open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նաթալիա Թենա

**Նաթալիա Կասթիայն Տենա** (), բրիտանացի դերասանուհի եւ երգչուհի, «Molotov Jukebox» երաժշտական խումբի մենակատար։ Կինոիի մէջ առաւելապէս յայտնի է Նիմֆադորա Թոնկսի դերով Հարի Փոթերի մասին ֆիլմերէն եւ Օշայի դերով Գահերի խաղը հեռուստասերիալէն։

## Կենսագրութիւն
**Վաղ տարիներ**

Նաթալիան ծնած է 1 Նոյեմբեր 1984-ին Սուրէյ կոմսութեան մէջ սպանացիներ՝ Մարիա Տենի եւ Խեսուս Տենի ընտանիքին մէջ։ Ազատ կը տիրապետէ սպաներէնը։ Դերասանական ընդունակութիւնը արտայայտուած է վաղ տարիներէն։ Ինը տարեկան հասակին ընդունուած է թատերական արուեստանոց, ուր մեծ ոգեւորութեամբ խաղցած է անգլիական դասականներու ստեղծագործութիւններու բեմականացումներուն մէջ։ Առաջին դերը եղած է Ուիլեամ Շեքսպիրի Ջուլիետան։ Հարի Փոթերի մասին ֆիլմերուն մէջ նկարահանուելով համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերած է, բայց բեմը չէ ձգած եւ «Royal Shakespeare Company» արուեստանոցի բեմին մէջ 2008 թուականին «Օթելլո» ողբերգութեան մէջ խաղցած է Դեզդեմոնայի դերը։

**Կարիերա**

2001 թուականին Նաթալիան առաջին անգամ խաղցած է «Բժիշկներ» բրիտանական հեռուստասերիալի քանի մը հանգրուաններուն մէջ։ Այս դերէն ետք անոր հրաւիրած են նկարահանուելու երեւոյթ «Իմ տղան» շարժապատկերին մէջ, որուն յաջորդեցին «Սիրոյ հիանալի արուեստը», «Տիկին հենդերսոնը կը ներկայացնէ» շարժապատկերները եւ «Կեանքէն ետք» շարքը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1 Նոյեմբերի ծնունդներ
Գարուն Նաթանեան

**Գարուն Նաթանեան**, ծնած է Վան եւ մահացած՝ Իսթանպուլ։ Ոաուցչագործած է Աոեւտրական վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է իսթանպուլահայ եւ սփիւռքահայ մամուլին՝ քերթուածներով, պոէմաներով, թատերակներով եւ թարգմանութիւններով։ Մաս կազմած է Անիւ գրական հանդէսի խմբագրական կազմին։

## Ծանօթագրութիւններ
Նազիկ Աւտալեան

**Նազելի Վարդան (Նազիկ) Աւտալեան** (31 Հոկտեմբեր, 1986, Լենինական (այժմ՝ Կիւմրի), ՀԽՍՀ), հայ ծանրամարտուհի։ 2009 թուականի Հարաւային Քորիայի Կոյան քաղաքի մէջ տեղի ունեցած ծանրամարտի աշխարհի առաջնութիւնին ճանչցուած է աշխարհի ախոյեան, դառնալով անկախ Հայաստանի ծանրամարտի առաջին աշխարհի ախոյեանը։ Նոյն տարի Աւտալեանը պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 2-րդ աստիճանի մետալով:Հայ ծանրորդուհին ինքնաշարժի արկածէ յետոյ երկար ժամանակ գործողութիւնի շրջանէ ետք վերադարձաւ մեծ սբորտ մասնակցեցաւ 2015 թուականի ծանրամարտի աշխարհի առաջնութեանը եւ գրաւեց 14-րդ հորիզոնականը (105+125): 2016 թուականին Նորվեյի մէջ ընթացող ծանրամարտի Եւրոպայի առաջնութիւնի Նազիկ Աւտալեանը դարձած է ախոյեան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կիւմրի ծնունդներ
Նալչիք

**Նալչիք**, (), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 264 835&nbsp;մարդ (2013), տարածքը՝ 67 ք.մ.²։ Քաղաքը կը գտնուի Նալչիք գետի ափին, որմէ ստացած է իր անուանումը։
Հիմնադրուած է 1724 թուականին։

## Բնակչութիւն

## Ազգային կազմ
Նալչիքի բնակչութեան ազգային կազմը 2010 թ.-ի տուեալներով.
# ռուսեր — 69 106 (28,9 %),
# պալքարներ — 29 212 (12,2 %),
# օսեթներ — 4 905 (2,05 %),
# ուքրանացիներ — 1 932 (0,81 %),
# չեչեններ — 1 320 (0,55 %),
# հայեր — 1 793 (0,7 %),
# չերքեզներ — 1 595 (0,67 %),
# վրացիներ — 1 072 (0,45 %),
# թաթարեր — 909 (0,38 %),
# հրեաներ — 776 (0,32 %),
# մնացեալը այլ քաղաքացիներ։

## Քոյր քաղաքներ
*  Ամման, Յորդանան
*  Ռենօ, ԱՄՆ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Զաւէն Նալպանդեան (Զարեւանդ)

**Զաւէն Նալպանդեան** (**Զարեւանդ**, ), քիմիագէտ, պատմագրող**,** 
 
## Կենսագրութիւն
Նալպանդեան ծնած է 28 Սեպտեմբեր, 1890-ին, Անտիոք։ Նախակրթութիւնն ու միջնակարգ ուսումը  ստացած է Այնթէպի մէջ։

1913-ին անցած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր ստացած է բարձրագոյն կրթութիւն՝ Հարվըրտ եւ Գոլումպիա համալսարաններուն մէջ։ Մասնագիտութեամբ քիմիագէտ է, ան նուիրուած է նաեւ պատմագիտութեան ու գրական աշխատանքի:

Նալպանդեան մահացած է 1 Յունուար, 1973-ին:

## Աշխատութիւններ

1926-ին Զարեւանդ գրչանունով Զաւէն Նալպանդեան ու իր կինը՝ Վարդուհի-Քալանթար Նալպանդեան, Պոսթոնի մէջ հրատարակած են «Միացեալ եւ անկախ Թուրանիա կամ ի՞նչ կը ծրագրեն թուրքերը» պատմաքննական աշխատասիրութիւնը, որ 1930-ին նաեւ կը հրատարակուի ռուսերէնով՝ Փարիզ լոյս տեսնող պարբերականի մը մէջ։ 1971-ին, նոյն աշխատասիրութիւնը Վահագն Տատրեանի թարգմանութեամբ անգլերէն կը հրատարակուի Հոլանտայի մէջ:

Զարեւանդի վաստակին մաս կը կազմէ նաեւ թարգմանական աշխատանքը:

### Երկեր

*«Թուրքիան եւ պանթուրքիզմը» (1930),
* «Միացեալ, Անկախ Թուրանիա», 1926  (1930 - ռուսերէն, 1971 - անգլերէն),
* «Կրնա՞նք հաշտուիլ թուրքին հետ», 1926։

## Զաւէն նալպանդեան - Զարեւանդ «Սասունցի Դաւիթ» դիւցազնավէպը անգլերէնի թարգմանած է

 
## Ծաօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԻԴ., Պէյրութ, 1973, էջ 356

Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1973 մահեր
Ստորոգութիւն:1 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Լուիզ Նալպանտեան

**Լուիզ Նալպանտեան** (), ամերիկահայ պատմաբան։

## Կենսագրութիւն
Լուիզ Նալպանտեան ծնած է ԱՄՆ: 1959-իՆ Սթանֆորտ համալսարանէն կը ստանայ Դոկտոր Փիլիսոփայութեան Պատմական Գիտութիւններու գիտական աստիճանը: Ապա՝ որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Քալիֆորնիոյ Լոս Անճելըսի Համալսարանին մէջ, դասաւանդելով հայագիտական առարկաներ, ուր նաեւ կր կազմակերպէ Հայագիտական Ուսմանց ծրագիր մը: 1964-էն սկսեալ մինչեւ ինքնաշարժի արկածով իր կանխահաս մահը, Լ. Նալպանաեան կը դասախօսէ Ֆրեզնոյի Քալիֆորնիոյ Պետական Համալսարա­նին մէջ, ուր միաժամանակ կը վարէ Հայագիտական Ուսմանց Ամպիոնը, որուն կազմակերպման մէջ մեծ դեր կը խաղայ ան:

ՈրպԷս պատմաբան, Դոկտ. Լ. Նալպանտեան իր ուշադրութիւնը կը կեդրոնացնէ հայ ժողովուրդի նոր շրջանի պատմութեան վրայ։ 1963-ին անգլերէն լեզուով կը հրատարակ է ՀԱՅ ՑԵՂЦՓՈԽԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ, որ կը վերահրատարակուի 1967-ին: Վերջին տարիներուն ան լծուած է պատրաստութեան նոր աշխատասիրութեան մը՝ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ ՀԱՅՈՑ ՄԷՋ, ԾՆՈՒՆԴ ՈՒ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ ՍՈՑԻԱԼ ԴԵՄՈԿՐԱՏ ՀՆՉԱԿԵԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ (1887-1907)։

Լուիզ ՆալպաՆտեան կը մահանայ 1974-ի Դեկտեմբեր 2—ին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ե., Պէյրութ, 1974, էջ 281։

Ստորոգութիւն:1974 մահեր
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Նախնադար

[մինի|աջից|300px|[Ժայռապատկեր Ֆրանսայի քարանձաւներէն մէկուն մէջ, մօտ Ք.Ա. 14-րդ հազարամեակ, Նոր Քարէ դար:]]

