարժարանը։ Սկիւտարի մեծ հրդեհէն ետք դասախօսած է Պէրպէրեան Վարժարանին մէջ, ուսուցանելով ֆրանսերէն եւ անգլերէն։ Աւելի ուշ կարգուած է տնօրէնուհի՝  Ներսէսեան-Երմոնեան վարժարանին, ուր պաշտօնավարած է աւելի քան 30 տարի։

Աշխատակցած է Պոլսահայ թերթերուն, գրութիւններով ու թարգմանութիւններով։

## Աղբիւրներ

* Հայ Կինը Մշակութային եւ Հասարակական Կեանքի Մէջ, Հրակատարակութիւն Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2023

## Արտաքին յղումներ

* chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/

## Տե՛ս նաեւ
https://www.pingudumuzayede.com/urun/6824975/ermeni-tarihi-kuzguncuk-surp-krikor-lusavoric-kilisesi-mutevelli-heyeti-antet-ve
Ղլարոնիսի

[ձախից|մինի|Ղլարոնիսի․ նկարուած [Քերոս|Քերոսին կողմէն]]
**Ղլարոնիսի** կամ Ղլարոս (յուն․՝Γλαρονήσι Κυκλάδων, Γλάρος)․ Քուֆոնիսիա կղզեխումբի կղզիակ, Փոքր Քիքլատես, Էգէական ծով, Յունաստան։  

Կը գտնուի Անօ Քուֆոնիսիային հարաւը (0,6 ծովայի մղոն), Քաթօ Քուֆոնիսիայէն 500 մ․ դէպի արեւելք եւ Քերոսին հիւսիս-արեւմուտքը։
[ձախից|մինի|Ղլարոնիսի, արեւելեան ծովեզրը․ նկարուած [Քերոս|Քերոսին կողմէն]]
Կղզին անբնակ է եւ մաս կը կազմէ Քուֆոնիսիայի համայնքին, Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան։ 

Տարածութիւնը 0,260 քլ² է։ 

Կղզիակը յայտարարուած է բնապահպանման վայր եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 ծրագրին։   

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փոքր Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Զարուհի Փէշտիմալճեան Արշակունի

**Զարուհի Փէշտիմալճեան Արշակունի**, (1888, Պոլիս - 1983, Պոլիս) ուսուցիչ, ազգային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է նախ Սամաթիոյ Նունեան-Վարդուհեան, յետոյ Պէզազեան եւ ապա Ֆրանսացի մայրապետներու Assomption վարժարաններուն մէջ։ Կ՛աւարտէ Էսաեանի Լրացուցիչը։

1910ին Ազգանուէր Հայուհեաց Միութիւնը զինքը կը ղրկէ գաւառ, Զէյթունի շրջանի կրթական գործը կազմակերպելու համար։ Տէօրթեօլի աղջկանց վարժարանին տեսչութեան կը կոչուի։ 1916ին տեղւոյն բնակչութեան հետ կը տեղահանուի, կ՛երթայ Հալէպ։ Յառաջիկային Պոլիս վերադառնալով ուսուցչութեան կը կոչուի Օրթագիւղի Աղջկանց Որբանոցին մէջ։ Երէք տարի յետոյ կը մեկնի Ատանա, կը վարէ Տէօրթեօլի Հայ աղջկանց վարժարաններու ընդհանուր տեսչութիւնը, ֆրանսերէնի դասեր կ՛աւանդէ նաեւ Հ․Բ․Ը․ Միութեան Քէլէկեան մանչերու որբանոցին մէջ։

Հիմնած է Հ․Բ․Ը․ Միութեան Տիկնանց Յանձնախումբը։ Աշխատած է նաեւ Պէյրութի Սահակեան Ազգ․ Վարժարանի, Կիպրոսի Մելգոնեանի եւ Սկիւտարի Ս․Խաչ Դպրեվանքի տիկնանց յանձնախումբին մէջ։

Մահացած է Պոլսոյ Ս․ Փրկիչ Ազգ․ Հիւանդանոցը։

## Գործեր

* Հայ Մայրը անուն գիրք մը

## Աղբիւրներ

* Հայ Կինը Մշակութային եւ Հասարակական Կեանքի Մէջ, Հրակատարակութիւն Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2023

## Արտաքին յղումներ

* Տէօրթեօլ - Դպրոցներ - Յուշամատեան
Ասքանիա

**Ասքանիա** (յուն․՝Ασκανιά Θήρας)․ հրաբխային ժայռակղզիակ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։  

Կը գտնուի Սանթորինիին հարաւ-արեւմտեան կողմը եւ կը պատկանի Հրիստիանա կղզեխումբին։ Մաս կը կազմէ Թիրայի քաղաքապետութեան։ Անոր հարաւ-արեւելքին, մօտաւորապէս 1500 մ․ հեռու, կը գտնուի Էսհաթի ժայռակղզիակը։

Բարձրագոյն կէտն է 168 մ․, իսկ տարածութիւնը՝ 0,257 քլ²։ 

Անոր ջուրերուն մէջ նաւարկութիւնը վտանգաւոր է, նկատի առնելով թէ ջուրին խորութիւնը կը հասնի հազիւ 4 մեթր։   

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Շուշանիկ Պօշնակեան

**Շուշանիկ Պօշնակեան**, (1888, Պոլիս - 1978, Պոլիս) նկարիչ, ուսուցիչ

## Կենսագրութիւն
Ծնած է որպէս հինգերորդ զաւակը՝ իրաւաբան Յակոբ եւ Շուշան Պօշնակեաններու։

1908ին Էսաեանի լրացուցիչը կ՛աւարտէ։ Կը հետեւի Փարիզի Գեղարուեստից Ակադեմին՝ Ecole Des Beaus Arts Peinture, ֆրանսացի վարպետներու մօտ կը կատարելագործէ իր արուեստը։ Առաջին ուսուցիչն է Փանոս Թէրլէմէզեան։

Պոլսոյ Պաքըրգիւղ թաղամասին մէջ ունեցած է իր մասնաւոր աշխատանոցը։ Ուսուցչագործած է Պոլսոյ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի մէջ (1928-1933)։ Բնակչութիւն հաստատած է նաեւ Զուիցերիա, Մարսիլիա յաճախակի այցելելով Պոլիս․․․

Մաս կազմած է ընկերային եւ մշակութային գործունէութիւններուն, Ս․ Փրկիչ Ազգ․ Հիւանդանոցի, Պաքըրգիւղի Աղքատախնամ մարմիններուն։

1970ականներուն բոլորովին հաստատուած է Պոլիս։ Մասնակցած է ցուցահանդէսներուն։ Կը գտնուի իւղաներկ կենդանագիրները, ծովանկարները, բնանկարները ու արեւելեան տեսարանները։

## Աղբիւրներ

* Հայ Կինը Մշակութային եւ Հասարակական Կեանքի Մէջ, Հրակատարակութիւն Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2023

## Տե՛ս նաեւ
https://www.antikavesanat.com/urun/4133813/imzasiz-sus-anik-bos-nakyan-tuval-uzeri-yagli-boya-45x35-cm
Ժիրայր Յովնանեան

**Ժիրայր Յովնանեան** (), ամերիկահայ գործարար

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Քէրքիւք, Իրաք։ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքով անոր ընտանիքը հաստատուած է Իրաք։ Ժիրայրին հայրը եղած է Մալաթիա-Սեբաստիայէն, մայրը՝ Մալաթիայէն

Ստեփան Յովնանեան Պաղտատի մէջ հիմնած է շինարարական կազմակերպութիւն մը։ Եղած է ընտանիքին 6 զաւակներէն մէկը։ Ան յաճախած է Քէրքիւքի Ճիզուիտներու աւագ դպրոցւ։

Յովնանեան ընտանիքը՝ 1948 թուականին, գաղթած եւ հաստատուած է Միացեալ Նահանգներու Հիւսիսը՝ Ֆիլատելֆիա։ 1952 թուականին աւարտած է Փենսիլվանիոյ համալսարանը, մագիստրոսի աստիճան ստացած է Սթենֆորտի համալսարանէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ
Մուրատ Մէնէշեան

**Մուրատ Մէնէշեան** (), ամերիկահայ տարրբան, լրագրող, թարգմանիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պաղտատ, Իրաք։ 1957-ին գաղթած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։ Ան Իլինոյսի համալսարանի (BS) եւ Թեքսասի քրիստոնէական համալսարանի (MS) շրջանաւարտ է։

Աշխատած է «Abbott Laboratories»-ի մէջ, «Teletype Corporation»-ի եւ «AT&T/Lucent Technologies»-ի (Bell Laboratories) մէջ իբրեւ հետազօտող տարրաբան եւ ունեցած է մի քանի գիւտերու արտօնագիրներ՝ գիտութեան ոլորտի մէջ։

Մուրատ Մէնէշեան զբաղած է Հայաստանի եւ Միջագետքի բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններով։ Ան հայերէնէ անգլերէն թարգմանած է Վահան Համբարձումեանի «Գիւղաշխարհը»։ Զբաղած է հայ մեծանուն գրող Րաֆֆիի կեանքի եւ ստեղծագործութիւններու ուսումնասիրութեամբ, իսկ իբրեւ գիրք հրատարակուած է «Մարգարէն Փայաճուկէն» խորգրով։

ՄՄէնէշեան երկար տարիներ պարբերաբար համագործակցած է «Արմինիըն Ուիքլի» շաբաթաթերթի հետ։

## Անձնական կեանք
Մուրատ Մէնէշեան ամուսնացած է Քնարիկ Մէնէշյեանի հետ։ Անոնք ունեցած են երեք զաւակ՝ Րաֆֆի, Յասմիկ եւ Սեւան։

## Աշխատութիւններ

* Raffi: the prophet from Payajuk, 2010
* Village World (Kiughashkharh): An Historical and Cultural Study of Govdoon (translated)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Խաչատուր Ոսկանեան

**Խաչատուր Ոսկանեան** (), ամերիկահայ գրող, լրագրող։ Յիշատակուած է որպէս 19-րդ դարուն Միացեալ Նահանգներ գաղթած առաջին հայը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ․ Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է անձնական ուսուցիչներէ։ Սորված է տարբեր լեզուներ։ 

Ոսկանեան բարձրագոյն ուսում ստանալու նպատակով 1834-ին մեկնած է Նիւ Եորք:

1834-40 թուականներուն ուսանած է Նիւ Եորքի համալսարանին մէջ։

1840 թուականին Կ.Պոլսոյ մէջ խմբագրած է «Ազգարար Բիւզանդական» պարբերականը։

1854 թուականին հաստատուած է Նիւ Եորք։ Արեւելքի մասին յօդուածներով աշխատակցած է «Նիւ Եորք Հերալտ» եւ այլ պարբերականներու՝ Օսքան Քրիստափոր անուամբ։

1857 թուականին հրատարակած է «Սուլթանը եւ իր ժողովուրդը» գիրքը՝ Օսմանեան կայսրութեան մասին։

Նիւ Եորքի Քաղաքային քոլէճը աւարտելէ ետք ան պաշտօնավարած է որպէս «New York Herald»-ի գլխաւոր գրողներէն մէկը:
Ծառայած է նաեւ որպէս Նիւ Եորքի Մամլոյ Ակումբի նախագահ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Աննա Պալաքեան

**Աննա Պալաքեան** (, ), հայազգի գրականագէտ։ Եղած է Նիւ Եորքի համալսարանի համեմատական գրականութեան ամպիոնի վարիչ։ 1977-1980 թուականներուն նախագահած է Ամերիկեան համեմատական գրականութեան միութիւնը։ Բազմաթիւ հեղինակաւոր գիրքերու եւ յօդուածներու հեղինակ, արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։

## Կենսագրութիւն
Պալաքեան ունի հայկական արմատներ (հայկական անունը՝ Անահիտ)։ Ծնած է Կոստանդնուպլիս։ Երբ 11 տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխուած է ԱՄՆ Քընէթիքըթ նահանգի Նիւ Պրիթըն քաղաք։ 

Համալսարանական վկայական ստացած է Հանթըր քոլէճէն, մագիստրոսի եւ դոկտորի աստիճաններ՝ Քոլումպիոյ համալսարանէն։ Աւարտական դպրոցին մէջ ֆրանսերէն եւ գրականութիւն դասաւանդած է Հանթւր քոէչի աւագ դպրոցին մէջ։

## Աշխատութիւններ
Անոր առաջին գիրքը՝ «*The Literary Origins of Surrealism*» (Գերիրապաշտութեան գրական ակունքները), հրատարակուած է  1947 թուականին։ Ֆրանսիական բանաստեղծութեան հիմնադիրներու այս նորարարական ուսումնասիրութեան ժամանակ Պալաքեան ֆրանսիական եւ գերմանական ռոմանթիզմի ֆոնին հակադրած է յառաջապահ գրողները եւ արուեստագէտները։

1953 թուականէն սկսած է աշխատիլ Նիւ Եորքի համալսարանը, ութ տարի նախագահած է համեմատական գրականութեան բաժինը։ Պալաքեանի յաջորդ գիրքը՝ «*Surrealism: The Road to the Absolute*» (Գերիրապաշտութիւն. ճանապարհ դէպի անսահմանը, 1959), հարուստ տեղեկացուած ցուցադրութիւն եւ ջատագովութիւն է գերիրապաշտական գրականութեան եւ արուեստի համար։ «*The Symbolist Movement: A Critical Appraisal*» (Գերիրապաշտական շարժում, քննադատական գնահատական, 1969) գիրքը գերիրապաշտական բանաստեղծութեան ամփոփ եւ մանրամասն հաշուետուութիւն է։ Անոր «*André Breton: Magus of Surrealism*» (Անտրէ Պրեթըն, գերիրապաշտութեան քուրմը, 1971) սիւրռեալիստական շարժման հիմնադիրի առաջին լիիրաւ կենսագրականն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Անահիտ Գասպարեան

**Անահիտ Միսաք (Էնա) Գասպարեան** (, ), ամերիկահայ ձախ թեւի քաղաքական մեկնաբան, ձայնասփիւռի յառաջդիմական «Երիտթուրքեր» յայտագիրի խօսնակ եւ արտադրիչը։։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լոս Անճելըս, զաւակն է Միացեալ Նահանգներ գաղթած հայորդիներու։ Հօր կողմէն՝ մեծ մայրն ու մեծ հայրը, եղած են 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան վերապրողներ։

Անահիտ Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի Նորթրիճի մասնաճիւղի լրագրութեան բաժինէն վկայուած է, աւելի ուշ քաղաքական գիտութեանց մարզին մէջ Մագիստրոսի տիտղոսին արժանացած է։

Ան ձայնասփիւռի կայանին մէջ կը կատարէ թէ՛ խօսնակի պարտականութիւն, եւ թէ՛ կը պատրաստէ օրուան յայտագիրները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Քարլա Կարապետեան

**Քարլա Կարապետեան** (), հայազգի բեմադրիչ, լրագրող, վաւերագրական ժապաւէններու հեղինակ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Միացեալ Նահանգներ, հասակ առած է Լոս Անճելըսի մէջ՝ ծագումով վանեցի եւ սեբաստացի ծնողներու ընտանիքի մէջ։ 

Եղած է «BBC World News»-ի թղթակից։ Հայոց եւ քանի մը այլ ժողովուրդներու ցեղասպանութիւններու մասին պատմող «Ճչացողները» ժապաւէնին բեմդրիչը։ 

Բեմադրած շարք մը վաւերագրական ժապաւէններէն են․

* «Գաղտնի Պետութեան Զաւակները» (“Children of the Secret State”),, որ Հիւսիսային Քորեիայի մասին է,
* «Մեռնիլ Յանուն Նախագահի» Չեչնիոյ մասին,
* «Բարձրացնել Քողը»  (“Lifting the Veil”), Աֆղանիստանի կանանց մասին
* «Արգիլուած Իրանը» (“Forbidden Iran”)։

## Պարգեւներ, մրցանակներ
«**Արմին Ուեկնըրի**»ի մարդասիրական մրցանակ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բերմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Սաթենիկ Թօփալեան Չագըր

**Սաթենիկ Թօփալեան Չագըր**, (1889, Պոլիս - 1982, Գահիրէ) նկարիչ, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Յաճախած է Սկիւտարի Աղջկանց Ամերիկեան Գոլէճը։ Ապա ծնողքին հետ փոխադրուած է Անգլիա։ Յաճախած է Սաութփորթ քաղաքի մարմնամարզութեան դպրոցը եւ վկայուած է որպէս մարմնամարզութեան ուսուցչուհի։

Հետեւած է Գահիրէի Լէոնարտօ Տա Վինճի նկարչական ակադեմիայի դասընթացքներուն եւ մասնաւոր դասեր առած է նկարիչ Աշոտ Զօրեանէն։ Փարիզի մէջ նաեւ հետեւած է ֆրանսացի նկարիչ, քանդակագործ Անտրէ Լոթի դասընթացքներուն։

1919ին ամուսնացած է Ճանիկ Հայկ Չագըրին հետ ու հաստատուած է Գահիրէ։

Գահիրէի մէջ եղած է ՀԲԸՄ Տիկնանց Որբախնամ յանձնախումբի անդամ, նախագահ՝ Այծեմնիկ Բարեսիրական Միութեան, փոխ ատենապետ՝ Եգիպտոսի Կանանց Միութեան վարչութեան։

Ծանօթ է իր դիմանկարներով եւ բնանկարներով։

## Աղբիւրներ

* Հայ Կինը Մշակութային եւ Հասարակական Կեանքի Մէջ, Հրակատարակութիւն Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2023

## Արտաքին յղումներ
https://www.youtube.com/watch?v=mrNtdI7Wsd8

## Տե՛ս նաեւ
https://egypt.mfa.am/en/structure/ 

https://agbuegypt.com/artist/satenig-chaker-topalian-1889-1982/
Ճէյմս Ալճեան

**Ճէյմս Ալճեան** (), ամերիկահայ բարերար եւ յայտնի գործարար, «Լինսի» հիմնարկի նախագահ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած  է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա։ 1986-ին տեղափոխուած է Սանթա Ռոզա 1986:

Ուսումը ստացած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ համալսարանին մէջ եւ աւարտած է 1973 թուականին՝ ստանալով տնտեսագիտութեան պսակաւոր արուեստի աստիճան: Ամուսնացած է 1973 թուականին, ունի երկու զաւակ եւ հինգ թոռ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ
Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ
Սթրոպերի Սարոյեան

**Սթրոպերի Սարոյեան** (), ամերիկահայ գրող, լրագրող։ Բանաստեղծ Արամ Սարոյեանի դուստրը, արձակագիր Ուիլիըմ Սարոյեանի թոռը։

## Կենսագրական գիծեր
Մանկութիւնը անցուցած է Քալիֆորնիա նահանգի Պոլինաս քաղաքը։ Ունի քոյր մը՝ Քրիմ։

Ան կը գրէ «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթի ոճի բաժինի մէջ։ 2003-ին լոյս տեսած է Ս․ Սարոյեանի առաջին գիրքը՝ «Girl Walks Into a Bar: A Memoir» (Աղջիկը պար կ՛երթայ. յուշագրութիւններ) ինքնակենսագրականը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Եղիա Սիրվարդ

**Եղիա Սիրվարդ** (), սփիւռքահայ հասարակական եւ գրական-մշակութային գործիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Խարբերդի Մորենիկ գիւղը։ Հօր անունը՝ Գրիգոր, մօրը՝ Ալմաս։ Քանի մը տարի գիւղին եւ երկու տարի ալ Քէսիրիկ գիւղի դպրոցը յաճակած է եւ հասարակ գրել ու կարդալ սորված։ 1908-ի սկիզբը Ամերիկա Մեկնած է՝ ազգականի մը աջակցութեամբ։

1910-էն եղած է Հնչակեան կուսակցութեան անդամ (1927-էն, վարչութեան անդամ)։ 

## Գործունէութիւն
Գրական առաջին փորձը, նուրիուած Խրիմեան Հայրիկին առաջին տարեդարձին, լոյս տեսած է «Երիտասարդ Հայաստան»-ի մէջ, 1910-ին։ 

1912-ին՝ ստանձնած է Փրովիտենսի «Հնչակ» թատերախումբի ղեկավարութիւնը։ 1910-ական թուականներու սկիզբէն մասնակցած է շաբաթաթերթի, 1918-1920 թուականներուն՝ «Վերածնութիւն» (Պոսթըն) ամսաթերթի խմբագրման։

1935-1940 թուականներուն եղած է «Հնչակ» ամսաթերթի խմբագիրը։ 1940-ական թուականներու սկզբէն «Երիտասարդ Հայաստան»-ի մէջ վարած է «Լուսարձակ» խորագիրով սիւնակը, ուր արծարծուած են հասարակական, գիտական, գրական-մշակութային հարցեր։

Կազմածբեւ հրատարակած է «Հնչակեան տարեգիրք»ի Ա․ եւ Բ․ հատորները (1931-1932 ), 1903-1953, յիսնամեակ «Երիտասարդ Հայաստանի» (1953) հատորը։

1915 թուականին թուրք, ջարդարարներու դէմ հայ ժողովուրդի մղած հերոսամարտի էջերէն մէկուն նուիրուած է Սիրվարդի «Ջախջախուած զանգեր» (1920) ներկայաղումը։ Խորհրդային Միութիւն կատարած այցելութեան նուիրուած է Սիրվարդի «Ուխտաւորի մը նամակները» (1934) գիրքը։

## Աղբիւններ

* [«Երիտասարդ Հայաստան», Երեքշաբթի, 20 Հոկտեմբեր 1964, էջ 1։](https://tert.nla.am/archive//HGG%20TERT/eritasard%20hayastan/1964/1964(61-46).pdf)

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Թոսքանա (նահանգ)

**Թոսքանա** (), նահանգ՝ Կեդրոնական Իտալիոյ հիւսիս-արեւմուտքը։

Ունի 23. 000 քմ2 տարածութիւն, բնակչութիւնը՝ 3. 578. 000 հոգի (1976)։

Թոսքանայի մէջ ներառուած են Մասսա-Քարարա, Լուքա, Փիսթոյա, Ֆլորանս, Լիվոռնօ, Փիզա, Արեցօ, Սիենա եւ Գրոսետօ գաւառները։

Գլխաւոր քաղաքը եւ տնտեսական կեդրոնը Ֆլորանսն է։ 

Թոսքանան  կը ներառէ Էլպան եւ այլ փոքր կղզիներ։

Տարածքին մեծ մասը լեռնային է։ Ծովափնեայ մասը հարթավայր է։ Տարածքին 38%-ն անտառածածկ է։ 

Զարգացած տնտեսութիւններով մարզ մըն է։ Կ'արտադրէ երկաթի հանքանիւթ, գորշ ածուխ, մարմար եւ այլն։ Զարգացած են մեքենաշինութիւնը, քիմիական, նաւթավերամշակման, կտաւի եւ թուղթի արտադրութիւնները։ Կը զբաղին հացահատիկի մշակումով, պտղաբուծութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Զարգացած են խոզաբուծութիւնն ու ոչխարաբուծութիւնը։

Զբօսաշրջութեան կեդրոն է։
## Թոսքանա ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը
Թոսքանայի նահանգը` 25 Մարտ 2015-ին, իր խորհրդարանական նիստին ընթացքին որդեգրած է բանաձեւ մը, որմով զօրակցութիւն յայտնած է հայ ժողովուրդին: Բանաձեւը ներկայացուցած են Մաուրօ Ռոմանելլի, Տանիելա Լասթրի եւ Ճանլուքա Լացերի: Բանաձեւին մէջ կ'ըսուի, որ փաստաթուղթը պիտի ուղարկուի Հռոմի հայ համայնքի խորհուրդի քարտուղարութեան, որպէսզի զայն փոխանցեն Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին:

Լէոնարտօ տա Վինչին ծնած է Իտալիոյ Թոսքանա շրջանի փոքրիկ Վինչի քաղաքին մէջ:

Միքելանճելօ ծնած է Իտալիոյ Թոսքանա նահանգին մէջ:

Թոսքանա նահանգին Ֆլորանս քաղաքին մէջ ծնած, ստեղծագործած եւ մահացած է նաեւ ԺԶ. դարու նշանաւոր արուեստագէտ` Պենվենութօ Չելլինին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ նահանգներ
Սթիվըն Քիւրքճեան

**Սթիվըն Քիւրքճեան** (, ), ամերիկահայ գրող, լրագրող։ Երեք անգամ «Փուլիցըր Փրայզի» թափնեկիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոսթըն։ Պապը սպանուած է ցեղասպանութեան ժամանակ, իսկ երեքամեայ հայրը քրոջ ու եղբօր հետ հազիւ փրկուած են։ Յաջորդ գարնան քոյրն ու եղբայրը մահացած են ժանտախտէն, իսկ հայրը մեկնած է Ամերիկա։ Հայրը նկարիչ եղած է, մայրը՝ Ռոզելա Կիւրեղյեան-Քիւրքճեան, աշխատած է գրադարանավար։

Սթիվըն աւարտած է Պոսթընի դպրոցը ու նահանգի համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը։ 

## Գործունէութիւն
Համալսարանը աւարտելէ ետք՝ 1968 թուականէն, Սթիվըն Քիւրքճեան աշխատած է «The Boston Globe»-ի մէջ իբրեւ խմբագիր։ Սթիվըն Քիւրքճեան Փուլիցըր մրցանակի արժանացած է 1972 եւ 1980 թուականներին հետաքննական յօդուածներու համար։ Վերջին անգամ՝ 2003 թուականին, «Պոսթըն Կլոպ»ի խմբագրակազմով կաթոլիկ եկեղեցւոյ մէջ  սեռային գայթակղութիւնը բացայայտելուն համար։

Քիւրքճեան Հոլիվուտի «Ուշադրութեան կեդրոնը» գեղարուեստական ժապաւէնին մէջ նկարահանուած է,  որ կը պատմէ ճշդիւ «Պոսթըն Կլոպ»ի լրագրողներու հետաքննութեան մասին։ Ժապաւէնը արժանացած է «Օսքարի», աւելի ուշ պարզուած է, որ հերոսներէն մէկը Սթիվըն Քիւրքճեանն է:

Սթիվըն Քիւրքճեան նաեւ Պոսթընի Իզապելլա Սթիուըրթ Կարտնըր թանգարանէն 1990 թուականին կատարվուած աղմկայարոյց գողութեան մասին պատմող «Master Thieves» գիրքի հեղինակն է,  որ կը պատմէ թանգարանէն Ռ. Ռեմպրանտի, Է. Տեկայի եւ այլ աշխարհահռչակ հեղինակներու աշխատանքներու դեռեւս չբացայայտուած գողութիւններու մասին։

## Այցեր դէպի Հայաստան
Քիւրքճեան երեք անգամ այցելած է Հայաստան։ Առաջին անգամ ան եկած է 2002 թուականին ԵՊՀ-ի հրաւէրով՝ ապագայ լրագրողներուն վերապատրաստելու, Հայաստան-Սփիւռք 2-րդ համաժողովին մասնակցելու համար։

Երկրորդ անգամ՝ 2016 թուականի Ապրիլին «Աւրորա » մրցանակաբաշխութեան ներկայ գտունելու համար։ Իսկ Երրորդ անգամ նոյն թուականի ամրան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Սուրբ Տավինօ

**Սուրբ Տավինօ**, խստակրօն ճգնաւոր եւ հրաշագործ:

Տավինօ անունը կ'ենթադրուի, որ Դաւիթ, Զաւէն կամ Դուին բառերու հնչիւնափոխութեան արդիւնք է:

## Կեանքը
Ծնած է Հայաստան, մահացած է Լուքքայի մէջ, 3 Յունիս 1050-ին:

Ըստ հռոմէական վկայաբանութեան, Տավինօն՝ վաճառելով իր երկրային բարիքները, կը դառնայ «Քրիստոսի ուխտաւոր»։ Լքելով ծննդավայր Հայաստանը, ան նախ կ'այցելէ Երուսաղէմ, ապա՝ Հռոմ, առաքեալներու տաճարները: Ան մտադրած էր իր  ճամբորդութիւնը շարունակել դէպի Սանթիակօ Տի Քոմփոսթելլա՝ Յովսէփի գերեզմանը։

Ուղեւորութեան ընթացքին, 1050-ին, գլխուն վրայի վէրքերուն պատճառով կանգ կ'առնէ Լուքքայի մէջ: Սուրբ Միքելէ (San Michele in Foro) հիւանդանոցին մէջ բուժուելէ ետք, զինք կը հիւրընկալէ Աթա անունով բարեպաշտ կին մը: Կարճ ժամանակ ետք, նոյն տարուան 3 Յունիսին կը մահանայ:

Ան մինչեւ կեանքին վերջը կը տանջուէր անգարի ցաւերէ:
մինի

**Ողորմութեան Սուրբին հրաշագործութիւնները**

Սուրբին մահուան վայրը՝ Քալտերիա փողոցը՝ Սուրբ Միքելէ եկեղեցիէն ոչ շատ հեռու, ինչպէս նաեւ անոր գերեզմանը, ուր աճած էր բուժիչ հրաշագործ որթատունկ մը, շատ արագ կը դառնան ուխտատեղիներ: Կը պատմեն նաեւ, որ գիշերները խորհրդաւոր կերպով խունկ կը վառի։

Վայելելով խստակրօն ճգնաւորի եւ հրաշագործի համբաւը, Տավինօն մշտապէս օգնած է աղքատներուն եւ կարիքաւորներուն: 

Անոր անձին շուրջ աճող հրաշքները առիթ ընծայած են, որ Լուքքայի Եպիսկոպոս Անսելմոն՝ հետագային Ալեսանտրօ Բ. Քահանայապետը, անոր մարմինը տեղափոխէ Սուրբ Միքելէ Եկեղեցի։

1159-ին Տավինօն սուրբ հռչակուած է Ալեսանտրօ Գ. Պապին կողմէ:

Ողորմութեան Սուրբին համբաւը գրաւած է բազմաթիւ ուխտաւորներ, յատկապէս տասնվեցերորդ եւ տասնեօթներորդ դարերու ընթացքին: Ուխտաւորներէն շատերը հայեր էին։
## Ծանօթագրութիւններ
Քլարինէթ

**Քլարինէթ** (իտալերէն՝ clarinetto, լատ.՝ clarus - պարզ հնչիւն), փայտէ փողայիններու ընտանիքի երաժշտական գործիք։ Ստեղծուած է Շալյումոյ։

## Պատմութիւն
Կազմուած է եռամաս փողէն (590-680 մմ) եւ կտուցաձեւ ծուանէն, որուն վրայ ամրացուած է եղեգնեայ պիպիչը։ Ժամանակակից Քլարինէթը ունի մօտ 20 կափոյր եւ 7 անցք։ Քլարինէթները եղած են տարբեր լարուածքի, առաւել օգտագործուած են սի-պեմոլ եւ լա Քլարինէթները։

Քլարինէթը ստեղծուած է 1700 ական թուականներուն Գերմանիոյ Նիւրնպերկ քաղաքին մէջ, որոշ պատմական աղբիւրներու վկայութեամբ գործիքի ստեղծման տարեթիւը նշուած է1690 թուականը, իսկ այլ հետազօտողներու վկայութեամբ Քլարինէթի ստեղծումի տարեթիւ  համարուած է 1710 թուականը։

Քլարինէթի ստեղծողը  համարուած է Եոհան Քրիստոֆ Դենները ։

Եոհանը զբաղած է Ֆրանսական Շալյումո գործիքի կատարելագործմամբ ։ Բարելաւելով հին գործիքը՝ Եոհանը գորշիքի ետեւի մասին աւելցուցած է փականը, որուն շնորհիւ հնարաւոր դարձած է  անցնիլ երկրորդ օգտաւին։ Այս միջոցաւ է որ Քլարինէթը տարբերուած է Շալյումոյէն։

## Հետագայ զարգացում
Հետագային , 1760 թուականին, աւստրիացի վարպետ Պաուրը առկայ 2 փականներուն ավելցուց 3-րդ փականը, բելգիացի վարպետ Ռոտենբուրգը ՝ 4-րդը, անգլիացի Ջոն Հեյլը 1785 թուականին ավելացրեց 5-րդ , իսկ մօտաւորապես  1790 թուականին ֆրանսացի երգահան եւ Քլարինէթահար Ժան Քսավիե Լեֆեւրը ստեղծեց արդէն ներկայիս Քլարինէթի օրինակը՝ 6 փականով։ Փողային նուագարաններու շարքին Քլարինէթը ունի իր տեղը շնորհիւ իր ձայնային տուեալներուն

Քլարինէթը աւելի հայտնի դարձաւ հատկապես  18-րդ դարու կեսերուց, երբ սկսան գրել ստեղծագործութիւններ Քլարինէթի համար։

Քլարինէթի ձեւաւորման եւ կատարելագործման վրայ աշխատած են նաեւ Ատոլֆ Սաքսը՝ Սաքոֆոնի գիւտարարը եւ Եուջին Ալբերտը։

Քլարինէթներու համար օգտագործուած են  փայտի որոշ տեսակներ, մետաղներ, Էբոնիտ։

Էբոնիտէ Քլարինէթները աւելի քիչ  զգայուն են ջերմութեան եւ խոնաւութեան նկատմամբ, աւելի մատչելի են։

## Տարատեսակներ
Տարատեսակներն են՝ փոքր Քլարինէթը, ալթային կամ թենորային Քլարինէթ (յայտնի է բասետհոռն անուանումով), պաս-Քլարինէթ, քոնտրապասային Քլարինէթ։

Քլարինէթը բաղկացած է 5 առանձին մասերէ։

## Կիրառութիւն եւ տարածում
1940 ական թուականներուն Քլարինէթը համարուած էր ճազի լաւագոյն նուագարաններէն մէկը։

Քլարինէթը այսօր ալ լայն տարածում ունի աշխարհի շարք մը երկիրներուն մէջ, մասնաւորապէս  ասիական շարք մը երկիրներուն մէջ, Հարաւային Ամերիկայի մէջ, Պալգաններու մէջ։

Քլարինէթը տարածուած է նաեւ կովկասեան ժողովուրդերու մօտ։

Հայաստանի մէջ ան ունի մեծ ճանաչում։ Յայտնի հայ Քլարինէթահարներէն են Աբգար Մուրադեանը, Եղիշ Մանուկեանը, Վաչէ Հովսէփեանը, Յովհաննէս Վարդանեանը եւ այլք։
Պենվենութօ Չելլինի

**Պենվենութօ Չելլինի** (, ), իտալացի քանդակագործ, ոսկերիչ, գրող, գեղանկարիչ, ռազմիկ եւ երաժիշտ։

## Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է ոսկերիչ Պանտինելլիի քով, կրած է Միքելանճելոյին ազդեցութիւնը։

Աշխատած է Ֆլորանսի, Փիզայի, Պոլոնիայի, Վենետիկի, Հռոմի (1532-1540), Փարիզի մէջ, ինչպէս նաեւ Ֆոնթենպլէոյի՝ Ֆրանսիսքօ Ա.-ի պալատին մէջ (1540-1545)։ 

Չելլինին իր քանդակագործական եւ ոսկերչական նրբակերտ գործերուն մէջ պատկերած է բարդ շարժումներով մարմիններ («Խաչելութիւն», մարմար, 1562, Սպանիոյ, Ֆրանսիսկքօ Ա. թագաւորին աղամանը, ոսկեայ եւ թանկարժէք քարերով, 1539-1543, Պատմագեղարուեստական թանգարան, Վիեննա), լուծած է բացարձակ բոլորաքանդակի խնդիրներ։

Չելլինին գրողի համաշխարհային ճանաչում ստացած է իր ինքնակենսագրական կիսաւարտ վէպով, ուր աչքի կը զարնէ պատումի անմիջականութեամբ եւ գրական ոճի աւանդական ձեւերու արհամարհումով։

Հանդէս եկած է նաեւ իբրեւ արուեստի տեսաբան (1568)։
[ձախից|մինի|200x200փքս|[Ֆրանսիսքօ Ա.-ի աղամանը]]

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալացի նկարիչներ Ստորոգութիւն:Իտալացի քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Իտալացի ոսկերիչներ Ստորոգութիւն:Իտալացի գրողներ
Արթուր Աբրահամ

**Արթուր Աբրահամ** (Աւետիք Գրիգորի Աբրահամեան, ), հայ բռնցքամարտիկ,«WBO»-ի վարկածով աշխարհի բազմակի ախոյեան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան: Ան 2004-էն ի վեր կը բնակի Պերլին: ՀՀ քաղաքացի ըլլալէ բացի` 2005 թուականէն ունի նաեւ Գերմանիոյ քաղաքացիութիւն:

Հայոց բանակին մէջ ծառայած բռնցքամարտիկը Հայաստանի զինուած ուժերու «Անդրանիկ Օզանեան» շքանշանին արժանացած է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մարզիկներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Գառնի (գիւղ)

**Գառնի** գիւղը կը գտնուի Հայաստան Կոտայք մարզին մէջ, մարզի կենդրոնէն 63քմ դէպի հարաւ, Երեւան քաղաքէն 28քմ հեռաւորութեան վրայ։ Կը գտնուի աջ ափի հովիտին մէջ։ Յայտնի է նոյնանուն հեթանոսական տաճարով։ 1225 թուականին այստեղ տեղի ունեցած է գառնիի ճակատամարտը։

Քանդուած է 1679 թուականին աղէտալի երկրաշարժէն եւ վերականգնուած է 1828-1829 թ.թ֊ին պարսկահայաստանէն գաղթած հայերու կողմէն։

## Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, պտղաբուծութեամբ, խաղողագործութեամբ, բանջարաբուծութեամբ եւ մեղուաբուծութեամբ։

## Պատմամշակութային կառոյցներ
Հայաստանի հնագոյն բնակավայրերէն մէկն է։ Որպէս բնակավայր կը յիշատակուի թերեւս ՔԱ 2166 թուականին։ Ըստ կիսաւանդական պատմութեան, կառուցուած է աւելի քան 2000 տարի առաջ։ խորենացին անոր կառուցումը կը վերագրէ Հայկ Նահապետի ծոռ՝ Գեղամին։ Իբր վերջին թոռին՝ Գառնիկին անունով կոչուած է Գառնի։

Առաջին անգամ կը յիշուի հռոմէական պատմագիր Տակիտոսը՝ գորնիա անունով։ Հայկական աղբիւրներու մէջ կը յիշուին նաեւ Գեղամի բերդ, Գեղամի դաստակերտ անունով։ Հաւանաբար հիմնադրուած է մ.թ.ա. 3֊2֊րդ դարերուն։ մ.թ.ա. առաջին դարու կէսերուն գիւղը քանդուած է հռոմէական զօրքերու կողմէն ապա վերականգնուած է Տրդատ Ա֊ի օրով՝ հաւանաբար 77 թոուականին։ Արտաշէսեաններու եւ արշակունիներու օրով եղած է զօրակայան, ամառանոց,եպիսկոպոսանիստ։

Ամրոցը արաբական նուաճումներու ժամանակ քանդուելէ ետք ետ վերականգնուած է Աշոտ Բ֊ի օրով , իսկ անոր կից աւանը ոչ միայն կը շարունակէր պահպանել այլեւ 10֊րդ դարուն կը համարուէր գիւղաքաղաք։

Գառնիի մէջ յայտնաբերուած են վաղ բրոնզեդարեան բնակավայրեր, ուշ բրոնզեդարեան դամբարաններ, հնագիտական զանազան նիւթեր Արգիշտի թագաւորի սեպագիր արձանագրութիւն մը եւ այլն։

## Ծանօթագրութիւններ
Արարատ (հանդէս, Լոնտոն)

«**Արարատ**», ազգային, քաղաքական ամսագիր, ապա՝ երկամսեայ հանդէս։

## Պատմութիւն
Լոնտոնի հայոց միացեալ կազմակերպութեան հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1913–1920 թուականներուն, Լոնտոն՝ անգլերէն։

Տպագրած է նիւթեր Արեւմտեան Հայաստանի մէջ երիտթուրքերու սանձազերծած կոտորածներու, հայերու բռնի տեղահանութեան, հայ գաղթականութեան աղետալի վիճակի մասին, ներկայացուցած է եւրոպական դիւանագիտութեան դիրքորոշումները Հայկական հարցի, հայկական կոտորածներու վերաբերեալ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 140։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Արարատ (հանդէս, Նիւ Եորք)

«**Արարատ**» («Ararat»), հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարուեստական եռամսեայ հանդէս։

## Պատմութիւն
ՀԲԸՄ Միացեալ Նահանգներու վարչութեան պաշտօնաթերթ։

1960 թուականէն լոյս տեսած է Նիւ Եորք՝ անգլերէն։ Խմբագիրներ՝ Ճէք Անդրէասեան, Լէօ Համալեան, Արամ Արքան։

Տպագրած է անգլիագիր հայ հեղինակներու (Ուիլիըմ Սարոյեան, Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան, Մարճըրի Յովսէփեան եւ ուրիշներ), հայ դասական եւ ժամանակակից գրողներու ստեղծագործութիւններէն (թարգմանաբար), ծանօթացուցած է հայ մշակութային կեանքը։

Հանդէսին մէջ տպագրուած գործերու զգալի մասը լոյս ընծայուած է ԱՄՆ-ի «Տարուայ լաւագոյն պատմուածքներ» ժողովածոյով։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 141։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Աւետիք Արասխանեան

**Աւետիք Արասխանեան** (),  հայ տնտեսագէտ, հրապարակախօս։ Տնտեսագիտութեան դոկտոր (1882)։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Ագուլիս։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, իբրեւ ուսուցիչներ ունենալով Պերճ Պռօշեանն ու Րաֆֆին:

1870-ին ուղարկուած է Թիֆլիս, ուր յաճախած է ռուսական ռէալական դպրոցը:

1876-ին մեկնած է արտասահման եւ հետեւեցած՝ Փարիզի, Լայփցիկի եւ Սթրասպուրկի համալսարաններու դասընթացքներուն:

1882-ին դոկտորայի տիտղոսով վկայուեցած է եւ Թիֆլիս վերադառնալով դասաւանդած է Գայեանեան եւ Ներսիսեան վարժարաններուն մէջ: Այդ ժամանակ ալ պատրաստած է «Արեւելեան ազգերի հին դարերի պատմութիւնը», որ տպագրուած է 1891-ին:

Աշխատակցած է «Մշակ»-ին եւ տնտեսագիտական բնոյթի հետազօտութիւններ կատարած է: Հասարակական բեղուն գործունէութիւն ունեցած է:

1901-էն 1911 քաղաքատնտեսութիւն դասաւանդած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ, որմէ ետք Ախալքալաքի հայկական դպրոցներուն տեսուչը եղած է:

Մահացած է 1912-ին, Ախալքալաքի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ տնտեսագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստեփան Քալանթարեան

**Ստեփան Քալանթարեան** (**Քալանթարյանց,** ), հայ վիրաբոյժ։ Բժշկագիտութեան դոկտոր (1884), Փեթերսպուրկի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիայի փրոֆէսօր (1885)։

1875 թուականին աւարտած է Փեթերսպուրկի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիան, աշխատած է ակադեմիային կից գործնական կազմախօսութեան հիմնարկի ամպիոնին մէջ։

Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ (1877-1878) ծառայած է Կովկաեան բանակին մէջ, եղած է Ալեքսանդրապոլի զինուորական հիւանդանոցի վիրաբուժական բաժնի վարիչ, 1891-1924 թուականներուն՝ Ս. Փեթերսպուրկի կայսերական ռազմաբժշկական ակադեմիայի հերձող-ախտաբան-կազմախօս (ծրագրող)։

## Պարգեւներ

* Ս. Վլատիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան։

## Ծանօթագրութիւններ
Արարատ Էսքիճեան Թանգարանը

**Արարատ Էսքիճեան թանգարան** (), հայոց պատմութեան եւ մշակոյթի պահպանման այս իւրօրինակ թանգարան, 1993 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ հիմնուած է՝ ծագումով սուրիահայ, լոսանճելըսաբնակ ճարտարապետ-նախագծող, բարերար Լիւտէր Էսքիճեանի կողմէ:

## Պատմութիւն
Էսքիճեան նպատակ ունէր այսպիսի կեդրոն մը ստեղծելով՝ պահպանել ու սերունդներուն փոխանցել հայոց մշակութային եւ պատմական ժառանգութիւնը: Ուշագրաւ է, որ բազում ցուցանմոյշներու կողքին կան նաեւ «Արարատ տուն»ի տարեց բնակիչներէն ձեռք բերուած ընտանեկան ժառանգութեան մասունքներ:

Թանգարանին մէջ ընդհանրապէս ներկայացուած են պատմագիտական, դրամագիտական նմոյշներ, փաստաթուղթեր, կը ցուցադրուին աւելի քան 450 տարուան քարտէսներ, արուեստի հին եւ ժամանակակից աշխատանքներ, ձեռագրեր եւ հայոց ու համաշխարհային մշակոյթին, պատմութեան վերաբերող բազմապիսի նիւթեր:

Թանգարանին մէջ առկայ են նաեւ արեւելեան, եւրոպական բազմաթիւ ժողովուրդներու մշակոյթը ներկայացնող իրեր: Հայկական անունով այս թանգարանին մէջ կը պահուի Մարթին Լուտըրի Աստուածաշունչի գերմաներէն բնագիրը. ինչպէս ծանօթ է, գերմանացի վանական եւ աստուածաբան Մարթին Լուտըր առաջինը եղած է, որ Աստուածաշունչ մատեանը լատիներէնէ թարգմանած է գերմաներէնի:

Թանգարան ըլլալէ զատ «Արարատ Էսքիճեան»ը հետազօտական կեդրոն մըն է, ուր մշակութային ձեռնարկներ, դասախօսութիւններ, երաժշտական եւ այլ միջոցառումներ կը կազմակերպուին:

Թանգարանի մուտքին տեղադրուած է «Մոխիրներէն յառնող Մայր Հայաստան» պրոնզաձոյլ արձանը, որու մտայղացումը եւ նախագիծը Լիւտեր Էսքիճեանին կը պատկանի, իսկ քանդակագործը՝ Յարութ Հալէպեանն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի
Անդաստան (պարբերաթերթ)

«**Անդաստան**», պարբերաթերթ գրականութեան եւ արուեստի։ Լոյս տեսած է Փարիզ, 1952-ին եւ տեւած է 17 տարիներ, Բիւզանդ Թօփալեանի նախաձեռնութեամբ:

Տպագրուած են գեղարուեստական գործեր, գրականութեան, արուեստի, գեղագիտութեան հարցերուն նուիրուած յօդուածներ, հայ նկարիչներու գործերու գունաւոր վերարտադրութիւններ։

Զգալի տեղ յատկացուած է խորհրդահայ եւ թարգմանչական (հիմնականօրէն՝ ֆրանսերէնէ) գրականութեան, հայ դասականներու (Նահապետ Քուչակ, Սայաթ Նովա, Յովհաննէս Թումանեան, Դանիէլ Վարուժան, Եղիշէ Չարենց եւ ուրիշներ) ստեղծագործութիւններուն։

Աշխատակցած են Յովհաննէս Զարդարեանը, Զարեհ Որբունին, Վահէ Քաչան, Վահրամ Մավեանը եւ ուրիշներ։

1980 թոփւականին լոյս է տեսած «Անդաստան»-ի յաւելուած «Կամ» հանդէսը (3 թիւ, հիմնադիր-խմբագիր՝ Մարկ Նշանեան)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Արահետ (թերթ)

«**Արահետ**», գրական-գեղարուեստական պարբերաթերթ։

## Պատմութիւն
Ֆրանսահայ գրողներու ընկերակցութեան պաշտոնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1975-86 թուականներուն Փարիզ (1975-ին՝ «Տեղեկատու»)։

Տնօրեններ՝ Շահան Էլեկեան, Կարիկ Պասմաճեան, Աւետիս Ալիքսանեան, խմբագիր՝ Սարգիս Քէչեան (Զանգու)։

Տպագրած է ժամանակակից հայ, յատկապէս՝ ֆրանսահայ հեղինակներու գործեր, էջեր հայ դասական գրականութենէն, անդրադարձած է գրական աշխարհի նորութիւններուն, լուսաբանած է ընկերակցութեան առօրեան։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 134։

## Արտաքին յղումներ

* Թերթի որոշ համարներ tert.nla.am կայքում

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Արարա (հանդէս)

«**Արարա**», եռօրեայ թերթ, ապա՝ կիսամսեայ հանդէս։

## Պատմութիւն
Հայ լեգէոնականներիու պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1920–1921 թուականներուն, Ատանա։ Արտօնատէր՝ Հայկ Մաստիճեան, խմբագիր՝ Գեղարդ-Շառա։

Տպագրած է առաւելապէս Կիլիկիան ազատագրելու համար մղուած մարտերու մասնակից հայ լեգէոնականներու (կամաւորական գունդերու զինուորներ) յուշերը, գրական-գեղարույեստական, հեղինակային եւ թարգմանական նիւթեր (պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ), ինչպէս նաեւ յօդուածներ ու տեղեկատուական լուրեր, գրախօսութիւններ։

Պարբերաթերթին աշխատակցած են լեգէոնականները եւ Կիլիկիոյ մտաւորականութիւնը։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 139։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ասիա (լրագիր)

**«Ասիա»**, Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս տեսած քաղաքական եւ բանասիրական լրագիր (շաբաթաթերթ, այնուհետեւ՝ եռօրեայ, 1874 թուականի Մայիսէն՝ օրաթերթ)։

## Պատմութիւն
Թերթը լոյս տեսած է 1872-1875 թուականներուն, Կ. Պոլիս։ Տնօրէն-խմբագիրները եղած են Յովակիմ Րէիսեան, Յակոբ Խանճեան եւ Մկրտիչ Փորթուգալեան։

Փորթուգաեանի խմբագրութեան ընթացքին թերթը դարձած է աւելի մարտնչող, տպագրած է նամակներ Վասպուրականէն, հանդէս եկած է հայկական գաւառներուն մէջ թուրք շահագործողներու անօրինականութիւններու դէմ։

Թերթին նիւթերը փաստական հիմք հանդիսացած են Կ. Պոլսոյ Հայոց ազգային ժողովի Բարձր դռանն ուղղած բողոքագրերու համար։

1872-1973 թուականներուն պարբերականը տպագրած է հայատառ թուրքերէն յօդուածներ։

## Ծանոթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 110-111։

## Արտաքին հղումներ

* Թերթի որոշ համարներ tert.nla.am կայքում
Նոր Մարաշ

«**Նոր Մարաշ**», պատկերազարդ տարեգիրք (սկզբը՝ կիսամեայ)։ Մարաշի հայրենակցական միութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1946-1961 թուականներուն, Հալէպ։ Խմբագիրներն են՝ Յակոբ Տէկիրմենճեանը, Յարութիւն Պարտիզպանեանը, Մանուէլ Հելվաճեանը, Նուպար Փարթամեանը, Մուշեղ Տէմիրճեանը եւ Լեւոն Պիլեզիկճեանը։

Լուսաբանած է միութեան գործունէութիւնը, ներկայացուցած է մարաշցիներուն կենցաղը, սովորոյթները, ծանօթացուցած է հայրենիք ներգաղթած մարաշցիներու կեանքը։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015, էջ 817։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Արազ (թերթ)

**«Արազ»**, ազգային, գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ եռօրեայ։

## Պատմություն
Լոյս տեսած է 1932-1944 թուականներուն, Պուխարեսթ։ Խմբագիրներ՝ Յովհաննէս Տէվէճեան, Յակոբ Սիրունի։

Տպագրեած է քաղաքական լուրեր, տեղեկութիւններ սփիւռքահայութեան եւ Խորհրդային Հայաստանի առօրեայէն, պատմաբանասիրական, կենսագրական յօդուածներ, թարգմանաբար ներկայացուցած է ռումանացի եւ հունգարացի գրողներու գործեր, թուրքական մամուլէն արտատպած է հայերուն վերաբերող նիւթեր։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 134։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Նարէ Աղամանեան

**Նարէ Աղամանեան** (), Վիեննայի սիմֆոնիկ նուագախումբի դաշնակահար։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վանաձոր։ Ի ծնէ տաղանդաշատ Նարէ իր առաջին մենանուագով հանդէս եղած է 6 տարեկան հասակին։ Իսկ 7 տարեկանին ան ընդունուած է Երեւանի Չայքովսքիի անուան տաղանդաւոր փոքրիկներու երաժշտանոցը։

2000 թուականին, երբ Նարէ 11 տարեկան էր, հրաւիրուած է Եութահ նահանգի Սալթ Լէյք քաղաքը՝ մասնակցելու դաշնակի միջազգային մրցումին, որմէ յաղթական դուրս եկած է։ Նախքան Եութահ երթալը, Նարէ՝ Արտա Յարութիւնեանի եւ իր մօրը՝ Արտեմիս Նազարեանի կողմէ հրաւիրուած է Նիւ Եորք՝ մենանուագով մը հանդէս գալու։ 

Պոս­թը­նի մէջ իր անդ­րա­նիկ ելոյ­թը կա­տա­րած է 2004-ին, երբ հա­զիւ 14 տա­րե­կան էր, Քէյմպ­րի­ճի «Longy School of Music»-ին մէջ:

2004 թուականին 15 տարեկան Նարէ ընդունուած է Վիեննայի երաժշտութեան եւ կատարողական արուեստներու համալսարանը։ Իր ուսումը աւարտելէ ետք՝ 2008 թուականին, ան հաստատուած է Վիեննա։

## Մրցանակներ

* Sparkasse Wortersee, Մրցոյթ (Աւստրիա, 1-ին մրցանակ, 2009),
* Montreal International Music Competition (Քանատա, 2008, 1-ին մրցանակ),
* Piano Campus International Competition (Պոնտոիզ, 2007, 1-ին մրցանակ) ,
* Jose Roca International Competition (Վալենսիա, 2007, 2-րդ մրցանակ),
* Josef Dichler Piano Competition (Վիեննա, 2005, 1-ին մրցանակ),
* Gina Bachauer International Junior Piano Competition (Սաթ Լէյք Սիթի, 2000, 2-րդ մրցանակ),
* Հայաստանի Ազգային ժառանգութիւն ( Երեւան, 1999, Ոսկէ մետալ),
* Ուքրանիոյ Երիտասարդ տաղանդներ (1998, 1-ին մրցանակ),
* Շոփէնի անուան երիտասարդական (Հարաւսլաւիա, 1997, 1-ին մրցանակ)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Աւել (թերթ)

«**Ավել**», կիսամեայ երգիծաթերթ։ Լոյս տեսած 1908-1910 թուականներուն՝ Գահիրէ, 1914-1918 թուականներուն Կոստանդնուպոլիս։ 2-րդ թիւէն՝ շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է 27 թիւ։ Խմբագիր՝ Վահան Քիւչիւքեան։

1-ին թիւի խմբագրականը ազդարարած է. «Պէտք է բանանք հանրային «Աւել» մը, որ մաքրենք մեր աղտոտ բարքերը, ձաղկենք զեխութիւնները եւ ոչնչացնենք այն բաները, որոնք հանրութեան մտքին հետադիմութեան պատճառ կը դառնան»։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ատրուշան (հանդէս)

«**Ատրուշան**», գրական, գիտական եւ գեղարուեստական կիսամսեայ հանդէս։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է Զմիւռնիոյ մէջ, 1919 թուականին։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Միքայէլ Բարթիկեան, խմբագիրներ՝ Ռուբէն Մինասեան, Անտոն Կազէլ։

Զգալի տեղ յատկացուցած է Մեծ եղեռնին։ «Գրական հորիզոն» բաժնին մէջ գրախօսած է Յարութիւն Ալփիարի, Տիգրան Սիւրմէեանի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւններ։

Տպագրած է նաեւ թարգմանութիւններ ֆրանսացի գրողներու երկերէն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015, էջ 133։

## Արտաքին յղումներ

* Թերթի որոշ թիւեր tert.nla.am կայք

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Արարատ (հանդէս, Փարիզ)

«**Արարատ**», մանկապատանեկան եռամսեայ հանդէս։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1997-2003 թուականներուն, Փարիզ։

Ձգտած է երեխաներուն մէջ սերմանել հայրենասիրութիւն, ազնուութիւն, գնահատել գեղեցիկն ու վեհը, ծանօթացուցած է ազգային եւ եկեղեցական տօները, տպագրած է հայ անուանի մտաւորականներու կենսագրութիւնները։

Պարբերականներուն վաճառքէն ստացուած գումարը օգտագործուած է բարեգործական նպատակներով (յատկացուած է Հայաստանի Հանրապետութեան կարիքաւոր ընտանիքներուն)։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն և գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 141։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Պարտէզ (ամսագիր)

«**Պարտէզ»**, մանկական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1932-1938 թուակներուն, Փլովտիւ (Պուլկարիա)։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Յակոբ Մարաշլեան։

Աջակցած է հայոց լեզուի ուսուցման։ Ծանօթացուցած է Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձին, աշխարհագրական դիրքին, կլիմայական պայմաններուն ու պատմութեան, տնտեսական եւ մշակութային ձեռքբերումներուն։

Գրական բաժինին մէջ տպագրած է հայ սովետական հեղինակներու, թարգմանաբար՝ ռուս եւ եւրոպացի գրողներու ստեղծագործութիւնները, անդրադարձած է նշանաւոր հայ գործիչներու (Յարութիւն Շմաւոնեան, Մկրտիչ խրիմեան, Ալեքսանդր Միասնիկեան եւ ուրիշներ) կեանքին ու գործունէութեան։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 891։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