open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գրիգոր Չիլինկիրեան

**Գրիգոր Չիլինկիրեան** (), հայ հրապարակախօս, խմբագիր, թարգմանիչ, հասարակական եւ գրական գործիչ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իզմիր (Զմիւռնիա): Զաւակն էր դարբին արհեստաւորի մը՝ Եւդոկիացի Հաճի Յովակիմին։

Գրիգոր նախ կը յաճախէ տեղւոյն Մեսրոպեան վարժարանը, սակայն հազիւ թէ քիչ մը հմտացած հայերէնի եւ տաճկերէնի, կիսաւարտ կը ձգէ վարժարանը՝ իր ծնողքին ստիպումով։ Այդ միջոցին, ժամացոյցի վաճառական Յովհաննէս աղա Սիմոնեան մտերիմը ըլլալով Ազգային վարժարանի տեսուչ Անդրէաս Փափազեանին, կը խնդրէ անկէ՝ գրագիր բանիբուն եւ գործունեայ պատանի մը։ Ուստի, այս կերպով հազիւ 13–14 տարեկան Գրիգոր Չիլինկիրեան,իր ինքնաշխատութեամբ կը ներկայանայ:

Մէկ կողմէն՝ կատարելով իր պաշտօնը, միւս կողմէն՝ յառաջ կը տանի իր մտաւոր կրթութիւնը եւ վարժարանին մէջ կիսկատար ձգած ուսումը ոչ միայն ինքնակրթութեամբ կը կատարելագործէ, այլեւ յունարէն, իտալերէն, ֆրանսերէն լեզուներն ալ կը սորվի՝ շնորհիւ իր մտաւոր բացառիկ յիշողութեան եւ կարողութեան։ Իր այս պաշտօնին մէջ կը մնայ մինչեւ 1860 թուականը (եօթը տարուան շրջան մը)։

1861-ին կը ծանօթանայ Արմենակ Հայկունիին, որ Իզմիր եկած էր։ Կ՚որոշեն հրատարակել հանդէս մը եւ 1 Յուլիս 1861-ին լոյս կը տեսնէ «Ծաղիկ»ը։

Երբ խաւարեալներու ու լուսաւորեալներու պայքարը նաեւ արձագանգ կը գտնէ Իզմիրի մէջ, Չիլինկիրեանի եւ իրեն համախոհ  քանի մը երիտասարդներու նոր գաղափարները հաճելի չեն թուիր իր գործատուին, որով Չիլինկիրեան կը ստիպուի հրաժարիլ անկաշկանդ կերպով մղելու համար գաղափարի պայքարը։

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 26:
*«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 136-151։

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Սարգիս Չիլինկիրեան

**Սարգիս Չիլինկիրեան** (25 Յունուար 1884/1885, Պանտրմա (Պանտերմա)- 1916, Կոշհիսար), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1884/1885 թուականի Յունուար 25-ին, Մարմարա ծովու ասիական ափի՝ Պանտրմա (Պանտերմա) քաղաքին մէջ, հայ առաքելական ընտանիքէ ներս։ 1899 թուականին, աւարտած է ծննդավայրի թաղային վարժարանը։

1899-1902 թուականներուն ուսանած է ամերիկացի մի­սի­ո­ներ­ներու Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի, Պարտիզակ աւանի՝ Բիւթանիոյ բարձրագոյն վարժարանին մէջ։ 1902-1906 թուականներուն ուսանած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ 1908-1909 թուականներուն վիրաբուժութեան եւ մանկաբարձութեան մէջ կատարելագործուելու նպատակով յաջորդաբար եղած է Փարիզի եւ Լոնտոնի բժշկական խոշորագոյն հաստատութիւններուն մէջ։1909 թուականին, վերադառնալով Կ. Պոլիս, որպէս վիրաբոյժ եւ մանկաբարձ աշխատած է։ 1914 թուականի դրութեամբ եղած է անուանի եւ հարգուած բժիշկ՝ Կ. Պոլսոյ բազմազգ բնակչութեան շրջանակէն ներս։

Գրական-ստեղծագործական աշխատանքներով աշխատակցած է «Ման­զու­մէի էֆ­քե­ար»-ին եւ պրոֆէսոր Յակոբոս Ճէճիզեանի հրատարակած «Բիւ­րակն»-ին, իսկ «Բժիշկ»-ի հրատարակումէն սկսած՝ եղած է անոր կանոնաւոր աշխատակիցը։ Գրած է ընկերային եւ առողջապահական բնոյթի յօդուածներ, որոնք ընթերցողները մեծ հետաքրքրութեամբ կարդացած են։ Կոշհիսարի թաղապետական բժիշկ աշխատած է։

Մահացած է 1916 թուականին, Կոշհիսարի մէջ, ժանտախտէ՝ 31 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալով՝ սպանուած է Տէր Զօրի ճամբուն վրայ։

## Աշ­խա­տու­թիւն­նե­րը
* Առողջապահութիւն կամ հիւանդ չըլլալու արուեստը, Առողջապահական դասագիրք նախակրթարաններու համար։
* Սիրոյ զոհը, Վահան Ղազարեանի «Բժշկա­կան եւ առող­ջա­պա­հա­կան տա­րե­ցոյց» գիրքին մէջ, Կ. Պոլիս, 1914։

## Գրականութիւն
* Ղազարեան Վահան, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պոլիս, 1914։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կոշհիսար մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Չինական աւանդական բժշկութիւն

250px|մինի|աջից|Սիանի դեղագործական բաղադրիչներու շուկային մէջ

**Չինական աւանդական բժշկութիւն** () ժամանակակից գիտութիւններու եւ գործնականներու համակարգ, որ սկիզբ առած է Հին Չինաստանի մէջ եւ ի յայտ եկած է մարդու կազմի գործունէութեան ուշադիր դիտարկումէն եւ այդ դիտարկումներէն յետագայ համակարգէն՝ կիրառելով տուեալ տարածաշրջանին բնորոշ յարացոյց, որ կարելի է բնութագրել որպէս գիտութիւն խորհրդանիշներու եւ թիւերու մասին։ Չինաստանի մէջ զայն կը դիտեն, որպէս գիտութիւն «կեանքի դաստիարակութիւն» գիտութեան մաս մը («յան շէն սյուե»-養生學), որու մէջ բացի բժշկութենէն կը մտնեն նաեւ հոգեբանական գործնական զանազան ձեւեր (ուշու, ցիգուն, դաո-ին եւ այլն), սննդագիտութիւնը եւ այլն։

1950-ական թուականներու կիսուն, Չինաստանի մէջ վերածնած է հնագոյն գիտութիւններու եւ գործնականներու հանդէպ հետաքրքրութիւնը: Այդ ժամանակ չինական աւանդական բժշկութիւնը վերջնականապէս դարձած է բժշկութեան այլընտրանքային տեսակ եւ կառավարութեան կողմէ սկսած է ներկայացուիլ որպէս ազգային հարստութիւն, Չինաստանի խորհրդանիշ, որպէս գիտական բնագաւառ։ 1972 թուականէն յետոյ, երբ սահմանները աւելի յստակ դարձած են, չինական աւանդական բժշկութիւնը լայնօրէն տարածուած է արեւմտեան երկիրներու մէջ։

Չինական աւանդական բժշկութիւնը կը համարուի քննադատութեան գիտական մտադրութիւն՝ հիմքեր չունենալու, զայն աւանդական բժշկութեան փոխարէն կիրառելու, հնարաւոր կողմնակի ազդեցութիւններու, կենդանիներու եւ բոյսերու՝ այդ կարգին նաեւ հազուագիւտ եւ անհետացող տեսակներու ոչնչացման պատճառով բնապահպանական սպառնալիքներու պատճառով, ինչ որ կրնայ յանգեցնել կենդանիներու օրկաններու եւ անոնց վաճառքով զբաղուող ոչ օրինաւոր շուկաներու զարգացման։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Չինաստանի մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Բժշկութեան պատմութիւն
Մարիամ Չիլինկիրեան-Ամբակումեան

**Մարիամ Չիլինկիրեան-Ամբակումեան**, գթութեան քոյր, Եդեսիոյ հերոսամարտի մասնակից։

## Կենսագրութիւն
Թեթեւ կաղալու պատճառով զինք կոչած են «Թի­մուր ­լէնկ» մականունով։ Եղած է Եդեսիոյ Կարմիր խաչի սիւներէն մին։ Եդեսիոյ հերոսամարտի ընթացքին նշանաւոր դարձած է ո՛չ միայն որպէս տիպար գթութեան քոյր, այլեւ՝ մարտիկներու խիզախ գործընկեր։ Երբ թուրքերու դիրքերէն ճերմակ դրօշակ պարզուեցաւ եւ յայտարարուեցաւ, թէ՝ Ֆախրի փաշան երկու հոգի կ՛ուզէ բանակցութիւն վարելու համար, Մարիամը խիզախօրէն առաջ անցած է, որուն հետեւած է մտերիմ ընկերուհի՝ Ազնիւ Միրզոյեանը։ Երբ անոնք հասած են թուրք փաշային քով, վերջինս շատ յարգալիր վերաբերմունք ցոյց տալով ըսած է. «Զա­ւակ­նե՛րս, ձեր քա­ջու­թեան վրայ  կը հի­ա­նամ։ Կը ցա­ւիմ, որ ստիպ­ուած կռուած եմ ձեզի պէս հե­րոս­նե­րու եւ հե­րո­սու­հի­նե­րու դէմ։ Սա­կայն այլ կերպ չենք կրնար վար­ուիլ պե­տու­թեա­ն անհ­նա­զանդ եղողներուն հետ։ Կւ Խղճամ ձեր ժո­ղովուր­դին։ Կը ցան­կա­մ, որ վե­րա­դառ­նաք ու խօ­սի՛ք ձեր հրա­մա­նա­տա­րին հետ։ Դուք ձեր ու­նե­ցած ու­ժե­րով աւե­լին չէք կրնար ընել բա­նա­կի մը դէմ»։ Երկու հերոսուհիները փաշային պատասխանած են. «Շատ լաւ կը խօ­սիք։ Սա­կայն կը մո­ռա­նաք, որ կռի­ւը մե՛նք չենք սկսած։ Մեր երի­տա­սարդ­նե­րուն ու առաջ­նոր­դին տա­րիք եւ սպա­նե­ցիք։ Ձայն չհա­նե­ցինք։ Ի՛նչ որ պա­հան­ջե­ցիք` տուինք։ Այլեւս ի՞նչ կ՛ուզէք մեզմէ։ Ձեր կատարած անգթութիւններուն փոխարէն, գերի ինկած թուրք զինուորներուն կը պահենք առանց վնաս հասցնելու։ Դադրեցուցէ՛ք յարձակումները եւ մենք դարձեալ հաւատարիմ հպատակներն ենք կառավարութեան»։

Թուրք փաշան չէ ընդունած անոնց առաջարկը, սակայն հայ հերուսուհիներուն անվեհեր ու կորովի կեցուածքը՝ զինք խորապէս տպաւորած է։ Ամբողջ հերոսամարտի ընթացքին Մարիամը կռուած է մարտիկներուն հաւասար, խնամած վիրաուորներուն, մխիթարած յուսահատներուն։ Հերոսամարտէն ետք, ժողովուրդի բեկորներուն, առաջնորդած է դէպի ապահով թաքստոցներ կամ պատսպարած օտար հաստատութիւններու մէջ։ Շատերու պէս, Մարիամը եւս, ձերբակալուած է ու դատապարտուած՝ 101 տարուայ բանտարկութեան։

1918 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ետք, ազատուած է բանտէն։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ յետագային ամուսնացած՝ Ամբակումեանին հետ։

## Գրականութիւն
*Սահակեան Արամ, Դիւցազնական Ուրֆան եւ իր հայորդիները, Պէյրութ, 1955։
*Զէյթլեան Սոնա, Հայ կնոջ դերը հայ յեղափոխական շարժման մէջ, Անթիլիաս, 1968։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ գթութեան քոյրեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցութիւն

մինի
**Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցութիւնը** հիմնադիր եւ իշխող կուսակցութիւնը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետութիւնը (ՉԺՀ). (ՉԺՀ) միակ իշխող կուսակցութիւնը Չինաստանի, չնայած անոր գոյացման կողքին ու այլ իրաւական կողմերը, որոնք կազմած են միասնական ճակատ: Հիմնադրուած է 1921 թ., գլխաւորաբար Չէն Տուցիւուի եւ Լի Տազհայոյի մէջ: Կուսակցութիւնը արագ մեծցաւ, եւ 1949 թ. (ՉԺՀ) էր պայմանավորված գումինդանկ կառավարութիւնը Չինաստանի կարգ մը բաներէն ​​ հետոյ, 10-ամյա քաղաքացիական պատերազմը, այսպիսով հանգեցնելով հաստատմանը Ժողովրդական Հանրապետութիւնը Չինաստանի. (ՉԺՀ) ներկայիս աշխարհի երկրորդ խոշոր քաղաքական կուսակցութիւնը:

(ՉԺՀ) է, պաշտոնապես, կազմակերպվել հիման վրա ժողովրդավարական ցենտրալիզմի սկզբունքով մը բեղմնավորված է Ռուսաստանի մարքսիստական ​​տեսաբան Վլադիմիր Լենինի, որ կ'ենթադէ ժողովրդավարական եւ բաց քննարկում քաղաքականութեան վրայ պայմանով միասնութեան պաշտպանել համաձայնեցուած քաղաքականութեան մեջ: Ամենաբարձր մարմինը ՔԴՕ է Ազգային քոնկրէսը, գումարվել ամեն հինգերորդ տարին: Երբ Ազգային քոնկրէսը չէ, նստաշրջանում, Կենդրոնական կոմիտէն բարձրագույն մարմինն է, բայց քանի որ մարմինը բավարարում սովորաբար միայն տարին մեկ անգամ, շատ պարտականութիւնները եւ պատասխանատվութիւնը վերապահված է քաղբյուրոյի եւ նորէն մշտական ​​հանձնաժողովին: Կուսակցութեան առաջնորդ ունի գրասենէակներ գլխավոր քարտուղարի (պատասխանատու քաղաքացիական կուսակցական պարտականութիւններու կատարման), ՀՀ Կենտրոնական ռազմական խորհրդի (համար պատասխանատու ռազմական գործերու նախարար) եւ պետութեան նախագահի (որ հիմնական արարողակարգիին պաշտոն). Միջոցով այդ հաղորդագրութիւններու կուսակցութեան նախագահը երկրի առաջնահերթ առաջնորդը: Ներկայիս կուսակցութեան առաջնորդ Սի Ձինփին, ընտրվում է 18-րդ ազգային քոնկրէսի (կայացած 2012 թ.):
Չղջիկներ

**Չղջիկներ** (լատին․՝ Chiroptera), միակ թռչող կաթնասուններն են. կը պատկանին ձեռնաթեւաւորներու կարգի կաթնասուններու ենթակարգին։ Յայտնի է 1100 տեսակ՝ տարածուած ամէնուրեք։ Հայաստանի մէջ կը հանդիպինք 28 տեսակի՝ միաւորուած պայտաքիթ, հարթաքիթ եւ պուլտոկակերպ չղջիկներու։

**Չղջիկներէն** փոքրիկ ստնաւորները վախազդու անասուններ են, որովհետեւ միայն գիշերները դուրս կու գան: Չղջիկները ոչ թէ վնասակար, այլ օգտակար են մարդոց: Անոնք միջատներ կ'ուտեն եւ կ'օգնեն ծաղիկներու բեղմնաւորումին:

## Հետաքրքրական Տեղեկութիւններ
մինի|Չղջիկներու տեսակներ
Մարդիկ կը կարծեն, թէ չղջիկները կրնան իրենց մազերուն փակչիլ: Իրականութիւնը այն է, որ կարգ մը չղջիկներ շատ սուր տեսողութիւն ունին, իսկ ուրիշներ արձագանգի միջոցաւ կրնան ճշդել իրենց շուրջ գտնուողներուն վայրերը: Այս ձեւով չղջիկին համար շատ դիւրին է գիտնալ թէ՝ ճիշդ ուր ենք մենք եւ շեղիլ: Նաեւ, շատ մը չղջիկներ կը վախնան մարդոցմէ եւ դիտումնաւոր կերպով չեն մօտենար անոնց:

Ընդհանրացած է նաեւ այն կարծիքը, թէ չղջիկները մարդու արիւնը կը ծծեն: Իրականութեան մէջ 3 տեսակի չղջիկներ կան, որոնք արիւնով կը սնանին, սակայն անոնք միայն կ'օգտագործեն անասունի արիւն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վտանգուած տեսակներ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Չմշկածագի գիւղեր

Ստորեւ կու տանք Ծոփաց Աշխարհի Չմշկածագի շրջակայքի գիւղերու ցանկ մը։

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Ռափայէլ Չմշկեան

**Ռաֆայէլ Արկադիի Չմշկեան** (վրաց.՝ რაფაელ ჩიმიშკიანი, ռուս.՝ Рафаэль Аркадьевич Чимишкян, 23 Մարտ, 1929, Թիֆլիս - 25 Սեպտեմբեր, 2022), ծանրորդ։ ԽՍՀՄ մարզանքի (1948), ԽՍՀՄ մարզանքի վաստակաւոր վարպետ (1952), ԽՍՀՄ (1965), միջազգային կարգի (1975) մրցավար։ Թիֆլիսի պատուաւոր քաղաքացի։

## Կենսագրութիւն
Ռաֆայէլ Չմշկեան ծնած է 1929 թուականին, Թիֆլիսի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է մարմնամարզի վրացական պետական հիմնարկը։ Եղած է ԽՍՀՄ հնգակի (1949, 1951, 1954, 1955, 1956), ողիմպիական խաղերու (1952), աշխարհի կրկնակի (1954,1955), Եւրոպայի վեցակի (1950, 1952, 1954, 1955, 1956, 1957) ախոյան։ Սահմանուած է աշխարհի 12 մրցանիշ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Rafael Chimishkyan at Lift Up
*Sports-Reference.com
*databaseOlympics.com
Չինարճըգ

**Չինարճըգ**, Քեսապ աւանի գիւղերէն։ Գիւղը կը գտնուին անտառապատ լանջերու կողին. կազմուած է 2 թաղերէ՝ Աղբիւրին թաղը եւ Գաթապեաններուն թաղը (աղբիւրէն մօտ 500 մեթր վեր բարձունքի մը վրայ)։ Չինարճըգ իր անունը կը պարտի հսկայ սօսի (թրքերէն չինար) ծառին որ աղբիւրին մօտ տնկուած էր 1880-ական թուականներուն։

## Հակիրճ պատմութիւն

Գիւղը կը գտնուի Քեսապ աւանէն 3 քմ. հարաւ։ 19րդ դարու սկիզբը գիւղը եղած էր Քեսապի բնակիչներուն կալուածը ուր միայն ամրան ամիսներուն գիւղացիք կը մնային։ Ժամանակ մը ետք, ուրիշ բնակիչներ կուգան նաեւ մօտակայ գիւղերէն եւ կը հասատատուին Չինարճըգ։

1865-ին Անտոնեան Վարդապետի համաձայն հոն կապրէին 40 ընտանիք։ 1911-ի մարդահամարի համաձայն գիւղի բնակչութիւնը կը հասներ 176 անձի այսինքն 38 տուն։

1915-ին տարագրութենէ առաջ գիւղը ուներ 210 բնակիչ։ Տարագրութեան ատեն կը զոհուին մօտաւորապէս բնակչութեան երկու-երրորդը։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 77 անձ, 31 այլ գիւղացիներ մնալով շրջանէն դուրս (Հալէպ, Պէյրութ)։

1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 119 անձ, եթէ նկատի առնենք 1955-ի գիւղի բնակչութեան թիւ որ 68 անձ կը համարուի, ուրեմն գիւղի բնակչութեան մօտ երկու երրորդը գաղթած է Հայաստան։

1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 71 անձ հայ բնակիչ կամ 18 տուն։ Կան նաեւ ալեւի ընտանիքներ որ ունին իրենձ տուներն ու կալուածները։

## Բնորոշիչ Կառոյցներ

Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝

# Աղբիւրը իր սօսի ծառով եւ 1920-ական թուականերէ գործող Ճուրեան սրճարանով։
# Ունեցած է երկու դպրոց՝ Ազգային (1910-1943) եւ լատինաց (1904-1946)։

Սօսի ծառին տակ գիւղացիներուն հետ հանդիպումեր ունեցած են Նիկոլ Աղբալեանը, Համազասպը, Ռուբէնը եւ Սօսէ Մայրիկը։

## Մատենագիտութիւն

# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
# Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm 
# Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
# Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
# Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
# Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
# Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011

## Ծանօթագրութիւններ
Կրիկոլ Չիքովանի

**Կրիկոլ (Կրիկորի) Սամսոնի Չիքովանի** (, ), վրացի խորհրդային գրող, սենարիստ, դրամատուրգ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է ծառայողի ընտանիքի մէջ։ 1936 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը, իսկ 1939 թուականին՝ Մոսկուայի կինեմատոգրաֆիայի հիմնարկի մէջ (այժմ՝ Կինեմատոգրաֆիայի Ս. Գերասիմովի անուան համառուսաստանեան պետական համալսարան) սցենարիայի բաժինը։

## Ստեղծագործութիւն
Կրիկոլ Չիքովանիի ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1932 թուականէն։ Անոր առաջին գիրքը՝ «Պատմուածքներ եւ նովէլներ», լոյս տեսած է 1940 թուականին։
Չիքովանին հեղինակած է պատմուածքներ խորհրդային քաղաքացիներու աշխատանքային սխրանքներու մասին։

«Կեանքի սահմանը» (1952), «Մայա» (1958) պատմուածքներու ժողովածուներուն մէջ, «Սեր» (1958), «Երկրորդ ընտանիք» (1960) վիպակներուն մէջ, «Մայր բոլորի համար» (1956), «Կանաչ սարերու տիրուհին» (1962) ակնարկներուն մէջ պատկերած է կոլխոզային գիւղերու աշխատողներու կեանքն ու աշխատանքը։
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, կոլխոզի նախագահ Մ. Օրագուելիձէի հետ համատեղ գրած է «Շրոմա» (1963) գիրքը՝ նուիրուած վրացի ու ուքրաինացի գիւղացիներու բարելամութեանը։

Յետպատերազմեան տարիներու առաւել նշանակալի ստեղծագործութիւնները հրատարակուած են «Օդիշեան պատմուածքներ» շարքին մէջ։ Հեղինակած է «Եկաւ փետրուարը» (1971), «Հող» (1977), «Հաւատ» (1980) պատմայեղափոխական եռագրութիւնը, պիեսներ, կինոսցենարներ։

## Ֆիլմագրութիւն
* 1941 — Կոլխիդայի կրակները
* 1960 — Գիգիա պապիկը

Պետկինոարդ ստուդիայի մէջ նկարահանուած է «Հասան» (1932) ֆիլմին մէջ։

## Մրցանակներ
* «Պատուոյ նշան» շքանշան,
* ԽՍՀՄ մետալներ։

## Գրականութիւն
* Теракопян А., Выбор пути — обретение Родины, «Литературное обозрение», 1973, № 1;
* Муравник М., Новое солнце Одиши, «Смена», 1973, № 6.
* Кузнецов Ф., «Ум, честь и совесть нашей эпохи», «Литературная газета», 1974, 15 мая.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Կրիկոլի Սամսոնի Չիքովանի (1910-81) 

Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սահակ Չոլաքեան

**Սահակ Չոլաքեան** (նաեւ՝ Մազմանեան, անյայտ, Ակն, Ակն գաւառակ, Սեբաստիոյ նահանգ- 1915, Կիւմիւշ-Մատեն), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սեբաստիոյ նահանգի, Սեբաստիոյ գաւառի, Ակն գաւառակի կեդրոն՝ Ակն քաղաքին մէջ։ Ինքնակրթութեամբ ձեռք բերած է բժշկական հմտութիւններ եւ բժիշկ աշխատած։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ժամանակ, Օսմանեան կառավարութիւնը՝ Ակնի Ժամկոչեաններու ապարանքը եւ այլ կարեւոր շէնքեր, հայերէ խլելով վերածած է խեղճուկ հիւանդանոցներու, որոնց բժշկապետ նշանակուած է Ակնի՝ վկայուած քաղաքային բժիշկ, իր տգիտութեան հետեւանքով շատ զոհեր տուած, Մահմուտ պէյը։ Լուրջ եւ վտանգաւոր հիւանդ ըլլաու պարագային, Մահմուտ պէյը, դիմած է իրմէ աւելի կարող ու ձեռնահաս ինքնուս բժիշկ Սահակին։ 1915 թուականի ձմրան՝ քաղցած, ցրտահարուած, հիւանդ ու վիրաւոր 25 ակնցի հայ զինուորներ, անոնց կարգին՝ Սահակը, գիշերով ձգած են զինուորական ծառայութիւնը, վերադարձած՝ Ակն ու պատսպարուած են մօտակայ լերան քարայրներուն մէջ։ Դասալիք ընկերներու հետ միասին ձերբակալուած է նաեւ Սահակը, որ սպանուած է 1915 թուականին Կիւմիւշ-Մատենի մէջ՝ միւս ձերբակալուած ընկերներուն հետ միասին։

## Գրականութիւն
* Պարսամեան Մկրտիչ, Ակն եւ ակնցիք, Փարիզ, 1952։
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Ակն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստեփան Չորլեան

**Ստեփան Չորլեան** (13 Մարտ 1854, Մունճուսուն, Կեսարիոյ գաւառ, Անգարայի նահանգ- 15 Մայիս 1921), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1854 թուականի Մարտ 13-ին, Անգարայի նահանգի, Կեսարիոյ գաւառի՝ Մունճուսուն գիւղին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծխական դպրոցէն ներս։ Մեկնած է Թուրքիոյ եւրոպական մասը ապրող ազգականին քով եւ այդտեղ շարունակած է ուսումը։ 1873-76 թուականներուն ուսանած է Կ․ Պոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանին մէջ։ 1876 թուականին վերադարձած է ծննդավայր ու հիմնած է դեղատուն։ Շուտով դարձած է գիւղի հմուտ դեղագործն ու բժիշկը։ 1880 թուականին փոխադրուած է Կեսարիա եւ «Ու­զուն Չար­շը»ի մէջ («Եր­կար շու­կայ») դեղատուն բացած է։ Կարճ ժամանակի մէջ, նուաճած է տեղի բնակչութեան համակրանքը։

1900 թուականին, տեսնելով Կեսարիոյ Աւետիսականներու բեմը դատարկ, կիրակի օրերը քարոզներ տուած է եւ հաւատացեալ ժողովուրդին գոհացուցած է իր քարոզներով։ 1903 թուականին անբասիր գործունէութեան համար երախտապարտ հաւատացեալներէն ոսկեզօծ Աստուածաշունչ նուէր ստացած է։ 1907-1908 թուականներուն՝ Թալասի ամերիկեան հիւանդանոցի դեղատան մէջ, դեղագործ աշխատած է եւ օգնած բժիշկ Տատտին։

1910 թուականին մեկնած է Եգիպտոս եւ մէկ տարի մնացած Աղեքսանտրիա` եղ­բօր քով։ 1911 թուականին, վե­րա­դառ­նա­լով Սէթէն Էօնիւ, աշ­խա­տած՝ Իս­բէնճեան դե­ղա­տան տնօ­րէն։ Յաճա­խ գացած է մօտակայ գիւ­ղե­րը` քարոզելու, բժշկելու, աղքատներուն դեղ բաժնելու։ 1913 թուականին գնած է Պէօրեկճի Չարշըսըի մէջ («անուշեղէններու­ շու­կայ») Գալթաքճեաններուն պատկանած դեղի մթերանոցը։

1915 թուականի տեղահանութեան ժամանակ, կառավարութեան հրամանով, Ս. Չորլեանի ընտանիքն ու ազգականները աքսորի չեն ենթարկուած։ Պատերազմի ընթացքին աշխատած է Կեսարիոյ մէջ։ 1917 թուականի Յուլիսին՝ Մունճուսուն-Կեսարիա ճամբուն վրայ, գողերը կողոպտած եւ դանակահարած են զինք։ Մահէ փրկուած է հրաշքով։ 1920 թուականի վերջերուն ձերբակալուած է որպէս յեղափոխական եւ բանտարկուած ի թիւս շարք մը ակնառու անձանց։ Մէկ ամիսէն ազատ արձակուած է՝ առողջութիւնը ի սպառ քայքայուած եւ հիւանդ վիճակի մէջ։

Մահացած է 1921 թուականի Մայիս 15-ին՝ 67 տարեկան հասակին։ Կինը եւ երեք աղջիկները տեղափոխուած են Աղեքսանտրիա։

## Գրականութիւն
* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գա­հի­րէ, 1937։
## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:13 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1854 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1921 մահեր
Արշակ Չորպաճեան

**Արշակ Չորպաճեան Կիրակոսի** (մօտ 1880, Մարաշ, Մարաշի գաւառ, Հալէպի նահանգ- անյայտ), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1880 թուականին Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ, Հաճի Կիրակոսի ընտանիքին մէջ։ 1902 թուականին աւարտած է Մարաշի ազգային վարժարանը։ 1902-1903 թուականներին դասաւանդած է Մարաշի ազգային վարժարանէն ներս։ 1904 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը։ 1907 թուականին աւարտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինի դեղագործական ճիւղը։ 1907 թուականին Եգիպտոս տեղափոխուած է։ Ըլլալով ՀՅԴ Կի­լի­կի­ոյ շրջանի եռանդուն անդամներէն մէկը՝ 1907 թուականին ուղարկուած է Ժընեւ` ՀՅԴ «Դրօշակ» պաշտօնաթերթին խմբագրութեան։ 1908 թուականին՝ Օսմանեան սահմանադրութեան վերահաստատումէն ետք, Մարաշ վերադարձած է։

Ատանայի կոտորածի ժամանակ, որպէս յեղափոխական-կազմակերպիչ, Մարաշի Պատերազմական ատեանը զինք մահուան դատապարտած է։ Կրցած է Թուրքիայէն Եգիպտոս փախչիլ։ 1918 թուականին փորձած է Թուրքիա վերադառնալ, սակայն, տեսնելով Ատանայի ու Կիլիկիոյ պայքարները, ջարդերը եւ հայաթափումը, ստիպուած եղած է մեկնիլ Եգիպ­տոս, ուր դեղագործութեամբ զբաղած է։ «Մա­րաշ» գիրքի հրատարակութեան նպաստած է ՀՅԴ գործունէութեան մասին տեղեկութիւններ տալով։

## Գրականութիւն
* Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյ­թուն, Նիւ Եորք, 1988։

## Աղբիւր

* 

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Մարաշ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Գարեգին Քհնյ. Չօլագեան

**Գարեգին Քհնյ. Չօլագեան**, (ծն.՝ 1875,Կեսարիա- Յունուար 211931), աղւանի անունով՝ Յարութիւն։

## Կենսագրութիւն
Գարեգին Չօլագեան, յաճախած է տեղւոյն «Կիւմշեան» բարձրագոյն նախակրթարանը եւ շրջանաւարտ եղած է 1892-ին։

Համիտեան ջարդերէն ազատուած՝ Յարութիւն, ուսուցչութեան պաշտօնի կոչուած է իր աւարտած վարժարանին մէջ։

Տարիներ ետք, իր ուսուցչական ասպարէզին մէջ, անձնուէր ծառայութեան արձագանգը հասած է Կ.Պոլսոյ Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան Ուսումնական Խորհուրդին, որ 1912-ին յատուկ վկայականով մը արտօնած է իրեն Ազգային բոլոր վարժարաններուն մէջ, կրթական պաշտօն վարելու։

1914-ի զօրակոչին, զինուորական ծառայութեամբ ղրկուած է Գաղատիա։ Բանակի ծառայութիւնը աւարտած է 1919-ին, զինադադարին։ Ազգային Որբանոցի տնօրէնութիւնը վստահուած է իրեն, միաժամանակ պարապած է կրթական ու դաստիարակչական աշխատանքներով։

1921-ին, դարձեալ հրաւիրիւած է ուսուցչական պաշտօնի «Կիւմշեան» վարժարանին մէջ, ուր պաշտօնավարած է մինչեւ 1924։

Տարի մը ետք, վերջնակաանապէս փոխադրուած է Հալէպ եւ հրաւիրուած՝ ուսուցչական պաշտօնի Կիլիկեան Նպաստից Միութեան Վարժարանին մէջ։

Պսակուած է հայրենակից օրիորդի մը հետ եւ բախտաւորած է չորս զաւակներով։

Ան գործնական քայլեր առած է եւ 22 Ապրիլ 1925-ին, նամակով քահանայութեան թեկնածութիւնը ներկայացուցած է Բերիոյ Թեմի Առաջնորդին ու կրօնական ժողովին։ Առաջնորդ՝ Հայր Սուրբին տնօրինութեամբ՝ անմիջական կարգադրութիւնները եղած են եւ 1925-ին, քահանայ ձեռնադրուած՝ վերակոչուելով Տէր Գարեգին։

Քահանայական քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը աւարտելէ ետք, Առաջնորդին թելադրութեամբ՝ ծառայած է Ճարապլուսի եւ թեմի այլ շրջաններուն մէջ։

Տէր Հօր վրայ մեծ համարում ունեցող Բերիոյ Թեմի նորաօծ եպիսկոպոս Տ. Արտաւազդ Սիւրմէեան, 9 Օգոստոս, 1929, թուակիր պաշտօնագրով Տէր Հայրը փոխադրած է Հալէպ եւ հոգեւոր հովիւ նշանակած Սուրբ Քառասնից Մանկնաց Աթոռանիստ Եկեղեցւոյ։

## Վախճան
Երկար չէ տեւած քահանայական կեանքը։ Հազիւ վեց տարիներ։ Կեանքին հրաժեշտ տուած է 56 տարեկանին։ Տառապանքով բեռնաւորուած կեանքը փութացուցած է իր մահը։ Ան վախճանած է 21 Յունուար, 1931-ին։

Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուած են ձեռամբ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Արտաւազդ եպիսկոպոս Սիւրմէեանի, 22 Յունուար, 1931-ին, Ս. Քառասնից Մանկնաց Աթոռանիստ Եկեղեցւոյ մէջ։ Սրբազանը դամբանակին մէջ դրուատած է Տէր Հօր արժանիքները։

## Ծաօոթագրութիւններ
Անիկտոս Չօպանեան

**Անտիկոս Չօպանեան** (1885/89 թ., Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1885/89 թուականին, Կ. Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին մէջ / Կարնոյ նահանգ Երզն­կա քաղաքին մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Աշխատած է որպէս բժիշկ։

Սպանուած է 1915 թուականին Խար­բեր­դի մէջ՝ 28 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Խարբերդ մահեր
Չոմախլու

**Չոմախլու**, Կապադովկիոյ Մաժակ գաւառի գիւղ:

Կը գտնուի հայկական Կեսարիոյ (այժմ` Թուրքիոյ Քայսէրի նահանգի վարչական կեդրոնը) շրջանի համանուն գաւառին մէջ։ Էվերէկ գիւղաքաղաքի կողքին` պզտիկ գիւղ մը:

Առաջին Համաշխարհային պատերազմի նախօրէին գիւղը ունեցած է 282 տուն (1750 շունչ) հայ բնակիչ: Անոնք կը զբաղէին անասնապահութեամբ, երկրագործութեամբ եւ արհեստներով:

Գիւղին մէջ կը գտնուէին երկու առաքելական` Ս. Յակոբ եւ Ս. Լուսաւորիչ եւ մէկ կաթողիկէ եկեղեցիներ, երեք դպրոց: Չոմախլուի բնակիչները կոտորուած են 1915-ին, Մեծ Եղեռնի ժամանակ: Սակաւաթիւ են փրկուածները, որոնք ապաստանած են զանազան երկիրներ:

Այս պատմական գիւղը ծնած է, Հայոց ցեղասպանութեան անդառնալի հետեւանքներէն անմասն չմնացող արեւմտահայ գրող, բանաստեղծ, արձակագիր եւ երաժշտագէտ Յակոբ Ասատուրեանը: Ան իր
վէպին սկզբը կը ներկայացնէ հայրենի գիւղը.

Գիւղին անուանի զաւակներէն է նաեւ, Երկրորդ աշխարհամարտին, ամերիկեան բանակի օդուժին պատերազմական օդանաւի օդաչու Գառնիկ Անանեանը: Ան իր P-40 օդանաւին վրայ՝ ի պատիւ իր ծնողներուն արձանագրած է «THE CHOMAKLOU KID»… ու այդ օդանաւով կատարած է Նացի Գերմանիոյ օդուժին դէմ իր թռիչքներն ու յաղթանակը: Հերոս Չոմախլուցին իր յուշերու յառաջաբանին մէջ գրած է.

Չոմախլուցի է նաեւ «ՌԱԿ Մամուլ»-ի եւ Լիբանանի «Զարթօնք» Օրաթերթի գլխաւոր խմբագիր Սեւակ Յակոբեան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Որպէս օտար թռչուն` հեռաւոր Ամերիկայում. ԱՄՆ-ի հայկական եկեղեցին եւրոպական է: 

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Չորեքշաբթի

**Չորեքշաբթի**, արեւմտեան երկրներու մեծամասնութեան՝ շաբաթուան 3-րդ օրը, իսկ ըստ Յուդա-Քրիստոնէական օրացոյցի՝ 4-րդ օրը։ Երեքշաբթիի եւ Հինգշաբթիի օրերուն միջեւ կը գտնուի։

«Չորեքշաբթի» բառը ծագած է հին անգլերէն «Wōdnesdæg» բառէն, որն անուանուած է գերմանական Վոտեն կամ Օտին աստուծոյ պատուին, որ կապուած էր գիտելիքի, բուժման, մահուան, թագաւորութեան, կախաղանի եւ բանաստեղծութեան հետ սկանտինաւեան դիցաբանութեան մէջ:

Ստորոգութիւն:Շաբթուան օրեր
Նշան Պագալեան

**Նշան Յովսէփ Պագ(գ)ալեան** (1872, Տիգրանակերտ - 1915, Խնուս), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1872 թուականին Տիգրանակերտ, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ։

Աւարտած է Այնթէպ գոլէճը եւ ստացած «պսա­կա­ւոր արուես­տից» վկայական։ 1914 թուականին աւարտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժիը։ Եղած է ՀՅԴ–ի անդամ։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Խնուսի զինուորական հիւանդանոցին մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած։ Բուժելով եւ խնամելով հիւանդանոցի զինուորները, յատուկ հոգատարութիւն ցուցաբերած է հայերուն, զոր թուրք բժշկապետին համար անհաճոյ էր։ 1915 թուականին սպանուած է իր պաշտօնակից բժշկապետի կողմէն՝ Խնուսի մէջ, 43 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վ., Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Ե., 1990։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, “Ազ­դակ”, 01-11-2012։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Պազա

**Պազա** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգի կազմի մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Պազա գաւառի կազմի մէջ։ Տարածքը 542 քմ2։ Բնակչութիւնը 21982 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 100 քմ հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական էջ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Պաթումի Միջազգային Օդակայան

**Պաթում**, Պաթում քաղաքի միջազգային օդակայան (Վրաստան)։ Այլընտրանքային անուանումը՝ Չորոխ։

Կը գտնուի Պաթումէն 2 քմ հարաւ-արեւմուտք, Արտուինէն (Թուրքիա) 20 քմ հիւսիս։

Բացի տեղային եւ միջազգային ճամբորդութիւններէն, կը սպասարկէ նաեւ Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան հատուածի տարածաշրջանային ճամբորդութիւնները։

Օդակայանին նոր շինութիւնը կառուցուած է 26 Մայիս 2007 թուականին, տարածքը կը կազմէ 3,915 քառակուսի քիլոմեթր, տարեկան կրնայ ընդունիլ 600,000 ուղեւոր։

## Օդային գիծեր եւ ուղղութիւններ
* AnadoluJet՝ Անգարա,
* S7 Airlines՝ Մոսկուա, Տոմոտետովօ,
* Turkish Airlines՝ Սթանպուլ,
* Պելաւիա՝ Մինսք,
* Վրացական օդային գիծեր՝ Պաքու, Քիեւ-Պորիսփոլ, Մոսկուա-Վնուքովօ, Թիֆլիս, Թեհրան, Թել Աւիւ,
* Ուքրաինիոյ միջազգային օդային գիծեր՝ Քիեւ-Պորիսփոլ,
* YanAir՝ Քիեւ (Ժուլեանի)։

## Գործունէութեան ցուցանիշներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաթումի օդակայան (պաշտօնական կայք)
* Պաթումի օդակայանը օդակայաններու ցանկին մէջ (avia.ru)

Ստորոգութիւն:Վրաստանի օդակայաններ
Մելիթոն Պալանչիվաձէ

**Մելիթոն Անթոնի Պալանչիվաձէ** (, 5 Յունուար 1863, Պանոճա — 21 Նոյեմբեր 1937, Քութայիսի), վրացի երգահան։ Յայտնի պալեթի վարպետ Ճորճ Պալանչինի ու երգահան Անտրէյ Պալանչիվաձէի հայրը։

## Կենսագրութիւն
Մելիթոն Պալանչիվաձէ ծնած է 24 Դեկտեմբեր 1862 թուականին (նոր տոմարով՝ 5 Յունուար 1963-ին) Պանոճա գիւղին մէջ։ Սորված է Քութայիսիի հոգեւոր ուսումնարանին մէջ, երգած է եկեղեցական երգչախումբէն։ 1880 թուականին ընդունուած է Թիֆլիսի օփերային թատրոնի երգչախումբին մէջ։ 1889 թուականէն սորված է Սէն Բեթերսպուրկի երաժշտանոցին մէջ։

1895—1917 թուականներուն Ռուսաստանի քաղաքներուն մէջ կազմակերպած է վրացական երաժշտութեան երգչախումբեր։

1918 թուականին Քութայիսի մէջ հիմնադրած է երաժշտական դպրոց։ 1921—1924 թուականներուն եղած է Վրացական ԽՍՀ Լուսաւորութեան ազգային կոմիտէի երաժշտական բաժինի վարիչ։

Ազգային օբերայի հիմնադիրներէն ու վրացական առաջին օբերայի («Նենգ Դարեջանը» ըստ Ակակի Ծերեթելիի «Նենգ Թամարը» (1897)) պոեմի) հեղինակը պոէմի) հեղինակը։ Մելիթոն Պալանչիվաձէ մահացած է 21 Նոյեմբեր 1937-ին Քութայիսի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Մելիթոն Անթոնի Պալանչիվաձէ  
* http://www.piterge.ru/figures/meliton_balanchivadze.htm 

Ստորոգութիւն:5 Յունուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:21 Նոյեմբերի մահացածներ
Լուգաս Պալեան

**Լուգաս Լէոնարտօ Պալեան** (, ծնած՝ 24 Յունուար 1976, Քորտոպա), քաղաքական գործիչ, Արժանթինի Արմատական քաղաքացիական կուսակցութեան անդամ, որ ներկայիս «Միասին յանուն Քորտոպայի» ընտրական դաշնութեան մաս կը կազմէ:

30 Նոյեմբեր 2015-ին, Քորտոպայի մէջ տեղի ունեցած է Լուգասի երդման արարողութիւնը՝ որպէս քաղաքային խորհուրդի անդան, ուր Պալեան իր գործունէութիւնը պիտի ծաւալէ 2015-2019 թուականներուն ընթացքին:

2000-ին ստացած է Գորտոպայի կաթոլիկ համալսարանի քաղաքական գիտութիւններու արտօնագիր: Մագիստրոսի կոչում ստացած է պետական կառավարման ազգային համալսարանէն (Instituto Nacional de la Administración Pública (INAP)), քաղաքականութեան դասաւանդման ազգային համալսարանէն (Instituto Nacional de Capacitación Política (INCAP)), կառավարման ազգային դպրոցէն (Escuela Nacional de Gobierno (ENG)), ինչպէս նաեւ Թրեխօ եւ Սանապրիա համալսարանական գոլէճի լրագրողական դպրոցէն` ստանալով քաղաքական լրագրողի վկայական:

2004-2006 եղած է նահանգային Արմատական երիտասարդական կոմիտէի նախագահ: Եղած է նաեւ Վիա Մարիայի անուան ազգային համալսարանի անվտանգութեան բաժինի դասախօս եւ մասնակցած է բազում սեմինարներու` նշուած բարձրագոյն կրթական հաստատութեան եւ այլ կազմակերպութիւններու մէջ։ Բացի իր քաղաքական գործունէութենէն, Պալեան 2014 թուականէն կը հանդիսանայ Քորտոպայի հայ համայնքի տնօրէններու խորհուրդի անդամ:

Ներկայիս կ'ուսանի Վիյա Մարիայի անուան ազգային համալսարանի անվտանգութեան քաղականութեան բաժինի մագիստրատուրային մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Քորտոպա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կարապետ Պալեան

**Կարապետ Ամիրա Պալեան** **,**(), սուլթանական ճարտարապետ, Պալեաններու ամիրայական ընտանիքին հռչակաւոր ներկայացուցիչը։

Կարապետ Ամիրա ծնած է 1800–ին, իր հօրը մահուան ատեն թէեւ երիտասարդ, սակայն ճարտարապետական արուեստին ծանօթ  ըլլալով, իր հօրը տեղ կ'անուանուի կայսերական պալատի ճարտարապետ՝ իր քեռայրին Սէրվէրեան Յովհաննէս ամիրային հետ։

Իր արուեստին մէջ ցոյց տուած ճարտարութեան շնորհիւ՝ Կարապետ *խալֆա*, կ'արժանանայ բարձրագոյն գնահատման, այդ պատճառով ազգային կեանքէն ներս արաջնակարգ դիրք կը վայելէ։

Բարեսիրտ եւ գթած ըլլալով, հետամուտ կ'ըլլայ բարենպատակ հաստատութեանց հաստատման ու բարգաւաճման։ Ուսման անհրաժեշտութենէն մեկնած ազգին մէջ դաստիարակութիւն տարածելու համար ջանք չէ խնայած։ Կրօնասէր ըլլալով` խստապահանջ եղած է հաւատալիքներու ու աններող բոլոր անոնց հանդէպ, որոնք չեն յարգեր հայ եկեղեցւոյ աւանդութիւնները։

1832–ին, երբ Պեզճեան ձեռնարկեց հիմնել Եէտի-Գուլէի Ազգ. հիւանդանոցը, իր գլխաւոր աջակիցն էր Կարապետ ամիրան, որ Սէրվէրեան Յովհաննէս ամիրայի հետ հիւանդանոցի շէնքին ճարտարապետը հանդիսացաւ։ Քիչ ետք 1836–ին, միշտ իր քեռայրին հետ, *Սկիւտարի* մէջ բարձրագոյն ուսումնարան մը հաստատելու գաղափարը ունեցաւ։ Իրենց նախաձեռնութեամբ ժամանակի ամիրաները ժողով մը  գումարեցին Պատրիարքարանին մէջ, Աղաւնի պատրիարքի նախագահութեամբ՝ Օգոստոս 26–ին։ Այդ ժողովին մէջ որոշուեցաւ *Սկիւտարի* Երուսաղէմատան խարխուլ վանքը վերաշինելով բանալ ճեմարանը։ Ամիրաները յանձն առին ճեմարանին տարեկան ծախքին համար Երուսաղէմի վանքին վճարել 20000 ղրուշ։ Շէնքին հիմնարկութիւնը կատարուեցաւ Սեբտեմպեր 18–ին եւ երկու տարի ետք 1838–ի Դեկտեմբեր 9–ին Ճեմարանը բացուեցաւ։

Սկիւտարի ճեմարանը Ազգին առաջին բարձրագոյն վարժարանը եղաւ. մանկավարժական նոր սկզբունքներու համաձայն կառավարուելով կարող ուսուցիչներու ձեռքով հասցուց զարգացած աշակերտներ։ Կրթական սոյն հաստատութիւնը դուռ բացաւ ժողովուրդին ու ամիրաներուն միջեւ վէճերու, որոնց միջոցին Պալեան ամիրան «էսնաֆ»ներուն կողմը կը բռնէր միշտ։
 
1847–ին Կարապետ ամիրա աջակցելով վառօդապետ ամիրաներուն՝ Ճէզայիրլեանի եւ Կրճիկեան Յակոբ էֆէնտիի, հաստատուեցաւ հոգեւոր, ինչպէս նաեւ գերագոյն ժողովները, այս վերջինին կը մասնակցէին *էսնաֆ*ներն ալ: Անմիջապէս ետք  Մատթէոս Պատրիարքին ստորագրել տուին խնդրագրիր մը, ուր կառավարութենէն արտօնութիւն կը խնդրուէր երկու ժողովներու կազմակերպումը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Արսէն Պալեան

**Արսէն Պալեան** (1889 Սպարթա՝ Փոքր Ասիա (Ըսպարտա), - 6 Յունուար 1944, Քոքինիա՝ Փիրէա, Յունաստան), կրթական մշակ, յօդուածագիր, ազգային գործիչ։

## Կեանքն ու գործունէութիւն
Աւարտած է Պէրպէրեան վարժարանը 1911-ին։ Տարի մը յաճախած է Սորպոն համալսարանը եւ մտած է ուսուցչական ասպարէզ, նախ Տրապիզոն, ապա՝ Պէրպէրեան վարժարանը 1913-1914։

1915-1919 Ցեղասպանութեան տարիներուն, կը պահուըտի զանազան տեղեր, ու զինադադարէն ետք 1919-1922 թուականներուն կը ստանձնէ Իզմիրի ազգային վարժարանին փոխ տեսուչի պաշտօնը։ Փոքր Ասիոյ մէջ յունական բանակին պարտութեամբ, կ'անցնի Միտիլլի եւ հոնկէ Գավալա, Տրամա եւ Սերեսի շրջանները, իբր Ամերիկեան Նպաստամատոյցի որբանոցներուն գործիչ։ Այսպէս, 1930-ին, 500-ի մօտ հայ որբերու հետ կը փոխադրուի Եգիպտոս որպէս անոնց դաստիարակն ու հսկիչը։ Հոգիով ու սրտով կը նուիրուի երկսեռ որբերուն դաստիարակութեան ու կրթութեան․ ոչ միայն նստարաններուն վրայ, այլ անոնց դուրսի կեանքին մէջ։ 1936-ին կը վերադառնայ Յունաստան, ուր Տէտէաղաճի եւ Տրամայի հայկական դպրոցներուն մէջ կը պարապի ուսուցչութեամբ․ Սեպտեմբեր 1936-ին կը ստանձնէ Քոքինիոյ «Զաւարեան» վարժարանի տնօրէնութիւնը․ նոյն տենդով ու նուիրումով, հայրական հոգածութեամբ՝ հանգիստն ու առողջութիւնը զոհելով։

Բ․ համաշխարհային Պատերազմի տարիներուն, 1942-ին վերջերը, Սելանիկ կը հրաւիրուի իբրեւեւ Կիւլլապի Կիւլպէնկեան վարժարանի տնօրէն։ Սակայն, ձիւն-ձմրան մէջ եւ պատերազմի այն օրերուն, կ՛ունենայ տաժանելի ճամբորդութիւն մը հանրակառքով եւ Սելանիկ հասնելուն պէս անկողին կ՛իյնայ թոքախտով, որ արագօրէն կը զարգանայ ու անբուժելի կը դառնայ։ Այս ծանր վիճակով, 1943-ի աշնան զայն Քոքինիա կը փոխադրեն, դարմանումի ակնկալութեամբ։ Աչքերը կը փակէ 6 Յունուար 1944-ին եւ կը թաղուի Քոքինիոյ գերեզմանատունը։

Մեծ եղաւ անոր ծառայութիւնը կրթական ասպարէզին մէջ։ Ուղղադատ միտք, անկաշառ խիղճ, վճռականութիւն․ երեք եզակի ազգային գործիչի յատկութիւններ, որոնք զայն սիրելի ու յարգելի դարձուցին բոլորին։ Երեւութապէս՝ հանդարտ ու պաղարիւն կը թուէր, սակայն աշխատանքին ընթացքին՝ հոգին կը բռնկէր, կրակ ու բոց կը դառնար։ Յետ մահու, Քոքինիոյ Երիտասարդականի խումբը կ'անուանակոչուի «Արսէն Պալեան»։

Յունաստան, կրթական ծառայութեան առընթեր, աշխատակցեցաւ «Նոր Օր» օրաթերթին․ գրութիւնները կը ստորագրէր Ա․Գեղակ գրչանունով։

## Աղբիւրներ
* Ամենուն տարեգիրքը 1957, Կարօ Գէորգեան
* Կարօ Մինասեանի արխիւ

## Տես նաեւ

* Անտոն Կազէլ
*Կարապետ Ղազարեան
* Օննիկ Զաքարեան
* Սօս Վանի
* Քոքինիոյ հայկական գաղութը
* Քերքիրայի հայերը
*Սելանիկ
*Կորնթոս
*Սիրոս

## Արտաքին յղո<nowiki/>ւմներ
* Պէրպէրեան Վարժարան - Պոլիս}
* Կիւլլապի Կիւլպէնկեանի մասին
* «Ազատ Օր»,Պատմական անդրադարձ

Ստորոգութիւն:6 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ կրթական մշակներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Յակոբ Պալեան

**Յակոբ Կարապետի Պալեան** (Յակոբ բէյ Պալեան, 4 օգոստոս,1837 Կոստանդնուպոլիս - 30 հոկտեմբեր, 1875 Փարիզ, թաղուած է Պեր Լաշեզ գերեզմանոցին մէջ), հայ ճարտարապետ։ Ճարտարապետ Կարապետ Պալեանի որդին։

## Կենսագրութիւն
Յակոբ Պալեան ծնած է Կոստանդնուպոլս։ 1855-ին մեկնած է Փարիզ։ 1858-ին աւարտած է Սէն Պարպ քոլէճի ճարտարապետական բաժինը։ Եղբօր՝ Նիկողոսի վաղաժամ մահուան պատճառով վերադարձած է Կ.Պոլիս, աշխատակցած է հօրը եւ եղբորը՝ Սարգիս Պալեանին հետ։ 1866-ին, հօր մահէն ետք, եղբօր հետ նշանակուած է պալատական ճարտարապետ՝ հիմնականին նախագծման հարցերով զբաղելուն պատճառով։

## Շէնքերն ու Կառոյցները
* Պեյքոզի Թոքաթի, Սկիւտարի Քոշուեոլուի Մայր թագուհիի, Չուպուքլիի Խտիւ Իսմայիլ փաշայի, Մերճանի Ալի փաշայի ապարանքները
* Աքսարայի Պերթենիեալ մայր թագուհիի մզկիթը
* Չրաղանի պալատը (եղբայրներուն հետ), Պեյլերբեյի պալատը

Պալեանի Օրթագիւղի ապարանքը եղած է Կ.Պոլսոյ հայ գրականութեան եւ արուեստի գործիչներու՝ Նահապետ Ռուսինեանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլեանի, Նար Պէյի, Ծերենցի, Թովմաս Թերզեանի, Պետրոս Ադամեանի, Ազնիւ Հրաչեայի, Տիգրան Չուխաճեանի եւ այոց մշտական հաւաքատեղին։ Անոր միջոցներով՝ վերաշինուած է Օրթագիւղի Բարեսիրաց թատրոնի շէնքը (1870, ճարտարապետ՝ Պ.Նեմցէ), կառուուած է Արեւելեան թատրոնը (1861-1962)։

## Տես Նաեւ
* Պալեան Ընտանիք

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ

* Պալյան ընտանիքի մասին
* Բալյան ընտանիք

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Սահակ Ա. Քհնյ. Պալեան

**Սահակ Ա. ՔՀՆՅ.Պալեան** Աւագանի անունով Սարգիս Պալեան, որդի՝ Յովաննէսի եւ էլմիրի, ծնած է 1899-ին Քիլիսի մէջ։ Եղած է քահաննա։

## Կենսագրութիւն
Սահակ Ա. ՔՀՆՅ. Պալեան, ծնած է Քիլիս 1899-ին։ Նախնական ուսումը ստացած է Քիլիսի Ազգ. Վարժարանը, որմէ աւարտած է փայլուն արդիւնքներով մտած է Այնթապի Կիլիկեան Ճեմարանը 1915-ին։ Ուսման զուգահեռ, ան յաճախած է եկեղեցի ու մաս կազմած՝ դպրոց դասին։ Տարի մը ետք աքսորուած է Տէր Զոր, գտնուած է մեծ դժուարութիւններու դիմաց սակայն յաղդահարած է զանոնք եւ մնացած է տոկուն։1919-ին վերադացած է Քիլիս, ուր դասաւանդած է եւ միեւնոյն ժամանակ ծառայած է եկեղեցիին մէջ։Կիլիկիոյ վերջին պարպումի ժամանակ գաղթած է եւ հասած է Հալէպ։1923-ին Հալէպի Կիլիկեան Վարժարանի խնամակալութիւնը զինք կը ղրկեն Ազէզ, որպէսզի հիմը դնէ Սահակեան Վարժարանին, եւ յաջողոծ է կրթական նախարարութենէն ստանալ դպրոցի արտօնագիրը։ 1925-ին փոխադրուած է Հոմս եւ ստանձնած է ուսուցիչի պաշտօնը այնտեղի Ազգ. Սահակեան Վարժարանին մէջ։ Երկու տարուայ պաշտօնավարութենէ ետք փոխադրուած է Ազէզ օգտակար դառնալու հայ մանուկներու։ Կարճ ժամանակի մը համար հաստատուած է Թրիփոլի, ապա կրկին՝ Ազէզ։ Ան պսակուէցաւ Օրդ. Սրբուհի Գլճեանի հետ եւ ունեցած է 6 զաւակ՝ Լուսին, ալիս, աղաւնի, արիս, յովհաննէս եւ Արմէն։ Առաջին տարին հազիւ բոլորած ան ընտրուած է քահանայութեան թեկնածու։ Սակայն մերժած է այս առաջարկը, պատճառաբանելով իր ուսման մակարդակի անբաւարութիւնը։ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ առարկութիւնը գտնէլով իրաւացի եւ տրամաբանական զինք ուազծէ ուղղարկէլ դպրեվանք, որպէսզի շարունակէ իր ուսումը։ Ան ղրկուած է Երուսաղէմ՝ ծանօթանալու Հայ եկեղեցւոյ կարգն ու կանօնին ու 10 Յուլիս 1930-ին վերադարձաւ Հալէպ ։ Տէր Հայրը աւելի քան 12 տարիներ քահանայագործած է Ազէզի մէջ, օգտակար ծառայութիններ մատուցանելով եկեղեցւոյ ու իր Հայրենակիցներուն։ 1943-ին փոխադրուած է Հալէպ, եւ քահանագործած է եւ նաեւ օգտակար դարձած է Հալէպահայերուն։ Այսպիսով Սահակ ծանօթ անուն մը դարձաւ հալէպահայերուն համար։ 19961-ին ան վերջապէս որոշած է Պէյրութ հաստատուիլ, ուր նշանակուած է նոր Մարաշի Ս.Քառասնից Մանկաց Եկեղեցուոյ հոգեւոր հովիւ։ 1969-ին ան փոխադրուած է Գանատա, Մոնթրէալ միանալու համար իր զաւակներուն։ 1980-ին փոխադրուած է Սան Ֆրանսիսքօ ըստ զաւակներուն վկայութեան։ Ան կը մահուան  1990-ին Սան Ֆանրասիսքօ։ Վէրջին օծումը ու թաղման կարգը կը կատարուի Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցուոյ մէջ։

## Մրցանակներ
Իր տարիներու ծառայութեան համար ան պարգեւատրուած է Լանջախաչով՝ Գարեգին Ա. Կաթողիկոս Յովսէփեանցէն, իսկ 1965-ին Աւագութեան պատիւով ու տիտղոսով՝ Խորէն Ա. Կաթողիկոսէն։ 1946-ին Հ.Բ.Ը.Միութենէն ստացած է «վէթէրան» անդամի վկայագիր։

## Ծանօթագրութիւններ
Պետրոս Պալթազարեան

**Պետրոս Պալթազարեան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրութիւն
Պալթազարեան ծնած է Սամրաթորմուք (Պոլիս, որ բաւական հայաշատ գիւղ մը եղած է։ 6 տարեկանին կը յաճախէ թաղին ազգային վարժարանը, սակայն դպրոցը աւարտելէ առաջ կը վտարուի, իբրեւ անառակ, անուղղայ։ Արհեստ սորվելու համար հայ ոսկերիչի մը աշկերտը կ՛ըլլայ։ Ապա, կ՛ունենայ նոր վարպետներ եւ վեց տարի կը հետեւի ոսկերչութեան։

Տասնութ տարեկանի, իր ծննդավայր գիւղին մէջ, կը հիմնէ հայկական բարեսիրաց ընկերութիւնը, որ կ՛ունենայ տասնամեայ գործունէութիւն։

Միշտ բեմով յափշտակուած ըլլալուն պատճառով, մինչեւ 24 տարեկան, կը փորձէ արհեստի մը տիրանալ, սայկայն չի յաջողիր։

Ան միշտ կախարդուած էր Պետրոս Ադամեանի արուեստով։ 1888-ին ներկայգտնուելով Ադամեանի ներկայցումներուն, վճռապէս, կ՛որոշէ նուիրուիլ բեմին։ Միեւնոյն շրջանին կը դիմէ Ադամեանին, սակայն, իր խնդրանքը կը ձգձգուի։

1889-ին, Պետրոս Մաղաքեանի կողմէ՝ Պոլսոյ «Հայրենիք» օրաթերթին մէջ տրուած կոչին ի պատասխան, Պալթազարեան կը ներկայանայ Մաղաքեանի աշխատանոցը։ Հաւնելով դերասանին ձայնը, առոգանութիւնն ու արատասանութեան ձեւը, զինք կը յանձնէ պատասխանատու դեր մը։ Այսպիսով, անոր կեանքին մէջ կը բացուի նոր ճանապարհ։ 1989-ի Նոյեմբերին կը բեմադրուի թատերախաղը։

Պալթազար կ՛ընկերանայ Մաղաքեանի կազմած խումբին, որ չորսամեայ գործունէութենէ ետք կը մեկնի Ֆիլիպէ։ Կը պատրաստեն թրքերէն ներկայացումներ, սակայն կ՛ունենան անյաջող աւարտ․ ուստի ան կը վերադառնայ հայրենի տուն՝ մէկ տարի լքելով բեմը։

1890-1891-ի թատերաշրջանը կ՛անցնէ Թովմաս Ֆասուլեաճեանի խումբին հետ։ Խումբով յաջորդաբար կը մեկնին թէքիրտաղ, Սելանիկ եւ Սկիւպ։

Ապա, Պոլիս կը վերադառնայ ու կը մտնէ Մնակեան թատերախումբը։ Այնտեղ կը մնայ քանի մը շրջան ու կը ստանձնէ տրամաթիկ բաւական կարեւոր դերեր։

Երանոս Չափրաստի եւ Գոհարիկ Շիրինեանի հետ, գլխաւոր սիւներէն մէկը կ՛ըլլայ Ռէշատ Ռըտվանի կազմած ֆրանսական նոր կատակերգութիւններու խումբին մէջ։

## Աղբիւրներ
* «Թատերական Դէմքեր», Նշան Պէշիկթաշլեան, 1965 Անթիլիաս, էջ 903-930։

Ստորոգութիւն:10 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Պալթեան Ծով

**Պալթեան ծով**` Աթլանթեան ովկիանոսի ներցամաքային ծով` հիւսիւսային եւ միջին Եւրոպայի ափերուն մօտ։ Կ'ողողէ Էսթոնիոյ, Լիթուանիոյ, Լաթվիոյ, Ռուսիոյ Դաշնութեան, Գերմանիոյ, Լեհաստանի, Դանիոյ, Շուէտի եւ Ֆինլանտայի ափերը։ Մակերեսը՝ 386 հազար քիլոմեթր քառակուսի է։ Գերակշռող խորութիւնը 40-100 մ. է, առաւելագոյնը՝ 470 մ.: Հիւսիսային ծովը կը միանայ Դանիական նեղուցներով։ Խոշոր կղզիները՝ Բոռհոլմ, Գոլթանդ, Էլանդ, Սաարեմաա, Հիյումաա, Ռիւգէն, Ալանդեան։ Խոշոր ծոցերը՝ Բոտնիկ, Ֆիննական, Ռիկայի։ Պալթեան ծով կը թափին Նեւա, Տաուկաւա, Նեման, Վիսլայ, Օտեր գետերը։

Հիմնական նաւահանգիստները՝ Սենթ Փեթերսպուրկ, Թալլին, Ռիկայ, Լիէպայեայ, Քլայփետայ, Քալինինկրատ, Կտանսք-Կտինեայ, Շչեցին, Ռոսթոք-Վառնեմիւնտէ, Լիւպեք, Քիլ, Քոփընհակըն, Մալմեօ, Սթոքհոլմ, Լուլէոյ, Թուրքու, Հելսինքի:

## Անուանում
Հին սլաւոնները Պալթեան ծովը անուանած են «Վարեակներու ծով» (, վարեակներ անուանած էին սքանտինաւցիները, նորմանները), նորմանները՝ Austurweg «արեւելեան ճանապարհ», գերմանացիները այսօր զայն անուանած են Ostsee «արեւելեան ծով» (ի հակադրութիւն հիւսիսային ծովուն): «Պալթեան ծով» առաջացած է ուշ լատիներէն mare Balticum անունովը, որու ծագումնաբանութիւնը վերջնականապէս չէ ստուգաբանուած. կան քանի մը վարկածներ՝
# Պալթի կղզիի անունը (այդ կղզին յիշատակած է Պլինիոսը եւ նշած է, որ հոն սաթ կ'արդիւնահանէին),
# Լիթվանացիները baltas կամ լատիշերէն balts «սպիտակ» բառին (նկատի ունենալով աւազոտ ափերու գոյնը),
# Լատիներէն balteus, շուէտերէն եւ դանիերէն balte «գօտի» բառէն («Երկիրը գօտեւորած» իմաստով):

## Պատկերասրահ

Eckernförde - Schiffbrücke - Stadthafen 02 ies.jpg
Baltic sea lith.JPG
INS Vikramaditya in Baltic Sea.jpg
Hiotissa.jpg


## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ աշխարհագրութիւն
Ստորոգութիւն:Դանիոյ աշխարհագրութիւն
Ստորոգութիւն:Լեհաստանի աշխարհագրութիւն
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի աշխարհագրութիւն
Ստորոգութիւն:Պալթեան ծով
Ստորոգութիւն:Ծովեր
Արա Պալիոզեան

**Արա Պալիոզեան** ծնած է 10 Դեկտեմբեր, 1936, Յունաստան, հայ հեղինակ, թարգմանիչ, եւ քննադատ է։

## Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է Մուրատ-Ռափայէլեան Մխիթարեաններու Քոլէճը Վենետիկ, Իտալիոյ մէջ, ուր նաեւ սորված է տնտեսագիտութիւն եւ քաղաքական գիտութիւն Սա Ֆոսգրի համալսարանը Վենետիկի մէջ։ Վախճանած է 2019 թուականին Գանատայի Օնթարիօ քաղաքը։

## Գործեր
Անոր գործերը տպագրուած են թէ՛ հայերէնով եւ թէ՛ անգլերէնով։ Ան նաեւ շահած է բազմաթիւ մրցանակներ եւ Կառավարական դրամաշնորհներ իր գրական գործերուն համար, որոնք կը բովանդակեն երեւակայութիւն, տրամա, գրական քննադատութիւն, եւ հայերէնէ, ֆրանսերէնէ ու իտալերէնէ թարգմանութիւններ։ Ան ներկայիս իր գործերը կը գրէ հայկական տարբեր համացանցային քննարկման էջերու վրայ։

## Ստեղծագործութիւններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

* *Baliozian, Ara: Book Reviews/Interviews* (Los Angeles, CA։ G Printing, 1982).
* *"Dreams/Nightmares," "Haiku," and "The Human Condition," poems in Armenian-American Poets: A Bilingual Anthology*. Ed. and transl. Garig Basmadjian (Alex Manoogian Cultural Fund of the Armenian General Benevolent Union, Detroit MI 1976).
* *Fragmented Dreams: Armenians in Diaspora* (Impressions, Kitchener Ont. 1987).
* *In the New World* (Voskedar, New York 1982).
* *Intimate Talk* (Impressions, Kitchener Ont. 1992).
* *Pages From My Diary, 1986–1995* (Impressions, Kitchener Ont. 1996).
* *Portrait of a Genius and Other Essays* (A/G Press, Los Angeles 1980).
* *That Promising Reality: New Vision and Values, the Armenian Revival* (Impressions, Kitchener Ont. 1992).
* *The Armenians: Their History and Culture* (Kar Publishing House, Toronto 1975).
* *The Armenians: Their History and Culture* (Ararat Press, New York 1980).
* *The Völkermord an den Armeniern and the West* (Armenian Case Committee, Jerusalem 1984).
* *The Call of the Crane, The Ambition of a Pig* (Voskedar, New York 1983).
* *The Greek Poetess and Other Writings* (Impressions, Kitchener Ont. 1988).
* *The Horrible Silence* (Maral, Pasadena 1982).
* *Undiplomatic Observations* (Impressions, Kitchener Ont. 1995).
* *Voices of Fear* (Impressions, Kitchener Ont. 1989).

## Թարգմանութիւններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

# Puzant Granian, *My Land, My People*
# Puzant Granian, *Selected Poems / 1936-1982*
# Zabel Yessayan, *The Gardens of Silihdar & Other Writings* (Ashod Press, 1982)
# Gostan Zarian, *The Traveller & His Road* (Ashod Press, 1981)
# Gostan Zarian, *Bancoop & the Bones of the Mammoth* (Ashod Press, 1982)
# Gostan Zarian, *The Island & A Man* (Kar Publishing House, 1983)
# Krikor Zohrab, *Zohrab: An Introduction* (Kar Publishing House, 1985)

## Արտաքին յղումներ
* baliozian.blogspot.com, Ara Baliozian's blog
* Ara Baliozian , umich.edu
* Ara Baliozian's reflections , armeniandiaspora.com
* https://mobile.twitter.com/arabaliozian

## Ծանօթագրութիւններ



Ստորոգութիւն:10 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Աթէնք ծնածներ
Պալխ

**Պալխ** (بلخ - Balx), աշխարհի ամէնահին քաղաքներէն մէկը‌, կը գտնուի Աֆղանիստանի հիւսիսը, համանուն մարզին մէջ, Պալխ գետի հովիտին, մարզի կեդրոն՝ Մազարի-Շարիֆ քաղաքէն 21 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։ 

Բնակչութիւնը՝ ։ 

Աւանդութեան համաձայն՝ քաղաքին հիմնադիրը ոմն՝ Քայոմուրն է։ Յիշատակուած է պարսկական հնագոյն գրաւոր աղբիւրներուն մէջ, մասնաւորապէս՝ Վետաներուն եւ Աւեսթային մէջ։ Հայկական պատմական երկերուն եւ մասնաւորապէս Խորենացիի մօտ յայտնի է «Պահլ Առաւօտին» անունով (Խորենացի, Բ, բ)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աֆղանիստանի քաղաքներ
Պահեստ Գիւղի Եկեղեցի

**Պահեստ գիւղի եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տաճարը կը գտնուի պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ Գաւառին մէջ, ներկայիս Ազրպէյճանի Հանրապետութեան Բաբեկ շրջանին Պահեստ գիւղին մօտ:

## Պատմութիւն
Հիմնադրման թուականը անյայտ է։ Սակայն յայտնի է, որ եկեղեցին Ժէ. դարուն վերանորոգուած է:

## Ճարտարապետութիւն
Ճարտարապետին եւ պատուիրատուին անուններ եւ եկեղեցւոյ յօրինուածքն ալ անյայտ են։ Կառուցուած է սրբատաշ եւ կիսամշակ քարերով։ Մուտքը արեւմտեան կողմէն է։ Տաճարին գմբէթը կիսաշրջանաձեւ է։ Կայ նաեւ զոյգ մը աւանդատուն։ Եկեղեցին ունեցած է քանի մը շինութիւններ եւ պարիսպ, որոնք այժմ քանդուած են։ Ներկայիս եկեղեցիէն մնացած են որմերու (ձեւերու) մաս մը շարուածքներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