Սարա Պեռնար

**Սարա Պեռնար** (ֆրանս․՝ Sarah Bernhardt  [saʁa bɛʁnɑʁt], 22 Հոկտեմբեր, 1844 – 26 Մարտ, 1923), ծնած՝ Հենրիէթ-Ռոզին Պեռնար․ թատրոնի եւ շարժապատկերի բնագաւառներուն մէջ ֆրանսացի դերասանուհի, որուն մասին ըսուած է թէ անիկա «ամէնէն նշանաւոր դերասանուհին էր, որ երբեւէ աշխարհը ճանչցած է»։ Պեռնար իր համբաւը ձեռք ձգած է եւրոպական թատերական բեմերուն վրայ, 1870-ի տասնամեակին եւ արագօրէն փնտռուած եղած է Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ։ Անոր տրուած է «աստուածուհի Սարա» ծածկանունը։

Ան, կնոջ եւ տղայ-մարդու դերեր խաղցած է, ներառեալ Շեքսպիրի Համլեթը։ Հիւկօ գովերգած է անոր «ոսկեայ ձայնը»։ Անիկա շարք մը թատերական շրջապտոյտներ կատարած է ամբողջ աշխարհի մէջ եւ առաջին նշանաւոր դերասանուհիներէն մէկը եղած է որ շարժապատկերներու մէջ միաժամանակ ձայնագրութիւն եւ խաղարկութիւն կատարած է։ Ան նաեւ կատարեալ տեսողական արուեստագէտ մըն էր, որպէս գծագրիչ եւ յատկապէս՝ որպէս քանդակագործ։

## Առաջին տարիներ
Պերնար ծնած է Փարիզ, իբրեւ Սարա Մարի Հենրիէթ Ռոզին Պեռնար (Sara-Marie-Henriette Rosine Bernard), ապօրինի զաւակ՝ Յուլիա Պեռնարի եւ անյայտ հօր մը։ Մայրը դուստրն էր  Մորից Վարուխ Պեռնար (Moritz Baruch Bernardt) հրեայ ակնոցավաճառի եւ մանր յանցագորի մը, եւ անոր առաջին կնոջ՝ Ժանէթա Հարթոկի (Janetta Hartog)։ Յուլիա մեծցած է իր խորթ մօր՝ Սառա Աբրահամ Քինսպերկընի (Sara Abraham Kinsbergen) հետ, որ 1829-ին ամուսնացած էր իր հօր հետ։ Սարա սովորութիւն ունեցած է «հ» տառը աւելցնել իր անունին եւ մականունին վրայ։ Իր ծննդեան մատեանները կորսուած էին, սակայն ֆրանսական քաղաքացիութիւնը ապացուցանելու համար՝ անհրաժեշտ Պատուոյ Լեգէոնի (Légion d'honneur) մէջ ընտրուելու համար, ան կեղծ ծննդեան մատեաններ ստեղծած է, որոնց մէջ ներկայացուած է որպէս Ժուտիթ վան Հարտ (Judith van Hard) եւ Էտուարտ Պեռնար (Édouard Bernardt) զոյգին դուստրը՝ Հաւր քաղաքէն, եւ ըստ իր իսկ պնդումներուն համաձայն, հայրը եղած է իրաւաբանութեան ուսանող, հաշուապահ, նաւատորմի ծովային փորձառու կամ սպայ։

Սարա մեծցած է գիշերօթիկ դպրոցի մէջ, ապա վանքի մէջ, որովհետեւ որպէս մանուկ ան ժխտական ներկայութիւն է մօրը յուսահատ կեանքին մէջ։ Տկար մարմնով երախայ մը եղած է որ կը մտածէր միանձնուհի դառնալ, բայց մօրը սիրականներէն մէկը, Մորնիի ապագայ Դուքսը՝ Նափոլէոն Գ. խորթ եղբայրը, որոշած էր թէ պէտք է դերասանուհի դառնալ։ Երբ Սարա 13 տարեկան էր, ան կը կարգադրէ որ մտնէ Փարիզի Ողբերգութեան Արուեստի Ազգային Երաժշտանոցը՝ դերասանական դպրոցը, որուն հովանաւորը կառավարութիւնն էր։ Սարայէն յատկապէս շատ բան չէին սպասեր, իսկ ան, բացի իր քանի մը դասատուներէն, արհամարհանքով կը նայէր Երաժշտանոցի ուսուցման ձեւերուն՝ համարելով զանոնք հնացած եւ խորապէս կառչած աւանդութեան։

Իր կեանքին մասին կասկածամտութիւնը յառաջ եկած է իրմէ․ Սարա սովորութիւն ունէր դէպքերը չափազանցնելու եւ խեղաթիւրելու։ Ալեքսանդր Տիւմա (որդին) զինք կը նկարագրած է որպէս ստախօս։

## Թատերական ասպարէզ
մինի|Սարա Պեռնար, 1880
Մորնիի դուքսին միջնորդութեան շնորհիւ, կ՛ընդունուի Քոմետի Ֆրանսէզ, իբրեւ փորձաշրջանի սկսնակ դերասանուհի: Իր պարտադիր առաջին երեք հրապարակային ելոյթներուն ընթացքին, իր ներկայացման ուժը, գեղեցկութիւնը եւ մաքուր հմտութիւնը գրեթէ չընկալուեցան քննադատներուն կողմէ: 1863-ին, իր պայմանագիրը Քոմետի Ֆրանսէզի հետ չեղեալ կը համարուի, երբ ապտակ մը կու տայ աւելի մեծ դերասանուհիի մը երեսին, որ դաժանօրէն վարուած էր իր կրտսեր քրոջ հետ:

Որոշ ժամանակի համար աշխատանք կը գտնէ Théâtre du Gymnase-Dramatique-ի մէջ: Ռուս տխմար արքայադուստրի դեր մը մարմնաւորելէ ետք, հոգեբանական որոնումներու ժամանակաշրջան մը կը սկսի՝ կասկած իր դերասանական կարողութեան վրայ։ Այդ վճռական ամիսներուն ընթացքին, մինչեւ 1865, ընկերակցուհի կը դառնայ։ Այդ ժամանակ էր, որ ձեռք կը բերէ իր հռչակաւոր «դագաղը», որուն մէջ յաճախ կը քնանար, պնդելով թէ անիկա կ'օգնէր իրեն ըմբռնելու ողբերգական դերերը։ Հենրիկոս Լինի արքայազնին սիրուհին կը դառնայ եւ աշխարհ կը բերելէ իր միակ զաւակը՝ Մորիս։
ձախից|մինի|Սարա Պեռնար, 1875
1866-ին, Սարա պայմանագիր մը կը ստորագրէ Օտէոն թատրոնին հետ, եւ վեց տարուան ջերմեռանդ աշխատանքի ընթացքին, աստիճանաբար իր համբաւը կը հաստատէ։ Առաջին նշանակալի յաջողութիւնը Ալեքսանդր Տիւմայի (հայր) «Քին» թատերախաղին մէջ Ան Տամպի դերն է (1868)։ Սակայն Սարայի ամէնէն մեծ յաղթանակը Օտէոնի մէջ տեղի կ՛ունենայ 1869-ին, երբ ան երիտասարդ թատերագիր Ֆրանսուա Քոփէի «Անցորդը» (Le Passant) մէկ արարուածով ներկայացման մէջ, կը մարմնաւորէ խափշիկ Ժանէթթոյի դերը։ Դեր մը, որ յանձնարարականով մը կը կրկնէ Նափոլէոն Գ.-ին առջեւ։

1870-ական թուականներուն Պեռնար համբաւ կը ստանայ Եւրոպայի թատերական բեմերուն վրայ, եւ արագօրէն  փնտռուած դերսնուհի մը կը դառնայ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ։ Ան ճանաչում ձեռք կը ձգէ իբրեւ լուրջ թատերական դերասանուհի, որուն համար կ՛արժանանայ «աստուածուհի Սարա» ծածկանունին։ Իսկապէս, ան ԺԹ․ դարու ամէնէն նշանաւոր դերասանուհին է։
մինի|Սարա Պեռնար, գործ՝ Théobald Chartran, 1879
Ֆրանսա-Բրուսական պատերազմի ընթացքին, (1870), Օտէոն թատրոնը ռազմական հիւանդանոցի կը վերածուի։ Պատերազմէն ետք, թատրոնը կը վերաբացուի, պատիւ մատուցելով Վիքթոր Հիւկոյին, իր «Ռուի Պլաս» չափածոյ թատերախաղին ներկայացումով։ Սարա Պեռնար, թագուհի Մարիի դերին մէջ, իր ձայնին քնարական որակով հանդիսատեսը կը հմայէ։ Այդ ժամանակին է որ Հիւկօ կը հնարէ «ոսկեձայն» արտայայտութիւնը, թէեւ քննադատները սովորաբար Սարային ձայնը կ'անուանէին «արծաթահնչուն», քանի որ այն նման էր սրինգի ձայնին։

1872-ին կը ձգէ Théâtre de l'Odéon եւ Քոմետի Ֆրանսէզ կը վերադառնայ: Հոն իր ամենէն տպաւորիչ յաջողութիւններէն մէկը կ՛ըլլայ Վոլթերի Զաիրայի (Zaïre) մէջ գլխաւոր դերը (1874): Շնորհիւ այդ դերին մէջ իր յաջողութեան, կը ճամբորդէ մինչեւ Քուպա եւ Մաթանսասի Սաութօ թատրոնին մէջ ներկայացում կ՛ունենայ (1887): Դերասանութեան արուեստը կը սորվեցնէ շատ մը երիտասարդ կիներու, որոնց կարգին էր դերասանուհի եւ ընկարակցուհի՝ Լիան տը Փուժի (Liane de Pougy):

## Անձայն շարժապատկեր
ձախից|մինի|Սարա Պեռնար, ճամբորդութեան զգեստթվ, 1880
Պեռնար անձայն շարժապատկերի առաջատար դերասանուհիներէն եղած է։ Իր առաջին ելոյթը իբրեւ Համլեթ կատարած է 1900-ին երկու վայրկեաննոց «Համլեթի Մենամարտը» (Le Duel d'Hamlet) ժապաւէնին մէջ։ Իրականութեան մէջ ժապաւէնը ձայնէ զուրկ չէր, քանի որ սուրերու ձայնը նախապէս ձայնագրուած էր ձայնագրական ղուղանի մը վրայ (որ այժմ կորսուած է)․ կը հնչէր ժապաւէնի ցուցադրութեան հետ միաժամանակ։ Սարա Պեռնար տասը ուրիշ ժապաւէններու մէջ ալ գլխաւոր դերեր ստանձնած է, որոնցմէ երկուքը կենսագրական բովանդակութիւն ունէին։

## Վերջին տարիներ - Հրաժեշտի շրջագայութիւններ
1901-1913 շրջագայած ու բեմերէն դերակատարած է բազմաթիւ երկիրներու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Գերմանիա, Հարաւային Ափրիկէ, Ա․Մ․Ն․, Գանատա, հարաւային Ամերիկա, Ռուսիա, Լեհաստան։
մինի|Սարա Պեռնար, 1890
1905-ին, Ռիո տէ Ժանէյրոյի մէջ Վիքթորիէն Սարտուի «Լա Թոսքա» ներկայացման ժամանակ, Պեռնար վերջին արարին պարիսպէն վար կ՛իյնայ եւ իր աջ ծունկը կը վնասէ։ Անոր ոտքը երբեք լրիւ չապաքինիր։ 1915-ին, փտախտը այդքան յառաջացած էր որ կը ստիպուին ամբողջ աջ ոտքը կտրել։ Սակայն, ան կը շարունակեց իր ասպարէզը, եւ հակառակ տարածուած կարծիքին, առանց փայտէ արհեստական վերջոյթի գործածութեան։ 1915-ին յաջող շրջագայութիւն մը կը կատարէ Ամերիկայի մէջ, եւ Ֆրանսա վերադառնալէ ետք, գրեթէ անդադար, իր սեփական արտադրութիւններուն մէջ մինչեւ իր մահը բեմ հանդէս կու գայ։ Իր վերջին յաջողութիւններէն եղած են՝ «Տանիէլ» (1920), «Լա Կլուար» (1921) եւ «Ռէժին Արման» (1922)։ Իր ֆիզիքական վիճակը զինք բեմին վրայ գրեթէ լրիւ անշարժութեան մատնած է, բայց իր ձայնին հմայքը, որ տարիքի պատճառով թեթեւ փոխուած էր, իրեն յաղթանակներ ապահոված է։

## Գծագրիչ եւ քանդակագործ
ձախից|մինի|Սարա Պեռնար, որպէս թագուհի, Վիքթոր Հիւկոյի Ruy Blas թատերախաղին մէջ, 1897
Պեռնար երբ Քոմետի Ֆրանսեզի մէջ էր սկսած է գեղանկարել, որովհետեւ ժամանակը լեցնելու համար նոր գործունէութիւն մը կ'ուզէր: Իր նկարները մեծ մասամբ բնանկարներ եւ ծովանկարներ էին, որոնցմէ շատերը Պել-Իլի մէջ նկարուած էին: Իր գեղանկարչութեան ուսուցիչները մտերիմ ու ցկեանս բարեկամներ Ժորժ Քլէրէնն ու Լուիզ Ապէման էին։ 1878-ի Փարիզեան սալոնին մէջ Սարա ցուցադրած է 2 մեթր բարձրութեամբ կտաւ մը՝ «Երիտասարդ Կինը եւ Մահը»։

Քանդակագործութեան հանդէպ իր կիրքը աւելի լուրջ էր։ Քանդակագործութեան ուսուցիչն էր Մաթիէօ-Մէոզնիէ, համալսարանական քանդակագործ մը, որ մասնագիտացած էր հրապարակային յուշարձաններու եւ զգացական պատմութիւններ պատմող գործերու մէջ: Իր գործերէն քանի մը հատը ցուցադրուած են 1893-ին՝ Շիքակոյի Քոլումպիա Ցուցահանդէսին եւ 1900-ին Համաշխարհային Ցուցահանդէսին: Սարայի կարեւոր գործերէն եղած են՝ death of Ophelia, Մոնթէ Քարլոյի Օբերայի ճակատին վրայ «Երաժշտութիւն» խմբակին համար ստեղծած է *Երգ* այլաբանական կերպարը, կերպարաններ՝ *Après la Tempête* *(*1878 - այժմ կը ցուցադրուի Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարանին մէջ), Le Sphinx (1874):

## ''Թատրոնի արուեստը''
մինի|Սարա Պեռնար Թէոդորա թատերախաղին մէջ, 1902․ գործ՝ Georges Jules Victor Clairin
ձախից|մինի|ՍարաՊեռնար, կենդանագիր՝ William Downey
Իր վերջին տարիներուն, Պեռնար գրած է դերասանական արուեստի դասագիրք մը։ Ան կը գրէր երբ առիթը բացուէր, սովորաբար ներկայացումներու միջեւ, եւ երբ արձակուրդի մեկնէր Պել-Իլ։ Իր մահէն ետք, գրող Մարսէլ Պերժէ, իր մտերիմ բարեկամը, գտաւ անաւարտ ձեռագիրը իր իրերուն մէջ, Պուլվար Փերէրի վրայ գտնուող իր տան մէջ։ Ան խմբագրեց գիրքը, որ հրատարակուեցաւ «L'Art du Théâtre» խորագրով 1923-ին։ Անգլերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսաւ 1925-ին։