**Նախնադար**, մարդկութեան պատմութեան ժամանակաշրջան, որ կ՛ընդգրկէ մարդու առաջացումէն մինչեւ գիրի յայտնաբերումը։

Սակայն, քանի որ գիրը տարբեր ազգերու մօտ ի յայտ եկած է տարբեր ժամանակաշրջաններուն, նախնադար հասկացութիւնը՝ իւրաքանչիւր ժողովուրդի համար առանձնայատուկ է։

Նախնադարը կը բաժանուի երեք շրջաններու՝

* Քարէ դար
* Պրոնզէ դար
* Երկաթէ դար։

Ստորոգութիւն:Նախնադար
Նահապետ Ագուլեցի

մինի|'''Սուրբ Խաչ'''
մինի|'''Զմիւռնիա'''
մինի|'''Վենետիկ'''
**Նահապետ Ագուլեցի** (1629, Ագուլիս - 1 Յունուար 1695), երեւելի վաճառական, բարեսէր, բարեպաշտ անձ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1629-ին Ագուլիս, զաւակն էր՝ Կիւլնազարին։ Ազնիւ ու ազգասէր անձ մը եղած է եւ ժամանակին երեւելի հանդիսացած, իր ազգօգուտ գործունէութեամբ, որ կը սկսի 1653-ին։

Ինք երեւելի վաճառական եւ բարեսէր անձ մը եղած է. Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյն շատ սպասներ նուիրած ու «Յայսմաւուր»է մը գրել տուած է Պոլսոյ մէջ 1676-ին, որուն համար 110 ղրշ․ ծախսած է (ժամանակին կ՛արժէր 500 ֆրանք), պայման դնելով որ, ո՛վ որ ուզէ առնել կամ տպագրել տալ, նշանակուած գնոյն համեմեատ եկեղեցւոյ անօթներ պէտք է նուիրել։

Իր ուսումնասիրութիւնը եւ բարեպաշտութիւնը կը վկայեն իր տպագրել տուած գիրքերը, որոնք են «Դաշանց թուղթ» (1695), գործակցութեամբ Ջուղայեցի Խարտաշենց Պարոն Անտոնին․ Պարզաբանութիւն Սաղմոսաց Ս․ Յովհաննէս վարդապետ պոլսեցւոյ ձեռքով (1687 Սեպտ. 10) որուն մէջ կը գտնուի իր լուսանկարը։ Սոյն երկու գիրքերուն համար շատ դրամ ծախսեց Նահապետ Գուլնազարը, գեղեցիկ տառեր ձուլել տալով հաստատեց նոր տպարան մը Վենետիկ մէջ՝ մատակարարելով բոլոր պէտքերը։

Իրեն սպասաւոր Թոմայի որդին, Ագուլեցի Մղտեսի Աստուածատուր մեծ ջանք եւ աշխատութիւն ունեցաւ տպարանին համար, օգնելով սրբագրութեան եւ միշտ ձեռնտու գտնուելով Յովհաննէս վարդապետին։

Նահապետ իրեն գործակալ ըրած էր յիշեալ Աստուածատուրը եւ կտակով նուիրած էր անոր 40 ոսկի Վենետիկեան եւ իր հոգւոյն համար ալ կը պատուիրէ քիչ օրուան մէջ երկու հազար պատարագ ընել տալ, որուն համար 500 տուքադ թողած է։

Ընդհանուր ժառանգորդ կը կարգէ իր թոռները Թէրեֆիղայ եւ փեսան Առաքէլ՝ Թէոսալիայ Ագուլեցւոյ։

Թէեւ կը փափագէր Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյն մէջ թաղուիլ, որուն կը կտակէ 200 տուքադ եւ իր սպասաւորին 250 տուքադ, բայց յայտնի չէ թէ ինչո՞ւ Հայոց Եկեղեցին չէ թաղուած, այլ մօտը Ս․ Յուլիանոս Լատինաց եկեղեցին զատ տապանի մը մէջ։

Իր ունեցած գոյքերը կը գտնուէին Պոլիս, Զմիւռնիա, Հոլանտա եւ Լիվոռնօ։

Մեռած է 1695-ի Յունուար 1-ին ջրգողութենէ։

## Պարզաբանութիւն Սաղմոսացի ([[1687]])
Սկիզբը հետեւեալ ոտանաւորը գրած է․



Գալով Պարզաբանութեան ոճին մաս մը կը ներկայացնենք գրուածքէն, որուն մէջ ջանք մը կայ աշխարհաբար եւ դիւր հասկնալի լեզուով գրելու։

Գուլնազարցի Նահապետ անջնջելի կը մնայ պատմութեան մէջ իր մեկենասութեամբ, որ նպաստած է տպարան բանալով եւ օգտակար գիրքեր հրատարակելով եւ առ այդ բաւական գումար մը ծախսելով։

## Աղբիւրներ
* Սիսական Հ․ Ղ․ Ալիշան էջ 334
* Մատենագրութիւն Հ․ Դ․ Զարբհանէլեան
* Պատմ․ Հայկ․ Տպագրութեան Զարհանէլեան էջ 140-142
* Պարզաբանութիւն Սաղմոսացն Դաւթի Մարգարէի 1687
* Պատմ․ Տպագրութեան Լէօ

Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Ստորոգութիւն:Ագուլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Ջրգողութենէ մահեր
Յավհաննէս Նաճարեան

**Յովհաննէս Նաճարեան** ( 1865,Տիգրանակերտ-Սեպտեմբեր 10 1930,Պէյրութ):Եղած է ուսուցիչ Տիգրանակերտ մէջ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ 1865-ին։ Հօր անունը՝ Թովմաս, որ արհեստով տախտակի վրայ փորագրիչ էր։ Յովհաննէս Նաճարեան եղած է ուսուցիչ Տիգրանակերտի մէջ, շուրջ քսան տարի։ Նախ ունեցած է անձնական դպրոցը, ապա հրաւիրուած ըլլալով Ազգային Վարժարան՝ հոն պաշտօնավարած է։

1895-ի դէպքէն յետոյ, որպէս քարտուղար կ'աշխատի Ազգային Առաջնորդարանի մէջ, Եզեկիէլ վարդապետին մօտ, բանալով հանդերձ իր անձնական դպրոցը աղջկանց համար։

1904-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր աշխատած է Սարաֆեան եղբայրներու ծանօթ վաճառատունը մինչեւ իր մահը՝ 1930, Սեպտեմբեր 10:

1895-ին ամուսնացած է Եւա Կարապետեանի հետ։ Ունեցած է մանչ մը եւ աղջիկ մը՝ Պետրոս եւ Աստղիկ։

Յովհաննէս Նաճարեան իր Պէյրութ հաստատուելէն յետոյ ալ շարունակեց մտաւորական ու գրական գործը։ Եղած է գրի ու գրչի մարդ։ Աշխատակցած է իր ժամանակուայ թերթերուն, ինչպէս Փորթուգալեանի «Արմենիա»ի, «Հայաստանի Կոչնակ»ին, իւ այլն.: Իր ամենակարեւոր գրական գործը պիտի ըլլար Տիգրանակերտի գաւառաբարբառին բառարանը, որուն համար շուրջ 17 տարի աշխատեցաւ: Այս երկը անգամ մը արդէն սկսած էր Տիգրանակերտի մէջ, բայց 1915- ջարդին փճացած է: Պէյրութ հաստատուելէ յետոյ դարձեալ կը ձեռնարկէ նոյն գործին, որ գրեթէ լրացած էր յանձնուելու համար տպարան: Սակայն դժբախտաբար իր անակնկալ մահը պատճառ կը դառնայ սոյն շատ կարեւոր գործին կորսուելուն, մեզի անծանօթ պատճառներով:

## Գրականութեան ոճը
Յովհաննէս Նաճարեան ունեցած է գրելու շնորհք, եւ արդարացիօրէն զինք կրնանք կոչել լիբանանահայ գաղութի առաջին գրող բանաստեղծը: Ձգած է բաւական չափածոյ եւ արձակ գրութիւններ:

Ինչպէս մեր բոլոր պանդուխտներու, իր ալ գրութիւնները կարօտը ունին եւ անոր վերադառնալու տենչը: Յատկանշական է իր Պէյրութէն հայրենիք գրած քերթուածը, զոր կու տանք ստորեւ: Պէյրութի մասին իր մէկ ուրիշ քերթուածը մեզի հետաքրքրական եւ հաճելի տեղեկութիւն կու տայ շուրջ կէս դար առաջուայ Պէյրութին մասին: Ընդհանրապէս իր քերթուածները խօր զգացում, հայրենասիրութիւն, կարօտ, ջերմեռանդութիւն եւ հիւմըր ունին:

Իր արյակ գրութիւնները կը կազմեն յուշեր, որոնք մենք մեր վերջին դարու ազգային կեանքի մասին կարեւոր տեղեկութիւններ կը պարունակեն: Հատուած մը կու տանք իր 95-ի Տիգրանակերտի ջարդին ականատեսի վկայութենէն: Երբ կարդայ՝ մարդուս մարմինը կը փշաքաղուի եւ մարդ ակամայ կ'ըսէ՝ «Այսքան չարիք թէ մոռանան մեր որդիք....»:

Իցիւ թէ կարելի ըլլայ Յովհաննէս Նաճարեանի չափածոյ եւ արձակ էջերուն մէկ համառօտ եւ ընտիր փունջը հրատարակել եւ ներկայացնել ընթերցասէր հասարակութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Եվդոկիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Բժիշկներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:1877 ծնունդներ
Նահապետ Քուչակ

**Նահապետ Քուչակ, Նահապետ վարպետ աշըղ Քուչակ, Չիչակ, վանեցի կամ Վանլի Քոչակ,**  ծնած է (ԺԵ. դարու վերջ ԺԶ. դարու սկիզբ-1592), հայ աշուղ-երգիչ:

## Կենսագրութիւն
Նահապետ Քուչակին ծնունդը ենթադրաբար կը վերագրուի 1490-ական թուականներու սկիզբներուն, իսկ մահը, համաձայն հայրենի գիւղին Ս. Թէոդորոս եկեղեցւոյ պատին տակ պահպանուած շիրմաքարին արձանագրութեան՝ 1592-ին: Այս ժամկէտները լիովին կը համընկնին իր հասակին մասին անոր ձգած յիշատակարանին ու բովանդակութեան:

Ես Քուչակս եմ վանեցի,
Ի գեղէն Խառակոնիսա,
Լըցեր եմ հարիւր տարին,
Էլ չի գար մտքիկս ի վերայ....


Անոր մասին եղած ժողովրդական զրոյցները եւ «Նահապետ վարպետ» կոչումը կը վկայեն, որ եղած է սիրուած երգիչ մը եւ աշուղ մը:

Նահապետ Քուչակին անունով գրաւոր եւ բանաւոր աւանդութեամբ պահպանուած  են եւ առայժմ յայտնի են շուրջ մէկ տասնեակ կրօնական, բարոյախրատական եւ սիրային բովանդակութեամբ աշուղական երգեր՝ հայերէնով ու թրքերէնով, որոնցմէ եօթը՝ հայատառ թրքերէնով: 1880-ական թուականներէն թիւրիմացաբար  Նահապետ Քուչակին վերագրուած են նաեւ միջնադարեան հայրենները:

Հին գրչագիրերուն մէջ  Քուչակին անունով պահպանուած է ինը բանաստեղծութիւն: Ոչ մէկ ընդհանրութիւն ունին միջնադարեան հայրեններուն հետ, որոնք, 1882-էն սկսեալ, որոշ հրատարակիչներու ու գրականագէտներու կողմէ, առանց որեւէ լուրջ հիմնաւորման, կը վերագրուին Քուչակին: Բացի ատկէ` դեռ չէ յայտնաբերուած հայրեն պարունակող որեւէ հին ձերագիր, որուն հայրենները որեւէ շարքի հեղինակ կը վկայէ Նահապետ Քուչակը:

Քուչակի աշուղական երգերը իրենց վրայ կը կրեն աշուղական երգի բոլոր յատկանիշները, թէ՛ ծաւալով ու տաղաչափութեամբ, որոնք թէ´ արտայայտման ձեւերով եւ թէ բովանդակութեամբ ու լեզուամտածողութեամբ տարբեր են հայրեններէն:

Հեղինակը իր սիրտը կը համարէ սիրոյ օրրան կամ ակունք, որմէ կը բխի սէրը եւ կը տարածուի աշխարհով մէկ.

«Երբ սէրն ի աշխարհ եկաւ,
	եկաւ իմ սիրտըս բնակեցաւ,
Ապա իմ սրտէս ի դուրս՝
	երկըրէ երկիր թափեցաւ...»

Քուչակին մասին միջնադարուն ստեղծուած են տարբեր աւանդութիւններ: Ըստ անոնցմէ մէկուն` Քուչակ իր երգերուն մոգական զօրութեամբ բուժած է թուրք սուլթանին` անբուժելի հիւանդութեամբ տառապող տիկնոջը, որուն համար սուլթանը, Քուչակին ցանկութեամբ, Կոստանդնուպոլիսէն մինչեւ Խառակոնիս կառուցած է եօթ կամուրջ, եօթ եկեղեցի եւ եօթ մզկիթ:

Մէկ ուրիշ աւանդութեան համաձայն` Նահապետ Քուչակ իր համագիւղացիները կը հրաւիրէ գիւղի եկեղեցին, իսկ ինք, բարձրանալով վանքին կատարը, կ'ըսէ, թէ ինքզինք վար պիտի նետէ, ուր որ իյնայ, հոն ալ թող թաղեն զինք: Գիւղացիները, կարծելով, թէ ան կատակ կ'ընէ, չեն հաւատար անոր խօսքը: Իսկ ան իսկոյն վար կը նետուի ու կը մեռնի: Ինկած տեղն ալ` եկեղեցիին պատի տակ, կը թաղեն զինք:

Պուքրէշ լոյս տեսնող «Ռումանիա Լիպեր» օրաթերթը իր 4 Սեպտեմբեր  1963-ի թիւին մէջ կը հրատարակէ հետեւեալ յօդուածը` Նահապետ Քուչակի բանաստեղծութիւններուն մասին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջնադարեան հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Աշուղներ
Գալուստ Նաճարեան

**Գալուստ Նաճարեան** (1856, Մարաշ, Մարաշի գաւառ, Հալէպի նահանգ, Օսմանեան կայսրութիւն- Յունուար 1920, Մարաշ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1856 թուականին, Օսմանեան կայսրութեան Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։ Մայրենի լեզուի նախնական ծանօթութիւնն ստացած է ջուլհակի մը քով աշխատած ընթացքին։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է թաղային ազգային վարժարանէն ներս։ Աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը, այնուհետեւ մէկ տարի ուսանած է Մարաշի աստուածաբանական ճեմարանէն ներս, ապա՝ Ամերիկեան միսիոներական հաստատութիւն|Ամերիկեան միսիոներական հաստատութեան]] («Պորտ») Այնթէպի նորաբաց բժշկական վարժարանին մէջ։ 1888 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1888 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ յանձնած է պետական քննութիւնները եւ բժշկական վկայական ստացած։ Այնուհետեւ հաստատուած է Մարաշ եւ զբաղած բժշկութեամբ։

1895 թուականի, Մարաշի հայկական կոտորածներու ժամանակ, ուսումը կատարածագործած է Էտինպուրկի բժշկական համալսարանին մէջ։ Մասնագիտական գիտելիքներով հարստացած՝ վերադարձած է ծննդավայր եւ բժիշկ-վիրաբոյժ նշանակուած՝ Մարաշի գերմանական հիւանդանոցի։ Շուրջ 40 տարի առանց ցեղի ու կրօնի խտրականութեան բարեխղճօրէն բուժած է քաղաքի բնակչութիւնը։ 1920 թուականի Յունուարին՝ Մարաշի հայկական կոտորածի ժամանակ, սրախողխողի ենթարկուած է՝ իր ընտանիքին ու զաւակներուն հետ միասին՝ 64 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1856 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մարաշ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1920 մահեր
Ստորոգութիւն:Մարաշ մահեր
Նամուս (ժապաւէն)

**«Նամուս»**, հայկական առաջին գեղարուեստական ժապաւէնը։ Նամուսը, Համօ Բեկնազարեանի (1925-1926) բեմագրութեամբ ստեղծուած հայկական առաջին գեղարուեստական ժապաւէնն է։

«Նամուսը» նկարահանուած է ըստ Ալեքսանդր Շիրվանզադէի համանուն ստեղծագործութեան։

## Թեմա

Ժապաւէնը կը պատմէ երիտասարդ զոյգի՝ Սէյրանի եւ Սուսանի, ողբերգական սիրոյ մասին։

## Դերեր

* Սամուէլ Մկրտչեան – Սէյրան,
* Մարիա Շահուբաթեան-Դադեւա – Սուսան,
* Յովհաննէս Աբէլեան– Բարխուտար,
* Թագուհի Յակոբեան (Յասմիկ) – Մարիամ,
* Հրաչեա Ներսիսեան – Ռուստամ,
* Աւետ Աւետիսեան – Հայրապետ,
* Օլգա Մայսուրեան – կիւլնազ,
* Նինա Մանուչարեան – Շպանիկ,
* Գայեանէ Բեկնազարեան – Սանամ,
* Ելիզավետա Ադամեան – Մարիամի ընկերուհի,
* Համբարձում Խաչանեան – Պադալ,
* Միքայէլ Գարագաշ – խանութպան,
* Յուսիկ Մուրատեան – երեխայ պարող,
* Տիգրան Շամիրխանեան – զուռնաչի,
* Արմէն Գուլակեան – դրուագ,
* Պահարէ – պանդոկապետ։

## Ստեղծագործական խումբ

* Նկարիչներ՝ Վալերիան Սիդամոն-Էրիստավի, Միխայիլ Սուրգունով
* Գլխաւոր ատմինիստրատոր՝ Միքայէլ Գարագաշ

## Հետաքրքիր փաստեր
Սռաջին անգամ ցուցադրուած է Մոսկուայի մէջ Հոկտեմբէր 3, 1926 թուականին։ Ժապաւէնը ձայնաւորուած է 1960-ականներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շարժապատկերներ այբբենական կարգով
Նայիրի Զարեան

**Նայիրի Զարեան** (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, հրապարակագիր եւ թարգմանիչ։

Բուն անունով «Հայաստան Եղիազարեան»։ Ծնած է Վանի Խառակոնիս գիւղը։ 1915-ի Մեծ Եղեռնին կը կորսնցնէ ծնողքը։ Կ'անցնի Երեւան, ուր որբանոց կը մտնէ։ 1918-ին կը մասնակցի Սարդարապատի ճակատամարտին։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Երեւանի, Մոսկուայի եւ Լենիկրատի (այժմ՝ Փեթերսպուրկ) մէջ։
 
