open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զարեհ Որբունի

**Զարեհ Որբունի** (բուն մականունով` Էօքսիւզեան, ծնած ), նշանաւոր հայ վիպասան, խմբագիր եւ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Օրտու (ծովու վրայ)։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Եղեռնի ժամանակ հայրը կորսնցնելէ ետք, 1919-ին կու գայ Կ.Պոլիս, ուր կը յաճախէ Պէրպէրեան վարժարանը եւ կը կատարէ իր գրական առաջին փորձերը։

1922 թուականին կ'անցնի Ֆրանսա՝ Մարսէյ, ուր քանի մը տարի ետք կը հրատարակէ իր առաջին հատորը։ Որբունի ագահ ընթերցող եղած է, ծանօթացած է եւրոպական միտքի զարգացման միտումներուն եւ ֆրանսական գրականութեան յայտնի գործերուն։

Մինչեւ պատերազմ, կ'ապրի Փարիզի եւ Սթրասպուրկի մէջ։ 1939–ին ֆրանսական բանակի զինուոր դառնալէ ետք, գերի կ'իյնայ ու մինչեւ 1945 թուական կը մնայ Գերմանիա։

## Գրական վաստակ
1929-ին, 27 տարեկան Որբունի, Մարսէյի մէջ կը հրատարակէ իր անդրանիկ վէպը` «Փորձը», Շահնուրի «Նահանջը առանց երգի» վէպին հետ գրեթէ նոյն օրերուն:

Ազատագրումին՝ լոյս կ'ընծայէ պատմուածքներու հատոր մը։ Նոյնպիսի երկրորդ հատոր մը կը հրատարակէ տասնամեակ մը ետք։ Բայց փաստօրէն մինչեւ 1960–ական տարիներուն կէսը, հեռու կը մնայ գրական կեանքէն։ 1965–էն ետք միայն, ուշագրաւ վերադարձով մը, կ'արտադրէ յաջորդական հինգ գործեր՝ վէպեր եւ պամուածքներ, որոնք կը զգացնեն միութիւնն ու շարունակականութիւնը իր վիպական աշխարհին ու ոճին։

1929-ի «Փորձը»ին, 1965-ի «Եւ եղեւ մարդ»ին, 1967-ի «Թեկնածուն»ին ու մինչեւ վերջին վէպին՝ «Սովորական օր մը»ի (1973) թուականային գրեթէ քառասուն տարիներու անջրպետին մէջ, Որբունի երկար ատեն գրականութիւն չէ «ըրած», սակայն կեանքի իր վերջին քսան տարիներուն հասած է վիպական-ստեղծագործական վաստակի որակի մը՝ որ վաւերագրումն է իր տաղանդին ու զինք զուգահեռի կը բերէ եւրոպական առումով մեծերու հետ։ 1965-ին լոյս կը տեսնէ «Եւ եղեւ մարդ»ը, ապա՝ յաջորդաբար, 1966-ին՝ «Գոհարիկ եւ ուրիշներ» նորավէպերու երրորդ հատորը, 1967-ին՝ «Թեկնածուն» (Բ. գիրքը «Հալածուածները» վիպաշարքին), 1971-ին՝ «Ասֆալթը» (Գ. գիրքը նոյն շարքին), եւ վերջապէս՝ 1973-ին, «Սովորական օր մը» վէպը (Դ. գիրքը շարքին)։

Կը մահանայ Փարիզ։ Կը ձգէ անտիպ գործեր։ Մահէն ետք մասամբ լոյս կը տեսնեն մամլոյ մէջ (վէպ, օրագիր)։

## Երկեր
* Հալածուածները. Փորձը, Մարսիլիա, 1929, 164 էջ:
* Վարձու սենեակ, Փարիզ, 1939, 171 էջ:
* Դէպի երկիր (ճամբորդութեան յուշեր), Փարիզ, 1947, 176 էջ:
* Հալածուածները. Փորձը, Պէյրութ, 1958, 109 էջ:
* Անձրեւոտ օրեր (պատմուածքներ), Փարիզ, 1958, 198 էջ:
* Եւ եղեւ մարդ, Փարիզ, 1964, 188 էջ:
* Պատմուածքներ, Պէյրութ, 1966, 176 էջ:
* Հալածուածները. Թեկնածուն, Պէյրութ, 1967, 216 էջ:
* Եւ եղեւ մարդ (վեպեր եւ պատմուածքներ), Երեւան, 1967, 340 էջ:
* Հալածուածները. Ասֆալթը, Իսթանպուլ, 1972, 252 էջ:
* Հալածուածները. Սովորական օր մը, Պէյրութ, 1974, 181 էջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 239-241:

## Արտաքին յղումներ
* Ո՛վ Կը Յիշէ Կամ Կը Կարդայ Զարեհ Որբունին…

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:24 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ոսկոր

200px|մինի|Մարդու ազդրոսկրի գծագրային պատկերը ոսկրագոյացման տարբեր փուլերով
**Ոսկորները** (լատիներէն՝ ***Os***, յունարէն՝ ***οστούν***) մեր մարմինը կը շալկեն ու ձեւ կու տան անոր: Անոնք նաեւ կը պաշտպանեն մեր ներքին գործարանները:

Ոսկորները այն կոշտ կառուցուածքներն են, որոնք կը կազմեն ողնաշարաւորներու կմախքային համակարգը: Անոնք մարմնին կ'ապահովեն աջակցութիւն եւ պաշտպանութիւն, կը հեշտացնեն շարժումը, կ'արտադրեն արեան բջիջներ եւ կը պահպանեն հանքանիւթերը: Ոսկորները կազմուած են կոշտ, հանքայնացուած հիւսուածքէ, որ կը կոչուի ոսկրային հիւսուածք եւ կազմուած է գոլաճինէ, գալսիումէ եւ ֆոսֆորէ։

Մարդու կմախքը բաղկացած է 206 ոսկորներէ, որոնք կը բաժնուին երկու հիմնական մասերու՝ առանցքային եւ կցորդային։ Առանցքային կմախքը կազմուած է գլուխի, պարանոցի եւ մարմնի ոսկորներէն, իսկ կցորդային կմախքը՝ վերջոյթներու ոսկորներէն։

Ոսկորները միմիանց հետ կապուած են յօդերու միջոցով, որոնք թոյլ կու տան շարժելու։ Յօդի տեսակը կ'որոշէ շարժման հնարաւոր տիրոյթը: Գոյութիւն ունին յօդերու երեք հիմնական տեսակ՝ synovial յօդեր, աճառային (cartilaginous) յօդեր եւ թելքաւոր (fibrous) յօդեր։ 

Ոսկորները մշտապէս կը վերանորոգուին կեանքի ընթացքին: Այս գործընթացը, որ կը կոչուի ոսկրային վերափոխում, կը ներառէ հին ոսկրային հիւսուածքի քայքայումը եւ նոր ոսկրային հիւսուածքի ձեւաւորումը: Ոսկորներու վերականգնումը անհրաժեշտ է ոսկորներու ամրութեան եւ ամբողջականութեան պահպանման համար:

Ոսկորները կարեւոր են արեան բջիջներու արտադրության համար նաեւ։ Ոսկրածուծը, որ ոսկորին մէջ գտնուող փափուկ հիւսուածքն է, կ'արտադրէ արեան կարմիր եւ սպիտակ բջիջներն ու արեան շերտերը: Արեան կարմիր բջիջները թթուածինը կը տեղափոխեն ամբողջ մարմնի բջիջներուն, սպիտակ բջիջները կը պայքարին վարակի դէմ, իսկ արեան շերտերը կ'օգնում դադարեցնելու արիւնահոսութիւնը:

Եւ վերջապէս, ոսկորները կ'աջակցին մարմնին, կը պաշտպանեն եւ շարժումը կը դիւրացնեն, ինչպէս նաեւ կը պահպանեն հանքանիւթերը, ինչպիսիք են գալսիումը եւ ֆոսֆորը: Այս հանքանիւթերը անհրաժեշտ են ոսկորներու ամրութիւնը պահպանելու եւ մարմնի այլ օրգաններու եւ հիւսուածքներու օրինաւոր աշխատանքի համար:

## Հետաքրքրական տեղեկութիւններ
* Երբ կը ծնինք, մեր մարմինը կ'ունենայ 300 ոսկոր, իսկ երբ չափահաս կը դառնանք, այդ թիւը կը նուազի եւ կ'ըլլայ 206: 94 «անհետացած» ոսկորները կը միանան իրար, ինչպէս օրինակ նորածինի գանկի ոսկորները, որոնց իրար միանալը յստակօրէն կը զգանք առաջին տարուան ընթացքին:
* Մենք եւ ընձուղտները նոյն թիւով ոսկոր ունինք մեր վիզին մէջ, այսինքն՝ 7 ոսկոր: Մինչ ֆլամինկօները ունին վիզի 19 ոսկոր:
* Մեր ամէնէն երկար ոսկորը մեր զիստի ոսկորն է, որ կը շարունակէ մեծնալ այնքան ատեն որ մենք կ'աճինք, մինչ մեր ողնայարի ոսկորներու աճը կը դադրի երբ մօտ 5 տարեկան ըլլանք:

Ստորոգութիւն:Կենսաբանութիւն
Որսորդութիւն

**Որսորդութիւն**, վայրի կենդանիներու ու թռչուններու որս, որ մարդու տնտեսական գործունէութեան հնագոյն ձեւերէն է։ Սկզբնական շրջանին որսորդութիւնը (նաեւ որսացուած կենդանիին օգտագործումը) կրած է հաւաքական բնոյթ եւ սովորաբար զուգակցուած է հաւաքչութեան, ձկնորսութեան, աւելի ուշ՝ երկրագործութեան ու անասնապահութեան հետ։