Սարա յատկապէս ուշադրութիւն կը դարձնէր ձայնի գործածութեան վրայ, «գործիք մը, որ ամէնէն անհրաժեշտն է թատերական արուեստագէտին»։ Անիկա տարրն էր, որ կապ կը հաստատէր արուեստագէտին եւ հանդիսատեսին միջեւ։ «Ձայնը պէտք է ունենայ բոլոր ներդաշնակութիւնները... լուրջ, տրտում, դողդոջուն եւ մետաղեայ»։ Ձայն մը լիովին կատարեալ ըլլալու համար, ան գրած է. «Հարկաւոր է որ անիկա շատ քիչ քիթային ըլլայ։ Արուեստագէտ մը, որ չոր ձայն ունի, երբեք չի կրնար հանդիսատեսին հպել»։ Ան նաեւ շեշտած է թէ որքան կարեւոր է արուեստագէտներուն համար իրենց շունչը մարզել երկար հատուածներու համար։ Ան առաջարկած է որ դերասանուհի մը պէտք է կարենայ արտասանել Ֆետրայէն *Phédre* յետեւեալ հատուածը մէկ շունչով.
մինի|267x267փքս|Սարա Պեռնար, Լա Թոսքա դերին մէջ,  1887
«Վա՜յ, իրար կը տեսնէին լիովին ազատ, 

Երկինքը իրենց հոգոց կ'արտօնէր անմեղութիւն.

Առանց զղջման կը հետեւէին իրենց սիրային հակումին,

Ամէն օր կը ծագէր պարզ եւ հանդարտ իրենց համար։»

## Ընտրուած դերեր

* մինի|Սարա Պեռնար, L'Aiglon դերին մէջ․ նկար՝ 1910, Անթոնիօ տէ լա Կանտարա1862: Ռասինի՝ *Իֆիղենիա* (Iphigénie) համանուն դերով, 
* 1862: Օկուսթին Էօժէն Սգրիպի՝ *Վալերի* (Valérie) 
* 1862: Մոլիերի*՝ Իմաստուն կիները*
* 1864: Լապիշի եւ Տելանտի՝ *Un Mari qui Lance sa Femme* 
* 1866: *T. και H. Cognard՝ Անտառին եղնիկը* (La Biche aux Bois) 
* 1866: *[[Ֆետրա|Ֆեդրա]]* (Phèdre), որպէս Արիքիա
* 1866: Բիեր տէ Մառիվոյի *Le Jeu de l'Amour et du Hasard,* որպէս Սիլվա
* 1867: Մոլիերի*՝ Իմաստուն կիները*, որպէս Արմանտ
* 1867: Ճորճ Սանտի՝ *Վիլմերի մարքիզը*  (Le Marquis de Villemer) 
* 1867: Ճորճ Սանտի՝ *François le Champi* , որպէս Մարիեթա
* 1868: Ալեքսանտր Տիւմայի (հայր)՝ *Քին* (Kean) որպէս Աննա Տապի
* 1869: Ֆրանսուա Գոբէի *Անցորդը* (Le Passant) որպէս աշուղ Ժանեթօ․ առաջին մեծ յաջողութիւնը
* 1870: Ճորճ Սանտի՝ *Միւսը* (*L'Autre)* 
* 1871: Անտրէ Թիոռէ՝ *Ժան Մարի* (Jeanne-Marie) 
* 1871: Ֆրանսուա Գոբէ՝ *Fais ce que Dois* 
* 1871: Foussier եւ Edmond՝ *Պարոնուհին* (La Baronne) 
* 1872: Լուի Պուիյէի՝ *Տիկին Այսէ* (Mademoiselle Aïssé) 
* 1872: Վիքթոր Հիւկոյի*՝ Ռիւի Պլա* (Ruy Blas) 
* 1872: Ալեքսանտր Տիւմա (հայր)՝ *Mademoiselle de Belle-Isle,* որպէս Մարիա տէ Նոյպուրկ, Սպանիոյ թագուհին
* 1872: Ռասինի՝  Britannicus, որպէս Junie
* մինի|Սարա Պեռնար, 1864-ին, գործ Ֆելիքս Նատար1872: Պոմարշէի՝ Ֆիկարոյի ամուսնութիւնը *(Le Mariage de Figaro)* 
* 1872: Ժիւլ Սանտոյի՝ *Mademoiselle de la Seiglière*
* 1873: Octave Feuillet-ի՝ Տալիլա *Dalila,* որպէս *Falconieri*
* 1873: Փոլ Ֆերիէի՝ *Chez l'Avocat* 
* 1873: Ռասինի՝ Անդրոմահի (Andromaque) 
* 1873: Ռասինի՝ Ֆեդրա (Phèdre), որպէս Արիքիա
* 1873: Octave Feuillet-ի՝ Le Sphinx
* 1874: Վոլթերի՝ Զաիրա (Zaire) 
* 1874: Ռասինի՝ Ֆեդրա (Phèdre), ոպէս Ֆեդրա
* 1875: Henri de Bornier-ի՝ *La Fille de Roland* 
** Ալեքսանտր Տումայի (մանչ) Օտարը (L'Étrangère), որպէս տիկինԳլարքսոն
** Բարոտիի*՝ Rome Vaincue* 
* 1877: Վիքթոր Հիւկօ՝ *Hernani,* որպէս Տոնիա Սոլ
* 1879: Ռասինի՝ Ֆեդրա (Phèdre), որպէս Ֆեդրա

* 1880*։* Émile Augier-ի*՝* L'Aventurière
* 1880: Legouvé και Scribe-ի՝ Adrienne Lecouvreur
* 1880: Henri Meilhac και Ludovic Halévy-ի Froufrou
* մինի|Սարա Պեռնար որպէս Թէոդորա, 1994, նկար՝ Ֆելիքս Նատար1880: Ալեքսանտր Տումայի (մանչ)՝ La Dame aux Camélias, որպէս Մարկարիթա Կոթիէ
* 1882: Վիքթորիէն Սարտուի՝ *Fédora* 
** Թէոդորա *Théodora*, համանուն դերին մէջ
* 1887: Վիքթորիէն Սարտուի՝ Լա Թոսքա (La Tosca) 
** Ալեքսանտր Տումայի (մանչ)՝ *La Princesse Georges* 
* 1890: Վիքթորիէն Սարտուի՝ Կղէոփաթրա (Cléopâtre) համանուն դերին մէջ
* 1893: Ժիւլ Լեմեթրի՝ *Թագաւորները* (Les Rois) 
* 1894: Վիքթորիէն Սարտուի *Gismonda* 
* 1895: Մոլիերի՝ *Ամֆիթրիոն* (Amphytrion)
* 1895: *Մակտա* (Magda) 
* 1896: Ալեքսանտր Տումայի (մանչ)՝ La Dame aux Camélias
* 1896: Ալֆրետ տէ Միւսէի՝ *Lorenzaccio* որպէս Մետիչիներուն համանուն դերին մէջ
* 1897: Վիքթորիէն Սարտուի՝Spiritisme
* 1897: Էտմոն Ռոսթանի՝ La Samaritaine
* 1898: Catulle Mendès-ի՝ Medée
* 1898: Ալեքսանտր Տումայի (մանչ)՝ La Dame aux Camélias, որպէս Մարկարիթա Կոթիէմինի|Սարա Պեռնար, 1922-ին
** Henri Auguste Barbier-ի*՝* Ժանն տ'Արք, համանուն դերին մէջ
** Morand και Sylvestre-ի*՝* Izéïl, համանուն դերին մէջ
** Ուիլիըմ Շէյքսփիրի՝ *[[Թագաւոր Լիր]]* (King Lear), որպէս Գորդելիա
* 1899: Ուիլիըմ Շէյքսփիրի՝ Hamlet, համանուն դերի մէջ
** Ուիլիըմ Շէյքսփիրի՝ Antony and Cleopatra, որպէս Կղէոփաթրա
** Ուիլիըմ Շէյքսփիրի՝ Macbeth, որպէս Լէյտի Մաքպեթ
** Richepin-ի *Pierrot Assassin,* որպէս Բիէռօ
* 1900: Էտմոն Ռոսթանի՝L'Aiglon, համանուն դերին մէջ
* 1903: Վիքթորիէն Սարտուի՝ La Sorcièreմինի|Սարա Պեռնար, 1922-ին - ժպտերես
* 1904: Մորիս Մեթերլինկի՝ Pelléas et Mélisande, որպէս Բիլէաս
* 1906: Հենրիք Իպսենի՝ Ծովուն Տիկինը (Fruen fra havet) 
* 1906: Գաթուլ Մենթեսի՝ *Ավիլային կոյսը* (La Vierge d'Avila) , որպէս Սուրբ Թերեզա
* 1911: Մորոյի՝ Թագուհին Էլիսապեթ (Queen Elizabeth), համանուն դերին մէջ
* 1913: Tristan Bernard-ի Jeanne Doré, համանուն դերին մէջ

## Ժապաւէնագրութիւն

* մինի|ԱարաՊեռնար իր քանդակագործութեան աշխատանոցին մէջ, 18781900: *Le Duel d'Hamlet*
* 1909: *La Tosca*
* 1911: *La Dame aux Camélias* 
* 1912: *Les Amours d'Elisabeth, Reine d'Angleterre*
* 1912: *Sarah Bernhardt à Belle-Isle*
* 1913: *Adrienne Lecouvreur*
* 1915: *Jeanne Doré* 
* 1915: *Ceux de Chez Nous*
* 1917: *Mères Françaises* 
* 1921: *Daniel*
* 1923: *La Voyante*

## Գիրքեր

* *Dans les nuages: Impressions d'une chaise* (1878)
* *L'Aveu, drame en un acte en prose* (1888)
* *Adrienne Lecouvreur, drame en six actes* (1907)
* *Ma Double Vie* (1907), թարգմանուած անգլերէնի՝ *My Double Life: Memoirs of Sarah Bernhardt* (1907), 1908-ին Ա․Մ․Ն․ մէջ հրատարակուած հետեւեալ տիտղոսով՝ *Memories of My Life*.
* *Un Cœur d'Homme,* *չորս արարով* (1911)
* *Petite Idole* (1920), թարգմանուած՝ *The Idol of Paris* (1921) 
* *Joli Sosie* (1921), հրատարակութիւն՝ Nillson
* *L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc.* (1923), թարգմանուած՝ *The Art of the Theatre* (1924)

## Ձայնագրութիւններ

* մինի|Սարա Պեռնար, Լա Թոսքա դերին մէջ, 1887*Phèdre* (1902)
* *Le Lac* (1902)
* *La Fiancée du Timbalier* (1902)
* *Lucie* (1902)
* *Le Lac* (1903)
* *La Samaritaine* (1903)
* *Les Vieux* (1903)
* *Un Évangile* (1903)
* *Phèdre* (1903)
* *La Mort d'Izéil* (1903)
* *La Rêverie de Théroigne de Méricourt* (1903)
* *Un Peu de Musique* (1903)
* *L'Aiglon* (1910)
* *Phèdre* (1910)
* *Les Buffons* (1908)
* *La Samaritaine* (1910)
* *L'Étoile dans la Nuit* (1918)
* *Prière pour nos Ennemis* (1918)

## Քանդակներ

Պատկեր:Autoportrait en chimère, S3375(1).jpg|Ինքնադիմանկար՝ եպիսկոպոսական զգեստով
Պատկեր:After the Storm by Sarah Bernhardt.jpg|Փոթորիկէն վերջ
Պատկեր:Ma double vie sarah bernhardt 576.jpg|Վիքթորիէն Սարտուի կուրծքը
Պատկեր:Louise Abbéma par Sarah Bernhardt.jpg|Լուիզ Ապեմա․ դիմանկար


## Մշակութային պատկերացումներ
Սարա Պեռնար լայն տեղ ունի ժողովրդական մշակոյթին մէջ․ ըլլայ գեղարուեստին, թատրոնին, հեռատեսիլ եւ շարժապատկերին, Ֆիրքերու, Քոմիքսներու, եւայլն։

### Գեղարուեստ

* Անտի Ուարհոլ՝ *Ten Portraits of Jews of the Twentieth Century* (1980)

### '''Թատրոն'''

* Ճոն Միւրել՝ *Memoir* *- Sarah Bernhardt's Last Summer* (1977)
* նիքոլա Լոժեռօ-Լասեռի՝ *Sarah Bernhardt, toujours!*
* Թերեզա Ռեպէք՝ *Bernhardt/Hamlet* (2018), գրուած Պրոտուէյի համար

### '''Հեռատեսիլ եւ ժապաւէնագրութիւն'''

* *The Final Performance of Sarah Bernhardt (30* *Նոյեմբեր 1922).* You Are There շարքէն, 8 Մայիս 1955 Ժանեթ Նոլան գլխաւոր դերին մէջ․
* *The Incredible Sarah* (1976) Բրիտանական ողբերգրութիւն, Կլենտա Ճաքսոն գլխաւոր դերին մէջ․
* Շարք «Sarah ... Sarah Bernhardt» (1971)՝ *Great Performances* Ժոէ Քալտուել գլխաւոր դերին մէջ․
* *Sarah in America* (1982) – մէկ կինի խաղարկութեամբ դեր, Սարա Պեռնարի կեանքին մասին, Լիլի Բալմըր գլխաւոր դերին մէջ․
* *De memoires van Sarah Bernhardt* (1981) – Պելճիքական TV-Movie, Իվոն Լեքս գլխաւոր դերին մէջ․
* *As Memórias de Sarah Bernhardt* (1986) – Բորդուկալական TV Movie, Eunice Muñoz գլխաւոր դերին մէջ
* *Amélia* (2001) – Պրազիլեան ժապաւէն, Սարա Պեռնարին եւ իր ծառայ՝ Ամելիային մասին, իրենց Պրազիլ շրջագայութեան ընթացքին․
* *Sarah Bernhardt: Une étoile en plein jour* (2006) – Ֆրանսական TV Movie՝ Լուտմիլա Միքաէլ գլխաւոր դերին մէջ,
* *Edmond* (2018) *Cyrano de Bergerac* թատերախաղին ստեղծման մասին․
* *The Crime Is Mine* (2023) – Ֆրանսու Օզօնի կատակերգրութիւն, Օտեթ Շոմեթ / Իզապել Հաբերթ նկարագիր, յենուած Սարա Պեռնարին
* *Sarah Bernhardt – Pionnière du show business* (2023) – վաւերագրական ժապաւէն
* *Sarah Bernhardt, la Divine [fr]* (2024) — Ֆրանսական կեսնագրական ժապաւէն, Սատրին Քիպըլէյն գլխաւոր դերին մէջ։

### '''Գիրքեր (Երեւակայական գրականութիւն)'''

* Ֆրանսուազ Սական. *Sarah Bernhardt, ou le rire incassable* (1987, *Dear Sarah Bernhardt*, թարգմ․՝1988)
* Ճիւլեան Պարնես*․ Levels of Life* (2013)․ հեղինակը կը պատկերացնէ օդապարիկի առաջնեկ՝ Ֆրետ Պըրնապի եւ Սարա Պեռնարի կապը։ 
* C. W. Gortner. *The First Actress:* *Սարա Պեռնարի վէպը։*

### '''Ծաղրանկարներ'''

* *Sarah Bernhardt (Lucky Luke)* (1982)

### '''Ուրիշ'''

* *Sarah Bernhardt Cakes*
* *fraises à la Sarah Bernhardt* (ելակներ անանասով եւ Curaçao sorbet-ով) Օկուստ Էսքոֆիէին կողմէ հնարուած։
* *Sarah Bernhardt peony* *(Սարա Պեռնարի շղարշը)*

## Պարգեւներ
1906-1907՝ Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան

Դեկտեմբեր 1913՝ Պատուոյ Լեգէոնի Ասպետ (Chevalier of the Légion d'honneur)

Սարա Պեռնար Հոլիվուտի Փառքի Ճեմելիքին մէջ աստղ մը ունի։

                  

## Ծանօթագրութիւններ