## Գլխաւոր գործերը
* «Ջրանցքի Կապոյտ Երկրում», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1926։
* «Հրանուշը», 1925։
* «Նոյեմբերեան Օրերին», պոէմ, 1926։
* «Ռուշանի Քարափը», պոէմ, 1930։
* «Սաքօ Միկինեան», պոէմ, 1935։
* «Հացաւան», վէպ, 1937, վերամշկուած՝ 1949։
* «Մարտակոչ», 1941։
* «Վրէժ», 1942։
* «Շիկացած Հոգով», 1943։
* Լսէք, դարեր, 1943։
* «Ձայն Հայրենական», պոէմ, 1943։
* «Արա Գեղեցիկ», ողբերգութիւն, 1946։
* «Պարոն Պետրոսն Ու Իր Նախարարները», վէպ, 1958։
* «Երկրորդ Կեանք», յուշագրութեան գիրք, 1982։
* «Տնամերձ Այգի», 1947։
* «Աղբիւրի Մօտ», 1950։
* Փորձադաշտ, 1953։
* Արտաւազդ Եւ Կլեոպատրա, ողբերգութիւն-պոէմ, 1968։
* «Սասնայ Դաւիթը», վերապատում, 1966։
* «Սպասում Եմ Քեզ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1968։

## Պարգեւներ
1935 թուականի Յունուարին «Ստալին» բանաստեղծութեան համար արժանացած է պետական բարձրագոյն պարգեւին՝ Լենինի շքանշանի։

## Գրականութիւն
* Սուրէն Աղաբաբեան, Նայիրի Զարեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1954, 220 էջ։
* Սուրէն Աղաբաբեան, Նայիրի Զարեան, Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1954, 132 էջ։
* Սովետահայ գրականութեան պատմութիւն, երկրորդ հատոր (1941-1964, հատորին մէջ զետեղուած է «Նայիրի Զարեան» հօդուածը, որ գրած է Սուրէն Աղաբաբեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1967, 655 էջ։
* Դարոնեան Ս., Նայիրի Զարեան։ Կեանքը եւ գործունէութիւնը, Ե., 1982։
* Սաֆարեան Վ., Նայիրի Զարեան։ Կեանքը եւ գործունէութիւնը, Ե., 1985։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1969 մահեր
Ստորոգութիւն:Վան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1901 ծնունդներ
Սարգիս Նաճարեան

**Սարգիս Նաճարեան,** ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան «Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի կեդրոն»-ի եւ լրատուական գրասենեակի վարիչ-քարտուղար, «**Մասիս**» ամսաթերթի խմբագիր եւ պատասխանատու տնօրէն: **Սարգիս Նաճարեան** օրինակելի եւ տիպար մամլոյ գործիչ՝ 50 տարի ծառայեց լրագրութեան առաքելութեան։ Օրաթերթի երկարամեայ խմբագիր եւ լրագրող «**Արարատ**»-ի 45 տարիներու նախկին տնօրէն:

## Ստեղծագործութիւններ եւ  Գիրքի Շնորհանդէս

Սարգիս Նաճարեանի առաջին հատորը լոյս տեսած է 2010 թուականին` «**Դէմ առ դէմ**» խորագիրով:

Հովանաւորութեամբ Հայ կաթողիկէ համայնքի Պէյրութի պատրիարքական թեմի օգնական եպիսկոպոս Գէորգ եպս. Ասատուրեանի եւ կազմակերպութեամբ Հայ կաթողիկէ համալսարանականներու միութեան (ՀԿՀՄ), Ուրբաթ, 5 Մայիս 2017-ի, երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Հայ կաթողիկէ Մեսրոպեան բարձրագոյն վարժարանի «Ֆարաճեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ լիբանանահայ անուանի լրագրող, Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան «Մասիս» պարբերաթերթի գլխաւոր խմբագիր եւ պատասխանատու տնօրէն Սարգիս Նաճարեանի «Ֆրանչիսկոս. Աղօթեցէ՛ք ինծի համար» գիրքին շնորհանդէսը:

## Շքանշան, մեծարանքի հանդիսութիւն լրագրական գործունէութեան, շնորհանդէս»

Սարգիս Նաճարեան պարգեւատրուած է **Տէր Ներսէս Պետրոս ԺԹ. կաթողիկոս պատրիարք**ի ձեռամբ Սբ. Մեսրոպ Մաշտոց շքանշանով, **Բենեդիկտոս ԺԶ. Պապ**ին կողմէ Մեծն Սուրբ Գրիգորի Ասպետի շքանշանով, ՀՀ Մովսէս Խորենացի նախագահական շքանշանով, ինչպէս նաեւ Լիբանանի Կաթողիկէ հաղորդամիջոցներու կեդրոնին կողմէ **մարոնիներու պատրիարք Պշարա Ռաաի**ի ձեռամբ:

Հովանաւորութեամբ հայ կաթողիկէ համայնքի Ներսէս-Պետրոս ԺԹ. պատրիարքին եւ կազմակերպութեամբ Ս. Գրիգոր Նարեկացի կեդրոնին, Կիրակի, 21 Նոյեմբեր 2010-ին, երեկոյեան ժամը 7:00-ին, ՀԿՄ-ի «Արարատեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ մեծարանքի հանդիսութիւն Սարգիս Նաճարեանի լրագրական գործունէութեան 50-ամեայ յոբելեանին առիթով, ինչպէս նաեւ շնորհանդէս, յոբելեարի «**Դէմ առ դէմ**» հատորին։ Ձեռնարկին ներկայ էին հոգեւորականներ, քաղաքական գործիչներ, պատկան մարմիններու ներկայացուցիչներ, յոբելեարին ընտանեկան պարագաները եւ մեծաթիւ բազմութիւն։

## «Տարուան Մարդ»ը

Ֆրանչիսկոս Պապի ընտրութեան առաջին տարուընէ արդէն միջազգային լրատուամիջոցները ուշադրութեան կեդրոն դարձուցին Սարգիս Նաճարեանի գործունէութիւնը, իսկ աշխարհահռչակ «Թայմ» պարբերականը իր Դեկտեմբեր 2013-ի թիւին մէջ զայն նկատեց «**Տարուան Մարդ**»ը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Սարգիս Նաճարեանի «Ֆրանչիսկոս. Աղօթեցէ՛ք Ինծի Համար» Գիրքի Շնորհահանդէս 
* «ԱՐԱՐԱՏ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ 80-ԱՄԵԱԿԻ ՀԱՆԴԻՍԱՒՈՐ ՆՇՈՒՄ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ՄԷՋ

## Տե՛ս նաեւ
* Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի

## Արտաքին յղումներ
* «Սարգիս Նաճարեան» (Հայրենասիրությունն ինծի համար մնայուն ապրում եղած է»)
* «Լիբանան- Սարգիս Նաճարեանի մեծարանքի հանդիսութիւն»

Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լրագրող-խմբագիր
Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Նանթ

**Նանթ** (), քաղաք Ֆրանսայի մէջ։ Մեծութեամբ Ֆրանսայի 6-րդ քաղաքն է։ Կը գտնուի Լուար գետի ափին։

## Բնակչութիւն

## Քոյր քաղաքներ
* Մեծն Բրիտանիա
* Թիֆլիս, Վրաստան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նանթ
Ֆրիտիոֆ Նանսէն

մինի|190px
[մինի|190px|Ֆրիտիոֆ Նանսենի կիսանդրին՝ Երեւան, քանդակագործ՝ [Գարեգին Դաւթեան]]
**Ֆրիտիոֆ Նանսէն** (), նորվեկացի բեւեռախոյզ, գիտնական, դիւանագէտ եւ ականաւոր մարդասէր։ Ազգերու լիկայէն ներս իր աշխատանքին համար պարգեւատրուած է Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակով։ Պաշտպանած է հայ ժողովուրդի ոտնահարուած իրաւունքները, հայ գաղթականներուն յատկացուցած է Նանսենեան անձնաթուղթեր։

Նանսէն եղած է կենդանաբանութեան փրոֆէսոր եւ աւելի ուշ աշխատած է Ռոյալ Ֆրետերիքի համալսարանէն ներս՝ Օսլոյի մէջ։ Առաջին Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Նանսէն ընդգրկուած է Ազգերու Լիկայի մէջ, որպէս բարձրագոյն Լիազօր՝ ռուս եւ գերմանացի գերիներու փոխանակութեան։ Այնուհետեւ, 1921-ին օգնութեան կը հասնի պոլշեւիկ Ռուսիոյ սովահար ժողովուրդին՝ մասնաւորաբար ապահովելով Մ. Նահանգներու օգնութիւնը եւ միաժամանակ կ՛օգնէ արտասահման փախած ռուս գաղթականներուն եւ կը ստեղծէ Նանսենի գաղթականներու անձնաթուղթ։ 

1938-ին ստեղծուած է Նանսէնի ակադեմիան Լիլլեհամըրի մէջ, Նորվեկիա, որ կը գործէ մինչեւ օրս։ 

Մահացած է 13 Մայիս, 1930-ին (68 տարեկան) Նորվեկիա։

## Անձնական կեանք
Նանսէն 1890-ին ամուսնացած էր Եւա Սարսի՝ յայտնի կենդանաբան Միքայէլ Սարսի աղջկան հետ։

1893-ին կը ծնի անոնց աղջիկը՝ Լիւը, ով առաջին անգամ տեսած է հայրը երեք տարեկանին։ 

Նանսէնի բացակայութեան, Եւա կը զբաղի երաժշտութեամբ։ 

Եւայի եւ Լիւի ի պատիւ Նանսէն կ'անուանէ կղզի մը, Ֆրանց Իոսիֆի հողին վրայ։ Հետագային Նանսեն կ'ունենայ չորս զաւակ եւս։ 

Եւա Նանսէն կը մահանայ 1907-ին, երբ Նանսէն դեսպան էր Լոնտոնի մէջ։

## Քաղուածքներ

## Արտաքին Յղումներ

* Ի Հիշատակ Ֆրիտյոֆ Նանսէնի - ԱԶԳ.am։
* Ֆրիտյոֆ Նանսէն - Ա. Տալանով Ներբեռնել էլեկտրոնային գիրքը ՀամաՀայկական Էլ. Գրադարանից։
* Ֆրիտյոֆ Նանսէնը «Նոյեան տապանի» յիշարժան տարեթվերում։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայկական Հանրագիտարան։

Ստորոգութիւն:Նորվեկացի դիւանագէտներ
Ստորոգութիւն:Անձինք թղթադրամներու վրայ
Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ
Ստորոգութիւն:1861 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Օսլօ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1930 մահեր
Ստորոգութիւն:10 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Մայիսի մահեր
Նանսի

**Նանսի** ( [nɑ̃.si], պատմ. , քաղաք եւ գաւառակ Ֆրանսայի մէջ։ Քաղաքին մէջ կը գործէ երկաթուղային հանգոյց դէպի Փարիզ, Սթրասպուրկ, Լիեժ: Բնակչութիւնը՝ : Քաղաքը կը զբաղեցնէ 15,01 քմ² տարածք։

## Պատմութիւն
Չնայած բազմաթիւ նախապատմական արտեֆակտներուն, որոնք յայտնաբերուած են ժամանակակից Նանսի քաղաքին մէջ, Մէօրթ գետի ափին գտնուող քաղաքն առաջին անգամ յիշատակուած էր դեռեւս 8-րդ դարուն։ 12-րդ դարէն Նանսի քաղաքն եղած է Լոթարինկեան թագաւորութեան մայրաքաղաքը, այնուհետեւ Լոթարինկիա (Lorraine) նահանգի եւ տարածաշրջանի մայրաքաղաքը։ 1477 թուականին Նանսի քաղաքին մօտ տեղի ունեցած է ճակատամարտ զուիցերա-լոթարինկիական զօրքերու եւ պուրկունտեան դուքս Գարլոս Խիզախի զօրքերուն միջեւ։ Վերջինս զոհուած է այդ ճակատամարտի ժամանակ։ 1766 թուականին Լոթարինկիայի հետ միասին Լիւդովիկոս XV-ի աներոջ լոթարինկիական վերջին դուքսի՝ Ստանիսլավ Լեշինսկիի մահուընէն յետոյ, քաղաքը մտած է Ֆրանսայի կազմին մեջ։ 1870-1871 թուականներուն բրուս-ֆրանսական պատերազմի ժամանակ գրաւուած էր գերմանական զօրքերուն կողմէ, սակայն պատերազմէն յետոյ Ֆրանքֆուրթեան հաշտութեան պայմանագրով մտած է Լոթարինկիայի այն ոչ մեծ տարածքին մէջ, որ չէ անցած Գերմանիային եւ մնացած է Ֆրանսայի կազմին մեջ։ Նանսի քաղաքին մէջ կանգնեցուած է կորսուած նահանգներուն նուիրուած յուշարձան։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նանսի քաղաքի մօտակայքը կատաղի մարտեր կ'ընթանային։ Հիթլերեան Գերմանիայի կողմէ Ֆրանսայի գրաւումէն յետոյ (1940 թուական) Նանսին դարձած է Դիմադրողական շարժման օճախներէն մէկը։ 1944 թուականի Սեպտեմբերին Նանսին ազատագրուած է։
Պատկեր:Nancy-place-stanislas-sued.jpg|Նեբթունի շատրուանը Ստանիսլավսկիի հրապարակին մէջ


## Բնակչութիւն

700px|մինի|կենտրոն|Նանսի համայնապատկերը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Նապաթիէի Մարզ

200px|մինի|աջից|Նապաթիէ շրջանը Լիբանանի քարտեսին վրայ
**Նապաթիէ** կամ *Էն-Նապաթիէ*, () Լիբանանի 5 մարզերէն մէկը։ Մարզի վարչական կեդրոնը կը համարուի Նապաթիէ քաղաքը։ 2007 թուականի տուեալներով վարչական բաժինի բնակչութիւնը կը կազմէ 345 500 մարդ։ Այդ ցուցանիշով ան Լիբանանի վարչական մարզերու մէջ կը գրաւէ 5-րդ տեղը։

Նապաթիէ մարզի բնակչութեան միջին խտութիւնը կը կազմէ 326,56 մարդ/քմ²։ Այս ցուցանիշով եւս ան կը գրաւէ 5-րդ տեղը Լիբանանի մարզերուն մեջ։ Տարածքով կը համարուի Լիբանանի 4-րդ ամէնամեծ մարզը եւ ան կը գրաւէ 1 058 քմ² տարածք։

Խայտաբղէտ է Նապաթիէ մարզի կրօնական կազմը։ Վարչական մասի բնակչութեան ճնշող մեջամասնութիւնը կը դաւանի Իսլամութեան Շիա ուղղութիւնը։ Շիա իսլամութեան հետեւորդները կը կազմեն մարզի բնակչութեան 80%-ը։ Մարզի բնակչութեան 9.7%-ը քրիստոնեայ է, իսկ 7.1%-ը՝ Սուննի իսլամ է։ Վարչական միաւորին մէջ լայն տարածում ունին նաեւ աղանդաւորական շարժումները, որոնցմէ ամէնէն տարածուածը Տիւրզիներու աղանդաւորական շարժումն է։

Վարչական միաւորին մէջ զարգացած է նաեւ զբօսաշրջութիւնը, իսկ մարզի տարբեր շրջաններուն մէջ կայ նաեւ օդակայան։
մինի|Նապաթիէ քաղաքը

## Վարչական բաժանում
Մարզը իր մէջ ունի առանձին 4 շրջաններ.
* Նապաթիէի Շրջան ()
* Հասպայայի Շրջան ()
* Մերժ Այունի Շրջան ()
* Պինթ Ժուպէյլի Շրջան ()

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիբանանի մարզեր
Նանէ

**Նանէ**, հին հայ դիցաբանութեան մէջ Նանէ կը նկատուի իմաստութեան, հնարագիտութեան եւ տանտիկինութեան դիցուհի: Հայ ընտանիքներու մէջ մինչեւ վերջերս ալ հեղինակութիւն են մեծ մայրերը, օճախի պահապան սիւնը եւ կը կոչուէր Նանէ, Նանի, Նան:

Կը համարուէր Արամազդի դուստրը։ Նոյնացուած է յունական Աթենաս դիցուհիին։ Նանէի տաճարը, որ եղած է Թիլ աւանին մէջ, աւերած է Գրիգոր Լուսաւորիչը՝ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը տարածելու ժամանակ։ Յունական դիցաբանութեան մէջ կայ Նանէի անուամբ յաւերժահարս (նկատուած է՝ Սանգարիս գետի դուստրը եւ ծննդաբերութեան ոգին)։

Հայոց դիցարանի ազդեցիկ դիցուհիներէն է՝ Արամազդի դուստրը, Նանէն՝ ընտանիքի պահապանը, իմաստնութեան, ողջախոհութեան եւ ռազմի աստուածուհին։ Նանէի պաշտամունքը սերտօրէն կապուած էր Անահիտի պաշտամունքին հետ։ Նանէի տաճարը Եկեղեաց գաւառի Թիլ աւանին մէջ կը գտնուէր՝ Անահիտի տաճարի մօտակայքը։ Հիմա ալ յաճախ մեծ մօրը՝ տատին, կ՛ըսեն նաեւ նանէ, նան, որ կը վկայէ Նանէ դիցուհիին՝ մարդաստուածութեան հետ կապի եւ ժողովուրդի մէջ անոր անուան ու պաշտամունքի տարածուածութեան մասին։

## Տե՛ս նաեւ
* Հայ դիցաբանութիւն
* Edouard Selian (2010). The Immortal Spirit of the Goddess Nané
* Edouard Selian (2009). The Pomaks: an Islamized People of Europe

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական աստուածուհիներ
Նապաստակ

**Նապաստակներ** (լատիներէն՝ Leporidae), կաթնասուն անասունններ։ ՀՀ տարածքին կը հանդիպինք՝ մէկ տեսակին, գորշ կամ եւրոպական նապաստակներու։ Տարածուած են դաշտերու, թփուտներու, տափաստաններու եւ այլ վայրերու մէջ։
## Կենսաբանական նկարագիր
Մարմինին երկայնքը՝ 50-60 ս․մ․ է, կը կշռեն՝ 4-5, երբեմն՝ մինչեւ 7 ք․կ․։ Ականջները երկար են, պոչը՝ կարճ։ Կ'ըլլան մոխրագոյն կամ սպիտակ։

Մթնշաղին, մասամբ՝ գիշերը, արագաւազ են։ Կը սնանին բոյսերով։ Թէ՛ գորշ, թէ՛ սպիտակ նապաստակները կ'ունենան 3-6 ձագ, որոնք կը ծնին բաց աչքերով, աղուամազով ծածկուած, շարժելու ունակ եւ քանի մը օր անց պատրաստ՝ ինքնուրոյն սնանելու։ Նապաստակին կաթը շատ սննդարար է՝ 6 անգամ աւելի իւղոտ, քան կովուն կաթը, այնպէս որ 1 անգամ կերակրուելէ ետք, 3-է 4 օր կուշտ կը պահէ (ձագերու պարագային)։ Կ'ապրին 10-12 տարի։ Միսը համեղ է։ Երբեմն կը վնասեն պտղատու այգիներն ու նորատունկ ծառերը։
ձախից|մինի
Նապաստակները սնունդ կը հանդիսանան գիշատիչներուն համար, որոնք են՝ գայլերը, աղուէսները, առիւծները, օձերը, կզաքիսները, նաեւ՝ բուերը, արծիւներն ու բազէները:
ձախից|մինի
## Ճագարներու եւ նապաստակներու տարբերութիւնները

Նապաստակները[ ճագարներու համեմատ ունին աւելի մեծ չափեր եւ աւելի ծանր են: Նապաստակներուն մորթը աւելի հաստ է եւ մազերը՝ աւելի երկար են։

Ճագարներու ձագերը կը ծնին անմազ, կոյր, խուլ եւ առաջին 10-15 օրերու ընթացքին նոր անասունը կը նմանի  իր իրական տեսքին, իսկ նապաստակներու ձագերը կը ծնին լայն բացած աչքերով եւ արդէն քանի մը վայրկեաններու ընթացքին կրնան արագ վազել։

Նապաստակներու ականջները աւելի լայն են եւ աւելի երկար։ Անոնք կ'ապրին բնութեան մէջ եւ վայրի են, իսկ ճագարները վարժ են մարդու ներկայութեան եւ կը գտնուին անոր հսկողութեան տակ։
### Վերարտադրութիւնը
Նապաստակները կը բազմանան տարին մէկէն երեք անգամ եւ սովորաբար կը ծնին 3-7 ձագ։ Յղութիւնը կը տեւէ 30-50 օր։

## Տեսակները

մինի|աջից|180px|Անապատի ճագար<br />(Sylvilagus audubonii)
մինի|աջից|180px|Բեւեռային նապաստակ <br />(Lepus arcticus)
մինի|աջից|180px|Սեւապոչ նապաստակ <br />(Lepus californicus)
մինի|աջից|180px|Սարերու ճագար <br />(Sylvilagus nuttallii)

* Pentalagus ցեղ
** Ամամիի ճագար (Pentalagus furnessi)
* Bunolagus ցեղ
** Պուշմենեան ճագար (Bunolagus monticularis)
* Nesolagus ցեղ
** Սումաթրայի զօլաւոր ճագար (Nesolagus netscheri)
** Անամիթեան զօլաւոր ճագար (Nesolagus timminsi)
* Romerolagus ցեղ
** Հրաբխային ճագար (Romerolagus diazi)
* Brachylagus ցեղ
** Փիկմի ճագար (Brachylagus idahoensis)
* Sylvilagus ցեղ
** Tapeti ենթացեղ
*** Ջուրի ճագար (Sylvilagus aquaticus)
*** Պրազիլական ճագար (Sylvilagus brasiliensis)
*** Փանամայի ճագար (Sylvilagus dicei)
*** Կերերոյի ճագար (Sylvilagus insonus)
*** Ճահճային ճագար (Sylvilagus palustris)
*** Վենեզուելական ճագար (Sylvilagus varynaensis)
** Sylvilagus ենթացեղ
*** Անապատի ճագար (Sylvilagus audubonii)
*** Մանզանոյի ճագար (Sylvilagus cognatus)
*** Մեքսիքական ճագար (Sylvilagus cunicularis)
*** Արեւելեան ճագար (Sylvilagus floridanus)
*** Թրես Մարիայի ճագար (Sylvilagus graysoni)
*** Սարերու ճագար (Sylvilagus nuttallii)
*** Ափալաչներու ճագար (Sylvilagus obscurus)
*** Ամրակազմ ճագար (Sylvilagus robustus)
*** Նոր անգլիական ճագար (Sylvilagus transitionalis)
** Microlagus ենթացեղ
*** Մացառներու ճագար (Sylvilagus bachmani)
*** Սան Խոսէի ճագար (Sylvilagus mansuetus)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Նաւասարդեան խաղեր

**Նաւասարդեան խաղեր**, հին Հայաստանի տարեմուտին՝ Նաւասարդի տօնակատարութեան ընթացքին կազմակերպուող մարզական մրցումներ էին։ Նաւասարդը հին հայկական տոմարին առաջին ամիսն է եւ կը յաջորդէ տարուան վերջին՝ Աւելեաց կոչուած տօնական 5 օրերուն։ Անոր առաջին օրը կը համապատասխանէ 11 Օգոստոսին։

Նաւասարդի առաջին օրերուն կը կազմակերպուէին ամէնէն բազմամարդ՝ «համաշխարհական» տօնահանդէսները։ Ուխտաւորները, ժողովուրդը, զօրքը, արքունիքը, իշխանական տուները եւ հոգեւորականութիւնը հանդիսաւոր երթերով կը խմբուէին Տարօն եւ Բագեւանդ գաւառներու սահմանագլխուն՝ սրբազան Արածանի գետին եւ Նպատ լերան շուրջը, ինչպէս նաեւ վերջինիս ստորոտին գտնուող Բագաւան հեթանոսական տաճարին մէջ՝ տօնելու Նոյ նախահօր եւ Ջրհեղեղին, Արամազդ աստուածահօր եւ Անահիտ դիցամօր նուիրական յիշատակները։ Տօնահանդէսներու ընթացքին տեղի կ'ունենային զոհաբերութիւններ, խրախճանքներ եւ որսորդական զուարճութիւններ։ Այդ օրերուն կը կազմակերպուէին նաեւ Նաւասարդեան խաղերը, որոնք սովորաբար կը տեւէին մէկ շաբաթ. մարզիկները վազքի, հեռացատկի, սուսերամարտի, ըմբշամարտի, կռփամարտի, նիզականետումի, գնդակախաղի, ձիարշաւի եւ այլ մարզաձեւերու մրցումներ կը կատարէին, որոնց կ'ընկերանային երգեր ու պարեր։ 

Սփիւռքահայ բարեգործական եւ հայրենակցական կազմակերպութիւններ երկար տարիներէ ի վեր կը կազմակերպեն նոր Նաւասարդեան խաղերը, որոնց նպատակն է ազգային զարթօնքի ու աւանդոյթներու պահպանումը, երիտասարդութեան ռազմահայրենասիրական դաստիարակութիւնը եւ ազգային միասնութեան գաղափարախոսութեան արմատաւորումը։ Այդ նպատակին կը ծառայեն նաեւ 1999-էն Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած Համահայկական խաղերը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Նատալիա Ամիրխանեան-Մուրատեան

**Նատալիա Ամիրխանեան** (1862-1921) ծանօթ է որպէս հայ յեղափոխական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Նատալիա Ամիրխանեան ծնած է 1862-ին Երեւանի մէջ ունեւոր եւ կիրթ ընտանիքի մը մէջ։ Փոքր տարիքին ընտանիքոխ կը փոխադրուին Թիֆլիս։ Դեռ Օրիորդաց Գիմնազիայի աշակերտուհի, կ՚անդամակցի «Նարոդնայա Վոլիա»յին եւ 1882-ին թամարա եւ Ժենիա Ադամեաններուն հետ կ՚աշխատին հայկական յեղափոխական մարմիններու մէջ։ Ան նաեւ կ՚անդամանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ ձուլումի պայքարելու համար կը սկսի սորվեցնել Հայ լեզուն եւ գրականութիւն եւ օտար շրջանակներու մէջ հայկական գիրքեր կը տարածէ։

Նատալիա կ՚ամուսնանայ բժիշկ Մուրատեանի հետ։ Խորհելով թէ ժողովուրդին աւելի օգտակար կ՚ըլլան եթէ գաւառներուն մէջ գործեն, անոնք կը սկսին շրջիլ տարբեր տեղեր եւ վերջապէս կը հաստատուին Ղարաքիլիսէ։ Տարիներ անընդհամ Ղարաքիլիսէի ՀՅԴ-ի կոմիտէի անդամ էր եւ իր տունը կեդրոն դարձած էր Ղարաքիլիսէ ապաստանող կամ անկէ անցնող յեղափոխական գործիչներու համար։ Երբ թուրքերը Ղարաքիլիսէ մտան եւ ձերբակալեցին մեծ թիւով աղջիկներ, անոնք փրկուեցան շնորհիւ Նատալիայի անձնական բարեկամութիւններու թուրք ազդեցիկ մարդոց հետ։ Սակայն երբ համայնավարները մտան Ղարաքիլիսէ, Վաթսունամեայ Նատալիային եւ մեծ թիւով մարդոց բանտ նետեցին իբրեւ վտանգաւոր դաշնակցական գործիչ։ Թէեւ Նատալիա կ՚ըլլայ միակ աղջիկը բանտին մէջ ան երբեք չի կորսնցնէր իր յոյսը։

16 Փետրուար, 1921-ին Համայնավարները բանտ կը խուժեն եւ կը սկսին կոտորել բանտարկեալները։ Նատալիան եւ Դաշնակցական ուսանող Գ. Կիրակոսեան կը գնդակահարուին կողք-կողքի։

## Աղբիւրներ
* Հայ Կնոջ Դերը Հայ Յեղափոխական Շարժման մէջ, Սոնա Զէյթեան
Նատալիա Մատինեան

**Նատալիա Մատինեան,** Հայ Յեղափոխական շարժման ժամանակ եղած է գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Նատալիա Մատինեանի հայրը լուսամիտ եւ ազգասիրական հարցերով տոգորուած մարդ էր եւ մայրը նուիրուած ամուսինին եւ զաւակներուն։ Եղբայրը՝ Նիկոլ, եւրոպական կրթութիւն ստանալէ ետք՝ Թիֆլիսի Ֆրանսական Հիւպատոսարանին մէջ թարգմանիչ կ'ըլլայ: Իր բոլոր քոյրերը (Սաթենիկ, Լուսիկ, եւ Սիրանոյշ) նոյնպէս կրթուած երիտասարդուհիներ էին։ 

Մատինեաններու տունը ըստ Մալխասի երիտասարդութեան հաւաքավայրն էր («Դաշնակցութեան Պապոնց Տունը»)։

Նատալիա անդամ էր «Երիտասարդ Հայաստան»ին եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադրութենէն ետք, կ՚որոշէ շարքերը անցնիլ եւ ազգային գործերով զբաղիլ։ Ան Մոսկուա կը մեկնի ուսանելու մանկաբարձութիւն եւ գործօն դեր կ՚ունենայ այն տեղի մտաւորական եւ յեղափոխական աշխատանքներուն մէջ։ Երբ ան Թիֆլիս կը վերադառնայ կը զբաղի իր մասնագիտութեամբ։ 

Ան տարիներով Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ կ՚ըլլայ, ուր գաղտնի գրականութիւն կը տարածէ եւ փախստական յեղափոխականներ կը պահէ։ Կեանքին ընթացքին քանի մը անգամ բանտ կը նետուի։

Հայաստանի հանրապետութեան շրջանին, Նատալիան իր եղբօր հետ կը մնայ Ալեքսանդրապոլ եւ կը շարունակէ ազգային գործերով զբաղիլ։ Հանրապետութեան անկումէն ետք, կ՚անցնի Թիֆլիս եւ հոն կը մահանայ։

## Աղբիւրներ
* Հայ Կնոջ Դերը Հայ Յեղափոխական Շարժման մէջ, Սոնա Զէյթեան
Նաթրոնի Լիճ

300px|մինի|աջից|Նատորն լիճը
**Նաթրոն**, աղի լիճ․ կը գտնուի Թանզանիոյ եւ Քենիոյ սահմանը։ Նաթրոնի լիճը սեւ մայր ցամաքի թերեւս ամենազարմանահրաշ վայրերէն մեկն է: Անուանումը այն ստացած է Նաթրոնի հանքանիւթերէն՝ Նաթրոնի հանքանիւթերու մեծ պարունակութեան պատճառով։ Իր կարմիր ջուրին շնորհիւ լիճը ապշեցուցիչ եւ անիրական տեսք ունի։

Լիճը տողակայուած է Նաթրոնի աւազանի սահմաններէն ներս, զոր կը գտնուի Ռամսար՝ միջազգային նշանակութիւն ունեցող, ջրային տարածքէն ներս:
250px|մինի|աջից
Երաշտի չորային շրջանին, երբ ջուրը կը կը գոլորշիանայ, ջուրին մէջ աղի մակարդակն այնքան կը բարձրանայ, որ աղասէր մանրէները կը սկսին շատնալ ու զարգանալ: Կապուած տարուան եղանակէն, լիճին մակերեսը կը ծածկուի հանքային աղի հաստ շերտով: Այսպիսի աղատունկ մանրագործարանութիւններուն մէջ կան նաեւ այնպիսի մանրէներ, որոնք ընդունակ են լուսակազմութիւն կատարելու՝ ինչպէս բոյսերը: Ուղիղ այս մանրէներու լուսակազմութեան արդիւնքէն արտադրած կարմիր ներկանիւթն է, որ լիճին կը հաղորդէ արեան կարմիր գոյնը: Ինչպէս նաեւ կարելի է ըսել, թէ՝ ժամանակ առ ժամանակ որոշ մանրէներներ կ՛աշխուժանան, որոնց կենսագործունեութիւնը կը գունաւորէ լիճը կարմիր գոյնով:

Լիճին ջուրը յուսալիօրէն հրաթռչունները (ֆլամինկօ) գիշատիչներէն կը պաշտպանէ: Այդ պատճառով եւս միլիոնաւոր թռչուններ լճին հարեւանութեամբ բոյն կը շինեն: Իսկ ջուրը թունաւոր ըլլալուն պատճառով լիճն ինկած կենդանիները, մանաւանդ թռչունները, անմիջապէս կը մահանան, իսկ անոնց մարմինները կը ծածկուին հանքանիւթերով, կը քարանան՝ վերածուելով արձաններու:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիճեր
Նասրիներու Արքայատոհմ

300px|մինի

Նասրիներու արքայատոհմ (արաբ․՝ بنو نصر‎‎, սպ.՝ Nazarí), արաբական արքայատոհմ, որ իշխած է Կրանատայի ամիրայութեան մէջ 1230-1490-ականներուն։

Անոնց օրով կառուցուած է Կրանատայի իսլամական Սպանիոյ արուեստի մարգարիտը համարուող ալ-Համպրայի ճարտարապետական համալիրը (արաբ․՝ الحمراء‎‎, թարգմանաբար՝ «կարմիր»), որ ներկայիս ներառուած է Սպանիոյ ԻՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան առարկաներու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
13-րդ դարու սկիզբը Սպանիոյ մէջ հաստատուած ալ-Մոհատներու դիրքերը խարխլուած են եւ վերջիններս սկսած են պայքարիլ իշխանութեան համար։ Յուլիս 1212-ին Լեոնի, Քասթիլիայի, Նաւառայի, Արակոնի միացեալ ուժերը կը շարժին Տոլետոյի հարաւը եւ կը հանդիպին ալ-Մոհատներու զօրքին՝ Լաս Նաւաս տէ Տոլոսա բնակավայրի մօտակայքը։ Ճակատամարտին արաբները ջախջախիչ պարտութիւն կը կրեն, սակայն այդ իր նպատակին չի ծառայեր մինչեւ 1123-ը, քանի դեռ քրիստոնեաները զբաղուած էին իրենց ներքին խնդիրներու լուծմամբ։ Մուհամմատ խալիֆը կը մահանայ 1213-ին, իսկ անոր յաջորդած որդին՝ 13-ամեայ Ապու Եագուպ Եուսուֆ Բ.-ը ի վիճակի չէր վերադարձնել կորսնցուցած իշխանութիւնը։

Ալ-Անտալուսի մէջ 1223-էն ի վեր առանձին ալ-մոհատական կառավարիչներ սահմանափակ տարածքներու մէջ կը պահպանէին իրենց իշխանութիւնը՝ կեդրոնական թագաւորական իշխանութեան բացակայութեան պայմաններուն։ 1230-ին Լեոնի եւ Քասթիլիայի միաւորմամբ կը ձեռնարկուի քրիստոնեաներու հերթական արշաւանքը։ Սպանական ուժերուն կը ղեկավարէր Ֆերտինանտ Գ.-ը, որ 1217-էն Քասթիլիայի թագաւորն էր։ Վերջինիս առաջնորդած բանակը կը գրաւէ ալ-Անտալուսի սիրտը։ Այսպէս՝ իսլամներու իշխանութիւնը Սպանիոյ մէջ վերջնականապէս կը վերջացնէ` մէկ բացառութեամբ։ Այդ բացառութիւնը Նասրիներու իշխանութեան հաստատումն էր Կրանատայի մէջ։ Մօտ 1231-ին Մուհամմատ իպն Եուսուֆ իպն Նասրը Խաենի շրջակայքին կը ստեղծէ փոքրիկ պետութիւն, իսկ 1235-ին գրաւելով Կրանատան կը դարձնէ իր պետականութեան մայրաքաղաքը։

Ռեքոնքիստայի ալիքի տակ չիյնալու եւ տէրութիւնը չկորսնցնելու նպատակով Նասրիները կ'որդեգրեն հետաքրքիր քաղաքականութիւն։ Քասթիլիայի թագաւորութեան արշաւանքներու շրջանին Նասրիները Կրանատայի ամիրայութիւնը կը ճանաչնան որպէս Ֆերտինանտ Գ.-ի վասալական տէրութիւն եւ կ՛օգնեն վերջիններուս պայքարիլ ալ-Անտալուսի իսլամադաւան պետութիւններուն դէմ։ Մուհամմատի ժառանգները Կրանատայի ամիրայութիւնը կը կառավարեն մինչեւ 1313-ը՝ մինչեւ Նասր իպն Մուհամմատի անժառանգ մահանալը։ Անոնց կը յաջորդեն Իսմայիլի (արքայատոհմի հիմնադիրի եղբայրն է) սերունդները։ 1481-ին՝ Ապուլ Հասան Ալի իպն Սատի օրով, քրիստոնեաներու դէմ պատերազմը կը վերսկսի։ Գրեթէ նոյն ժամանակաշրջանին երկրին մէջ կը սկսի գահակալական պայքար, որ կը հիւծէր երկիրը եւ կը տանէր անկման։ 1492-ին սպանացիները կ՛ազատագրեն Կրանատան՝ Փիրենեան թերակղզիի վերջին արաբական հենակէտը։ Նասրիներու իշխանութիւնը Սպանիոյ մէջ անկում կ՛ապրի։

## Էմիրներու ցանկ
Ստորեւ ներկայացուած են Կրանատայի ամիրայութեան գահակալները․

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* 
* 
* 
* 

## Լրացուցիչ ընթերցանութիւն
* 
*
Նարեկ Հայկական Վարժարան (Լիմասոլ)

thumb|299px|Նարեկ հայկական վարժարանը
**Նարեկ հայկական վարժարան** (հուն.՝ Αρμενικό Σχολείο Ναρέκ) վարժարան Կիպրոսի Հանրապետութեան Լիմասոլի շրջանի Վասիլիս Միխայելիտիս փողոցին մէջ։ Այժմ դպրոցի աշակերտներու թիւը մօտ 40 է։ Դպրոցը կոչուած է Նարեկ ի պատիւ Գրիգոր Նարեկացիի։ Անմիս դպրոցի կողքին Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի հայկական եկեղեցին է։

## Տե՛ս նաեւ
* Նարեկ հայկական վարժարան (Նիկոսիա)
* Նարեկ հայկական վարժարան (Լառնագա)

## Աղբիւրներ
* Limassol Armenian school 

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Նարեկ Հայկական Վարժարան (Լառնագա)