300px|մինի|Ձկնորսութեան ժամանակ

## Որսորդական զէնքեր
Որսորդութեան հնագոյն զէնքեր ծառայած են քարը, քարէ, փայտէ եւ ոսկորէ պատրաստուած կացինը, տէգը, նիզակը, պարսատիկը, ցանցը, թակարդը, իսկ մետաղամշակութենէն ետք՝ մետաղէ սուրը, թուրը, դաշոյնը, կացինը եւ այլն։

Որսորդութեան զարգացման համար կարեւոր եղած է նետ ու աղեղի գիւտը։ Մինչեւ հրազէնի գիւտը (12-րդ դար) նետ-աղեղը եղած է որսորդութեան հիմնական զէնքը։ Նոր քարէ դարաշրջանէն սկսեալ որսորդութեան համար օգտագործած են շուներ, յետագային՝ նաեւ ձիեր, որսկան թռչուններ, խայծեր եւ այլն։

300px|մինի|ձախից|Որսորդական հին զենքերէն

## Որսը հին ժամանակներուն
Հայաստանի մէջ որսորդութեան լայն տարածման մասին կը վկայեն նեոլիթի եւ պրոնզի դարաշրջաններու ժայռապատկերները, Ն.Ք. 11-1 հազարամեակներու առարկաներն ու որմնանկարները, որոնցմով պատկերուած են որսի տեսարաններ։

Հայ ժողովուրդի նահապետ Հայկը հնագոյն աւանդազրոյցներուն մէջ կը ներկայացուի որպէս քաջ որսորդ։

Աւատատիրական դարաշրջանին զինուորական դասի եւ ազնուականութեան համար որսախաղերը, զուարճանքէն ու հրապուրանքէն բացի, եղած են նաեւ ռազմական դաստիարակութեան իւրայատուկ միջոց։

Հին Հայաստանի մէջ բնական որսատեղերէն զատ (Շահապիվան, Մասիացոտն, Կոգովիտ եւ այլն), ստեղծուած են արքունի եւ իշխանական որսատեղեր (Ծննդոց անտառ, Խոսրովակերտ եւ այլն)։

## Հայաստանի մէջ կենդանիներու որսը
Ըստ օգտագործուող որսորդական գործիքներու՝ որսի տեսակները կը տարբերին հրացանով, որոգայթներով, որսկան կենդանիներով (շուն, թռչուն, ձի) որսորդութեան տեսակներու, իսկ ըստ նպատակի՝ արդիւնագործութեան, սիրող, մարզական ու գիտական որսորդութեան տեսակներու։

Որսորդութեան զարգացման կը նպաստեն որսորդական տնտեսութիւնները, որոնք Հայաստանի մէջ կազմակերպուած են Եղեգնաձորի, Կապանի, Ապարանի մէջ։ Հայաստանի մէջ ամէնուր հանդիպող որսարդիւնագործութեան կենդանիներ են.

* կաթնասուններէն՝ գայլը, աղուէսը, քարակզաքիսը, ջրային առնէտը, 
* թռչուններէն՝ կռնչան բադը, սուլող ու կչկչան մրտիմները, կարմրագլուխ ու փուփուլաւոր սուզաբադերը, լորը, կտցարը, թխակապոյտ աղաւնին,
* երկկենցաղներէն՝ լճագորտը, փոքրասիական գորտը, 
* ձուկերէն՝ լոքոն, կարմրախայտը։

Հայաստանի մէջ թոյլատրուած որսի կենդանատեսակներէն են եւրոպական այծեամը, վայրի խոզը, լուսանը, գորշուկը, շնագայլը, նապաստակը, կաքաւը, լորը, փասիանը եւ այլն։ Հայաստանի մէջ որսորդները միաւորուած են «Որսորդներու եւ ձկնորսներու միութիւն», «Որսորդ» ՍՊԸ եւ «Հայկական զինուորական որսորդական ընկերութիւն» կազմակերպութիւններուն մէջ, որոնց գործունէութիւնը կը վերահսկէ Հայաստանի բնապահպանութեան նախարարութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ
Որոտնավանք

**Որոտնավանք**, կը գտնուի Սիսիանէն մօտ 14 քմ արեւելք, Որոտանի կիրճի ձախակողմեան բարձունքի վրայ**,** Աղուանքի փառաբանուած իշխան Սեւադայի դուստրը՝ Սիւնեաց թագաւոր Սմբատին կինը՝ Շահանդուխտ թագուհին, 1000 թուականին կը կառուցէ Վաղատին գիւղին մէջ գտնուող Որոտնավանքը**:**

## Ճարտարապետութիւն
Եկեղեցին ունի կեդրոնագմբեթ, եռախորան, ներքուստ խաչաձև, չորս անկիւններուն մէջ աւանդատուներով յօրինուածք։ Ներսը զարդարուած է եղեր որմնանկարներով, որոնցմէ հիւսիսային խորանի պահպանուած հատուածը կը պատկերէ շրջանի մէջ աստղազարդ կապոյտ երկինք, կեդրոնը՝ հրեշտակ։ Եկեղեցիի հիւսիսային պատին կից, աստիճանաձև պատուանդանի վրայ XI դ. յուշասիւնն է կանգնեցուեր՝ գագաթին խոյակի վրայ դրուած խաչարձանով։ Շահանդուխտ թագուհին վանքի շրջակայքը կառուցեր է նաեւ աղօթարան, արհեստանոցներ, պահեստներ և վանքը շրջափակեր է պարսպով։

1104 թ. Որոտնավանքը աւերուեր է սելճուկներու կողմէ եւ հետագային զարթօնք ապրեր Օրբելեաններու օրով։

## Պատմութիւն
Ըստ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելեանի՝ Որոտնավանքին հնագոյն՝ Ս.Գրիգոր միանաւ եկեղեցին (աւերուած է սելճուքներու յարձակումներէն ու երկրաշարժներէն), հիմնադրած է Գրիգոր Լուսաւորիչը, վերակառուցած՝ հայր Ստեփանոս ճգնաւորը։ Եկեղեցին միջնադարուն յայտնի եղած է օձի խայթոցը բուժելու իր զօրութեամբ եւ դարձած նշանաւոր ուխտատեղի։

Ս. Գրիգոր եկեղեցւոյ մօտ՝ անոր հիւսիս-արեւելեան կողմը, 1000 թուականին կառուցուած է թաղածածկ, հիւսիսային պատին կից երկու աւանդատունով, հարաւէն սիւնէ սրահով Ս. Ստեփանոս Նախավկայ եկեղեցին, անոր գաւիթը, տնտեսական շինութիւնները եւ հիմնուած է մեծաթիւ միաբանութեամբ վանք մը։ Շահանդուխտին կրտսեր որդին, Սիւնեաց Վասակ թագաւորին եղբայր՝ իշխան Սեւադան, Որոտնավանքին արեւելեան կողմը 1006 թուականին կառուցած է Ս. Կարապետ եկեղեցին եւ անոր կցուած (արեւմուտքէն) կամարակապ գաւիթ-սրահը։

Շահանդուխտ թագուհին և իշխան Սևադան թաղուեր են Որոտնավանքի մէջ։

Որոտնավանքը մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբը գործօն էր։ Այժմ վանքը կը նորոգուի։

## Պատկերասրահ

Vorotnavank4.jpg
Vorotnavank5.JPG
Որոտնավանք-շիրմաքար1.jpg
Որոտնավանք-շիրմաքար2.jpg
Որոտնավանք-շիրմաքար3.jpg
Որոտնավանք-շիրմաքար4.jpg
Որոտնավանք-շիրմաքար5.jpg
Որոտնավանք-պատկեր.jpg


## Աղբիւրներ
* Մասնակի վերականգնվել և ամրակայվել է Որոտնավանքի Սբ. Կարապետ եկեղեցու որմնանկարը (ՀՀ մշակույթի նախարարության լրատվություն մամուլի համար)

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Ստորոգութիւն:Սիւնեաց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Ժ․ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ուատիհ Էլ Սաֆի

**Ուատիհ Էլ Սաֆի** () եղած է Լիբանանցի երգիչ, հորինող եւ դերասան։ Ան եղած է Լիբանանեան արուեստի դէմքերէն մէկը, եւ կոչուած է Լիբանանի Ձայնը: Ծնած է Նիհա շրջանը՝ Լիբանան։ Սկսած է արուեստի ասպարէզը 17 տարեկանին, երբ ան մասնակցածէր Լիբանանի ռատիօկայանի կազմակերպած երգի մրցոյթին, ուր զատուած էր առաջինը 40 այլ մասնակիցներու մէջէն։

## Երգի ասպարէզ
Ուատիհ Էլ Սաֆին ճանչցուած է իր թենօրային ձայնով։ Սկսած է իր ասպարէզի ճամբան 17 տարեկանին երբ գրաւած էր առաջին դիրքը Լիբանանի ռատիօկայանի կազմակերպած երգի մրցոյթին։

1947-ին Սաֆին ճամբորդած է Պրազիլ, ուր մնացած է մինչեւ 1950:

1973-ի աշնան, Սաֆին սկսած է աշխատիլ իր առաջին երգերուն վրայ «Իման եա Զաունա»ն եւ «Կրիշլահ Իտի»ն։

### Երգի Փառատօներ
Ուատիհ Ալ-Սաֆին մասնակցած է հետեւեալ երգի փառատօներուն.

### Կինոնկարներ
Ուատիհ Ալ-Սաֆին մասնակցած է մէկէ աւելի կինոնկարի, որոնցմէ կը յիշենք.

* **«Հինգ Լիրան»** (*الخمسة جنيه*)
* **«Աղջիկներուն Սիրաբանութիւնը»** (*غزل البنات*)
* **«Առաջին Մեղեդին»** (*اللحن الأول*) – 1958 թուականին։
* **«Դուն Իմ Կեանքս Ես»** (*إنت عمري*) – 1964 թուականին։
* **«Արեւելքի Գիշերները»** (*ليالي الشرق*) – 1965 թուականին։
* **«Մաուալ»** (*موّال*)
* **«Կարօտի Կրակը»** (*نار الشوق*) – Սապահի հետ՝ 1970 թուականին։
* **«Մեծ Ցուցադրութիւնը»** (*الاستعراض الكبير*) – 1975 թուականին։

## Տե՛ս նաեւ

* Լիբանան
* Պէյրութ
* Ֆէյրուզ
* Սապահ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 

Ստորոգութիւն:1 Նոյեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի մահացածներ
Ուատի Ալ Սալամ

[250px|right|thumb|Ուատի Ալ Սալամ, [Իրաք:]]

**Ուատի Ալ Սալամը**, (արաբ․՝ وادي السلام‎‎), վիթխարի եւ հսկայ գերեզմանատուն մըն է, «Խաղաղութեան ձոր» անունով, որտեղ կը կատարուին թաղումներ ոչ միայն Իրաքէն, այլ նաեւ տարբեր երկրներէ։ Գերեզմանը կը գտնուի սուրբ Ալ-Նաժաֆ քաղաքին մէջ։

Ուատի Ալ Սալամը կը նկատուի աշխարհի ամենամէծ գերեզմանատունը, ու Իրաքի ժողովուրդին համար պատիւ է իմամ Ալիին հետ նոյն գերզմանատունին մէջ թաղուիլը։ Այստեղ ըստ աւանդութեան թաղուած են մի քանի իսլամական մարգարէներ, մասնաւորապէս՝ մարգարէ Յուդան եւ Սալիհը։

Ըստ որոշ գիտնականներու Իրաքի պատերազմին տարիներուն ընթացքին գերեզմանատան մէջ օրական կը թաղուէին 200-250 մարդիկ: 2010 թուականին այդ թիւը նուազած է մինչեւ 100-ի։ Գերեզմանատունը կը գրաւէ 601,16 (6,01 քմ²) տարածք, եւ այնտեղ թաղուած են աւելի քան 5 միլիոն մարդիկ։ Այս գերեզմանը 1400 տարիէ ի վեր գոյութիւն ունի։ Գերեզմանատունը արձանագրուած է Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան նախնական ցուցակներու ցանկին մէջ։

Գերեզմանատան մէջ թաղուած են բազմաթիւ մահմետականներ, մասնաւորապէս անոր կեդրոնը թաղուած է Իսլամի չորրորդ խալիֆան՝ Ալի իպն Ապու Թալիպը, ու անոր մօտ կը գտնուին Մուհամմատ Պաքր Ալ-Սատիքի եւ անոր քրոջ Ամինա Ալ-Սատիքի գերեզմանները։ Որոշ մարդիկ կը հաւատան որ իմամ Մուհամմատ իպն ալ Հասան ալ Մահտինը ամէն Հինգշաբթի, արեւմուտի ժամանակ կը յայտնուի մզկիթին մօտ։

Իրաքի պատերազմին ժամանակ տեղական զինուած միաւորումները այս գերեզմանը կը գործածէին որպէս պաշտպան, որուն պատճառով գերեզմանատունը ենթարկուեցաւ կանոնաւոր ռմբակոծութեան հարուածներու։

thumb|center|upright=4.5|<center>Ուատի Ալ Սալամի համայնապատկերը:</center>

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Satellite photograph of the cemetery
* Wadi-us-salaam Photos 

Ստորոգութիւն:Իրաքի գերեզմանատուներ
Ստորոգութիւն:Իսլամական ճարտարապետութիւն
Տիմիթրի Ուզնաձէ

**Տիմիթրի Նիկոլայի Ուզնաձէ** (, 20 Դեկտեմբեր 1886 Սաքարա (ներկայիս՝ Զեստափոնի շրջանը, Վրաստան) — 12 Հոկտեմբեր 1950, Թպիլիսի), վրացի խորհրդային հոգեբան եւ փիլիսոփայ։ Մշակած է դիրքորոշման ընդհանուր հոգեբանական տեսութիւնը։

## Կենսագրութիւն
Տիմիթրի Ուզնաձէ ծնած է 1886 թուականի Դեկտեմբեր 20-ին, Սաքարա գիւղին մէջ։ 1905 թուականի յեղափոխութեան մասնակցելու պատճառով հեռացուած է դպրոցէն։ Նոյն թուականին մեկնած է Զուիցերիա, ապա Գերմանիա։ Կրթութիւնը ստացած է Լայպցիկի (1909) ու Խարկվի մէջ (1913): Հայրենիք վերադառնալէն ետք՝ 1915-1917 թուականներուն, զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ: Թիֆլիսի պետական համալսարանի հիմնադիրներէն մէկն է ու այդ համալսարանի դասախօս է (1918): Այնտեղ ստեղծած է հոգեբանութեան բաժին։ Վրաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի հոգեբանութեան տնօրէնն է եւ Վրաստանի ԳԱ ակադեմիկոս (1941): 1946 թուականին ստացած է Վրաստանի գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչի տիտղոսը:

Տիմիթրի Ուզնաձէ մահացած է 1950 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին Թիֆլիսի մէջ։ Թաղուած է Թիֆլիսի պետական համալսարանի բակին մէջ:

## Աշխատութիւններ
Տիմիթրի Ուզնաձէ հեղինակած է «Դիրքորոշման հոգեբանութեան հիմնական դրոյթները» (1961) եւ «Դիրքորոշման հոգեբանութեան փորձառարական հիմունքներ» (1966) աշխատութիւնները, որոնք կը ներկայացուին ու կը հիմնաւորուին դիրքորոշման՝ որպէս սուբյեկտի ու օբյեկտի միջեւ եղած սահմանի հասկացութիւնը։ Ի յայտ գալով սուբյեկտի պահանջմունքի ու անոր բաւարարման օբյեկտիւ իրավիճակի հակադրութեան պայմաններուն՝ դիրքորոշումը, ըստ Ուզնաձէի, սուբյեկտի ամբողջական, չտարբերակուած վիճակ է, որ կը նախորդէ իրականութիւնը։

## Երկեր
* Die metaphysische Weltanschauung W. Ssolowiows mit orientierendem Überblick seiner Erkenntnistheorie, Halle/Saale, 1909.
* Ընդհանուր հոգեբանութիւն, 1940 (վերահրատարակվել է 2004 թուականին):
* Դիրքորոշման հոգեբանութեան փորձարարական հիմունքներ, 1949:
* Психологические исследования. — М., 1966.

## Գրականութիւն
* *Прангишвили А. С.* Исследования по психологии установки. — Тб., 1967.
* *Надирашвили Ш. А.* Дмитрий Николаевич Узнадзе (к 100-летию со дня рождения)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Контрастная иллюзия по Узнадзе и расширение ее на 3 и более объектов 
* Узнадзе Дмитрий Николаевич — статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание)
* Դմիտրի Ուզնաձե (1886—1950) Մատենագրություն, «Մեցնիերեբա» հրատարակչություն, Թբիլիսի, 1984  Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կայքում

Ստորոգութիւն:Վրացի հոգեբաններ
Ստորոգութիւն:Վրացի փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Թբիլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի մահեր
Վահան Ուզունեան

**Վահան Ուզունեան**, Չմշկածաքի Մամաս գիւղէն, ուր ծնած է 1874-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած Միացեալ Ընկերութեան իր գիւղի վարժարանին մէջ եւ անմիջապէս դասաւանդած միեւնոյն վարժարանին մէջ։

Շրջանաւարտ Պոլսոյ Կեդրոնականէն։ 1900-ին թրքական հալածանքներու պատճառաւ Վահան Ուղունեան հեռացաւ իր գիւղէն եւ ի վերջոյ 1904-ին հաստատուեցաւ Լաթաքիա։ Իր այս երկրորդ կեանքը եղաւ օգտակար ու գործունեայ թէ՛ որպէս ուսուցիչ թէ իբր տեսուչ Երուսաղէմի Պատրիաքութեան պատկանած վանքին կալուածներուն, եւ թէ Լաթաքիոյ շրջանի արաբախօս հայերուն մէջ ազգային գիտակցութիւն ներշնչելով։ Իր այս գնահատելի գործին համար Սահակ Կաթողիկոսէն ստացած է օրհնութեան կոնդակներ։ 1910-ին վերջնականապէս հաստատուած է Պէյրութ, ուր ազգային կեանքին բերած է իր գործակցութիւնը։ Մասնակցած է Սբ. Նշան եկեղեցիի շինութեան եւ երկար տարիներ եղած է հոգաբարձու։ Նմանապէս եղած է անդամ Ուսումնական եւ Տնտեսական խորհուրդներու։ 1918-ին Վահան Ուղունեան նուիրուեցաւ հասնող գաղթականներու տեղաւորման գործին, կապ պահելով Հայկական Լեղէոնի հետ որ Պէյրութ կը գտնուէր եւ Դաշնակիցներու առաջին զինւորական ոյժն էր որ եկած էր հոս։ Մեռաւ Պէյրութ, 1949 Յուն. 29-ին։ Ունի կարգ մը անտիպ գործեր։ Պէյրութի մէջ ունէր գրավաճառատուն մը՝ Պուրճի հրապարակին վրայ։ Մուրացկանի «Գրիգոր Մարզպետունի»ն վերածած է թատերգութեան (անտիպ), ամփոփած եւ դասաւորած է «Բուրաստան-Մանկունց» անունով փոքրիկներու յատուկ գիրք մը (տպուած): Ունեցաւ երեք մանչ.- Պարոյր, դեղագործ Պէյրութի մէջ, շրջանաւարտ Ֆրանսական Համալսարանէն, եղած է թրքական բանակի դեղագործ սպայ։ Երուանդ, շրջանաւարտ Ամերիկեան Համալսարանէն եւ Ամերիկայի Ան Արպըր, Միչիկեան, Համալսարանէն։ Ունի B. A., Sc.: Այժմ կը գտնուի Իրաք։ Եղած է հիւսիսային Իրաքի ջրաբաշխական բաժնի Ընդհ. Քննիչ կառավարութեան կողմէ եւ այժմ պատասխանատու դասախօս է Պաղտատի Պետական Համալսարանի Երկրաչափական բաժնին։ Հայկ Ուզունեան գրավաճառ է Պէյրութի մէջ եւ կը շարունակէ իր հօր գործը։

