open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց Եկեղեցի (Եռաբլուր)

**Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետութեան Երեւանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքին մէջ` Երեւան-Էջմիածինի մայր պողոտայէն աջ՝  Եռաբլուր բարձունքին վրայ։

## Պատմութիւն
Եռաբլուրի Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցւոյ կառուցման աշխատանքները սկսած են 1994 թուականին  Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի, Վազգէն Սարգսեանի եւ գեղանկարիչ Կարէն Սմբատեանի նախաձեռնութեամբ։ Եկեղեցւոյ կառուցման հովանաւորներն են ամերիկաբնակ Հրաչ եւ Վիքթորիա Ոսկանեանները։ Եկեղեցին օծուած է 1998 թուականին  Տէր Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսեանի ձեռամբ։

Եկեղեցւոյ շուրջ աստիճանաբար համայնք մը ձեւաւորուեցաւ` կազմուած այն զոհուած ազատամարտիկներու ծնողներէն, որոնց շիրիմներն ամփոփուած են Եռաբլուր Պանթէոնին մէջ, դրացի տարածքի բնակչութենէն եւ ծառայող զինուորներէն։ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի կարգադրութեամբ եկեղեցւոյ մէջ ամէն Կիրակի, տաղաւար տօներուն, Մեռելոց օրերուն, Սուրբ Վարդանանց եւ Սուրբ Սարգիս Զօրավարի տօներուն Սուրբ Պատարագ կը մատուցուի։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Գերեզմանոց «Եռաբլուր» Փառքի Պանթեոն, ArmAg (15).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81_%C2%AB%D4%B5%D5%BC%D5%A1%D5%A2%D5%AC%D5%B8%D6%82%D6%80%C2%BB_%D5%93%D5%A1%D5%BC%D6%84%D5%AB_%D5%8A%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A5%D5%B8%D5%B6,_ArmAg_(15).jpg|alt=Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցի
Պատկեր:Գերեզմանոց «Եռաբլուր» Փառքի Պանթեոն, ArmAg (10).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81_%C2%AB%D4%B5%D5%BC%D5%A1%D5%A2%D5%AC%D5%B8%D6%82%D6%80%C2%BB_%D5%93%D5%A1%D5%BC%D6%84%D5%AB_%D5%8A%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A5%D5%B8%D5%B6,_ArmAg_(10).jpg|alt=Եկեղեցին Փառքի պանթեոնի ֆոնին
Պատկեր:Գերեզմանոց «Եռաբլուր» Փառքի Պանթեոն, ArmAg (17).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81_%C2%AB%D4%B5%D5%BC%D5%A1%D5%A2%D5%AC%D5%B8%D6%82%D6%80%C2%BB_%D5%93%D5%A1%D5%BC%D6%84%D5%AB_%D5%8A%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A5%D5%B8%D5%B6,_ArmAg_(17).jpg|alt=Հատված Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցուց
Պատկեր:Գերեզմանոց «Եռաբլուր» Փառքի Պանթեոն, ArmAg (18).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%A6%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81_%C2%AB%D4%B5%D5%BC%D5%A1%D5%A2%D5%AC%D5%B8%D6%82%D6%80%C2%BB_%D5%93%D5%A1%D5%BC%D6%84%D5%AB_%D5%8A%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A5%D5%B8%D5%B6,_ArmAg_(18).jpg|alt=Փորագրություն Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցու պատին


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի տաճարներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ
Սրբուհի Մառք

**Սրբուհի Մառք**, ծնած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Պէյօղլուի Անարատ Յղութեան Քոյրերու եւ Էսաեան վարժարանները։ Հետեւած է պետական ուսուցչանոցի դասընտացքներուն։ Վկայուած է Երեւանի Պետական Համալսարանէն։ Ուսուսցչագործած է Պեզճեան, Անարատ Յղութեան եւ Վիեննական Մխիթարեան վարժարաններուն մէջ։ Տնօրէնութեան պաշտօն ստանձնած է Նիւ Եորքի Ս․ Սարգիս Յակոբեան շաբաթօրեայ վարժարանէն ներս։

Աշխատակցած է ընդհանրապէս *Մարմարա* օրաթերթին։

Ունի անտիպ մանկապատանեկան թատերգութիւններ։

1971֊ին հաստատուած է Նիւ Եորք։

## Ծանօթագրութիւններ
Սրբուհի Վարդանեան

**Սրբուհի Վարդանեան** ()։ 

Յաճախած է Սուրբ խաչ եւ Պայծաո Տայեան վարժարաննեբ եւ աշակերտած Ինտրայի եւ Շահան Պէրպէրեանի։ Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ եւ սփիւրքահայ մամուլին՝ բանաստեղծութիւններով, քրոնիկներով, գրական-գեղարուեստական եւ երաժշտական յօդուածներով։ Իր ամունոյն՝ Հայկազ Վարդանեանի հետ միասին մեկենասած են Կոմիտաս Վարդապետի քարաձայն պատարագի տպագրումը, Արմենուհի Թէրզեանի հեղինակութիւններուն հրատարակումը, եւ նաեւ փրկած Տիգրան Չուխաճեանի Ինտիանա օբերային ձեոագիրները։

## Ծանօթագրութիւններ
Սրինագար

**Սրինագար**, քաղաք Փաքիստանի մէջ, Քաշմիրի հովիտին մէջ, 1600 մ բարձրութեան վրայ։ Ճամմու եւ Քաշմիր նահանգի վարչական կեդրոնն է։ 404 հզ․ բնակիչ (1978)։ Երթեւեկութեան կարեւոր կետ է։ Յայտնի է արհեստագործական արտադրութեամբ (քաշմիրյան բրդեայ շալեր, գորգեր, փորագրութիւն փայտի վրայ, փորագրութիւն՝ մետաղի վրա)։ Զարգացած է զբօսաշրջութիւնը։ Սրինագարի տարածքը հատուած է ջրանցքներով։ Հաղորդակցութիւնը քաղաքին մէջ՝ առաւելապէս նաւակներով է։ Բնակչութիւնը՝ ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հնդկաստան
Սրբոց Նահատակաց Եկեղեցի (Դաւթաշէն)

մինի

**Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Երեւանի Դաւթաշէն վարչական շրջանին մէջ՝ կամուրջի հարեւանութեամբ։

## Պատմութիւն
Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ կառուցումը սկսած է 1996 թուականին Ռուբէն Գէորգեանի հովանաւորութեամբ։ Հիմնօրհնէքը կատարուած է  31 Յուլիս 1996 ին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Ա-ի հայրապետութեան օրոք։ Առաջին պատարագը եկեղեցւոյ մէջ մատուցուած է 6 Ապրիլ 2003-ին։ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցին նուիրուած է յանուն հաւատքի եւ հայրենիքի նահատակուած հայ ազատամարտիկներու յիշատակին։

Եկեղեցւոյ նախագիծի հեղինակն է Լեւոն Ումետեան։ Եկեղեցին գմբեթաւոր է։ Կառուցուած է մոխրագոյն տուֆով, հատակը, Սուրբ Սեղանը եւ աւազանը մարմարապատ են։ Եկեղեցւոյ զարդաքանդակներով փայտէ դուռը պատրաստած է Արսէն Փանոսեան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի տաճարներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Արարատյան թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Հրանդ Սրմաքէշեան

**Հրանդ Սրմաքէշեան** (մօտաւորապէս 1888, Կոստանդնուպոլիս - 8 Յունուար 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտաւորապէս 1888 թուականին, Կոստանդնուպոլ­իս։ 1913 թուականի Յուլիս 17-ին աւարտած է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժինը։

Մու­սու­լի կեդրոնական հիւանդանոցի բժիշկ եղած է։

Մահացած է 1915 թուականի Յունուար 8-ին, ժան­տախ­տէն։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:8 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Սրսկումով լիփոլայզիս

**Սրսկումով լիփոլայզիսը** մեթոտ մըն է, որուն միջոցաւ կրնանք ձեւաւորել մարմնի շրջագիծը: Այն կը կիրարկուի ճարպային կուտակումներու պարագային, երբ որեւէ սննդականոնի եւ կամ մարզանքի հետեւելով, կարելի չ'ըլլար չէզոքացնել զանոնք:

Սրսկումով լիփոլայզիսը կրնայ անհետացնել ճարպային բարորակ ուռուցքը եւ նոյն միջոցով կարելի է յաջող արդիւնքներու հասնիլ սելիւլիթը բուժելու համար: Սակայն այս մեթոտը չի փոխարիներ վիրաբուժական ճարպային հեռացման մեթոտը (Liposuction), եւ հետեւաբար հիւանդին վրայ կարելի չէ նկատել զգալի կշիռքի նուազում:
### Ի՞նչ է սրսկումով լիփոլայզիսը
Այն գործողութիւնն է,որ աստիճանաբար կը քայքայէ ճարպերը, որոնք տեղակայուած են ճարպային բջիջներուն մէջ: Սոյն գործողութիւնը կը կատարուի սրսկելով յատուկ հեղուկ մը, որ կը պարունակէ նաեւ բնական հիւթեր, մէջբերուած սոյի (soy) կորիզներէն՝ phosphatidylcholine PPC: Այս հեղուկը ազդեցութիւն կը գործէ գլխաւորաբար նիւթափոխանակման metabolism աշխատանքին վրայ: 

Լիփոսաքշընի հակառակ, այս մեթոտը չի կիրարկուիր, երբ հիւանդը պէտք ունի մեծ քանակութեամբ ճարպերը հեռացնելու իր մարմնէն: Սրսկման միջոցին հիւանդը կարիքը չունի ընդհանուր զգայազրկման, էլասթիք կապաններու, հիւանդանոցային դրութեան եւ աշխատանքէն հեռանալու...: 

Լիփոլայզիսի պարագային մարմնին ո՞ր մասերը կարելի է բուժել սրսկումով. 
* Կզակատակ
* Այտեր
* Վիզ
* Ներքին եւ արտաքին ազդրի բաժիններ
* Յետոյք
* Թեւեր
* Վարին եւ յետին որովայն
Սրսկումով լիփոլայզիսը շատ լաւ արդիւնքներ կու տայ սելիւլիթի պարագային: Այս մէկը կ'իրականանայ դարմանատան մէջ՝ պատրաստուած յատուկ ծրագրի մը հիման վրայ: Այս մէկը համակեցութիւն մըն է սրսկումով լիփոլայզիսի եւ չներարկուած մէզոթերափիի միջեւ, որ այս միջոցովով կը ցուցաբերէ բացառիկ յաջողութիւն:
## Աղբիւրներ
*«Զգոյշ» Առողջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ Բ. Տարի, թիւ 1(5), 2016 էջ՝ 5
Սրտաբանութիւն

250px|մինի|աջից
**Սրտաբանութիւն**, սրտաբանութիւն (՝ սիրտ եւ *տրամաբանութիւն*), ժամանակին բժշկագիտութեան բաժին, կ'ուսումնասիրէ սիրտ-անօթային համակարգի (ՍԱՀ) կառուցուածքը, գործառնութիւն, հիւանդութիւնները, անոնց առաջացման պատճառները, զարգացման մեքենականութիւնները, բուժարան, ախտորոշումը, կանխարգելումը, բուժելը եւ բժշկական վերահաստատման հարցերը։

## Սրտաբանութեան բաժինները եւ խնդիրները
Սրտաբանութիւնը բաղկացած է 2 հիմնական բաժիններէ՝ *դարմանական* եւ *տեսական* (փորձառական եւ մասնիկային սրտաբանութիւն)։

Սրտաբանութեան հիմնական խնդիրներն են հիպերդոնիգ հիւանդութեան, աթերոսկլերոզի, սիրտի պսակային արեան շրջանառութեան անբաւարարութեան, սրտամկանի սիրտի կաթուածի, յօդացաւի, սիրտի ձեռքբերովի եւ բնածին արատներու, երակներու եւ զարկերակներու հիւանդութիւններու եւ այլ հարցերու ուսումնասիրութիւնները։

## Սրտաբանութեան ուսումնասիրութիւններ
250px|մինի|աջից
ՍԱՀ-ին նուիրուած առաջին ուսումնասիրութիւններնը սկսած են հնագոյն ժամանակէն (Հիպոկրատ, Կալեն)։ 1628 թուականին Ուիլեամ Հարվէյը նկարագրած է արեան շրջանառութիւնը, ճան Էվանկելիսդա Բուրգինեն (1839)՝ սրտամկանի բջջային կառուցուածքը, Վ․ Հիսը (1893), Լ․ Աշոֆը, Ս․ Տաւարան, Ա․ Քիսը, Մ․ Ֆլէկը՝ սիրտի հաղորդիչ համակարգի կառուցուածքը եւ ֆունկցիա, Իւան Սեչենով, Իւան Բավլովը, Լեւոն Օրպելին ուսումնասիրած են ջղային համակարգի ազդեցութիւնը ՍԱՀ-ի գործունէութեան վրայ։ Մ․ Մուդրովը, Մ․ Բոտկինը, Ն․ Կորոտկովը նկարագրած են ՍԱՀ-ի հիւանդութիւնները, Վ․ Օպրազցովը, Նիգոլայ Սդրաժեսկոն (1909)՝ սիրտի պսակային անօթիներու խցանման եւ սրտամկանի  տարափոխիկ ախտի բուժական պատկերը։ Այդ ուսումնասիրութիւններու համար մեծ նշանակութիւն ունեցաւ Վ․ Էյնթհովենի առաջարկած ելեկտրասրտագրութեան ձեւը։ Բուժական սրտաբանութեան զարգացմանը նպաստած են խորհրդային գիտնականներ Գ․ Լանգի, Ա․ Մեասնիկովի, Լ, Յովհաննիսեանի, Պ․ Լուկոմսկու, Եվգենի Չազովի, Զ․ Յանուշկեւիչուսի, Ի․ Շխուացաբայայի եւ ուրիշներու աշխատանքները (ուսումնասիրած են հիբերդոնիկ հիւանդութեան, սրտամկանի տարափոխիկ ախտի բուժական պատկերը, ընթացքը, բուժումը)։ Մեծ ուշադրութեան արժանացած են սիրտի անբաւարարութեան զարգացման, կանխարգելման եւ բուժման հարցերը, յօդացագի եւ սիրտի ձեռքբերովի արատներու դէմ տարուող պայքարը, սիրտի ամանակի խանգարումներու ուսումնասիրութիւնները։

Վերջին տասնամեակներու ընթացքին զարգացած է նաեւ ելեկտրախթանումը։ Սրտաբանութեան նուաճումներէն է նաեւ սիրտի հաղորդչական ուղիներու վիրահատական բուժումը։ Սիրտի պսակաձեւ զարկերակներու վիրաբուժութիւնը հնարաւորութիւն կ'ուտայ լրացուցիչ ուղիներ ստեղծել սիրտի զարկերակային արեան վնասուած շրջանառութիւնը ուժեղացնելու նպատակով։ Վ․ Դեմիխովի՝ սիրտի, գլուխի եւ այլ օրկաններու փորձառական բազմաթիւ փոխպատուաստածներէն յետոյ 1967 թուականին քեյփթաունցի վիրաբոյժ Ք․ Բառնարդն աշխարհին մէջ առաջինը յաջողութեամբ կատարեց մարդու սիրտի պատուաստման վիրահատութիւն։ Սրտաբաններու X համաժողովին մէջ (Մոսկուա, 1982), ամերիկացի Ն․ Շամուվէյը զեկուցեց իր կատարած այդպիսի 254 վիրապատութիւններու մասին, այդ թիւին մէջ 6 հիւանդներու սիրտը պատուաստած էր թոքերու հետ միասին։

Ստորոգութիւն:Սրտաբանութիւն
Սփիւռք (ընդհանուր)

**Սփիւռք**ը ցեղի մը մէկ մասն է, որ կ'ապրի պատմական հայրենիքի սահմաններէն դուրս եւ իր ընդհանրութեան պահպանման եւ զարգացման համար ունի յատուկ ընկերվարական համակարգեր։

## Համատարած Սփիւռք
* Չինական սփիւռք - աւելի քան 35 միլիոն մարդ
* Հնդկական սփիւռք - շուրջ 25 միլիոն մարդ
* Ռուսական սփիւռք - շուրջ 25 միլիոն մարդ
* Ուքրանական սփիւռք - մօտ 12 միլիոն մարդ
* Հայկական սփիւռք - աւելի քան 10 միլիոն մարդ
* Հրեական սփիւռք - մօտ 8 միլիոն մարդ
* Գնչուեական սփիւռք - մօտ 8 միլիոն մարդ
* Յունական սփիւռք - մօտ 8 միլիոն մարդ
* Գերմանական սփիւռք - մօտ 3,5 միլիոն մարդ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռք
Սփիւռքահայ մտաւորական-մշակութային մթնոլորտը 1920-1945 տարիներուն

**Սփիւռքահայ մտաւորական-մշակութային մթնոլորտը 1920-1945 տարիներուն**, այս հինգ տասնամեակներու մթնոլորտը սփիւռքի մէջ կը բնորոշուի տիրական մտահոգութեամբ մը՝ հայութեան ազգային-մշակութային ինքնութեան պահպանումը ընդդէմ ալ ամբողջովին օտար շրջապատներու։ «Հայապահպանման» այս գործին կը լծուին ե՛ւ Եղեռնէն վերապրող արեւմտահայ եւ Հայաստանէն տարագիր արեւելահայ մտաւորականեր։ Առաջնահերթութիւնը կը գիտակցուի նաեւ քաղաքական կազմակերպութիւններուն կողմէ, որոնք կը տրամադրեն համապատասխան ճիգը, յատկապէս կրթութեան եւ մամուլի համար։

1925-էն արդէն՝ սփիւռքահայութեան մտաւոր գլխաւոր կեդրոնը ֆրանսան է։ բայց շուտով, տեղական մշակոյթի ճնշումին տակ, օտարախօսութիւնը կը ծաւալի զանգուածին մէջ։ Գործօն մամուլ մը՝ քաղաքական առօրեայ, թէ գրական մամուլ («Յաոաջ», «Մենք»...), կը յաջողի միայն սահմանափակել լեզուա-մշակութային նահանջը, երբեմն տիրական ներկայութիւն ըլլալով հանդերձ։ Մանաւանդ որ հոս, ինչպես միաց. նահանգներու մէջ, ամէնօրեայ դպրոցները անգոյ են՝ մինչեւ 60-ական տարիները։ Միօրեայ դպրոցներ կը գործեն քիչ մը ամէն տեղ, նուազ արդիւնաւէտութեամբ։