**Նարեկ հայկական դպրոց** (), դպրոց Կիպրոսի Լառնագա քաղաքին մէջ։

## Պատմութիւն
Լառնագայի հայկական դպրոցը իր անունը կը կրէ ի պատիւ փիլիսոփա եւ աստվածաբան Գրիգոր Նարեկացու։ Ան կը գտնուի Լառնագայի հայկական Սուրբ Ստեփանոսի տաճարի հարեւանութեամբ։ Դպրոցի ներկայիս շէնքը կառուցուած է 1993-1995 թուականներուն՝ Կիպրոսի կրթութեան նախարարութեան աջակցութեամբ, եւ հանդիսաւոր կերպով բացուեցաւ 1996 թուականին՝ նախագահի կողմէն։ Ներկայիս դպրոցին մէջ կ'ուսանին մօտ 25 աշակերտ։ Միւս երկու «Նարեկ» դպրոցներու հետ միասին (Նիկոսիա, Լիմասոլ) Լառնագայի դպրոցը կը գտնուի միացեալ տնօրէնի կենդրոնացուած ղեկավարութեան տակ։

## Տե՛ս նաեւ
* Նարեկ հայկական վարժարան
* Նարեկ հայկական վարժարան (Նիգոսիա)
 
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* The Armenians of Cyprus (booklet)
* The Armenians of Cyprus
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Նարեկ Քհնյ. Զերենցեան

**Տ. Նարեկ Քհնյ. Զերենցեան** (1952), Աւազանի անունով Գէորգ, որդի ՅովՀաննէսի եւ Վերժինի, ծնած է կարմուճցի ծնողքէ, Հալէպ, 1952։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է քաղաքի Կիլիկեան Ճեմարանը, զոր աւարտած է 1966-ին։ Ապա, նոյն վարժարանին մէջ շարունակելով միջանակարգ եւ երկրորդական ուսումը աւարտած է 1972-ին, ստանալով պետական վկայական։

Որպէս քաղաքացիական պարտականութիւն սուրիական բանակին ծառայած է 1974-1977։

Այնուհետեւ մտած է կեանքի ազատ ասպարէզ։ Նախ աշխատած է վաճառականի մը քով քանի մը տարի եւ ապա վարած է հաշուապահութեան պաշտօն՝ բարեկամի մը գործատեղիին մէջ մինչեւ 1985 թուական։

Իր ծնողքին կրօնասիրութիւնը զինք աոաջնորդած է եկեղեցի։ Ան վեց տարեկանին սկսած է եկեղեցի յաճախել ու մաս կազմած է Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ դպրաց դասին։ Տարիներու ծաոայութեամբ արժանացած է դպրութեան եւ ուրարակիրի աստիճաններուն։

Իր կրօնական հետաքրքրութիւնը զինք մղած է Կիրակնօրեայ դպրոց։ Տարիներու հետեւողութեամբ աւարտած է եւ ստացած՝ համապատասխան վկայական։ Ան սիրած է հայ երգը եւ մաս կազմած է երգչախումբերու։ Մօտ եղած է նաեւ հայ թատրոնին։ Հետեւած է «Ադամեան» թատերախումբի փորձերուն ու դերակատարութիւն ըրած։ Այլ խօսքով՝ արուեստը իր սրտին մօտ եղած է։

Տարիներով եկեղեցւոյ իր ծառայութիւնը, ժամանակի ընթացքին իր մէջ կ'արթնցնէ քահանայ ձեռնադրուելու փափաքը եւ կը դիմէ Առաջնորդ Սրբազան Հօր։

1986-ին, Աոաջնորդ Սրբազան Հօր յանձնարարականով՝ կ'ընդունուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ դպրեվանքի քահանայից դասարանը, ուր երկամեայ քահանայից դասընթացքին հետեւեւէ ետք կ'աւարտէ 1988-ին ու կը ստանայ համապատասխան վկայական։ 

Ան կ'ընտրէ իր կեանքի րնկերը՝ օրդ. Սեդա Շաքարեանը, Տ. Համազասպ Ա. քհնյ. Շաքարեանի դուստրը եւ կը պսակուի 30 Հոկտեմբեր 1988-ին, Հալէպի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ։

Կը բախտաւորուի երեք զաւակներով՝ Յովիկ, Յակոբ եւ Աննա։

Իր քահանայական ձեոնադրաթիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ, 4 Դեկտեմբեր 1988, վերակոչուելով Տ. Նարեկ: Իր քահանայական պատրաստութեան քառասնօրեայ շրջանը լրանալէն ետք, նորընծայ Տէր Նարեկ հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ, ուր իր գործակիցները կ'ըլլան Տ. Գարեգին Ա. քհնյ. Քիրազեան, Տ. Արսէն Ա. քհնյ. Սարգիսեան եւ աւելի ուշ՝ Տ. Խորէն քհնյ. Պէրթիզլեան:

Ան վարելով վարչական պաշտօններ, եղած է Կիրակնօրեայ դպրոցներու խորհուրդի անդամ եւ ատենադպիր 2 տարի՝ մէկ շրջան։ Մէկ շրջան եղած է Կրօնական Ժողովի անդամ: 1996–1997 ուսումնական տարեշրջանին կրօն դասաւանդած է Ազգ. Հայկազեան վարժարանէն ներս։

2001-ին Լանջախաչ կրելու իրաւունք ստացած է Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի օրով, Արամ Ա. Վեհափաոէն, իր տարիներու ծաոայութեան Համար։

Ան սակաւախօս է եւ ունի լաւ ձայն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Հոգեւորականներ
Նար-Դոս

**Նար-Դոս (Միքայէլ Յովհաննէսեան)** (), հայ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թիֆլիս, ընտանեկան համեստ միջավայրի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սուրբ Կարապետ եկեղեցւոյ ծխական դպրոցին մէջ, սակայն ուսումը կը մնայ կիսկատար, հակառակ ջանասիրութեան եւ լրջութեան։ Կ՛աւարտէ արհեստից վարժարան մը, բայց հակումը զինք կը մղէ դէպի խմբագրական ասպարէզ. կը դառնայ թերթերու սրբագրիչ։ Ունեցած է առասպելական աշխատասիրութիւն։

Կ՛աշխատակցի Թիֆլիսի թերթերէն *«Նոր Դար»* եւ *«Սուրհանդակ»-*ին։ Ատեն մը ետք, կ՛ըլլայ պաշտօնեայ «Նոր Դար»ի` իբր սրբագրիչ։
1880-ական տարիներուն, նախ կը փորձէ թատերական սեռը. իր նախափորձերը կը զգացնեն Գ. Սունդուկեանի ազդեցութիւնը։ Սակայն շուտով կը կեդրոնանայ պատումի վրայ եւ լոյս կ՛ընծայէ առաջին պատմուածքներն ու վիպակները։

Միշտ խմբագրական պաշտօնեայ, լռակեաց ու մենաւոր մարդ՝ Նար-Դոս 1900 թուականի շուրջ կը սկսի տալ իր հասունութեան գործերը` վիպակներ եւ վէպեր։ Իսկ 1912-ին, բազմաթիւ սրբագրութիւններէ եւ հրատարակութեան փորձերէ ետք, վերջապէս լոյս պիտի տեսնէ «Մահը» վէպը՝ իր վերջին տարբերակով։

Պատերազմը, Անդրկովկասի վերիվայրումներն ու խորհրդայնացումը, փոփոխութիւն պիտի չբերեն Նար-Դոսի կեանքի միօրինակ, կանոնաւոր ընթացքին մէջ։ Մինչեւ մահ, ան պիտի մնայ Վրաստանի գրողներու միութեան անդամ։

## Գրական վաստակ
* «Մեր Թաղը», 1926
* «Աննա Սարոյեան», պատմուածք, Թիֆլիս, 1890
* «Իմ Տիրուհու Աղջիկը», պատմութիւն, Թիֆլիս, 1902
* «Նոր Ծնուած Երեխան», Վաղարշապատ, 1904
* «Նեղ Օրերից Մէկը», պատմութիւն, Թիֆլիս, 1904
* «Պայքար», վէպ, Թիֆլիս, 1911
* «Մահ», վէպ, Թիֆլիս, 1912
* «Անհետ Կորած», պատմութիւն, թերթ «Աշխատաւոր», Թիֆլիս, 1919
* «Սպանուած Աղաւնի», վիպակ, 1898
* «Աննա Սարոյեան», վիպակ, Թիֆլիս, 1902
* «Վերջին Մոհիկանը», 1930

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 180:
* Արսէն Տէրտէրեան, Նար-Դոսի ստեղծագործութիւնը։ Գրական քննադատական ուսումնասիրութիւն, Թիֆլիս, տպարան ա. մ. Կերեսելիձեի, 1913, 75 էջ։

## Արտաքին յղումներ
* Նար-Դոսի ստեղծագործութիւնները՝ Արեւելահայերէնի ազգային կորպուսի կայք: 
* «Ես եւ նա»:

Ստորոգութիւն:1 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:13 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Խոջիվանքի գերեզմանատան մէջ թաղուածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Նարյան Մար

**Նարյան Մար** (նենեցերեն ՝ կարմիր քաղաք), քաղաք (1935 թուականէն), ՌխՖՍՀ Արխանգելսկի մարզի Նենեցական ինքնավար օկրուգի վարչական կեդրոնը։ Նաւահանգիստ է Պեչորայի աջ ափին։ Հիմնադրուած է 1933 թուականին։
Կան մսի եւ ձկան մշակման կոմբինատներ, անտառասղոցման, յուղի գործարաններ, անասնաբուծական-անասնաբուժական տեխնիկում, մանկավարժական ուսումնարան,
հայրենագիտական թանգարան։

Ստորոգութիւն:Ռուսաստան