open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լոյս (հանդէս, Պոսթըն)

**«Լոյս»**, գիտական, բարոյագիտական, իմաստասիրական կիսամսեայ, ապա՝ միամսեայ (1904-էն) հանդէս, 1907-էն՝ գիտական, գրական եւ բարոյական ամսաթերթ։ Հրատարակուած է 1901-1908-ին, Քեմպրիճի եւ Պոսթընի մէջ, 1925-էն վերահրատարակուած Պերկլիի մէջ իբրեւ ազգային, գրական, գիտական ամսաթերթ, իսկ 30-ականներուն լոյս տեսած է իբրեւ կիսամսեայ հանդէս՝ հայերէն եւ անգլերէն բաժիններով։ Բոլոր տարիներուն խմբագիր էր Մ. Մինասեանը։ Նպատակն էր «ընթերցողական զգացումներ ազնուացնել եւ խորհուրդներ լայնացնել»։ Ծանօթացուցած է ժամանակի գիտական նորոյթներուն, թարգմանաբար օտար գրականութիւնը ներկայացնել հայ ընթերցողին (Կէօթէի, Հայնէի, Լամարթինի, Հիւկոյի, Էմրսոնի, Թենիսոնի եւ ուրիշներու գործերը)։ «Լոյսը» երկրորդ շրջանին սատարած է Խորհրդային Հայաստանի օգնութեան գործընթացին։

Տպագրած է «Օտար հեղինակաւոր վկայութիւններ Հայաստանի եւ Փոքր Ասիոյ թուրքերու մասին», «Հայաստան բնակավայր աշխարհի քաղաքակրթութեանց», «Բնիկ նախնիք հայոց» եւ այլ արժէքաւոր յօդուածաշարերը։ Հանդէսին աշխատակցած են Մ. Գաբրիէեանը, Մ. Դասապեանը, Մ. Ցարտըմեանը, Ն. Պուճիգանեանը, Մ. Երեմեանը, Գ. Սարաֆեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Լոյս (ամսագիր)

**«Լոյս»** կրօնաեկեղեցական բնոյթի ամսագիր, առաջին անգամ լոյս տեսած է 1955 թուականին, Սիտնիի մէջ։ Պատասխանատուն եղած է Աղան արքեպիսկոպոս Պալէօզեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ հայկական պարբերականներ
Լոյս (հանդէս, Պոլիս)

**«Լոյս»**, կրօնական, բարոյական եւ ընտանեկան կիսամսեայ հանդէս (hետագային՝ շաբաթաթերթ)։

### Պատմական ակնարկ
Լոյս տեսած է 1874-1885 թուականներուն, Կ. Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներ՝ Հ. Դիմաքսեան, Մ. Գափամաճեան։ Կրօնական քարոզներու, բարոյական եւ այլ խրատներու միջոցով աւանդած է Աւետարանի սկզբունքները։ Տպագրած է յօդուածներ Հայաստանի պատմական անցեալի, ազգային խնդիրներու, երեխաներու դաստիարակութեան վերաբերեալ։ Վերջին շրջանին կարեւոր տեղ յատկացուցած է երգիծանքին որպէս հասարակական կեանքի արատները վերացնելու միջոց։ Տպագրած է նաեւ Կ. Պոլսոյ ազգային վարչութեան, պատրիարքականի, դպրոցներու, ուսումնական խորհուրդներու գործունէութեան մասին, բանաստեղծութիւններ, տնտեսագիտական զրոյցներ։ Թերթին աշխատակցած են Յ. Պարոնեանը (1879 թուականէն), Գ. Մալէզեանը, Ա. Ֆածէկեանը, Դ. Սթիմարաճեանը եւ ուրիշներ։ 1882 թուականէն հրատարակուած է համանուն շաբաթաթերթ «Գաւառական թերթ» ենթավերնագիրով՝ նախատեսուած գաւառական թղթակիցներու համար։

#### 1895-1908 թուականներ
1895-1908 թուականներուն շարունակած է լոյս տեսնել: խմբագիրներն էին՝ Մ. Սուլթանեան, Հ. Մարք։ Ունեցած է կրօնաբարոյախօսական ուղղութիւն։ «Լոյս»ը  հիմնականին մէջ տպագրած է դաստիարակչական բնոյթի նիւթեր։ Թարգմանաբար, երբեմն նաեւ բնագրով, ներկայացուցած է նմուշներ եւրոպական եւ թուրք, գրականութենէն։ Ազգային կեանքի վերաբերեալ նիւթերը գերակշռաբար նուիրուած են դպրոցական-կրթական խնդիրներուն եւ սորվողներուն գործնական գիտելիքներով զինելու անհրաժեշտութեան։ Ծանօթացուցած է նաեւ ժամանակի քաղաղաքական անցուդարձին։ Վերջին շրջանին «Լոյս» վերածուած է՝ կանանց նուիրուած պարբերականի, որ բացառապէս անդրադարձած է ընտանիքի մէջ կնոջ դերի բացայայտման ու նոր սերունդի դաստիարակութեան հարցերուն, հրատարակած չափածոյ եւ արձակ գեղարուեստական գործեր։ Աշխատակցած են Զ. Մոմճեանը, Մ. Փափազեանը, Հ. Արշակեանը, Տ. Կիւլպէնկեանը եւ ուրիշներ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Լոյս Փարիզի

**«Լոյս Փարիզի»**, գրական-գեղարուեստական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1957-1959 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Ալիքսանեան։ Փորձած է արտայայտել ֆրանսահայ գաղութի զանազան շրջաններու տրամադրութիւնը։ Նիւթերը հիմնականին նուիրուած են գրականութեան եւ մշակոյթի հարցերուն։ Կարեւոր տեղ յատկացուցած է նաեւ Խորհրդային Հայաստանի գիտութեան, արուեստի եւ այլ բնագաւառներուն մէջ ձեռք բերած նուաճումներուն։ Ներկայացուցած է խորհրդահայ հեղինակներու առանձին ստեղծագործութիւնները, տպագրած երաժշտութեան, թատրոնին ու կինոյին, հրատարակչական գործին նուիրուած յօդուածներ։ Լոյս Փարիզի շաբաթաթերթը անդրադարձած է սփիւռքահայ կեանքի իրադարձութիւններուն, զետեղած լուրեր հայ գաղթօջախներու մասին, արձագանգած քաղաքական կարեւոր դէպքերուն։ Հանդես եկած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան գործունէութեան դէմ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Մոնոլիա, Լիհատես

ձախից|մինի|Մոնոլիա․ լքուած բնակավայրը
**Մոնոլիա** (յուն․՝ Μονολιά )․ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային անբնակ կղզիակ, Լիհատես, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մոնոլիա Լիհատես հրաբխային կղզեխումբին ամենամեծ կղզիակն է։   Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։  Մինչեւ 1960 կղզին ունէր մնայուն բնակչութիւն։ 

Նեղ ու երկայն կղզիակ է, բարձրագոյն կէտը 4 մեթր է։

Ք․Ա․ 426-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին իբրեւ հետեւանք, Լիհատես հրաբխային կղզիներուն մեծ մասը կը սուզուի։

Լիհատես կղզեխումբին մնացեալ կղզիակներուն հետ յայտարարուած է «Բացառիկ բնական գեղեցկութեամբ վայր» (Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους - Τ.Ι.Φ.Κ.)։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Լուսաբաց (հանդէս)

**«Լուսաբաց»**, ամէնամեայ գրական-գեղարուեստական ժողովածու։ Հանդիսացած է Վրաստանի «Հայարտան», 1929-էն՝ Վրաստանի խորհրդային գրողներու ֆետերացիայի հայկական մասնաճիւղի հրատարակութիւնը։ Լոյս տեսած է 1927-1931-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Տպագրած է Վրաստանի մէջ ստեղծագործող հայ գրողներու արձակ եւ չափածոյ գործերը; Հանդէսին աշխատակցած են Ալեքսանտր Շիրուանզադէն, Նար-Դոսը, Մ. Արագին, Գուրգէն Մահարին, Վեսպերը եւ ուրիշներ։

Կերպարուեստի բաժինը ներկայացուցած է Մարտիրոս Սարեանի, Գ. Շարբաբչեանի Գ. Գրիգորեանի (Զիոտտօ), Գ. Գիւրջեանի, Ու. Քոչարեանի, Ս. Թարեանի եւ ուրիշներու աշխատանքները։ Երաժշտական բաժնին մէջ նոթագրուած տպագրած է Ա. Տիգրանեանի, Վ. Տալեանի, Կ. Զաքարեանի, Ա. Մանուկեանի գործերը։ Թարգմանաբար ծանօթացուցած է վրաց գրողներու ստեղծագործութիւններուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Լուսաբեր (ամսագիր)

**«Լուսաբեր»**, մանկապատանեկան, գրական-գեղարուեսաական, մանկավարժական պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1949-1971 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիր՝ Ա. Մուրադխանեան, յետագային խմբագրած է Ա. Գառոնէն (Ա. Տէր-Պաղտասարեան)։ Տպագրած է հայ եւ օտար դասականներու ստեղծագործութիւններ, արձակ եւ չափածոյ գործեր, պիեսներ, երգեր։ Ներկայացուցած է գրականութեան եւ արուեստի նշանաւոր գործիչներու (Կոմիտաս, Պետրոս Ադամեան, Աւետիք Իսահակեան, Ստեփան Զօրեան եւ ուրիշներ) կեանքն ու գործունէութիւնը, ծանօթացուցած Հայաստանի պատմական յուշարձաններուն, երեխաներուն ուսուցանել վարուելակերպի կանոններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Լուսաբեր (թերթ)

**«Լուսաբեր»**, ազգային, քաղաքական եւ գրական երկօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է Գահիրէի մէջ, 1904-1908 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Աբգար Արփիարեան, ապա՝ Վահան Թէքէեան եւ Երուխան Սրմաքեշխանլեան։

«Լուսաբեր»-ը հիմնական ուշադրութիւնը դարձուցած է Օսմանեան կայսրութեան ներքին եւ արտաքին քաղաքական կացութեան, Արեւմտեան Հայաստանի կեանքի եւ, մասնաւորապէս, հայկական հարցի լուսաբանման։ Կարեւորութիւն տուած է համաշխարհային առաջաւոր հասարակական կարծիքը հայանպաստ հունով ուղղելու խնդրին, քննադատած յետադիմական ռուսական հայատեաց մամուլը, որ հայերուն կը ներկայացնէր Թուրքիոյ մէջ քրտերուն կեղեքելու, Ռուսաստանի մէջ՝ միւս ժողւուրդներուն շահագործելու սադրիչ մեղադրանքներ։ Միաժամանակ քննադատած է միջազգային դիւանագիտութիւնը եւ մեծ տէրութիւններուն, որոնք յանուն իրենց շահերու հայկական հարցը կը շահարկեն Թուրքիոյ վրայ ճնշում գործադրելու համար։ «Լուսաբեր»-ի կարծիքով, Եւրոպայի օգնութեամբ ազատագրուելու սին յոյսերէն ձերբազատուիլը հայ ժողովուրդին կը մղէր ապաւինելու սեփական ուժերուն։ Բազմաթիւ հրապարակումներում ցոյց տուած է արեւմտեան Հայաստանի հիմնական բնակչութեան՝ հայերու տնտեսական եւ քաղաքական ծանր դրութիւնը, յորդորած հայրենակիցներուն՝ չլքել երկիրը։ Հայկական հարցի համար կործանարար համարած է Արեւելեան Հայաստանի հայութեան մասնակցութիւնը ռուսական յեղափոխական շարժումներուն, որոնք ոչ մէկ կապ չունէին հայերու կենսական խնդիրներու հետ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Լուսաբեր-Արեւ

**«Լուսաբեր-Արեւ»**, ազգային եւ քաղաքական երկօրեայ լրագիր։ Լոյս տեսած է 1908-1913 թուականներուն, Գահիրէի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վահան Քիւրքճեան, գործակցութեամբ՝ Լեւոն Մկրտչեանի, խմբագիր՝ Սուրէն Պարթեւեան։ Մարտ 1913 թուականին լոյս տեսած է լրագրի վերջին համարը։ «Լուսաբերը» եւ «Արեւը» բաժնուած են։ Առաջինը, «Յուսաբեր» վերանուանուելով, շարունակած է հրատարակուիլ, երկրորդը՝ ժամանակաւորապէս դադրած է։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Լուսարձակ (թերթ, Գահիրէ)

**«Լուսարձակ»**, հասարակական ու քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1926-1928 -ին, Գահիրէի մէջ։ Արտօնատէր՝ Ս. Միսաելեան։ Ունեցած է հնչակեան ուղղուածութիւն։ Լուսաբանած է Եգիպտոսի եւ Մերձաւոր Արեւելքի հայ գաղթօջախներու ազգային, քաղաքական կեանքը, հասարակական կազմակերպութիւններու աշխատանքը։

Որոշակի տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական ու մշակութային անցուդարձին, աշխոյժ մասնակցած է Լենինականի (այժմ՝ Գիւմրի) երկրաշարժէն տուժածներուն օգնութիւն կազմակերպելու գործին։ Նշած է հայկական դպրոցներու դերը հայապահպանութեան հարցին մէջ, տպագրած ծաւալուն յօդուածաշար Եգիպտոսի ազգային վարժարաններու պատմութեան մասին։

Ունեցած է բժշկական բաժին, ծանօթացուցած առանձին հիւանդութիւններու ախտանշաններուն ու բուժման ուղիներուն։ Տպագրած է մարզական լուրեր, թերթօններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Լուսարձակ (թերթ, Վառնա)

**«Լուսարձակ»**, պուլկարահայ հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1920—1924 թուականներուն, Վառնայի մէջ։ Խմբագիր՝ Տիգրան Մարտիրոսեան։ Հանդիսացած է ՌԱԿ-ի հրատարակութիւնը։

Ծանօթացուցած է գաղթավայրի կեանքին, լայնօրէն լուսաբանած պուլկարահայ կեանքի իրադարձութիւնները, անդրադարձած սփիւռքի համախոհ կազմակերպութիւններու համագործակցութիւնը զարգացնելու հարցին։ Տեղեկացուցած է Հայաստանի վերաշինութեան, ՀՕԿ-ի գործունէութեան մասին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Լրաբեր (թերթ, Աստրախան)

**Լրաբեր**, շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Աստրախանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Կ. Խաչատրեան։ Լուսաբանած է ժամանակի հասարակական-քաղաքական հրատապ հարցերը, անդրադարձած քաղաքի կեանքին, կարեւոր տեղ յատկացուցած երիտասարդ սերունդի կրթութեան ու դաստիարակութեան։

Քննադատած է Ռուսաստանի Պետական տումայի գործունէութիւնը, արտացոլած գաղթօջախի հասարակական կեանքը։ «Արտաքին տեսութիւն» բաժնին մէջ տեղեկութիւններ հաղորդած է տարբեր երկիրներու քաղաքական կացութեան մասին, բացայայտած երիտթուրքերու շովինիստական դիրքորոշման էութիւնը։

Գրական-բանասիրական յօդուածներով «լրաբեր» անդրադարձած է Խաչատուր Աբովեանի, Միքայէլ Նալպանտեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի եւ ուրիշներու հասարակական ու գրական գործունէութեան, տպագրած Աղեքսանդր Ծատուրեանի եւ Վահան Տէրեանի բանաստեղծութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Լրաբեր (թերթ, Նիւ Եորք)

**«Լրաբեր»**, հասարակական֊քաղաքական շաբաթաթերթ (սկիզբը՝ երկօրեայ, ապա՝ եռօրեայ)։ Ստեղծուած է Ամերիկահայ առաջադիմական միութեան նախաձեռնութեամբ։ Լոյս կը տեսնէ 1938 -էն Նիւ Եորքի մէջ, 1979-էն՝ Լոս Անճելըսի մէջ՝ հայերէն եւ անգլերէն։ Խմբագիրներ՝ Պ. Մելեան, Մ. Մարտենց, Վ. Ղազարեան (1967-էն), Լ. Թաբակեան (1979-էն)։ Կարեւոր «Լրաբեր» շաբաթաթերթի գլխագիրը դեր կը կատարէ ազգապահպանման օժանդակման, սփիւռք-հայրենիք կապի ամրապնդման գործին մէջ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն սատարած է Խորհրդային Միութեան։ Յետպատերազմեան շրջանին զգալի աւանդ ներդրած է  ներգաղթը յաջողութեամբ կազմակերպելու գործին մէջ։ Կը լուսաբանէ ՀԽՍՀ տնտեսութեան եւ մշակոյթի նուաճումները, կ՚արտատպէ հանրապետական մամուլի նիւթեր, կը տպագրէ հայ սովետական գրողներու ստեղծագործութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Մեղալի Սթրոկիլի, Լիհատես

**Մեղալի Սթրոկիլի** (յուն․՝ Μεγάλη Στρογγυλή )․ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային անբնակ կղզիակ, Լիհատես, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մեղալի Սթրոկիլի Լիհատես հրաբխային կղզեխումբին երկրորդ մեծ կղզիակն է (մեծագոյնը՝ Մոնոլիա)։   Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։  Մինչեւ 1960 կղզին ունէր մնայուն բնակաչութիւն։  Բարձրագոյն կէտը 14 մեթր է։ 

Կանանչապատ կղզիակին բուսական հարստութիւնը ցած թուփերն եւ «ֆրիղանա»ներն* են։  ւԼիհատես կղզեխումբին մնացեալ կղզիակներուն հետ յայտարարուած է «Բացառիկ բնական գեղեցկութեամբ վայր» (Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους - Τ.Ι.Φ.Κ.)։ 

*<u>Ֆրիղանա</u>․ ցած փուշոտ փոքր տերեւներով բուրաւէտ թուփեր, որոնք գարնան եւ ամռան կը ծաղկին, ինչպէս օրինակ ծոթրինը, վիմավարդը, հազարածաղիկը, եռաբլթակ եղիսպակը, ցախեայ, ծնեբիկը, եւայլն։*    

## Քարաշէն փարոս
1870-ին կղզիակին վրայ կը կառուցուի 9 մեթր բարձրութեամբ փարոս մը։  Փարոսին բարձրութիւնը իր յենարանին հետ 41 մեթր է։ Մինչեւ այսօր կը գործէ։  

       

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւնների

**Լրաբեր հասարակական գիտութիւնների** («ԼՀԳ»), ամսագիր, ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտութիւններու բաժանմունքի հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 1940 թուականէն  (մինչեւ 1966 թուականը՝ «Տեղեկագիր» վերտառութեամբ), Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ս. Կարապետեան, Հ. Բատիկեան, Խ. Մոմջեան, Մ. Ներսիսեան, Հ. Օրբելի, Ա. Յովհաննիսեան, Ծ. Աղայեան, Գ. Ստեփանեան, Յ. Ասլանեան, Գ. Աբով, Յ. Ինճիկեան, Վ. Միքայէլեան (1972 թուականէն)։

«ԼՀԳ» բազմաբնոյթ հասարակագիտական պարբերական է։ Կը տպագրէ պատմութեան, գրականութեան, լեզուաբանութեան, փիլիսոփայութեան, իրաւունքի, տնտեսագիտութեան, վիմագրութեան, արեւելագիտութեան, ազգագրութեան եւ այլ բնագաւառներու սովետական (մասնաւորապէս հայ) գիտնականներու ուսումնասիրութիւնները։ Ունի յօդուածներու, հաղորդումներու, բանավէճերու, քննարկումներու, լրատու, գրախօսութիւններու բաժիններ։ Հրապարակուած նիւթերն ու ուսումնասիրութիւնները հիմնականին նուիրուած են ՀԽՍՀ-ի մէջ հասարակական գիտութիւններու զարգացման պատմութեան ու առաջընթացին, հասարակութեան զարգացման արդի շրջանի հրատապ հարցերուն։ Աշխատակցած են Հրաչեայ Աճառեանը, Մ. Մալխասեանցը, Մանուկ Աբեղեանը, Սրբուհի Լիսիցեանը, Գ. Ղափանցեանը, Բ. Պիոտրովսկին, Ա. Յովհաննիսեանը, Ա. Տէրտէրեանը, ինչպէս նաեւ ժամանակակից նշանաւոր գիտնականներ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, , Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Լրաքաղ

**«Լրաքաղ»**, Սուրբ Յակոբ հայկական եկեղեցւոյ հրատարակութիւն։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1958-ին, Մոնրէալի մէջ։ Տպագրած է յօդուածներ կրօնի մասին եւ կրօնական նորութիւններ Մոնրէալի, Քանատայի հայ գաղութի եւ այլ համայնքներու վերաբերեալ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Քանատայի պարբերականներ
Այիոս Նիքոլաոս, կղզիակ

**Այիոս Նիքոլաոս** (յուն․՝ Άγιος Νικόλαος)․ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային անբնակ կղզիակ, Յունաստան։

Կանանչապատ կղզին անունը առած է իր վրայ գտնուող համանուն մատուռէն։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Մարիահիլֆ

**Մարիահիլֆ**, կամ **Վիեննայի վեցերորդ թաղամաս**, 1850 թուականէն ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննա քաղաքին: 2009-ին Նաշմարքդ շուկայի փոքր մասը, որ չորրորդ թաղամասի կը պատկանէր, փոխանցուեցաւ Մարիահիլֆի, որպէսզի շուկան բոլորովին ըլլայ վեցերորդ թաղամասին մէջ:

## Աշխարհագրութիւն

### Դիրք
Մարիահիլֆի սահմանները՝

* հիւսիսէն՝ 7. Նօիպաու
* հիւսիս-արեւելքէն՝ 1. Ներքին քաղաք
* արեւելքէն՝ 4. Վիտն
* հարաւէն՝ 5. Մարկարեթըն
* հարաւ-արեւմուտքէն՝ 12. Մայտլինկ
* արեւմուտքէն՝ 15. Ռուտոլֆսհայմ Ֆիւնֆհաուս

Անոր տարածութիւնը 1,48 քմ. ք. է:

## Բնակչութիւն
### Բնակչութեան զարգացում
Մարիահիլֆ արդէն Վիեննայի միացումէն խիտ բնակուած էր, 1869-ին այստեղ կ'ապրէր 67,642 մարդ, ամէնէն բարձրը՝ թաղամասին պատմութեան մէջ: Մինչեւ առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը բնակչութեան թիւը քիչ մը իջաւ, բայց մնաց կայուն: Պատերազմէն ետք բնակչութեան թիւը շարունակաբար կը պակսէր: 2001-ին բնակչութեան թիւը հասեր էր իր նուազագոյնին՝ 27,867, սակայն թիւը ետ սկսաւ բարձրանալ եւ 2021-ին Մարիահիլֆ կ'ապրէր 31,336 մարդ:

### Բնակչութեան տարիք
Մարիահիլֆի բնակչութեան տարիքը 2001-ին վիեննայի միջինէն ցած էր (41 եւ 41.2), սակայն միջին տարիքը հետզհետէ բարձրացաւ եւ 2020-ին հասաւ 41,7, Վիեննայի միջինէն բարձր (41 տարեկան):

### Բնակչութեան ծագում
Առաջին թաղամասի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (19620, 65%): 17,3%-ը (5984) կը ծագի Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 17,6%-ը (6047) այլ երկիրներէ: Օտարներու մեծամասնութիւնը Սերպ կամ Մոնթենեկրօցի է: 2001-ին Մարհիալֆի բնակչութեան 26,6%-ը Աւստրիոյ մէջ չէր ծնած:

### Կրօնք
2020-ին Մարիահիլֆի 47,4%-ը կաթողիկէ էր (Վիեննա՝ 49,2 %), 6,4%-ը իսլամ, 6,0%-ը ուղղափառ, 5,2%-ը աւետարանական, իսկ 26,8%-ը անկրօն:

## Ծանօթագրութիւններ
Կաթոլիկ եկեղեցի

**Կաթոլիկ եկեղեցի**, (յայտնի նաեւ որպէս **Հռոմէական կաթոլիկ եկեղեցի**), քրիստոնէական եկեղեցի, որու գաղափարախօսութիւնը կաթոլիկութիւնն է։ Ունի աւելի քան 1.29 երկիլիոն անդամներով ամբողջ աշխարհի վրայ։ Ան կարեւոր դեր ունէր պատմութեան եւ Արեւմտեան քաղաքակրթութեան զարգացման մէջ։ Ղեկավարուելով Հռոմի թեմի առաջնորդի կողմէ, յայտնի որպէս Պապ՝ եկեղեցու դրոյթները ամփոփուած են Նայսենի հաւատամքում։ Անոր կենդրոնական ղեկավարութիւնը Մայր տաճարը կը գտնուի Վատիկան քաղաքի մէջ, ներգաւառ Հռոմ քաղաքի մէջ, Իտալիա։

Կաթոլիկ եկեղեցին կը քարոզէ, որ ան միակ, սրբազան, կաթոլիկ եւ առաքելական ճշմարիտ եկեղեցին է հիմնուած Յիսուս Քրիստոսի կողմէ, եւ որ անոր եպիսկոպոսները Քրիստոսի առաքեալներու հետեւորդներն են, իսկ Պապը Պետրոս առաքեալի հետեւորդն է, որուն առաջնորդութիւնը հաստատուած է Յիսուսի կողմից.։ Ան կը պնդէ, որ կը տարածէ սկզբնական Քրիստոնէական հաւատը՝ պահպանելով անսխալականութիւնը եւ փոխանցելով սրբազան ավանդույթները։ Լատինական եկեղեցին, Արեւմտեան քրիստոնէական հաւատը եւ այնպիսի կազմակերպութիւններ, օրինակ՝ մուրացիկի կանոնները եւ կից վանական կանոնները, կ'արտայայտէն եկեղեցւոյ տարբեր հոգեւոր եւ աստուածաբանական շեշտադրումները։

Անոր եօթ խորհրդանիշներէն հաղորդութիւնը սկզբունքայիններէն է, որը կը տօնուի զանգուածայնօրէն պատարագի ձեւով։ Եկեղեցին ուսուցանում է, որ նուիրաբերութեան միջոցով քահանայի կողմից զոհաբերութեան հացը եւ գինին կը վերածուին Քրիստոսի արեան եւ մարմնի։ Կոյս Մարիամը կ'երկրպագուի կաթոլիկ եկեղեցւոյ կողմէ որպէս Աստուածամայր եւ դրախտի թագուհի՝ մեծարուելով աղանդներու եւ դրոյթներու ընդացքին։ Անոր դրոյթները նաեւ կ'ընդգրկեն սրբագործում Աստուածաշնչական եւ կաթոլիկ հաւատի եւ աւետարանականութեան միջոցով, որը կարեւորութիւն կու տայ հիւանդներուն, աղքատներուն տրուող աջակցութիւնը եւ կ'արտայայտուի հոգեւոր եւ նիւթական բարեգթութեամբ։ Կաթոլիկ եկեղեցին ամենամեծ ոչ կառավարական կազմակերպութիւնն է, որ կը հովանաւորէ կրթութիւնը եւ առողջական խնամքը ամբողջ աշխարհի վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Խաթաբալա (թերթ)

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Khatabala,_1908,_No._43.jpg|մինի
«**Խաթաբալայ**», երգիծական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1906 - 1916, 1922, 1925 - 1926-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Երիցեան, Ա. Աթանասեան։ Տպագրած է ֆելիետօններ, առակներ, հանելուկներ։ Դատապարտած է սուլթանական Թուրքիոյ հայաջինջ քաղաքականութիւնը, նպաստած՝ Անդրկովկասի ժողովուրդներու բարեկամութեան։ Արձագանգած է միջազգային իրադարձութիւններուն, Պալքանեան եւ Արեւելքի ժողովուրդներու ազատագրական պայքարին։

Արժեքաւոր կը համարուին Գէորգ Բաշինջաղեանի, Գ. Գրենեւսկիի, Գ. Երիցեանի, Ա. Միրզոյեանի, Գ. Ռոտտէրի պատկերազարդումները։ Աշխատակցած են Ատրպետը, Մ. Բագրատունին, Կ. Մելիք-Շահնազարեանը, Գ. Լեւոնեանը, Յովհաննէս Թումանեանը, Աւետիք Իսահակեանը, Մ. Արազին, Ստեփան Զօրեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Խարազան (թերթ)

**«Խարազան»**, երգիծական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1909 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Անտօնեան։ Քննադատած է երիտթուրքերու քաղաքականութիւնը եւ հայահալած գործելակերպը։ Արտացոլած եւ խրախուսած է արեւմտահայ մշակութային եւ հասարակական կեանքի առաջադիմական միտումները, կոչ ըրած է զբաղուիլ հայ գաղթականներու ճակատագրով։ Տպագրած է Երուանդ Օտեանի, Մ. Կիւրճեանի, Մ. Նաթանեանի երգիծական գործերը։ «Խարազան»-ին զուգահեռ հրատարակուած է նաեւ «Խարազան» օրաթերթը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Խելօք Դաւիթ

**«Խելօք Դաւիթ»**, գրական-քաղաքական երգիծական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է  1918-1919 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր-արտօնատէր՝ Հ. Ազնաւուրեան (Զ. Մոյրեան)։

Դէմ արտայայտուած է պատերազմներուն, ծաղրած եւ պարսաւած է երիտթուրքերու պարագլուխներուն, խարազանած անոնց հայաջինջ քաղաքականութիւնը։ Թերթը ներկայացուցած է շաբաթուայ քաղաքական լուրերը, տպագրած թերթօններ, ժամանցներ, հանելուկներ, ծաղրանկարներ եւ այլն, ծանօթացուցած հայկական թատերական կեանքին։ Թղթակցած են Ալփասլանը, Թէոդիկը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Խիկար (ամսագիր)

**«Խիկար»**, երգիծական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1884-1885, 1886-1888 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ  եւ Ատրիանապոլսոյ մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Յակոբ Պարոնեան։ 1880-ականներու վերջերը համիտեան խստագոյն գրաքննութեան պայմաններուն մէջ «Ծիծաղ» եւ «Թատրոն» հանդէսներու քաղաքական երգիծանքը այստեղ հիմնականին իր տեղը զիջած է կենցաղային թեմատիկային։ Խարազանած է եւրոպական նորամուծութիւնները կենցաղին մէջ, քաղքէնիական սովորութիւնները, պաշտպանած արհեստաւոր խաւին։ Առաջին անգամ այստեղ տպագրուած Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները», «Պաղտասար աղբար», «Խիկար եւ ծիծաղ», «Ծիծաղ եւ Բարոյական», «Առտնին տեսարաններ» եւ այլ ստեղծագործութիւններ։ Կարեւոր արժէք կը ներկայացնէ նաեւ «Այլակերպութիւն բառարանի» աֆորիզմներու շարքը, ուր կը քննադատուին ազգային մարմիններու գործունէութիւնը, հոգեւորական դասը։ «Խիկարը» ժամանակի երիտասարդութեան ամենակարդացուող պարբերականներէն էր։ Աշխատակցած են Կոստանդնուպոլսոյ, Զմիւռնիոյ, Ատրիանուպոլսոյ եւ այլ քաղաքներու հայ մտաւորականները՝ ինքնուրոյն եւ թարգմանական գործերով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Սթիրոնիսիա

**Սթիրոնիսիա** (յուն․՝ Στυρονήσια)․ Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Սթիրոնիսիա կղզեխումբը կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մասը, Ատիկէի Այիա Մարինա փոքրիկ նաւակայքին եւ Էվիայի Նեա Սթիրա բնակավայրին միջեւ։

Սթիրոնիսիային մեծագոյն կղզիակը Սթիրան է։  Կղզեխումբին մնացեալ կղզիակներն են՝ Մեղալօ եւ Միքրօ Քունելի, Ֆոնեաս, Այիոս Անտրէաս, Փեթուսի եւ Թիղանի։

## Հնագիտական
Սթիրոնիսիա յայտնաբերուած են հին նաւաբէկութիւններ, որոնց պարունակութիւնը՝ մասնաւորաբար ամֆորէաներ, հնագիտական մեծ արժէք կը ներկայացնեն։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր
Վանուաթու

**Վանուաթու**, պաշտօնապէս **Վանուաթուի Հանրապետութիւնը**, Խաղաղական Ովկիանոսեան պետութիւն է Մելանեզիայի մէջ։ Երկիրին տարածքը՝ 12,190քմ. ք., բնակչութիւնը՝ 320,608 Հիւսիսէն կը սահմանէ Սողոմոնեան կղզիներուն, արեւմուտքէն՝ Աւստրալիայի տնտեսական գօտին, հարաւ-արեւմուտքէն՝ Նոր Գալետոնիայի տարածքային ջուրերուն եւ հիւսիսէն՝ Ֆիճիի տարածքային ջրերուն։ 
մինի|Վանուաթուի դրօշը
Կլիման արեւադարձային է, տարածուած են մշտադալար արեւադարձային անտառները, հարաւը՝ սավաննաները։ Արժէքաւոր ծառերէն են կաուրին եւ սանտալենին։ Կենդանական աշխարհն աղքատ է, շատ են թռչունները։ 

Վանուաթուն կը բնակուեր մելանեզիացիներու կողմէ: Առաջին եւրոպացին որ հասաւ կղզիներուն փորթուկալցի ծովագնաց Ֆերնանտեզ տէ Գիրոսն էր 1606-ին: 1906 թուականէն երկիրը Մեծ Պրիթանիոյ եւ Ֆրանսայի համատեղ կառավարման տակ կը գտնուեր, մինչեւ 1980 երբ ստացաւ անկախութիւնը: 

Բնակչութեան 90%-ը մելանեզացիներ են, կան նաեւ բոլինեզացիներ, եւրոպացիներ, չինացիներ եւ այլն։ Տնտեսութեան հիմքը գիւղատնտեսութիւնն է։ Այստեղ կը մշակուին արմաւենի, յամս, տարո, ադամաթուզ, կակաւոն, սրճենի։ Կը զբաղուին ձկնորսութեամբ։ Կան պահածոներու, ձկնավերամշակման, շինանիւթերու արդիւնաբերութեան ձեռնարկութիւններ։ 

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Խորհրդային Արուեստ (ամսագիր)

**«Խորհրդային Արուեստ»**, խորհրդային շրջանի հայակական գիտատեսական, քննադատական եւ գեղարուեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրութեան (*մշակոյթի նախարարութիւն*) եւ կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտէի հրատարակութիւնը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է  1932 թուականին (1932-1938, 1940-1941 թուականներուն՝ **«Խորհրդային արուեստ»**, 1943-1955 թուականներուն՝ **«Սովետական Գրականութիւն Եւ Արուեստ»**), Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Վշտունի, Ս․ Մելիքսէթեան, Գ․ Հովնան, Ս․ Բայանդուր (1940-1941, 1955 թուականէն)։

30-ական թուականներուն ջատագոված է հայ-խորհրդային արուեստը (թատրոն, կինօ, երաժշտութիւն, կերպարուեստ ճարտարապետութիւն եւ այլն)։

Կազմակերպած է բանավէճեր ժամանակակից հայկակական երգի, ժողովրդական երգարուեստի ու պարարուեստի, քաղաքային շինարարութեան հարցերու շուրջ։ Տպագրած է գրական-գեղարուեստական, տեսական-քննադատական գործեր, փիեսներ, սցենարներ, գրախօսականներ, ծանօթացուցած հանրապետութեան մշակութային կեանքի իրադարձութիւններուն։

Տարբեր բնոյթի եւ ժանրի յօդուածներով հանդէսին թղթակցած են անուանի արուեստագէտներ, արուեստաբաններ, գրողներ՝ Մարտիրոս Սարեան, Փ․ Թէրլէմէզեան, Յովսէփ Օրբելի, Գ․ Լեւոնեան, Տ․ Բեկնազարեան, Տ․ Գիւլիքեւխեան, Դերենիկ Դեմիրճեան, Վահան Թոթովենց, Գուրգէն Մահարի, Ցոյ․ Ցուզովսկի, Բ․ Ալպերս, Մ․ Շտայնբերգ եւ ուրիշներ)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Խորհրդային Շինարարութիւն

**Խորհրդային Շինարարութիւն**, խորհրդային շրջանի հայկական երկշաբաթաթերթ, ամսագիր։ Հանդիսացած է ՀՍԽՀ Կենտգործկոմի (ԿԳԿ), այնուհետեւ՝ ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի եւ Երեւանի քաղխորհրդի, վերջը՝ ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի եւ արդարադատութեան ժողկոմատի օրգանը։ Լոյս տեսած է 1928-1929, 1932-1934 թթ.-ին, Երեւանում։ Խմբագիրներ՝ Ռ. Դաշտոյեան, Կ. Վռամ։

Խորհրդային քարոզճութեան դիրքերէն փորձած է նպաստել քաղաքացիական գիտակցութեան բարձրացման, լուսաբանած խորհրդային շինարարութեան անցուդարձը, շեշտած գիւղխորհուրդներու դերը տեղական մարմիններու աշխատանքին մէջ, բարձրացուցած գիւղական եւ քաղաքային խորհուրդներու նպատակները պարզաբանող հարցեր։ «Խորհրդային Շինարարութիւնը» ներկայացուցած է նաեւ սովետական արդարադատութեան գործունէութիւնը, անդրադարձած մշակութային յեղափոխութեան, պատմական յուշարձաններու պահպանութեան հարցերուն։ Տպագրած է ՀՍԽՀ ԿԳԿ-ի շրջաբերականները, որոշումները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Խռովք (ամսագիր)

**«Խռովք»**, Սոֆիայի մէջ 1932 թուականին լոյս տեսնող հայկական ազգայնական եւ իմաստասիրական-գիտական ամսագիր։ «Խռովքի» օրգանական շարունակութիւնն էր «Ցեղ եւ Հայրենիք» հանդէսը, ապա՝ «Տարօնի Արծիւ» ամսաթերթը։

## Պատմութիւն
Հանգամանքներու բերումով «Խռովք» ամսագիրը ունեցած է միայն մէկ համար։ Առաջին եւ վերջին համարը լոյս տեսած է 1932 Նոյեմբերին Սոֆիայի մէջ, Հայկ Ասատրեանի խմբագրութեամբ, որմով ազդարարուեց հայկական սեղային-վերանորոգչական շարժման սկիզբը։

Մեծ Եղեռնի ողբերգութիւնը պայմանաւորող ենթակայական գործօններու մէջ մատնանշելով այն, որ «մեր կեանքի եւ գործի մէջ գիտականութիւն չմտցուցինք», «Խռովքը» 1930-ականներու ամերիկահայ կեանքին մէջ տիրող հոգեւոր ծուլութեամբ պայմանաւորուած մտաւոր մակերեսայնութիւնը յաղթահարելու համար, նպատակ կը դնէր իրականացնել հետեւեալ առաջադրութիւնները.

* **Ա.** համակարգել հայ իմաստասիրական մտքի արդիւնքները, այսինքն՝ վեր հանել հայ իմաստասիրութեան գիծերը եւ մշակել անոր պատմութիւնը ու ներածութիւնը։ Ուսումնասիրել նաեւ հայ կեանքին մէջ առկայ հոգեւոր խմորումները եւ վերլուծել գործող հայ հոսանքներու գաղափարաբանութիւնը։
* **Բ.** հոգեբանօրէն կազմակերպել հայութեան ինքնապաշտութեան գործը, որու համար՝ վերծանել հայոց հոգեբանական առանձնայատկութիւնները, միջոցներ առաջարկել հայերու հոգեբանական թերութիւնները սրբագրելու եւ առաւելութիւնները համահայկականացնելու։
* **Գ.** արժէքաւորել հայոց հնագոյն եւ նորագոյն ազատագրական կռիւները, գտնել հայոց պատմութեան զարգացման տրամաբանութիւնը, մատնանշել հայոց քաղաքական-հասարակական վերածնութեան ուղիները։

«Խռովքը» ունեցաւ միայն մէկ համար, որու մէջ ամփոփուած լրջախոհ յօդուածներու զգալի մասը մնաց շարունակելու։ Յատկապէս յիշատակելի է Գարեգին Նժդեհի «Ցեղակրութիւնն իբրեւ յաղթանակի զօրոյթ» յօդուածը, որ ցեղակրօնութեան վերաբերեալ  յայտնի առաջին հրապարակումն է։

«Խռովքի» օրգանական շարունակութիւնն էր «Ցեղ եւ Հայրենիք» հանդէսը, որ, հիմնականին Հայկ Ասատրեանի, ինչպէս նաեւ Ներսէս Աստուածատուրեանի ջանքերով, սկսաւ լոյս տեսնել Սոֆիայի մէջ 1936 թուականի Մայիսէն։ Ուղղութեան եւ ոգուիի տեսակէտով համարեայ տարբերութիւն չկայ 1932 թուականի «Խռովքի», 1936-ի «Ցեղ եւ Հայրենիքի» եւ 1938-էն հրատարակուող «Տարօնի Արծիւ»ի միջեւ։

### Ազդեցութիւնը
Չնայած կարճ ընթացքին, «Խռովքը» էական դեր ունեցաւ հայկական ցեղային շարժման համար, ուր յստակօրէն բնութագրուած էր ցեղակրօնութիւնը, ուրուագծուած էր տարօնականութիւնը եւ առաջադրուած էր վերանորոգչական շարժումը։ «Խռովքի» առաջնորդութիւնները խթան հանդիսացան ցեղակրօն եւ տարօնական շարժումներու ծաւալման եւ անոնց գաղափարաբանութիւններու ձեւաւորման համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Ծաղիկ (թերթ)

**«Ծաղիկ»**, գրական-բանասիրական, մանկավարժական, տնտեսական, գիտական եւ քաղաքական պարբերական։ Հրատարակուած է 1886-1908 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, փոփոխական պարբերականութեամբ (եռօրեայ, շաբաթաթերթ, կիսամսեայ, օրաթերթ)։ Հիմնադիր-տնօրէն՝ Ա. Սագայեան, խմբագիրներ՝ Հ. Հաճեան, Ա. Սագայեան, Գ. Փալագաշեան, Մ. Մուլթանեան, Մ. Տյօքմեճեան եւ ուրիշներ։

«Ծաղիկ»-ին զուգահեռ կամ դադարներու շրջանին նոր անուանումով լոյս տեսած են մանուկներու, կանանց, պատանիներու համար պարբերականներ՝ նոր խմբագրական կազմով։ Տպագրած է գեղարուեստական գործեր, ժողովրդական ու աշուղական երգեր, տնտեսագիտական-երկրագործական, բժշկագիտական յօդուածներ, գրախօսականներ, ուղեգրութիւններ ու յուշեր, գիտական զրոյցներ եւ այլն։ Արտացոլած է արեւմտահայ գրականութեան զարգացման ընթացքը 19-րդ դարու վերջը եւ 20-րդ դարու սկիզբը, համախմբած է պոլսահայ մտաւորականութեան կարող ուժերը (Արշակ Չօպանեան, Տիրան Չրաքեան, Ռուբէն Զարդարեան, Լեւոն Բաշալեան, Զապէլ Եսայեան, Հրանդ Ասատուր, Ռ. Որբերեան, Սիպիլ, Ա. Յարութիւնեան, Թլկատինցի, Ռ. Պէրպէրեան, Թէոդիկ, Հ. Մարք եւ ուրիշներ)։ Քննարկած է ուսումնակրթական, լեզուաոճական, նախադպրոցական դաստիարակութեան, հայ մամուլի եւ հրապարակագրութեան հարցեր։ Լոյս ընծայած է պատմամշակութային, հին ձեռագրերու ու գաղթավայրերու, ժողովրդական կենցաղի ու սովորոյթներու, կանանց կրթութեան վերաբերեալ յօդուածներ։

Անդրադարձած է նաեւ արեւելահայ հասարակական-քաղաքական եւ գրական-մշակութային հարցերուն։ Տպագրած է Յակոբ Պարոնեանի եւ Ե. Տէմիրճիպաշեանի գործերը, Ա. Ծատուրեանի, Ա. Իսահակեանի բանաստեղծութիւնները, Հ. Հիսարեանի «Խոսրով եւ Մաքրուհի» վէպը, Թ. Թէրզեանի, Հ. Ոսկանի, Վ. Տէր-Մինասեանի եւ ուրիշներու յօդուածներն ու ուսումնասիրութիւնները։ Մեծ տեղ  յատկացուցած է արեւմտաեւրոպական գրականութեան, թարգմանաբար լոյս ընծայած՝ Շէյքսփիրի, Տանթէի, Կէօթէի, Մոպասանի, Պալզակի, Զուդերմանի, Ֆրանսի, Իպսընի երկերէն, նիւթեր հրատարակած՝ ականաւոր գրողներու (Սերվանթէս, Շիլլեր, Կէօթէ, Հայնէ, Թոլսթոյ, Հաուպտման, Չեխով) մասին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ծիածան (ամսագիր)

**«Ծիածան»,** գրական, մշակութային եւ հասարակական ամսագիր։ Իրանահայ ազգային եւ մշակութային միութեան պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է 1982-1988 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր՝ Կարապետ Օհանջանեան։ Անդրադարձած է երկրի քաղաքական կարեւորագոյն իրադարձութիւններուն, ներկայացուցած իրանահայ ազգային եւ մշակութային կեանքը, արտատպութիւններ կատարած հայկական մամուլէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Ծիածան (թերթ, Պէյրութ)

**Ծիածան**, գրականութեան եւ գեղարուեստի պարբերաթերթ։ ՀԲԸՄ Հայ երիաասարդաց ընկերակցութեան գրասէր երիտասարդներու միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1939-1949 թուականներուն։ Արտօնատէր՝ Սիսակ Վարժապետեան։ Խմբագիր Բիւզանդ Եղիայեան։ Լայն տեղ յատկացուցած է հայ գրողներու գործերուն, տպագրել նմուշներ եւրոպական, ամերիկեան, արաբական եւ այլ գրականութիւններէն։

Պատմաբանասիրական եւ գեղագիտական յօդուածներով աշխատակցած են Գարեգին Ա կաթողիկոս Յովսէփեանը, Վահան Թէքէեանը, Յակոբ Օշականը, Շահան Պէրպէրեանը եւ ուրիշներ։ Լայն տեղ յատկացուցած է հայ խորհրդային գրողներու (Աւետիք Իսահակեան, Դերենիկ Դեմիրճեան, Նաիրի Զարեան, Գուրգէն Մահարի, Յովհաննէս Շիրազի գործերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ծիածան (թերթ, Սան Ֆրանսիսքօ)

**Ծիածան**, լոյս տեսած է 1924-1925 թուականին, Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ՝ որպէս ամսաթերթ, 1926-1927 թուականին՝ Տիթրոյթի մէջ՝ շաբաթաթերթ։ Խմբագիր՝ Մ. Մ. Ծոցիկեան։ Կը տպագրէր նիւթեր հայկական գաղութներու կեանքէն, գրականագիտական, լեզուաբանական, բարոյագիտական եւ այլ յօդուածներ։ «Ուշագրաւ է յամառօտ տեղեկութիւն արեւմտահայ գրական դէմքերու մասին» մշտական բաժինը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Ռոզա Լին

**Ռոզա Կոստանդեան** (), ճանաչցուած իբր **Ռոզա Լին** (անգլ.՝ **Rosa Linn**), հայ երգչուհի, երգահան, եւ արտադրիչ: **Ռոզան** ներկայացնում է  Հայաստանը 2022 Եւրոտեսիլ Երգի Մրցույթին, Թուրին, Իտալիա, «Snap» երգով:

## Մանկութեան տարիներ
Կոստանդեան ծնած եւ հասակ առած է Վանաձորի մէջ, Հայաստան: Ան սկսած է դաշնակ նուագել վեց տարեկանին: 2013 թուականին ան մասնակցեցաւ Հայաստանի Մանկական Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթի ներքին ընտրութիւններուն «Գիտեմ» երգով:

## Ասպարէզ

### 2020–ներկայ՝ Սկիզբ եւ Եւրատեսիլ Երգի Մրցույթ
Լին իր երաժշտական ասպարէզը սկսած է գործակցելով ԱՄՆ հիմնուած Նուագ Քոլէքթիւ երաժշտութեան ընկերութեան հետ, հիմնադրուած Ամերիկահայ երգչուհի եւ երգահան Թամար Գաբրիելեանի կողմէ: 2021 Սեպտեմբերին Լին հրապարակեց իր առաջին երգը, «King», մասնակցութեամբ Ամերիկացի երգչուհի Քիյարայի: Առաջին անգամ ներկայացուց երգը Առաւոօտ Լուսոյ յայտագրէն Հայաստանի Հանրային Հեռուստաընկերութեան ալիքին, Նոյեմբեր 2021 թվականին:

2022 Փետրուարին կային տարաձայնութիւններ որոնք յայտարարեցին թէ Լին պիտի ներկայացնէ Հայաստանը 2022 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, Թուրին, Իտալիա: 11 Մարտին, ան պաշտօնապես յայտարարուեցաւ  ներկայացուցիչ: Երգը, անունը «Snap», հրապարակուեցաւ 19 Մարտին, իր տեսահոլովակով: Երգը գրած են Լինը, Թամար Գաբրիելյան, Լարզ Փրինսիփաթո, Ճերմի Տուսուլեթ, Էլի Քրիսթլը եվ Քորթնի Հերլը:

## Երգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Rosa Linn on *Eurovision.tv*
Ծիածան (թերթ, Իսթանպուլ)

**Ծիածան**, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1909-1910 թուականներուն՝ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Սուրէնեան։

## Գործունէութիւն
Լուսաբանած է մասնաւորապէս հայ ազգային կեանքը։ Հայկական լուրեր, ազգային կեանք, ազգային լուրեր բաժիններուն մէջ մանրամասն տեղեկութիւններ հաղորդած է  յատկապէս Թուրքիոյ հայերու քաղաքացիական դրութեան ու տնտեսական վիճակի մասին։ «Հայերը հանդէպ Ատանայի աղէտին» յօդուածաշարով արձագանգած է 1909 թուականի Ատանայի հայկական կոտորածներուն։ Լայն տեղ յատկացուցած է Թուրքիոյ քաղաքական եւ ներքին կեանքին [«Ժիոն թուրքերը (երիտթուրքերը) իրենց իսկական գոյնով», «Սահմանադրական ազատութեան վտանգները» եւ այլն]։ «Ծիածան»ն անդրադարձած է նաեւ կրթութեան հարցերուն։ Ունեցած է գրական բաժին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ծիծեռնակ (ամսագիր)

**«Ծիծեռնակ»**, խորհրդային շրջանի հայկական պատկերազարդ մանկական ամսագիր նախադպրոցական եւ դպրոցական կրտսեր տարիքի երեխաներու համար։ Հանդիսացած է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի եւ Համամիութենական պիոներական կազմակերպութեան հանրապետական խորհուրդի հրատարակութիւն։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1978 թուականին, Երեւանի մէջ (1965-1977 թուականներուն Պիոներ ամսագրի ամէնամսեայ յաւելուածն էր։ Խմբագիրներ՝ Մ. Յարութիւնեան, Ա. Սահինեան, Ժ. Մադոյեան (1978 թուականից), Էտուարտ Միլիտոնեան 1982-1992, Անուշ Վարդանեան 1992։

Հանդէսի նպատակը եղած է երեխաներուն դաստիարակել խորհրդային գաղափարախօսութեան, ընկերասիրութեան ոգիով, սէր արթնցնել ուսման, մայրենի լեզուի, աշխատանքի, արհեստներու, արուեստի ու գրականութեան, մարզանքի նկատմամբ։ Տպագրած է չափածոյ եւ արձակ թարգմանական գործեր։ Մանուկներու համար գրած ստեղծագործութիւններով թղթակցած են հայ խորհրդային գրողները։

«Ծիծեռնակ» ամսագիրը համարուած է խորհրդային Հայաստանի առաջին մանկական պատկերազարդ ամսագիրը, որ հրատարակուած է 1929 թ Երեւանի մէջ սկզբնական «Հոկտեմբերիկ» անուանումով։

Ամսագրին մէջ կը տպագրուէին Թումանեանի, Աղայեանի, Չարենցի, Խնկոյեանի եւ բազմաթիւ այլ անուանի բանաստեղծներու ու գրողներու գործերը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ամսագրի աշխատանքը ընդհատուեցաւ։ Խմբագրութեան ողջ անձնակազմը մեկնեց ռազմաճակատ։ Հինգ տարի ետք այն վերահրատարակուեցաւ, իսկ 1965 թուականին վերանուանուեցաւ «Ծիծեռնակ»։ «Ծիծեռնակի» առաջին խմբագիրը եղած է Ժենիա Մադոյեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Խորհրդային Մանկավարժ

**«Խորհրդային Մանկավարժ»**, խորհրդային շրջանի հայկական մանկավարժական տեսական-մեթոդական ամսագիր։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ լուսաւորութեան մինիստրութեան (կրթութեան նախարարութեան) օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1926 թուականին, Երեւանի մէջ (1926-1931 թուականներուն՝ **«Ժողովրդական Լուսաւորութիւն»**, 1931-1933 թուականներուն՝ **«Կոմունիստական Լուսաւորութիւն»**, 1933- 1941 թուականներուն՝ **«Խորհրդային Մանկավարժ»**, 1941-1952 թուականներուն չի հրատարակուել)։ Գլխաւոր խմբագիրներ՝ Ս․ Դաւթեան, Մ․ Սահակեան, Մ. Մազմանեան, Ս․ Խուդոյեան, Յ․ Պարոնեան, Ռ. Դալլաքեան, Մ․ Մկրտչեան (1971 թուականից)։

1920-1930-ական թուականներուն պայքարած է անգրագիտութեան վերացման եւ մշակութային յեղափոխութեան լենինեան ծրագրի կենսագործման համար, ձգտած դպրոց ընդգրկուած տարբեր խաւերու երեխաներուն դաստիարակել խորհրդային գաղափարախօսութեան ոգիով, անդրադարձած ուսումնական ծրագիրներու եւ դասագիրքերու բարելաւման, գիտամեթոդական օգնութիւն ցոյց տուած ուսուցիչներուն։

Դպրոցի վերակառուցման վերաբերեալ ԽՄԿԿ Կենտկոմի ու ԽՍՀՄ Մինիստրներու խորհուրդի որոշումները գովեզդելու նպատակով խմբագրութեան մէջ կը գործէին (1971 թուականէն) գիտական խորհուրդներ։

Նիւթեր եւ ուսումնասիրութիւններ տպագրած է հին դպրոցի եւ մանկավարժական մտքի պատմութեան վերաբերեալ, թարգմանական նիւթերով հաղորդակից դարձուցած ԽՍՀՄ եւ արտասահմանեան գիտնականներու ու մանկավարժներու գործերուն։ Հանդէսի գործունէութեան ոլորտին մէջ են նաեւ պրոֆտեխնիկական կրթութեան խնդիրները, մասնագիտական կողմնորոշման հարցեր։

Ունեցած է «Ռուսկի յազիկ վ արմեանսկոյ շկոլէ» («Русский язык в армянской школе», 1957-1968), «Հայոց լեզուն եւ գրականութիւնը դպրոցում» յաւելուածները։ 1966 թուականին առաջին անգամ լոյս ընծայած է «Մաթեմատիկան եւ ֆիզիկան դպրոցում» յաւելուածը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ծաղկունք (թերթ)

**«Ծաղկունք»**, խորհրդային շրջանի երկօրեայ թերթ։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Ապարանի մէջ։ Տպագրած է ԽՄԿԿ, ՀԿԿ եւ շրջանային կազմակերպութիւններու որոշումները։ Ընդհանրացուցած է արտադրական ձեռնարկութիւններու նուաճումներն ու առաջաւոր համարուողներու փորձը, ներկայացուցած է շրջանի մշակութային եւ մարզական առօրեան, արծարծած մանկավարժութեան եւ երիտասարդ սերունդի կոմունիստական ագիտացիոն դաստիարակութեան հարցեր։

ՏԱՍՍ-ի եւ Արմէնպրեսի նիւթերով ծանօթացուցած է միջազգային եւ հանրապետական իրադարձութիւններուն (խորհրդային գաղափարախօսութեան սահմաններուն մէջ)։

«Ծաղկունք»-ին նախորդած են «Անասնապահ Կոլխոզնիկ» (1933-1954), «Անասնապահ Կոլտնտեսական» (1954-1962) եւ «Արագած» (1962-1965, միջշրջանային) թերթերը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ծիրանի Գօտի

**«Ծիրանի Գօտի»**, արուեստի եւ գրականութեան եռամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1957-1965 -ին, Պոսթընի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Հ. Աւետիսեան, Մ. Վանէցեան։ Սատարած է ամերիկահայ գաղութին մէջ մայրենի լեզուի, մշակոյթի ու սովորոյթներու պահպանման ուղղուած ջանքերուն, նպաստած սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման։ Տպագրած է գրական-գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, ճանապարհորդական նոթեր, անդրադարձած Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան, մշակութային կեանքի իրադարձութիւններուն։ Ունեցած է բացառիկ համարներ՝ նուիրուած հայ մեծանուն գրողներու։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Կաթողիկէ Արձագանգ

**«Կաթողիկէ  Արձագանգ»**, կրօնական, գրական եւ տեղագրական շաբաթական հանդէս։ Հայ կաթոլիկներու Կ.Պոլսոյ պատրիարքարանի պաշտօնաթերթը։ Լոյս տեսած է 1911-1915 թուականներուն, Հռոմի եւ Կ. Պոլսոյ մէջ (1912)։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Գ. Թէրզիպաշեան։

Ներկայացուցած է հայ կաթողիկէ  համայնքի առօրեան, տպագրած պատրիարքարանի հրամաններն ու յայտարարութիւնները։ Հանդէս եկած է Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դէմ։ Թշնամական վերաբերմունք ցուցաբերած է պոլսահայ առաջադիմական մամուլի նկատմամբ, որդեգրած է պահպանողական գործելակերպ պատրիարքարանի վարչակարգի ու կազմի բարեփոխման հարցերուն մէջ։ Տպագրած է կրօնա-բարոյախօսական բնոյթի յօդուածներ ու գեղարուեստական գործեր։ Ներկայացուցած է միջազգային եւ Թուրքիոյ քաղաքական կեանքը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Կայծ (ամսագիր)

**Կայծ**, հասարակական, գիտական, գրական ամսաթերթ։ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Կոստանդնուպոլսոյ (այժմ՝ Իսթանպուլ) ուսանողական միութեան օրգան։ Լոյս տեսած է 1911-1914 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ (խմբագիրներ՝ Ե. Ամատունի, Ա. Կիտուր, Հ. Գալճեան)։

Տպագրած է Կարլ Մարքսի եւ Ֆրիդրիխ Էնգելսի երկերէն, Գէորգի Պլեխանովի «Անիշխանական վարդապետութեան պատմական զարգացումը» գործը։ Պատմած է ԷՌՄԳԲԿ 2-րդ համագումարի գործունէութեան, պոլշեւիզմի եւ անոր հակառակորդներու մասին։

1913 թուականին համար նուիրած է Կարլ Մարքսի մահուան 30-ամեակին, տեղեկութիւններ հաղորդած էնգելսի, Լիբկնեխտի, Լաֆարգի, Բեբելի, Ցետկինի, Կաուցկիի, Պլեխանովի մասին։

«Կայծեր»-ին թղթակցած են կին լրագրողներ՝ «հայուհու կեանքի եւ պայքարի, թուրք կնոջ զարթօնքի մասին» նիւթերով։ Թերթը ներկայացուցած է նաեւ հնչակեան ուսանողական միութեան «ծրագիր-կանոնագիրը»՝ յեղափոխական երիտասարդութեան քաղաքական, գաղափարական եւ տնտեսական պայքարի ուղիներու եւ խնդիրներու վերաբերեալ։ Պատմած է Ռուսաստանի հասարակական-քաղաքական կեանքի, յեղափոխական շարժումներու մասին։ Աշխատակցած են դոկտոր Պեննէն, Ա. Կիտուրը, Վ. Զէյթունեանը, Պ. Մանուէլեանը, Ա. Կենճեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Կայծ (թերթ, Թիֆլիս)

**Կայծ**, բոլշեւիկեան տնտեսական, քաղաքական եւ հասարակական եռօրեայ ագիտացիոն թերթ։

Համարուած է հայերէն առաջին պոլշեւիկեան լեգալ պարբերականը։ Լոյս տեսած է 1906 թուականին (47 համար), Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ստեփան Շահումեան, Սուրէն Սպանդարեան, Սարգիս Կասեան։ Պաշտօնական խմբագիր-հրատարակիչը համարուած է Ա. Երզնկեանը։ Լուսաբանած է բանուորական շարժումները Հայաստանի եւ Ռուսաստանի մէջ, ընթերցողներուն պարզաբանած է ռուսական առաջին յեղափոխութեան խնդիրները։ Տպագրած է նիւթեր կուսակցական կազմակերպութիւններու գործունէութեան մասին։

«Կայծ»-ին աշխատակցած են Յ. Յակոբեանը, Մ. Միրաքեանը, Մ. Խանոյեանը, Ռ. Դաշտոյեանը, Ա. Կարինեանը, Ա. Խումարեանը, Ա. Մռաւեանը, Մ. Մելիքեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Կայծ (հանդէս)