## Ծանօթագրութիւններ
Սուրէն Ուզունեան

**Սուրէն Ուզունեան** (1883, Կ. Պոլիս - 23 Փետրուար 1927, Պուխարեսթ), հայ բժիշկ, Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան (ՀՄԸՄ) հիմնադիրներէն մէկը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1883 թուականին՝ Կ. Պոլիս։ Մանկութիւնը ծնողներուն հետ անցուցած է Կարնոյ մէջ։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս՝ ուսանած է Պէրպէրեան վարժարանէն ներս։ Յետագային կրկին տեղափոխուած է Կարին եւ ուսանած՝ Սանասարեան վարժարանին մէջ։ Այնուհետեւ ուսանած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ Աւարտելէ ետք մեկնած է Փարիզ եւ «Օթել Տիէօ» հիւանդանոցին մէջ հետեւած Դիյոլաֆուայի դասերուն։

Վերադառնալով Կ. Պոլիս՝ թուրք-ռուսական սահմանագլխու առողջապահական քննիչ նշանակուած է։ 1911 թուականին հրաժարելով պաշտօնէն՝ հաստատուած է Կ. Պոլսոյ ասիական կողմի Սկիւտար թաղամասին մէջ։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Ռազմաճակատին վրայ վիրաւորուած, բուժուած, ապա՝ Կելիպոլուի զինուորական հիւանդանոցի բժշկապետ նշանակուած է։
1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք վերահաստատուած է Սկիւտար, ուր լայն ժողովրդականութիւն վայելած է։ Եղած է Տարագրելոց, Որբախնամի, Կարմիր խաչի եւ Հայ բժիշկներու միութիւններու անդամ։ Եղած է Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան (ՀՄԸՄ) հիմնադիրներէն մէկը։

1920 թուականին ամուսնացած է հանրաճանաչ գրագիտուհի տիկին Անայիսի (Եվփիմէ Աւետիսեան) դստեր՝ Մարգարիտ Աւետիսեանին հետ։ 1922 թուականի աշնան ընտանիքով գաղթած է Ռումանիա եւ հաստատուած Պուխարեսթ մայրաքաղաքին մէջ, ուր շարունակած է բժիշկ աշխատիլ եւ հանրային գործունեութեամբ զբաղիլ։

Պուլղարական խորհուրդին մէջ ուշագրաւ ատենախօսութիւն կատարած է։

Մահացած է 1927 թուականի Փետրուար 23-ին, Պուխարեսթ՝ 44 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, 1928, Փարիզ, 1929։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1927 մահեր
Ստորոգութիւն:23 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Պուխարեսթ մահեր
Ուէրուէր Լայքինկ

**Ուէրուէր Լայքինկ** (անգլ.՝ Werewere Liking, 1 Մայիս 1950, Տուալա, Քամերուն), գրող, դրամատուրգ եւ բեմադրիչ, գործունէութիւն կը ծաւալէ Ապիճանի մէջ, (Կոտ դ'Իւուար): Ան հիմնադրած է Քի-Յի Էմպօք (անգլ.՝ Ki-Yi Mbock) թատերախումբը 1980-ին եւ 1985-ին հիմնադրած է Քի-Յի գիւղը, որ նպատակ ունէր երիտասարդներու համար գեղարուեստի կրթութեան կեդրոն դառնալ: 2000-ին արժանացած է Արքայազն Քլաուսի մրցանակի` մշակոյթի մէջ ունեցած ներդրման համար: 2005-ին արժանացել է Նոմա մրցանակի իր La mémoire amputée գիրքին համար:

## Ստեղծագործութիւններ
Անոր գիրքերէն ու փիէսներէն են.

* *La mémoire amputée*, Nouvelles Editions Ivoiriennes (2004), 
* *Elle sera de jaspe et de corail*, Editions L'Harmattan (1983),  - trans. Marjolijn De Jager, *It shall be of jasper and coral; and, Love-across-a-hundred-lives* (two novels), University Press of Virginia (2000), 
* *La puissance de Um* (1979) and *Une nouvelle terre* (1980) - trans. Jeanne Dingome, *African Ritual Theatre: The Power of Um and a New Earth*, International Scholars Pubs. (1997), 

## Յետագայ ընթերցանութիւն
* Simon Gikandi, *Encyclopedia of African Literature*, Routledge (2002),  - pp.&nbsp;288–9
* Katheryn Wright, *Extending generic boundaries: Werewere Liking's L'amour-cent-vies*, in Research in African Literatures, June 2002 accessed at http://www.findarticles.com/p/articles/mi_hb265/is_200206/ai_n5663530 March 5, 2007
* Don Rubin, *World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa*, Routledge (2000),  
* Nicki Hitchcott, *Women Writers in Francophone Africa*, Berg Publishers (2000),  - focuses on Mariama Bâ, Aminata Sow Fall, Werewere Liking and Calixthe Beyala: see publisher's details http://www.bergpublishers.com/us/book_page.asp?BKTitle=Women%20Writers%20in%20Francophone%20Africa  
* Peter Hawkins, *Werewere Liking at the Villa Ki-Yi*, in African Affairs, Vol.90, No.359 (Apr. 1991), pp.&nbsp;207–222 - accessed at https://www.jstor.org/stable/722779 March 1, 2007

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Werewere Liking Gnepo, University of Western Australia
* ''Werewere Liking and Aesthetics of Necessity'', Postcolonial Web
Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ուիլիան

**Ուիլիան Պորժէս տա Սիլվա** (, աւելի յայտնի որպէս **Ուիլիան**, ծն.9 Օգոստոս, 1988), Պրազիլցի ֆութպոլիստ, Պրազիլի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի եւ անգլիական Չելսիի կիսապաշտպան:

## Անձնական կեանք
2011 թուականին ան կ'ամուսնանայ Վանէսա Մարտինէսին հետ։ 2012 փետրուարին կը ծնի անոր երկուորեակ դուստրերը՝ Վալէնտինան եւ Մանուէլան։

## Ակումբային Ասպարէզ
### Քորինթիանս
Ասպարէզ սկսած է Պրազիլական Քորինթիանս  ակումբին մէջ՝ որտեղ մասնակցած է 16 խաղ եւ նշանակած է 2 կոլ։

### Շախթար Տոնեցք
2007 թուականին կը տեղափոխուի Շախթար : 2007 թուականին Շախթարի գլխաւոր մարզիչը եղած է Միրչա Լուչեսքու :

### Չէլսի
2013 օգոստոս 25-ին յայտարարուեցաւ, որ Ուիլիանը կը տեղափոխուի Չէլսի ՖԱ : Եւ արդէն օգոստոս 28-ին Ուիլիանը արդէն Չելսիի մէջ էր։ Չելսին անոր գնեց 30 միլիոն փաունտ սթերլինով: Այժմ Ուիլիան հանդէս կու գայ Չէլսիի 22 համարի տակ։
## Հաւաքականի Կազմին Մէջ նշանակած Կոլերը

Հաւաքականի կազմին մէջ խաղցած 34 խաղերուն խփած է 6 կոլ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պրազիլացի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Չելսիի ֆութոլիստներ
Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Օգոստոսի ծնունդներ
Ուիլիըմ Հ. Մէյսի

**Ուիլիըմ Հոլ Մէյսի** (, ծնած 13 Մարտ, 1950), ամերիկացի դերասան, թատերագիր, ուսուցիչ եւ թատերական բեմադրիչ մըն է: Իր հռչակը ստացած է փոքր դերերով ֆիլմերու մէջ, մանաւանդ զգայացունց ֆիլմերու մէջ երկրորդական դերերով:

Մէյսի ստացած է 2 Էմմի մրցանակներ եւ 2 հատ ալ Screen Actors Guild Award, ինչպէս նաեւ Օսքարի Best Supporting Actor բաժամունքին մէջ, 2011-ին, ստացած է պաշտօնակարգում մը: Իր ամէնէն սիրուած դերը եղած է Ֆրենք Կալակըրի դերը Showtime կայանի *[[Shameless (հեռուստաշար)|Shameless]]*: Մէյսին եւ դերասանուհի Ֆելիսիթի Հաֆմընը ամուսնացած են 1997էն ի վեր:

## Ուիլիամ Հ. Մէյսիի Ասպարէզը

### Կինոյի Դերեր
Մէյսիի հիմնական կինոյի դերերը կ'ընդգրկեն՝

* *Boogie Nights* (1997)
* *Air Force One* (1997)
* *Magnolia* (1999)
* *Mystery Men* (1999)
* *Jurassic Park III* (2001)
* *Thank You For Smoking* (2005)
* *Bobby* (2006)
* *Room* (2015)
* *Kingdom of the Planet of the Apes* (2024)
* *The Running Man* (2025)