Աւելի արեւելք, մշակութապէս բաւական գործօն եղած է Պալքաններու հայութիւնը՝ Յունաստան, Պուլկարիա, Ռումանիա գոնէ մինչեւ 40-ակաները։

Աննպաստ պայմաններու մէջ մշակութային որոշ գործօնութիւն ցոյց կու տայ արեւելեան միաց. նահանգներու հայութեան կորիզը՝ «Հայրենիք» օրաթերթին ու ամսագրին, ինչպէս եւ «Պայքար»ի, «Հայ Գիր»ի պէս օրաթերթերու ու պարբերաթերթերու շուրջ։ Արդէն կ՝երեւին թերթերու տեղական լեզուով տարբերակներ կամ բաժիններ։

Մամուլի կողքին՝ ֆրանսայի եւ Ամերիկաներու մէջ, մշակութային զգալի դեր կը կատարէ թատրոնը, մանաւանդ մինչեւ 50-ականները։

1940-ական տարիներէն՝ մշակութային ճիգի նոր կեդրոն կը դառնայ Մերձաւոր Արեւելքը՝ Գահիրէ, Պէյրութ, Հալէպ: Ուշացումը կը բացատրուի. անոնք կազմուած են որբանոցներու երեխաներէ, յաճախ նաեւ եկող՝ ոչ հայախօս ծննդավայրերէ։ Հոս հայախօսութիւն եւ մշակութիւն կառոյցներ՝ կը վերստեղծուին, կը պահպանուին հաւաքական ճիգերով. նոյնիսկ գրական նոր սերունդ կը հասնի, որ կը շարունակէ գործեր արտադրել մեծ մասով նախորդ սերունդի հետեւողութեամբ, մնալով միտքի եւ արուեստի համաշխարհային հոսանքներու հունէն դուրս տեղական պայմաններու եւ մեկուսացեալ վիճակի բերումով։

Հասկանալի դանդաղումով, եւ շատ մասնայատուկ պայմաններու մէջ, շարժումը կը շարունակուի նաեւ Պոլիս։

Այս շրջանները, բոլորն ալ աւելի կամ նուազ տէր են դպրոցական խիստ ցանցերու։ Մամուլը եւս կոչուած է դեր խաղալու. օրաթերթերը՝ արմատախիլ եւ անգլուխ-անմշակույթ մնացած համայնքի վերադաստիարակման համար կենսական են։ Մասնաւոր դեր ունին անոնց գրական յաւելուածները, կամ անջատ պարբերաթերթեր ուղղակի՝ իբր գրական սերունդ հասցնող ջերմանոցներ, Պոլիս՝ «Ազդարար»։

Ստորոգութիւն:Հայ կեանք
Սփլիթ

**Սպլիտ** (, ), քաղաք Խորվաթիաիւմ, որը ունի ավէլի քան 1700-ամյա պատմութիւն։ Դալմացիաի խոշորագոյն քաղաքն է եւ Զագրեբէն յետոյ երկրորդը Խորվաթիաիւմ։ Հայտնի կուրորտային տարածաշրջանի կենտրոն է, որը կը գտնվէ Ադրիատիկ ծովի ափէն Զադար եւ Դուբրովնիկ քաղաքնէրի մեջտէղը։ Սպլիտի բնակչութիւնը կը կազմէ ավէլի քան 221,456 մարդ (2007)։

## Քույր-քաղաքնէր

## Ծանոթագրութիւննէր

## Արտաքին հղումնէր
* Սպլիտի պաշտոնական կայքը
* Կայք Սպլիտի մասին  
* Դիկոլետիանոսի դղյակը 

Ստորոգութիւն:Խորվաթիա
Սքոթ Ֆոլի

**Սքոթ Քէլըրման Ֆոլի ** (, ծնած՝ 15 Յուլիս, 1972) Ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ եւ թատերագիր մըն է։ Ֆոլի ճանչցուած է իր հեռուստաշարներու մէջ տարբեր դերերուն շնորհիւ, ինչպէս հեռուստաշարներ *[[The Unit]]*, *[[Felicity (հերռուստաշար)|Felicity]]* եւ *[[Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)|Scandal]]*, եւ ֆիլմեր ինչպէս՝ *[[Scream 3|Scream&nbsp;3]]*: Ան նաեւ ունեցած է հիւր դերասանական կերպարներ հետեւեալ հեռուստաշարներուն մէջ՝ *[[Dawson's Creek]]*, *[[House (հեռուստաշար)|House]]*, *[[Scrubs (հեռուստաշար)|Scrubs]]*, *[[Grey's Anatomy]]* եւ *[[Cougar Town]]*:

## Վաղ Կեանք
Ֆոլի ծնած է Քանսաս Սիթի, Քանսաս Ամերիկեան նահանգին մէջ, ծնողք Քոնի եւ Հիու Ֆոլիներու, ըլլալով առաջին զաւակը հետեւող երկուքին։ Մանկութեան մեծամասնութիւնը անցուցած է Աւստրալիոյ եւ Ճափոնի մէջ, տրուած ըլլալով որ իր հայրը անընդհատ պէտք էր ճամբորդել որովհետեւ ան համաշխարհային դրամատանեան պաշտօնեայ էր։ Ընտանիքը կը հաստատուի Սբ. Լուի, Միսուրի երբ Սքոթը 10 տարեկան էր։ Անոր մայրը կը մահանայ արքանդի քաղցկեղէ երբ ան տակաւին պատանի էր։ Ֆոլի յաճախած է Լատու Երկրորդական Վարժարան, նախքան աւարտելը Քլէյթըն Երկրորդական Վարժարանէն։ Իր արմատները անգլիական, գերմանական, իրլանտական եւ սքոթլանտական են։

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Տե՛ս նաեւ
* Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
* Քէրի Ուաշինկթըն
* Հենրի Այըն Քուսիք
* Քոլամպըս Շորթ
* Տարպի Սթանչֆիլտ
* Քէյթի Լոուզ
* Կիլէրմո Տիազ
* Ճէֆ Փէրի
* Թոնի Կոլտուին
* Պէլըմի Եանկ
* Ճաշուա Մալինա
* Փորշա Տը Ռոսի
* Քորնիլիըս Սմիթ
* Ճո Մորթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի թատերագիրներ
Սքուկսչիւրքոկոտէն

աջից|300px
**Սքուկսչիւրքոկոտէն** (, թարգմանաբար՝ «Անտառային հանգստարան»)՝ Շուէտի մայրաքաղաք Սթոքհոլմի հարաւին տեղակայուած գերեզմանատուն մըն է:
## Պատմութիւն
Գերեզմանատունը կառուցուած է շուէտացի ճարտարապետներ Կուննար Ասփլունտի եւ Սիկուրտ Լեւերէնցի նախագիծով, շինարարական աշխատանքներն սկսած են 1917-ին հին աւազահանքի տեղը եւ տեւած են երեք տարի: Ճարտարապետները օգտագործած են բնական միջավայրը եւ ատորով ստեղծած են անդորրի զարմանալի մթնոլորտ մը: 
Կուննար Ասփլունտի նախագիծով 1940-ին կառուցուած է դիակիզարանը երեք զանգակատուներով:
1994-ին Սքուկսչիւրքոկոտէնը մտցուած է ԵՈՒՆԷՍՔՈյի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ եւ ներկայիս խոշոր զբօսաշրջային տեսարժանութիւն մըն է:
## Նշանաւոր Թաղուածներ
մինի|աջից|240px|Կրեթա Կարպոյի գերեզմանը
* ճարտարապետ Կուննար Ասփլունտ (Gunnar Asplund 1885–1940)
* դերասանուհի Կրեթա Կարպոյ (Greta Garbo, 1905–1990)
* միսիոնար Ալմա Եոհանսոն (Alma Johansson, 1880–1974, տեղը)
* գրագէտ Իվար Լու-Եոհանսոն (Ivar Lo-Johansson, 1901–1990)
* էսթոնացի բանաստեղծուհի Մարիէ Ունտեր (Marie Under, 1883–1980)
## Ծանօթագրութիւններ
 
## Տե՛ս նաեւ՝
* Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն

## Արտաքին Յղումներ

*Պաշտօնական կայք
*UNESCO-ի պատկերում
*Riksantikvarieämbetet description
*Վիրթուալ ճամբորդութիւն  

Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Սօնի

մինի
, սովորաբար յայտնի որպէս **Sony**, Ճափոնական միջազգային խմբային ընկերութիւն է, որու գլխամասային գրասենեակը կը գտնուի Կոնանում՝ Մինաթօ, Թոքիօ, Ճափօնի։ 2011 թ. տուեալներով այն 73-րդն է համաշխարհային 500 յաջողակ ընկերութիւններու ցանկին մէջ։ Սօնին սպառողական եւ մասնագիտական շուկաներու համար Ելեկտրական ապրանքներ արտադրող արդիւնաբերողներու առաջատարներէն մէկն է։ Սօնին ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոններու Լիկայի հովանաւորն է։

## Պատմութիւն

* Սօնիի առաջին արտադրանքը եղած է էլեկտրական բրինձ եփող սարք մը 1940-ականներու վերջերուն:
* Սօնին սկսած է իր գործունէութիւնը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք:
* 1946 թուականին, Մասարու Իբուքան էլեկտրոնիքայի խանութ մը բացաւ Շիրոքիայի մէջ, որ Թոքիոյի Նիհոնբաշի թաղամասի հանրախանութի շէնք մըն էր:
* Ընկերութիւնը սկսաւ ¥190,000 դրամագուխով եւ ընդհանուր առմամբ ութը աշխատակիցներով։
* 1946 թուականի Մայիս 7-ին, Աքիո Մորիթան միացաւ Իբուքային՝ հիմնելու համար Tokyo Tsushin Kogyo (Թ*ոքիօ Հեռահաղորդակցութեան Ճարտարագիտութեան Գորբորացիա*) կոչուած ընկերութիւնը։
* Ընկերութիւնը կառուցեց Ճափոնի առաջին ժապաւէնագրիչը (*tape recorder*), որ կոչուեցաւ Type-G։
* 1958 թուականին ընկերութիւնը իր անունը փոխեց՝ դառնալով «Sony»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Էլեկտրոնիկա արտադրող ընկերություններ
Սօս Սարգսեան

**Սօս Արտաշէս Սարգսեան** (): Անոր դերասանական ընդունակութիւնները բացայայտուած են տեղի Ա. Պուշկինի անուան դպրոցի թատերական խմբակին մէջ, իսկ իր առաջին քայլերը բեմի վրայ դերասանը առած է Ստեփանաւանի տրամադիկական թատրոնին մէջ:

1929 թուականին յայտնի բեմադրիչ Հրաչեայ Ղափլանեանի երաշխաւորութեամբ հրաւիրուած է Երեւանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն, ուր խաղացած է շուրջ տասնեակ մը դերեր:

1950-ին ընդունուած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտ ականաւոր Վարդան Աճեմեանի արուեստանոց:

Ինստիտուտը աւարտելէ ետք 1954-ին հրաւիրուած է Գ. Սունդուկեանի անուան պետական ազգային ակադեմիական թատրոն, ուր աշխատած է մինչեւ 1991՝ ստեղծելով քանի մը տասնեակ ինչպէս դասական, այնպէս ալ ժամանակակից տրամադիկական փայլուն կերպարներ:

1991-ին ստեղծած է «Համազգային» թատրոնը, որուն գեղարուեստական ղեկավարն է առ այսօր: 1998-էն Թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական ինստիտուտի ռեկտորն է: 1968-ին արժանացած է Հայաստանի վաստակաւոր արտիստի, 1972-ին՝ ժողովրդական արտիստի, 1985-ին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչման: Պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր է:

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 54։

## Արտաքին յղումներ

* Սօս Սարգսեանի Ծննդեան 90-ամեակին Առիթով
* Սօս Սարգսեանի Կեանքէն Հետաքրքրական Դրուագներ Բացայայտուեցան «Համազգայինի Արուեստագէտը» Խորագրով Գիրքին Մէջ

Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Վ. Ս. Ծովակ

**Վ. Ս. Ծովակ**, հայ գրող։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է (1890-1960) Իզմիթ: Մանուկ հասակին փոխադրուած է Պոլիս: Յաճախած է Կէտիկփաշայի բողոքականներու վարժարանը (Կարկուռ). աւելի վերջը Սկիւտարի Պէրպէրեանը, ուր ունեցած է Տիրան Չրաքեանի, Ե. Տէր Անդրէասեանի եւ Տիգրան Ջէօկիւրեանի պէս ուսուցիչներ. որոնց ազդեցութեան տակ տուած է գրական առաջին փորձերը։ Իր գրական ճաշակը ազդուած է նաեւ մանկութեանը կրած ընտանեկան դժբախտութիւններէն եւ կսկծալի միջավայրէն։
 
Իր առաջին գրութիւնը քերթուած մըն է՝ Սուգը, որ լոյս տեսած է «Շանթ» գրական-գեղարուեստական հանդէսին մէջ, 1918-ին։

Ունի պատմուածքներ, արձակ էջեր, վէպեր, թատերակներ, նաեւ թարգմանութիւններ՝ մասնաւորաբար ֆրանսացի հեղինակներէ։

Լոյս տեսած են Գիշատիչ Թռչունը եւ Խելար Գամիներ վէպերը, թերթօնի ձեւով, «Ժամանակ» օրաթերթին մէջ։ Գիշատիչ Թռչունը աւելի վերջը հրատարակուած է
առանձին հատորով։ «Շղթայ» անուն թատերակը ներկայացուած է դերասան Պալթազարի յոբելեանի առթիւ։

Իր կարեւոր մասնակցութիւնը բերած է պոլսահայ գրական գործունէութեան. «Ժամանակ» օրաթերթին կիսամսեայ գրական էջերը խմբագրած է 1943-էն սկսեալ, մօտ 
հինգ տարի, հասցնելով նորահաս սերունդի գրողներ։

Վարած է ուսուցչական պաշտօնը Րումէլի Հիսարի Թադէոսեան վարժարանին մէջ։

Իբրեւ գրչանուն գործածած է Արեւելքցի, Վահասար եւ Հ. Ս. Հրաչ:

Մշակած է նաեւ գիւղական գրականութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ
Վագր

**Վագր**, կաթնասուն անասուն է։ Կատուազգիներու ընտանիքի այս անասունները ներկայիս ամէնամեծ գիշատիչներէն կը համարուին։ Վագրի մարմինին երկարութիւնը մինչեւ երեք մ.-ի կը հասնի. կատուազգիներու ամէնամեծն է, իսկ միւս ենթատեսակներուն չափերը իրարմէ շատ կը տարբերին։

Ցամաքային ենթատեսակները կղզիաբնակներէն մեծ են։ Ամէնամեծ ենթատեսակներն են պենկալական եւ ամուրեան վագրերը։ Ամուրեան արու վագրի մարմինին երկարութիւնը առանց պոչի կը հասնի 3.5 մեթրի, իսկ կշիռքը՝ 300 քիլօ։

Վագրը եղած է մարզական որսորդութեան եւ արդիւնաբերութեան առարկայ (արժէքաւոր է մորթին)։ Այժմ անոնց թիւը պակսած է։ Գրանցուած են Բնութեան Պահպանութեան Միջազգային Միութեան Կարմիր Գիրքին մէջ։ Վագրերը դիւրութեամբ  կ'ընտելանան անազատ պայմաններուն։

Վագրը կը բազմանայ 2–3 տարին անգամ մը, կ'ունենայ 2–4 ձագ ու կ'ապրի 20 տարի եւ կամ աւելի երկար։

**Արտաքին տեսք**
մինի|ձախից|300px|Պենկալական վագր 
մինի|ձախից|300px|Պենկալական սպիտակ վագր
Վագրը ունի իւրայատուկ գունաւորում։ Արտաքին տեսքի գունաւորումը  կը ներկայացուի՝ մուգ եւ կարմրանարնջագոյն ուղղաձիգ շերտերու յաջորդականութեամբ, իր ամբողջ մարմնին վրայ։ Փորի մասին վրայ անոնք կը վերանան եւ մորթին կը դառնայ սպիտակ։

Սովորաբար պենկալական, սումաթրայի, հարաւ-չինական եւ հնդաչինական վագրերուն ստեւները աւելի մուգ են, քան՝ ամուրեանինը։
## Մշակոյթի մէջ
մինի|ձախից|160px|Ուիլիըմ Պլէյքի «Վագր» բանաստեղծութեան պատկերազարդումը
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ‏‎
Ստորոգութիւն:Կատուազգիներ
Ստորոգութիւն:Գիշատիչ կենդանիներ‏‎
Վազգէն (անձնանուն)

**Վազգէն**, պարթեւական ծագումով հայկական արական տարածուած անուն։ 

* Լատինագիր ձեւը՝ 

## Անունը Կրողներ
* Վազգէն Ա. (1908 Պուքրէշ-1994) Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի 130րդ կաթողիկոս
* Վազգէն Անդրէասեան (Vazken Andréassian, 1903 Օսմանեան Կայսրութիւն-1995) ֆրանսահայ ճարտարագէտ
* Վազգէն Շուշանեան (1902 Ռոտոսթոյ-1941) ֆրանսահայ գրող, բանաստեղծ
* Վազգէն Եսայեան (1908 Կարին-1978 Աթէնք) բանաստեղծ, արձակագիր
* Վազգէն Սարգսեան (1959-սպ.1999) ռազմական եւ քաղաքական գործիչ
* Վազգէն Կ. Չալոյեան (1905 Ալեքսանտրափոլ-1981) գրականագէտ
* Վազգէն Ա. Յակոբեան (1913-1982) պատմագէտ

## Շարժագրական
* Վազգէն Փափազեան (սպ.1915) բժիշկ, «Մայրիկ» ֆիլմի գործող անձերէն

## Ծանօթագրութիւններ
Վազգէն Սարգսեան

250px|մինի|աջից|'''Վազգէն Սարգիսեան'''
**Վազգէն Զաւէն Սարգիսեան** (5 Մարտ 1959 - 27 Հոկտեմբեր 1999 ), հայ հասարակական - քաղաքական եւ ռազմական գործիչ, արձակագիր, ՀՀ վարչապետ (11 Յունիս 1999), «Միասնութիւն» դաշինքի համանախագահ, «ՀՀ Ազգային Հերոս», «Արցախի հերոս», «Ոսկէ արծիւ» շքանշանի ասպետ,:

## Կենսագրութիւն
**Վազգէն Սարգիսեան** ծնած է ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի մէջ (ներկայիս՝ ՀՀ Արարատի մարզ) Արարատ գիւղ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է հայրենի գիւղի միջնակարգ դպրոցին մէջ, որու շրջանը աւարտելէ ետք, 1976-ին ընդունուած է եւ 1983-ին աւարտած՝ Ֆիզիքական մշակոյթի հայկական պետական դպրոցը։ 1979-1983 թուականներուն եղած է բնագիտութեան ուսուցիչ հայրենի Արարատ գիւղի միջնակարգ դպրոցին մէջ, որմէ ետք, հանգամանքներու բերումով, ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ու մէջ զինուորական ծառայութեան ներում շնորհուած է իրեն։ 1983-1986 թուականներուն եղած է Արարատի շաղախի գործարանի՝ համայնավարական երիտասարդական միութեան քարտուղար։ 1985-ին եղած է Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։ Աշխատակցած է «Գարուն» ամսագրին՝ իբրեւ գովազդային-քարոզչական բաժնի վարիչ (1986-1989)։ 1990 - 1995 ընտրուած է Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր, որու ընթացքին՝ 1990-1992 հանդիսացած է Գերագոյն Խորհուրդի պաշտպանութեան եւ ներքին գործերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ, 1991-1992-ին ՀՀ պաշտպանութեան նախարար, 1992-1993-ին ՀՀ նախագահի խորհրդական պաշտպանութեան հարցերու գիծով, ՀՀ սահմանամերձ գօտիներուն մէջ ՀՀ նախագահի յատուկ ներկայացուցիչ, 1993-1995-ին ՀՀ պաշտպանութեան, ազգային անվտանգութեան եւ ներքին գործոց նախարար։ 1995-ին կրկին նշանակուած է ՀՀ պաշտպանութեան նախարար: 
1999 թուականին եղած է ՀՀ վարչապետ։

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1999 մահեր
Ստորոգութիւն:27 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Արցախի հերոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Վազգէն Սարգսեան Փողոց (Երեւան)

300px|մինի|աջից|Երեւան, Վազգէն Սարգսեան փողոց
**Վազգէն Սարգսեան փողոց**, փողոց՝ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանէն ներս։ Կոչուած է ի պատիւ հասարակական-քաղաքական եւ ռազմական գործիչ Վազգէն Սարգսեանի։

## Տուեալներ
Կը սկսի Հանրապետութեան հրապարակէն ու կը շարունակուի մինչեւ Շահումեան պուրակի յարակից Իտալիայի եւ Մովսէս Խորենացի փողոցներու հատման խաչմերուկը։ Հատող փողոցներ՝
*Դեղատան փողոց
*Պետրոս Ադամեան փողոց
*Գրիգոր Տէր-Գրիգորեան փողոց (Երեւան)

## Պատմութիւն
Խորհրդային տարիներուն փողոցի կենտ համարներու շէնքերով մայթին հարող հատուածը կոչուած է Շահումեան փողոց՝ ի պատիւ համայնավար կուսակցութեան, ԽՍՀՄ եւ միջազգային բանուորական շարժման ականաւոր գործիչ, ընկերաբան, լրագրող, հրապարակախօս Ստեփան Շահումեանի։ Հայաստանի անկախութեան հռչակումէն ետք վերանուանուած է Խորհրդարանի փողոց՝ ի պատիւ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան խորհրդարանի։ Փողոցի զոյգ համարներու շէնքերով մայթին հարող հատուածը մաս կազմած է Նալպանտեան փողոցին։ Փողոցին մասը մը Վազգէն Սարգսեանի անունով կոչուած է 2000 թուականին։ Նոյն թուականին Խորհրդարանի փողոցէն անջատուած է հատուած մը եւս, որ կոչուած է Պէյրութի փողոց։

## Նշանակալի վայրեր
*Յակոբ Պարոնեանի անուան պետական երաժշտական քոմետիայի թատրոն
*ՀՀ կեդրոնական դրամատուն
*ՀՀ դատախազութիւն
*«Պիացցա Գրանդէ» համալիր (Եսայի Ջանփոլադեանի թատրոն, Սպայի տուն)
*«Էրեբունի-Երեւան 2750» շատրուաններ զբօսայգի
*Վազգէն Սարգսեանի կիսանդրի (Երեւան)
*Շահումեանի անուան պուրակ
*Ստեփան Շահումեանի յուշարձան (Երեւան, Շահումեանի հրապարակ)
*ՀՀ վճռաբէկ դատարան
*«Էրեբունի-բլազա» բիզնէս-կենդրոն
*Արմսվիսբանկ
*Հայաթ-փլէյս հիւրանոցային համալիր
*Հայաստանի արհմիութիւններու կոնֆեդերացիա

Վազգէն Սարգսեան եւ Դեղատան փողոցներու խաչմերուկի մէջ կը գտնուի Պանքի շէնքը. Գիւղատնտեսական դրամատունը եւ Գիւղպանքի աշխատողներու բնակելի տունը (վերակառուցուած է)։

## Պատկերասրահ

Paronyani-tatron (2).jpg|Յակոբ Պարոնեանի անուան պետական երաժշտական Քոմէտեայ թատրոն
Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (7).jpg|Վազգէն Սարգսեանի կիսանդրի (Երեւան)
Գյուղբանկ 4.JPG|Գիւղբանկի շէնքը կառուցուած է 1927-1930 թթ. Նիկողայոս Բունիաթեանի նախագծով (վերակառուցուած է)
CBA building.JPG|ՀՀ կեդրոնական պանք
«ՀԱՎԵՐԺԱԿԱՆ ԿՐԱԿ».jpg|«Յաւերժական կրակ» (Հայաստանի մէջ Խորհրդային կարգերու հաստատման համար զոհուած մարտիկներու յուշարձան), ճարտարապէտ՝ էտուարտ Սարապեան, նկարիչ՝ Վալենդին Պոդպոմոգով։ Գտնուած է Երեւանի 2750-ամեակին նուիրուած զբոսայգի մէջ
Monument of Stepan Shahumyan (12).JPG|Ստեփան Շահումեանի յուշարձան (Երեւան, Շահումեանի հրապարակ)
Fountains, Yerevan 11.JPG|Էրեբունի-Երեւանի հիմնադրման 2750-ամեակի շատրուաններ
Fountains, Yerevan 12.JPG|Ստեփան Շահումեանի յուշարձանի համալիրի շատրուաններ


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Երեւան քաղաքի քաղաքային նշանակութեան փողոցներու ցանկ
* Երեւան քաղաքի հասցեներու տեղեկատու, Երեւան, 1983, էջեր 369-506, Երեւան քաղաքի փողոցներու անուանումները
* 
*Վազգէն Սարգսեան փողոց

Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ
Վազգէն Քհնյ. Քէօշկէրեան

**Տ. Վազգէն Քհնյ. Քէօշկէրեան ([[1975]])**

Աւազանի անունով Մովսէս, որդի Ասատուրի եւ Մատլէնի, ծնած է Հալէպ, 1975-ին։

Նախակրթութիւնը ստացած է Կրթասիրաց վարժարանի մէջ, 1987-ին, ապա յաճախած է Կիլիկեան ճեմարանի միջնակարգը, մէկ տարի։

Այնուհետեւ, ան կը մտնէ ազատ ասպարէզ եւ կը հետեւի ոսկերչութեան. միաժամանակ մաս կը կազմէ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ դպրաց դասին եւ կը յաճախէ Կիրակնօրեայ վարժարան։

Կը կատարէ սուրիական բանակի ծառայութիւնը։

Եկեղեցւոյ ծառայութիւնն ու Կիրակնօրեայ դպրոց յաճախելը զինք կ'առաջնորդեն հոգեւոր կեանքի եւ ամուսնացեալ քահանայութեան։

Կրօնական ըլլալու վերջնական որոշումը կը փոխանցէ Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Տ. Սուրէն Ս. Արք. Գաթարոյեանին եւ Կրօնական Ժողովին։

Իր քահանայական թեկնածութիւնը ընդունելէ ետք, Առաջնորդ Սրբազան Հօր յանձնարարագիրով, մուտք կը գործէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ «Զարեհեան» դպրեվանք, 1997-ին։

Երկու տարի կը հետեւի քահանայից դասարանի դասընթացքներուն, կը ստանայ համապատասխան վկայական ու կը վերադառնայ Հալէպ։

Կը պատրաստուի ամուսնութեան եւ կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ Բարդեան ընտանիքի դուստրը՝ Օրդ. Սեւանը, որուն հետ կը պսակուի 5 Օգոստոս 1999-ին, Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տ. Սահակ Ա. Քհնյ. Արապաթլեանի ու մասնակցութեամբ Հալէպի քահանայ հայերուն։ Ապա, Առաջնորդ Սրբազան Հօր որոշումով կը ճշդուի իր ձեռնադրութեան թուականը։ Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի, Ս. Թադէոս եւ Ս. Բարթողիմէոս տօնին, 3 Դեկտեմբեր 1999-ին, վերակոչուելով Տ. Վազգէն։

Քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը կ'անցընէ Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ շրջափակի յարակից սենեակին մէջ։

Նորընծայ Տէր Վազգէն իր անդրանիկ պատարագը կը մատուցանէ Ս. Յակոբ մատրան մէջ։

Բերիոյ Թեմի Հայոց Առաջնորդի տնօրինութեամբ, Տէր Վազգէն հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Լաթաքիոյ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ եւ կրօնի դասատու՝ Ազգ. Նահատակաց վարժարանէն ներս։

1 Յունուար 2000-ին, կը հաստատուի Լաթաքիա, ուր կը ծառայէ երկու տարի, ապա կը տեղափոխուի Տէր Զօր, կը ծառայէ տեղւոյն փոքրաթիւ գաղութին ու Ս. Նահատակաց եկեղեցւոյ, միեւնոյն ժամանակ կրօնական նիւթեր կը դասաւանդէ գաղութի զաւակներուն։ Մէկ տարի պաշտօնավարելէ ետք, Առաջնորդ Սրբազան Հօր թոյլտուութեամբ՝ Տէր Վազգէն 2003-ին կը տեղափոխուի Նոր Ջուղա, Պարսկաստան, տեղւոյն Առաջնորդ Գերպ. Տ. Շահան. Ծ. Վրդ. Սարգիսեանի հրաւէրով։

Հոգեկան մեծ գոհունակութեամբ կը քահանայագործէ պատմական այդ գաղութին մէջ, տեղւոյն Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ մէջ: Իր վկայութեամբ, «մեծ հաճոյքով եւ ուրախութեամբ կը քահանայագործեմ Նոր Ջուղայի մէջ»։ 

Ան իր ընկերային նկարագրով, շուտով կ'ընտելանայ ժողովուրդին բարքերուն, սովորութիւններուն ու տեղական աւանդութիւններուն։ Սիրով ու քահանայական կոչումի գիտակցութեամբ կապուած է իր հօտին, առաջնորդին եւ եկեղեցւոյ։ Խնդումերես եւ ուրախ տրամադրութեամբ հոգեւորական մըն է։

Տարիներու իր բարւոք ծառայութեան համար, ան կ'արժանանայ Լանջախաչ կրելու իրաւունքին 2007-ին, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառէն եւ յառաջնորդութեան Նոր Ջուղայի Հայոց Թեմի՝ Գերշ. Տ. Բաբգէն Եպս. Չարեանի։

Կ'աղօթենք, որ Տէրը օրհնաբեր դարձնէ իր ծառայութիւնը՝ Աստուծոյ փառքին, հայ եկեղեցւոյ պայծառութեան, իր ժողովուրդի հոգեւոր կեանքի շէնութեան ու բարօրութեան ի խնդիր:}}

## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Վաթեան

**Արմէն Վաթեան**, աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական ինստիտիւտը։ Հեղինակած է 15 ֆիլմեր, սենարներ «Երալաշ», «Բումըրէնկ» հեռուստապատումներու, մի քանի երաժշտական եւ վաւերագրական ժապաւէններու, հեռուստահաղորդումներու եւ հաղորդաշարերու համար։ Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստներու, իրագրողներու միութեան, սցենարիստներու համառուսաստանեան ընկերակցութեան անդամ է։

## Ֆիլմեր
* «Ճանապարհ դէպի Սասունցի Դաւիթ», 1987
* «Մէկ կիրակի», 1988
* «Անապատ», 1991
* «Ծովահեններու իշխանութիւն», 1994
* «Բնաւորութիւններ տղամարդոց համար», 1997
* «Գոյատեւման դպրոց», 2001
* «Հերոստրատ», 2002
* «Գեղեցիկ ապրելը չես արգելեր», 2008 * «Վանայ ծովուն արշալոյսը», 2011
* Ուիլիըմ Սարոյեանի «Սպիտակ ձիու ամառը», Գատչինի կինոփառատոնի առաջին մրցանակ, 2004

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Արմեն Վաթյան. Հայկական կինեմատոգրաֆը կարեւորում է երիտասարդ ռեժիսորների եւ նոր գաղափարների որոնումը 
* «ԳԺՈՒԿ» երգիծական հանդեսի 2011 թվականի թողարկումները, Արմեն Վաթյան

Ստորոգութիւն:Հայ սցենարիստներ
Ստորոգութիւն:29 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վաթսյաեանա Մալլալանգա

**Վաթսյաեանա Մալլալանգա**, (մոտ. մ. թ. 3-6-րդ դարեր), հնդիկ փիլիսոփայ եւ գիտնական, որ հռչակաւոր դարձած է իր հեղինակած «Կամասուտրա» տրակտատի շնորհիւ։

* Վաթսյաեանայի մասին շատ քիչ տեղեկութիւններ կան։ Ճշգրիտ որոշուած չէ նաև այն դարը (այս խնդիրը բնորոշ է ամբողջ հին հնդկական ժամանակագրութեան), որ ան ապրած է՝ յայտնի է միայն, որ ան ապրած է ղուպտերի ժամանակաշրջանին (մ. թ. 3-6-րդ դարեր)։
* Վաթսյաեանան գրած է «Կամասուտրա»ն, որը կամովի սիրային զգացողութենէն հաճոյք ստանալու առաջին հին հնդկական ձեռնարկն է։
Վալապպհաի Փաթել

**Վալապպհաի Փաթել** (,  , 31 Հոկտեմբեր 1875 - 15 Դեկտեմբեր 1950), ճանչուած է որպէս **Սարտար Փաթել**, հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկաստանի առաջին փոխվարչապետը եղած է եւ Հնդկաստանի հանրապետութեան հիմնադիր հայրերէն մին: Ինք առաջնորդծ է  երկրի անկախութեան պայքարի գործը եւ ղեկավարած է միացեալ, անկախ ազգի ձեւաւորումը: 
## Կենսագրութիւն
Փաթելը Կուճարաթ երկրամասը ծնած եւ մեծցած է Պոմպաէյ 1875ին: 1900-էն մինչեւ 1910 թուականը որպէս քրէական գործերու փաստաբան: 1910 թուականին Լոնտոն մեկնած է Միտլ Թեմփլ իրաւաբանական ընկերութիւն մտած է: 1913-ին Հնդկաստան վերադարձած է: 
Քաղաքականութեան մէջ Մահաթմա Կանտիի համախոհը եւ Հնդկաստանի անկախութեան պայքարի գործին մէջ անոր հաւատարիմը եղած է:
Անկախութիւն ստանալէն ետք Վալապպհաի Փաթելը մեծ ջանք թափած է  Հնդկաստանը որպէս ամբողջական երկիր պահպանելու եւ բազմաթիւ մանր պետութիւններու չբաժնուելու համար:
## Յիշատակ

1950-ի Դեկտեմբեր 20-ին վախճանելէն ետք անոր մարմինը կիզուած է:
2013 թուականին Հնդկաստանի վարչապետ Նարենտրա Մոտիի նախաձեռնութեամբ Կուճարաթ նահանգի Նարպատա գետի ափին սկսած է Վալապպհաի Փաթելի կերպարանքով Միասնութեան արձանի () կառուցումը: Արձանի բացումը տեղի ունեցաւ 2018-ի Հոկտեմբեր 31-ին: Իր 182 մ բարձրութեամբ (պատուանդանով՝ 240 մ) արձանն աշխարհի ամենաբարձրն է: Կառուցումը արժեց $ 600 միլիոնէն աւելի::

## Ծանօթագրութիւններ
 
## Արտաքին Յղումներ

Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1950 մահեր
Ստորոգութիւն:15 Դեկտեմբերի մահեր
Վալերիան Կունիա

**Վալերիան (Վալիկո) Լեւանի Կունիա** (վրաց.՝ ვალერიან [ვალიკო] გუნია, 21 Յունուար, 1862, Էկի գիւղ - 31 Յուլիս, 1938, Թիֆլիս), վրացի դերասան, թատերագիր, բեմադրիչ, թատերական գործիչ, քննադատ, թարգմանիչ։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1933):

## Կենսագրութիւն
Վալերիան Կունիա, ծնած է 1862 թուականին Էկի գիւղին, ազնուական ընտանիքի մը մէջ։ Սորված է Մոսկուայի Պոտրովս-Ռազումովսկի գիւղատնտեսական ակադեմիոյ մէջ։

Վերադառնալով Վրաստան՝ ելոյթներ ունեցած է սիրողական ու մասնագիտական ներկայացումներուն մէջ, կազմակերպած է ներկայացումներ, աշխատած որպէս լրագրող ու հրատարակիչ։ Վալերիան Կունիան թարգմանած է ռուս ու արեւմտաեւրոպացի հեղինակներու (Նիքոլայ Գոգոլ,Ալեքսանտր Օստրովսկի, Ուիլիամ Շեքսպիր, Մոլիեր, Վիքթոր Հիւգո, Հենրիկ Իբսէն, Գերհարդ Հաուպտման) պիեսներ եւ գրած Վրաստանի թատրոնի պատմութիւնը: 1913 թուականէն Կունիան նաեւ նկարահանուած է շարք մը վրացական ֆիլմերու մէջ:

Վրաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք մասնակցած է թատերական գործերու կազմակերպմանը։

## Ստեղծագործութիւն

### Երկեր
* «Ապօրինածինը» (պիես, 1882)
* «Քույր ու եղբայր» (թատերախաղ)
* «Երկու հերոս» (թատերախաղ)
* «Զորաշարժեր» (կատակերգութիւն)
* Գոգնիաշվիլիի «Քրիստոնեաներ» օբերայի լիբրետոն
* Զաքարիա Փալիաշվիլիի «Դաիսի» օբերայի լիբրետոն, 1923
* Դիմիդրի Առաքիշվիլիի «Դինարա» օբերայի լիբրետոն, 1924

### Օպերաներու լիբրետոներու վրացերէն թարգմանութիւններ
* «Սեւիլեան սափրիչ», Ջոակինո Ռոսսինի
* «Կարմէն», Ժորժ Բիզէ
* «Ռիգոլատո», Ջուզեպէ Վերդի

### Դերերը թատրոնի մէջ
* «Լիր արքայ», Շեքսպիր — *Լիր*
* «Օթելլո», Շեքսպիր — *Օթելլո*
* «Կակո աւազակը», Իլեայ Ճավճավաձէ — *Կակո*
* «Խելքէն պատուհաս», Ալեքսանտր Գրիբոյեդով — *Սկալոզուբ*
* «Էդիպուս արքայ», Սոֆոկլես — *Էդիպ*
* «Կին», Ալեքսանտր Դիւմա (որդի) — *Կին*
* «Ռևիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ — *Օսիպ*
* «Դաւաճանութիւն», Սումբատով Յուժին — *Օթար բեկ*
* «Ջարդին մէջ», Բորիս Լավրենյով — *Բերսենեւ*
* «Պատարա Կախի», Ակակի Ծերեթելի — *Գելա*

### Ֆիլմագրութիւն
* 1913 — Կովկասի նուաճումը
* 1921 — Արսէն Ջորջիաշվիլի — *գեներալ*
* 1922 — Սուրամի բերդ — *գեներալ*
* 1926 — Խանումա — *Վարախիձէ*
* 1927 — Ամոկ
* 1927 — Լեռներու օրէնքը

## Գրականութիւն
* Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. М.: Советская энциклопедия.

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:21 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Յուլիսի մահեր
Վալենսուելա

**Վալենսուելա** (), քաղաք եւ վարչատարածքային միավոր Իսպանիայի, կը մըտն է Կորդովա շրջանի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզի։ Վարչատարածքային միավորը կը գտնուի Կամպանիյա դե Բաենա շրջանին (կոմարկայում)։ Ընդգրկում է 19 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը 1317 մարդ (2010 թվականի տվյալներով) Մարզի վարչական կենտրոնի ունի 84 կմ հեռավորություն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Վահագն Դաւթեան

մինի
**Վահագն Դաւթեան** (), հայ բանաստեղծ եւ խմբագիր։

Ծնած է Արաբկիր, Սեբաստիոյ մօտ։ Ինք դեռ մանուկ՝ ընտանիքը փոխադրուած է Ռուսիա, ապա՝ Երեւան (1932)։ Աւարտած է Երեւանի համալսարանի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը։ Դեռ ուսանող՝ հրատարակած է քերթուածներու առաջին ժողովածուն։ Վահագն Դաւթեանի ստեղծագործութիւնները սկսած են տպագրուիլ 1935 թուականէն։ «Առաջին սէր» (1947), «Աշխարհի Առաւօտը» (1950) բանաստեղծութիւններու հաւաքածուներուն մէջ արտայայտուած են, հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցողի, հայրենասիրական զգացմուները, սէրը հարազատ հողի ու բնութեան նկատմամբ։ 1948-էն գործած է մամուլի մէջ («Աւանգարդ» եւ «Գրական Թերթ»)։ Եղած է ասոնցմէ երկրորդի, ապա սփիւռքի հետ մշակոյթի կապի Կոմիտէի թերթերու՝ խմբագիր, նաեւ կոմիտէի վարիչ։ Հրատարակած է քերթուածներու ժողովածուներ, երկ-պոէմներ, թատերգութիւն, ուղեգրական-յուշագրական երկեր։ Ունի թարգմանական մեծ վաստակ՝ ժամանակի խորհրդային գրականութենէն (ռուս եւ այլ)։ Իր գործերէն ոմանք եւս թարգմանուած են այլ լեզուներու։ Մահացած է Երեւան։

## Գործերէն
* «Առաջին Սէր» (1947)
* «Լուսաբացը Լեռներում» (1957)
* «Թոնդրակեցիները», (պատմական վէպ, 1961)
* «Ամառային ամպրոպ» (1964)
* «Գինու Երգը» (1966)
* «Ծուխ Ծխանի» (1969)
* «Ծիրանի Ծառ» (թատերգութիւն)
* «Զուզահեռ Ճանապարհ» (յուշ)
* «Կապոյտ Գիրք» (1978)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Գանձակ)

**Գանձակի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ատրպէյճանի Հանրապետութեան Գանձակ քաղաքին մէջ, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի տարածքին մէջ։ Կը գտնուի Գանձակի Նորաշէն թաղամասի եզրին տարածուած հայկական գերեզմանատան կողքին։

## Պատմութիւն

Յայտնի է, որ եկեղեցին կառուցուած է 18-րդ դարուն։ Հողաշէն ու անշուք Սուրբ Սարգիս եկեղեցին ուխտատեղիի համբաւ ունէր։ Անոր վերաբերեալ 1881 թուականին վերաբերուող վաւերագրերուն մէջ կան որոշ։ Յայտնի է, որ 1904 թուականին վանահայր նշանակուած է Անանիա քահանայ Շիրակունին։

Ըստ 19-րդ դարու վերջը «Նոր-Դար» պարբերականի, Սուրբ Սարգիս եկեղեցին արդէն 1890 թուականին կը գտնուէր խարխուլ դրութեան մեջ։

1905-1906 թուականներուն հայ-թրքական կոտորածներէն ետք, եկեղեցին յայտնուած էր աւերակ վիճակի մէջ։ Կառոյցի վերանորոգումը սկսած եւ աւարտած է գանձակեցի Նիկողայոս Ղուկասեանցը։ Վերաօծումը տեղի ունեցաւ 4 Յունիս 1917 թուականին։

### ԽՍՀՄ շրջան

Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք Սուրբ Սարգիս եկեղեցին վերածուած էր «Ժողովուրդներու բարեկամութեան պալատի» եւ կը գտնուէր քաղաքի 9-րդ նրբանցքին մէջ։

### Ատրպէյճանական Հանրապետութիւն (1990-ականներէն)
Ըստ որոշ տեղեկութիւններու, այժմ տաճառը վերանորոգուած է թրքական ոճով եւ կ՛օգտագործուի որպէս թանգարան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գանձակի հայկական տաճարներ
Ստորոգութիւն:Տաճարներ
Վահան (բժիշկ)

**Վահան** (անյայտ – 1920, Ալեքսանդրապոլ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Արեւ­ե­լեան Հա­յաս­տա­նի, Երեւ­ա­նի նա­հան­գի՝ Ալեքսանդրապոլ քաղաքին մէջ։ Մասնագիտութեամբ եղած է բու­ժակ։ Գերի ինկած է, 1920 թուականի Հոկտեմբեր 30-ին, Կարսի թուրքական գրաւման ժամանակ։

1920 թուականի դեկտեմբերին հայերու 31 հոգիէ բաղկացած խումբի մը հետ (որոնց մէկ մասը եղած է զինուած), Կար­սէն փախած է դէպի Ալեքսանդրապոլ։ Վահանին քով եղած է ճամբորդական դեղարկղ։ Ճամբան, գիշերով լեռն ի վեր մագլցելու ժամանակ, լուսնոտութեան կաթուած ունեցած ու գլորուած է ձորը։ Որոնումը ապարդիւն եղած է։

## Գրականութիւն
Ալեքսանդրեան Արտաշէս, Կարս. 1920-21, Երեւան,1986։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Վահան Ամատունի

**Վահան Ամատունի** (1870, Մուշ, 31 Յուլիս 1915), ուսուցիչ։

Կրտսեր որդին՝ վաճառական Պօղոս Գոշոյեանին, շրջանաւարտ տեղւոյն Կեդրոնական Վարժարանէն, հմուտ պատմագէտ։ ։ 1894-ին Միացեալ Ընկերութեան կողմէ իբրեւ քննիչ կ'երթայ Բաղէշ, Սգերգ եւ Սասուն: կ'անցնի Սեբաստիա, Ազիզիյէի մէջ կը հիմնէ Միացեալ Ընկերութեան անդրանիկ վարժարանը, ուր կը պաշտօնավարէ երկար տարիներ իբրեւ տնօրէն։

Կը ձերբակալուի Ազիզիյէի մէջ եւ Սեբաստիա կը տարուի։ Երկար ամիսներու բանտարկութենէ ետք ներման կ'արժանանայ։ Կը պաշտօնավարէ Կեսարիոյ Հայկեան եւ Յակոբեան եւ Միացեալ Վարժարաններուն մէջ իբրեւ  պատմութեան եւ թուաբանութեան ուսուցիչ։

* 1901-1904՝ տնօրէն Յակոբեան վարժարանի։ Կեսարիոյ Հնչակեան մասնաճիւղի կազմակերպութեան մէջ մէծ դեր կը կատարէ։
* 1909-ին,Կիլիկիոյ եղեռնին,  կը մասնակցի Կեսարիոյ ինքնապաշտպանութեան գործին:
* 1911-ին Ամատունի իր կնոջ հետ Նիկոսիոյ Ազգ․վարժարաններու տնօրէնութիւնը կը ստանձնէ։
* 1914-ին կ'երթայ Հաճըն իբրեւ  որբանոցին տնօրէն։
* 20 Ապրիլ 1915-ին  կը ձերբակալուի եւ Կեսարիա կը ղրկուի պատերազմական ատեանին յանձնուելու համար։
* 31 Յուլիս 1915-ին  կախաղան կը հանուի, նախկին ուսուցիչ Գէորգ Եալանճեանի մատնութեամբ։

## Աղբիւրներ
* Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուքրէշ, էջ 125։
* Ալպոյեաճեան, Հնչ․ Յուշարձան, էջ 215։

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:31 Յուլիսի մահեր
Վահան եւ Անուշ Շամլեան Վարժարան

**Վահան եւ Անուշ Շամլեան վարժարան**ը, ամէնօրեայ վարժարան է։ Հիմնուած է 1976 թուականին, Կլէնտէյլի՝ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիի հոգաբարձութեան համայնքային գործիչներու նախաձեռնութեամբ։ 1981 թուականին Շամլեան ամուսիններու նուիրատուութեամբ եւ գաղութի կատարուած հանգանակութեամբ վարժարանը ձեռք բերած է նոր շէնք։

[280px|մինի|աջից|[ԱՄՆ]]

Ունի Ռիչըրտ Թիւֆէնքեանի անունով մանկապարտէզ, տարրական եւ միջին բաժիններ, երգչախումբ, մարզական խումբեր (պասքէթպոլի, վոլեյպոլի, սեղանի թէնիս)։ Անգլերէնով դասաւանդուող պետական ծրագրին զուգահեռ, կը դասաւանդուի հայոց լեզուն, հայ ժողովուրդի պատմութիւն, կրօն, երգ։ Ուսուցումը կ'իրականացուի ե՛ւ արեւմտահայերէն, ե՛ւ արեւելահայերէն։ Աշակերտներու թիւը՝ 429 է։ Կը հրատարակուի տարեգիրք («Կամք»), պարբերաթերթեր («Մեր ձայնը», «Լրատու»)։ Վարժարանին յատկացուած են մնայուն հիմնադրամներ, որոնց հասոյթով նուէր մրցանակներ կը շնորհուին աւարտական դասարաններիու աշակերտներուն։

## Դպրոցին մասին
Հիմնադրուած է 1975 թուականին, Վահան եւ Անուշ Շամլեանների հայկական դպրոցը ակադեմիական առանձնայատւկութեան եւ մշակութային հպարտութեան փարոս է հայ-ամերիկեան համայնքին մէջ: Այն, ինչ սկսած է ընդամէնը ութ աշակերտով համեստ տարածքի մէջ, վերածուած է առաջատար հաստատութեան, որ կը սպասարկէ Լոս Անճելըսի մեծ տարածքին մէջ գտնուող ընտանիքներու սերունդներուն:

Հինգ տասնամեակ շարունակ Շամլեանը պահպանած է ակադեմական գերազանցութեան, նորարարութեան, ազնուութեան եւ հայկական ժառանգութեան վրայ հիմնուած առաքելութիւնը: Այս արժէքները դպրոցական մշակոյթի հիմքն են եւ այն ոսպնեակը, որու միջոցով կը պատրաստուին աշակերտները առաջնորդելու նպատակասլացութեամբ, վստահութեամբ եւ բնաւորութեամբ:

Դպրոցի աճը, որ հզօրացած է համայնքային աջակցութեամբ եւ տէր եւ տիկին Վահան եւ Անուշ Շամլեաններու տեսլականային բարեգործութեամբ, հիմքը դրած է միջավայրի մը, ուր նորարարական ուսուցման մեթոտները եւ ուսումնական հնարաւորութիւնները թոյլ կու տան աշակերտներուն գերազանցել եւ մարմնաւորել առաջնորդութիւն՝ խորացուած մշակութային ինքնութեամբ եւ առաջադէմ մօտեցումով:

Համայնքի ընդլայնման զուգընթաց ընդլայնուած են նաեւ դպրոցի ծրագրերը: Յաջորդող տասնամեակները նշանաւոր դարձած են աշակերտներու ընդունման եւ ակադեմական ու արտադասարանային առաջարկներու լայն շրջանակի զգալի առաջընթացով: Հայերէնի երկշէերտ ուսուցման ներդրումը եւ WASC-ի վաղ հաւատարմագրումը կ'արտացոլէին ո՛չ միայն բարձր կրթական չափանիշները, այլեւ նորարարութեան եւ ազնիւ նուիրուածութիւնը՝ ուսանողներուն իրենց ժառանգութեան հետ աւելի խոր կապելու համար։

Շամլեանը կը շարունակէ զարգանալ ռազմավարական ծրագրաւորման, ժամանակակից ուսումնական միջավայրերու մէջ ներդրումներու եւ գերազանցութեան ընդհանուր տեսլականի միջոցով։ 

## Ծանօթագրութիւն
Վահան Թէքէեան Միջնակարգ Վարժարան (Լիբանան)

**Վահան Թէքէեան միջնակարգ վարժարան**, իննամեայ երկսեռ միջնակարգ վարժարան, Լիբանանի մէջ։ Ունի նաեւ մանկապարտէզի բաժին։

## Հիմնումը
Հիմնուած է 1951-ին՝ ՌԱԿ «Պայքար» ակումբի եւ Թէքէեան Մշակութային Միութեան ջանքերով։ Ներկայիս Թէքէեան Մշակութային Միութեան սեփականութիւնն է։ Կը ղեկավարուի ԹՄՄ Հիմնադիրներու Մարմնի կողմէ նշանակուած հոգաբարձութեամբ։

Շենքային պայմաններ
Առաջին շրջանին իբրեւ նախակրթարան գործած է Պուրճ Համուտի հայահոծ շրջանի Սանճաք թաղամասի իրարմէ հեռու գտնուող, վարձուած հինգ տարբեր շէնքերու մէջ։ Վարժարանը 1965-ին օժտուած է նոր, սեփական շէնքով։ 1951-77-ին ունեցած է 1132 շրջանաւարտ։ 1973-74-ին ունեցած է 885 աշակերտ։

Քաղաքացիական պատերազմի եւ անոր  յաջորդող տարիներուն
Քաղաքացիական պատերազմի եւ անոր յաջորդող տարիներուն աշակերտութեան թիւը նուազած է։ 1991-ին ունեցած է նաեւ միջնակարգ բաժին։ 2002-ին աշակերտութեան թիւը 188 էր։ 1991-էն մինչեւ իննսունականներու աւարտը, դպրոցին կից գործած է «Արմենական արիական շարժում» սկաուտական երկսեռ շարժումը։

### Տնօրէններ
Վահան Էլմայեան

Երուանդ Պապայեան

Մանիա Գաֆէսճեան-Գազէզեան

Երուանդ Պոզոյեան

Արմէն Իւրնէշլեան

Յովսէփ Սահակեան

Ազատուհի Գայսէրլեան

Կալինա Շեմեմեան-Նաճարեան

### Հրատարակութիւններ
Տարեգիրք

«Թէքէեանի Ձայն» աշակերտական պարբերաթերթ

«Արմենական Արի» սկաուտական պարբերաթերթ

Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Վահան Խիւտաւերտեան

**Վահան Խիւտաւերեան** (), ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Մաքրուհեան եւ Պէրպէրեան վարժարանները, եւ աշակերտած՝  Տիրան Չըրաքեանի (Ինտրա) եւ Տիքրան Չէօկիւրեանի։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի իրաւագիտութեան ճիւղէն 1914ին։ Ա․ Աշխարհամարտին զայն կը տեսնենք իրեւ սպայ Մակետոնիոյ եւ Ֆիլիսթինի ճակատներուն։

Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ մամուլին, քերթուածներով թէ արձակ գրութիւններով։

## Հրատարակած Գործ
* Լուսաբացէն Մայրամուտ (բանաստեղծութիւն)
* Իսթանպուլ 1972։

## Ծանօթագրութիւններ
Վահան (անձնանուն)

**Վահան**, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Արեւելահայոց մէջ կրնան հանդիպիլ անուան կրճատ ձեւերը՝  **Վան**, **Վանիկ**, **Վանոյ**

* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Վահանեան**

## Անունը Կրողներ
* Վահան Արծրունի (ծն.1965 Երեւան) երգիչ, երաժիշտ
* Վահան Արամունի (1914 Կարս-66 Երեւան) բանաստեղծ
* Վահան Գարտաշեան ( 1883 Կեսարիա-1934 Նիւ Եորք) փաստաբան եւ մտաւորական
* Վահան Գալպեան (ծն.1887) բժիշկ
* Վահան Յովհաննէսեան (1894-1977) Մխիթարեան միաբանութիւն անդամ, աստուածաբան
* Վահան Դաքէսեան (1905 Ատանա-1982 Երեւան) բանաստեղծ, արձակագիր
* Վահան Նաւասարդեան (1886 Շուշի-1956) քաղաքական գործիչ
* Վահան Թոթովենց (1889 Խարբերդ-1938) հայ դասական գրող
* Վահան Զանոյեան սփիւռքահայ գործարար եւ գրող
* Վահան Շիտանեան (ծն.Տրապիզոն-1915 Սեբաստիա) բժիշկ
* Վահան Թէքէեան (1878 Կ.Պոլիս-1945 Գահիրէ) բանաստեղծ, թարգմանիչ
* Վահան Տէրեան (1885 Գանձա-1920 Օրէնպուրկ) բանաստեղծ
* Վահան Խիւտաւերտեան (1891 Կ.Պոլիս-1978) արձակագիր
* Վահան Չերազ (1886 Կ.Պոլիս-1927 Թիփղիս) մարզիկ
* Վահան Քոչար (ծն.1949 Երեւան) լուսանկարիչ
* Վահան Փափազեան (1876 Թաւրիզ-1973 Պէյրութ) ազատագրական գործիչ
* Վահան Ղազարեան (1875-1915) բժիշկ

## Ծանօթագրութիւններ