Շնչադադար կամ Շնչականգառ

մինի

**Շնչադադար կամ Շնչականգառ** կը նշանակէ` շնչառութեան դադրիլը, կենալը, կասեցումը, կանգ առնելը:

Շնչականգառը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ շնչահեղձութենէ ետք:

### Շնչահեղձութիւն
Շնչահեղձութիւն կը պատահի բնականօրէն` ֆիզիքական ծանր աշխատանքէ, յոգնութենէ եւ մարզանքէ ետք: Անիկա մտահոգիչ կը դառնայ, երբ պատահի վերոյիշեալ պայմաններէն դուրս եւ  կը դառնայ ախտաբանական երեւոյթ, որուն տարողութիւնը կախեալ է անոր ախտապատճառներուն տեսակէն, որակէն եւ չափէն:

Ախտաբանական շնչահեղձութիւնը կը յառաջանայ շնչառական համակարգի վերի եւ վարի բաժիններուն հիւանդութիւններուն եւ ախտաբանական երեւոյթներուն գոյութեամբ, որոնք կը յառաջացնեն շնչառական համակարգի մասնակի եւ կամ ամբողջական խցում:

Վերի շնչառական համակարգի հիւանդութիւններէն եւ ախտաբանական երեւոյթներէն կարելի է յիշել.

* քիթի միջնորմի (septum) ծռութիւն,
* ցցօններ (polyps), վատորակ ուռեր,
* քիթի յետսամասի ոսկրային ընդոծին խցում (cհoanal atresia),
* քթաըմբանի գեղձուռոյցք (adenoids),
* լաւորակ եւ վատորակ ուռեր,
* ըմբանի ծաւալած նշիկներ (tonsils),
* պալար, լաւորակ եւ վատորակ ուռեր,
* խռչափողի ձայնալարային ուռեր եւ անդամալուծութիւն,
* խռչափողի աճառային թուլութիւն (laryngomalacia),
* խռչափողի ընդոծին թաղանթ,
* մղձկահազ (croup), կեղծմաշկ (diphtheria),
* շնչափողի աճառային թուլութիւն (tracheomalacia),
* մակալեզուի բորբոքում (epiglottitis),
* հարբուխ եւ կրիփ (influenza),
* ձայնալարերու խլիրդ, ինչպէս նաեւ օտար մարմիններու ներշնչում:

Վարի շնչառական համակարգի հիւանդութիւններն ու ախտաբանական երեւոյթներն են.

* ցնցղատապ (bronchitis),
* ցնցղիկատապ (bronchiolitis),
* ցնցղակծկում (bronchial spasm),
* թոքատապ (pneumonia),
* թոքային անօթախցում (pleural embolism), 
* փքուռոյց (emphysema), 
* մնայուն շնչարգելք (asthma), 
* թոքի եւ թոքապատեանի միջեւ օդի կուտակում ( pneumothorax), 
* թոքի ջրուռեցք (pleurisy), 
* օտար մարմիններու եւ թունաւոր կազերու ներշնչում, 
* թոքի լաւորակ եւ վատորակ ուռեր, 
* մթնոլորտային եւ միջավայրային ապականում` փոշի, թունաւոր կազեր, բեղմնափոշի (pollen), 
* ծխախոտի գործածութիւն:

Ախտաբանական շնչահեղձութիւն կը յառաջանայ նաեւ սրտային հիւանդութիւններով, օրինակ`

* սիրտի պսակաձեւ զարկերակներու (coronary artery) խցում եւ սրտի կաթուած (MI, myocardial infarction), 
* բորոքային բլթակներու արատներ (ventricular valvular defects), 
* սրտապարկային զեղում (pericardial effusion), 
* սրտապարկաբորբ  (pericarditis), 
* սիրտի ընդոծին թերութիւններ ու սրտի բաբախումի անկանոնութիւններ (arrhythmias):

Անոր պատճառներէն են նաեւ` 

* սակաւարիւնութիւն (anemia), 
* հոգեբանական, յուզական, զգացական եւ ջղային կացութիւններ, 
* կոտրուած կողոսկր (rib), 
* գերվահանագեղձութիւն (hyperthyroidism), 
* քունի շնչադադար (sleep apnea), 
* գերզգացական ցնցակաթուած (anaphylactic shock), որ կը յառաջանայ ենթակայ ըլլալով որոշ սննդանիւթերու, միջատի խայթուածքի, կարգ մը դեղի, ինչպէս նաեւ` գիրութիւն-Ճարպակալում, յղութիւն, որովայնային ջրուռեցք (ascitis) եւ ստամոքսային աղեթափութիւն (hiatal hernia):

### Ախտաբանական շնչահեղձութեան զարգացում
Ախտաբանական շնչահեղձութիւնը կը զարգանայ երկու ձեւերով` անակնկալ-սուր եւ դանդաղ յառաջընթաց:

Շնչականգառ կը պատահի ախտաբանական շնչահեղձութեան յարաճուն (progressive) վատթարացումով կամ անակնկալ ցնցղակծկումով (bronchial spasm), օտար մարմինի մը եւ թունաւոր կազերու ներշնչումով:

Շնչականգառ կը պատահի որեւէ տարիքի, սակայն` առաւելաբար տարեցներու եւ մանուկներու մօտ: Տարեցներու շնչականգառը հետեւանքն է ախտաբանական շնչահեղձութեան վատթարացումը: Իսկ մանուկներու շնչականգառը կը պատահի առաւելաբար օտար մարմիններու ներշնչումով:

Մանուկներու շնչականգառի ախտանշաններն են` 

* շնչառութեան բացակայութիւն, 
* թոքային շնչասլոց (stridor), 
* խօսելու, ձայնարկելու կամ պոռալու անկարողութիւն, 
* կապտութիւն (cyanosis), 
* անգիտակցութիւն 
* մահաքուն: 

Այս բոլորը հետեւանքն են շնչառական համակարգի վերին բաժինին խցումը` օտար մարմինով մը եւ կամ շնչուղիին (respiratory tract) ներքին խլնաթաղանթին (mucous membrane) անակնկալ ուռիլը` գերզգայնութեան պատճառով կամ ներշնչուած թունաւոր կազերով:

Մանուկի մը շնչականգառի պարագային, երբ ան գիտակցութիւնը չէ կորսնցուցած, շտապ օգնութիւն պէտք է կիրարկուի, այլ խօսքով հետեւեալ անմիջական միջոցները պէտք է կատարուին ներկայ գտնուող անձի մը կողմէ.

# Բանալ մանուկին բերանը եւ հարուածել անոր կռնակը որպէսզի հազայ: Եթէ մանուկը հազայ, կը նշանակէ, որ խցումը մասնակի է: Այս պարագային,     շարունակել կռնակը հարուածել, որպէսզի ան շարունակ հազայ: Օտար մարմինը շատ հաւանաբար դուրս կու գայ հազալով: Իսկ հազի բացակայութիւնը շատ հաւանաբար կը փաստարկէ խցումին ամբողջական ըլլալը: Այս պարագային, կանչել բժշկական շտապ օգնութեան եւ կատարել հետեւեալը.
# Երկու ձեռքերով հարուածային ճնշում բանեցնել ստամոքսին վրայ եւ շարունակ հարուածել կռնակը յուսալով, որ օտար մարմինը արտահանուի:

Անգիտակցութեան պարագային, անմիջապէս կանչել բժշկական շտապ օգնութեան: Մինչ այդ պառկեցնել մանուկը կարծր տախտակամածի վրայ եւ կիրարկել թոքասրտային վերակենդանացում (cardiopulmonary resussitation)` երկու ձեռքերը իրարու վրայ դրած 25 անգամ հարուածել կրծքավանդակին` ճնշում բանեցնելով կրծոսկրին (sternum) վրայ, բանալ բերանը եւ ստուգել, թէ օտար մարմինը հասա՞ծ է բերան: Եթէ այո, ձեռքով բռնել եւ դուրս հանել օտար մարմինը եւ ապա բերնով երկու անգամ շնչել մանուկին բերնին: Եթէ կրծքավանդակը բարձրանայ եւ լայնածաւալի, կը նշանակէ, որ շնչուղին բաց է, եւ շնչականգառը անհետացած է: Իսկ կրծքավանդակի անշարժութեան պարագային, երկրորդ անգամ նորէն 25 հարուածներ տալ կրծքավանդակին եւ ճնշել  կրծոսկրին վրայ յուսալով, որ օտար մարմինը պիտի արտաքսուի:

## Ծանօթագրութիւններ