open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գրիգոր Ակոբեան

**Գրիգոր Ակոբեան** (), լիբանանահայ քանատաբնակ անուանի գեղանկարիչ:
## Կենսագրութիւն
Լիբանանի եւ Քանատայի մէջ իր բնակութիւնը հաստատած Գրիգոր Ակոբեան նկարչական արուեստին մէջ մեծ վաստակ ունի, շուրջ 50 տարիներու վրայ տարածուած իր ստեղծագործութիւններով եւ բազմաթիւ ցուցահանդէսներով:

## Ցուցահանդէս եւ ստեղծագործական ոճը
Ստեղծագործական բոլոր փուլերուն, ստեղծագործական կեանքին մէջ Գրիգոր Ակոբեան  քանի մը անգամ յետադարձ ակնարկ մը նետելով գործերուն վրայ, ցուցահանդէս կազմակերպած է: Ամէնէն հին գործը 1966 թուականին է, իսկ ամէնէն նորը` 2017-ի:

## Իր ձեռքով թուղթ շինած եւ արժանացած է Քեպեքի արուեստի կազմակերպութեան մրցանակին

Չիները 2200 տարի առաջ թուղթի գիւտը կատարած են: Մինչեւ այսօր շատ բան չէ փոխուած: Իրենք կ'առնէին յատուկ բոյսերը եւ կը ծեծէին, ապա հեղուկ մը կը պատրաստէին, որմէ ետք կը ճնշէին, ապա դուրսը կը դնէին, որ չորնայ եւ թուղթ մնայ: 1989-ին, երբ Մոնրէալ գացի երկու ցուցահանդէս ունէի, մէկը՝ Մոնրէալ, միւսը` Թորոնթօ, 3 տարի հոն մնացի եւ չկրցայ վերադառնալ հոս: 

## «ԿԻԼԻԿԻԱ» թանգարանին նուիրեց «Այբ» գիրին շուրջ զարգացուցած իր արուեստի նոր գործը
10 Յունիս 2019-ին, Սուրբ Աստուածածին Վանքի Վեհարանին մէջ, Վեհափառ Հայրապետը ընդունեց վաստակաշատ արուեստագէտ Գրիգոր Ակոբեանը: Արուեստագէտը այս առիթով Կաթողիկոսարանի «ԿԻԼԻԿԻԱ» թանգարանին նուիրեց «Այբ» գիրին շուրջ զարգացուցած իր արուեստի նոր գործը:

Յայտնենք, որ որպէս գնահատանք նկարչական բնագաւառին մէջ իր բերած կարեւոր նպաստին, Նորին Սրբութիւնը շուտով զինք պիտի պարգեւատրէ «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց»ի շքանշանով:

## Հրատարակուած ալպոմներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ԸՆԴՈՒՆԵՑ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏ ԳՐԻԳՈՐ ԱԿՈԲԵԱՆԸ
20 Փետրուար

**20 Փետրուար**, տարուան 51-րդ օրն է:
 19 Փետրուար 9px **20 Փետրուար** 9px 21 Փետրուար 
[մինի|179x179փքս|[Զահրատ|Զահրատի գերեզմանը]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր
* 2007, Զահրատ (Զարեհ Եալտըզճեան), սփիւռքահայ բանաստեղծ (ծն․՝ 1924, Պոլիս)։
* 2007, Ալպերթ Սարգիս Մկրտչեան, խորհրդային հայ շարժանկարի բեմադրիչ, սենարիստ (ծն․՝ 1926, Երեւան)։
## Տօներ

Ստորոգութիւն:Փետրուար
Իրաք

**Իրաք** (/ɪˈræk/, /ɪˈrɑːk/; արաբ․՝ العراق‎‎ ալ-Իրաք; քրտ.՝ عێراق Էրաք), պաշտօնական անունը՝ Իրաքի Հանրապետութիւն (արաբ․՝ جُمُهورية العِراق‎‎, քրտ.՝ کۆماری عێراق Քոմարի Էրաք), պետութիւն Արեւմտեան Ասիոյ մէջ։ Սահմանակից է հիւսիսէն Թուրքիոյ, արեւելքէն՝ Իրանի, հարաւարեւելքէն՝ Քուէյթի, հարաւէն՝ Սէուտական Արաբիոյ, հարաւարեւմուտքէն՝ Յորդանանի եւ արեւմուտքէն՝ Սուրիոյ։ Մայրաքաղաքը, ինչպէս նաեւ ամենամեծ քաղաքը Պաղտատն է։ Իրաքի պետական լեզուներն են արաբերէնն ու քրտերէնը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:2019-03-28 Kut barrage Wassit Iraq Tigris.jpg
Պատկեր:Sharbazher, Iraq - panoramio (15).jpg
Պատկեր:Mosque in Mosul Iraq (524840684-1).jpg
Պատկեր:Detail, the Queen's gold lyre from the Royal Cemetery at Ur. C. 2500 BCE. Iraq Museum.jpg
Պատկեր:Rawa (Iraq) 17.jpg
Պատկեր:Esiyan village (Yezidi village), Baadre, Dohuk Governorate, Kurdistan Region, in Iraq 39.jpg
Պատկեր:001125-TaqKasra-Iraq-IMG 7960-2.jpg
Պատկեր:Ziggurat of Ur.jpg
Պատկեր:Elye valley.,.jpg
Պատկեր:Betanure.jpg
Պատկեր:1923 Iraq definitive postage stamp - 2 rupees (yellow) - Florence Edith Cheesman.jpg
Պատկեր:Baghdad Red zone.jpg
Պատկեր:Palace in Baghdad.jpg
Պատկեր:ساحة القصر العباسي.jpg


## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիական երկրներ
Ստորոգութիւն:Արաբական երկրներ
Ստորոգութիւն:Իրաք
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ
Ռինդ

մինի|աջից|Ռինդ
**Ռինդ**, գիւղ Հայաստանի Հանրապետութեան Վայոց ձորի մարզին մէջ, ծովի մակերեւույթեն 1320 մ բարձրութեան վրայ, մարզկենտրոնից 25 կմ արեւմուտք։

## Աշխարհագրական դիրք
Ռինդը գտնւում է Վարդէնիսի լեռնաշղթայի Արփայի հովիտը իջնող լեզուակաձեւ սարաւանդի վրայ։

## Բնակչություն
Ռինդ գիւղի մշտական բնակչութեան թիւը 1502 մարդ է։

Բնակչութեան փոփոխութիւնը 1970 թուականէն ի վեր․

## Ծանօթագրութիւններ
Գոմքի Սուրբ Գէորգի վանք

**Գոմքի Սուրբ Գէորգի վանք** (կամ **Ջոջգլուխ**), վանք Տարուբերան նահանգի Երեւարք գաւառի (այժմեան Կարճկանի) Գոմք գյուղեն մէջ։ Գոմաց կամ Գոմուց վանքը Ջոջգլուխ կոչուած է վասն զի աւավնդութեան համեմատ հոս երկար պահուած է Ս․ Գէորգի տիրական գլուխը։ Ունէր ընդարձակ հող եւ եղած էր ժամանակ մը որբանոց։ Ոչնչացուել է տեղի քրդերու եւ թուրքերու կողմեն։

## Ծանօթագրութիւններ
Տիգրան Ոսկունի

**Տիգրան Ոսկունի** (Դամասկոս 1925 - Սան Ֆրանսիսքօ 26 Փետրուար 2005): Գրագէտ, թարգմանիչ,խմբագիր, 
արձակագիր ու հասարակական գործիչ: Մաս կազմած է «Ազդակ-Մարզական»-ի, «Ազդակ Շաբաթօրեակ»-ի, Բագին գրականութեան եւ արուեստի ամսագրին եւ Նոր Կեանք» շաբաթաթերթի խմբագրութեան:

## Կենսագրութիւն
Տիգրան Ոսկունի, բուն անունով Տիգրան Գույումճեան, ծնած է Դամասկոս, 1925-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Միացեալ Վարժարանը, իսկ երկրորդականը՝ Դամասկոսի ֆրանսական լիսէն։ 1945-ին, ընտանեօք ան փոխադրուած է Պէյրութ եւ մուտք գործած է լրագրական ասպարէզ։

1976-ին, Տիգրան Ոսկունի կը մեկնի Մ. Նահանգներ եւ կը հաստատուի Սան Ֆրանսիսքօ, ուր կը շարունակէ իր հանրային եւ հրապարակագրական գործը։ Կը խմբագրէ «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթը։
Ոսկունի կը մահանայ 26 Փետրուար 2005-ին։

## Խմբագրութիւն եւ թարգմանութիւն
1946-1976, երեսուն տարի Տիգրան Ոսկունի մաս կազմած է «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութեան՝ 1952-1958 վարելով նաեւ «Ազդակ-Մարզական»ի խմբագրութիւնը։ Շրջան մը մաս կազմած է նաեւ «Ազդակ Շաբաթօրեակ»ի եւ աւելի ուշ՝ «Բագին»ի խմբագրութիւններուն։ Ան ֆրանսացի հեղինակներէ թարգմանած է աւելի քան 20 գիրքեր։ Գրած է «Բոցավառ մայրիներ» գիրքը։

## Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի մասնաճիւղի վարչութեան անդամ
Տիգրան Ոսկունի գործօն մասնակցութիւն բերած է լիբանանահայ ազգային, մշակութային եւ կուսակցական կեանքին։

1961-1962 Տիգրան Ոսկունի եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի մասնաճիւղի վարչութեան անդամ։ Բազմիցս մասնակցած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան Պատգամաւորական Ժողովներուն։

1974-ին, միութեան համագաղութային առաջին Պատգամաւորական Ժողովին, Տիգրան Ոսկունի կ’ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդրանիկ Կեդրոնական Վարչութեան անդամ՝ 1974-1979։

## Շքանշան
2003-ին, Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. Կաթողիկոս Տիգրան Ոսկունիի կը շնորհէ «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանը։

## Երկեր
**Բոցավառ մայրիներ**  Հեղինակ՝ Տիգրան Ոսկունի,  Հրատարակիչ:Մատենաշար «Նոր Կեանք», Թուական:1994 Լոս Անճելըս, Գալիֆորնիա

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Բոցավառ մայրիներ
* «ԲԱԳԻՆ» Պատմական
* Հ.Մ.Ը.Մ.Ի ԱՐԴԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ 11 ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ
* ԱԶԴԱԿ օրաթերթ (Լիբանանի հայ համայնքի մամուլը շարքից ... 
* ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՇԱՐՈՒՆԱԿԱԿԱՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՀԱՎԱՔ ԳՐԱՑՈՒՑԱԿ

Ստորոգութիւն:Դամասկոս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2005 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
96 (թիւ)

աջից|մինի|172x172փքս|
**96** (**իննսունվեց**), բնական թիւ է

* Տարուայ 96րդ օրը Ապրիլ 6-ն է 

## Թուագիտութիւն

* խիստ բաղադրեալ թիւ է, քանի որ ունի տասներկու բաժանարար՝ 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 16, 24, 32, 48, 96
*  աւելցուկային թիւ է, քանի որ բաժանարարներու գումարը >96
*  անձեռնմխելի թիւ է

## Այլ

* 180°-ով պտտելիս կը ստացուի նոյն թիւը
* U-96-ը ԵԱՊ գերմանական սուզանաւ է

## Տես նաեւ

* 1996 թուական

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:96
Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան

**Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան** (ծնած է 3 Ապրիլ 1961-ին,Պէյրութ, Լիբանան - 13 Յուլիս 2019-ին Մոնթրէալ, Գանատա): Մոնթրէալի Ս. Յակոբ Ազգային վարժարանի նախկին փոխ տնօրէն եւ «Հորիզոն»ի երկարամեայ աշխատակից:

## Կենսագրութիւն

Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Պէյրութի Նշան Փալանճեան ճեմարանին մէջ, ապա յաճախած է AUB համալսարանը եւ մասնագիտացած՝ քիմիագիտութեան մէջ:

1984-ին փոխադրուած է Գանատա, Մոնթրէալ, ուր շարունակած է իր ուսումը UdeM-ի մէջ՝ հաղորդակցութեան ապա կրթական բաժանմունքներուն դասընթացքներուն հետեւելով:

1991-ին ամուսնացած է Վիգէն Աֆարեանի հետ, եւ բախտաւորուած են դուստրով մը՝ Արեւիկ:

Ցոլինէն կնքեց իր մահկանացուն Շաբաթ, 13 Յուլիս 2019-ին, Sacre Cœur հիւանդանոցին մէջ, յետ կարճատեւ հիւանդութեան: Տան կարգը տեղի պիտի ունենայ Ս. Յակոբ Առաջ. Մայր եկեղեցւոյ մէջ, Երեքշաբթի, 16 Յուլիսին, երեկոյեան ժամը 7:00-ին, եկեղեցւոյ կարգը՝ Չորեքշաբթի, 17 Յուլիսին, կէսօրէ առաջ ժամը 11:00-ին, իսկ գերեզմանի կարգը՝ L’Éspérance գերեզմանատան մէջ, Ste Dorothée:

## Ուսուցչական ասպարէզ
Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան Մոնթրէալ հաստատուելէն անմիջապէս ետք, 1986-2016 պաշտօնավարած է Սուրբ Յակոբ Ազգային վարժարանին մէջ, նախ որպէս շաբաթօրեայի եւ ամէնօրեայի հայերէնի ուսուցչուհի, ապա որպէս փոխ տնօրէնուհի:

## Մամուլի աշխատակից եւ «Հայ կեդրոնի ձայն» ռատիոժամ
1995-2008  Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեանանխափան կերպով աշխատակցած է «Հորիզոն» շաբաթաթերթին «Գանատական Հորիզոն» եւ «Գանատահայ Հորիզոն» սիւնակներով, ինչպէս նաեւ 15 տարիէ ի վեր կը ղեկավարէր «Հայ կեդրոնի ձայն» ռատիոժամը:

## Անդամակցութիւն
Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան Լիբանանի մէջ անդամակցած է ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան եւ ՀՅԴ Զաւարեան ուսանողական միութեան, իսկ Գանատա փոխադրուելէն ետք եղած է ՀՅԴ Մոնթրէալի «Միհրան Փափազեան» կոմիտէի եւ Հայ Դատի յանձնախումբի անդամ, Կեդրոնական կոմիտէի գործավար եւ Լաւալի «Սարգիս Զէյթլեան» կոմիտէի գործավար: Ան եղած է նաեւ հաւատաւոր ՀՕՄ-ուհի:

## Պարգեւներ

* 2004-ին, «Հորիզոն» շաբաթաթերթի 25-ամեակին, Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան պարգեւատրուած է յատուկ յուշանուէրով մը՝ իր երկարատեւ կամաւոր աշխատակցութեան համար:

* 2003-ին, Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեան պարգեւատրուած է Ethnic Press Council of Canada-ի կողմէ՝ որպէս գանատական լրատուական աշխարհին մէջ ներդրում կատարած «Հորիզոն»ի լրագրող։

## Աղբիւրներ
* Ազգային գործիչ եւ դաստիարակ ողբացեալ Ցոլինէ Շամլեան Աֆարեանի կենսագրական գիծեր
* Կեանքէն հեռացաւ Ս. Յակոբ Ազգային վարժարանի նախակրթարանի նախկին տնօրէն Ցոլինէ Շամլեան-Աֆարեանը

Ստորոգութիւն:1961 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ
Ստորոգութիւն:2019 մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Մոնթրէալի Ս. Յակոբ Ազգային վարժարանի նախկին փոխ տնօրէններ
Ստորոգութիւն:«Հորիզոն» շաբաթաթերթի աշխատակիցներ
Ստորոգութիւն:Լաւալի «Սարգիս Զէյթլեան» կոմիտէի գործավարներ
Ստորոգութիւն:Հայ Դատի յանձնախումբի անդամ
Ստորոգութիւն:Հաւատաւոր ՀՕՄ-ուհիներ
Հնդկահայ Գաղափարախօսներ

Գրեթէ երկու դար տեւած ազատագրական շարժումը ԺԷ. դարու վերջին քառորդին կը ստեղծէ իր գաղափարախօսութիւնը, որուն ականաւոր ներկայացուցիչներն են հնդկահայ գաղութի լուսաւորիչներ Մովսէս Բաղրամեան եւ Շահամիր Շահամիրեան։

Մովսէս Բաղրամեան իր *«Նոր տետրակ, որ կոչի յորդորակ»* գիրքին մէջ (1772, Մատրաս) յառաջ կը քաշէ ազատագրական պայքարով անկախ հայրենիք ստեղծելու գաղափարը։ Ան խանդավառ է հայոց քաղաքական վերածնունդի յոյսով, բայց պայման կը նկատէ զինեալ պայքարը եւ հայրենիքին համար զոհուելու պատրաստակամութիւնը. 

Լէօն Մ. Բաղրամեանը կը նկատէ հայ քաղաքական գրականութեան հիմնադիր։

Շահամիր Շահամիրեան իր *«Գիրք անուանեալ որոգայթ փառաց»* գիրքին մէջ կը ներկայացնէ ապագայ ազատ Հայաստանի պետական վարչակարգը, օրէնսդրութեան նախագիծը, ամենակարեւորը նկատելով քաղաքացիի ազատութիւնը։

Հայաստանի համար ան կը նախատեսէր հանրապետական վարչակարգ, ուր ժողովուրդը կը տնօրինէ իր բախտը (*«Ազգն հայոց բոլորովին լինիցին թագաւոր»*)։
Յիշեալ երկերը յղացուած էին ոչ միայն Հայաստանի մէջ յաճախակի բռնկող ապստամբութիւններու ազդեցութեան տակ, այլ նաեւ մեծապէս ազդուած ‎ֆրանսական մեծ յեղափոխութիւնը նախապատրաստող ֆրանսացի լուսաւորիչներու գաղափարներէն։ Յիշեալ ծրագիրը խանդավառութեամբ կ՛ընդունուի հայոց մեծաց կողմէ եւ Իշխան Յովսէփ Արղութեանի միջոցաւ կը ներկայացուի ռուս թագաւորին։ Բնականաբար միահեծան ինքնակալը կը մերժէ հանրապետական Հայաստանի ծրագիրը, աւելին՝  կ՛արգիլէ գիրքին հրատարակութիւնը կայսրութեան մէջ, որով մասամբ կը պաղեցնէ հայոց ռոմանթիք խանդավառութիւնը։

## Գրականութիւն
* Հայկական Համառօտ Հանրագիտարան, 4 հատոր, ՀԽՀ գլխ. խմբ, 1990-2003թթ., Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչութիւն ՊՈԱԿ, 2003
Զարթօնքի Քաղաքական Նախադրեալները

**Զարթօնքի Քաղաքական Նախադրեալները** ԺԹ. դարու սկիզբը հայոց համար կը նշանաւորուի մեծ իրադարձութեամբ, որ ռուսերու յառաջխաղացքն էր դէպի հարաւ։ 1804-1813ի ռուս-թրքական պատերազմին Արեւելահայաստանի կարգ մը գաւառներ կ‏՛անցնին ռուսաց իշխանութեան տակ, իսկ 1826-28ի պատերազմին ռուս զօրքը հայ կամաւորականներու եւ ժողովուրդի օգնութեամբ կը գրաւէ նաեւ Երեւանի խանութիւնը եւ կը տապալէ պարսից տիրապետութիւնը։ 

Արեւելահայաստանի ազատագրութիւնը պարսից լուծէն մեծ խանդավառութիւն կը ստեղծէ նաեւ հայ գաղթօճախներու մէջ ու յոյսեր կ՛արծարծուին՝ շուտով նաեւ Արեւմտահայաստանի ազատագրումը տեսնելու։ 

Այս իրադարձութեամբ արեւելահայութիւնը ո՛չ միայն կը փրկուի մշտական կրօնական հալածանքներէ ու կեանքի ապահովութիւն կ’ունենայ, այլ նաեւ հնարաւորութիւն կը ստանայ ռուսական մշակոյթին շփուելով՝ եւրոպական յառաջադէմ գաղափարներու ծանօթանալ։ Այսուամենայնիւ բուն երկրին մէջ մշակութային շարժումը գաղթօճախներէն երեք-չորս տասնամեակով ետ կը մնար։

Քաղաքական ասպարէզին մէջ Ռուսիոյ նախայարձակ քայլերը անուղղակիօրէն կ՛ազդեն նաեւ արեւմտահայ ժողովուրդի վիճակին վրայ, որովհետեւ Ռուսիոյ յառաջխաղացումը թուրք ղեկավարութեան կը ստիպէ վերանայիլ իր ներքին ու արտաքին քաղաքականութիւնը։

Պատրուակ ունենալով Թուրքիոյ քրիստոնեայ հպատակներու կրօնական անիրաւահաւասարութիւնն ու հալածանքները՝ Ռուսիա յաճախ սպառնալիք կը կարդար Թուրքիոյ։

Արտաքին քաղաքական միջամտութիւններէ ազատելու, երկրին քրիստոնեայ, յատկապէս հայ բնակչութեան ռուսամէտ ձգտումներէն խուսափելու եւ երկիրը միջնադարեան խաւարէն մասամբ մը հանելու մտահոգութեամբ՝ Օսմանեան կայսրութեան ղեկավարները որոշեցին բարեկարգութիւններ մտցնել ներքին՝ ազգային-կրօնական, ինչպէս նաեւ՝ արտաքին յարաբերութիւններու ծիրէն ներս։

1839ին հռչակուեցաւ նոր օրէնսդրութիւնը՝ *«Թանզիմաթ»*, որ կարգ մը ասպարէզներու մէջ կը վերականգնէր քրիստոնեայ հպատակներու իրաւունքները եւ կը փորձէր կամուրջներ նետել դէպի եւրոպա։ 

Իբրեւ ուշիմ եւ գործունեայ տարր՝ այդ բարելաւումէն առաջին օգտուողները կ՛ըլլան հայերը, յատկապէս մեծ քաղաքներու՝ Պոլսոյ, Զմիւռնիոյ առեւտրական դասակարգը։ Անոնք, տնտեսական-առեւտրական կապեր ստեղծելուն զուգընթաց, սնունդի պէս կը ներմուծեն եւրոպական ընկերային, մշակութային նոր գաղափարներ։ Կարճ ժամանակի մէջ թրքահայոց մշակութային կեանքը կ՛աշխուժանայ։

## Գրականութիւն
* Հայկական Համառօտ Հանրագիտարան, 4 հատոր, ՀԽՀ գլխ. խմբ, 1990-2003թթ., Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչութիւն ՊՈԱԿ, 2003
Ռոժէ Կարպիս Ջրբաշեան

**Ռոժէ Կարպիս Ջրբաշեան** (ծնած էր 1925-ին, վանեցի ընտանիքի յարկին տակ: Մահացած է 17 Յուլիս 2019 Ֆրանսա, Փարիզ):Ազգային գործիչ, բարերար: Թունդ հայրենասէր, միշտ օժանդակած է Ֆրանսահայութեան եւ Հայաստանին։ ֆրանսահայ գաղութի նահապետներէն էր:

## Կենսագրութիւն

Ռոժէ Կարպիս Ջրբաշեան երկար տարիներ եղած է նաեւ ՀԲԸՄ-ի կարեւորագոյն անդամներէն։ 1995-ին մաս կազմած է փարիզեան պատուիրակութեան՝ Գարեգին Ա. կաթողոկոսի ընտրութեան առթիւ։

Ռոժէ Կարպիս Ջրբաշեան ամենէն հին անդամն էր Հայց. եկեղեցւոյ Փարիզի Կրօնական ընկերակցութեան, ուր երկար տարիներ ստանձնած է զանազան պաշտօններ։ Ան հանդիսացած է նաեւ եկեղեցւոյ Պատգամաւորական ժողովի առաջին նախագահը։

Ինք էր **նուիրատուն** Խալաթեանի ստեղծագործած եռափեղկ որմնային քանդակին (Աւարայր, Մեսրոպ Մաշտոց եւ Ցեղասպանութիւն), որ զետեղուած է Փարիզի եկեղեցւոյ բակի պատերէն մէկուն վրայ։

Տոքթ. Սերժ Սիմոնեանի հետ՝ նոյնպէս ինք էր, որ **նախաձեռնողը** եղած էր Ալֆորվիլի Ս. Մեսրոպ վարժարանի կառուցման, 1978-ին։

Փարիզեան Շարանթոն արուարձանի գլխաւոր զբօսայգիներէն մէկուն մէջ բարձրացուած խաչքարն ալ **ինք նուիրած էր** եւ որու հանդիսաւոր բացումը կատարուած էր 1996 Ապրիլ 24-ին։

Էջմիածնի մայր տաճարի զանգակներուն **նուիրատուն** ալ ինք էր։

## « Comptoir Commercial d'Orient » վաճառական ընկերութիւնը

Ռոժէ Կարպիս Ջրբաշեանի՝ իր ազգին ու Էրգիրին փարումին լաւագոյն օրինակներէն է նաեւ հետեւեալը. ան 1947-ին հիմնած էր « **Comptoir Commercial d'Orient** » վաճառական ընկերութիւնը, որ գլխաւորաբար չոր միրգերու վաճառքով կը զբաղի։ Այդ ծիրին մէջ, յաջողած էր Թուրքիայէն ներածուած չոր ծիրանի ծրարներուն վրայ՝ «Ծիրան՝ Հայաստանի. հողեր, որոնք այսօր գրաւուած են Թուրքիոյ կողմէ» պիտակը աւելցնելէ ետք՝ վաճառել ֆրանսական շուկայի հանրախանութներու մեծագոյն ցանցերէն մէկուն։

## «Յառաջ»-ի, նաեւ «Նոր Յառաջ» յօդուածագիր
Ռոժէ Կարպիս Ջրբաշեան բազմաթիւ յօդուածներ ստորագրած է յատկապէս Անդրանիկ Ծառուկեանի «Նայիրի», Արփիկ Միսակեանի «Յառաջ»-ի, նաեւ «Նոր Յառաջ»-ի թերթերուն մէջ։

## Աղբիւրներ
*Մահ՝ Կարպիս-Ռոժէ Ջրբաշեանի
*«ԼԵԶՈՒՆ ՈՐ ՉԸԼԼԻ, ՄԱՐԴ ԻՆՉԻ՞ ՆՄԱՆ Կ’ԸԼԼԻ...» 
*«ԼԵԶՈՒՆ ՈՐ ՉԸԼԼԻ, ՄԱՐԴ ԻՆՉԻ՞ ՆՄԱՆ Կ՛ԸԼԼԻ...» ԿԱՐՊԻՍ ՋՐԲԱՇԵԱՆ, Փարիզ
*Աշխարհի հայերը-Կարպիս Ջրբաշեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2019 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բարերար
Ստորոգութիւն:Մոնթրէալի Ս. Յակոբ Ազգային վարժարանի նախկին փոխ տնօրէններ
Ստորոգութիւն:«Յառաջ» եւ «Նոր Յառաջ» թերթի յօդուածագիրներ
Ստորոգութիւն:ՀԲԸՄ-ի կարեւորագոյն անդամներ
Ստորոգութիւն:Հայց. եկեղեցւոյ Փարիզի Կրօնական ընկերակցութեան անդամներ
Հայկական Տոմար

**Հայկական տոմար**, հայերուն սովորական տոմարն էր եւ «Արեւու Տոմար»էն ազդուած էր։ Տոմարին մէջ տարին 12 ամիսէ եւ ամէն ամիսը 30 օրէ կը բաղկանար։ Աւելցած 5 կամ 6 օրը կը սեպուէր «մնացորդ օր»։ Տոմարի ամիսներու անուանումի վրայ ազդեցութիւն ունի Զերտիւշթ տոմարը։

### Ամիսներուն Անունները
# Նաւասարդ
# Հոռի
# Սահմի
# Տրէ
# Քաղոց
# Արաց
# Մեհեկան
# Արեգ
# Ահեկան
# Մարերի
# Մարգաց
# Հրոտից  

### Մնացորդ օրերը
13. Աւելեաց

Ըստ առասպելներու այս տոմարը Հայկին (հայերուն նահահայր) Բէլը յաղթած ժամանակը կը կոչուի Հայկական տոմարի սկզբունքը (Ք. ա. 2492)։ Բայց Ք. Ե. 552ին տոմարին մէջ նոր գումարումներ  կը սկսի կատարուիլ եւ այս տոմարը Ք. Ե. 574ին Հայ Եկեղեցւոյ Պատրիարքին՝ Մովսէսի կողմէ կ՚ընդունուի եւ այս պատճառաւ կը կոչուի նաեւ «Մովսէսի Տոմար» ։

### Օրերու Անուններ
1.Արեգ

2. Հրանդ

3. Արամ

4. Մարգար

5. Ահրանք

6. Մազդեղ

7. Ատղիկ

8. Միհր

9. Ձոպաբեր

10. Մուրց

11. Երեզկան

12. Անի

13. Պարխար

14. Վանատուր

15. Արամազդ

16. Մանի

17. Ասակ

18. Մասիս

19. Անահիտ

20. Արագած

21.Գրգուռ

22. Կորդուիք

23. Ծմակ

24. Լուսնակ

25. Ցրօն

26. Նպատ

27. Վահագն

28. Սիմ

29. Վարագ

30 Գիշերաւոր

Աւելեաց ամսուան օրանունները՝

1. Փայլածու

2. Արուսեակ

3. Հրանդ

4. Լուսնթագ

5. Երեւակ

Այս օրանունները ոչ միայն կ'արտացոլեն հայկական լեռնաշխարհի նշանաւոր տեղանունները, այլեւ իւրովի դիցարան են:

## Օրուան ժամերը
Հայերս ունեցած ենք օրուան քսանչորս ժամերուն համար եզակի անուններ. անուններ, որոնք պատկերալից են ու կը խօսին հին օրերու կենցաղին մասին: Անոնք միեւնոյն ժամանակ գործնական են. կը ցոլացնեն արեւի եւ լուսնի երկնային դիրքը:

Նախ յիշենք, թէ հին օրերուն օրը կը սկսէր լուսաբացով ու կը վերջանար մայրամուտով: Շաբաթ օրը նոյնպէս մայրամուտով կը դառնար կիրակի, ուրկէ` շաբաթ երեկոյեան ժամերգութեան անունը կիրակնամուտք եւ Միսաք Մեծարենցի յայտնի բանաստեղծութիւնը` «Կիրակմուտք», ուր կը նկարագրուի օրուան այս ամէնախորհրդաւոր ժամը:

Ժամերը կարելի է բաժնել երկու խումբի` գիշերային եւ ցերեկային: Գիշերային ժամերն էին` խաւարականն, 19:00, աղջամուղջն, վերջալոյսին հետեւող կիսախաւարը, մթացեալն, շաղաւօտն, կամաւօտն, բաւականն` կէս գիշերն էր, հաւթափեալն, գիզկան` գիշերային ութերորդ ժամն էր, կէս գիշերէն երկու ժամ անց, լուսաճեմն` լոյսի մէջ ընթացող, քալող. ճեմել` քալել արմատէն, առաւօտն, լուսափայլն եւ փայլածումն: Ցերեկային ժամերն էին` այգն, 07:00, ծայգն, զօրացեալն, ճառագայթեալն, շառաւիղեալն` արեւի ճառագայթներու ժամն է, երկրատեսն` կէսօր, երբ արեւը կեցած է միջօրէականի վրայ, շանթակալն` օրուան հրավառ տաք ժամն էր, որ կը նմանի շիկացած երկաթի, հրակաթն` կրակ կաթեցնող ժամ, հուրաթափեալն` կրակ թափող ժամ, թաղանթեալն, Առաւարն եւ ամէնէն պատկերալիցը` արփողն, ցերեկուան վերջին ժամը, երբ արեւը մայր կը մտնէ: Արփողնի համար կայ նաեւ այլ ստուգաբանութիւն. այն ժամը, երբ քաղաքի դռները կը կղպէին փողահարութեամբ (առ+փող կազմութեամբ):

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*http://haytomar.com/calendar.php?l=am

Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
106 (թիւ)

մինի|աջից|120px|
**106** (**հարիւր վեց**), զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 105-ի եւ 107-ի միջեւ
* Տարուայ 106րդ օրը Ապրիլ 16-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 15-ը)
## Թուագիտութիւն
* տասնիննանկիւնի թիւ է
## Գիտութիւն
* Սիպորկիւմ քիմիական տարրի (106Sg) ատոմային թիւն է 
* 106 Տիոնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Այլ
* 106րդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1706-էն մինչեւ 1714-ը Աղեքսանդր Ա.-ն եղած է 
* Ճափոնի 106րդ Օկիմաչի կայսրը թագաւորած է 1557-էն մինչեւ 1586-ը 
## Ծանօթագրութիւններ
110 (թիւ)

**110** (**հարիւր տասը**), զոյգ, երկնիշ բնական թիւ է, 109-ի եւ 111-ի միջեւ
## Թուագիտութիւն
* բերկրալի թիւ է 
* երեք յաջորդական քառակուսիներու գումար է՝ 110 = 52 + 62 + 72
## Գիտութիւն
* տարմսթատթիւմ քիմիական տարրի (110Ds) ատոմային թիւն է
* 110 Լիտիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Գրականութիւն
* 110 թիւի համար Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքինը մտցրած է «տասնմեկսուն» բառը 
## Օրացոյց
* Տարուայ 110րդ օրը Ապրիլ 20-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 19-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
107 (թիւ)

մինի|աջից|160px|
**107** (**հարիւր եօթ**), կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է, 106-ի եւ 108-ի միջեւ
* Տարուայ 107րդ օրը Ապրիլ 17-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 16-ը)
## Թուագիտութիւն
*  քսանութերորդ պարզ թիւն է
*  իններորդ զրապ թիւն է
*  ապահով պարզ թիւ է՝ 107=2×53+1, ուր 53-ը նոյնպէս պարզ թիւ է
*  2107-1-ը Մերսէնի թիւ է
* զրապ թիւ է
## Գիտութիւն
* Պորիւմ քիմիական տարրի (107Bh) ատոմային թիւն է
* 107 Քամիլա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Այլ
* 1-07-ը Հունգարիոյ մէջ ոստիկանութեան կանչի հեռախօսն է:
## Ծանօթագրութիւններ
109 (թիւ)

**109** (**հարիւր ինը**), զոյգ, եռանիշ բնական թիւ է 108-ի եւ 110-ի միջեւ
## Մաթեմատիկայում
* քսանիներորդ պարզ թիւն է
* նախորդ պարզ 107 թիւի հետ երկուորեակ պարզ թիւեր են
## Գիտության մեջ
* մայթներիւմ քիմիական տարրի (109Mt) ատոմային թիւն է
* 109 Ֆելիսիթաս աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Օրացոյց
* Տարուայ 109րդ օրը Ապրիլ 19-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 18-ը)
113 (թիւ)

**113** (**հարիւր տասներեք**)՝ կէնտ, եռանիշ, բնական թիւ մըն է, 112-ի եւ 114-ի միջեւ
## Թուագիտութիւն
*  երեսուներորդ պարզ թիւն է
*  տասներորդ զրապ թիւն է
*  տասնմեկերորդ Սոֆի Ժերմէնի թիւն է (113×2+1=227-ը նոյնպէս պարզ թիւ է)
* 355/113-ը փի թիւի մօտաւոր արժէքն է
## Գիտութիւն
* նիհոնիւմ քիմիական տարրի (113Nh) ատոմային թիւն է
* 113 Ամալթէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Օրացոյց
* Տարուայ 113րդ օրը Ապրիլ 23-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 22-ը)
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:113
116 (թիւ)

մինի|աջից|180px|
**116** (**հարիւր տասնվեց**) զույգ եռանիշ բնական թիւ է 115-ի եւ 117-ի միջեւ
## Թուագիտութիւն

## Գիտութիւն
* լիվերմորիւմ քիմիական տարրի (116Lv) ատոմային թիւն է
* 116 Սիրոնա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Պատմութիւն
* 116 տարի տեւած է Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի միջեւ Հարիւրամեայ պատերազմը (1337-1453)
* M116-ը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակներու ամերիկեան հաուֆնից է
## Օրացոյց
* Տարուայ 116րդ օրը Ապրիլ 26-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 25-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
114 (թիւ)

**114** (**հարիւր տասնչորս**)՝ եռանիշ, զոյգ բնական թիւ մըն է, 113-ի եւ 115-ի միջեւ
## Թուագիտութիւն
*  բերկրալի թիւ է
## Գիտութիւն
* ֆլերովիւմ քիմիական տարրի (114Fl) ատոմային թիւն է
* 114 Քասանտրա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Օրացոյց
* Տարուայ 114րդ օրը Ապրիլ 24-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 23-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
1729 (թիւ)

**1729** (հազար եօթ հարիւր քսանինը)՝  բնական թիւ մըն է, կը յաջորդէ 1728-ին եւ կը նախորդէ 1730-ին:
## Ճանչուած Անունը
Յայտնի է **Հարտի-Ռամանուճանի թիւ** անունով, շնորհիւ բրիտանացի թուաբանագէտ Կ.Հ.Հարտիի պատմածի, երբ ան հիւանդանոց տեսակցութեան գացած է իր հնդիկ  գործընկեր Սրինիվասա Ռամանուճանը:
Ան կը մէջբերէ իրենց զրոյցը՝

Այդ երկու տարբեր եղանակներն էն՝
: 1729 = 13 + 123 = 93 + 103
Մէջբերումին երբեմն կը նշուի «դրական խորանարդներ», քանի որ բացսականի թոյլտւութեան պարագային պիտի ունենայինք աւելի փոքր լուծում՝ 91-ը, որը 1729-ի բաժանարարն է՝
:91 = 63 + (−5)3 = 43 + 33
## Այլ Յատկութիւններ
* Հարշատ թիւ է, քանի որ կը բաժնուէ իր թուանշաններու գումարի վրայ: Նոյն յատկութիւնը կը պահպանէ նաեւ ութնիշային (1729&nbsp;=&nbsp;33018, 3&nbsp;+&nbsp;3&nbsp;+&nbsp;0&nbsp;+&nbsp;1&nbsp;=&nbsp;7) եւ տասնվեցային (1729&nbsp;=&nbsp;6C116, 6&nbsp;+&nbsp;C&nbsp;+&nbsp;1&nbsp;=&nbsp;1910) համակարգերուն, բայց ոչ երկնիշային համակարգի մէջ:
* Մասահիքոյ Ֆուճիվարան ցուցնած է, որ 1729-ը չորս դրական ամբողջ թիւերէն մեկն է (միւսների հետ, որոնք են 81-ը, 1458-ը եւ պարզապէս 1-ը), որոնց թուանշանները գումարելով եւ ստացուածի հակադարձով բազմապատկելով կը ստանանք ելքային թիւը՜
: 1 + 7 + 2 + 9 = 19
: 19 × 91 = 1729
## Տես նաեւ
*1729 թուական
*5040
## Ծանօթագրութիւններ
Ապիճան

**Ապիճանը** () &nbsp;-&nbsp;Արեւմտա-աֆրիկեան Քոթ տ՚Իվուար պետութեան ամէնամեծ քաղաքն է։ Ապիճան նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքը կը գտնուի Գվինէական ծոցի ափին։ Քաղաքը հիմնադրուած է 1896 թ.-ին։ Մինչեւ 1934 թ-ը եղած է Փղոսկրի ափի մայրաքաղաքը։ Իսկ, երբ 1983 թ.-ին կառուցուեցաւ երկրի նորակառոյց մայրաքաղաք Եամուսուկրոն, քաղաքը տեղափոխուեցաւ Եամուսուկրո։

Միաժամանակ՝ բնակչութեան թիւով երրորդ խոշորագոյն ֆրանսալեզու քաղաքն է աշխարհի մէջ՝ Փարիզէն ու Կինշասայէն յետոյ, իսկ զուտ ֆրանսախօսներու թուաքանակի հաշուառմամբ՝ 2014 թուականէն ի վեր երկրորդն է աշխարհի մէջ։ Կը համարուի վարչական կեդրոնը նոյնանուն՝ Ապիճանի դեպարտամենտի, որ կը մտնէ Լագիւն մարզի կազմին մէջ։

## Բնակչութիւն

## Ծանոթագրություններ

Ստորոգութիւն:Նախկին մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Կոտ դ'Իվուարի քաղաքներ
117 (թիւ)

**117** (**հարիւր տասնեօթ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 116-ի եւ 118-ի միջեւ

## Թուագիտութիւն
*  բերկրալի թիւ է
## Գիտության մեջ
* թէննըսին քիմիական տարրի (117Ts) ատոմային թիւն է
* 117 Լոմիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Այլ
* 1-17-ը Զուիցերիոյ եւ Փորթուկալին մէջ արտակարգ հեռախօսահամարն է
* E117-ը Հայաստանով անցնող երթուղի մըն է
* R117-ի փոխարինուած է Renault-ի R17 կարգաթիւը՝ Իտալիոյ մէջ 17 թիւը աներջանիկ ըլլալու պատճառաւ
## Օրացոյց
* Տարուայ 117րդ օրը Ապրիլ 27-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 26-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
Ատըլէյտ

**Ատըլէյտ**  (), քաղաք Աւստրալիոյ մէջ։ Հարաւային Աւստրալիոյ վարչական կեդրոնն է։ Նաւահանգիստ մըն է Սեն Վինսենթ ծոցի ափին։ ։ Հիմնադրուած է 1836-ին Անգլիոյ թագաւոր Ուիլիամ Դ.-ի օրով եւ կոչուած է անոր կնոջ անունով:

Ատըլէյտ  կը յատկանշուէր իր ազատ բնակիչներու բազմազանութեամբ եւ հարստութեամբ ՝ ի տարբերութիւն Աւստրալիոյ այլ քաղաքներուն:

Մինչեւ հետպատերազմեան դարաշրջան, անիկա Աւստրալիոյ երրորդ ամենամեծ քաղաքն էր: Ճանչցուած էր  կրօնական ազատութեան եւ յառաջադէմ քաղաքական բարեփոխումներու իր յառաջատար օրինակներով: Իսկ հաւատքի բազմազանութեան շնորհիւ, ծանօթ էր իբրեւ «Եկեղեցիներու քաղաք»:

Այսօր քաղաքը նշանաւոր է իր բազմազան փառատօններուն, մարզական միջոցառումներուն,  սննդեղէնի եւ գինիի արտադրաման մեծ ոլորտներուն շնորհիւ: 21-րդ դարու ընթացքին Ատըլէյտի կեանքին որակը հետեւողականօրէն զարգացման բարձր մակարդակի հասած է:

Իբրեւ Հարաւային Աւստրալիոյ կառավարութիւն եւ առեւտուրի կեդրոն ՝ Ատըլէյտ կը հանդիսանայ բազմաթիւ պետական ​​եւ տնտեսական հաստատութիւններու կեդրոնատեղի: Անոնց մեծ մասը կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը:

## Բնակչութիւն

## Աղբիւրներ
Հ. Ղ. Գրգեարեան, Ն. Մ. Յարութիւնեան,Աշխարհագրական անուններու բառարան,«Լոյս»,Երեւան,1987,էջ 9։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւններ:Աւստրալիոյ քաղաքներ
Աթպասար

**Աթպասար**, քաղաք Ղազախստանի մէջ, Ժաբայ գետի (Իշիմի վտակ) ափին։

Հիմնադրուած է 1846-ին որպէս ղազախական ստանիցա՝ նախիրի ճանապարհի վրայ։ Անուանումը կազմուած է ղազախերեն՝ *աթ* «ձի» եւ *պասար* (ածական դերբայ պասմակ «ոտնատակ տալ» բայի) բառերու միացումէն: 

Քաղաքը հիմնադրուած է 1845-ին: Աթպասարը Ղազախստանի 44-րդ մեծագոյն քաղաքն է: Անիկա կը գտնուի ծովու մակերեսէն 282 մեթր բարձրութեան վրայ:

Բնակչութիւն՝ 30,436 (ըստ 2009-ի մարդահամարի տուեալներուն), 32,288 (ըստ 1999-ի մարդահամարի տուեալներուն):

## Բնակչութիւն

## Ինչպէս հասնիլ Աթպասար
Մայրաքաղաք Ասթանան 3,5 ժամ հեռաւորութեան վրայ է շոգեկառքով (գնացքով)։ Նեղկող գիծով երկաթուղին, ուր կ’աշխատին TU2 տիզելային շարժիչները, կ’ապահովէ տեղական բեռնափոխադրումը։ Աթպասարը ունի նաեւ փոքր օդակայան մը։

## Շրջակայ միջավայր
Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) Եւրոպայի տնտեսական յանձնաժողովը մտահոգութիւն յայտնած է քաղաքին մէջ տարածուող ուրանի հանքաքարի փոշիին վերաբերեալ, որ կ’առաջանայ երկաթուղային հարթակառքերու միջեւ հանքաքարի փոխադրման ընթացքին։

## Պատկերասրահ

ВЛ40М-1218-1, ТЭМ2-1573 и ВЛ80Т-1232, Казахстан, Акмолинская область, Атбасарский электровозоремонтный завод (Trainpix 120972).jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Ալապաեւսկ

**Ալապաեւսկ** (), քաղաք Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզին մէջ, Նեյվա գետի (Օբի ավազան) եւ նրա վտակ Ալապայիխաի ափին։ Հիմնադրուել է 1704 թ.-ին։ Անուանումը ստացել է Ալապայիխա գետից (գետանունն առաջացել է ռուսերեն алапа «ճախնուտ, գետի հեղեղափ» բառից)։ Քաղաք է 1781 թ.-ից:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Ալատիր

**Ալատիր** (), քաղաք Չուվաշիայի մէջ (Ռուսաստան), նավակաեան Սուրա գետի (Վոլգայի աջ վտակ) ափին՝ Ալատիր գետը նրան միախառնուելու տեղին։ Հիմնադրուած է 1552-ին որպես ռուսական ամրութիւն։ Քաղաք է 1780-են։ կը Ենթադրեն, որ անուանումը առացացած է թյուրքական լեզուների *ալա* «խայտաբղետ» եւ *տուրա* «կացարան, քաղաք» բառերեն։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

  Alatyr Lenina 7.jpg
  Alatyr usekn.jpg


## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Այաչչո

**Այաչչո** (), քաղաք Կորսիկա կղզիին մէջ, Կորսիկա դեպարտամենտի (Ֆրանսա) կեդրոնը։ Ունի 40,8 հազար բնակիչ (1968 թ.)։ Նաւահանգիստ է եւ երկաթուղային կայարան։ Զարգացած են ձկնորսութիւնը, նաւաշինութիւնը, մարգարիտի հանոյթը։ Քաղաքամերձ շրջանին մէջ զբաղուած են ցիտրուսային կուլտուրաներու եւ ձիթենիի մշակութեամբ։ Յայտնի առողջարան է։ Այաչչոյի մէջ ծնած է Նափոլէոն Պոնաբարդը։

## Բնակչութիւն

## Տեսարժան վայրեր

* Ջենովայի Հանրապետութեան տիրապետութեան ժամանակ կառուցուած միջնաբերդն ու աշտարակները
* Բոնապարտներու տուն-թանգարանը, ուր ծնած եւ իր կեանքի առաջին ինը տարիներն անցուցած է Նափոլէոն Պոնաբարդը
* Աստուածամօր վերափոխման տաճարը (1577—93)
* Գարտինալ Ժոզէֆ Ֆէշի պալատը՝ իր հիմնադրած թանգարանով ու գրադարանով

## Պատկերասրահ

Ajaccio Grand Hôtel Continental.jpg|Կրանտ հիւրանոց
Ajaccio Bon Sta.jpg|Նափոլէոն Պոնաբարդի արձան
Ajaccio Port JPG2.jpg|Այաչչո քաղաքի նաւահանգիստ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Անդրանիկ Սարեան

**Անդրանիկ Սարեան, ծ**նած է Իրանի Չարմահալ գաւառի Սինագան գիւղը: 

Միջնակարգի կրթութիւնը ստացած է Կալկաթայի Հայոց Մարդասիրական Ճեմարանին մէջ։ 1935-ին վերադառնալով Պարսկաստան, գործ ձեռնարկած է Իրանի նաւթարդիւնաբերական ընկերութեան մէջ։ 

Ա. Սարեան կը կազմէ իր ընտանեկան բոյնը եւ կը լծուի հանրային հասարակական բեղուն գործունէութեան։ Իր երկարատեւ ծառայութեան վերջին եօթը տարիներուն եղած է վարիչ խմբագիրը նոյն ընկերութեան «Կերոն» (Մաշալ) անգլերէն շաբաթաթերթին Ապատանի մէջ, մինչեւ իր հանգստեան կոչուիլը 1968-ին։ Աշխատակցած է «Անի», «Շիրակ»,«Նաւասարդ» ամսագրերուն, «Ալիք» օրաթերթին, «Նայիրի», «Նոր կեանք», «Հայրենիքի Ձայն» շաբաթերթերուն եւ « Նոր Օր» եռորեային։ Տասնեակ տարիներու ընթանցքին զբաղած է հրապարակագրութեամբ եւ գրաքննադատութեամբ։ 

Ունեցած է բեմական բեղուն գործունէութիւն, որով 1985-ի Փետրուարին, Հայ Մշակութային Արարատ կազմակերպութեան կողմէ պարգեւատրուած է մեծարանքի հանդիսութեան ընթացքին։ Արժանացած է առաջին մրցանակի՝ Հայկաշէն Ուզունեան եւ ֆրանսահայ Գրողներու Էլիզ Գավուքճեան-Այվազեան գրական մրցանքներուն, իր պատմուածքներու զոյգ հատորներուն համար։ Նոյնպէս եղած է մրցանակաւորը Ներսէս Շնորհալի Գրական ֆոնտին, իր «Անլոյս Քառուղիներուն մէջ» անուամբ հատորին համար։ Եղած է նաեւ առաջին մրցանակաւորը Բաբգէն եւ Անահիտ Խանճեան գրական մասնաւոր յատկացումի, 1986-ին, « Նաւասարդ» ամսագրի մէջ լոյս տեսած լաւագոյն նորավիպագրութեան համար։ 

Ցարդ հրատարակուած գործերն են. 

Պատմութիւն Չարմահալ Գաւառի, ստուարածաւալ պատմագրական աշխատասիրութիւնը(1891), 

Պատմուածքներ, Ա. եւ Բ. հատոր (1986), 

Հայկական վագրը, վէպ (Պէյրութ, 1986):

Ունի հրատարակութեան պատրաստ ութը հատորներ։ Եղած է Իրանի Հայ Ժողովրդական թատրոն ընկերակցութեան հիմնադիր անդամներէն։ Ա. Սարեան տաղանդաւոր նորավիպագիր մըն է։ Հաճելի եւ առինքնող է իր ոճը։ Գիտէ ճարտարօրէն համեմել եւ շահեկան դարձնել իր նիւթերը, նորանոր յղացումներով։ Յաջողած վէպ մըն է «Հայկական Վագրը», որով հեղինակը նորութիւն մը կը բերէ վիպագրութեան սեռին մէջ, ներմուծելով հայ կռփամարտիկի տիպարը։ Վարպետութեամբ կը կատարուի դէպքերու շարայարումը, միշտ լարուած ուշադրութեան մէջ պահելով ընթերցողը։ Հեղինակը վարպետ դարձուածքով մը համակրելի կը դարձնէ օտար հերոսուհին, ընդգծելով անոր դէպի հայկականութիւն ընթանալու գաղափարական ձգտումները:

## Ծանօթագրութիւններ
Անտվերպեն

**Անտվերպեն** (, ), քաղաք եւ համայնք Պելճիքայի մէչ՝ Ֆլանդրիայի Անտվերպեն մարզի վարչական կեդրոնը։ Բնակչութիւն՝ ։

## Պատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Առաջին անգամ կը յիշատակուի 7-րդ դարուն։ Ծովային, օդային ուղիներու եւ երկաթուղային միջազգային հանգույց է։ 14-18-րդ դարերուն Անտվերպենը եղած է Արեւմտեան Եւրոպայի ֆինանսական-առեւտրային գլխաւոր կենդրոններէն մէկը։

## Աշխարհագրութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Անտվերպենը Շելդայով բաժնուած է երկու մասերու, որոնք իրար միացած են գետի տակ կառուցուած թունելներով։

## Ճարտարապետութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Շելդային կը հարի քաղաքի հին մասը, ուր բարձր արուեստով կ'առանձնանան են՝ գոթական Սուրբ Աստվածամօր տաճարը (1352-1616), Սթեն դղեակը (վերակառուցուած է 1520-1521), ուշ գոթական Սինթ Յակոբսկերկ եկեղեցին (1491-1507), «Մսագործներու տունը» (1501-1503) եւ այլ տուներ։

Գրոնտէ-մարկտ հրապարակին մէջ են ֆլամանդական վերածնունդի յուշարձաններ՝ ռատուշան (1561-1535, ճարտարապետ՝ Կ․ Ֆլորիս) եւ 16-րդ դարու գիլդիական տուները․ բարոկկոյի ոճով կառուցուած են Սինթ-Կարոլուս-Բորոմեսուկերկ եկեղեցին (1614-1621, ճարտարապետ՝ Պ․ Խյոյսենս), արքայական պալատը (1743-1745, ճարտարապետ՝ Յա․ Պ․ Բաուրսխեյդտ)։

20-րդ դարուն  կառուցուած են «Տորենգեբաու» բարձրայարկ շէնքը (1930-1931), օդակայանը (1931, ճարտարապետ՝ Ս․ Յասինսկի), Քիլ բնակելի կոմպլեքսները (1950-1955, ճարտարապետ՝ Ռ․ Բրամ, Վ․ Մարմանս, Ռ․ Մաս), Լեուխտալը (1955, ճարտարապետ՝ Հ․ վան Քյոյկ) և այլն։ Թանգարաններէն են արուեստներու արքայական թանգարանը (հիմն․՝ 1810), տպագրիչներ Կ․ Պլանտենի և Բ․ Մորետուսի տունը, Պ․ Պ․ Ռուբենսի տունը։

## Վարչական բաժանում
# Antwerp
# Berchem
# Berendrecht-Zandvliet-Lillo
# Borgerhout
# Deurne
# Ekeren
# Hoboken
# Merksem
# Wilrijk

## Բնակչութիւն

400px|մինի|կենտրոն|Բնակչութիւնը 1350-2000

## Ծանոթագրություններ

Ստորոգութիւն:Պելճիքա
Աշդոդ

**Աշդոդ** (), մեծութեամբ Իսրայելի վեցերորդ քաղաքը, ինչը կը գտնուի երկրի Հարավային մարզի մէջ Միջերկրական ծովի ափին, Թել Ավիվեն դեպի հարաւ 30&nbsp;կմ հեռավորութեան վրայ։ Քաղաքը կարեւոր տարածաշրջանային արդյունաբերական կեդրոն է։ Աշդոդի նավահանգիստը Իսրայելի ամենամեծն է, նրանով կ՛անցնի ներմուծուող ապրանքներու 60%-ը։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ մոտավորապէս 210 հազար&nbsp;մարդ։

Ժամանակակին Աշդոդի տեղւոյն վրայ գտնուող առաջին փաստագրված բնակավայրը վերագրվում է մ.թ.ա. 17-րդ դարին, ինչով Աշդոդը կը դառնայ աշխարհի հնագոյն քաղաքներեն մէկը։ Աշդոդը 13 անգամ կը հիշատակաուի Աստվածաշնչի մէջ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններուն քաղաքը բնակեցուած եղած է փղշտացիներով, հրեաներով, բյուզանդացիներով, խաչակիրներով եւ արաբներով։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
### Պաշտոնական
* Աշդոդի մունիցիպալիտետը 
* Աշդոդի նավահանգիստը 

### Այլ
* Տեսագրություն Աշդոդի մասին
* Տեսագրություններ Աշդոդի մշակութայն կյանքի մասին
* Ֆոտորեպորտաժ Աշդոդի մասին

Ստորոգութիւն:Իսրայելի քաղաքներ
115 (թիւ)

**115** (**հարիւր տասնհինգ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է, 114-ի եւ 116-ի միջեւ

## Թուագիտութիւն

## Գիտութիւն
* մոսքովիւմ քիմիական տարրի (115Mc) ատոմային թիւն է
* 115 Թիրա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Օրացոյց
* Տարուայ 115րդ օրը Ապրիլ 25-ն է (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 24-ը)
## Ծանoթագրութիւններ
Ա-Վեր-ու-Մար

**Ա-Վեր-ու-Մարը** (), շրջան (*ֆրեգեզիա*) է Փորթուկալի մէջ, եւ կը մտնէ Պորտու շրջանին մէջ։ Շրջանը կը գտնուի Ատլանտեան ովկիանոսի ափին, իսկ տարածքը կը կազմէ 5,21&nbsp;քմ²։ Շրջանի պահապան կոյսը Մարիամն է ()։

## Պատմութիւն
Շրջանը ստեղծուած է 1922 թուականին:

Ա-Վեր-ու-Մար աուանումը անյայտ է, թէեւ ներկայիս ձեւը փորթուկալերէն կը նշանակէ «նայիլ ծովուն»: Սա 20-րդ դարու սկիզբը եղած անուան սխալ մեկնաբանութիւն է։ Հին ժողովուրդի աբրեմարի արտասանութիւնը դեռեւս տարածուած է եւ Ա-վեր-ու-մար ձեւը կը դառնայ հանրաճանաչ, որ կ'օգտագործուի նոր զինանշանին եւ տեղական ֆութպոլային համընկերակցութեան կողմէ՝ Averomar F.C.

## Բնակչութիւն
Արշակ Եագուպեան

**Արշակ Եագուպեան**, հայ ուսուցիչ եր: Ծնած է Կեսարիա 1868-ին, որդին Պատ. Քերոբէ Եագուպեանի:

Նախնական ուսումը առած է Կեսարիոյ բողոքականներու դպրոցին մէջ, միջնակարգը Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ Գօլէճին մէջ ուսկից մտած Էտինպուրկի Համալսարանը ուր մէկ տարի մաթեմթիք ուսանելէ ետք  1889-ին երկու տարի Ատանայի եւ 25 տարի Պարտիզակի բարձրագոյն վարժարանի մէջ ուսողութեան եւ բնագիտութեան ուսուցիչ եղած է: 1915-ին Պարտիզակէն տարաքուած է եւ զինադադարէն յետոյ 1919-ին Զմիւռնիոյ Միջազգային Գոլէճին մէջ ուսուցչութեան պաշտօն վարած է: 1920-ին Ամերիկա կը գաղթէ ուր կը զբաղի առեւտրական գործերով: Անդամ է Յ. Բ. Ը. Միութեան:

## Ծանօթագրութիւններ
Արտիւր Լայսթ

**Արտիւր Լայսթ** ()՝ գերմանացի հայագէտ։ Ուսումը աւարտելէն ետք երկար ժամանակ ուսուցիչի պաշտօն վարած է Լեհաստանի մէջ, ապա 12 տարի նուիրուած է հայ եւ վրացի լեզուներու ուսումնասիրութեան, մինչեւ 1889 թ.։ Ուսումնասիրելով հայոց լեզուն ու գրականութիւնը՝ շարք մը գրութիւններով գերմանացիներուն ծանօթացուցած է հայոց գրականութեան հետ «Armenische Bibliothek» գիրքերով (որ հրատարակած է հանգ. Աբգար Յովհաննիսեանը)։ Այս գիրքերուն մէջ իրըն կը պատկանին
* ա) Սայաթ-Նովա
* բ) Ռ. Պատկանեան
* գ) Հ. Ղ. Վ. Ալիշան
* դ) Մ. Պէշիկթաշլեան
* ե) Խ. Աբովեան
* զ) Վենետիկի Մխիթարեանք
* է) Գաբրիէլ արքեպ. Այվազեան
* ը) Գ. Սունդուկեանց
* թ) Հայոց լրագրական մամուլը
* ժ) Խրիմեան Հայրիկ։

Այս յօդուածներուն զուգընթաց, ան հայ հեղինակներու գրուածքներէն ալ թարգմանութիւններ ըրած է։ 1890 թ. Magasin հանդէսի N 12-ի մէջ հրատարակած է յօդուած մը հայ բանաստեղծութեան մասին։ Գերմաներէնի թարգմանած է նաեւ «Ծիծեռնակ», «Կռունկ» եւ «Հառաչք ի վերայ գերեզմանի» մտերմիկ բանաստեղծությունները։ Իր Georgien, Natur, Sitten and Bewohner գրուփիւններուն մէջ երկար յօդուածով կը խօսի հայ գրականութեան մասին։ Ունի նաեւ այլ գրութիւններ՝

ա) Armenische Dichterstimmen

բ) Vom Lebensborn der Morgenlandes,

ուր կը խօսի Ասիոյ ազգերու, ի միջի այլոց եւ հայերու ներքին կեանքին մասին։

Լայսթն ունի վրաց յայտնի՝ դասական բանաստեղծական վէպը «Վէփխիս տղաւօսանի» (Ընձենաւոր, Der Mann in Tiger fille)։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայագէտներ
Բուխալանսե

Բուխալանսէ () քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Կորդովա նահանգի մէջ, Անդալուսիայի ինքնաւար մարզի մէջ։ Վարչատարածքային միաւորը կը գտնուի Ալտո-Գվադալկիվար շրջանին մէջ։ Կը զբաղեցնէ 124 կմ² տարածք։ Բնակչութիւնը 7910 մարդ է (2010 թուականի տվեալներով)։ Մարզի վարչական կեդրոնէն ունի 42 կմ հեռաւորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Bujalance centro ciudad.jpg|
Bujalance calle Mesones.gif|
Castillo de Bujalance.jpg|Ամրոց
Torre inclinada de Bujalance.jpg|Աշտարակ
Torre_Barroca_de_San_Francisco.jpg|Աշտարակ
Casas nobles.jpg|
Convento de las Carmelitas Descalzas.jpg|
Patio claustral del Hospital.jpg|
Museo de Bujalance.jpg|Թանգարան


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Կտանսք

**Կտանսք** (), քաղաք Լեհաստանի հիւսիսը։ Երկրի վեցերորդ  խիտ բնակեցուած քաղաքն է։ 2006-ի մարդահամարի տուեալներով քաղաքին բնակչութեան թիւը կը կազմէ 460 000&nbsp;մարդ։

Կտանսք մեծ նաւահանգիստ է, որ կը գտնուի Պալթիք ծովուն կեդրոնը։ Քաղաքը կը համարուի Լեհաստանի արդիւնաբերական եւ արհեստագիտական զարգացման ամենամեծ կեդրոններէն մէկը։

1980-ականներուն Կտանսք «Համերաշխութիւն» շարժման ծննդավայրն էր, որ մեծ դեր կ'ունենայ Լեհաստանի համայնավար ​​իշխանութեան վերջ տալու հարցին մէջ եւ կ'օգնէ տկարացնելու Արեւելեան դաշինքին փլուզման, Պերլինի պատին անկման եւ Վարշաւայի պայմանագիրին լուծարման:
 
Կտանսքի մէջ կան Կտանսք համալսարանը, Կտանսքի արհեստագիտական համալսարանը, Ազգային թանգարանը, Կտանսքի Շէյքսփիր թատրոնը, Բ. Համաշխարհային պատերազմի թանգարանը, Լեհաստանի Պալթեան ֆիլհարմոնիան եւ Եւրոպական համերաշխութեան կեդրոնը: 

1260-էն ի վեր քաղաքը կը հիւրընկալէ նաեւ Ս. Տոմինիքեան տօնավաճառը, որ կը համարուի Եւրոպայի մեծագոյն առեւտրական եւ մշակութային իրադարձութիւններէն մէկը:
մինի
## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

John III Sobieski Monument in Gdańsk 2669.JPG
Sobieski Crown.PNG
Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 068.jpg
Danzig-Krantor01.jpg
Gdanzk Downtown.JPG
File:Bazylika Mariacka W Gdansku (153003107).jpeg
File:Gdańsk, Długie Pobrzeże (HB1).jpg
File:Gdańsk, Brama Zielona (HB1).jpg
File:Gdansk tourist pictures 2009 0034.JPG
File:Architectural Detail - Old Town - Gdansk - Poland - 07 (28054483266).jpg
File:Gdańsk Główne Miasto - Długa Street (131).jpg
File:Gdańsk, Długa 35.JPG
File:John III Sobieski Monument in Gdańsk 2669.JPG 
File:Monumento Neptuno, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg
File:Puerta Dorada, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg
File:Gdańsk-Oliwa, bazylika archikatedralna(Aw58).JPG
File:Westerplatte-Denkmal Danzig 2010.jpg
File:SM Gdańsk Ratusz Staromiejski (0) ID 635538.jpg
File:Gdansk Wielki Mlyn2014.jpg
File:Gdansk Wisłoujście Fortress 1.jpg
File:Danzig Johanniskirche.jpg
File:Wikimania 2010-07-11 Gdansk-by-RaBoe-039.jpg
File:635495 Gdańsk Wieża Więzienna 03.JPG
File:Danzig-Werftarbeiterdenkmal.jpg 
File:Danzig, Altes Müllergewerkshaus.jpg
File:SM Gdańsk Kościół św Barbary (1) ID 635439.jpg
File:Gdansk Baszta Labedz.jpg
File:Forum Gdańsk-.jpg
File:Gdańsk, pomnik Jana Heweliusza.jpg
File:Maersk Elba in Gdańsk.JPG
File:UG - WPiA ubt.jpeg
File:Przymorze-obroncow wybrzeza nowe bloki.jpg
File:Port of Gdansk from mainmast of Fryderyk Chopin.jpg 
File:Gdańsk hotel Hilton.jpg
File:European Solidarity Centre 2015 003.jpg
File:Gdańsk, Długi Targ (HB1).jpg
File:Olivia Star.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Գեղանուշ (անձնանուն)

**Գեղանուշ**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *գեղ* եւ *անուշ* բառերէն։ Նորակերտ անուն է։ Կը գործածուի Կոստանդնուպոլսոյ, ինչպէս նաեւ Կովկասի մէջ, ուր կը գործածուին՝ Գեղուշ, Ղուշիկ փաղաքշական ձեւերով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Գողթն Գաւառի Այր Մարդոց Տարազներ

**Գողթնի այր մարդոց զգեստը** ի տարբերութիւն կանացի զգեստէն, որոշ ընդհանրութիւններ ունէր Սիւնիք-Արցախի այր մարդոց զգեստին հետ:  

Գողթնի տղամարդոց տարազին մասերն էին սպիտակեղէնը, շապիկը, անդրավարտիքը, գօտին, չուխան, վերարկուն, գլխարկը, գուլպան, կօշիկը։  

Չուխայի գործածութիւնը կը սկսէր ամուսնութեան օրը, երբ տեղի կ'ունենար երիտասարդութենէ տղամարդութեան շարքերը անցնելու ծիսակատարութիւնը: Ամուսնութեան օրը երիտասարդները իրենց ծնողներէն նուէր կը ստանային արծաթ գօտի: Այր մարդիկը կը գործածէին գառնուկի մորթէ կարուած կոնաձեւ բարձր գլխարկ: Գլխարկը կը ծածկուէր բամպակէ շագանակագոյն, սեւ, մոխրագոյն կերպասով: 

Գողթն գաւառի Ագուլիս քաղաքին մէջ 1850ականներէն մինչեւ 1900-ականներու սկիզբը կ՛աշխատէին շերամապահական եւ մետաքսագործական գործարաններ, որոնց տէրերը հայեր էին։ Այս գործարաններուն արտադրած բարձրորակ մետաքսէ թելերն ու կերպասները կ՛օգտագորուէին Գողթնի եւ հայկական այլ գաւառներու աւանդական տօնական զգեստներու պատրաստութեան մէջ։ 

Գողթնի այր մարդոց տարազը աւելի շուտ եւրոպականացեր է, քան՝ կիներունը։ Հակառակ Գողթնի՝ աւանդապահ տարածք ըլլալուն, XIX դարու կիսուն գողթնեցի տղամարդիկ արդէն իսկ սկսած էին օգտագործել եւրոպական զգեստներ: Պատճառը Գողթն գաւառի առեւտրական կապն էր Եւրոպայի հետ, ինչպէս նաեւ այն, որ մեծ թիւով երիտասարդներ սկսան մեկնիլ եւրոպական քաղաքներ՝ առեւտուրի եւ կամ իրենց ուսումը շարունակելու նպատակներով։ 

## Աղբիւրներ
* Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 29։
* www.armeniapedia.org
Գրիգորեան Օրացոյց

**Գրիգորիեան օրացոյց**՝ միջազգայնօրէն ամէնէն լայն կիրարկուող օրացոյց : Կոչուած է Գրիգորիոս ԺԳ. պապին անունով, որ զայն օգտագործած է Հոկտեմբեր 1582-ին:Անիկա ճշդած է Յուլեան օրացոյցը, որ կը պարունակեր օրացուցային տարուան 0.002% վրիպակ մը:

## Գրիգորեան Օրացոյցին Ներմուծումը
[մինի|180px|[1584 թուական|1584-ին Հռոմի մէջ հրատարակուած հայերէն Գրիգորեան օրացոյց]]
*1500-ականներ՝
**1582՝ Սպանիա, Փորթուկալ, Ֆրանսա, Լեհաստան, Իտալիա, Կաթողիկէ Ցածրադիր երկիրներ, Լուքսեմպուրկ եւ գաղութներ
**1584՝ Պոհեմիոյ թագաւորութիւն
*1600-ականներ՝
**1610՝ Փրուսիա 
**1682՝ Սթրասպուր
*1700-ականներ՝
**1700՝ Գերմանիա, Զուիցերիոյ քանթոններ, Բողոքական Ցածրադիր երկիրներ, Նորվեկիա, Դանիա 
**1752՝ Մեծն Պրիթանիա եւ գաղութներ
**1753՝ Շուէտ եւ Ֆինլանտա 
*1800-ականներ՝
**1873՝ Ճափոն
**1875՝ Եգիպտոս
**1896՝ Քորէա
*1900-ականներ՝
**1912՝  Չինաստան, Ալպանիա
**1915՝ Լաթվիա, Լիթուանիա
**1916՝ Պուլկարիա
**1918՝ ԽԸՀՄ, Էսթոնիա
**1919՝ Ռումանիա, Եուկոսլաւիա
**1923՝ Յունաստան
**1926՝ Թուրքիա

## Ծանօթագրութիւններ
Դեդոփլիսծղարո

**Դեդոփլիսծղարոն** (), քաղաք Վրաստանի հարավ-արեւելեան մասը, Կախեթի մարզ երկրամասին մէջ, Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջանի վարչական կեդրոնն է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանին յայտնի է եղած է Ծիթելի Ծղարո անվամբ։ Բնակչութիւնը՝ ։

Քաղաքը կը գտնվի 115 կմ դեպի հարավ-արեւելք հեռավորութեան վրա Թբիլիսիեն։ Վրացական երկաթուղու ամենաարեւելեան կայանը կը գտնվի Դեդոփլիսծղարոյում։

Քաղաքի մոտակայքին կը գտնվի միջնադարյան Խորնաբուջի ամրոցը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Դնեպր

**Դնեպրո**, (), քաղաք, Ուկրանիայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի կեդրոնը, Դնեպրոպետրովսկի մարզի կեդրոնը, բնակչութեան թիւով Ուկրաինայի չորրորդ քաղաքը՝ Կիևեն, Խարկովեն եւ Օդեսայեն յետոյ։ Ուկրաինայի խոշորագոյն արդյունաբերական, տրանսպորտային, տնտեսական կեդրոններեն մէկն է, մետալուրգիայի կեդրոնը եւ Ուկրաինայի տիեզերական մայրաքաղաքը։ Հատկապես զարգացած է գունավոր մետալուրգիան, մետաղամշակումը, մեքենագործութիւնը եւ արդյունաբերութեան այլ ծանր ճիւղերը։

## Բնակչութիւն

## Կլիմա




## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  
* stroitel.dp.ua &nbsp;-&nbsp;Construction site of Dnipropetrovsk
* 

Ստորոգութիւն:Ուկրաինայի քաղաքներ
Զապորոժիէ

**Զապորոժիէ** (), քաղաք Ուքրանիայի հարաւային մասին մէջ, Դնեպր գետի ափին։ Կարեւոր արդիւնաբերական, ֆինանսական, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոն է Ուքրանիայի հարաւ մասին մէջ։ Տարածքը 278&nbsp;քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 770000&nbsp;մարդ (2012 թուականի տուեալներով)։

## Բնակչութիւն

### Ազգային կազմ
2001 թ-ին Զապորոժիէի ազգային կազմը ունէր հետեւեալ տեսքը՝։

Շփման հիմնական լեզուն ռուսերէնն է։ Փաստաթղթային գործերը կը կատարուին ուկրաիներէնով։

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Զապորոժիիէ քաղաքապետարանի կայք էջ  

Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ‎
Զրապ թիւ

**Զրապ** («պարզ» բառի շրջուած գրուածքը)՝ պարզ թիւ մըն է, որը կը ստացուի, երբ մեկ այլ պարզ թիւ կը գրուի շրջուած տեսքով  
Զրապներու յաջորդականութեան սկիզբն է՝  13, 17, 31, 37, 71, 73, 79, 97, 107, 113, 149, 157, 167, 179, 199, 311, 337, 347, 359, 389, 701, 709, 733, 739, 743, 751, 761, 769, 907, 937, 941, 953, 967, 971, 983, 991, ...

Նոյեմբեր 2009-ի դրութեամբ ամենամեծ զրապ թիւն է 1010006+941992101×104999+1-ի, որ գտած է  Jens Kruse Andersen-ը
Նոյն սկզբունքով գոյութիւն ունի նաեւ «զրապասիկ» բառեզրը՝ կիսապարզ թիւերու համար:

## Հայելու Յատկութիւններով Զրապներ
Կայ զրապներու x ենթաբազմութիւն հայելային xm-ին հետ, այնպէս, որ x-ը yրդ եւ xm-ը ymրդ պարզ թիւն է: Զորօրինակ, 73-ը 21րդ պարզ թիւն է, անոր հայելային 37-ը 12րդ պարզ թիւն է; 12-ը 21-ի հայելայինն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր
Բաբադալ

**Բաբադալ**, Պապատաղ (), քաղաք Ռումինիայի Թուլչա գավառի մէջ։

## Բնակչութիւն

## Հայերը Բաբադալի մէջ
Հայերը Բաբադալի մէջ կը հիշվուին XVI դարին սկզբեն։ Այդտեղ կառուցուած է հայկական 2 եկեղեցի (Վարագա Սբ. Խաչ, XVII դարի սկիզբ եւ Սբ․ Աստվածածին, 1899)։ Հայկական դպրոցը գործած է մինչեւ 1902 թուականը։ Հայերը զբաղուած են երկրագործութեամբ, առեւտուրով, ծխախոտագործութեամբ, մեղվապահութեամբ, արհեստներով։ XX դարի սկզբը Բաբադալի մէջ կ՛ապրէին 100, 1932 թուականին՝ 80, 1948 թուականին՝ 31 հայ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռումինիայի քաղաքներ
Էփըլ Մաքինթոշ

[մինի|[Macintosh 128K, Առաջին Macintosh համակարգիչը]]
[մինի|Հինգերորդ սերունդի [iMac, Ամենավերջին Մակերէն մէկը]]
**Macintosh** կամ *Mac* - Apple Inc. ընկերութեան անհատական համակարգիչներու քանի մը սերունդներու պրենտային անունն է։ Իր անուանումը ստացած է խնձորներու McIntosh տեսակէն՝ Macintosh 128K առաջին Macintosh համակարգիչը թողարկուած է 1984-ի Յունուար 24-ին, որ ներկայացուած է Սթիվ Ճօպզի կողմէ։ Ան կ'օգտագործուէր օգտագործողի կրաֆիգական ինդըրֆեյսը (GUI) եւ մկնիկը՝ այն ժամանակ ստանդարտ հանդիսացող հրամանային տողի միջներեսի փոխարէն։ Այն շուկային մէջ մեծ մասսայականութիւն վայելող առաջին անհատական համակարգիչն էր։ Mac-երու ներկայիս լայն տեսականին կ'ընդգրկէ ինչպէս Էբբլի նախնական մակարդակի Mac mini սեղանադիր համակարգիչները, այնպէս ալ Xserve միջին կարգի սպասարկուները։ Mac համակարգիչները գլխաւորաբար նախատեսուած են տան, կրթութեան ոլորտի եւ փրոֆեսիոնալ ստեղծագործողներու համար։ Mac-երու արտադրանքը հիմնուած է հորիզոնդալ ինտեգրացիայի մոտելի վրայ, որմով Apple կ'օժանդակէ իր ամբողջ սարքակազմի ստեղծման եւ կը մշակէ իր սեփական MacOS օպերացիոն համակարգիչը, որ եւ ի սկզբանէ կը տեղադրուի բոլոր Mac-երուն վրայ։ Այս կը տարբերի IBM PC համատեղելի համակարգիչներէ, երբ մէկ ընկերութիւնը կը ստեղծէ օպերացիոն համակարգիչը, իսկ այլ ընկերութիւնները կը ստեղծեն սարքակազմը։ Ժամանակակից Mac-երը (2006 թ երկրորդ կէսէն արտադրուած) այլ անձնական համակարգիչներու նման կարող են աշխատիլ տարբեր օբերացիոն համակարգիչներու ղեկավարութեամբ, այդ կարգին նաեւ Linux, FreeBSD, Windows եւ այլն։

Մաքնդօշը իր ստեղծման առաջին իսկ օրէն հաւաքականօրէն եւ անհատապէս կը կոչուի Mac., քանի որ Մաքնդօշը շատ սուղ էր, վաճառքի մէջ անոնց գերազանցեց IMB-ը իր անհատական համակարգիչներու անհամեմատ աւելի ցած գինով եւ ուղեկցուող քլոնային շուկայով։

## Ներկայիս Արտադրուող Mac Մոտելներ

## Աղբիւրներ
* 
* Making the Macintosh: Technology and Culture in Silicon Valley
* Overview of Macintosh Opposite to PC 
*  Period interview about the introduction of the Macintosh.

## Արտաքին հղումներ
* Apple

Ստորոգութիւն:Էփլ
Ալ Պայտաա

**Ալ Պայտաա** (), մեծութեամբ՝ Լիպիայի չորրորդ քաղաքը, ուր կը գտնուի հիւսիս-արեւելեան Լիպիան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ
Էր Ռիադ

**Էր Ռիադ** կամ *Ռիադ* (), Սաուդեան Արաբիաի մայրաքաղաք։ Էր Ռիադը համանուն պրովինցիայի վարչական կեդրոնն է, ինչպես նաեւ թագաւորութեան ամենաբարձր շինութեան՝ 
Kingdom Centre-ի գտնուելու վայրը։ 2010 թվականի բնակչութեան համեմատ Էր Ռիադի բնակչութիւնը կը կազմ է 4 878 473 մարդ։

Քաղաքի անուանումը ծագեր է հին արաբերենով *rawdha* բառեն, որը կը նշանակ է պարտեզների եւ ծառերի վայր։ Իրականի մէջ եւս քաղաքի փողոցներուն մէջ շատ կանաչ տարածութիւններ կան։

Մոտ 4 հազար տարի առաջ ժամանակակից Էր Ռիադի տարածքին մէջ կապրէին արաբական ցեղեր։ 18-րդ դարի սկզբներին Էր Ռիադը դարձավ վահհաբիտների կեդրոն։ 1821 թ. դարձավ վահհաբիտների էմիրայութեան մայրաքաղաք Սաուդիների դինաստիաի օրին։

1902 թվականեն սկսած Նաջդ շրջանի կեդրոնն էր։ 1932 թ. աստիճանական միավորման արդոյնքի ստացուածների ժամանակ ստեղծվեց պետութիւն Էր Ռիադ մայրաքաղաքով։