open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարդ Մը Շինենք (գիրք)

«**Մարդ մը շինենք**», արեւմտահայերէն գիրք՝ մարդակազմութեան մասին։ Գիրքին հեղինակն է բժիշկ Լեւոն Գրիգորեան: Հրատարակուած է Փարիզ, 1930-ին: Հարուստ է մեծ թիւով բժշկական լուսապատկերներով: Ան լոյս տեսած է հեղինակի «Բուժանք» ամսագիրի մատենաշարին մէջ` իբրեւ թիւ երեք:

Գիրքը կը սկսի հեղինակին կողմէ գրուած «Մարդ մը շինենք» վերնագիրով ամփոփ խօսքով մը, որուն կը յաջորդեն գիրքին բաղկացուցիչ 16 բաժինները` գրուած 180 էջերու վրայ:

Գիրքին վերջաւորութեան յիշուած է 16 բաժիններու ցանկը հետեւեալ շարքով`բջիջ եւ հիւսուածք, ոսկոր եւ կմախք, յօդերը, դնդերները, մորթը, աչքերը, ականջները, քիթը, բերան եւ լեզու, մարսողական գործարան, շնչողական գործարան, արեան շրջանառութեան գործարան, միզային գործարան, ծննդական գործարան, ջղային դրութիւն, ներծոր գեղձեր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիրքեր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Լեւոն Մինասեան

**Լեւոն Մինասեան** (), իրանահայ  բանասէր, գրող եւ ուսուցիչ։ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան, Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան եւ Երեւանի Մատենադարանի շքանշանակիր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Արա Խաչատուրեան

**Արա Խաչատուրեան** (), հայ լեռնագնաց եւ վազորդ, «Հիշատակի Համար Վազել» (CPLM) միութեան անդամ

։ 2016-ին բարձրացած է աշխարհի ամէնէն բարձր` Էվերեսթի գագաթը։ 2018 թուականին Մարսէյլէն վազելով հասած է է Հայաստան։ Մասնագիտութեամբ ոսկերիչ է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Անի Աբրահամեան

**Անի Աբրահամեան** (), հայ բնագէտ, Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրոպական շարք մը երկիրներու գիտական կազմակերպութիւններու եւ միութիւններու անդամ, ինչպէս՝ (Գիտութեան յառաջընթացի ամերիկեան ընկերակցութիւնի (AAAS), Ամերիկեան քիմիագիտութեան միութեան (ACS), Ամերիկեան բնագիտութեան միութեանն (APS), Sigma Xi, Նիւ Եորքի գիտութիւններու ակադեմիա), ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներու, Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Մեծն Բրիդանիոյ գիտական կազմակերպութիւններու զանազան յանձնաժողովներու անդամ:

Աբրահամեան կը համանախագահէ Միացեալ Նահանգներու ազգային ակադեմիաներու «Electron Ion Collider» յանձնաժողովը, կը հանդիսանայ Մաքուր եւ կիրառական բնագիտութեան միջազգային միութեան (IUPAP) միջուկային գիտութեան կոմիտէի եւ նոյն միութեան տարրական մասնիկներու աստղագիտութեան աշխատանքային խումբի, Հարաւային Տաքոթայի Գիտութեան եւ ճարտարագիտութիւններու կազմակերպութեան (Sanford Underground Laboratory) խորհուրդի, ինչպէս նաեւ միջուկային բնագիտութեան ոլորտին մէջ գործող բազմաթիւ այլ գիտական յանձնաժողովներու անդամ:

Անի Աբրահամեան ունի նաեւ շարք մը ամերիկեան եւ եւրոպական գիտական ծրագիրներու կառավարման փորձառութիւն՝ յատկապէս միջուկային բնագիտութեան եւ իզոտոպներու արտադրութեան բնագաւառէն ներս:

Ան հեղինակ է առաւել քան 200 գիտական հրապարակումներու:

Հայաստանի վարչապետի 2009-ի որոշումով՝ Անի Աբրահամեան նշանակուած է Ա. Ալիխանեանի անուան ազգային գիտական տարրալուծարան հիմնադրամի հեռանկարային զարգացման ուղղութիւնները որոշելու, ուսումնարանի կառավարման բարեփոխումները իրականացնելու եւ գիտական հետազօտութիւններու արդիւնաւէտութիւնը բարձրացնելու համար անկախ փորձագիտական գնահատում իրականացնելու նպատակով ստեղծուած Միջազգային փորձագիտական յանձնաժողովի անդամ, Հայաստանի վարչապետի 2011-ի որոշումով՝ հիմնադրամի փորձագիտական խորհրդակցական մարմինի անդամ եւ գիտական քարտուղար: Երկու յանձնաժողովներն ալ կը գործեն Ռուսիայ Միջուկային հետազօտութիւններու միացեալ ուսումնարանի Ֆլէորովի անուան միջուկային ազդեցութիւններու տարրալուծարանի գիտական ղեկավար, ակադեմիկոս Եուրի Օկաննէսեանի նախագահութեամբ: Անի Աբրահամեան նաեւ ՀՀ գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ
Խրիսթոս Ղալիլէաս

**Խրիսթոս Ղալիլէաս** (), ջութակահար, Միացեալ Նահանգներու Ճորճիա նահանգի պետական համալսարանի դասախօս։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թեսաղոնիկէ։ Ան զա­ւակն է հան­րա­ծա­նօթ ե­րա­ժիշտ ­Գոզ­մաս ­Ղա­լի­լէա­սի եւ ­Տի­րու­հի ­Գալ­ֆա­յեան-­Ղա­լի­լէա­սի։ Ջութակի իր առաջին դասերը, չորս տարեկանին, հօրմէն ստացած է․ ապա ուսումը շարունակած է փրոֆ․ Սթելիոս Քաֆանթարիսի քով: 1994-ին Աթէնքի երաժշտանոցը աւարտելէ ետք արժանացած է առաջին մրցանակի եւ ոսկէ մետալիՙ իր բացառիկ երաժշտական ընդունակութիւններուն համար:  

Իր երաժշտական բարձրագոյն ուսումը կատարած է Միացեալ Նահանգներու համբաւաւոր համալսարաններէ ներս։ 2005-ին ստացած է դոկտորայի տիտղոս։ Իբրեւ անուանի ջութակահար, ան բարձրացած է աշխարհի ծանօթ բեմերու վրայ, գործակցած է եւրոպական եւ համաշխարհային համբաւ ունեցող նուագախումբերու հետ, իսկ յատկանշական են անոր ներկայացումները Հայաստանի «Արամ Խաչատուրեան» համերգասրահէն ներս եւ 1994-ին ելոյթ ունեցած է Հայաստանի ֆիլարմոնիկ նուագախումբին հետ, Լորիս Ճգնաւորեանի ղեկավարութեան տակ: 

Հիմնած է սենեկային նուագախումբ մը, որ իրագործած է աւելի քան 35 ներկայացումներ ամերիկեան ցամաքամասին վրայ։

2015-էն ի վեր, ստանձնած է Թեսաղոնիկէի «Անաթոլիա» գոլէճի գեղարուեստական տնօրէնի պաշտօնը։

Անդամ է «Համազգային» հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Թեսաղոնիկէի մասնաճիւղին եւ գործուն անդամ՝ քաղաքի հայ համայնքին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Բիրին (լեռնաշղթայ)

**Բիրին**․ (պուլկ․՝Пирин, հին յուն․՝ Արեւելեան Օրվիլոսի լեռնաշղթայ-*οροσειρά του Ανατολικού Ορβήλου*-), լեռնաշղթայ, Մակետոնիա, հարաւ-արեւմտեան Պուլկարիա։ Լեռնաշղթան կը սկսի Պուլկարիոյ հարաւ-արեւմուտքէն եւ կը վերջանայ Յունաստան, Սերես եւ Տրամա տարաշքաշրջաններուն միջեւ։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
մինի|Բիրին լեռնաշղթային դիրքը
Հին յոյները լեռնաշղթան Արեւելեան Օրվիլոս անուանած են (*οροσειρά του Ανατολικού Ορβήλου)։* Լեռնաշղթային բարձրագոյն գագաթն է Վիհրեն (յուն․՝ Անեմոքորֆի-*Ανεμοκορφή*)՝ 2914 մ․ եւ բարձրութեամբ Պալքանեան թերակղզիին երրորդն է․ առաջինն է Մուսալա (Ռիլա լեռնաշղթայ, արեւմտեան Ռոտոփի, հարաւ-արեւմտեան Պուլկարիա), իսկ երկրորդն է Միթիքաս, Ողիմպոս լեռ, Յունաստան։

## Նկարագրութիւն
Բիրին լեռնաշղթան կ՛երկարի հիւսի-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Երկարութիւնը 40 քլ․ է, իսկ լայնքը՝ 25 քլ․։ Պուլկարիոյ կազմին մէջ լեռնաշղթային մեծ մասը պահպանուած է որպէս Բիրին Ազգային Պուրակ եւ 1983-ին արձանագրուած է «Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան յուշարձան» ցանկին մէջ։

Լեռնաշղթան ծանօթ է իր հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհով։ Մեծ մասը պատուած է անտառներով եւ պալքանեան տեղաբնակ բոյսերով, ինչպէս օրինակ՝ պալքանեան սոճին, սպիտակամորթ սոճին (*Pinus heldreichii* կամ Ռոպոլօ) եւ խառնածին մայրին (*Abies borisii-regis*)։ Կենդանական աշխարհին մաս կը կազմեն գայլն ու սրճագոյն արջը։

## Բնապահպանման շրջան
1963-ին, լեռնաշղթային մաս մը կ՛որոշուի որպէս Պուլկարիոյ մէջ ազգային պուրակ, 1976-ին կ՛անուանուի Բիրին Ազգային Պուրակ եւ 1983-էն մաս կը կազմէ Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան յուշարձաններու ցանկին։ 

   

## Տե՛ս նաեւ

* Ռիլա (լեռնաշղթայ)
* Ռոտոփի (լեռնաշղթայ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռնաշղթաներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Միշէլ Պետրոսեան

**Միշէլ Պետրոսեան** (), փարիզաբնակ հայ յօրինող։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան։ Երաժշտական ուսումը կատարելագործած է Փարիզի երաժշտանոցին մէջ։

Բնակելով Փարիզ՝ որպէս հայ՝ Միշել ապրած է երկու ինքնութեանց պատկանելու տուայտանքը։ Այս երեւոյթը դրսեւորուած է 2017-ի իր ստեղծագործութեան ընդմէջէն, որ ներկայացուած է Լոս Անճելըսի մէջ։ Անոր նիւթն էր «Հէքեաթային բոց, բռնկող կրակ» (A Fiery Flame, A Flaming Fire): Անոր նպատակն էր ինքնութեանց շարժունութիւնն (mobility) ու արագութիւնը (fluidity) ցուցաբերել երաժշտութեան միջոցաւ։

Միշելի ուրիշ մէկ ստեղծագործութիւնը՝ «Արցախի երգը», ներկայացուած է Տաթեւի վանքին մէջ։ Այս գործին մէջ Միշել օգտագործած է բնութեան եւ թռչուններու ձայները՝ որպէս մեղեդիներու մեկնակէտը։ 2018-ի Նոյեմբերին՝ այս գործը սփռուած է Ֆրանսայի պետական ռատիօկայանէն։

Միշելի հայկական արմատները պատճառ դարձան, որ ան յօրինէ ուրիշ ստեղծագործութիւն մը՝ «100 տարուան յիշատակ, կեանքի նուագահանդէս մը»: Այս գործին մէջ Միշել հարցականի տակ կը դնէ Աստուծոյ բացակայութիւնը, մեծ եղեռնի ընթացքին։ Այս ներկայացումը կազմակերպուած էր ՀԲԸՄ-ի Ֆրանսայի մասնաճիւղին կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ռիլա (լեռնաշղթայ)

**Ռիլա** (պուլկ․՝ Рила)․ լեռնաշղթայ, հարաւ-արեւմտեան Պուլկարիա, Պալքանեան թերակղզի, Եւրոպա։ Պուլկարիոյ բարձրագոյն լեռնաշղթան է եւ գագաթն է Մուսալա (2925 մ․)։

## Տեղեկութիւններ
Ռիլա լեռնաշղթան Ռոտոփի թանձրակոյտին մաս կը կազմէ։ Եւրոպայի վեցերորդ բարձրագոյն լեռնաշղթան է․ առաջինը՝ Կովկասեան, երկրորդը՝ Ալպեան, երրորդը Սիերա Նեւատա, չորրորդը՝ Փիրինեան եւ հինգերորդը՝ Էթնա։

Լեռնաշղթան կը գրաւէ 2629 քլ² տարածութիւն։ Անոր մեծ մասը Ռիլա Ազգային Պուրակին մաս կը կազմէ։ Իրմէ կը բխին Պալքանեան թերակղզիին մեծագոյն գետերը՝ Էվրոս, Իսքար եւ Նեսթոս։ Անոր վրայ կառուցուած է Պուլկարիոյ ամենամեծ եւ կարեւորագոյն վանքը՝ Ռիլա վանքը, որ հիմնուած է Ժ․րդ դարուն։

   

## Տե՛ս նաեւ

* Բիրին (լեռնաշղթայ)
* Ռոտոփի (լեռնաշղթայ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռնաշղթաներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Աստղիկ Պօղոսեան

**Աստղիկ Պօղոսեան** (), Շանկհայի սիմֆոնիկ նուագախումբի գլխաւոր ջութակահար:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան: 16 տարեկանին, 2009 թուականին, աւարտած է երկրորդական վարժարանը եւ դիմած է ուսանողական փոխանակման ծրագրին (student exchange program),  իր երաժշտական ուսումը արտասահմանեան երկիրի մը մէջ շարունակելու համար։

Դիմումնագիրը ընդունուած է Շանկհայի պետական երաժշտանոցին կողմէ։ Մեկնած է Չինաստան եւ ութ ամիսէն սորված է լեզուն։ Ներկայիս ան ոչ միայն նուագախումբի գլխաւոր ջութակահարն է, այլեւ ունի վարչական պատասխանատուութիւն՝ իբրեւ նախագահի օգնական։

2014-ին ՀԲԸՄ-ի կողմէ հրաւիրուած է Նիւ Եորք, որպէսզի ղեկավարէ Միութեան տարեկան համերգը՝ նշանաւոր «Carnegie Hall»-ի մէջ։ Իսկ 2015-ի ամառը, դարձեալ ՀԲԸՄ-ի կողմէ, հրաւիրուած է Լոնտոն, որպէսզի կազմակերպէ Հայկական փառատօն մը։

Անդրադառնալով Չինաստանի իր արհեստավարժ փորձառութեան՝ ան հետեւեալ ձեւով արտայայտուած է.

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Լեւոն Մինասեան (երաժիշտ)

**Լեւոն Մինասեան** (), ֆրանսահայ երաժիշտ, տուտուկահար։

Ան հեղինակն է շարք մը ժապաւէններու երաժշտութեան, ինչպէս՝ «Մայրիկը*»* եւ «Քրիստոսի Չարչարանքները»*։* Ան կը համագործակցած է Շարլ Ազնաիուրի, Էլեն Սեկարայի, Փիթըր Կեպրիէլի, Արմանտ Ամարի եւ Սթինկի հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Սուզանաւ

մինի|Ռուսական Թայֆուն սուզանաւ
**Սուզանաւերը** ստորջրեայ եւ վերջրեայ ծովային նաւեր են։ Անոնց մեծ մասը ռազմանաւեր են, որոնք ռազմական ծառայութիւն կը կատարեն ովկիանոսներուն եւ ծովերուն մէջ։ Ռազմական գործողութիւններու ընթացքին սուզանաւերէն կ'արձակեն հրթիռներ եւ ինքնաշարժ ջրականներ։

* 1620-1624 թուականներուն միջեւ, Հոլանտացի Քոռնելիս Տրեպպել գիւտարարը կը հնարէ սուզանաւը` Անգլիոյ Ժագ Ա. թագաւորին համար:

ձախից|մինի|Քոռնելիս Տրեպպելի սուզանաւ
Ան բազմաթիւ փորձեր կը կատարէ Անգլիոյ Թէյմզ գետին մէջ: Այս առաջին սուզանաւը կը յառաջանայ թիերու շնորհիւ եւ կրնայ փոխադրել չորս անձ:
մինի|Ֆուլթընի սուզանաւին նախագիծը

* 1800-ին, Ամերիկացի գիւտարար Ռոպըրթ Ֆուլթըն ֆրանսական կառավարութեան կ'առաջարկէ շինել ընդծովեայ մեքենայ մը` Նոթելիուսը: 6.50 մեթր երկարութեամբ այս գլանը պողպատէ շինուած է: Անիկա կը յառաջանայ շնորհիւ պտուտակի մը, որ քշողը ձեռքով կը դարձնէ:

* ձախից|մինի|Լը Փլոնժէօր1863-ին Ֆրանսացիներ Պուրժուա եւ Պրըն կը շինեն շարժակով բանող առաջին սուզանաւը` Լը Փլոնժէօր: Անիկա 42,50 մեթր երկարութիւն ունի եւ կրնայ փոխադրել եօթը հոգի:
* 1888-ին Ֆրանսացի Կիւսթաւ Զետէ կը հնարէ ելեկտրական շարժակով բանող առաջին սուզանաւը` Լը Ժիմնոթ: Կամաց-կամաց բազմաթիւ երկիրներ պիտի սկսին օժտուիլ սուզանաւերով պատերազմելու համար, որովհետեւ անոնք կարելիութիւնը կու տան առանց նկատուելու` յարձակելու թշնամի նաւերուն վրայ:

* 1945-ի Բ. Համաշխարհային պատերազմէն ի վեր (1939-1946) աշխարհի մէջ հազարաւոր սուզանաւեր շինուած են: Շնորհիւ հիւլէական ուժանիւթին` անոնք կրնան ջուրին տակ մնալ բազմաթիւ շաբաթներ, նոյնիսկ` բազմաթիւ ամիսներ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սուզանաւեր
Ստորոգութիւն:Նաւու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Ռազմանաւեր
Ստորոգութիւն:Մարտանաւեր
Ռիլա Ազգային Պուրակ

**Ռիլա Ազգային Պուրակ**․ Ռիլա լեռնաշղթայ, հարաւ-արեւմտեան Պուլկարիա։ Պուլկարիոյ ամենէն ընթարցակ ազգային պուրակն է  

## Տեղեկութիւններ
Ռիլա Ազգային Պուրակը Պուլկարիոյ ամենէն ընթարցակ ազգային պուրակն է (810․46քլ²)։ Հիմնադրուեցաւ 24 Փետրուար 1992-ին, որպէսզի պաշտպանէ ազգային կարեւորութեամբ բնապահպանման ենթակայ բազմաթիւ համակարգեր։ Բարձրութիւնը կը տարբերի. 800  - 2925 մեթր (Մուսալա գագաթ, Պալքանեան թերակղզիին բարձրագոյնը)։ Անտառները կը գրաւեն 534․81քլ² տարածք մը։
ձախից|մինի|Մուսալա գագաթին լիճերը
Կը ներփակէ 120 սառցային լիճեր, Ռիլայի եօթը լիճերը ներառեալ։ Բազմաթիւ գետեր սկիզբ կ՛առնեն Ռիլա Ազգային Պուրակէն, ինչպէս օրինակ Մարիցա (յուն․՝ Էվրոս) ջրարատ գետը, որ Էգէական ծով կը թափի, եւ կամ Իսքար գետը՝ Պուլկարիոյ ամենէն երկար գետը։

Ռիլա Ազգային Պուրակը տարածուած է Պուլկարիոյ 28 մարզերէն 4-ին մէջ․ Սոֆիա, Քիւսթենտիլ, Պլակովգրատ եւ Բազարծիք։ Կը ներփակէ 4 արգելոցներ՝ Բարակալիցա, Կեդրոնական Ռիլա արգելոց, Իպար եւ Սքաքաւիցա։

## Բնապահպանում
մինի|Ռիլա Ազգային Պուրակի կեդրոնական բաժինը
Ռիլա Ազգային Պուրակը Եւրոպայի ամենէն ընթարցակներէն է։ Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւնը (International Union for Conservation of Nature - IUCN) զայն 2-րդ դասակարգին դասած է։ Պուլկարիոյ տարածքին գտնուող բնապահպանման շրջաններէն 4-ը ներառնուած են Եունեսքոյի հովանաւորութեան տակ գտնուող Կենսոլորտի Պահեստի Աշխարհի Օղահիւսքին (World Network of Biosphere Reserves - WNBR)։

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ

### Բուսականութիւն
Ռիլա Ազգային Պուրակը կը պատսպարէ 1400 երակային բոյսերու տեսակներ, 282 մամուռի տեսակներ եւ 130 ջրամուռներու տեսակներ։ 

### Կենդանական աշխարհ
Ռիլա Ազգային Պուրակը ապաստանարանն է 48 ստնաւորներու տեսակներու, 99 թռչուններու տեսակներու, սողուններու եւ երկակենցաղներու 20 տեսակներու, ձուկերու 5 տեսակներու, ինչպէս նաեւ 2934 անողնաշար տեսակներու, որոնցմէ 282 տեղայատուկ են։

 
## Տե՛ս նաեւ

* Բիրին Ազգային Պուրակ
* Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառներ
* Պալքանեան միախառն անտառներ
* Ռոտոփի լեռնաշղթայի Ազգային Պուրակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ ազգային պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուրակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Բիրին Ազգային Պուրակ

**Բիրին Ազգային Պուրակ**․ Բիրին լեռնաշղթայ, Պլակովկրատ մարզ, հարաւ-արեւմտեան Պուլկարիա։ Կը գրաւէ համանուն լեռնաշղթային մեծ մասը։  

## Տեղեկութիւններ
մինի|Բիրին լեռնաշղթան ձիւնածածկ
ձախից|մինի|Վիհրեն գագաթը
Բիրին Ազգային Պուրակին տարածութիւնն է  274քլ²։ Կը գտնուի Պլակովկրատ մարզին մէջ, եօթը քաղաքապետութիւններու տարածքին մէջ՝ Պանսկo (36,6%), Կոցէ Տելցեֆ (4,9%), Քրեզնա (14,9%), Ռազլոկ(10,2%), Սանտասքի (30,7%), Սիմիթլի (2.3%)եւ Սթրումեանի (0,4%)։ Հիմնադրուած է 1962-ին եւ այնուհետեւ տարածութիւնը աստիճանաբար ընդարձակուած է։ Բարձրութիւնը կը տարուբերի 950 մեթրէն - 2914 մեթր (Վիհրեն գագաթ, Պալքանեան թերակղզիին երրորդ բարձրագոյնը, իսկ Պուլկարիոյ երկրորդը)։  Պուրակին մէջ բնակավայրեր չկան։ 

Շնորհիւ իր ընդգրկած 118 սառցային լիճերուն, միջազգային համբաւ ունի։ 

## Բնապահպանում
Բիրին Ազգային Պուրակը 1983-ին Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան նկատուած է։

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ

### Բուսականութիւն
Անտառները Բիրին Ազգային Պուրակի տարածքին կը գրաւեն 57%  եւ 95% կոնբերի անտառներ են։ Պուրակին մէջ կը գտնուի Պուլկարիոյ հնագոյն ծառը՝ մօտաւորապէս 1300 տարեկան՝ Պայքուսեֆ սոճին։  

#### Պատկերասրահ

Պատկեր:NP Pirin Papaver degenii.jpg|Դեղին կակաչ
Պատկեր:Geum coccineum Pirin.jpg|Geum coccineum
Պատկեր:Geum coccineum Silene vulgaris Geranium at Popovo 1.jpg|alt=
Պատկեր:Edelvais.jpg|Էնտըլվայս
Պատկեր:Pinus peuce Todorin.jpg|alt=
Պատկեր:Verbascum-densiflorum Schley.jpg|alt=
Պատկեր:Pinus mugo Pinus peuce Pirin 1.jpg|alt=
Պատկեր:Abies borisii-regis crown.jpg|alt=


### Կենդանական աշխարհ
Բիրին Ազգային Պուրակը ապաստանարանն է ստնաւորներու 45 տեսակներու, թռչուններու 159  տեսակներու, սողուններու 11 տեսակներու, երկակենցաղներու 8 տեսակներու եւ ձուկերու 6 տեսակներու։

#### Պատկերասրահ

Պատկեր:Male bullfinch (Pyrrhula pyrrhula) near Bezbog lake, Pirin mountain.jpg|Սարեկիկ
Պատկեր:Aegolius funereus Denali NP.jpg|բու
Պատկեր:Пирин Балканската дива коза Rupicapra rupicapra balcanica2.jpg|Պալքանեան քարայծ
Պատկեր:Wild goat of Pirin.png|Քարայծ
Պատկեր:Национален парк Пирин.jpg|alt=
Պատկեր:ПОПОВИ ЛИВАДИ БИОРАЗНООБРАЗИЕ 1.JPG|Թիթեռնիկ
Պատկեր:ПОПОВИ ЛИВАДИ БИОРАЗНООБРАЗИЕ 3.JPG|alt=
Պատկեր:ПОПОВИ ЛИВАДИ БИОРАЗНООБРАЗИЕ 4.JPG|Որդ


## Պատկերասրահ

Պատկեր:Muratovo Lake (Муратово езеро), Pirin.JPG|Մուրաթովօ գետ
Պատկեր:Kamenitsa Pirin IMG 5549.jpg|Քամենիցա գագաթ եւ Թեւոթօ լիճ
Պատկեր:Banderitsa river, Pirin National Park 04.JPG|Պանտերիցա գետ
Պատկեր:Banderitsa river, Pirin National Park 02.JPG
Պատկեր:Banderitsa river, Pirin National Park 01.JPG
Պատկեր:Pirin National Park 53.JPG
Պատկեր:Konceto and Vichren.jpg
Պատկեր:Pirin - Gergiyski ezera - IMG 4439.jpg
Պատկեր:Pirin National Park 31.JPG
Պատկեր:Pirin National Park 28.JPG
Պատկեր:Вихрен.jpg|Վիհրեն


 

## Տե՛ս նաեւ

* Ռիլա Ազգային Պուրակ
* Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառներ
* Պալքանեան միախառն անտառներ
* Ռոտոփի լեռնաշղթայի Ազգային Պուրակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ ազգային պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուրակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Սամուէլ Ակոբ Ուլուչեան

**Սամուէլ Ակոբ Ուլուչեան** կամ **Սամի Հազինսես** (), հայ արուեստագէտ, երգահան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ, հայ գրող Մկրտիչ Մարկոսեանի համագիւղացին է: Ուլուչեան կատարած է իր հեղինակած երգերը թաղամասի հարսանիքներուն:

1940-ականներու վերջերը եւ 50-ականներու սկիզբը անոր անունը յայտնի դարձած է՝ երգելով ազգային եւ ժողովրդական երգեր Տիարպեքիրի երաժշտական ​​ընկերութեան կազմակերպած երեկոներուն: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Արաբական Շուկայ (Հին Երուսաղէմ)

alt=Արաբական Շուկայ (2017)|մինի|Արաբական Շուկայ (2017)
**Արաբական Շուկայ** նաեւ կը ճանչցուի իբրեւ՝ **Դաւթի Փողոց** (Աշխարհաբար՝ Դաւիթի) կամ **Պազարի Շուկան** կամ «*Սուգ Ալ-Պա՜զա՜ր»* (Արաբերէն՝ سوق البازار), արեւելեան ոճով մեծ շուկայ մըն է, որ կ՚ըթնարձակի Երուսաղէմի «Հին Քաղաքի» պարիսպներէն ներս գտոնուող շրջանին 400,000 Մ2 (Քառակուսի մեթր) կամ 100 արտավար (Օսմաներէն եւ Արաբերէն՝ دونم, Թրքերէն՝ Dönüm Անգլերէն՝ Acre) տարածքի մը վրայ։ Այսօր մօտ 800 առեւտրականներ տարբեր տեսակի գործեր կը վարեն մասնաւորապէս զբօսաշրջային ապրանքներու ծախքով։ Անցեալին բանջարեղէնի շուկայ մըն էր, ուր կու գային գիւղացիները Երուսաղէմի ծայրամասերէն իրենց ապրանքը ծախելու։

 Շուկան կը գտնուի հիմնականօրէն Իսլամական ու Քրիստոնէական թաղամասերուն մէջ՝ Հին Քաղաքին հիւսիսային մասին մէջ։ Նիու Եորք Թայմզ-ը կը նկարագրէ այս շուկան 1982-ին հրատարակուած թիւին մէջ իբրեւ «հոտի, շարժումի եւ գոյներու պայթիւն մը»։

## Տե՛ս Նաեւ

* Կովերու Պարտէզի Խնդիրը։
* Հայկական Թաղամաս (Հին Երուսաղէմ)։
* Հին Երուսաղէմի Բնաջնջուած Մաղրէպցիներու Թաղամասը։
* Խաչիկ Երէցեան (Պարետ)։
* Երուսաղէմ։
* Պաղեստին։

## Ծանօթագրութիւններ
Պալքանեան միախառն անտառներ

**Պալքանեան միախառն անտառներ․** Եւրոպայի ցամաքային բնապահպանման շրջան մը, ճշդուած Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամին (WWF) կողմէն։
## Աշխարհագրութիւն
Պալքանեան միախառն անտառները կ՛անտառեն արեւելեան Պալքանեան թերակղզիին  (մասնաւորաբար Պուլկարիա) տարբեր բարձրութիւններու վրայ գտնուող հովիտներ, դաշտեր եւ լեռնային դարվարներ, ինչպէս նաեւ Պալքանեան (Էմոս), Ռոտոփի, Ռիլա, լեռնազանգուածներուն ոչ բարձրադիր մասերը, ուր կը գտնուին Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառները։
[մինի|Անտառները մինչեւ [Սեւ Ծով|Սեւ ծովուն ափերը կը հասնին․ Պուլկարիա]]
Անոնք կ՛ընդգրկեն 224.344քլ² տարածութիւն մը։ Կը գտնուին Պուլկարիոյ, Յունաստանի, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ, Սերպիոյ, Պոսնիա-Հերցեկովինայի, Ռումանիոյ, Քոսովոյի եւ Եւրոպական Թուրքիոյ երկրամասերուն միջեւ։

## Բուսականութիւն
Պալքանեան միախառն անտառները ապաստանարանն են դիւրաթափ կաղնիներուն, անտառային հաճարենիին, սեւ շոճիին, սկովտեան շոճիին, Պոսնեան շոճիին, Մակեդոնական շոճիին, սպիտակ մայրիին եւ սովորական եղեւնիին։ Բարձրադիր մասերուն կը հանդիպինք Ալպեան գօտիի բուսականութեան։

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի անտառներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի անտառներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառներ

**Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառներ․** Եւրոպայի ցամաքային բնապահպանման շրջան մը, ճշդուած Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամին (WWF) կողմէն։
## Աշխարհագրութիւն
Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառները կ՛անտառեն Պալքանեան (Էմոս), Ռոտոփի, Ռիլա, Բիրին, Վիդոշա, Սրեդնա Կորա, Օկրազտեն եւ Մալեշեւօ լեռնազանգուածներուն բարձրադիր մասերը, ինչպէս նաեւ Յունաստանի, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ եւ Սերպիոյ յարակից քանի մը շրջաններ։ Անոնք կ՛ընդգրկեն 31600քլ² տարածութիւն մը եւ կը գտնուին Պալքանեան միախառն անտառներէն աւելի ցած բարձրութեան վրայ։

## Կենդանական աշխարհ
[մինի|Անտառապատ շրջան, Ռոտոփի լեռնաշղթայ, հարաւային [Պուլկարիա]]
Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառները ապաստանարան են շարք մը վտանգուած ստնաւոր տեսակներու, ինչպէս օրինակ՝ սրճագոյն արջերի, գայլի, Եւրոպական սամոյրի, Եւրասիական ջրասամոյրի, վայրի կատուի եւ քարայծի։ Ինչպէս նաեւ գիշատիչ թռչուններու՝ Արեւելեան արքայարծիւին, սեւ անգղին եւ սպիտակագլուխ անգղին։

## Բնապահպանում
Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառներու բնապահպահման շրջանը կը ներփակէ երեք ազգային պուրակներ, որոնք կը գտնուին Պուլկարիա․ Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակ, Բիրին Ազգային Պուրակ, (այս երկուքը արձանագրուած են որպէս Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան) եւ Ռիլա Ազգային Պուրակ։

 

## Տե՛ս նաեւ

* Բիրին Ազգային Պուրակ
* Ռիլա Ազգային Պուրակ
* Ռոտոփի լեռնաշղթայի Ազգային Պուրակ

## Ծանօթագրութիւններ
Էմոս

**Էմոս** կամ Պալքան լեռներ (հին յուն․՝ Էմոս թերակղզի), լեռնաշղթայ․ կը գտնուի Պալքանեան թերակղզիին արեւելեան կողմը, հիւսիս-արեւելեան Յունաստան։ Իր անունով կոչուած է Պալքանեան թերակղզիին․ թուրքերը լեռները «պալքան» անուանած են, որ հին տարիներուն կը կոչուէր Էմոս թերակղզի։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ

### Անունը
Ըստ աւանդութեան լեռնաշղթային անունը յառաջ եկած է Թիֆոն տիտանէն։ Ան Զեւսէն եւ կամ Էմոսէն (Թրակիոյ առասպելական թագաւոր) վիրաւորուեցաւ երբ վերջինը անոր դէմ կայծակ արձակեց։

### Աշխարհագրութիւն
մինի|Էմոս լեռնազանգուածին դիրքը
Էմոս լեռնազանգուածը կ՛երկարի Տանուպ գետին Երկաթեայ Դարպասներէն (Տեմիր Քափու) մինչեւ Թիմոք կամ Թիմաքու (յուն․՝ Թիմահոս) գետաբերանը եւ կը հանգի Սեւ ծով։ Անոր բարձրագոյն գագաթին (2376 մ․) անունն է Պոթեֆ Ժայռ եւ կամ Եումրուք։ 
մինի|Էմոս (Պալքան լեռներ), Ռոտոփի, Ռիլա եւ Բիրին լեռնաշղթաներ
Երկայնքը 600քլ․ է եւ լայնքը կը տարբերի՝ 21-45քլ․։ Էմոս լեռները Քարփաթեան եւ Թրանսիլվանեան Ալպեան (կամ Հարաւային Քարփաթեան) լեռնազանգուածներուն բնական շարունակութիւնն են։ Իսկ երկրաբանները կը պաշտպանեն տեսակէտը թէ Էմոս երկրաբանական կապ ունի Կովկասին եւ Խրիմի լեռներուն հետ։

Լեռնազանգուածը Պուլկարիոյ մէջ երեք մասերու կը զատորոշուի․-

* Արեւմտեան Էմոս, Մինծոր գագաթ( 2186մ․),
* Կեդրոնական Էմոս, Եումրուք կամ Պոթեֆ Ժայռ, գագաթ (2376մ․),
* Արեւելեան Էմոս, Քութլեկա գագաթ (1046մ․)։

## Բուսականութիւն եւ կենդանաբանութիւն
Դարվար, անտառախիտ եւ վայրի կենդանական աշխարհով լեռնաշղթայ մըն է։ Անտառները բաղկացած են կաղնիներէ, հաճարենիներէ եւ եղեւնիներէ։ Կը պատսպարէ գայլեր, արջեր, վայրի խոզեր եւ շատ ուրիշ կենդանիներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Южен Джендем и връх Ботев.jpg|Ծենտեմա արգելանոց․ Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակ
Պատկեր:Steneto.jpg|Էմոս․ Սթենեթօ արգելանոց
Պատկեր:Сред скалите - Карадила резерват Сините камъни.JPG|alt=
Պատկեր:Stara planina10.jpg|Սթարա Փլանինա
Պատկեր:Stara planina06.jpg|alt=
Պատկեր:Sheep Stara planina.jpg|alt=
Պատկեր:Предивни водопад Тупавица.jpg|Թիւփաւիքա ջրվէժ
Պատկեր:Stara planina 19.jpg|Սթարա Փլանինա
    

## Տե՛ս նաեւ

* Ռոտոփի լեռնաշղթայ
* Ռիլա լեռնաշղթայ
* Բիրին լեռնաշզթայ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակ

**Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակ**․ Կ՛երկարի Պուլկարիոյ կեդրոնը։ Կը պատէ Էմոս լեռներուն կեդրոնական եւ բարձրադիր շրջանները։ Պուրակը 2017-ին արձանագրուած է որպէս Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան։ 

Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակը տարածութեամբ Պուլկարիոյ երրորդն է՝ 85քլ․ (արեւելքէն՝ արեւմուտք),իսկ անոր լայնութիւնը վեր ի վարոյ 10քլ․ է։ Տարածութիւնն է 716․69քլ²։  

## Տեղեկութիւններ
Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակը հիմնադրուած է 1991-ին, որպէսզի պահպանուին հարուստ բազմաբուսականութիւնն ու կենդանիները։
մինի|Թրիկլաֆ լեռնազանգուած
Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւնը (International Union for Conservation of Nature - IUCN) զայն 2-րդ Դասակարգին դասած է։ Պուլկարիոյ տարածքին գտնուող բնապահպանման շրջաններէն Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակը եւ ուրիշ 4, ներառնուած են Եունեսքոյի հովանաւորութեան տակ գտնուող Կենսոլորտի Պահեստի Աշխարհի Օղահիւսքին (World Network of Biosphere Reserves - WNBR)։

## Բուսականութիւն
մինի|Պուրակը ձմեռը
[ձախից|մինի|[Էմոս․ Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակ]]
Դարաւոր անտառներ կը ծածկեն Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակը․ փեկոնի, եղեւինի, կոնի, նշդարիի եւ ոսկեգոյն կաղնիի անտառներ։
Պուրակը 130-է աւելի բարձր բոյսերու եւ կենդանիներու ապաստանարանն է։ 

### Բուսականութիւն եւ Կենդանական աշխարհ
Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակը կը պատսպարէ Պուլկարիոյ 50% բուսականութիւնը։ Այդ բուսական հարստութիւնը կը ներառնէ 166 դեղային տեսակներ, որոնցմէ 12 օրէնքով պաշտպանուած են։ 

Էմոս լեռնազանգուածին կեդրոնական մասը «տուն»ն է Պուլկարիոյ ամբողջ անողնայար կազմուածներուն 70%-ին եւ ողնաւոր կենդանիներու 62%-ին։

  

## Տե՛ս նաեւ

* Ռոտոփի լեռնաշղթայի Ազգային Պուրակ
* Ռիլա Ազգային Պուրակ
* Բիրին Ազգային Պուրակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ ազգային պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի պուրակներ
Ստորոգութիւն:Պուրակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պուրակներ
Էմոս (թագաւոր)

**Էմոս** (հին յուն․՝ Αἷμος, յուն․՝ Αίμος)․ ըստ յունական դիցաբանութեան Թրակիոյ թագաւորն էր։ Էմոսի հայրն է Վորէաս եւ մայրը՝ Օրիթէա յաւորժահարսը։ 

## Դիցաբանութիւն
Էմոսին կինը եղած է իր քոյրը՝ Ռոտոփի։ Զոյգը յոխորտանքը ունեցած է բաղդատուելու Զեւսին եւ Իրային հետ եւ պատճառած է անոնց զայրոյթը։ Աստուածները զանոնք լեռներու կը փոխակերպեն, որոնք իրենց անունը կը կրեն․ Էմոս լեռնաշղթայ եւ Ռոտոփի լեռնաշղթայ։

Ըստ Իրոտոթոսին, Էմոս լեռնաշղթային վրայ կար Տիոնիսոսի բագինը։ Էմոսին կը նշեն իրենց գրական գործերուն մէջ Ճոն Միլթոն *John Milton* եւ Ալեքսանտըր Փոփ *Alexander Pope*։ 

## Ուրիշ գործածութիւններ
«Էմոս թերակղզի» անունով ծանօթ է բարձրութիւն մը՝ 10․000մ․, Իօ (յուն․՝ Ιώ, անգլ․՝ Io) արբանեակին վրայ․ Լուսնթագի արբանեակներէն մեծութեամբ երրորդը։

 
## Տե՛ս նաեւ
Էմոս լեռնաշղթայ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան թագաւորներ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան հերոսներ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Ռոտոփի (թագուհի)

**Ռոտոփի** (հին յուն․՝ Ῥοδόπη,  յուն․՝ Ροδόπη)․ ըստ յունական դիցաբանութեան Թրակիոյ թագուհին էր եւ Էմոսին քոյրն ու կինը։  

## Դիցաբանութիւն
Էմոս եւ Ռոտոփի զոյգը յոխորտանքը ունեցած է բաղդատուելու Զեւսին եւ Իրային հետ եւ պատճառած է անոնց զայրոյթը։ Աստուածները զանոնք լեռներու կը փոխակերպեն, որոնք իրենց անունը կը կրեն․ Էմոս լեռնաշղթայ եւ Ռոտոփի լեռնաշղթայ։

## 166 Ռոտոփի
1876-ին յայտնաբերուած աստղակերպի մը կը տրուի Ռոտոփի թագուհիին անունը՝ 166 Ռոտոփի աստղակերպ։
## Տե՛ս նաեւ

* Էմոս լեռնաշղթայ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան թագաւորներ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան հերոսներ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
166 Ռոտոփի աստղակերպ

մինի|166 Ռոտոփի
**166 Ռոտոփի աստղակերպ**․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1876-ին Քրիստեան Հենրիխ Ֆրիտրիխ Փիթըրս *Christian Heinrich Friedrich Peters* աստղաբանին կողմէ, երբ ան կը դիտէր Ա․Մ․Ն․ Նիու Եորք նահանգին Քլինթոն գիւղին Համիլթոն համալսարանի Լիչֆիլտ աստղատիդարանէն։ Ան աստղակերպին կու տայ յունական դիցաբանութենէն Ռոտոփի թագուհիին անունը, որ կինն էր Էմոս թագաւորին։

166 Ռոտոփի աստղակերպին տրամագիծը 59,9 քլ․ է։ Ռոտոփի ինքնին շուրջ կը դառնայ ամէն 4 ժամ եւ 43՛։

## Տե՛ս նաեւ

* 1184 Եէա աստղակերպ
* 3092 Իրոտոթոս աստղակերպ
* 238 Հիփաթիա աստղակերպ
* 1647 Մենելաոս աստղակերպ
* 659 Նեսթոր աստղակերպ
* 911 Աղամեմնոն աստղակերպ
* 132 Էթրա աստղակերպ

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր այբենական կարգող
Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր
Ֆալաքրօ

**Ֆալաքրօ** լեռ (յուն․՝ Φαλακρό, կը թարգմանուի որպէս «ճաղատ լեռ»)․ Տրամա շրջանային միաւոր, Մակեդոնիա (հիւսիսային Յունաստան), Յունաստան։ Բարձրագոյն գագաթը 2232 մ․ է։ Լերան վրան կը գործէ լեռնադահուկային հանգիստավայրի կեդրոն մը։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
մինի|Ֆալաքրօ․ լեռնադահուկային հանգիստավայրը
Ֆալաքրօ լեռնազանգուածը արեւելեան Մակեդոնիոյ եւ Թրակիոյ բարձրագոյն լեռն է, Փրոֆիթիս Իլիաս գագաթով (2232մ․)։ Արեւմուտքէն կապուած է Օրվիլոս լերան հետ, իսկ արեւելքէն կը հանգի Նեսթոս գետին հովիտը որ զայն կը բաժնէ կեդրոնական Ռոտոփիէն։ 

Լեռնազանգուածը կը բաղկանայ 3 գլխաւոր ուռերէ։ 

## Բնապահպանում
Ֆալաքրօ լերան գագաթները, որոնց տարածութիւնը 99,57 քլ² է, պահպանուած կենսավայրեր են ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 համաեւրոպական օղահիւսքէն (բնութեան պահպանման յատուկ եւրոպական ծրագիրներ)։ 

### Բուսականութիւն
մինի|Վայրի ձիեր
Լեռնազանգուածին բուսականութիւնը կ՛ընդգրկէ բազմաթիւ բոյսերու տեսակներ որոնց թիւը Յունաստանի տարածքին սակաւաթիւ է։ Ինչպէս օրինակ՝ հաւկթաձեւ «ամելայնհեր», զուարթ թրաշուշան, այծիտ, արջախաղող, Ռոտոփիի (հապերլէա), թուխ «նիկրիթելա», վալերիանա, լերան թէյ, այռուած խոլորձ, եւայլն։ 

### Կենդանական աշխարհ
Գալաքրօ լերան բնապահպանուած կենդանական աշխարհին մէջ կը հանդիպինք ողնայարներու եւ անողնայարներու․ եւրոպական ջրասամոյրին, գայլին, Ալքոն բծայինին, եղջերափողին, ագուռ ջղջիկին, վայրի կատուին, աղուէսնին, վայրի ձիուն, վայրի խոզին, ականջաջղջիկին, «փիփիսթրելի»ին, լեռնամկանին, «փսեւտօհազար»ին, եւայլն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Φαλακρό.jpg|Ֆալաքրօ
Պատկեր:Όρος Φαλακρό.jpg|alt=
Պատկեր:Απο την Κορυφη.jpg|Ֆալաքրօ․ գագաթէն նկարուած
Պատկեր:Falakro25Oct2010 P Latsoudis (7bb).jpg|alt=
Պատկեր:Falakro GS.jpg|alt=
Պատկեր:Ομορφονιός.jpg|alt=
Պատկեր:Friver.jpg|Ֆալաքրօ․ սառած գետ
Պատկեր:Chindjovo 006 original.jpg|Ֆալաքրօ․ տեսարան հիւսիս-արեւմուտքէն
Պատկեր:Falakro top east.jpg|Ֆալաքրօ․ արեւելքէն
Պատկեր:Όμορφα περίεργα λουλούδια.jpg|alt=
Պատկեր:Ασπρολούλουδο.jpg|alt=
Պատկեր:Λουλούδια του φαλακρού.jpg|alt=
Պատկեր:Λουλούδια.jpg|alt=
Պատկեր:Πυργοι.jpg|alt=
Պատկեր:Τριαντάφυλλο.jpg|alt=
Պատկեր:Early in the morning flower.jpg|alt=


      
## Տե՛ս նաեւ
Ռոտոփի լեռնաշղթայ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Ռիլա վանք

**Ռիլա վանք**․ Սուրբ Յովհաննէսի վանք, ծանօթ որպէս Ռիլա վանք (պուլկ․՝ *Рилски манастир, Rilski manastir*) եւ կամ Իվան վանք (*Sveti Ivan Rilski,* պուլկ․՝ Рилски манастир „Свети Иван Рилски“)։ Ուղղափառ եկեղեցուոյ մեծագոյն վանքը Պուլկարիոյ մէջ։ Կը գտնուի Ռիլա լեռնաշղթային վրայ, Ռիլա գետի հովիտին մէջ։

## Տեղեկութիւններ
Ռիլա վանքը կը գտնուի Ռիլա լեռնաշղթային վրայ, 1147 մեթր բարձրութեան վրայ եւ մայրաքաղաք Սոֆիայէն 117 քլ․ դէպի հարաւ։ Վանքը կը գրաւէ 8800մ² տարածութիւն մը։

Հիմնադրուած է Ժ․րդ դարուն եւ ըստ աւանդութեան՝ Սուրբ Յովհաննէս ճգնաւորին կողմէն, Պետրոս Ա․ ցարին թագաւորութեան ընթացքին (927-968)։ Պուլկարիոյ մշակութային, պատմական եւ ճարտարապետական կարեւորագոյն յուշարձաններէն է։ Պուլկարիոյ եւ հարաւային Եւրոպայի զբօսաշրջիկութեան կեդրոններէն է։ Կը բաղկանայ հինգ գմբէթներէ, աշտարակէ մը եւ միաբաններու խցիկներէ։ 

Վանքը պատկերացուած է պուլկարական 1 «լեւ» թղթադրամին (հրատարակուած 1999-ին) ետեւի երեսին։ 

## Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան
1976-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rila Monastery (Рилски манастир) - fresco 2.JPG|alt=
Պատկեր:Rila Monastery Portico, August 2013.jpg|alt=
Պատկեր:Fresco de San Juan de Rila, a la entrada al Monasterio.jpg|alt=
Պատկեր:Rilakloster p 20090407 016.JPG|alt=
Պատկեր:Rilamon-lazarov-1.JPG|alt=
Պատկեր:Stenopis.jpg|alt=
Պատկեր:Bulgaria 15.jpg|alt=
Պատկեր:2643 Rilski manastir, Bulgaria - panoramio (35).jpg|alt=


   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ սրբավայրեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի սրբավայրեր
Ստորոգութիւն:Սրբավայրեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Սրբավայրեր
Լորտ Հաու Կղզի

**Լորտ Հաու Կղզի** (անգլ․՝Lord Howe Island)․ կղզեակ, Աւստրալիոյ հասարակապետութիւն։ Կը գտնուի Աւստրալիայէն 600քլ․ դէպի արեւելք, Թազման ծովուն մէջ։ աջից|մինի|Լորտ Հաու Կղզին հիւսիսէն դիտուած

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Լորտ Հաու Կղզին վարչականօրէն կը պատկանի Աւտրալիոյ հասարակապետութեան ամենահին գաղթօճախ-նահանգին՝ Նիու Սաութ Ուէյլս նահանգապետութեան։

Տարածութիւնն է 14,6քլ² եւ մնայուն բնակչութեան թիւը 347 է։

## Բնապահպանման շրջան
Լորտ Հաու Կղզին բնապահպանման շրջան մըն է՝ 14քլ² տարածքով, ճշդուած Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամին կողմէն (WWF ID#AA0109)։ 

Լորտ Հաու Կղզին մաս կը կազմէ «Աւստրալիոյ Աշխարհագրական Կենսատեղակագրական Ժամանակամիջոց» (Interim Biogeographic Regionalisation for Australia - IBRA) շրջանի «Խաղաղականի Ենթարեւադարձ Կղզիներ» եւ PSI01 ենթաշրջան է 19.022 քլ² տարածքով։ 

## Բնակչութիւն

## Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան
1982-ին Լորտ Հաու Կղզեխումբը, որ կը ներփակէ Պոլ Բուրգը յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան։

## Տե՛ս նաեւ

* Պոլին Բուրգը
* Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ կղզիներ
Ստորոգութիւն:Խաղական Ովկիանոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Պոլին Բուրգը

**Պոլին Բուրգը** (անգլ․՝ Ball's Pyramid)․ դուրս ցցուած դարվար անբնակ ժայռակզի․ Լորտ Հաու Կղզի, Աւստրալիա, Խաղաղական Ովկիանոս։ Կը գտնուի Լորտ Հաու Կղզիէն 20քլ․ դէպի հարաւ-արեւելք։ 6․4 միլիոն տարի առաջ կազմուած վահանաձեւ հրաբուխի եւ խառնարանի կերուած խիցն է։ 

## Տեղեկութիւններ
Պոլ Բուրգը կազմուած է 6․4 միլիոն տարի առաջ։ Վահանաձեւ հրաբուխի եւ խառնարանի կերուած խիցն մըն է։ Մաս կը կազմէ Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակին։ Պոլ Բուրգը կ՛երկարի 300 մեթրի վրայ, բարձրութիւնը 572մ․ է եւ լայնքը՝ 1,100մ․։ Աշխարհի բարձրագոյն հրաբխային ժայռաշերտն է։

## Անուանում
Մեծն Բրիտանիոյ Ծովուժին սպայ Հենրի Լիճպըրտ Պոլին (1756 - 1818) անունը առած է։ Ան 1788-ին կը տեղեկագրէ ժայռին յայտնաբերումը։ Նոյն ժամբորդութեան ընթացքին ան տեղեկագրած է նաեւ Լորտ Հաու Կղզիին յայտնաբերումը։

## Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան
1982-ին Լորտ Հաու Կղզեխումբը եւ Պոլին Բուրգը յայտարարուած են Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Balls Pyramid, Lord Howe Marine Park 1008.jpg|alt=
Պատկեր:Ball's Pyramid2.jpg|alt=
Պատկեր:Balls Pyramid pano (8748738167).jpg|alt=
Պատկեր:LordHoweIsland MtGower 136.JPG|Պոլին Բուրգը նկարուած Լորտ Հաու Կղզիին Կոուր լեռէն
   

## Ծանօթագրութիւններ
Հայտու (լեռ)

**Հայտու** կամ **Էրիմանթոս** (յուն․՝Χαϊντού, Ερύμανθος)․ հիւսիսային Յունաստանի լեռ։ Բարձրագոյն կէտն է 1828մ․։ Կը գտնուի Թրակիոյ եւ Մակետոնիոյ միջեւ, յունապուլկարական սահմանին մօտ։

## Տեղեկութիւններ
**Հայտու** կամ **Էրիմանթոս** լեռը կը գտնուի հիւսիսային Յունաստանի Թրակիոյ եւ Մակետոնիոյ Շրջանային Միաւորներուն միջեւ, յունապուլկարական սահմաններուն մօտ եւ Ռոտոփիին Քուլա լեռնաշղթային մաս կը կազմէ։ Թրակիոյ եւ Մակեդոնիոյ Շրջանային Միաւորներուն բնական սահմանն է։

Բարձրագոյն գագաթն է Ղիֆթոքասթրօ (1828մ․)։ Կը յաջորդեն Տիհալա (1745մ․), Ցուքնիտոթոփոս (1709մ․), Մալիա (1699մ․), Տրիմոս (1608մ․), Քուլա (1606մ․), Թերմօ (1600մ․), Մաւրի Փեթրա (1586մ․), Մեղալի Քրուսա (1581մ․), Էրիմանթոս (1569մ․), եւայլն։

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ

### Բուսականութիւն
Հայտու լերան անտառը կը բաղկանայ դարաւոր բեկոններէ՝ որոնցմէ շատերուն բարձրութիւնը 30 մեթրէն աւելի է, ինչպէս նաեւ սոճիներէ, եղեւնիներէ, կարմրամայրիներէ, եւայլն։ Նաեւ լերան վրայ կը հանդիպինք տեղայատուկ Ռոտոփիի շուշանին *(Lilium Rhodopeum)*։

### Կենդանական աշխարհ
Լերան կենդանական աշխարհը կ՛ընդգրկէ արջեր, գայլեր, վայրի խոզեր, այծեամներ, ինչպէս նաեւ հազուագիւտ թեւաւորներ, օրինակ՝ սեւ փայտփորիկը եւ արեւմտեան ցախաքլորը։

Լերան լանջերուն բազմաթիւ առուներ կը հոսին, որոնց ջուրերուն մէջ կը հանդիպինք սրճախայտին (*Salmo trutta*)։

## Բնութեան Յուշարձան
1980-ին անտառին մէկ մասը յայտարարուած է Բնութեան Յուշարձան եւ օրէնքով կը պահպանուի։

   

## Տե՛ս նաեւ

* Ֆալաքրօ 
* Ֆրաքթօ (լեռ)
* Ռոտոփի (լեռնաշղթայ)
* Էմոս 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Ֆրաքթօ (լեռ)

**Ֆրաքթօ** (յուն․՝Φρακτό)․ հիւսիսային Յունաստանի լեռ։ Բարձրագոյն կէտն է 1953մ․։ Կը գտնուի Յունաստանի եւ Պուլկարիոյ սահմանագծին մօտ։ Անոր հարաւային մասին կը գտնուի Ֆրաքթոյի Կոյս Անտառը, Յունաստանի միակ կոյս անտառը, եւ Եւրոպայի հազուագիւտներէն։ 

## Տեղեկութիւններ
Ֆրաքթօ լեռը կը գտնուի Տրամա նահանգը, յունապուլկարական սահմաններուն մօտ եւ կեդրոնական Ռոտոփիին մաս կը կազմէ․ անոր բարձրագոյն կէտն է։ Արեւմուտքէն Էլաթիա լեռէն զայն կը բաժնէ Մեղալօ Ռեմա գետը, իսկ հարաւ-արեւելքէն Սթամնա լեռէն զայն կը բաժնէ Ֆարասինօ գետը։

Բարձրագոյն գագաթն էՏելիպոսքա (1953 մ․)։ Կը յաջորդեն Իփսոմա (1876մ․), Լիքոլաքա (1850մ․), Քափսալաքի (1829մ․), Ռահի (1817մ․), Մաքրուլօ (1752մ․), Մնիմա Փարասքեւա (1640մ․), եւայլն։

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Ֆրաքթօ լերան  հարաւային մասին կը գտնուի Ֆրաքթոյի Կոյս Անտառը, որ Յունաստանի միակ կոյս անտառն է, եւ Եւրոպայի հազուագիւտներէն։ 

Լերան վրայ կայ նաեւ «Աղրիողիտային կիրճը» (բառացի թարգմանութեամբ՝ վայրի նոխազին կիրճը), որ քարայծներու կարեւոր կենսավայր մըն է։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:1992-08-Paranesti-007.jpg|alt=
Պատկեր:Rupicapra rupicapra balcanica, Frakto Virgin Forest.jpg|alt=
Պատկեր:1992-08-Paranesti-009.jpg|alt=
Պատկեր:2οςΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΦΡΑΚΤΟΥ Η ΜΠΡΟΣΤΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ-FRAKTO SECOND FALL FRONT SIDE.jpg|alt=
Պատկեր:Eurasian treecreper.jpg|alt=
Պատկեր:L1060871 01.jpg|alt=
Պատկեր:L1060871 03.jpg|alt=
Պատկեր:Pygmy owl at Frakto forest.jpg|alt=

մինի

## Ջրվէժներ
Ֆարասինօ գետին ամենածանօթ ջրվէժներն են․-

* Ահլատորեմաթօ Ա․, 7մ․ բարձրութիւն․
* Ահլատորեմաթօ Բ․, 13մ․ բարձրութիւն․
* Ահլատորեմաթօ Գ․, 70մ․ բարձրութիւն․
* Ահլատորեմաթօ Դ․, 40մ․ բարձրութիւն․
* Ահլատորեմաթօ Ե․, 70մ․ բարձրութիւն։

## Անբնակելի բնակավայրեր
Ֆրաքթօ լերան լանջերուն կը գտնուին ներկայիս անբնակ բնակավայրերը․-

* Թերմիա
* Փեւքոլոֆոս
* Քալիվիա Խածիխրիստու
* Քալիվիա Խածիսփիրու
* Քրուսովօ

 

## Տե՛ս նաեւ

* Ֆալաքրօ
* Հայտու 
* Էլաթիա
* Սթամնա
* Էմոս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Ռիլայի եօթը լիճեր

**Ռիլայի եօթը լիճեր**, (պուլկ․՝Седемте рилски езера, romanized: Sedemte rilski ezera)․ սառցային լիճերու խմբակ։ Կը գտնուի Ռիլա լեռնաշղթային հիւսիս-արեւմտեան կողմը, Պուլկարիա։

## Տեղեկութիւններ
Ռիլայի եօթը լիճերը կը գտնուին ծովի մակերեսէն 2100մ․ - 2500մ․ բարձրութեան վրայ։ Իւրաքանչիւր լիճ ունի յատուկ անուն մը, որ կապուած է անոր բնորոշող պատկերին հետ։ 

Բարձրագոյն լիճը «Սալծաթա» (արցունք) կը կոչուի, որովհետեւ անոր զուլալ ջուրերուն շնորհիւ լիճին յատակը տեսանելի է։ Մեծութեամբ յաջորդը իր ձեւին պատճառով Օքոթօ կը կոչուի (աչք)․ եօթը լիճերէն ամենէն խորունկն է՝ 37,5մ․։ Մնացեալներուն անուններն են՝ Պապրեքա (պոլոճիկ), Պլիզնաքա (երկուորեակ), Թրիլիսթնիքա (առուոյտ), Ռիպնոթօ Էզերօ (ձուկի լիճ) եւ Տոլնոթօ Էզերօ (ամենացած լիճ)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ezeroto Bubreka.JPG|Պարպեքա լիճ
Պատկեր:Ezeroto Sulzata.JPG|Սալծաթա լիճ
Պատկեր:RILA-ribnoto-ezero.JPG|Ռիպնոթօ Էզերօ
Պատկեր:Ez okoto IMG 3802.jpg|Օքոթօ լիճ
Պատկեր:Bliznaka ezero panorama 1.jpg|Պլիզնաքա լիճ
Պատկեր:Rila lake Trilistnika 1564.jpg|Թրիլիսնիքա լիճ
Պատկեր:Dolnoto ezero.jpg|Տոլնոթօ Էզերօ

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ լիճեր
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լիճեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լիճեր
Ստորոգութիւն:Լիճեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիճեր
Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակ

**Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակ** (անգլ․՝ Lord Howe Island Marine Park)․ Աւտրալիա, Խաղաղական Ովկիանոս։ Աշխարհի եւ Աւստրալիոյ հարաւագոյն բստավիմուտքի կենսադրութիւնը։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակը կը գտնուի Սիտնիէն (Նիու Սաութ Ուէյլս, Աւստրալիա) 643քլ․ հարաւ-արեւելք, Աւստրալիոյ եւ Խաղաղական Ովկիանոսին հարաւագոյն ծայրամասին։ 

## Ծովային Պուրակի ստեղծման յայտարարութիւն
ձախից|մինի
1999-ին Լորտ Հաու Կղզին շրջապատող ջուրերը՝ 465․45քլ² տարածութեամբ, իրենց անզուգական ծովային կենսահարստութեան պատճառով կը յայտարարուին Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակ։

## Ծովալիճ
Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակը կը ներփակէ ծովալիճ մը 1․5քլ․ տարածութեամբ։ Կը պատսպարէ բստավիմուտքի կենսադրութիւնը։ 

## Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան
1982-ին Լորտ Հաու Կղզեխումբը, Պոլին Բուրգը եւ անոնց շրջապատող ջուրերու տարածութիւնը յայտարարուած են Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Providence Petrel.JPG|Փրովիտենս Փեթրել ծովային թռչուն․ ցանկագրուած է որպէս վտանգի տակ թեւաւոր տեսակ եւ կը պաշտպանուի NSW TSC օրէնքով
Պատկեր:Providence Petrel - Eaglehawk Neck.jpg|Փրովիտենս Փեթրել
Պատկեր:White tern with fish.jpg|Սպիտակ ծովածիծառ
Պատկեր:Red-tail.jpg|Կարմրագի
Պատկեր:Mount Lidgebird and Mount Gower.JPG|Լիճպըրտ եւ Կոուր լեռներ
Պատկեր:Overlooking Lord Howe Island.JPG|Լորտ Հաու Կղզի եւ Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակէն մաս մը

   

## Տե՛ս նաեւ

* Լորտ Հաու Կղզի
* Պոլին Բուրգը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ ծովային պուրակներ
Ստորոգութիւն:Ծովային պուրակներ
Ստորոգութիւն:Ծովային պուրակներ այբենական կարգով
Սթամնա (լեռ)

**Սթամնա** (յուն․՝Στάμνα)․ հիւսիսային Յունաստանի լեռ։ Բարձրագոյն կէտն է 1739մ․։ Կը գտնուի Յունաստանի եւ Պուլկարիոյ սահմանագծին մօտ։ Լերան վրայ կը գտնուի Սթամնայի Անտառը, որ կը յատկանշուի ուժգին հոսանքներուն եւ ջրվէժներուն աղմուկով։ 

## Տեղեկութիւններ
մինի|Սթամնա լեռ․ Այիա Վարվարային ջրվէժը
Սթամնա լեռը կը գտնուի Տրամա նահանգը, յունապուլկարական սահմաններուն մօտ եւ կեդրոնական Ռոտոփիին մաս կը կազմէ։ Քուլա լեռնաշղթային հիւսիս-արեւմտեան ծայրամասն է։ Ֆրաքթօ լեռէն զայն կը բաժնէ Ֆարասինօ գետը՝ Նեսթոս գետին հարկատուներէն։

Բարձրագոյն գագաթն է Փսիլոմա (1739մ․)։ Կը յաջորդեն Քիթրինովունի (1709մ․), Մանտրա Քրեմինարի (1659մ․), Քիդրինի Տեքսամենի (1644մ․), Սթամնա (1616մ․), Վարվարա (1547մ․), Ղիտոթոփոս (1535մ․), Թրիս Քորիֆես (1519մ․), Սղուրոթոփի (1517մ․), եւայլն։

## Բնակավայրեր
Սթամնայի լանջին կը գտնուին հետեւեալ բնակավայրերը․-

* Փրասինատա․
* Սիլի․
* Վունոփլայեա․
* Տիամեսօ․
* Օքսիա․
* Փեւքի։

  

## Տե՛ս նաեւ

* Ֆալաքրօ
* Հայտու
* Էլաթիա
* Ֆրաքթօ
* Էմոս

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Ռիչըրտ Պաքալեան

**Ռիչըրտ Պաքալեան** (), Հոլիվուտի հայ դերասան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ուոթըրթաուն (Նիւ Ինկլընտ նահանգ)՝ տիգրանակերտցի Նշան Պաքալեանի եւ ամերիկուհի մօր ընտանիքին մէջ։ Իսկական անունը Տիգրան է։

Ինը տարեկանին զրկուած է հօրմէն։ Մանկութենէն զբաղած է ոտնագնդակով եւ բռնցքամարտով, դարձած է Նիւ Ինկլընտի «Ոսկէ ձեռնոցներ» բռնցքամարտի մրցոյթի ախոյեան։ Այնուհետեւ ծառայած է օդային ուժերուն մէջ, բռնցքամարտութեամբ զբաղած է օդաչուներու հետ։

1950 թուականի Օգոստոսին Թեքսասի մէջ Տիգրան Պաքալեան պատահաբար ականատես եղած է դրամատան մը կողոպուտին, կրակած է գողերուն վրայ, սակայն ինքն ալ վիրաւորուած է ձախ ուսէն՝ կորսնցնելով թեւին աշխատունակութիւնը։

Այնուհետեւ աշխատած է օդանաւի եւ ճարտարագիտական ընկերութիւններու մէջ, ապա՝ Հոլիվուտ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Էլաթիա (լեռ)

**Էլաթիա** (յուն․՝Ελατιά)․ հիւսիսային Յունաստանի լեռ։ Բարձրագոյն կէտն է 1826մ․։ Էլաթիա լերան անտառը Յունաստանի մեծագոյն անտառն է, 700քլ² տարածութեամբ։    

## Տեղեկութիւններ
Էլաթիա լեռը կը գտնուի Տրամա նահանգը, Մակեդոնիա, յունապուլկարական սահմաններուն մօտ եւ կեդրոնական Ռոտոփիին մաս կը կազմէ։ Կը սահմանուի արեւելքէն Մեղալօ Ռեմա գետէն, իսկ արեւմուտքէն Տոսփաթիս գետէն։ 

Բարձրագոյն գագաթն է Ցաքալօ (1826մ․)։ Կը յաջորդեն Օքսիես (1811մ․), Էլաթիա (1647մ․), Պուզալա (1631մ․), Փիրամիտա Քութրա (1628մ․), Զերվօ (1578մ․), Քալիվիա Ղրավանի (1556մ․), եւայլն։

Էլաթիա լեռէն կը բխին բազմաթիւն առուակներ, ինչպէս նաեւ Վաթիրեմա գետը․ կը կոչուի նաեւ Մաւրօ Ռեմա։ Փիրամիտա Քութրա գագաթին մօտ, Էլաթիա անտառին կեդրոնը, կը գտնուի Էլաթիային Անտառային Գիւղը, ուր ամէն տարի 20 Յուլիսին (Փրոֆիթիս Իլիաս տօնին) տեղի կ՛ունենայ Սարաքացանիներուն հանդիպումը։ 
մինի

## Բուսական եւ կենդանական աշխարհ

### Բուսականութիւն
Էլաթիա լերան անտառը Յունաստանի մեծագոյնն է։ Անտառը կ՛ընդգրկէ բազմաթիւ ծառերու տեսակներ, ինչպէս օրինակ՝ կարմիր եղեւնի, սոճի, մայրի, հաճարենի, ցարասի, բարտի, դղքի, կաղնի, վայրի վարդենի, եւայլն։ 
մինի
Լերան արեւմտեան մասին, Մաղուլա կոչուած վայրին մէջ կայ Յունաստանի ցարասիի միակ անտառը։

### Կենդանական աշխարհ
Լեռը կը պատսպարէ բազմաթիւ կենդանիներ, ինչպէս օրինակ՝ սրճագոյն արջը, ճագարը, գայլը, վայրի կատուն, վայրի աղաւնին, արծիւը, բազէն, փայտփորիկը, եւայլն։
մինի|Էլաթիա

## Էլաթիային գիւղերը
Էլաթիային լանջերուն կը գտոնւին հետեւեալ գիւղերը․-

* մինի|ՏիփլոհորիԱնօ Մանտրիա
* մինի|ՄաւրոհորիՔաթօ Մանտրիա
* Քարովօմինի|Միքրոմիլիա
* Այթորահի
* Սիքիտիա
* Միլիթոս
* Թիսաւրոս
* Քլիսթա
* Էլաթիա
* Վաթիրեմա
* Սքալոթի
* Քոքինօ
* Սիտիրոներօ
* Օրոփետիօ
* Փափատես
* Լաքուտա
* Քալիքարփօ
* Միլոփեթրա
* Փսիհրօ
* Միքրոմիլիա
* Տիփլոհորի
* Մելիսոմանտրա
* Փոթամի
* Տելթա
* Մաւրոհորի
* Քալիվիա Քարիոթի
* Աղրիոքերասիա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:View of Elatia forest - 1.jpg|alt=
Պատկեր:Δάσος Ελατιάς.jpg|alt=
Պատկեր:Χλωρίδα στο Δάσος της Ελατιάς.jpg|Էլաթիա լերան բուսական աշխարհը
Պատկեր:Crocus-2, Elatia forest.jpg|alt=
Պատկեր:Butterfly in Elatia forest - 3.jpg|alt=
Պատկեր:Wild Strawberry in Elatia forest - 2.jpg|alt=
Պատկեր:Καράντερε 4.jpg|alt=
Պատկեր:Wildflower in Elatia forest.jpg|alt=

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Նեսթոս (գետ)

**Նեսթոս** (յուն․՝ Νέστος, պուլկ․՝ Места *Մեսթա*)․ Յունաստանի 5 մեծ գետերէն մին։ Մակեդոնիոյ եւ Թրակիոյ շրջաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Գավալա եւ Քսանթի Շրջանային Միաւորներուն մէջ հոսքը անոնց սահմանագիծն է։ Կը բխի Ռիլա լեռնաշղթայէն, Պուլկարիա, եւ կը թափի Թրակիոյ ծոցը։

Գետին տարածքին ապաստան կամ կեր կը գտնեն թեւաւորներու 300 տեսակներ, գիշատիչ կենդանիներու 30 տեսակներ, սողուններու 21 տեսակներ, երկակենցաղներու 11 տեսակներ, իսկ անոր Դելթային կազմուած ծովալիճերուն ձուկերու բազմաթիւ տեսակներ։

Ըստ Իրոտոթոսին, Նեսթոս գետը եղած է Յունաստանի մէջ առիւծներու տարածման հիւսիսային սահմանը։

## Դիցաբանութեան մէջ
Յունական դիցաբանութեան մէջ, Նեսթոս կամ Նեսոս կը ծնի տարուան սկիզբին, նախքան մարդոց ծնիլը։ Ծնած է 12․456 գետերու եւ 3000 ջրահարսերու հետ։ Հայրը եղած է Ովկիանոսը եւ մայրը՝ Թիթիս։

## Տեղեկութիւններ

### Գետին հոսքին մասին
[ձախից|մինի|Նեսթոս, [Յունաստան|Յունաստանի մէջմինի|Նեսթոս․ Տելթա]]

Նեսթոս գետը կը բխի Ռիլա Լեռնաշղթայէն, Պուլկարիա։ Կ՛եզերէ յունապուլկարական սահմանը, կը ճեղքէ արեւմտեան Ռոտոփին եւ Ֆալաքրօ լեռը եւ դէպի հարաւ շարունակելով իր հոսքը, կը թափի Թրակիոյ ծոցը (Էգէական ծով)։  

Հոսքին ընդհանուր երկարութիւնն է 243քլ․, որոնցմէ 130քլ․ Յունաստանի մէջ։ 

Գետին Դելթային տարածքը ջրակենցաղային միջազգային կարեւորութիւն ունի եւ Ազգային Պուրակին մաս կը կազմէ․ կ՛երկարի Նէա Գարվալիէն մինջեւ Ավտիրա եւ կ՛ընդգրկէ Վիսթոնիտա եւ Իսմարիտա լիճերը։ Ավտիրա կը գտնուի նաեւ գետեզեքի անտառը, ծանօթ որպէս Մեծ Անտառ։ Անտառը կը յատկանշուի հարուստ բուսականութեամբ եւ բազմաթիւ կենդանիներու տեսակներէ։ 
մինի|Նեսթոս - Նաթուրա 2000, բնապահպանման շրջան

### Գետին կարեւորութիւն հնադարին
Նեսթոս գետը պաշտուած է որպէս աստուած։ Անոր վերի եւ միջին հոսքին կ՛ապրէին Տիի՝ հնադարեան յունա-պեղասգեան ցեղ որ յետագային դասուեցաւ որպէս թրակեան։ Իսկ Թրակիոյ Թեմպիէն դէպի հարաւ Սաթրեսները (Σάτρες Θράκης, Satrae) կ՛ապրէին։
## Բնապահպանման շրջան
Նեսթոսին Նեղուցը (Στενά Νέστου)՝ 86,36քլ․² տարածք, Natura 2000 / GR1120004 բնորոշուած պաշտպանուած կենսավայր է։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Gorge Nestos river.jpg|Նեսթոսին կիրճը
Պատկեր:Nestos river gorge - panoramio - t.przechlewski.jpg|alt=
Պատկեր:Nestos river gorge - panoramio - t.przechlewski (2).jpg|alt=
Պատկեր:Nestos Gorge.jpg|alt=
Պատկեր:IMG 20180526 115847 HDR Στενά Νέστου.jpg|Նեսթոս Նեղուցը
Պատկեր:IMG 20180526 121729 HDR Αγριολούλουδο στα Στενά του Νέστου.jpg|Վայիր ծաղիկներ
Պատկեր:IMG 20180526 122103 HDR Αγριολούλουδο στα Στενά του Νέστου.jpg|alt=
Պատկեր:IMG 20180526 122600 HDR Αγριολούλουδο στα Στενά του Νέστου.jpg|alt=
     

## Տե՛ս նաեւ

* Տոսփաթիս
* Էլաթիա
* Ռոտոփի
* Էվրոս (գետ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր
Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի գետեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գետեր