Նեմրութ

մինի|Նեմրութ լերան քարայծ
ձախից|մինի|252x252փքս|Առիւծ պահակը, նկարուած արեւելեան հարթակի հիւսիս-արեւելեան անկիւնէն
Նեմրութ լեռ, (թրք․՝ *Nemrut Dağı,* քրտերէն*՝ Çiyayê Nemrûdê ,* յուն․՝ *Νεμρούτ* կամ *Νεμρώδ)․*  2134 մ․ բարձրութեամբ, մաս կը կազմէ Հայկական Տաւրոսեան լեռնաշղթային եւ կը գտնուի Պատմական Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ միջեւ։  Նեմրութ լեռը կ՛ իշխէ Եփրատին հովիտին, Քեահթա *Kâhta* եւ Ատըյաման *Adıyaman* քաղաքներուն վրայ։   Լեռը նշանաւոր կը դառնայ երբ անոր գագաթին արեւելեան եւ արեւմտեան արհեստական դամբարանադաշտերուն վրայ ԺԹ․ դարուն (1881), կը յայտնաբերուի պաշտամունքային փառահեղ սրբավայր համալիրը՝ Կոմմագէնի Անտիոքոս Ա․ Երուանդունի թագաւորի (Հելլենիստական շրջան) կառուցած դամբարանաբլուր-սրբավայրը։  Վայրը, 1987-էն ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկին մէջ։   1988-ին թրքական պետութիւնը լեռը «Ազգային պուրակ» կը հռչակէ։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Անտիոքոս Ա․ (կամ՝ Ատիոխոս *Ἀντίοχος*) Կոմմագէնի Երուանդունի թագաւորը (Ք․Ա․ 69-38), ծանօթ իբրեւ «Անտիոքոս Աստուածը,  Արդար, Վսեմ, Հռոմէացիներուն բարեկամ եւ յունասէր» (*Ἀντίοχος ὁ Θεὸς Δίκαιος Ἐπιφανὴς Φιλορωμαῖος Φιλέλλην*), Նեմրութ լերան գագաթին արեւելեան եւ արեւմտեան արհեստական դամբարանադաշտերուն վրայ պաշտամունքի յուշարձաններ կը կառուցէ իր դամբարանին համար։ 

### Պաշտամունքի յուշարձան
մինի|Նկար․ ժամադիտութեան առիւծ քանդակ

Կոնաձեւ արհեստական դամբարանաբլուրը կառուցուած է մանր քարերով, առանց շաղախի եւ ունի 50 մ․ բարձրութիւն։  Անոր արեւելեան եւ արեւմտեան կողմերը կանգնեցուած են (ներկայիս աւերակ, կործանուած վիճակի մէջ) մօտաւորապէս 8 մ․ բարձրութեամբ նոյնանման բարձրաքանդակ արձանաշարքեր եւ կոթողներ, որոնք կը պատկերացնեն յաջորդաբար, աստուածներ՝  Արամազդ, Անահիտ, Միհր, Տիր,Վահագն ու Կոմմագէնի երկրին դիցուհին, արքան՝ Անտիոքոս Ա․ եւ անոր նախնիները, թագաւորութեան զինանշանները՝ առիւծ եւ արծիւ, ինչպէս նաեւ Անտիոքոս Ա․ թագաւորի ժամադիտութիւնը՝ առիւծի քանդակով:

Յուշարձանախումբի կեդրոնական մասին տեղ կը գրաւեն հինգ մարդակերպ արձաններ, նստած քարաշէն գահերու վրայ (արձաններոը այժմ տապալած են): Կեդրոնը, Արամազդի արձանն է, 9 մ․ բարձրութեամբ։   Անոր աջ կողմը Անահիտ դիցուհիին արձանն է, իսկ ձախ կողմը Միհր աստուծոյ արձանը։   Կեդրոնական այս երեք արձանները կը ներկայացնեն երեք գերագոյն աստուածները:   Անոնց մէկ կողմը կանգնած է սրբավայրը կառուցող Անտիոքոս Ա․ թագաւորը եւ միւս կողմը՝ քաջութեան աստուած Վահագնը:  Թագաւորը կը ներկայացուի հայկական Տիգրանեան թագով։  Յունալեզու արձանագրութիւնները կը վկայեն, որ Կոմագէնի թագաւորական տունը կը սէրի Երուանդունիներէն եւ որ Կոմմագէնին Ք․Ա․ 4-րդ դարէն մինչեւ 1-ին դար Հայաստանի մաս կազմած է։
Երկու հարթակներուն արձանագրութիւնները նոյնն են։

### Հայեացք դէպի Հայկական Բարձրաւանդակ
Հետաքրքրական է թէ արեւելեան դամբարանադաշտի յուշարձանները արեւելքի կէտէն 30 աստիճանով շեղուած են դէպի հիւսիս․ այն կէտէն է որ արեւը կը ծագի Անտիոքոս Ա․-ի ծննդեան օրը՝ 7 Յուլիսին։   Ինչպէս նաեւ արեւելեան հարթակէն ուղղահայեաց նշմարուող Հայկական լեռնաշխարհի բարձրագոյն կէտը՝ Մեծ Մասիսի գագաթը: 

Տօնախմբութիւններուն համար, շինուած էր յատուկ սալայատակ ճանապարհ։  Այժմ, լերան 1500 մ․ բարձրութենէն, ուղեւորները գագաթին պաշտամունքի վայրերը կը հասնին քալելով յատուկ փայտաշէն ճանապարհէ մը եւ վերջին 40-50 մ․՝ հին սալայատակ ճանապարհէն։

Նեմրութ լերան լանջին կը գտնուի Արսեմիա (Արշամաշատ) հնագիտական վայրը. Արսեմիա *Αρσάμεια*  եղած է մայրաքաղաք ու հոն գտնուած են Անտիոքոս Ա․-ի պալատին աւերակները, ինչպէս նաեւ Երուանդունի արքաներու դամբարանը։

## Պատկերասրահ

### Վերելք դէպի Նեմրութ լերան պաշտամունքի համալիրը, 26 Յունիս 2015, վաղ առաւօտեան ժամերուն

Պատկեր:Nemrut, 26-6-2015.jpg|Վերելք դէպի Նեմրութ լերան գագաթին արեւեան մասը, նկարուած 26-6-2015, 4։40՛
Պատկեր:Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս կեռնաշղթայ, նկար՝ 2015.jpg|Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս լեռնաշղթայ, նկար՝ 26-6-2015, ժամը 4։50՛
Պատկեր:2- Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս կեռնաշղթայ, նկար՝ 2015.jpg|Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս լեռնաշղթայ, նկար՝ 26-6-2015, ժամը 4։53՛
Պատկեր:3- Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս կեռնաշղթայ, նկար՝ 2015.jpg|Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս կեռնաշղթայ, նկար՝ 2015, ժամը 5։03՛
Պատկեր:4- Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս կեռնաշղթայ, դէպի արեւելք, Հայական Բարձրաւանդակնկար՝ 2015.jpg|Արեւածագը Նեմրութ լեռէն՝ հայկական Տաւրոս կեռնաշղթայ, դէպի արեւելք, Հայական Բարձրաւանդակ, նկար՝ 26-6-2015
Պատկեր:Նեմրութէն հիւսիս -արեւելք, հայկական բարձրաւանդակը.jpg|Նեմրութէն հիւսիս -արեւելք, հայկական բարձրաւանդակը, 26-6-2015, 5:40'
Պատկեր:Nemrut mountain. the east side.jpg|Նեմրութ լերան գագաթին արեւելեան հարթակը, նկար՝ 26-6-2015, արեւածագին
Պատկեր:Նեմրութ․ գագաթին արեւելեան մասը.jpg
Պատկեր:Նեմրութ․ գագաթին արեւմտեան մասը, 26-6-2015.jpg|Նեմրութ․ գագաթին արեւմտեան մասը, նկարուած 26-6-2015, արեւածագին 5։55՛
Պատկեր:The sun on top of the armenian highlands, 26-6-2015.jpg|Նեմրութ լերան գագաթին արեւելեան մաս․ Արեւը կը տիրէ հայկական բարձրաւանդակին վրայ, 26-6-2015
Պատկեր:Հայկական բարձրաւանդակը, դիտուած Հայկական Տաւրոսի Նեմրութ լեռէն, 26-6-2015.jpg|Հայկական բարձրաւանդակը, դիտուած Հայկական Տաւրոսի Նեմրութ լեռէն, 26-6-2015
Պատկեր:Նեմրութէն հարաւ, հայկական Միջագտետք.jpg|Նեմրութ գագաթէն հարաւը դիտուած, հայկական Միջագտետքը եւ Եփրատի աղբիւրները, նկար՝ 26-6-2015, 6։20՛՛
Պատկեր:Նեմրութ, 1500 մ․ վեր.jpg|Գագաթին պաշտամունքի վայրերը կը հասնին քալելով յատուկ փայտաշէն ճանապարհէն, նկար՝ 26-6-2015, առտուան ժամը 6։45-ին
Պատկեր:Nemrut Dagi (2673170933).jpg|Նեմրութ լեռն ու գագաթը]]


### Պաշտամունքի համալիրը

Պատկեր:Nemrut Dağı 07.jpg|Արեւմտեան հարթակ, Անտիոքոս Ա․-ի բարձրաքանդակը
Պատկեր:00 1376 Nemrut Dağı - Provinz Adiyaman, Türkei.jpg
Պատկեր:Mount Nemrut - East Terrace (4961323529).jpg|Արեւելեան մաս․ գահերը
Պատկեր:Karakuş.jpg|Կոմմագենէի թագաւորութեան Գարաքիւշ յուշարձանը, Նեմրութ լերան լանջերուն
Պատկեր:NemrudNordSockel.jpg|Հիւսիսային կողմի սալայատակ ճանապարհը
Պատկեր:NemrudOstAltar.jpg|Արեւելեան հարթակի Առիւծ պահակը, նկարուած հիւսիս-արեւելեան անկիւնէն
Պատկեր:NemrudOstSüdsockel.jpg|Յունական ոտնաքար, արեւելեան հարթակ․ կը տիտենք հարաւ արեւելքը
Պատկեր:NemrudWestInschrift.jpg|Արեւմտեան հարթակի յուշարձաններ․ ΝΟΜΟΣ արձանագրութեամբ՝ Օրէնք
Պատկեր:NemrudWestterrasse1.jpg|Արեւմտեան հարթակ
Պատկեր:Nemrut dağı 1.jpg
Պատկեր:Berg Nemrut Nemrut Dağı (1. Jhdt.v.Chr.) (39747418614).jpg|Գահերը եւ բարձր արձաններուն գլուխները
Պատկեր:Nemrut Dağı 06.jpg
Պատկեր:Nemrut Dagi (2673994684).jpg|Նեմրութ լեռ, Նեմրութի արձանը
Պատկեր:Nemrut Dagi (2673176841).jpg
Պատկեր:Berg Nemrut Nemrut Dağı (1. Jhdt.v.Chr.) (39747417024).jpg
Պատկեր:Nemrut Dağı 02.jpg|Աստղիկ կա՞մ Անահիտ
Պատկեր:Nemrut Dagi (2673990602).jpg
Պատկեր:Nemrut Dağı Millî Parkı.jpg|Անտիոքոս Ա․ դամբանաբլուրը
Պատկեր:OTNemrutDagiWestterrasse5.jpg|Արեւմտեան հարթակ
Պատկեր:OTNemrutDagiWestterrasse6.jpg|Արեւմտեան հարթակ
Պատկեր:Zeus Oromasdes (4961550509).jpg|Արեւմտեան հարթակ․ Տիասի Զեւս (Արամազդ) բարձրաքանդակը
Պատկեր:Heracles Artagnes Ares (4961567803).jpg|Արեւմտեան հարթակ․ Վահագնի (Իրաքլիս)  բարձրաքանդակը
Պատկեր:Nemrut Dagi (3823873001).jpg|Արեւմտեան հարթակի կոթողները


### Արսեմիայի (Արշամաշատ) հնագիտական վայր

Պատկեր:Hierothesion (4955126957).jpg|Արշամաշատ (Արսեմիա)․ Կոմմագէն-Ծոփքի Անտիոքոս Ա․ Երուանդունի թագաւորը կը ձեռնուի Վահագնի (Հերակլէս) հետ․ յուշարձանին տակը, նկատելի է հսկայ ժայռը Անտիոքոս Ա․-ի յունալեզու արձանագրութեամբ։
Պատկեր:Nemrut Dag area A Commagene carving.jpg|Անտիքոքս Ա․ (կամ Միհրթատ Ա․) թագաւորը կը ձեռնուի Վահագնի հետ․ Արշամաշատի հնագիտական վայր
Պատկեր:ArsameiaSchrift.jpg|ներքնուղի դամբարանին մուտքը եւ վրան Անտիոքոս Ա․ի յունալեզու արձանագրութիւնը հսկայ ժայռին վրայ
Պատկեր:Երուանդունի թագաւորներուն դամբարանը, Արսեմիա.jpg|Երուանդունի թագաւորներուն դամբարանը, Արսեմիա, նկար 26-6-2015
Պատկեր:Արսեմիա – Հին Քեահթա Բերդը եւ կամուրջը.jpg|Նեմրութի լանջերուն․ Արսեմիա – Հին Քեահթա Բերդը եւ կամուրջը Քեահթա գետին վրայ, նկար՝ 26-6-2015
Պատկեր:Ճենտերէի կամուրջը –.jpg|Նեմրութի լանջեր․ Ճենտերէ հռոմէական շրջանի կամուրջ, հոն ուր Քեահթա գետակը կը թափի Եփրատ գետին մէջ


       

## Աղբիւրներ
Հայոց Պատմութիւն - Է․ Կարգերու, Երուանդ Փամպուքեան, Վլադիմիր Բարխուդարեան, Պէյրութ 1998

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Նեմրութ լերան արձանները 
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պաշտամունքի համալիրեր
Ստորոգութիւն:Սրբավայրեր