open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յակոբ Ալոճեան

**Յակոբ Ալոճեան** (), վկայուած պոլսահայ ուսուցիչ է։ 1910-էն մինչեւ 1920, Յ. Ալոճեանը եղած է Պարտիզակ խմբագրականին եւ Պոլիս տպուած Փարոս ամսաթերթի խմբագրապետը։

Հրատարակած է «Երիտասարդ» անուն բարոյաշունչ գրքոյկը 1908-ին։

1932-ին Սելանիկի մէջ Քաղաքացիական կրթութիւն անուն դպրոցական դասագիրք մը hրատարակած է։

Անտիպ կը մնան հետեւեալ ձեռագիրները. «Իսկական պատմութիւն Հայերու». սկիզբէն մինչեւ մեր օրերը երկու հատոր (որ մէկը անգլերէն գրուած է եւ կը կոչուի «The Armenian Church»։ Նաեւ կայ «Աշխարհի տասը կրօնքները» (ուսումնասիրութիւն), «Ամէնուն համար» (Առողջապահական), «Կրօնի դասեր» (Հին եւ Նոր Ուխտի), «Մայրենի բարբառ» Ա.Բ.Գ., «Հատընտիրք Հայ Գրականութեան» (մասն Ա.), «Պարտիզակ սկիզբէն մինչեւ 1922», «Ի՞նչպէս աքսորուեցանք» եւ վերջապէս «Երկրաչափութիւն» (Գործնական եւ տեսական)։
	
Յակոբ Ալոճեանը գրած է «Բազմավէպ», «Բիւզանդիոն», «Սուրհանդակ», «Ծաղիկ», «Մասիս», «Բիւրակն», «Հանրագիտակ», «Հայաստանի Կոչնակ», եւ այլ բազմաթիւ թերթերու մէջ գրական, ընկերական, ազգագրական, լեզուական հարցերու շուրջ յօդուածներ՝ ստորագրելով «Նշոյլ», «Զգօն Սիւնի», «Գեղամ Գրասէր», «Ռ. Ռոզմերի» եւ «Հայր Վարդաբոյր» ծածկանուններով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հ.Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 (էջ 70)
Յակոբ (անձնանուն)

**Յակոբ**, հայկական արական անուն է։ Ունի աստուածաշնչային ծագում՝ եբրայերէն   բառէն, որ կը նշանակէ՝ «հետեւեցաւ»։
* Լատինագիր ձեւը՝ 

## Անուն Կրողներ
* Յակոբ Աբգարեան 
* Յակոբ Ալթունեան 
* Յակոբ Ալխազեան 
* Յակոբ Աղասեան 
* Յակոբ Ն. Աճէմեան 
* Յակոբ Ս․Անասեան 
* Յակոբ Ասատուրեան 
* Յակոբ Գաբրիէլեան 
* Յակոբ Էլմասեան էֆենտի 
* Յակոբ Թէրզեան 
* Յակոբ Կարապենց 
* Յակոբ Հանտանեան 
* Յակոբ Մանանդեան 
* Յակոբ Մատթէոսեան 
* Յակոբ Մարթայեան 
* Յակոբ Միքայէլեան 
* Յակոբ Մնձուրի 
* Յակոբ Մուդոեան 
* Յակոբ Յակոբեաններ՝
** Յակոբ Յակոբեան  
** Յակոբ Յակոբեան 
** Յակոբ Յակոբեան 
* Յակոբ Յարութիւնեան 
* Յակոբ Չոլաքեան 
* Յակոբ Չէլէպի Տիւզ 
* Յակոբ Պալեան 
* Ադրիանապոլիս ծնած՝
** Յակոբ Պապիկեան 
** Յակոբ Պարոնեան 
* Յակոբ Սիրունի 
* Յակոբ Վարդովեան 
* Յակոբ (Յակովբոս) Տաշեան 
* Յակոբ Տէր Մելքոնեան 
* Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան 
* Յակոբ Փանոսեան 
* Յակոբ Փափազեան 

## Ժագ եւ Եաքով
Արեւմտահայոց մէջ տարածուած է նաեւ անուան Ֆրանսական Ժագ  ձեւը.
* Ժագ Իհմալեան , հայ նկարիչ
* Ժագ Յակոբեան  բանաստեղծ
* Ժագ Սայապալեան  գրող

Համապատասխանաբար ռուսահայոց մէջ կայ ռուսական Եաքով  ձեւը.
* Եակով Բազելեան , խորհրդային կինոբեմադրիչ։

## Ազգանուններ
Յակոբ անունով կազմուած ազգանունները ինչպէս հայերէնի, այնպէս ալ միւս լեզուներուն մէջ ամենատարածուածներէն են: Հայերէնին մէջ ատիկա Յակոբեանն է, սքանտինաւեան լեզուներով՝ Եաքոպսոն, Եաքոպսէն  ուքրաիներէնի մէջ՝ Եաքիվենքոյ   ռուսերէնի մէջ՝ Եաքովլեւ , ռումաներէն՝ Եաքոպեսքու , վրացերէն Իաքոպաշվիլի, Քոպիաշվիլի :

## Այլ Լեզուներով
*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 
*  
* 
*  
*  
*   
* 
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
*  

## Ծանօթագրութիւններ
Յակոբ Կարապենց

**Յակոբ Կարապենց** (9 Օգոստոս 1925, Թաւրիզ – 20 Հոկտեմբեր 1994, Պոսթըն), հայ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ։ Երկրորդական ուսումը ստացած է Թեհրանի մէջ, իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Միացեալ Նահանգներ (Քոլումսլիա համալսարան, լրագրութիւն եւ հոգեբանութիւն)։ Գործած է լրագրական ճիւղի մէջ (ձայնասփիւռ)։ Կարապենցի կրթութիւնը եղած է խառն. ըստ անոր կենսագիրին նաեւ յաճախած է՝ ռուսական մանկապարտէզ, տարրական կրթութիւնը եղած է ֆրանսական ու հայկական՝ Սէն Վենսան Տը Բոլ, ապա հայկական Հայկազեան–Թամարեան, միջնակարգը՝ պարսկական ու ֆրանսական /Սէն Լուի ճեմարան/, իսկ բարձրագոյն եւ մասնագիտական պատրաստութիւնը՝ Քանսաս Սիթիի (Միզուրի) եւ «Գոլոմպիա» համալսարաններուն մէջ (Նիւ Եորք)։

## Գրական վաստակ
Պատանի տարիքէն սկսած է գրական փորձերը. տոգորված էր իր ծննդավայրի ազգային եւ գաղափարական կենարար շունչով՝ կը գրէր հայրենասիրական բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս տեսած են «Ալիքի» մէջ։

Ամերիկեան թերթերու մէջ գրել սկսած է կանուխէն. աշխատակցած է հայ մամուլին իր քերթուածներով, պատմուածքներով եւ փորձագրական յօդուածներով։

Առաջին հատորը՝ 1970-ին, հրատարակած է «Անծանօթ Հոգիներ» պատմուածքներու շարքը, 1972-ին՝ «Կարթագէնի Դուստրը» (վէպ), 1975-ին՝ «Նոր Աշխարհի Հին Սերմնացանները»։ 1981-ին լոյս կը տեսնէ պատմուածքներու իր վերջին հատորը՝ «Միջնարար»։ Հրատարակելի գործերն են «Ադամ Նուրհան» (ժամանակակից վէպ), «Եւ Ղօղանջ Յաւերժական՝ Պարոյր Սեւակ» եւ փորձագրութիւններ՝ «Կիրակնօրեայ Հաղորդագրութիւններ» անունին տակ։

Աւելի ուշ տրուած իր պատմուածքը՝ «Որեւէ Տեղից Մինչեւ Այստեղ», իր առաջին քանի մը տողերով կու տայ գիրք ծննդոցն ու նկարագիրը գրական իր ամբողջական վաստակին։

Մահացած է 1994, Միացաեալ Նահանգներ։
## Երկեր
* Անծանօթ հոգիներ, Վաշինգտոն, 1970, 384 էջ:
* Կարթագենի դուստրը (վէպ), Վաշինգտոն, 1972, 220 էջ:
* Նոր աշխարհի հին սերմնացանները (հայոց տարագրութեան պատմութիւնից), Վաշինգտոն, 1975, 272 էջ:
* Միջնարար (պատմուածքներ), Նիւ Եորք, 1981, 284 էջ:
* Ադամի գիրքը (վէպ), Նիւ Եորք, 1983, 256 էջ:
* Ամերիկեան շուրջպար (պատմուածքներ), Նիւ Եորք, 1986, 252 էջ:
* Անկատար եւ այլ պատմուածքներ, Նիւ Եորք, 1987, 252 էջ:
* Երկու աշխարհ (գրական փորձագրութիւններ), Մասաչուսեթս, 1992, 403 էջ:
* Մի մարդ ու մի երկիր եւ այլ պատմուածքներ, Ուոթրթաուն, 1994, 257 էջ:
* Երկեր, գիրք 1. Պատմվածքներ, Երեւան, 1995, 504 էջ:
* Երկեր, գիրք 2, Երեւան, 1995:
* Պատմվածքներ, Երեւան, 2008, 244 էջ:
* Մտորումներ (հոդուածներու ժողովածու), Արլինգտոն, 2009, 264 էջ:
* Ադամի գիրքը (վեպ), Երեւան, 2012, 224 էջ:

## Աղբիւրներ
* Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 422-424:
## Արտաքին յղումներ
* Յակոբ Կարապենց (1925-1994):

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1994 մահեր
Ստորոգութիւն:20 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Թաւրիզ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկայի Միացաեալ Նահանգներ մահեր
Ստորոգութիւն:8 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Թաւրիզ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յակոբ Հայթայեան

**Յակոբ Հայթայեան**, - Կեսարիացի։ (Ծնած է 1871-ին, մեռած է 1936 Օգոստոսին, Պէյրութ) : Պէյրութ եկած է 1897-ին։ 1912-էն ի վեր վերջնականապէս հաստատուած է Պէյրութ: Եղած է վաճառական գորգի, կտաւեղէնի, ֆէսի եւ այլն։ Անդամ Ազգային Միութեան, Գանձապահ Տնտեսական խորհուրդի, ինչպէս նաեւ Մէճլիսի Միլլիյէի: Եղած է Հնչակեան: Ձերբակալուած է Ժիրայրի, Թորոս Չարուկեանի (Չէլօ), Գալուստի հետ եւայլն, 101 տարուան բանտարկութեան դատապարտուած եւ բանտարկուած է Թրիփոլիի բանտը: Սակայն վեց ամիս ետք, ընդհանուր ներումով մը ազատ արձակուած եւ հաստատուած է Պէյրութ, 1897-ին։ Ամուսնացած է 1896-ին, ունեցած է երեք զաւակ՝ Գէորգ, Կարապետ եւ Մեսիա:

## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1936 մահեր
Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայեր
Յակոբ Մանիսաճեան

**Յակոբ Մանիսաճեան** (Նիգսար, 1862 - Միշիկըն, 1942), բնագէտ, բուսաբան, հանքաբան:

Գիտութեան դասախօս եւ հիմնադիր-տնօրէն բնական գիտութիւններու թանգարանի:

1890-1915-ի միջեւ եղած է ուսուցիչ Մարզուանի Ամերիկեան Անաթոլիա Գոլէճի: 

1915-ին կ'ապաւինի Պոլիս, զինադադարին կը վերադառնայ գոլէճ ու կը թուագրէ հաւաքածոն ամբողջութեամբ, որ կը բաղկանար 7.000է աւելի բոյս, կենդանի եւ հանքերէ: 

Որպէս աշխարագրութեան ուսուցիչ դասախօսած է նաեւ Գոնիայի Ափոսթոլիք Էնստիտուտի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր, Հրատարակութիւն՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի, Պոլիս, 2017
* Houshamadyan թուայնացուած բաց արխիւ

## Ծանօթագրութիւններ
Յակոբ Մատթէոսեան

**Յակոբ Մատթէոսեան** (), հայ ազգապետ։

Յակոբ Մատթէոսեան ծնած է 1833-ի Նոյեմբեր 13-ին՝ Կ. Պոլիս, «Լանկա» թաղին մէջ։ Հայրը արհեստով դերձակ՝ Կարինէն գաղթած էր ընտանեօք եւ հաստատուած Պոլիս։
Յակոբ Մատէոսեանի մայրը՝ ազտամիտ կին մը ըլլալով, Հայ Բողոքականաց պաշտամանց կը յաճախէր, որով իրեն որդին ալ կանուխէն հետեւեացաւ բողոքական եկեղեցւոյն։

Իր նախնական կրթութիւնը ստանալով Մայր Վարժարանին մէջ, ապա աշակերտած է Տր. Համլինի Պէպէքի վարժարանը, ուր իր նախակրթութիւնը ստանալէ վերջ, հազիւ 15 տարեկան, Ամերիկա ճամբորդած է կազմարարութիւն սովորելու նպատակաւ։ Նիւ Եորքի մէջ այդ արհեստին 4 տարի աշակերտելէ վերջ Պոլիս դարձած եւ «Վէզիր Խան»ի մէջ հաստատուած է իբրեւ արուեստագէտ կազմարար։

մինի|Կ.Պոլիս (Հովհաննէս Այվազովսկի)

Թէեւ մեծ դրամագլուխ մը չունէր, բայց ունէր գործի մարդու տաղանդ եւ լաւ կերպով սորուած ըլլալով իր արհեստը, յաջողութիւն գտնելու դժնդակ պայքարները չունեցաւ, սկիզբէն իսկ յաջող հանդիսացաւ եւ մինչեւ վերջը պահեց այդ արուեստին մէջ առաջնակարգ դիրք։

1868 թուականին «Ազգապետ» ընտրուեցաւն 35 տարեկան հասակին մէջ եւ 1870-ին, Սուլթանին արտօնութեամբ, պտոյտ մը ըրաւ Փոքր Ասիոյ եւ Սուրիոյ մէջ, այցելելով բողոքական եկեղեցիներուն մեծագոյն մասը։ Այս կարեւոր պաշտօնը 20 տարի արժանաւորաբար վարելէ վերջ 1889-ին հրաժարեցաւ եւ իր նախկին արհեստին կցելով միանգամայն տպագրատունը, յաջողեցաւ առաջնակարգ հաստատութեան մը վերածել՝ գործակցութեամբ իր որդւոյն Տ. Վահան Մատթէոսեանի։ Այսպէս հայր եւ որդի մեծ մղում տուած են մանաւանդ տպագական արհեստին, որոնք կատարելագործութեան աշխատած եւ յաջողած ալ են Պոլսոյ մէջ առաջնակարգ հաստատութիւնը հիմնելու։

Յակոբ Մատթէոսեան «Հայ Բողոքականութեան» պատիւ բերող անձնաւորութիւն մը եղած է իր անստգիւտ վարքով ու բարքով, եւ միամգամայն տիպար գործի մարդ եւ տիպար ամուսին։
մինի|ձախից|Հալէպի Բերդ

Մեծ եռանդ ցոյց կու տար նաեւ կրօնական գործերու մէջ։ Երկար ատեն վերատեսուչ եղած է Կիրակնօրեայ դպրոցին՝ բազմաթիւ պատանեաց եւ երիտասարդաց վարքին եւ կեանքին բարձրագոյն նպատակ մը ներշնչելով։ Աշխատութիւն ու ջանք չէ խնայած տպել տալու համար Պորտի Աստուծաշունչի ընկերութեան Գրաբար Աստուածաշունչը՝ դիւրամատչելի ընելով զայն հայ ժողորվրդեան ամէն դասակարգին. վերջապէս շնորհիւ իր յամառ աշխատութեան կրցաւ գործը գլուխ հանել։ Մեծ անձկութիւններ կրած է Բերայի (Հալէպ) Աւետարանական Եկեղցւոյ շինութեան եւ Հայերէն նոր Երգարանին հրատարակութեան համար։ Երկուքն ալ իր սիրելի աշխատութիւններն եղած էին իր նախաձեռնութեամբ սկսուած ըլլալուն համար եւ կը փափաքէր բոլոր սրտով անոնց աւարտումը տեսնել իր մահէն առաջ։ Սակայն վերջերը մահէն քանի մը ամիս առաջ կ՝ ըսէր «Նախազգացում մը ունիմ, թէ պիտի չապրիմ մինչեւ ասոնց աւարտումը։» Իր կեանքը բարիին եւ օգտակարին յատկացնելէ վերջ, հանգչեցաւ 1906-ի Մայիս 22-ին, 72 տարեկան հասակաին մէջ, իր մեծահամբաւ տպարանը թողելով իր զաւակին Տ. Վահան Մատթէոսեանին։

## Աղբիւրներ
* «Համազգային Օրացոյց» (1908), Բիւզանդիոն
* «Արեւելք» (1906)
* «Մասեաց Աղաւնի» 1857
* «Յիշատակարան» (կազմուած՝ Վ. Գ. Զարդարեանի կողմէ)

Ստորոգութիւն:Հայեր
Յակոբ Մարթայեան

**Յակոբ Մարթաեան** (), հռչակաւոր լեզուաբան, բանասէր եւ ուսուցիչ: Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթիւրք զինք տուած է «**Տիլաչար**» մականունը:

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Պոլսահայ հռչակաւոր լեզուաբան եւ բանասէր Յակոբ Մարթաեան ծնած է Պիւյիւքտերէ 22 Մայիս 1895-ին: Հայրը՝ Վահան Մարթաեան իսկ մայրը՝ Էօժէնի Մարթաեան (ծնեալ Սարաֆեան): Մանկութիւնը անցուցած է Կէտիկփաշայի մէջ։ Չորս տարեկանին սկսած է յաճախել տեղւոյն ամերիկեան մանկապարտէզը, ուր միայն անգլերէն սորված է։ Միջնակարգի ուսումը ստացած է ամերիկեան վարժարանի մը մէջ։ 1907-ին խմբագրած է վարժարանին շաբաթաթերթը՝ «Սքուլ Նիուզ»: 1910 թուականին յաճախել սկսած է Ռոպէրթ Գոլէճ, ուր իր սորված լեզուներուն աւելցուցած է գերմաներէն, լատիներէն եւ դասական յունարէն: Իր ընկերներէն սորված է նաեւ ռուսերէն, լեհերէն եւ պուլկարերէն: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պահուն Կովկասի ռազմաճակատին մէջ պաշտoն ստացած է որպէս պահեստի սպայ: 1918-ին գաղթած է Պէյրութ, ուր կարգուած է Սուրբ Նշան ազգային վարժարանի տնօրէնը: Լիբանանի մէջ հիմնած էհայերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը:

1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ ուսուցչութիւն ըրած՝ Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ։ 1922-ին ամուսնացած է Մելինէ անուն օրիորդի մը հետ, որմէ ետք մեկնած է Պուլկարիա: Հոն հրատարակած է «Մշակոյթ» շաբաթաթերթը եւ «Ռահվիրայ» ամսաթերթը։ Սոֆիայի համալսարանին մէջ սկսած է դասաւանդել դասական թրքերէն: Թրքերէն լեզուի մասին Պոլսոյ «Արեւելք» թերթին մէջ իր հրատարակած մէկ յօդուածին թարգմանութիւնը Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրքի ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ Մուսթաֆա Քէմալ Մարթաեանը կը հրաւիրէ Թուրքիա, որպէսզի դասախօսէ լեզուի, պատմութեան եւ աշխարհագրութեան կաճառներուն մէջ:

Պաշտօնավարած է Թուրք Լեզուի Հաստատութեան քարտուղարութեան մէջ: 1934 թուականին մականունի օրէնքով, թրքերէնի մասին կատարած աշխատութիւններուն փոխարէն, Մուսթաֆա Քեմալ իրեն «Տիլաչար» մականունը (Թրքերէնի մէջ «տիլաչար» կը նշանակէ լեզու բացող) տուած է: Թուրքիոյ Խորհրդարանին առաջարկած է Մուսթաֆա Քեմալին «Աթաթիւրք» մականունը տրուիլը:

### Մամուլի աշխատակից
Աշխատակցած է նաեւ Պոլսահայ մամուլին, մանաւանդ «Մարմարա» օրաթերթին:

### Հրատարակութիւններ
Հայերէնով հրատարակած է երկու գրքոյկներ՝ «1500-ամեակի Խոհեր» (1951) եւ «Աստուածաշունչը եւ աշխարհաբարը» (1956): 1977-ին «Մարմարա» թերթի ձեռնարկութեամբ նշուած է Յակոբ Մարթաեանի գործունեութեան 70 ամեակը:

Ունի անտիպ բազմաթիւ ստեղծագործական լեզուագիտական եւ թարգմանական աշխատասիրութիւններ՝ «*Սալին Վրայ»* (գրական փորձեր),« *Խոնջած Երազներ»* (բանաստեղծութիւններ), «*Ցայգաթիթեռ»* (թատրերգութիւն), «*Լեւոն Շանթ՝ Իր Փիլիսոփայութիւնը եւ Գեղարուեստը»* (մենագրութիւն), «*Հայ Դիւցազնավէպը Բաղդատական Հիմի Վրայ*:

## Մահ
1979-ին Մարթաեան մահացած է Պոլսոյ մէջ, իր ետին ձգելով պարբերաթերթերու մէջ ցրուած անհամար յօդուածներ: Իր մահազդը «ԹէՐէԹէ-ի () կողմէ ծանուցուեցաւ որպէս «Ատիլ Աչար»: Այս կացութեան հանդերձ իր Յակոբ անունը չյայտարարուեցաւ, միայն «Ա. Տիլաչար» ձեւով սխալը շտկեցին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1979 մահեր
Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Յակոբ Եպս. Թոփուզեան

**Յակոբ Թոփուզեան** (1855, Մուշ) եպիսկոպոս եւ ուսուցիչ:

Նխն. կրթութիւնը Մուշ ստանալով կ'անցի Յռոմ Որբանեան Վարժարան: Ձեռնադրուելէ վերջ՝ հովուական պաշտօններ կը վարէ Պանտրմա, Կեսարիա եւ Վան: 1911-ին Մշոյ թեմին Եպիսկոպոս ընտրուելով՝ հոն կը մնայ մինջեւ 1915:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան 1919 ապրիլ տասնըմէկի, էջ 89
Յակոբ Եըլանճեան

**Եըլանճեան Յակոբ,** Հնչակեան գորցիչ, ծնած է Թոմարզա 1878-ին, ուր առած է նախնական կրթութիւնը, Իզմիր կ’երթայ հահ մը եւ 1908-ին Ամերիկա կ’անցնի ու վերջապէս 1912-ին Սաութհ Մելուօքի քաղաքին մէջ կը հաստատուի:

1895-ին Թոմարզային մէջ Ս. Գ. Հնչակեան մանաճիւղի առաջին անդամներէն է: Ամերիկայի մէջ անդամակցած է Թոմարզայի Միութեան, որուն վարչութեան մասնակցած է: 1929-ին Թոմարզայի Միացեալ Ընկերութեան Վերաշինած Յանձնախումբի Ատենապետ եւ Նոր Թոմարզայի շինութեան նախաձեռնարկ եղած է եւ աշխատակցած է Համակեսարացիական Միութեան գոյանալուն: Այժմ Թոմարզայի Միացեալ Ընկերութեան Կեդր. Վարչութեան Ատենապետն է: Անդամ է տեղակական կազմակերպութեանց:

1907-ին Թոմարզայի մէջ դպրոցի հոգաբարձու եղած է եւ 1908-ին Թոմարզայի մէջ թղթատարական ճիւղի մը բացումին աշխատած է:

Սաութհ Մալուօքի Ս. Յարութեան եկեղեցւոյ շինութեան յանձնախումբի Ատենապետն էր: 1916-1917 Հնչակեան կուսակցութեան Ամերիկայի վարիչ մարմինի անդամ եղած է:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 661:
Յակոբ Մնձուրի

**Յակոբ Մնձուրի** (*Յակոբ Տէմիրճեան*) (), պոլսահայ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Բուն անունով Յակոբ Տէմիրճեան։ Ծնած է Երզնկայի Արմտան գիւղը, Եւփրատի ափին, Մնձունի լեռներուն դիմաց։ 1897-ին մեկնած է Պոլիս, երկրորդական ուսման համար, հետեւած է, շրջան մը, Ռոպըրթ Գոլէճի դասընթացքներուն, սակայն առանց աւարտելու՝ 1907-ին, վերադարձած է ծննդավայրը (Արմտան), ուր մնացած է մինչեւ 1914, հողամշակութեան եւ գիւղական աշխատանքներու կողքին վարելով ուսուցչական պաշտօն։

Ամբողջ ընտանիքը Եղեռնի զոհ գացած է։ Ապրած է Պոլսոյ մէջ եւ ապրուստը ապահոված գործաւորի ծանր աշխատանքով, իբրեւ փռապան։

Շնորհիւ իր ընթերցասիրութեան, ծանօթացած է ե՛ւ հայ ե՛ւ օտար գրական գործերու, հարստացնելով իր գիտելիքներն ու գրական ճաշակը։

## Գրական վաստակ
Մնձուրին գրած է պատմուածքներ, իր առաջին պատմուածքը «Հարս ու Կեսուր» հրատարակուած է 1906-ին «Մասիս»ի մէջ՝ ուր թարգմանաբար տուած է նաեւ Թէնի եւ Լերմոնտովի էջերէն հատընտիրներ։ Աշխատակցած է, 1914-1920–ական տարիներուն, «Մեհեան»ին, «Ոստան»ին ու «Բարձրավանք»ին։ Մանուկ Ասլանեանի «Ազդարար»ին մէջ հրատարակուած են իր պատմուածքներէն շատեր, եւ իր աոաջին գրքոյկը՝ «Երկրորդ ամուսնութիւն»ը, 1931-ին հրատարակուած է Մանուկ Ասլանեանի նախաձեռնութեամբ։ Ամբողջական իր վաստակը մէկտեղուած է երեք ստուար հատորներու մէջ՝ «Կապոյտ Լոյսը», «Արմտան»: Ունի մեծ թիւով պատմուածքներ, որոնք ցրուած են զանազան թերթերու մէջ։ Այդ գործերէն հատընտիր մը հրատարակուած է՝ «Կռունկ, ուստի՞ կու գաս» առաջինը՝ 1958-ին, երկրորդը՝ 1966-ին, երրորդը՝ 1974-ին։ Մնձուրիի նուազ ծանօթ թատրերգութիւնը՝ «Նազար», հրատարակուած է «Հայրենիք» ամսագիրին մէջ, 1929-ին։

Մնձուրիի գրականութեան նիւթը հայրենի գիւղն է՝ իր բնութեամբ, հարազատ ու պարզ մարդոցմով, հայկական բարքերով եւ աւանդութիւններով։

## Երկեր
* Երկրորդ ամուսնութիւնը, Կ. Պոլիս, 1931, 87 էջ:
* Կապոյտ լոյս, Իսթանպուլ, 1958, 318 էջ:
* Արմտան (պատմուածքներ), Իսթանպուլ, 1966, 320 էջ:
* Կապույտ լույս, Երեւան, 1968, 224 էջ:
* Կռունկ, ու՞ստի կուգաս, Իսթանպուլ, 1974, 287 էջ:
* Տեղեր, ուր ես եղեր եմ, Իսթանպուլ, 1984, 210 էջ:
* Երկեր, Երեւան, 1986, 544 էջ:
* Պատմուածքներ, Անթիլիաս, 1991, 94 էջ:
* Գիւղը կապրի իմ մէջս, Ստամբուլ, 2005, 189 էջ:

## Աղբիւրներ
* Ալեքսան Աթթարեան «Տիր», 1995, Հալէպ:
* Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 121-124:

Ստորոգութիւն:16 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յակոբ Յակոբեան (գրող)

**Յակոբ Մնացական ՅակոբԵան** (), Սովետական հայ գրող:

## Կենսագրութիւն

Ծնած է Գանձակ, 1866-ին, արհեստաւոր ընտանիքի մը մէջ։ Յակոբեանի հայրը իր տղան քահանայ կամ արհեստաւոր դարձնելու նպատակ ունէր, բայց մայրը կը յաջողի զաւակը ճեմարան ուղարկել։ Ճեմարանին մէջ արգիլուած էին հայերէն լեզուն եւ գրականութիւնը, Յակոբեան կը կազմակերպէր դասէ դուրս հաւաքոյթներ քանի մը գրասէր աշակերտներուն հետ, որոնց ընթացքին հայերէն կը կարդային եւ գրականութիւն կը քննարկէին։

Յակոբեան տակաւին ճեմարանի 6–րդ դասարանի ուսանող, մասնակցած է աշակերտական գաղտնի հաւաքոյթներու եւ գրած՝ բանաստեղծութիւններ։ «Հիւսիսի ագռաւը» իր բանաստեղծութիւնը կը փակցնէ եկեղեցւոյ պատին, որու պատճառաւ կը վռնտուի ճեմարանէն։ Յակոբեան կը մեկնի Թիֆլիս, ուր դեղատան մը աշկերտ կը դառնայ։ Կը սկսին զրկանքներով, դառնութիւններով եւ թափառումներով լի կեանքի տարիները։ Դեղատունէն հեռանալով՝ Յակոբեան այս անգամ կը մեկնի Պաքու՝ նաւթահանքերուն մէջ բանուորութիւն կ'ընէ ապա մեքենագիտական գործարանի մը գանձապահի պաշտoնը կը ստանձնէ, յետոյ Էյզենշմիտի գործարանի հաշուապահութիւնը։ 1894-ին, վերադառնալով Թիֆլիս, Յակոբեան քանի մը հիմնարկներու հաշուապահական պաշտօնները կը վարէ, մինչեւ Սովետական կարգերու հաստատումը՝ 1921 թուական:

Մահացած է Թիֆլիսի մէջ, 1935-ին։

## Ստեղծագործութիւններ

Յակոբ Յակոբեանի գրական գործունէութիւնը կը սկսի 1893-ին։ Սկզբնական շրջանի բանաստեղծութիւնները տպագրուած են «Մուրճի» մէջ։ «Նոր հոսանք» ամսագրին մէջ տպագրուած են «Մաքառման ժամին», «Էթափը», «Գործարան», «Գիւղը հարաւում» եւ այլ բանաստեղծութիւններ։ Ազդուած է ազգային շունչով գրողներէն, յատկապէս՝ Ռ. Պատկանեանէն։

## Երգեր
* Բանաստեղծութիւններ, Թիֆլիս, 1912, 144 էջ:
* Բանաստեղծութիւններ, հատ. 1, Թիֆլիս, 1926, 352 էջ:
* Բանաստեղծութիւններ, Երեւան, 1935, 300 էջ:
* Ընտիր երկեր, Երեւան, 1936, 150 էջ:
* Բանաստեղծութիւններ, Երեւան, 1948, 182 էջ:
* Երկեր, Երեւան, 1951, 494 էջ:
* Երկերի ժողովածու, հատ. 1–4, Երեւան, 1955–1958:
* Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմներ, Երեւան, 1958, 103 էջ:
* Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմներ, Երեւան, 1966, 111 էջ:
* Յակոբեան Յակոբ, Կուրղինեան Շուշանիկ, Արազի Մովսէս, Երկեր, Երեւան, 1982, էջ 14–196:

## Գրականութիւն
* Ասատուր Ասատրեան, Յակոբ Յակոբեան, Երեւան, 1947, 96 էջ։
* Ասատուր Ասատրեան, Յակոբ Յակոբեան, Երեւան, 1955, 178 էջ։
* Սովետահայ գրականութեան պատմութիւն, հատոր առաջին (1917-1941, հատորը ներառած է «Յակոբ Յակոբեան» գլուխը, որ գրած է Ասատուր Ասատրեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։
* Արսէն Տէրտէրեան, Հայոց նոր գրականութեան պատմութիւն։ 19-20-րդ դդ. (սղագրուած դասախօսութիւններ ձեռագիրի իրաւունքով), պրակ 7, Յ. Յակոբեան, Երեւան, Երեւանի համալսարանի հրատարակչութիւն, 1939, 76 էջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Պետրոսեան, Հ., «Հայ գիտնականներ, հրապարակախօսներ, ժուռնալիստներ», Երեւան, 1960, էջ 353-356։
* Սուրխաթեան «Հայ Գրականութիւն», Հատոր 2

Ստորոգութիւն:29 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ թաղուածներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յակոբ Ն. Աճէմեան

**Յակոբ Ն. Աճէմեան** (1902, Կարսպազար (Կիլիկիա) - 1955, Պէյրութ), նշանաւոր մարմնակրթութեան մարզիչ-ուսուցիչ։

## Կենսագրութիւն
Աճէմեան ծնած է 1902-ին, Կիլիկիոյ Կարսպազար քաղաքին մէջ։ Հ.Բ.Ը.Մ.ի Քէլէկեան ոդբանոցէն շրջանաւարտ, ան կարգ մը ընկերներով Պէյրութի մէջ իր գործնական մասնակցութիւնը կը բերէ հիմնելով Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութիւնը, որուն քարտուղարութեան պաշտօնը կը վարէ (ընդհատումով) մինչեւ 1955, իր մահը:

Ան որպէս մարմնամարզ, մանկութենէն ցոյց կու տայ իր սէրը եւ յատկութիւնները եւ կը սկսի դասաւանդել՝ Բենիամին Ժամկոչեանի հրաւէրով, Սահակեան վարժարանէն ներս: Բայց բաւարար չգտնելով իր կազմաւորումը, կը մեկնի Տանիմարքայի հռչակաւոր մէկ մասնագիտական մարզական ուսուցչանոցը, ուր կը մնայ մօտ վեց ամիսներ, եւ կը վերադառնայ Պէյրութ՝ զինուած նոր գիտելիքներով։ Կը նշանաւորուի Սահակեանի տարեկան ծափողջունուած մարզահանդէսներով: Շուտով Կը հրաւիրուի Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական հաստատութիւնը, ուր կը ստանձնէ հայ պատանիներու եւ պատանուհիներու մարմնմարզական կրթութեան առաքելութիւնը մինչեւ 1949, երբ անգլիական գաղութատիրական իշխանութիւններուն մօտ , հայանուն մատնիչներուն կողմէ  կը մատնուի որպէս «համայնավար» ուրեմն որպէս «անբաղձալի տարր» կը հեռացուի Կիպրոսէն եւ կը վերադառնայ Պէյրութ, ուր կը ստանձնէ Դարուհի Յակոբեան, Յովակիմեան-Մանուկեան, Հռիփսիմեանց քոյրերու Աղջկանց վարժարաններուն , ինչպէս նաեւ Անթիլիասի Դպրեվանքի Ժառանգաւորացին մարմնամարզական դաստիարակութիւնը: Պէյրութի մէջ դարձեալ անմոռանալի կը դառանան իր հռչակաւոր մարզահանդէսները, ուր կը կոփուին հազարաւոր հայ պատանիներ եւ պատանուհիներ հայրենասիրական աննկուն ոգիով: Անսակարկ նուիրումի, «Առողջ միտք, առողջ մարմնի մէջ»ի անվհատ ջատագովը կը հանդիսանայ Աճէմեան, արժանանալով իր տասնեակ հազարաւոր աշակերտներուն սիրոյ եւ երախտիքի արտայայտութիւններուն: Մարմնամարզի հետ հայրենասիրութեան ներարկումը հայ նոր սերունդի հոգիներէն ներս իր գլխաւոր իրագործումը կը մնայ:

Իր մահկանացուն կը կնքէ 1955-ին, Պէյրութ։
Իր Աւագ դուստրը Հայկուհին նմնապէս որդեգրելով ուսուցչական վսեմ ասպարէզը երեսուն տարիներ իր գիտական ուսուցմամբ կը պատրաստէ հազարաւոր հայ պատանի-պատանուհիներ, որոնք յետագային կը փայլին լիբանանեան եւ ամերիկեան համալսարաններուն մէջ։ Ան,ամունանալով յայտնի գրող, թատրերգակագիր  Սարգիս Վահագնին հետ մայրը կը դառնայ երեք արժանաւոր գիտնական զաւակներու՝ Ճարտարապետ Հուրի, համակարգիչի դոկտոր Արա եւ Կենսաբանութեան տոկտոր Փրոֆեսէօր, Ամերիկայի Գիտութեանց Ակադեմիայի անդամ Արտեմ Փաթափութեաններուն: Իսկ միջնեկ դուստրը Լիւսին, հետեւելով հօր օէինակին,շրջանաւարտ ըլլալով Տանիմարգայի Մարզական նոյն ուսուցչանոցէն, կը ստանձնէ Պէյրութի Հռիփսիմեանց հայ քոյրերու, Պրիթիշ Սքուլի եւ Գոլեժ Փրոթեսթանի աղջկանց մարմնամարզական դաստիարակութիւնը:

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:1902 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1955 մահեր
Ստորոգութիւն:Կարսպազար ծնածներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Յակոբ Նայիրի

**Յակոբ Նայիրի**, հայ բանաստեղծ։ Ծնած է Պէյրութ։ Իր ուսումը ստացած է Զահլէի Ազգ․Վարժարանին, ապա Պէյրութի Հայ Աւետարանական Գոլէճին մէջ, որուն ընթացքը աւարտելէն ետք, վկայուած է Հայկազեան Գոլէճէն։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած է Ուայօմինկի (ԱՄՆ) համալսարանին մէջ եւ մագիստոսի տիտղոսի արժանացած է պատմագիտութեան եւ միջազգային քաղաքագիտութեան ճիւղերէն։

Վերադարձած է Պէյրութ ուր իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնաւարած է Հայկազեան Գոլէճին մէջ, 1964-1967 տարեշրջաններուն։

Ամերիկա հաստատուած է 1967 թուականին։ U.C.L.A. համալսարանէն ստացած է Դոկտորայի Թեկնածութիւն մատմագիտութեան մարզին մէջ։ Դասաւանդած է Լոս Անճելոս Սիթի Գոլէճին մէջ։

Գրել սկսած է 18 տարեկանին Պէյրութի «Ակօս» ամսագրին մէջ։ Այնուհետեւ շարունակած է ստեղծագործել եւ աշխատակցիլ զանազան պարբերականներու։

Իր բանաստեղծութիւններու առաջին հատորը լոյս ընծայած է 1982-ին, **Որոնումներ** խորագրով։ Շուտով լոյս կ՛ընծայէ չափածոյ Էջերու երկրորդ հաւաքածոյ մը։ Այժմ կ՛աշխատի մենագրութեան մը վրայ։

Յակոբ Նայիրիի Որոնումներ գիրքը նորութիւն մը կը բերէ արդի բանաստեղծութեան կալուածին մէջ, ինքնատիպ գաղափարներու յայտնաբերումով։ Բանաստեղծը կեանքի փիլիսոփայութիւնը կ՛ընէ խտացեալ տաղերու ընդմէջէն։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Յակոբ Պապիկեան

մինի|Ադրիանապոլիս
մինի|Արշակունիներու զինանշանը

**Յակոբ Պապիկեան** (23 Փետրուար 1856, Ադրիանապոլիս – 2 Օգոստոս 1909, Կ. Պոլիս), Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան։

Պապիկեան ուղիղ ու անաչառ նկարագրով երեսփոխան եղած է։ Ան խորհրդարանին կողմէ ղրկուած է Ատանա՝ 1909-ի ջարդերէն ետք, որուն հետեւանքով անաչառ տեղեկագիր մը պատրաստած է։

## Կենսագրութիւն
Յակոբ Պապիկեան ծնած է Ադրիանապոլիս։ Իր նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն թաղային Արշակունեաց վարժարանին մէջ, որմէ ետք ֆրանսական ուսումնարանէն շրջանաւարտ կ՛ըլլայ։ 1873–ին Սոֆիա մեկնած է՝ պետական պաշտօնով, երբ տակաւին այդ քաղաքը Օսմանեան կայսրութեան մաս կը կազմէր։

Ռուս-թրքական պատերազմին (1877), Պոսնիոյ Արտաքին Գործոց տեսչութեան օգնական նշանակուած է մինչեւ Աւստրիոյ առժամեայ տիրապետութեան հաստատումը։ Այնուհետեւ, 1879–ին վերադարձած է իր ծննդավայրը, ստանձնելով առեւտրական դատարանի առաջին քարտուղարութեան պաշտօնը։ 1881–ին իրաւագիտական ճիւղին հետեւելով, երկու տարի փաստաբանութեամբ զբաղած է եւ յետոյ Ադրիանապոլսոյ վերաքննիչ ատեանի անդամ նշանակուած է։ 1891–ին Պոլիս երթալով Մանիասի Զատէ Րէֆիք պէյի հետ ընկերովի փաստաբանական գործերով զբաղած է։ 1902-ին դարձեալ Ադրիանապոլիս մեկնած ու հոն պաշտօնավարած է մինչեւ 1908, երբ 68–ի վրայ 46 քուէով Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան ընտրուած է Ռոտոսթոյի կողմէ։ Խորհրդարանին մէջ, ան Օսմանեան Սահմանադրութեան օրէնքին քննիչ յանձնաժողովի անդամ նշանակուած է։

Պապիկեան Միութիւն Եւ Յառաջղիմութիւն Կոմիտէին անդամ էր։ Ան մաս կազմած է Խորհրդարանին կողմէ ղրկուած յանձնախումբին՝ Ատանայի ու Հալէպի նահանգներու 1909-ի արիւնալի դէպքերը քննելու եւ հեղինակները երեւան հանելու նպատակով։

Մօտ երկու ամիս տեւող լուրջ քննութիւններէ ետք, ան վերադարձած է Պոլիս, ու թուրք մամուլին կատարած իր յայտարարութիւններով պատռած է դէպքերուն շուրջ տիրող մշուշոտ վիճակը, տեղւոյն Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն Կոմիտէի անդամներու մասնակցութիւնն ու մեղսակցութիւնը մատնանշելով։ Տեղեկագիրը հազիւ վերջացուցած էր, երբ մահը վրայ հասած է 2 Օգոստոս 1909-ին՝ սրտի կաթուածով։ Կարծիք կայ, որ կրնայ թունաւորուած ըլլալ։

Յուղարկութիւնը աննման շուքով տեղի ունեցած է Գում-Գափուի Մայր Եկեղեցիին մէջ 4 Օգոստոսին։ Շուրջ քսան հազար հոգինոց բազմութիւն մը մասնակցած է՝ ազգային սուգի խորունկ արտայայտութեամբ։ Բոլոր վաճառատունները փակ էին եւ պետական անձնաւորութիւններն ու դեսպանները ներկայ էին յուղարկաւորութեան։ Մարմինը ամփոփուած է Սան Սթեֆանոյի եկեղեցիին մէջ։

## Դամբանականը
Պատրիարք Դուրեան Սրբազանի խօսած դամբանականը կը զետեղենք հոս, որով այնքան վճիտ կերպով ներկայացուած է՝ Պապիկեանի անկեղծ ու մաքուր նկարագիրը։



## Աղբիւրներ

* Բիւզանդիոն, թիւ 38,84,85, 86
* Հայրենիք
* Ժամանակ
* Ազատամարտ
* Մանզուէ
* Արեւելք
* Ազատութեան բանակին մուտք ի Պոլիս, էջ 196-197

Ստորոգութիւն:Ատրիանապոլիս ծնածներ
Ստորոգութիւն:1856 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:23 Փետրուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1909 մահեր
Ստորոգութիւն:20 Յուլիսի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Երեսփոխաններ
Յակոբ Պարոնեանի Անուան Պետական Երաժշտական Կատակերգութեան Թատրոն

**Յակոբ Պարոնեանի Անուան Պետական Երաժշտական Կատակերգութեան Թատրոն**, հիմնադրուած է 23 Դեկտեմբեր 1941-ին, Երեւանի մէջ։

## Պատմութիւն
Երեւանի Երաժշտական Կատակերգութեան Պետական Թատրոնը հիմնադրուած է 23 Դեկտեմբեր 1941-ին, Վ. Վալենտինովի «Հրեայ քրմուհի» կարճ բեմադրութեամբ։ Թատրոնին պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 22 Յունիս 1942-ին, Ռուտոլֆ Նելսոնի «Թագաւորը զուարճանում է» բեմադրութեամբ։ Թատրոնի հիմնադրման եւ հետագայ գործունէութեան աշխատանքին մէջ մեծ աւանդ ունին Շարա Տալեանը, Արամ Տէր-Յովհաննիսեանը, Աղասի Այվազեանը, Թադէոս Սարեանը եւ Հայկ Դանզասը։

Երաժշտական կատակերգութեան թատրոնը ստեղծագործական վերելք ապրած է 1940-ական թուականներու կէսերուն, բեմադրիչ Վ․ Աճեմեանի ղեկավարութեամբ։ Այդ շրջանի ուշագրաւ բեմադրութիւններէն են Ի․ Դունաեւսկիի «Ազատաշունչ հողմը» եւ Տիգրան Չուխաճեանի «Լեբլեբիջի» («Կարինէ») բեմադրութիւնները։

1950-1960-ական թուականներուն թատրոնի խաղացանկը հարստացած է հայկական, ռուսական եւ արտասահմանեան հեղինակներու ստեղծագործութիւններով։

1962-ին թատրոնը անուանուած է հայ մեծ երգիծաբան Յակոբ Պարոնեանի անունով։

Թատրոնի առաջին տնօրէնը եղած է Զաւէն Վարդանեան։

## Հիմնադիրներ
Թատրոնի հիմնադիրները եղած Հայաստանի Հանրապետութեան հետեւեալ ժողովրդական արտիստները.
* Շարա Տալեան
* Արամ Տէր-Հովհաննիսեան
* Արտեմի Այվազեան
* Թադէոս Սարեան
* Հայկ եւ Իզապէլ Դանզասներ
* Էդուարդ Համբարձումեան
* Վարդուհի Շահսուվարեան
* Արամ Սամուէլեան

## Խաղացանկ
* Ա․ Այվազեանի «Ուշ լինի, նուշ լինի»
* Յակոբ Պարոնեանի «Ատամնաբոյժն արեւելեան»
* Դերենիկ Դեմիրճեանի «Քաջ Նազար»
* Ի․ Կալմանի «Սիլվա»
* Ի․ Դունաեվսկի «Ազատաշունչ հողմը»
* Տիգրան Չուխաճեանի «Լեբլեբիջի» («Կարինէ»)
* Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Բաղնիսի բոխչա»
* Գ․ Չալիկեանի, Ս․ Ջրբաշեանի «Երազիկ»
* Ու․ Հաջիբեկովի «Արշին Մալալան»
* Եոհան Շտրաուսի «Գնչուների բարոնը»
* Լոպէ տէ Վեգկայի «Այլոց համար յիմար, իրեն համար խելօք»
* Լոպէ տէ Վեկգայի «Պարերի ուսուցիչը»
* Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Կամակոր կնոջ սանձահարումը»
* Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Ոչնչից մեծ աղմուկ»
* Ֆ․ Լոուի «Իմ չքնաղ լեդին»
* Դ․ Մոդունիոյի «Սեւ վիշապը»
* Ա․ Այվազեանի «Սէր աստղերի տակ»
* Գ․ Տէր-Գրիգորեանի «Ախ, ներուէր, ներուէր»
* Ա․ Պապայեանի «Արտասահմանեան փեսացուն»

## Թատերախումբ
մինի|Կարպ Խաչվանքեանին նուիրուած յուշատախտակ Յակոբ Պարոնեանի անուան պետական երաժշտական կատակերգութեան թատրոնի շէնքի պատին
* Իզապելլա Դանզաս
* Կարպ Խաչվանքեան
* Ա․ Անդրեասեան
* Մայիս Ղարագյոզեան
* Ա․ Սամուէլեան
* Մելինէ Համամջեան
* Ս․ Գրիգորեան
* Ս․ Սարեան
* Ի․ Մկրտչեան
* Հ․ Բադալեան

### Ներկայ դերասաններ
Թատրոնի ներկայի գեղարուեստական ղեկավարը ՀՀ ժողովրդական արտիստ Երուանդ Ղազանչեանն է, տնօրէնը՝ Կարօ Շահպազեանը։

Թատերախումբի կազմին մաս կը կազմեն. 
* Մարիամ Ղազարեան
* Բորիս Պեպանեան
* Քաջազուն Գիուրջեան
* Զաւէն Աբրահամեան

### Մահացած դերասաններ
* Նորայր Գէորգեան

## Մրցանակներ
Թատրոնը մասնակցած է ԱՄՆ-ի, Սուրիոյ, Իրանի, Վրաստանի եւ Երեւանի մէջ տեղի ունեցած միջազգային փառատօներու եւ արժանացած՝ 6 մրցանակի։

## Հասցէ
Երեւանի դրամատիկական թատրոնը կը գտնվուի Երեւանի կեդրոնը, Վազգէն Սարգսեան փողոց թիւ 7 շէնքին մէջ։

## Արտաքին յղումներ
* Յակոբ Պարոնեանի անուան պետական երաժշտական կատակերգութեան թատրոնի կայքը
Յակոբ Տէր Մելքոնեան

**Յակոբ Տէր Մելքոնեան** (1879, Այնթապ - 28 Նոյեմբեր 1972, Պէյրութ), ուսուցիչ եւ գրող։

Յակոբ Տէր Մէլքոնեան ծնած է Այնթապ, 1879 թուականի Նոյեմբերին։ Նախնական ուսումը ստացած է Այնթապի Վարդանեան Վարժարանին մէջ։ 1895 թուականին կը սկսի յաճախել Կեդրոնական Թուրքիոյ Գոլէճը, սակայն ստիպուած կ՚ըլլայ կէս ձգել ուսումը։ Երկու տարի որպէս ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Այնթապի մէջ, ու ապա՝ կը նուիրուի առեւտրական ասպարէզին։ Ասպարէզին պարտադրանքով ինչպէս, նաեւ քաղաքական դէպքերու բերումով կը մէկնի Ալէքսանտրէթ, ապա՝ Տէօրթ Եոլ, կրկին վերադառնալու համար Այնթապ, յետոյ Հալէպ, ուրկէ՝ 1928 թուականին վերջնականապէս կը տեղաիոխուի Պէյրութ։ Յակոբ Տէր Մելքոնեան ունեցած է կրթական, հասարակական եւ ազգային բեղուն գործունէութիւն։

Հակառակ իր առեւտրական ասպարէզին, ան միշտ մօտ եղած է մտաւորական կեանքին, եւ իր ուժերուն ներած չափով զբաղած է Հայ պատմագրութեամբ։ Կը մեռնի Պէյրութ, 1972 թուականի Նոյեմբերի 28-ին։

## Գործերը
* Բագրատունի Երկու Սմբատներ (Պէյրութ, 1960)
* Ազգային Սահմանադրութիւն Հայոց (Անթիլիաս, 1968)
* Քարային Կիլիկեան (Պէյրութ, 1971)

## Պարգեւներ
1969-ին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Խորէն Ա. կաթողիկոսը, առ ի գնահատանք իր բազմաթիւ բարերարութիւններուն, իրեն շնորհած է «Կիլիկեան իշխան» շքանշանը` որպէս ազգային բարերար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Գ., Պէյրութ, 1972, էջ 318։

Ստորոգութիւն:28 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Յակոբ Օգճեան

**Յակոբ Օգճեան** (ծն․՝ 22 Մայիս 1946, Հալէպ (Սուրիա)), Ատամնաբոյժ, համայնքային գործիչ: Յակոբ Օգճեան քաջածանօթ է Արաբերէնին եւ տիրացած է թարգմանչական արուեստին: Կիլիկեան Մշակութային Միութեան Վարչութեան փոխատենապետ:

## Կենսագրութիւն
Ատամնաբոյժ Յակոբ Օգճեան ծնած է Հալէպ եւ կարճ ժամանակ անց կը տեղափոխուին Րաքքա ուր կը յաճախէ Ազգային Նուպարեան Վարժարան եւ շրջանաւարտ եղած է 1959-1960 տարեշրջանին, բացառիկ յաջողութեամբ: Ապա յաճախած է տեղւոյն Պետական Երկրորդական Վարժարանը, որուն ընթացքը բոլորելով ձեռք ձգած է Սուրիական Պաքալորէա՝ բարձր գնահատականով:

Այնուհետեւ ընդունուած է Դամասկոսի Բժշկական Համալսարանը, որուն Ատամնաբուժական Կաճառը աւարտած է 1974-1975 տարեշրջանին, արժանանալով իր դասախօսներու գովասանքին:

Ապա հաստատած է իր սեփական Ատամնաբուժական կեդրոնը ուր աշխատած է 37 տարիներու ընթացքին մինչեւ ընտանեօք Հայաստան տեղափոխուիլը 2016-ին:

Ատամնաբոյժ Յակոբ Օգճեան կանուխէն մտած է հանրային-հասարակական կեանքէն ներս եւ վարած է պատասխանատու պաշտօններ զարկ տալով Հայանպաստ գործունէութեան:

1975-ին, ան լոյս ընծայած է նաեւ **Մանուկներու Ատամնային առողջապահութեան գիտելիքներ**, վերտառութեամբ գրքոյկ մը, զոր ներկայացուցած է որպէս աւարտական թէզ՝ արժանանալով D.D.S կոչումին:

## Ազգային Միութենական Գործունէութիւն
Հայանպաստ գործունէութիւն տարած է եւ կը տանի ատամնաբոյժ Յակոբ Օգճեանը:

Ան կանուխէն մտած է հանրային-հասարակական կեանքէն ներս եւ վարած է պատասխանատու պաշտօններ: Եղած է **Ազգային Մշակութային Միութեան** եւ **[[Ուրֆա]]յի Վերածնունդ Միութեան** Վարչութեան անդամ: Ան մաս կը կազմէ այս վերջնոյն «**Գերագոյն Խորհուրդ**»-ին:

 
1960-1970 թթ. իր անձնուէր աշխատանքով լծուած է Ազգային Մշակութային Միութիւն, Նոր Սերունդ Մշակութային Միութիւն, Ուրֆայի Հայրենակցական Միութիւններուն մէջ:

Ան անդամակցած է Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակ կուսակցութեան, անոր սոցիալիստական գաղափարաբանութիւնը համապատասխան գտնելով իր ընկերային հաւատամքին:

1992-էն ի վեր ան կը վարէ Կիլիկեան ճեմարանի Հոգաբարձութեան Ատենապետի պաշտօնը, զարկ տալով դպրոցի բարգաւաճման: Ան անդամ է Կիլիկեան Մշակութային Միութեան Վարչութեան, որուն փոխատենապետն է:

## Հրատարակչական աշխատութիւններ

Յակոբ Օգճեան քաջածանօթ է Արաբերէնին եւ տիրացած է թարգմանչական արուեստին: Ան Արաբերէնի թարգմանած է Լիբանանի հռչակաւոր իրաւագէտ Մուսէ Բրէնսի մէկ պատմական երկասիրութիւնը, որ կը գրէ «**ՀԱՅԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ՄԱՐԴԿՈՒԹԵԱՆ ԴԷՄ ԳՈՐԾՈՒԱԾ ՈՃԻՐ**» խորագիրը, հրատարակուած Կիլիկեան Մշակութային Միութեան կողմէ, դպրոցին 75-ամեակին առիթով:

## Պարգեւներ
ՀՀ նախագահի հրամանագիրով, «հայրենիք-սփիւռք կապերի զարգացմանը բերած նպաստի, ինչպէս նաեւ հայապահպանութեան գործում ներդրած աւանդի համար» Հայաստանի Հանրապետութեան պետական Մխիթար Հերացիի մետալով պարգեւատրուած է համայնքային գործիչ՝ ատամնաբոյժ Յակոբ Օգճեանը:

## Աղբիւրներ
* Սասնոյ ապստամբութեան 120-ամեակի նշում Հալէպի մէջ:
* Հայաստանի Հանրապետութեան Տօնին առիթով Սուրիահայ գործիչներ կը պարգեւատրուին։
* Սասնոյ ապստամբութեան 120-ամեակի նշում՝ Հալէպում 

Ստորոգութիւն:1946 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբուժներ
Ստորոգութիւն:Արաբերէն թարգմանչական արուեստի Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Կիլիկեան ճեմարանի Հոգաբարձութեան Ատենապետ
Ստորոգութիւն:Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակ կուսակցութեան անդամներ
Յակոբ Ալխազեան

**Ալխազեան Յակոբ** (1 Յունուար 1826 – 2 Նոյեմբեր 1896, Փեթերսպուրկ), հայ զինուորական։

## Կենսագրութիւն
Ռուսաց պետութեան հայազգի նշանաւոր զինուորական, չքաւոր ծնողներու որդի, ծնած է 1826 թուականին։ Ուսումն ստացած է Տփխիսի (Թիֆլիս) «Զինուորական վարժարան»ին մէջ եւ զինուորական ծառայութեան մտած։ 1863 թուականին մասնակցելով Լեհական ապստամբութեան դէմ մղած գործողութիւններուն՝ աչքի ինկած է քաջութիւններով եւ սկսած՝ արագութեամբ առաջանալ, իսկ 1874 թուականին՝ Կովկասի 19-րդ զօրաբաժինի հրամանատար նշանակուած։ 1877 թուականին, նախ՝ Քութայիսի եւ ապա՝ Սուխումի զօրաբաժինի հրամանատար եղած է, իսկ 1877-78 Ռուս-Տաճկական պատերազմի ժամանակ մեծ քաջութիւններ ցուցաբերած՝ եւ միեւնոյն ժամանակ Աբխազ, Ուբուխ, Շափաղ եւ այլ լեռնականներու մէջ մղած գործողութիւններուն գլխաւոր կարգադրիչ զօրապետի պաշտօն կատարած է։

1885 թուականին Ռուսական 3-րդ զօրաբանակի հրամանատար անուանուած է՝ Ռուսիոյ առեւմտեան սահմաններուն վրայ։ 1894 թուականին հրաժարելով պաշտօնէն, նշանակ Փեթերսպուրկի արքունի «Զինուորական խորհրդ»ի անդամ, որ պաշտօնին մէջ մեռած է 1896 թուականին՝ Փեթերսպուրկի մէջ։ Մարմինը բերուած է Տփխիս եւ թաղուած՝ Վանք-մայր եկեղեցւոյ բակին մէջ։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 58:

Ստորոգութիւն:1 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ զինուորականներ
Դաւիթ Յակոբեան

**Դաւիթ Յակոբեան** (1 Յունուար, 1950, Բերդ - 29 Սեպտեմբեր, 2014, Երեւան), հայ քաղաքական գործիչ։
1966 թ. աւարտած է Բերդի միջնակարգ դպրոցը։ 1973 թ. աւարտած է Մխիթար հերացու անուան Երեւանի պետական բժշկական հիմնարկը՝ բժիշկ-թերապևտի մասնագիտութեամբ։ 1973-1976 թուականներուն աշխատած է ՀԽՍՀ Առողջապահութեան մինիստրութեանն առընթեր 4-րդ վարչութիւնին որպէս բժիշկ-օրդինատոր։ 1976-1978 թթ. ծառայած է Խորհրդային բանակին մէջ։
1997 թուականին հիմնադրած եւ մինչեւ մահ գլխաւորած է Հայաստանի Մարքսիստական կուսակցութիւնը։ 1978 թուականէն աշխատած է Երեւանի թիւ 12 դարմանատուն՝ թերապևտիկ բաժնի վարիչ։
Վերջին անգամ ընտրութիւններուն մասնակցած է 2012 թուականին՝ անդամագրուելով պատգամաւորութեան մեծամասնական թեկնածու, 41-րդ ընտրատարածքին մէջ։ Ընտրութիւններու արդիւնքին հաւաքած է 2372 ձայն և զբաղած է վերջին՝ չորրորդ, տեղը։
2007 թուականի ՀՀ Ազգային ժողովի 4-րդ գումարման ընտրութիւններու ժամանակ, Յակոբեանը առաջադրուած էր կրկին 41-րդ ընտրատարածքին մէջ։ Անոր միակ մրցակիցը Յակոբ Յակոբեանն էր։ Ընտրութեան արդիւնքներով Դաւիթ Յակոբեանը հաւաքած էր 7 638 ձայն, իսկ անոր մրցակիցը՝ 21 553։
2014 թուականի Մարտին Յակոբեանը սրտի կաթուած ունեցաւ եւ համապատասխան բուժում ստացաւ Ակադեմիկոս Լ. Յովհաննիսեանի անուան Սրտաբանութեան գիտահետազոտական հիմնրակին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:29 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ
Յակոբ Չէլէպի Տիւզ

**Յակոբ Չէլէպի** (3 Յունուար 1793 – 1847)

Տիւզեան ծնած է 1793-ին։ Բնականէն գեղեցիկ ձիրքերով զարդարուած՝ հակամէտ էր նկարչութեան։

Մինչդեռ իր երեք եղբայրները ցաւալի վախճան մը կ'ունենային իրենց ուղեկցող Փոստանճի պաշին, որ Ապտուլլահ կը կոչուէր, եւ որ թէեւ բարեկամ էր Տիւզեաններուն, բայց բռնդատեալ կատարած էր բարձրագոյն հրամանը, ծովակալ անուանուած էր։ Այդ մարդը մեծապէս զայրացած էր Տիւզեանց մահուան վրայ եւ այդ պատճառաւ թշնամի դարձած էր Հալէթի։

Այս աղիտալի անցքերուն ժամանակ Յակոբ Չէլէպին Մորէա կը գտնուէր, ուր պտոյտի գացած էր մասնաւոր նաւով մը: Ան երբ կայս. հրովարտակը ընդունեց, համբուրեց զայն, ճակատին դրաւ եւ նաւ մտաւ Պոլիս դառնալու։ Հալէթ, որ միտքը դրած էր բոլոր Տիւզեանց ընտանիքը ջնջել՝ Յակոբ Չէլէպիին ալ ամբաստանեց իբր ապաստամբութիւն փորձող մը «Զեաի» մէջ։ Սակայն երբ Ապտուլլահ ծովակալը կայսեր պատմեց Յակոբ Չէլէպիի վարմունքը, հրովարտակը ստացած ատեն, Հալէթի սուտը մէջտեղ ելաւ, որով Տիւզեան երեք եղբայրները՝ Յակոբ, Կարապետ եւ Պօղոս Փետրուար 26-ին աքսորուեցան Կեսարիոյ Ս. Կարապետի վանքը, ուր մեծ պատուով ընդունուեցան եւ այնքան մեծ հիւրասիրութիւն եւ ասպնջականութիւն տեսան, որ յիշատակ ուղերձ մը թողուցին հոն (տես Թ. 249), այդ գրով կը յայտնեն իրենց գոհունակութիւնը։ Յետոյ Յակոբ Չէլէպին Գազէզի հետ միասին (տես թ. 274) մեծաքանակ գումարներ նուէր ղրկած են վանքին։

Երբ Տիւզեանք աքսորուեցան, Ապտուլլահ ամբաստանեց Հալէթը եւ անոր նենգութիւնները մէջտեղ հանեց։ Այդ պատճառաւ Սուլթան Մահմուտը Հալէթ պաշտօնազրկեց եւ աքսորեց Գոնիա եւ անոր տեղը վէզիր նշանակեց Ապտուլլահը։ Հազիւ Հալէթ ճամբայ ելած էր գտնուեցաւ իր տանը մէջ իր գզրոցը, ուր կային թուղթեր եւ գողօններ. նաեւ երկու ծրար յակինթ, զոր թագաւորը տուած էր Հալէթի՝ յանձնելու համար Սարգիս Չէլէպիին, որպէսզի իրեն երախակալ մը շինէ եւ զոր Հալէթ քովը պահելով, շատ անգամ Սարգիս Չէլէպին իբր դանդաղկոտ ամբաստանած էր։

Այս յայտնութեան վրայ Սուլթանը զայրացած հրաման կ՛ընէ Հալէթը սպաննելու եւ հազիւ Գոնիա հասած, հոն կը գլխատեն զինք եւ գլուխը կը բերեն Պոլիս, որ Սուլթանին հրամանով Ղալաթիոյ աղբանոցը կը նետեն: Նոյն վիճակը ունեցաւ նաեւ Իսխել հրեայ սեղանաւորը, որ Հալէթի չարութեանց գործակից էր եւ երկուքին ալ ստացուածքը յարքունիս գրաւուեցան։

## Աղբիւր
* «Յիշատակարան» (կազմուած՝ Վ․ Գ․ Զարդարեանի կողմէ)

Ստորոգութիւն:1793 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1847 մահեր
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնածներ
Թորգոմ Ա. Քհնյ. Յակոբեան

**Թորգոմ Ա. Քհնյ. Յակոբեան**, աւաղանի անունով Խորէն, ծնած է Կարմուճ, 1923-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Արար Բունարի Ազգ. Խրիմեան վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք յաճախած է Հալէպի Կիւլպէնկեան Արհեստից վարժարանը։

Երիտասարդ տարիքին ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ օրդ. Զուարթ Թրթոեանը, ուրուն հետ պսակուած է 10 Հոկտեմբեր 1954-ին, Պէյրութի Ս. Նշան եկեղեցւոյ մէջ եւ ոնեցած է երեք զաւակներ՝ Ծովիկ, Նուշիկ եւ Սոնիկ։

Խորէն եղած է ժամասէր ու մանկութեան օրերէն սկսեալ յաճախած է եկեղեցի, մաս կազմելով դպրաց դասին։ 1946-ին ձեռնադրուած է դպիր, Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց մայր եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ՝ Եփրեմ Տոհմունի Սրբազանին։

Ան մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է ազգային ու գաղափարական կեանքին նկատմամբ։ Հաւաքական աշխատանքներուն իր գործօն մասնակցութիւնը բերելով, ան օգտակար ծառայութիւններ մատուցանած է իր ազգին։

1960-ին, երբ Միացեալ Նահանգներ փոխադրուած է, Տէր Թորգոմ հոգեւոր Հովիւ նշանակուած է Նիւ Եորքի Սիրաքիւղի Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ, ուր կարճատեւ պաշտօնավարութենէ ետք, յաջորդաբար քահանայագործած է Նիակարա Ֆոլղի Ս. Յակոբ ու Թրոյ Ալպրնիի Ս. Խաչ եկեղեցիներուն մէջ։ Իսկ 1962-ին, տեղափոխուած է Պոսթընի Ս. Ստեփանոս եկեղեցին, ուր մինչեւ իր վախճանումը պաշտօնավարած է սոյն եկեղեցւոյ մէջ։

Տէր Թորգոմ վախճանած է 9 Սեպտեմբեր 2009-ին։ Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարած է Տ. Անուշաւան Ս. Եպս. Դանիէլեան, Պոսթընի Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ մէջ եւ մարմինը ամփոփուած է հայոց գերեզմանատան մէջ:
## Ծանօթագրութիւններ
Միքայէլ Յակոբեան

**Միքայէլ Յակոբեան** (10 Մարտ 1925 - Նոյեմբեր 1983), խմբագիր։

## Կենսագրութիւն
Միքայէլ Նաւասարդի Յակոբեան ծնած է Արծուանիկ գիւղ (ՀՍԱՀ-ի Ղափանի շրջան), 10 Մարտ 1925-ին։ Կը բռնկի Համաշխարհային Բ․ Պատերազմը, եւ ինք հազիւ միջնակարգ ուսումը աւարտած՝ 1943 թ․ին կը մեկնի ճակատ, ու կը մասնակցի Ղրիմի ու Սեւաստապոլի կռիւներուն։ Կը զօրացրուի 1945 թ․ին։ 1947-1949 ուն կը վարէ Ղափանի «Պղինձի Համար» թերթի գրական աշխատողի, եւ ապա՝ պատասխանատու քարտուղարի պաշտօնը։ Ուսումը կատարելագործելու համար մուտք կը գործէ Երեւանի Պետական համալսարան, որուն Բանասիրական Բաժանմունքի Լրագիտական Ամբիոնի դասըն­թացքը կ՚աւարտէ 1954 թ․ին։ 1959-1961 ուն՝ մասնագիտական ուսման համար կը հետեւի Գիտութիւններու Ակադեմիայի ասպիրանդականի դասընթացքներուն։ 1974 թ․ին՝ պաշտպանելէ ետք «Գրիգոր Մսրեանը եւ Նրա «Մէտէօրա» Հանդէսը Հայ Լուսաւորական-Դեմոկրատական Շարժման Մէջ» խորագրով աւարտաճառը, կը ստանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանը։

## Աշխատութիւններ
Մ․ Յակոբեան երկար տարիներ կը վարէ մէկէ աւելի խմբագրական պաշտօններ։ Դեռ ուսանողական տարիներուն՝ 1952-1954 ուն, ան կը խմբագրէ «Սովետական Ուսանողութիւն» թերթը։ 1955-1957 ուն՝ յաջորդաբար կը ստանձնէ «Աւանգարգ»ի բաժնի վարիչի պատասխանատու քարտուղարի եւ խմբագրի տեղակալի պաշտօնները, իսկ 1957-1959 թթ․ուն՝ «Առողջապահութիւն» ամսաթերթի պատասխանատու քարտուղարութիւնը։ 1962-1965 ուն՝ կը վարէ ԳԱ «Տեղեկագիր Հասարակական Գիտութիւնների» ամսագրի, իսկ 1965 -1966 ուն՝ «Սովետական Հանրագիտարան»ի պատասխանատու քարտուղարի, եւ ապա՝ աւագ գիտաշխատողի պաշտօնները։  1969 - 1973 թթ․ուն՝ «Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւնների» ամսագրի պատասխանատու քարտուղարն է ան, իսկ 1973 թ․էն մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը՝ ԳԱ Պատմութեան Ինստիտուտի մէջ աւագ գիտաշխատող։

Խմբագրական պատասխանատու պաշտօններու զուգահեռ՝ Մ․ Յակոբեան կը մշակէ գեղարուեստական արձակը, միաժամանակ գիտական հետաքրքրութիւն ցուցաբերելով հայ մամուլի պատմութեան հանդէպ։ Այս գծով՝ Հայագիտական մամուլի եւ «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան»ի էջերուն մէջ իր ստորագրած բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններէն ու յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորով կը հրատարակէ «Մէտէօրա» Հանդէսը Արեւմտահայ Լուսաւորական-Դեմոկրատական Շարժման Մէջ (Երեւան, 1977), եւ Զմիւռնահայ Պարբերական Մամուլը 1839 - 1860  (Երեւան, 1980) աշխատասիրութիւնները։ Իսկ կնոջ՝ Ժենիա Ծերունեանի հեղինակցութեամբ կը պատրաստէ նաեւ Ստեփան Ոսկանի «Արեւելք» (1855 - 1856) եւ «Արեւմուտք» (1859. 1864 - 1865) (Երեւան, 1980), եւ «Ծաղիկ» (1861 - 1867) Հանդէսի Մատենագիտութիւն (Երեւան, 1983) ծանօթագրուած մատենագիտական հատորները։ Իրմէ անտիպ կը մնայ Ստեփան Ոսկան մենագրութիւնը։

Մ․ Յակոբեան կը մահանայ Նոյեմբեր 1983 թ․ին, Երեւան։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, խմբագիր Երուանդ Հ․ Քասունի, հատոր Ժ․, Պէյրութ, 1984, էջ 388-389։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:10 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Մայքըլ Յակոբ Յակոբեան

**Յակոբ Մայքլ Յակոբեան** (, ) Ամերիկահայ «Էմմի մրցանակ»ի արժանացած որպէս «film» արտադրող։
## Կենսագրութիւն
Մայքըլ Յակոբ Յակոբեան ծնած է 20 Հոկտեմբեր 1913-ին, Խարբերդ, Օսմանեան Կայսրութեան մէջ։ 1915-ի Ամրան երբ Օսմանցի թուրքերը Խարբերդի մէջ էին,  Մայքլի մայրը կը պահէ իր զաւակը թթենիի տակ եւ կ'աղօթէ, որպէսզի թուրքերը զինքը չգտնեն։ Երկուքը կը փախինն, եւ կը մեկնին Ֆրեզնօ, Գալիֆորնիայ։ Յակոբեան կը ստանայ գոլէճի վկայական «University of California»ի համալսարանէն, «Պերքլի», եւ ետքը կը մասնագիտանայ «համաշխարհային յարաբերութիւն» ճիւղին մէջ «Harvard University»ի մէջ։ Ան ստեղծած է «Atlantis Films Company», եւ 50 վաւերագրական շարժապատկերներ։ Ան շահած է 2 «Էմմի մրցանակ»ներ իր շարժապատկերուն «The Forgotten Genocide»ը, որ հայոց ցեղասպանութեան մասին է: Այս շարժապատկերը պատրաստելու համար 20 տարի աշխատանք տարուած է:
1979-ին, Յակոբեան ստեղծած է անշահաւէտ հաստատութիւն մը «Armenian Film Foundation»ը նուիրուած Հայ ցեղասպանութեան վկայութիւններուն:

## Պարգեւներ
* «Arpa Lifetime Achievement Award»,
* «Armin T. Wegner Humanitarian Award, 2006»,
* «Jewish World Watch's 'I Witness' Award» հայոց ցեղասպանութեան առթիւ.

## Շարժապատկերներ

* **The Witnesses Trilogy**
** *Part 3*։
** *Part 2*։
** *Part 1*։ 

* 

* 
*  (Produced for the Curriculum Development and Supplemental Materials Commission of the State of California.)
* 
* 

* 
* 
* *California Armenians: The First Generation*
* *The Art of Traditional Armenian Cooking*
* 
* Soviet Boy
* 

## Ծանօթագրութիւններ
* Armenian Film Foundation (Official Website of the organization founded by Hagopian)
* Hagopian the Filmmaker  on the website of the Armenian Film Foundation
* 
* Hagopian at Armeniapedia
* 95-year-old Award-Winning Filmmaker Completes 70th Documentary, PRWeb, October 15, 2008 
* Award-Winning Filmmaker J. Michael Hagopian Dies at 97, Asbarez
* Obituary of Michael Hagopian, The Daily Telegraph, 20 December, 2010



Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2010 մահեր
Ստորոգութիւն:10 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստեփան Յակոբեան

**Ստեփան Յակոբեան** (1851, Կ. Պոլիս - 15 Մարտ 1917), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1851 թուականին Կոստանդուպոլսոյ մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ՝ Գուզկունճուք թաղամասի, միջնակարգ վարժարանին մէջ (իտատիէ): Ապա՝ Գումգափու թաղամասի Պէզճեան դպրոցին մէջ։ 1874 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական վարժարանը։ 1874-77 թուականներուն՝ որպէս զինուորական բժիշկ, ծառայած է Օսմանեան կայսրութեան դանուբեան նահանգներուն մէջ ու մասնակցած Սերպիական պատերազմին։

1877-1917 թուականներուն՝ 40 տարի, Կ. Պոլսոյ Գատըգիւղ թաղամասի, Մոտայի հիւանդանոցի բժիշկ եղած է։

Այդ ընթացքին կատարելագործման կարճատեւ դասընթացքներու հետեւած է՝ Փարիզի եւ Վիեննայի մէջ։ Եղած է Ընկերութեանց տնօրէններու ժողովի անդամ եւ Ազգային կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի Ուսումնական խորհուրդի անդամ։ Տասը տարի Գատըգիւղի Արամեան վարժարանի հոգաբարձու եղած է ։

Գիտաբժշկական եւ գիտահանրամատչելի յօդուածները տպագրուած են «Երկ­րա­գունտ», «Մա­սիս», «Բիւ­զան­դի­ոն» եւ «Բժիշկ» թերթերուն մէջ։

Եղած է Գատըգիւղի բազմազգ բնակչութեան սիրելի եւ յարգելի բժիշկը։ Հակառակ անոր առաջացած տարիքին՝ առողջ, առոյգ, կենսախինդ անձնաւորութեան տէր մարդ մը եղած է։

Մահացած է 1917 թ.–ի Մարտի 15-ին՝ ժանտախտէ, 66 տարեկան հասակին։

## Աշխատութիւններ
* Առողջապահական գիտելիք։ (Գրքոյկը տպագրած է՝ Սովելոց յանձնաժողովը եւ գրեթէ ձրի բաժնուած գաւառներուն մէջ)։
* Հիւանդին բարեկամը, գիրք, 1884։

## Գրականութիւն
* Ընդարձակ օրացոյց Սուրբ Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
* Ղազարեան Վահան, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պոլիս, 1914։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամպուլ, 1919։
* Եարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:1851 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:15 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:1917 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Վրէժ Յակոբեան

**Վրէժ Յարութիւն Յակոբեան** (), հայ դերասան, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2008):

## Կենսագրութիւն
Վրէժ Յակոբեանը ծնած է 1938 թուականին Յունաստանի Աթենք քաղաքի մէջ։ 1947 թուականին հայրենադարձ եղած է։ Սորված է Երեւանի Յակոբ Պարոնեանի անուան միջնակարգ դպրոցին մէջ։ 1958-1962 թուականներուն սորված է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի դերասանական բաժնին՝ Արմէն Գուլակեանի արուեստանոցի մէջ։

Եղած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմական թատրոնի դերասան, 1977 թուականին նշանակուած է թատրոնի փոխտնօրէն, 1982 թուականին՝ տնօրէն։ Հիւրախաղերով հանդէս եկած է  շարք մը արտասահմանեան երկրներու մէջ։ Եղած է Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան թատերարուեստի վարչութեան պետ, ղեկավարած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմական թատրոնը, 2003-2013 թուականներուն եղած է Երեւանի Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալետի ազգային ակադեմական թատրոնի փոխտնօրէն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