**«Կայծ»**, մարզական, գրական-գեղարուեստական, հասարակական հանդէս, Հայ մարմնամարզական միութեան (ՀՄՄ) հրատարակութիւն։

Լոյս տեսած է 1943-1947 թուականներուն, Պէյրութի մէջ, անկանոն պարբերականութեամբ։ Խմբագիր՝ Ա. Ղարիպ։ Նպատակն էր լուսաբանել ՀՄՄ-ի մասնաճիւղերու գործունէութիւնը, համախմբած Լիբանանի եւ Սուրիոյ հայ երիտասարդներուն, դաստիարակել ֆիզիկապէս եւ հոգեպէս առողջ, հայրենասէր սերունդ։ Նպաստած է հայրենիք-սփիւռք կապերու, հայ եւ արաբ ժողովուրդներու բարեկամութեան ամրապնդման։ Լայն տեղ յատկացուցած է Գերմանա-խորհրդային պատերազմի ընթացքի, Խորհրդային Հայաստանի մշակոյթի, գիտութեան ու արդիւնաբերութեան նուաճումները արտացոլող նիւթերուն։

Տպագրած է սփիւռքահայ (հիմնականին լիբանանահայ), ինչպէս նաեւ խորհրդական գրողներու արձակ եւ չափածոյ ստեղծագործութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Կայծեր (թերթ, Պէյրութ)

**Կայծեր**, հասարակական-քաղաքական պարբերաթերթ։ ՀՀԳ երիտասարդական միութիւններու հրատարակութիւն։

Լոյս կը տեսնէ Յուլիս 1983-էն մինչեւ 1987 թուականը՝ եռամսեայ, 1988-1994 թուականներուն՝ քառամսեայ, 1995-1996 թուականներուն լոյս չի տեսներ, 1997-1999 թուականներուն՝ դարձեալ եռամսեայ (ընդամէնը՝ 44 համար)։

Խմբագիրներ՝ Կարօ Յովհաննէսեան, Գրիգոր Աչգեան, Շահան Գանտահարեան, Արփի Համբարեան, Յակոբ Հաւաթեան եւ Սրբուհի Ճենանեան։ Կը հրապարակէ ՀՀԳ բիւրոյի, կուսակցական այլ մարմիններու պաշտօնական յայտարարութիւնները, կը լուսաբանէ ՀՀԳ քաղաքականութեան տարբեր կողմերը, կ՚անդրադառնայ հայկական, մերձաւոր արեւելեան ու միջազգային քաղաքական կարեւորագոյն անցուդարձերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Կայծեր (թերթ, Լիոն)

**«Կայծեր» շաբաթաթերթ**, հայալեզու քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է  1933-1935 թուականներուն, Լիոնի մէջ։ Ներկայացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական եւ մշակութային կեանքը, փորձած աջակցիլ սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման։ Անդրադարձած է բանուորական շարժման եւ գործազրկութեան խնդրին, ազգայնական կուսակցութիւններու գործունէութեան, արտացոլած ֆրանսահայերու վիճակը, ՀՕԿ-ի մասնաճիւղերու եւ հայրենակցական միութիւններու աշխատանքները, բարձրացուցած ներգաղթի հարցը։ «Կայծեր»-ը լուսաբանած է նաեւ ժամանակի միջազգային իրավիճակը։

Գրական-գեղարուեստական բաժնին մէջ տպագրած է հայ, ռուս խորհրդային եւ արտասահմանեան հեղինակներու գործեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Կանթեղ (հանդէս)

**«Կանթեղ»**, հանդէսը կը տպագրէ յօդուածներ գրականութեան, լեզուաբանութեան, պատմութեան, քաղաքագիտութեան, փիլիսոփայութեան, սոցիոլոգիայի, հոգեբանութեան, արուեստագիտութեան, իրաւաբանութեան եւ մանկավարժութեան մասին։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, , Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)

**«Կանչ»**, քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1971 թուականէն, Պէյրութի մէջ։ Հրատարակութեան պատասխանատուն էր Հ. Մատէեանը։

Լիբանանի կոմունիստական կուսակցութեան քաղաքականութեան արտայայտիչն էր։ Կը լուսաբանէր Լիբանանի եւ միջազգային կոմունիստական շարժումը, ԽՄԿԿ եւ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան գործունէութիւնը, կ՚արծարծէ արաբ ժողովուրդի սոցիալական եւ տնտեսական, ազգային-ազատագրական պայքարի հարցեր։

Լայն տեղ յատկացուցած է  Խորհրդային Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն, կը գովազդէ հայրենիքի մշակութային եւ տնտեսական վերելքը։ Աշխատելով սփիւռքահայութեան համախմբել հայրենիքին շուրջը, անոր մտահոգող հարցերու լուծումը «Կանչ» թերթի գլխագիրը կը կապէր հայրենիքի պետականութեան հետ։

Ջատագոված է հայ եւ արաբ ժողովուրդներու բարեկամութիւնը։ Օգտուած է ՏԱՍՍ-ի եւ Արմէնփրեսի հաղորդագրութիւններէն, արտատպած խորհրդահայ գրողներու ստեղծագործութիւններ եւ մշակոյթի գործիչներու յօդուածներ։ Տպագրած է գրական էջեր, արուեստի հարցերուն նուիրուած նիւթեր, մարզական լուրեր։

Հանդիսացած է Լիբանանի կոմունիստական կուսակցութեան «Ալ-Նիտա» արաբերէն օրաթերթի յաւելուածը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Կարմիր Գիւղացի

**Կարմիր Գիւղացի**, խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, ՀԿ(բ)Կ Էջմիածնի գաւկոմի եւ գաւհեղկոմի օրգան։ Լոյս տեսած է 1921-1922 թուականներուն, էջմիածնի մէջ, անկանոն պարբերականութեամբ։ Խմբագիրներ՝ Արամ Շահգելդեան, Լ. Թովմասեան, Ա. Մուրադեան, Յովհաննէս Բաննահեան։

Առաջին համարը լոյս տեսած է 24 Ապրիլ 1921-ին։

Զբաղուած  է լենինեան գաղափարներու եւ կոմունիստական կուսակցութեան քաղաքականութեան քարոզչութեամբ։ Փորձած է պատկերել գաւառի քաղաքական-տնտեսական կեանքը, ներկայացնել գիւղատնտեսութեան բնագաւառի այսպէս կոչուած՝ առաջաւորներուն, ընդհանրացնել անոնց փորձը։ Տարածած է խորհրդային իշխանութեան կեդրոնական եւ տեղական մարմիններու դեկրէտներն ու հրահանգները։

«Կարմիր Երիտասարդի Թերթիկ», «Աշխատաւոր Կնոջ Թերթիկ» էջերով փորձած է նպաստել գիւղական շրջաններու ագիտացիոն դաստիարակութեան վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Կարմիր Գիւղացի» թերթի համարները «Հայ Մամուլի Համահաւաք Գրացուցակ» կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Snap (Ռոզա Լին երգ)

**Snap**, երգ հայ երգչուհի Ռոզա Լինի: 11 Մարտին, երգը պաշտօնապէս յայտարարուեցաւ իբր Հայաստանի ներկայացուցիչ երգ 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին: Երգը հրապարակուեցաւ 19 Մարտին, իր տեսահոլովակով. Ռոզա Լին երգը ներկայացուց Մայիս 2022 թուականին, Թորինօ, Իտալիա: Երգը գրած են Լինը, Թամար Գաբրիէլեանը, Լարզ Փրինսիփաթօն, Ճերմի Տուսուլէթը, Էլի Քրիսթըլը եւ Քորթնի Հէրըլը:

## Նկարագրութիւն
Երգը պաշտօնապէս հրապարակուեցաւ 19 Մարտին, իսկ անկէ մէկ շաբաթ առաջ ներկայացուած էր երգի փոքր հատուած։

Երգչուհիի կարծիքով՝ իր երգն անձնական պատմութիւն է, որ բոլորին ծանօթ է։ Անիկա ուղեւորութիւն է դէպի ներաշխարհ։ Ան կը նշէ․

Երգի առաջին տեսահոլովակը հրապարակուած է նոյն օրը, իսկ երգը՝ 2022 թուականի Մարտ 19-ին: Տեսահոլովակի ռեժիսոր Արամայիս Հայրապետեանի խօսքերով՝ պահանջ դրուած էր, որ հոլովակը ըլլայ «օրգանական» եւ «միջազգային մտածելակերպի» եւ պէտք էր ներկայացնել Ռոզայի հոգեվիճակը։ Հոլովակը նկարահանուած է Երեւանի մէջ։ Գլխաւոր գաղափարը փոքր տունն է, որ հոլովակի վերջաւորութեան կը սկսի թռչիլ։ Երգի երկրորդ տեսահոլովակը հրապարակուած է 2022 թուականի Հոկտեմբեր 7-ին։

## Ծանօթագրութիւններ