### Հեռատեսիլի Գործունէութիւն

* 2011 թուականէն մինչեւ 2021 թուականը ան մարմնաւորած է Ֆրանք Կալաքըրին՝ «Անամօթները» (*Shameless*) հեռատեսիլի շարքին մէջ։
* Ան նաեւ մարմնաւորած է Տոքթ. Տէյվիտ Մորգենսթըրնը՝ «Շտապ Օգնութիւն» (*ER*) հեռատեսիլի շարքին մէջ (1994–2009)։

## Ծանօթագրութիւններ
Ուիլիըմ Ֆոքս (արտադրիչ)

[մինի|Ուիլիըմ Ֆոքսը [1921-ին]]
**Ուիլիըմ Ֆոքս** (անգլ.՝ **William Fox**) (1 Յունուար, 1879 – 8 Մայիս, 1952), Հունգարա-Ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ մըն էր, որ ճանչցուած է իբրեւ հիմնադիր Fox Film Corporation ֆիլմի ընկերութեան (հիմն.՝ 1915) եւ Fox West Coast Theatres շարժապատկերի ընկերութեան շղթայի (հիմն.՝ 1920): Թէպետ ան կորսնցուց իր ֆիլմի ընկերութիւնը 1930-ին, իր անունը տակաւին կը մնայ գիտցուած եւ հռչակաւոր տասնեակ ֆիլմի սրահներու եւ թատերասրահներու վրայ, ինչպէս նաեւ ամէնէն հռչակաւոր Fox TV network, Fox News Channel, Foxtel, 20th Century Fox, եւ 21st Century Fox ֆիլմի ընկերութիւնները:

## Ծանօթագրութիւններ
Էտուարտ Ութուճեան

**Էտուարտ Ութուճեան** (, ), ֆրանսահայ քաղաքաշինարար, ճարտարապետ:

## Կենսագրութիւն
Քաղաքացիական ճարտարագէտի կրթութիւն ստացած է ամերիկեան Ռոպերթ գոլէճին մէջ: 1934 թուականին աւարտած է Փարիզի համալսարանի քաղաքաշինական ճարտարապետութեան հիմնարկը: 1934-1936 թուականներուն ուսանած է յուշարձաններու վերականգման դասընթացքներուն:

Ութուճեանի նախաձեռնութեամբ, 1933 թուականին Փարիզի մէջ կազմակերպուած է ստորգետնեայ քաղաքաշինութեան ընկերութիւն, որ 1937 թուականին վերածուած է միջազգայինի, ընդգրկելով շուրջ 90 երկիր: Ընկերութեան 1937, 1948 եւ 1959 թուականի համագումարներուն, Ութուճեան ընտրուած է քարտուղար: 1936 թուականին հիմնած է «Լը Մոնտ Սութերեն» («Le monde souterrain») մասնագիտական հանդէսը, որուն պատասխանատու տնօրէնն ու խմբագիրը եղած է մինչեւ կեանքին վերջը:

Ութուճեանի նախագիծերով՝ Փարիզի եւ Ֆրանայի այլ քաղաքներու մէջ կառուցուած են շուրջ 250 կառոյցներ: Ութուճեան հեղինակակից է Փարիզի, Պորտոյի, Վերսայլի, Ռուանի կոյուղիի ջուրերու մաքրման կայաններուն, Պաղտատ եւ Պասրա քաղաքներու յատակագծման նախագիծերուն: Դասաւանդած է Փարիզի տարբեր բարձրագոյն դպրոցներու մէջ: Զբաղած է գիտահետազօտական գործունէութեամբ: Հեղինակ է բազմաթիւ գիտական յօդուածներու եւ «Հայաստանի 9-17-րդ դարերու յուշարձանները» (1967, ֆրանսերէն) գիրքին:

Անոր մասնակցութեամբ ու նախագիծերով վերականգնուած են որոշ յուշարձաններ, որոնց շարքին՝ Երուսաղէմի մայրավանքի Սուրբ Յակոբ եկեղեցին: Ութուճեան Փարիզի ստորգետնեայ տնտեսութեան նախագիծին համար, համաշխարհային ցուցահանդէսին (Փարիզ 1937) արժանացած է «Մեծ պարգեւ» (Grand prix) մրցանակին։ Պարգեւատրուած է Ֆրանսայի «Պատուոյ լեգէոն»-ի շքանշանով: 1957, 1958, 1959, 1961 եւ1964 թուականներուն Հայաստան այցելած է:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի հայերը
Ստորոգութիւն:1905 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1975 մահեր
Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Սեպուհ Ութուճեան

**Սեպուհ Ութուճեան** (1840, Կ. Պոլիս - 1934, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ, արեւադարձային վարակիչ հիւանդութիւններու մեծ մասնագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1840 թուականին Կ. Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1859-64 թուականներուն սորված է Կ. Պոլսի Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանէն ներս՝ աւարտելով ստացած է հրամանատարի աստիճան։

1864-95 թուականներուն՝ Եմէնի եւ Արաբիոյ մէջ գտնուող, Օսմանեեան բանակին մէջ իբրեւ բժիշկ ծառայած է՝ հրամանատարի աստիճանով։ 1895 թուականին կառավարիչի զինուորական աստիճանով ծառայած է Լիպիոյ Տրիպոլիս քաղաքին մէջ։ 1908 թուականին Կ. Պոլսոյ Հայտարփաշայի զինուորական հիւանդանոցի գլխաւոր բժիշկ եզած է՝ միրալայի (փոխգնդապետ) աստիճանով։

1915 թուականին՝ Հայկական ցեղասպանութեան ընթացքին, Էնվեր փաշայի հրամանով հեռացուած է ծառայութենէն եւ թոշակի ուղարկուած է։ Եղած է արեւադարձային վարակիչ հիւանդութիւններու մեծ մասնագէտ։

Մահացած է 1934 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ՝ 94 տարեկան հասակին, թաղուած՝ Կ. Պոլսոյ Պաղլարպաշըի հայկական գերեզմանատան մէջ։

## Գրականութիւն
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1840 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1934 մահեր
Ուխտագնացութեան Երգեր

**Ուխտագնացութեան երգեր**, հայկական Ժողովրդական երաժշտութեան մէջ ընդհանուր առումով՝ ժողովրդական նոյնանուն ծէսի տարբեր պահերը արծարծող քնարական երգերու ամբողջութիւնը, որ կը կազմէ ծիսական ժանրի մէկ բաժինը։ Կ'երգեն սովորական քնարական բնոյթի եղանակներով։

Մասնաւոր առումով՝ զանազան ուխտատեղիներու նկարագրութեան եւ գովքի երգերու ամբողջութիւնը, կը կազմէ վիպական ժանրի մէկ բաժինը։ Այդ բաժինին մէջ գլխաւոր տեղը կը գրաւեն «մուրազատու» «Մշոյ սուլթան» Սուրբ Կարապետ վանքին նուիրուած երգերը (կը կոչուին նաեւ «Սուրբ Կարապետի երգեր»), որոնցմով կ'արտացոլուի ազատ եւ բարեկեցիկ կեանքի համար աշխատաւոր ժողովուրդի դարաւոր երազանքը։ Ասոնց մեղեդիական մարմնաւորումը երկտեսակ է․ հանդարտ-պատմողական բնոյթի կարճաշունչ եղանակով, որ տարբերակուելով շարունակ կը կրկնուի (պարզ մեղեդիացուած արտասանութիւն), կամ տուն-տուն կառուցուած, վիպական բնոյթի անհատականացուած եղանակով, սկիզբի պատմողական-նկարագրական մասին մէջ՝ ասերգային ոճի գերակշռութեամբ, կրկնակային մասին մէջ՝ լայնաշունչ երգային։

Առաջին տեսակը կը շարունակուի հայկական հնագոյն փոքրածաւալ վիպերգներու (օրինակ, «Կարոս խաչ») մեղեդիական ոճը, երկրորդը կը ներկայացնէ «Սասնայ ծռեր» վէպի եղանակաւոր երգատեսակներուն զարգացումը (նման յայտնի «Մոկաց Միրզա» երգ-բալլադին)։

Ուխտագնացութեան երգերուն, մասնաւորապէս Ս․ Կարապետի երգերուն, բանաստեղծական թեքսթերը բազմիցս կը հրատարակուին (Ա.Սեդրակեանի «Քնար մշեցուոց եւ վանեցուոց», 1874, էջ 6 - 9)։ Եղանակները կը յայտնաբերեն Կոմիտասը։ Կան նաեւ յատուկ ուխտագնացութեան պարեր, ինչպէս Կոմիտասի գրառած ու մշակած հանդիսաւոր «Մշոյ Շորորը»։

Ուխտագնացութեան այդ երգերը հայ գեղջկական եւ հին-գուսանական երգաստեղծութեան լաւագոյն նմուշներն են։ Անոնց լաւատեսական բովանդակութիւնը ոգեշնչող աղբիւր կը դառնայ Բարսեղ Կանաչեանի ժողովրդական խօսքերով գրուած՝ «Նանօր» խմբերգային երաժշտա-տրամադիկական ընդարձակ պատկերին համար։

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ուհուրու Քենեաթա

մինի|աջից|160px|
**Ուհուրու Մուիկաի Քենեաթա** (, քաղաքական գործիչ մըն է եւ Քենիայի հանրապետութեան չորրորդ նախագահը: Ուհուրուն վերընտրուած է 2017 Օգոստոսի ընտրութիւններուն, հաւաքելով քուէներու 54%-ը:

## Կենսագրութիւն
Ան Ճոմոյ Քենեաթային որդին է, Քենիայի առաջին նախագահի եւ իր չորրորդ կնոջ՝ Մամա Նկինա Քենեաթայի: Անոր ընտանիքը կը սերի պանթու էթնիք խումբի Քիքուեու ցեղախումբէն: Անոր անձնանունը կու գայ սուահիլերէն ուհուրու բառէն, որ կը նշանակէ «ազատութիւն» եւ տրուած է Քենիայի անկախութեան սպասումով:

Ուհուրուն յաճախած է Նայրոպիի Ս. Մարիամ դպրոցը: 1979-ի եւ 1980-ի միջեւ ան աշխատած է որպէս գանձապահ Քենիայի առեւտրային դրամատան մէջ:

Ս. Մարիամի դպրոցէն ետք Ուհուրուն յաճախեց ուսանելու համար տնտեսագիտութիւն, քաղաքագիտութիւն եւ կառավարում Միացեալ նահանգներու մէջ: Աստիճանաւորուելէն ետք Ուհուրուն վերադարձաւ Քենիա եւ հիմնեց Wilham Kenya Limited ընկերութիւնը, որով ան կը ժողվէր եւ կ'արտահանէր գիւղատնտեսական մթերք:
## Քաղաքական Գործունէութիւն

2002 թուականին ՔԱԱՄ կուսակցութենէն յառաջադրուեցաւ նախագահի թեկնածու: Գործող նախագահ Տանիէլ արափ Մոիի ցանկութիւնն էր, որ իշխանութիւնը անարիւն փոխանցէ իր կողմնակից մէկուն: Սակայն, կրեց ջախջախիչ պարտութիւն աւելի փորձառու Մուաի Քիպաքիէն, որ ան դարձաւ Քենիայի երրորդ նախագահը: Պարտութենէն ետք, նախկին նախագահ Մոիէն իր ինքնուոյնութիւնն ապացուցելու համար Քենեաթան ստեղծեց իր սեփական Ազատա-ժողվարական կուսակցութիւնը:

Այնուամենայնիւ, ան պահպանեց ՔԱԱՄ կուսակցութեանն իր անդամութիւնը: 2005 թուականի Յունուարի վերջին դարձաւ ՔԱԱՄ-ի նախագահ, սակայն 2007 թուականի Յունիսին ստիպուած էր լքել այդ կուսակցութիւնը:

4 Մարտ 2013 թուականի ընտրութիւններուն յաղթանակ տանելով, Քենիայի նախագահը դարձած է: Երկրի կեդրոնական ընտրական յանձնաժողովի տուեալներով ան յաղթած է իր մրցակից, երկրի վարչապետ Ռաիլա Օդինային, հաւաքելով քուէներու աւելի քան 50%-ը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ուլիսէս (այլ կիրառումներ)

* 5254 Ուլիսէս՝ Եուպիտերի տրոյցիներու աստեղնեակ
* «Ուլիսէս»՝ Ճէյմս Ճոյսի ճանչուած վէպը
Ուղղական հոլով

**Ուղղական Հոլով**, գոյականներու ուղղական հոլովը կը ցուցնէ բան մը ընող կամ եղող առարկան։

Ուղղական հոլովով դրուած բառերը կը պատասխանեն ո՞վ, ի՞նչ(ը) հարցումներուն։ Վարդանը կը նկարէ։ Գրիգորը կը սորվի դասը։ Ծառը կը ծաղկի։ Այս նախադասութեանց մէջ Վարդանը, Գրիգորը, ծառը գոյականները գրուած են ուղղական հոլովով։ Ասոնք կը ցուցնեն նկարող, սորվող, ծաղկող առարկան եւ կը պատասխանեն ո՞վ, ի՞նչը հարցումներուն։

Եզակի ուղղականը բառի ուղիղ ձեւն է, անիկա հոլովական վերջաւորութիւն չի ստանար (կրնայ միայն յօդ ստանալ)։

Ուղղականը ենթակայի հոլովն է։ Ենթական միշտ կը գրուի ուղղական հոլովով։ Օրինակ՝ Վարդը կարմիր է, Գետը կը հոսի, Անձրեւը կը տեղայ, Արեւը կը լուսաւորէ նախադասութեանց մէջ վարդը, գետը, անձրեւը, արեւը ուղղական հոլովով գրուած գոյականները ենթակայ են։

Ուղղական հոլովով կը գրուին նաեւ նախադասութեան այլ անդամներ։

Պետրոսը լաւ վարպետ մըն է նախադասութեան մէջ ուղղականով գրուած է ոչ միայն Պետրոսը ենթական, այլեւ վարպետ բառը, որ ստորոգեալի մաս է։

Վարպետ բառը դարձեալ ուղղական հոլովով է եւ Պետրոսը ենթակային գոյական որոշիչն է։

Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու
Ստորոգութիւն:Քերականութիւն
Ստորոգութիւն:Հոլովներ
Ուղղաձեւ ութանիստ

աջից|240px
մինի|աջից|240px|Փռուածք
**Ուղղաձեւ ութանիստ**՝ ուղղաձեւ ուռուցիկ բազմանիստ մըն է:
## Նկարագրութիւն
Ուղղաձեւ ութանիստը հինգ կանոնաւոր բազմանիստերէն մեկն է: Ութ նիստերէն իւրաքանչիւրն իրմէ կը ներկայացնէ հաւասարակողմ եռանկիւնի եւ, այդպիսով եռանկիւնանիստ է: Կողերը 12-ն են, գագաթները՝ 6-ը:

Պղատոնի հինգ յայտնի ուռուցիկ բազմանիստերէն մեկն է:
## Բնորոշող Բանաձեւերը
Կողի a երկարութեան պարագային՝

Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝

r_u = \frac{a}{2} \sqrt{2} \approx 0.7071067 \cdot a 

Ներգծուած ոլորտի շառաւիղը՝

r_i = \frac{a}{6} \sqrt{6}\approx 0.4082482\cdot a .  

Կողին կից երկնիստ անկիւնը՝

\alpha = 2\phi \approx 109,47^\circ, ուր \phi = arccos(\frac{\sqrt3}{3})
Մակերեւոյթի մակերեսը՝
: S=2a^2\sqrt{3} \approx 3.46410162a^2
Ծավալը՝

: V=\begin{matrix}{1\over3}\end{matrix}\sqrt{2}a^3 \approx 0.471404521a^3

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Ուղղաձեւ տասներկուանիստ

**Ուղղաձեւ տասներկուանիստ**՝ հինգ հնարաւոր ուղղաձեւ բազմանիստերէն մեկն է: 
աջից|180px
մինի|աջից|180px|Փռուածք
## Նկարագրութիւն
Նիստեր հանդիսացող տասներկու ուղղաձեւ հնգանկիւնիներէն կազմուած է: Տասներկուանիստի իւրաքանչիւր գագաթը երեք հնգանկիւնիներու գագաթ է: Այսպիսով, տասներկուանիստն ունի 12 նիստ, 30 կող եւ 20 գագաթ, ինչպէս նաեւ՝ 160 անկիւնագիծ՝ 60 նիստային եւ 100 տարածական:
Թերեւս, տասներկուսանիստի տեսքով ամենահին առարկան գտնուած է Իտալիոյ Պադովային մօտ, թուագրուած է Ք.ա.500 թուականի, ենթադրաբար էտրուսկներու համար ծառայած է որպէս զառ::
## Հիմնական Բանաձեւներ
Կողի a երկարութեան պարագային, տասներկուանիստի մակերեւոյթի մակերեսն է՝

: S=3a^2\sqrt{5(5+2\sqrt{5})}\approx 20{,}645 728 807a^2

ծաւալը՝

: V=\frac{a^3}{4}(15+7\sqrt{5})\approx 7{,}663 118 9606a^3

Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝

R=\frac{a}{4}(1+\sqrt{5})\sqrt{3}\approx 1{,}4a

Ներգծուած ոլորտի շառաւիղը՝

r=\frac{a}{4}\sqrt{10+\frac{22}{\sqrt{5}}}\approx 1{,}11a

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Ուղղաձեւ քառանիստ

աջից|160px
մինի|աջից|160px|Փռուածք
**Ուղղաձեւ քառանիստ**, երկրաչափական մարմին, հինգ ուղղաձեւ բազմանիստերէն մէկն է:
## Նկարագրութիւն
Ուղղաձեւ քառանիստի բոլոր նիստերը հաւասարակողմ եռանկիւնիներ են, այսպիսով, անիկա միաժամանակ եռանկիւնանիստ է
## Յատկութիւններ
* իւրաքանչիւր գագաթին կից կայ երեք նիստ
* գագաթին կից երեք հարթ անկիւններու գումարը 180º է։
* ուղղաձեւ քառանիստին հնարաւոր է ներգծել խորանարդ երկու տարբեր ձեւերով
* ուղղաձեւ քառանիստը կրնայ բաժնուիլ չորս ուղղաձեւ քառանիստներու
## Բնորոշ Բանաձեւեր
Կողի a մեծութեան պարագային՝
* մակերեւոյթի մակերեսը՝ A=\sqrt3a^2 
* բարձրութիւնը՝ H=\sqrt{\frac23}~a 
* ծաւալը՝ V=\frac{a^3}{6\sqrt2} 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Ուղղաձեւ քսանանիստ

աջից|240px
մինի|աջից|240px|Փռուածք
**Ուղղաձեւ քսանանիստ**՝ ուղղաձեւ ուռուցիկ բազմանիստ մըն է:
## Նկարագրութիւն
մինի|ձախից|200px|Քսանանիստի գագաթները կը ձեւաւորեն երեք ոսկեայ ուղղանկիւնի
Ուղղաձեւ քսանանիստը հինգ կանոնաւոր բազմանիստերէն մեկն է: 20 նիստերէն իւրաքանչիւրն իրմէ կը ներկայացնէ հաւասարակողմ եռանկիւնի եւ, այդպիսով եռանկիւնանիստ է: Կողերը 30-ն են, գագաթները՝ 12-ը:

## Բնութագրող Բանաձեւեր
Կողի a երկարութեան պարագային՝
Մակերեւույթի մակերեսը՝

S=5a^2\sqrt3

Ծաւալը՝

V=\begin{matrix}{5\over12}\end{matrix}(3+\sqrt5)a^3

Ներգծուած ոլորտի շառաւիղը՝

r=\begin{matrix}{1\over{12}}\end{matrix}\sqrt{42+18\sqrt5}a=\begin{matrix}{1\over{4\sqrt3}}\end{matrix}(3+\sqrt5)a
Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝

R=\begin{matrix}{1\over4}\end{matrix}\sqrt{2(5+\sqrt5)}a
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Ուղղանկիւն կրիայ

մինի

**Կրիաներ** (լատիներէն՝ Testudines), սողուններու խումբին պատկանող զրահաւոր՝ ցամաքային եւ ջրային կենդանիներ։ Տարածուած են գրեթէ երկրագունդի բոլոր տարածաշրջաններուն մէջ։ Յայտնի է, որ կրիաները գոյութիւն ունեցած են 220 միլիոն տարի առաջ եւ կը հանդիսանան սողուններու դասի ամէնահին խումբը, աւելի հին, քան մողէզներու, օձերու կամ կոկորդիլոսներու խումբերը։

## Ուղղանկիւն կրիայ

Ուղղանկիւն կրիան անապատային է։ Այս տեսակի կրիաները կը բնակին հարաւային եւ հարաւ-արեւելեան Ասիոյ մէջ։ Այժմ ենթակուած են ոչնչացման վտանգին։

## Նկարագրութիւն

Այս տեսակի կրիաներուն զրահը ցած է, հասակի բարձրութեան 2 անգամը, գոյնը դեղին է՝ կանաչի զարնող, իսկ վրան կան սեւ կէտեր։ Կրիային պոչը կը վերջանայ փուշով, որ կը նմանի եղունգի։ Սովորական աճած կրիաներու հասակը 30 ս.մ. է, իսկ կշիռը՝ 3.5 ք.կ.։ Յաճախ իգական կրիաներուն զրահը աւելի լայն ու աւելի կլոր է (նաեւ ոտքի եղունգները աւելի երկար), քան արականներունը։

## Տարածումն ու միջավայրը

Ուղղանկիւն կրիան կ'ապրի հարաւային եւ հարաւ-արեւելեան Ասիոյ մէջ՝ Հնդկաստան, Նեփալ, Պանկլատեշ, Միանմար, Լաոս, Վիեթնամ, Թայլանտ եւ Չինաստանի հարաւը։

Ստորոգութիւն:Կրիաներ
Ստորոգութիւն:Սողուններ
Ստորոգութիւն:Երկկենցաղ կենդանիներ
Օննիկ Ուղուրլեան

**Օննիկ Ուղուրլեան**, ծնած է 1926-ին: Թրիփոլի, Լիբանան: 

Հալէպ անցնելով Կիւլպէնկեան վարժարանին մէջ ստացած է իր նախակրթութիւնը։ 1946-ին անցած Կիպրոս ուսումը շարունակելու Մելքոնեան հաստատութեան մէջ։ Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք երկու տարի որպէս երաժշտութեան ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանին մէջ։ 

Մելքոնեանի մէջ է որ Օննիկ ցուցաբերած է երաժշտական իր կարողութիւնը ջութակ նուագելով եւ երգեր յօրինելով։

1950-ին որպէս Կիւլպէնկեան սան Փարիզ կը ղրկուի։ Հոս հինգ տարի կը հետեւի «Էքոլ Նորմալ տը Միւզիք»ի հարմոնիի, քօնթրբուանի դասընթացքներուն աշակերտելով Տիկ. Արթիւր Ոննիեթի եւ Ժորժ Տանըլոյի: Երեք «լիսանսներ» ստանալէ ետք միաժամանակ հետեւած է «Էքոլ Սետար Ֆրանք»ի երաժշտութեան եւ սիմֆոնիկ ղեկավարութեան դասընթացքներուն: 1955-ին կը ստանայ քոմփոզիթորի վկայական:

Իսկ «Զարթօնք» կը գրէ հետեւեալը Օննիկ Ուղուրլեանի մասին:

«Փայլուն յաջողութեամբ վերջացուցած է «Էքոլ Նորմալ տը Միւզիք»ի հարմոնիի եւ քոնթր փուանի քննութիւնները եւ ստացած է համապատասխան զոյգ վկայականներ մասնաւոր յիշատակութեան արժանանալով։

Ուղուրլեան Մելքոնեան կրթական Հաստատութեան 1946-ի շրջանաւարտներէն է եւ զաւակը Հայկ Ուղուրլեանի:
## Ծանօթագրութիւններ
Յակոբ Ուղուրլեան էֆենտի

**Յակոբ էֆենտի Ուղուրլեան Ալիքսանի (Ուղուրլուեան)** (1874 (կամ 1878), Կ. Պոլիս (Եոզկաթ) - 14/19/25 Ապրիլի, 1918, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1874 (կամ 1878) թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ (կամ Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Եոզկաթի գաւառի կեդրոն՝ Եոզկաթ քաղաքին մէջ)։

1906-07 թուականներուն Կ. Պոլսոյ Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին մէջ մտային հիւանդութիւններու բաժինին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։ Մասնագիտացած է ծննդամիզական եւ վեներական հիւանդութիւններու գիծով։ 1913 թ. Կ. Պոլսոյ մէջ զբաղած է ծննդամիզական եւ վեներական հիւանդութիւններու բուժմամբ։ Հիւանդներուն բուժած է պրոֆ. Էրլիխի վերջին մեթոտով՝ 606 Սալվարսան դեղով։

Ամենակարճ ժամկէտով բուժած է հին եւ նոր ախտով (սիֆիլիս), ջերմամիզութեամբ (սուսանակ), միզապարկի եւ երիկամներու հիւանդութիւններով տառապող հիւանդները։ Հիւանդները ընդունած է Կ. Պոլսոյ Սիրքէճի տրամուղիի ճամբուն վրայ, Ֆէպիուս լուսանկարչատան առաջին յարկը գտնուող իր անձնական դարմանատան մէջ։

1914 թուականին՝ Առաջին աշխահամարտի ժամանակ, Օսմանեան բանակին մէջ ծառայած է զինուորական դպրոցներու ու պահեստներու գլխաւոր բժիշկի տեղակալ՝ հրամանատարի աստիճանով։

Մահացած է 1918 թուականին Ապրիլ 14/19/25-ին, Կ. Պոլսոյ Թաքսիմի հիւանդանոցին մէջ, ժանտախտէ՝ 42 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Կ. Պոլսոյ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ատիլ Գ. եւ ուրիշներ, Ազգային գերեզմանատուն հայոց. Շիշլի, Կ. Պոլիս, 1922։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Սթանպուլ, 1939։
* Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թրքերէն), Թուրքիա, 1997։
* Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթանպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1918 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Թուրկութ Ույար

**Թուրկութ Ույար** (, ), թուրք բանաստեղծ:

## Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը Պոլսոյ մէջ կը ստանայ: Միջնակարգ ու լիկէոնին կ'երթայ զինուորական դպրոցներ Փոսոֆի, Թերմէյի եւ Անքարայի մէջ։ Առաջին ամուսնութիւնը կ'ըլլայ իր մօրը բռնադատումով եւ 3 երեխայ կ'ունենան: 18 տարեկանին կը դառնայ հայր: Մինչեւ 1958 զինուորութիւն կ'ընէ: 1958-ին կը բաժնուի բանակէն ու գործատուն կը մտնէ: 1966-ին կ'ամուսնալուծուի իր ամուսինէն ու Պոլիս կը փոխադրուի: Հոն կը սկսի Թոմրիս Ույարի հետ թղթակցիլ: 1969-ին կ'ամուսնանայ Թոմրիս Ույարի հետ եւ աշխարհ կը բերեն Հայրի Թուրկութ Ույար անունով տղայ մը: Երկրորդական Նոր (Թրք. İkinci Yeni Akım) հոսանքի առաջնորդերէն մին է:
## Ստեղծագործութիւններ

### Բանաստեղծութիւններ
*Arz-ı Hal (1949)
*Türkiyem (1952-1963)
*Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959)
*Tütünler Islak (1962)
*Her Pazartesi (1968)
*Divan (1970)
*Toplandılar (1974)
*Toplu Şiirler (1981)
*Kayayı Delen İncir (1982)
*Dün Yok mu (1984)
*Büyük Saat (1984)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1985 մահեր
Ստորոգութիւն:Թուրք Գրողներ
Ներսէս Ունանեան

**Ներսէս Ունանեան** (), սփիւռքահայ քանդակագործ։

## Կենսագրութիւն
1928 թուականին ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրուկուէյ։ Աւարտած է Մոնթէվիտէոյի համալսարանի Պլաստիկ արուեստներու դպրոցը։ Երկու տարի ուսանելէ ետք մասնակցած է Ազգային Սալոնի մրցոյթին եւ «Մերկ կինը» քանդակին համար արժանացած է յատուկ մրցանակի, իսկ 1942 թուականին՝ օտարերկրացիներու համար սահմանուած ոսկիէ մետալի։ Նոյն մետալին Ունանեան արժանացած է 1944 թուականին՝ «Մտորում», 1948 թուականին՝ «Խաչէն իջեցնելը», 1949 թուականին՝ «Մայրութիւն», 1950 թուականին՝ «Կեանքի փլուզում» հարթաքանդակներուն համար։

1949 թուականին կատարած է 16 նկարազարդում՝ բանաստեղծ Է․ Փինթոյի գիրքին համար։
## Ստեղծագործութիւններ
[250px|մինի|աջից|Յուշարձան, նուիրուած [Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութեան, Մոնթեվիտէօ, քանդակագործ` Ներսէս Ունանեան]]
* Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Մոնթեվիտէօ)
* «Օջախ» հարթաքանդակ
* «Տրիստան եւ Իգոլդ» հարթաքանդակ
* «Տրիստանի գլուխը»
* «Բանուորը»
* Ռ. Թէքէեանի կիսանդրին

1950 թուականին կազմակերպած է առաջին անհատական ցուցահանդէսը՝ ներկայացնելով տարբեր ժանրերու մօտ 70 աշխատանք (քանդակներ քարով, գաճով, թրծակաւով, փորագրանկարներ, գծանկարներ)։ Ունանեանը հետեւած է տարբեր ուղղութիւններու։

2000 թուականին ԵՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմէ յայտարարուած «Յանուն մշակոյթի խաղաղութեան» միջազգային տարուայ շրջագիծին մէջ ի յիշատակ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն՝ Ուրուկուէյի Հայկական գործակալութեան կողմէ կազմակերպուեցաւ Ունանեանի 30 աշխատանքներու ցուցադրութիւնը Մոնթեվիտէոյի քաղաքապետարանի սրահին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սամոս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1957 մահեր
Ստորոգութիւն:Ուրուկուէյի քանդակագործներ
Ուոլթ Ուիթմըն

**Ուոլթ Ուիթմըն** (), ամերիկացի գրող, թղթակից եւ ակնարկագիր։ Ուիթմըն Ամերիկայի ամէնէն կարեւոր գրողներէն մէկն է, եւ կոչուած է   «Ազատ Բանաստեղծութեան Հայրը»: Սկիզբը իր գրութիւններուն մասին մեծ վիճաբանութիւններ ծագած են, մանաւանդ «Լիվզ աֆ Կրաս» (*Leaves Of Grass*) բանաստեղծութեան վրայ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 31 Մայիս, 1819-ին, Հոնթիկթըն, Լոնկ Այլընտ։ Ունի 8 քոյր եւ եղբայր։ 4 տարեկան հասակին, ընտանիքը փոխադրուած է Պրուքլին, եւ նիւթական պատճառներով ապրած է տխուր մանկութիւն մը։ 11 տարեկանին օրինաւոր դպրոց սկսած է յաճախել։ Իբրեւ օգնական աշխատած է  գրասենեակի մը մէջ, ուր գրաշարութիւն սորված է։

Աւելի ուշ՝ աշխատած է «Լոնկ Այլընտ Սթար» թերթին մէջ։ Թատրոններ յաճախած է եւ իր գրութիւնները ծածկանունով մը հրատարակած՝ «Նիւ Եորք Միրրըր» թերթին մէջ։

16 տարեկանին Նիւ Եորքի մէջ խմբագիրի պաշտօն վարած է։ Մայիս 1836-ին վերադարձած է Լոնկ Այլընտ իր ընտանիքին մօտ։ Մինչեւ 1838 ուսուցչութեամբ զբաղած է, բայց հրաժարելով վերադարձած է Նիւ Եորք։

Նիւ Եորքի մէջ հիմնած է իր անձնական թերթը, որ կոչուած է «Տը Լոնկ Այլընտըր»: Զբաղած է նաեւ հրատարակութեամբ, տպագրութեամբ, նոյնիսկ՝ տունէ տուն  թերթիկներ բաժնելով։ 10 ամիս ետք իր թերթը ծախած է E. O. Crowell-ի եւ մեկնած՝ Ճըմէյքա աշխատելու։ Քանի մը տարի ետք, որոշած է բանաստեղծ դառնալ։ 1850-ին սկսած է գրել «Լիվզ աֆ Կրաս» բանաստեղծութիւնը:

1855-ին ան հրատարակած է «Լիվզ աֆ Կրաս» բանաստեղծութիւնը, բայց իր եղբայրը՝ Ճորճը ըսած է, թէ «Անիկա կարդալը չ'արժեր», Ուիթմըն հրատարակած է 795 օրինակ, բայց իր անունը մէկ անգամ յիշած է բանաստեղծութեան տողի մը մէջ։ Աւելի ուշ՝ գիրքին անունը փոխած է «Սոնկ աֆ Մայսելֆ»ի: Բանաստեղծութիւնը ճանչցուած է տարբեր բանաստեղծերու կողմէ եւ դարձած հանրայայտ։

## Ստեղծագործութիւններ
* *Ֆրենքլին Էվանզ* *(1842)* (*Franklin Evans)* 
* *Տը հաֆ Պրիտ (1846) (The Half-Breed)*
* *Լայֆ էնտ Էտվէնչըրզ աֆ Ժագ Էնկըլ (1852) (Life and Adventures of Jack Engle)* 
* *Լիվզ աֆ Կրաս (1855) Leaves of Grass* 
* *Մէյնլի Հելթ էնտ Թրէյնինկ (1858) (Manly Health and Training)* 
* *Տրամ Դէփս* *(1865)* *(Drum taps )*
* *Տէմոքրադիկ Վիսդազ* *(1871)* (*Democratic Vistas)* 
* *Մէմորանտա Տյիւրինկ Տը Ուոր (1876) Memoranda During the War* 
* *Սփէսիմէն Տէյզ* *(1882)* *Specimen Days*

## Մահ
26 Մարտ, 1892-ին Ուիթմըն կը մահանայ շնչահեղձութեան պատճառով: Անոր մահուան առիթով տեղի կ'ունենան բազմաթիւ հանդիսութիւններ :

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:31 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ
Ուոլթ Տիզնի Ընկերութիւն

**Ուոլթ Տիզնի ընկերութիւն** (, կամ պարզապէս՝ Disney), ամերիկեան ընկերութիւն։ 

Ընկերութեան գլխաւոր գրասենեակը տեղակայուած է Պըրպանք քաղաքի Պուենա վիսթա փողոցին վրայ (Քալիֆորնիա նահանգ, ԱՄՆ)։

Հիմնադրուած է 16 Հոկտեմբեր 1923-ին՝ Ուոլթ եւ Ռոյ Տիզնի եղբայրներուն կողմէ։ Սկիզբը անուանակոչուած էր *«Տիզնի եղբայրներու արուեստանոց»* (*Disney Brothers Cartoon Studio*)։

Ամերիկեան «Տիզնի» հանրահռչակ ընկերութեան գլխաւոր խորհրդանիշն է «Միքի» մուկը (Միքի Մաուսը), որ 90 տարի շարունակ, ոչ մէկ օր դադրած է ձանձրալի կամ ժամանակավրէպ ըլլալէ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Պաշտոնական բլոգ
Նիլ Տոնալտ Ուոլշ

**Նիլ Տոնալտ Ուոլշ** (անգլ.՝ neale Donald Walsch, ), ամերիկացի գրող, հեղինակած է «Զրոյցներ Աստուծոյ Հետ», «Բարեկամութիւն Աստուծոյ Հետ», «Աստուծոյ Հետ միասին» եւ ուրիշ այլ գործեր։

Անոր գործերը մարդու հոգեւոր զարգացման մասին են։ Ուոլշը իր գրառումները անուանած է «Զրոյցներ Աստուծոյ հետ. անսովոր երկխօսութիւն»։ Որոշ ժամանակ անց նոյն վերնագիրով տպագրուեցան երկրորդ եւ երրորդ գիրքերը։ Հրապարակուած գիրքերը Ամերիկայի մէջ մեծ յաջողութիւն ունեցան։ 130 շաբաթ շարունակ գիրքերը «New York Times»-ի մէջ առաջատարն էին։ «Զրոյցներ Աստուծոյ հետ» գիրքէն յետոյ հրատարակուեցան նաեւ «Բարեկամութիւն Աստուծոյ Հետ» եւ «Աստուծոյ Հետ Միասին» գիրքերը, որոնք ընթերցողներու շրջանակէն ներս, ո՛չ պակաս յաջողութիւն ունեցան։ Նիլ Տոնալտ Ուոլշը հեղինակած է 15 գիրք, որոնք մարդու հոգեւոր զարգացման մասին են։ Ան կ՛ապրի կնոջ՝ Նենսիին հետ, Օրիկըն նահանգի մէջ։ Նրանք միասին ստեղծել են «Re-Creation» հասարակական կազմակերպութիւնը, որուն նպատակը մարդոց օգնած է, որպէսզի անոնք ձգտին ներքին կատարելութեան միջոցով ճանչնալ իրենց։ 2001 թուականին կազմակերպութիւնը վերանուանուած է «Conversation with God Foundation»։ Այս ոչ առեւտրային կազմակերպութիւնը կ՛առաջարկէ նաեւ ծրագիրներ եւ սեմինարներ անոնց համար, որոնք ընտրած են սեփական աճի ու հոգեւոր զարգացման ճանապարհը։ Մեր օրերուն Ուոլշի «Զրոյցներ Աստուծոյ Հետ» գիրքը արդէն հինգերորդ տարին է՝ կը գլխաւորէ «New York Times»-ի ամենակարդացուող գիրքերու ցանկը։ Վաճառուած է 12 միլիոն տպաքանակ։ Թարգմանուած է 28 լեզուներով։

## Աղբիւրներ
* Официальный сайт Нила Уолша
* Официальный сайт «Бесед с богом»
* Интервью с Нилом

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1943 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Սեպտեմբերի ծնածներ‏‎
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ
Ուռու

**Ուռու**, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին, Վան նահանգի՝ Վանի գաւառին մէջ։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ՝ ենթարկուած են տեղահանութեան, 1915 թուականի տեղի ունեցած Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի Եւ Յարակից Շրջանների Տեղանունների Բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր