Գարեգին արք. Խաչատուրեան

**Գարեգին արք. Խաչատուրեան** (ծն.՝ 1880, Տրապիզոն-1961, Իսթանպուլ), հայ հոգեւորական, եպիսկոպոս։

## Կենսագրութիւն
Գարեգին Խաչատուրեանը ծնած է 1880 թուականին, Տրապիզոն։ Ուսումը ստացած է իր ծննդավայրի Ազգային վարժարանին, ապա՝ Մխիթարեան, 1896 թուականին՝ Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարաններուն մէջ, 1901 թուականին աւարտած է Արմաշի դպրեվանքը։ Հոգեւոր եւ ուսուցչական պաշտօններ վարած է Իսթանպուլի, Արմաշի դպրեվանքին մէջ, 1914-1918 թուականներուն դասաւանդած է Հալէպի ու Երուսաղէմի վարժարաններուն մէջ, 1921-1928 թուականներուն եղած է Տրապիզոնի թեմի առաջնորդ, 1928-1935 թուականներուն՝ ԱՄՆ Արեւմտեան նորաստեղծ թեմի անդրանիկ Առաջնորդ։ Այստեղ՝ Գալիֆորնիայի մէջ ծաւալած է գրական-քարոզչական աշխատանք։ Իբրեւ կաթողիկոս, պատուիրակ՝ 1935-1938 թուականներուն գործած է հարաւային Ֆրանսայի մէջ, 1938-1950 թուականներուին՝ հարաւային Ամերիկայի մէջ։ 1952-1961 թուականներուն եղած է «Շողակաթ» եկեղեցամշակութային, պատմաբանասիրական հանդէսի հիմնադիր խմբագիր, 1953 թուականին բացած է Սուրբ Խաչ դպրեվանքը։

Գարեգին Խաչատուրեանը հեղինակ է շարք մը կրօնաբարոյական եւ ազգային բովանդակութեամբ արձակ ու չափածոյ երկերու [«Կրօնաբարոյական եւ ընկերային շողակաթումներ» (քարոզներ), 1925, «Աշխարհի լոյսն ի Հայս կամ Աւետարանին լոյսը Հայաստանեայց եկեղեցւոյ պրիսմակէն», հ. 1, 2, 1936, 1939, «Նարեկ» (չափածոյ ողբերգութիւն), 1926]:

## Մահ
Գարեգին Խաչատուրեան մահացած է 1961 թուականին, Կ. Պոլիս։ Թաղուած է Շիշլիի գերեզմանատունը։

## Ծածկանուններ
Պարբերականներուն մէջ հանդէս եկած է նաեւ ծածկանուններով՝ Գ.Ե.Տ.; Գ.Պ.; Գ.Վ.; Գ.Պտրք.; Գարեգին Արքեպիսկոպոս, Գարեգին եպիսկոպոս, Գարեգին պատրիարք, Գարեգին վարդապետ, ԳԵՏ, Հայորդի, Նաւասարդ, Ստրկորդի, Վարդ-Խաչ, Գ.:

## Երկեր

* Աշխարհի լոյսն ի հայս կամ աւետարանի լոյսը Հայաստանեայց եկեղեցիոյ պրիսմակէն։ Կիրակնօրեայ դասեր կամ ընթերցումներ, 1988, տիտղթ. (Գ. Եպս. Տրապիզոնի)
* Պարզ առածներ ու խոկումներ, 1940, տիտղթ. (Գարեգին Եպիսկոպոս Տրապիզոնի Խաչատուրեան)։
* Երջանկայիշատակ Տ. Գարեգին Արք. Խաչատուրեան. նարեկաշունչ Պատրիարք Հայոց Թուրքիոյ եւ հիմնադիր Սուրբ Խաչ Դպրեվանքի։ Վախճանման քսանըհինգամեակին առթիւ, 1986, տիտղթ. (Տ. Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեան. հիմնադիր Ս. Խաչ Դպրեվանքի)։
* Հրաժեշտի խօսքեր, 1937, տիտղթ. (Գ. Արք. Խաչատուրեան)։
* Արեւագալ, 1937, տիտղթ. (Գարեգին Եպիսկ. Տրապիզոնի (Գ. Խաչատուրեան))։
* Ազատորդի, ստրկորդի, հայորդի։ Տրամախօսութիւն։ Հոգեբանական պատկեր մը հայ ժողովրդի իրական կեանքէն, 1910, տիտղթ. (Գարեգին վրդ. Խաչատուրեան)
* Նոր տարիի եւ Ս. ծնունդի պատգամը, 1957, տիտղթ. (Գարեգին Արքեպս. (Խաչատուրեան))։
* Նարեկ։ Մատեան ողբերգութեան, 1948, տիտղթ. (գրաբ. բնագր. հանդիպ. աշխարհաբ. վերածեց՝ Գարեգին եպիսկոպոս Տրապիզոնի)։
* Զեկոյց Մայր-Աթոռի եւ Մայր-Հայրենիքի մասին ի Ս. Էջմիածին գումարուած ազգային-եկեղեցական ժողովին առիթով, 1946, տիտղթ. (Տրուած Հարաւ. Ամերիկահայոց Կաթ. պատուիրակ եւ պատգամաւոր՝ Տ. Գարեգին Արքեպիսկոպոսի կողմէ)։

## Հրատարակուած գործեր
* *Քնար Արեւագալի* (բանաստեղծութիւններ)-?, 1917։
* *Խոհեր եւ Յուշեր* (արձակ էջեր)-?, 1917։
* *Գրիգոր Նարեկացիի Նարեկ. Ողբերգութիւն Ս. Գրիգոր Նարեկացիի* (վերածում)- Ա. տպ., Իսթանպուլ, 1923։ Բ. տպ., Պուէնոս Այրէս, 1948։ Գ. տպ., [խորագիրէ փոխուած՝ Նարեկ. մատեան Ողբերգութեանի] Հալէպ, 2003։
* *Կրօնաբարոյական եւ Ընկերային Շողակաթումներ*, Սրտի Խորքերէն Մարդկութեան Հետ Խօսք- Իսթանպուլ, 1925։
* *Տիեզերական Աղօթքը* (ընդօրինակում եւ ընդլայնում «Լերան Քարոզ»էն)- Իսթանպուլ, 1926։

## Գրականութիւն

* Սիրունի, Հ. Ճ. (1961) Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեան. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԺԸ (Դ). pp. 27-32.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր