open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
197 (թիւ)

**197** (**հարիւր իննսունեօթ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 196-ի եւ 198-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  քառասունհինգերորդ պարզ թիւն է
* եօթ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 197=17+19+23+29+31+37+41
* առաջին տասներկու պարզ թիւերու գումարն է՝ 197=2+3+5+7+11+13+17+19+23+29+31+37
* բոլոր երկնիշ պարզ թիւերու բոլոր նշաններու գումարն է՝ 197=(1+1)+(1+3)+(1+7)+(1+9)+(2+3)+(2+9)+(3+1)+(3+7)+(4+1)+(4+3)+(4+7)+(5+3)+(5+9)+(6+1)+(6+7)+(7+1)+(7+3)+(7+9)+(8+3)+(8+9)+(9+7)
* կիրառութիւններ
** 197 Արետէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
** +-ի գործադրումով կը ստացուի ┼ նշանը 
** Տարուայ 197րդ օրն է Յուլիս 16-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 15-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
1970 թուական

**1970 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 70րդ տարին է
* Երկրի բնակչութիւնը 3 692 492 000 մարդ կազմած է
1967 • 1968 • 1969 • **1970** • 1971 • 1972 • 1973
[մինի|145x145փքս|[Շոնտա Ռայմզ]]
[մինի|156x156փքս|[Սթիվըն Չպոսքի]]
[մինի|215x215փքս|[Պէլըմի Եանկ]]
[մինի|144x144փքս|[Վինս Վոն]]
[մինի|158x158փքս|[Սաատ Հարիրի]]
[մինի|179x179փքս|[Անտրէ Ակասի]]
[մինի|137x137փքս|[Լուիս Էնրիքէ]]
[մինի|179x179փքս|[Ճասթին Չէյմպըրզ]]
[մինի|194x194փքս|[Շահէ Քէշիշեան]]
[մինի|149x149փքս|[Սատեք Խան]]
[մինի|142x142փքս|[Աննա Մայիլեան]]

## Դէպքեր
#### Յուլիս
* 4 Յուլիս՝ Պարսելոնի մօտ լերներուն բախուելով  բրիտանական օդանաւի կործանման զոհերը 112
#### Հոկտեմբեր
* 17 Հոկտեմբեր՝ Անուար Սատաթը դարձաւ Եգիպտոսի նախագահ
* 21 Հոկտեմբեր՝ ամերիկեան ռազմական օդանաւը հարկադիր վայրէջք կատարեց Լենինականի մօտ
#### Նոյեմբեր
* 17 Նոյեմբեր՝ Հաֆեզ ալ-Ասադը դարձաւ Սուրիոյ ղեկավար
## Ծնունդներ
16px 
աջից|մինի|120px|
#### Յունուար
* 13 Յունուար ** ամերիկացի հեռուստաշարներու արտադրիչ, թատերագիր եւ բեմադրիչ
* [[25 Յունուար]] ** ամերիկացի բեմադրիչ, գրող եւ սենարիստ

#### Փետրուար
* 19 Փետրուար ** ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի
==== Մարտ ====
* [[28 Մարտ]] ** ամերիկացի դերասան, սենարիստ, արտադրող
#### Ապրիլ
* 18 Ապրիլ ** լիբանանցի քաղաքական գործիչ
* [[29 Ապրիլ]] ** ամերիկացի թենիսիստ
#### Մայիս
* 8 Մայիս ** սպանացի ֆութպոլիստ
==== Յուլիս ====
* [[11 Յուլիս]] ** ամերիկացի դերասան
#### Օգոստոս
* 31 Օգոստոս ** [[Յորդանան]]ի թագուհի
==== Սեպտեմբեր ====
* [[1 Սեպտեմբեր]] **, երաժիշտ, խմբավար

#### Հոկտեմբեր
* 8 Հոկտեմբեր ** պրիթանացի քաղաքական գործիչ, 2016-էն [[Լոնտոն]]ի քաղաքագլուխը
* [[23 Հոկտեմբեր]] ** հայ սոփրանոյ երգչուհի
* 30 Հոկտեմբեր ** ամերիկացի դերասան

== Մահեր ==
[[Պատկեր:Puzant Topalian (1930).jpg|մինի|173x173փքս|[[Բիւզանդ Թոփալեան]]]]
[[Պատկեր:De Gaulle 1961 (cropped).jpg|մինի|156x156փքս|[[Շարլ տը Կոլ]]]]
[[Պատկեր:Aleksandr Solzhenitsyn 1974bCrop.jpg|մինի|160x160փքս|[[Ալեքսանտր Սոլժենիցին]]]]
[[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]]  <br />
==== Մայիս ====
* [[1 Մայիս]] ** ֆրանսահայ քանդակագործ, նկարիչ
#### Յուլիս
* 18 Յուլիս ** պատմաբան
==== Սեպտեմբեր ====
* [[14 Սեպտեմբեր]] ** խորհրդային բեմադրիչ
* 25 Սեպտեմբեր, Էրիհ Մարիա Ռեմարք գերմանացի վիպագիր
#### Նոյեմբեր
* 9 Նոյեմբեր ** 1959-69-ին [[Ֆրանսա]]յի նախագահը եղած է
==== Անստոյգ օրով ====
* ** հայ արձակագիր, թատերագիր
## Նոպէլեան Մրցանակ
* Ալեքսանտր Սոլժենիցին (, (1918-2003) ռուս արձակագիր, հրապարակախօս
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 1970-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1970

Ստորոգութիւն:1970
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1971 թուական

**1971 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 71րդ տարին է
* Սա տարուան աշխարհի բնակչութիւնն աճեց  2.1%-ով, որը պատմութեան մէջ ամենաբարձր աճը եղաւ
1968 • 1969 • 1970 • **1971** • 1972 • 1973 • 1974
[մինի|192x192փքս|[Հաֆէզ Ասատ]]

## Դէպքեր

#### Անստոյգ ամսաթիւով

* Տելթա-Աքսիոս ազգային պուրակի ստեղծում

#### Մարտ
* 12 Մարտ՝ Հաֆէզ Ասատը դարձաւ Սուրիոյ նախագահ
#### Ապրիլ
* 17 Ապրիլ՝ Եգիպտոսը, Լիպիան եւ Սուրիան կազմեցին համադաշնութիւն
#### Նոյեմբեր
* 15 Նոյեմբեր՝ Օմանը ձեռք բերաւ անկախութիւն Միացեալ թագաւորութենէն
#### Դեկտեմբեր
* 18 Դեկտեմբեր՝ Քրասնոյեարսքին մէջ գործարկուեցաւ աշխարհի ամենահզօր ջրային ելեկտրակայանը

* 25 Դեկտեմբեր՝ Սէուլի մէջ 22 հարկանի հիւրանոցի հրդեհի (대연각호텔 화재) զոհ դարձաւ 158 հոգի
[մինի|151x151փքս|[Բէբ Կուարտիոլա]]

## Ծնունդներ
[մինի|152x152փքս|[Տէյվիտ Թէնընթ]]
[մինի|152x152փքս|[Արայիկ Խանտոյեան]]
մինի|222x222փքս|Տարպի Սթանչֆիլտ
[մինի|151x151փքս|[Սանտրա Օհ]]
[մինի|152x152փքս|[Ապու Պաքր Ալ Պաղտատի]]
[մինի|169x169փքս|[Ճասթըն Թրուտօ]]
16px 
#### Յունուար
* 18 Յունուար ** սպանացի մարզիչ եւ նախկին ֆութպոլիստ
==== Փետրուար ====
* [[26 Փետրուար]] ** ֆրանսացի երգչուհի
#### Ապրիլ
* 18 Ապրիլ ** սքոթլանտցի դերասան
* [[19 Ապրիլ]] ** ազատամարտիկ
* 29 Ապրիլ ** ամերիկացի դերասանուհի

==== Յունիս ====
* [[16 Յունիս]] ** ամերիկացի րեփր եւ դերասան
#### Յուլիս
* 20 Յուլիս ** քանատացի դերասանուհի
* [[28 Յուլիս]] ** Իրաքի եւ Լեւանթի Իսլամական Պետութեան ղեկավար
#### Սեպտեմբեր
* 6 Սեպտեմբեր ** իրլանտացի երգչուհի եւ երգահան
==== Դեկտեմբեր ====
* [[25 Դեկտեմբեր]] ** քանատացի քաղաքական անձնաւորութիւն

## Մահեր
[մինի|155x155փքս|[Գրիգոր Պետրոս Աղաճանեան]]
[մինի|179x179փքս|[Նիքիթա Խրուշչով]]
[մինի|170x170փքս|[Եորղոս Սեֆերիս]]
[մինի|178x178փքս|[Բենիամին Թաշեան]]
[մինի|188x188փքս|[Լուսիըն Հապըրտ]]
16px 
#### Փետրուար
* 26 Փետրուար ** ֆրանսացի դերասան

==== Մայիս ====
* [[16 Մայիս]] ** կաթողիկէ եկեղեցւոյ գործիչ
* 18 Մայիս ** հայ խորհրդային երկրաբան

==== Յունիս ====
* [[17 Յունիս]] ** հայ բանաստեղծ

#### Յուլիս
* 17 Յուլիս ** արձակագիր, թարգմանիչ

==== Սեպտեմբեր ====
* [[11 Սեպտեմբեր]] ** Խորհրդային Միութեան ղեկավարը 1953-64
*20 Սեպտեմբեր՝ Եորղոս Սեֆերիս, Նոպել Գրականութեան Մրցանակի դափնեկիր յոյն բանաստեղծ եւ դիւանագէտ

#### Նոյեմբեր
* 16 Նոյեմբեր ** «Յուսաբեր» թերթի խմբագիր

==== Դեկտեմբեր ====
* [[27 Դեկտեմբեր]], [[Ազնիւ Պետրոսեան]], կենսաբանական գիտութիւններու տոքթէօր եւ ՀԽՍՀ մանրէաբանութեան հիմնադիրներէն 
* [[31 Դեկտեմբեր]] ** ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ եւ թատերագիր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 1971-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1971

Ստորոգութիւն:1971
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1972 թուական

**1972 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 72րդ տարին է
 
## Դէպքեր

* Կը հիմնուի Նաքսոսի Հնագիտական թանգարան (յուն․՝ Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου)

[մինի|226x226փքս|[Կապրիէլ Մենն]]
[մինի|227x227փքս|[Զինետին Զիտան]]
[մինի|198x198փքս|[Սքոթ Ֆոլի]]
[մինի|158x158փքս|[Էմընէմ]]
[մինի|134x134փքս|[Ճէյմս Տաշնըր]]

## Ծնունդներ
16px 
 
#### Մայիս
* 12 Մայիս  ամերիկացի դերասան
#### Յունիս
* 23 Յունիս  ֆրանսացի մարզիչ եւ նախկին ֆութպոլիստ
#### Յուլիս
* 15 Յուլիս  ամերիկացի դերասան
#### Հոկտեմբեր
* 3 Հոկտեմբեր  Թուրքիոյ մէջ հայազգի քաղաքական գործիչ
* 17 Հոկտեմբեր  ամերիկացի րեփր եւ դերասան
#### Նոյեմբեր
* 26 Նոյեմբեր  ամերիկացի գրագէտ եւ հեղինակ
#### Անստոյգ օրով
*  մարդաբան Մեքսիքոյին մէջ
*  հայ ասմունքող
*  հայազգի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ

## Մահեր
[մինի|160x160փքս|[Մարտիրոս Սարեան]]
[մինի|189x189փքս|[Լէոնիտ Ենգիբարեան]]
[մինի|197x197փքս|[Հայկազն Գ. Ղազարեան]]
[մինի|149x149փքս|[Մկրտիչ Արմէն]]
[մինի|174x174փքս|[Նշան Պէշիկթաշլեան]]
[մինի|161x161փքս|[Նիկողոս Սարաֆեան]]
16px  
#### Մայիս
* 5 Մայիս  հայ նկարիչ
#### Յուլիս
* 25 Յուլիս  կրկէսի դերասան
#### Սեպտեմբեր
* 21 Սեպտեմբեր  մտավորական

#### Դեկտեմբեր
* 22 Դեկտեմբեր  բանաստեղծ, արձակագիր

#### Անստոյգ օրով
* Փարիզ մահացած՝
**  գրող, երգիծագիր
**  սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ

## Արտաքին յղումներ
* 1972-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1972

Ստորոգութիւն:1972
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Ստորոգութիւն:1971
1973 թուական

**1973 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 73րդ տարին է
 
## Դէպքեր
17 Նոյեմբեր․ Աթէնքի Ճարտարագիտական Համալսարանի շէնքին մէջ, կ՛առաջանայ ուսանողներու ապստամբութիւնը զինուորական համակարգին դէմ։ Անոր դաժան ճնշումը մեծ հիասթափութիւն կը պատճառէ եւ վարչակարգի ղեկավարութիւնը կը փոխուի։

## Ծնունդներ
[մինի|173x173փքս|[Փորշա Տը Ռոսի]]
[մինի|158x158փքս|[Թ. Ռ. Նայթ]]
[մինի|168x168փքս|[Ճոն Տոլմայեան]]
[մինի|204x204փքս|[Էնտրու Լինգըլն]]
16px 
#### Յունուար
* 31 Յունուար   ամերիկացի դերասան
#### Մարտ
* 26 Մարտ  ամերիկացի դերասան
#### Յունուար
* 14 Յունուար  ուքրաինացի հայազգի հրաձիգ
#### Յուլիս
* 15 Յուլիս  ամերիկահայ թմբկահար
* 6 Յուլիս  խորհրդային եւ վրացի ֆութպոլիստ
#### Սեպտեմբեր
* 14 Սեպտեմբեր  անգլիացի դերասան
#### Անստոյգ օրով
**  հայ բանաստեղծ

## Մահեր
[մինի|210x210փքս|[Զաւէն Նալպանդեան (Զարեւանդ)]]
[մինի|177x177փքս|[Փապլօ Փիքասօ]]
[մինի|201x201փքս|[Արշաւիր Շիրակեան]]
 
[մինի|146x146փքս|[Ռաֆայէլ Իսրայէլեան]]
[մինի|151x151փքս|[Ալեքսանտր Նիլ]]
16px  
### Յունուար
* 1 Յունուար  հայ քիմիագէտ, պատմագրող
### Ապրիլ
* 7 Ապրիլ Յակոբ Առաքել Սիրունի (մ․1973), բանասէր, հրապարակագիր, գրող, մտաւորական
*8 Ապրիլ  սպանացի նկարիչ
* 12 Ապրիլ 
### Մայիս
* 21 Մայիս  հայ գրող
* 29 Յուլիս, Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան, Հասարակական գործիչ, յօդուածագիր, հոգեւորական

### Սեպտեմբեր
* 2 Սեպտեմբեր  անգլիացի գրող
* 8 Սեպտեմբեր  հայ ճարտարապետ
* 23 Սեպտեմբեր  պրիտանացի կրթութեան տեսաբան

### Հոկտեմբեր
* 28 Հոկտեմբեր  երաժիշտ, ազգագրագէտ

### Նոյեմբեր

* Ահարոն Ստեփանեան (ծն**․**1904), յօդուածագիր, գրաշարապետ եւ հրապարակագիր

### Անստոյգ օրով
*  արձակագիր, հրապարակախօս

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 1973-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1973

Ստորոգութիւն:1973
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1968 թուական

**6 Մայիս** 
**1968 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 68րդ տարին է
1965 • 1966 • 1967 8px **1968** 8px 1969 • 1970 • 1971
[մինի|188x188փքս|[Ժիրայր Փանոսեան]]
[մինի|162x162փքս|[Ճիլիըն Անտըրսըն]]
[մինի|180x180փքս|[Աննա Կան]]
[մինի|187x187փքս|[Ուիլլ Սմիթ]]
[մինի|155x155փքս|[Անդրանիկ Աւետիսեան]]

## Դէպքեր
#### Մարտ
* 7 Մարտ՝ խորհրդային K-129 սուզանաւը կործանուեցաւ, 98 զոհ
#### Սեպտեմբեր
* 6 Սեպտեմբեր՝ Սուազիլէնտը ստացաւ անկախութիւն
## Ծնունդներ
16px 
#### Մարտ
* 30 Մարտ ** [[գանատա]]ցի երգչուհի
==== Ապրիլ ====
* [[1 Ապրիլ]] ** լիբանանցի երգչուհի
#### Յունիս
* 29 Յունիս ** գծագրիչ
==== Օգոստոս ====
* [[9 Օգոստոս]] ** ամերիկացի դերասանուհի
* 11 Օգոստոս ** ամերիկացի դերասանուհի
==== Սեպտեմբեր ====
* [[25 Սեպտեմբեր]] ** ամերիկացի դերասան
#### Դեկտեմբեր
* 28 Դեկտեմբեր ** նկարիչ, գործարար
** Անստոյգ օրով՝
** ** ամերիկահայ արուեստագէտ
## Մահեր
[մինի|164x164փքս|[Մարթին Լուտըր Քինկ]]
[մինի|153x153փքս|[Հելէն Քելլըր]]
[մինի|176x176փքս|[Վահրամ Փափազեան]]
[մինի|158x158փքս|[Միսաք Թորլաքեան]]
16px  
#### Ապրիլ
* 4 Ապրիլ ** ամերիկացի սեւամորթ քարոզիչ
** [[Պատկեր:Dark blue right arrow.svg|9px]] սպաննուեցաւ Մեմփիսի մէջ, Թէնեսի
==== Յունիս ====
* [[1 Յունիս]] ** ամերիկացի կոյր եւ խուլ գրող
* 5 Յունիս ** հայ դերասան
==== Մայիս ====
* [[6 Մայիս]] ** գրագէտ, լրագրող եւ մշակութային գործիչ
#### Անստոյգ օրով՝
* ** 
* ** արաբ գործիչ
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 1968-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1968

Ստորոգութիւն:1968
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1967 թուական

**1967 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 67րդ տարին է

[մինի|170x170փքս|[Ճոն Քենետի]]
[մինի|149x149փքս|[Տարօն Աճէմօղլու]]
[մինի|130x130փքս|[Ժիրայր Սէֆիլեան]]
[մինի|129x129փքս|[Վին Տիզլ]]
[մինի|133x133փքս|[Մաթ Լեպլանք]]
[մինի|173x173փքս|[Մհեր Ջուլհաճեան]]

## Դէպքեր
#### Ապրիլ
* 21 Ապրիլ՝ Յունաստանի մէջ զինուորական վարչակարգ կը հաստատուի
*24 Ապրիլ՝ խորհրդային տիեզերագնաց Վլատիմիր Քոմարովը զոհուեցաւ վայրէջքի ատենը
* 30 Ապրիլ՝ Մոսկովի մէջ աւարտեցաւ 537 մ. բարձրութեան հեռատեսիլի աշտարակի կառուցումը
#### Յունիս
* 5 Յունիս՝ մինչեւ 10 Յունիսը արաբ-իսրայէլական վեցօրեայ պատերազմը
*16 – 18 Յունիս Մոնթըռէ կը կազմակերպուի համանուն Փոփ երաժշտութեան Փառատօնը
#### Յուլիս
* 10 Յուլիս՝ Ճոն Քենետիի մարմինը տեղափոխուեցաւ Արլինկթընի Ազգային Գերեզմանատուն
#### Սեպտեմբեր
* 3 Սեպտեմբեր՝ տեղւոյն 5:00-ին Շուէտին մէջ ամբողջ երթեւեկը ձախէն անցաւ աջակողմեանի.
*Նոյեմբեր 29, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիր՝ Ծիծեռնակաբերդի բացումը տեղի կ՛ունենայ։
## Ծնունդներ
16px 
#### Սեպտեմբեր
* 3 Սեպտեմբեր ** ամերիկացի հայազգի տնտեսագէտ
==== Յուլիս ====
* [[10 Յուլիս]] ** ազատամարտիկ, զօրահրամանատար, պետական եւ հասարակական գործիչ
* 18 Յուլիս ** ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրիչ
* [[25 Յուլիս]] ** ամերիկացի դերասան, կատակերգու, արտադրիչ
#### Օգոստոս
* 21 Օգոստոս ** ամերիկահայ ռոք երաժիշտ
==== Դեկտեմբեր ====
* [[21 Դեկտեմբեր]] ** վրացի եւ ուքրաինացի քաղաքական գործիչ
#### [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմի]] մասնակիցներ՝
* 28 Նոյեմբեր **.
==== Անստոյգ օրով՝ ====
* ** բանասէր, գրող, թարգմանիչ, արեւելագէտ

## Մահեր
[մինի|154x154փքս|[Ստեփան Զօրեան]]
16px  
#### Հոկտեմբեր
* 7 Մարտ ** հայ նկարիչ
==== Հոկտեմբեր ====
* [[14 Հոկտեմբեր]] ** հայ գրող
#### Անստոյգ օրով՝
* ''' աստուածաբան
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 1967-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1967

Ստորոգութիւն:1967
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1978 թուական

**1978 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 78րդ տարին է

[մինի|154x154փքս|[Ճէյմի Քլէյթըն]]

## Դէպքեր
**Յուլիս**

7 Յուլիս․ Սողոմոնեան Կղզիներու անկախութիւն

#### Դեկտեմբեր
26 Դեկտեմբեր․ Փարիզէն կը մեկնարկէ Փարիզ-Տաքար առաջին մրցաշարքը։[մինի|172x172փքս|[Օմար Սի]]
[մինի|206x206փքս|[Ամալ Քլունի]]
[մինի|169x169փքս|[Ճէյմս Ֆրանքօ]]
[մինի|[Քարոլին Տավէրնաս]]
[մինի|179x179փքս|[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]
[մինի|195x195փքս|[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]
[մինի|192x192փքս|[Քաթրին Հէյկըլ]]
[մինի|167x167փքս|[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]
[մինի|240x240փքս|[Մաքոպօ Մոճաճի]]

## Ծնունդներ
16px 
#### Յունուար
* 15 Յունուար  ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի
* 20 Յունուար  ֆրանսացի դերասան

#### Փետրուար
* 3 Փետրուար  լիբանանեան ծագումով պրիթանացի իրաւաբան եւ լրագրող
#### Ապրիլ
* 19 Ապրիլ  ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող, գրող
#### Մայիս
* 6 Մայիս  պարսիկ-գերման փոփ երգիչ
* 15 Մայիս  քանատացի դերասանուհի

#### Մարտ

##### Անստոյգ օրով

* Վազգէն Եսայեան, բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

#### Յունիս
* 20 Յունիս  անգլիացի ֆութպոլիստ
#### Սեպտեմբեր
* 20 Սեպտեմբեր  ամերիկացի դերասան
* 23 Սեպտեմբեր  վրացի ծագումով ռուս լրագրողուհի
* 26 Սեպտեմբեր  հայ զինուորական

#### Նոյեմբեր
* 17 Նոյեմբեր  քանատացի դերասանուհի
* 24 Նոյեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի

#### Անստոյգ օրով
*  ամերիկահայ գրող
*  պալոպետու ցեղի անձրեւի թագուհի
[մինի|208x208փքս|[Նշան Գրիգորեան]]
[մինի|195x195փքս|[Հրանդ Մալոյեան]]
[մինի|197x197փքս|[Ճոմոյ Քենեաթա]]
[մինի|196x196փքս|[Անաստաս Միկոյեան]]

## Մահեր
16px  
#### Մայիս
* 21 Մայիս 
#### Յունիս
* 10 Յունիս  հայ ճարտարապետ
#### Յուլիս
* 24 Յուլիս  զինուորական
#### Օգոստոս
* 22 Օգոստոս՝ , 1964-78-ներուն Քենիայի առաջին նախագահը եղած է
#### Հոկտեմբեր
* 15 Հոկտեմբեր  ճարտարագէտ, գիտնական
#### Մոսկուա մահացած
* 1 Ապրիլ  հայ նկարիչ
* 1 Մայիս  երգահան
* 21 Հոկտեմբեր  խորհրդային պետական եւ քաղաքական գործիչ
#### Անստոյգ օրով
* 
*  բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1978
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1981 թուական

**1981 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 81րդ տարին է

[մինի|169x169փքս|[Ռամի Մալէք]]
[մինի|197x197փքս|[Թահար Ռահիմ]]
[մինի|157x157փքս|[Պիյոնսէ]]
[մինի|257x257փքս|[Զլաթան Իպրահիմովիչ]]
[մինի|193x193փքս|[Պրայըն Ճ. Սմիթ]]
[մինի|198x198փքս|[Քրիսթըն Ռիթըր]]
[մինի|204x204փքս|[Ուիլիըմ Սարոյեան]]

## Դէպքեր
1 Յունուար․ Յունաստան մաս կը կազմէ Եւրոպական Միութեան

## Ծնունդներ
16px 
#### Յունուար
* 25 Յունուար  ամերիկացի R&B երգչուհի
#### Մայիս
* 12 Մայիս  ամերիկա-եգիպտացի դերասան
#### Յուլիս
* 4 Յուլիս  ֆրանսացի դերասան
#### Սեպտեմբեր
* 4 Սեպտեմբեր  ամերիկացի երգչուհի, դերասանուհի, պարուհի
#### Հոկտեմբեր
* 3 Հոկտեմբեր  պոսնիական ծագումով շուէտացի ֆութպոլիստ
* 12 Հոկտեմբեր  ամերիկացի դերասան
* 21 Հոկտեմբեր  սերպ նախկին ֆութպոլիստ
#### Դեկտեմբեր
* 16 Դեկտեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի, երաժիշտ եւ գեղեցկուհի

## Մահեր
16px  
#### Յունուար
* 20 Յունուար  լիբանանահայ գրող, քաղաքական գործիչ
#### Փետրուար
* 16 Փետրուար  հայ բանաստեղծ, գրականագէտ եւ բանասէր
* 5 Մարտ , խորհրդային հայ պատմաբան
* 10 Ապրիլ , խորհրդային հայ փիլիսոփայ
#### Մայիս
* 18 Մայիս  ամերիկացի հայազգի գրող

#### Սեպտեմբեր
* 14 Սեպտեմբեր  հայ մանկավարժ, լեզուաբան, հայագէտ

#### Հոկտեմբեր
* 3 Հոկտեմբեր  էսթոնացի միսիոնարուհի

#### Նոյեմբեր
* 26 Նոյեմբեր  վրացի խորհրդային գրող, թատերագիր

#### Անստոյգ օրով
*  հայ խորհրդային նկարիչ

## Արտաքին յղումներ
* 1981-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1981

Ստորոգութիւն:1981
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1982 թուական

**1982 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 82րդ տարին է

[մինի|169x169փքս|[Քոպի Սմալտըրզ]]

## Դէպքեր

#### Անստոյգ ամսաթիւով

* Ազգութեամբ յոյն հնաբան Եանիս Սաքելարաքիս, կը յայտնաբերէ Մինոասեան քաղաքակրթութեան ժամանակաշրջանին կառուցուած Զոմինթոսի ընթարձակ, երկյարկանի շէնքը՝ ծովուն մակերեսէն 1187մ․ բարձրութեան վրայ։
* Լորտ Հաու Կղզեխումբը, որ կը ներփակէ Պոլին Բուրգը յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան

[մինի|141x141փքս|[Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթըր]]
[մինի|195x195փքս|[Սեթ Ռոկըն]]
[մինի|170x170փքս|[Քիրսթէն Տանսթ]]
[մինի|170x170փքս|[Քէյթի Լոուզ]]
[մինի|168x168փքս|[Լեւոն Արոնեան]]
[մինի|153x153փքս|[Էն Հեթըուէյ]]
[մինի|171x171փքս|[Նիքի Մինաժ]]

## Ծնունդներ
16px 
#### Մարտ
* 18 Մարտ  ամերիկացի դերասան
#### Ապրիլ
* 3 Ապրիլ  գանատացի դերասանուհի եւ նախկին մոտել
* 6 Ապրիլ  սպանացի դերասան
* 15 Ապրիլ  գանատացի եւ ամերիկացի հրէական ծագումով դերասան
* 30 Ապրիլ  ամերիկացի դերասանուհի
#### Սեպտեմբեր
* 22 Սեպտեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի
#### Հոկտեմբեր
* 6 Հոկտեմբեր  հայ ճատրակի վարպետ
#### Նոյեմբեր
* 12 Նոյեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի
#### Դեկտեմբեր
* 8 Դեկտեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի, գործարար եւ նորաձեւութեան տիպար
* 30 Դեկտեմբեր  ամերիկացի երգիչ եւ կիթառահար
[մինի|154x154փքս|[Թաքաշի Շիմուրա]]

## Մահեր
16px  
մինի|120px|
#### Փետրուար
* 11 Փետրուար  ճափոնցի դերասան

#### Ապրիլ
* 24 Ապրիլ  հայ բժիշկ, բանասէր եւ հասարակական գործիչ

#### Սեպտեմբեր
* 14 Սեպտեմբեր  լիբանանահայ թարգմանիչ

#### Անստոյգ օրով
*  հայ հնագէտ, պատմաբան եւ թարգմանիչ Ռումանիոյ մէջ

## Արտաքին յղումներ
* 1982-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1982

Ստորոգութիւն:1982
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1984 թուական

**1984 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 84րդ տարին է

[մինի|175x175փքս|[Մէքս Ռիէմէլթ]]
[մինի|134x134փքս|[Միկել Անխել Մոյա]]
[մինի|171x171փքս|[Արամ Mp3|Արամ կը ներկայացնէ իր «Not Alone» երգը Եւրոտեսիլ 2014-ին:]]
[մինի|211x211փքս|[Ռէյչըլ Թէյլըր]]
մինի|204x204փքս|Քէյթի Փերրի 2019
[մինի|172x172փքս|[Նաթալիա Թենա]]
աջից|մինի|190x190փքս|'''Լեպրըն Ռէյմըն Ճէյմս'''

## Դէպքեր

#### Յունուար

* 1 Յունուար՝ Պրունէյ կ՛անկախանայ

#### Փետրուար
* 13 Փետրուար՝ Կոնստանտին Չերնենքոն յաջորդեց Եուրի Ատրոպովին որպէս ԽՄՀԿ առաջնորդ
#### Մարտ
* 5 Մարտ՝ Իրանը մեղադրեց Իրաքին՝ քիմիական զէնք կիրառելու համար

#### Ապրիլ
* 12 Ապրիլ՝ Պաղեստինցի զինուած տղամարդիկ պատանդ առան իսրայէլական հանրակառք մը: Յատուկ ոյժերը գրոհեցին պասը, ազատելով պատանդները, մեկ պատանդ եւ երկու պատանդառուները սպաննուեցան
#### Յունիս
* 3 Յունիս՝ Ռոնըլտ Ռէյկընն այցելեց իր նախնիներու Պալլիփորին քաղաքը. Իռլանտա
#### Յուլիս
* 1 Յուլիս՝ արժանթինցի ոտնագնդակորդ Տիէկոյ Մարատոնան «Պարսելոնա» ակումբէն վաճառուեցաւ իտալական Նապոլիին $ 40.48 մլն. աննախադէպ ցածր գինով
#### Դեկտեմբեր
* 3 Դեկտեմբեր՝ Հնդկաստանի Մատհեայ Փրատեշ նահանգի Պհոփալ քաղաքի գործարանին ներս թունաւոր նիւթերու արտահոսքէն մահացաւ ութ հազարէն աւելի մարդ
##### Գրականութեան Մէջ
* 1984 թուականի երեւակայական իրադարձութիւնները կը նկարագրէ Ճորճ Օրուէլը իր «1984» աշխատութեան մէջ

##### Շարժարուեստին մէջ

* Կը նկարահանուի «Ամատէուս»՝  Օսքարի մրցանակիր շարժարուեստի ամերիկեան ժապաւէն

## Ծնունդներ
16px 
#### Յունուար
* 7 Յունուար  գերմանացի դերասան
* 27 Յունուար  վրացի գրող, երգչուհի

#### Ապրիլ
* 2 Ապրիլ  սպանացի ֆութպոլիստ
* 5 Ապրիլ  հայ երգիչ-երգահան, հիւմորիստ եւ դերասան
#### Մայիս
* 17 Մայիս  անգլիացի երգիչ եւ երաժիշտ
#### Յուլիս
* 11 Յուլիս  աւստրալացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի
#### Հոկտեմբեր
* 25 Հոկտեմբեր  ամերիկացի երգչուհի, երգահան
#### Նոյեմբեր
* 1 Նոյեմբեր  պրիթանացի դերասանուհի եւ երգչուհի

#### Դեկտեմբեր
* 22 Դեկտեմբեր 
* 30 Դեկտեմբեր  ամերիկացի արհեստավարժ պասքըթպոլիստ
[մինի|145x145փքս|[Բենիամին Ժամկոչեան]]
[մինի|176x176փքս|[Յովհաննէս Շիրազ]]
[մինի|184x184փքս|[Գուրգէն Եանիգեան]]
[մինի|136x136փքս|[Էռնեսթ Տէրվիշեան]]
[մինի|158x158փքս|[Տիգրան Պետրոսեան]]
[մինի|164x164փքս|[Առաքել Պատրիկ]]

## Մահեր
16px  
#### Յունուար
* 13 Յունուար,  կրթական գործիչ, մանկագիր
#### Մարտ
* 1 Մարտ,  ճարտարապետ
* 14 Մարտ,  հայրենի բանաստեղծ
* 27 Մարտ,  գրող, ճարտարագէտ
#### Մայիս
* 20 Մայիս,  ամերիկայի բանակի հայազգի սպայ
#### Յունիս
* 9 Յունիս,  ճարտարապետ
**Յուլիս**

* 26 Յուլիս, '''Ճորճ Կալըբ''' (ծն․1901,  Ժեֆերսոն, Կրին գաւառ, Այովա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) ամերիկացի լրագրող եւ վիճակագիր

#### Օգոստոս
* 13 Օգոստոս,  ճատրակախաղի մեծ վարպետ
#### Սեպտեմբեր
* 20 Սեպտեմբեր,  Ֆրանսայի մէջ հայ գրող 
* 22 Սեպտեմբեր  հայ, խորհրդային բեմադրիչ
#### Հոկտեմբեր
* 4 Հոկտեմբեր  հայ արձակագիր եւ հրապարակագիր
#### Նոյեմբեր
* 15 Նոյեմբեր  նկարիչ
* 18 Նոյեմբեր  խմբագիր

#### Դեկտեմբեր
* 20 Դեկտեմբեր
**  գրող, բանաստեղծ
**  ամերիկացի հոգեբան

#### Անստոյգ օրով
*  երեսփոխան հասարակական գործիչ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 1984-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1984

Ստորոգութիւն:1984
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1979 թուական

**1979 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 79րդ տարին է
 
## Դէպքեր

### Անստոյգ ամսաթիւով՝

* Ապու Մինա կը յայտարարուի Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան

[մինի|207x207փքս|[Էրըն Փոլ]]
[մինի|197x197փքս|[Պէյ Տունա]]
մինի|206x206փքս|Փոլ Ֆարաճեան․ նկար՝ 23 Մարտ 1953
[մինի|197x197փքս|[Յակոբ Մարթաեան]]

## Ծնունդներ
16px 

#### Յունիս
* 26 Յունիս  պրիթանացի երգիչ
#### Յուլիս
* 1 Յուլիս  գերմանացի ծանրաբարձ
#### Օգոստոս
* 27 Օգոստոս  ամերիկացի դերասան
#### Սեպտեմբեր
* 2 Սեպտեմբեր  ամերիկացի դերասան
#### Հոկտեմբեր
* 11 Հոկտեմբեր  հարաւային քորեացի դերասանուհի եւ նկարիչ
* 12 Հոկտեմբեր  R&B երգիչ, երգահան

#### Նոյեմբեր
* 29 Նոյեմբեր  ամերիկացի րէփըր

## Մահեր
16px  

* 8 Յունուար․ Փոլ Ֆարաճեան (ծն․1910, Հաճըն) լուսանկարիչ 
#### Անստոյգ օրով
*  բանաստեղծ
*  հայ գրող
* 

## Արտաքին յղումներ
* 1979-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1979

Ստորոգութիւն:1979
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1985 թուական

**1985 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 85րդ տարին է

[մինի|247x247փքս|[Աժա Նաոմի Քինկ]]
[մինի|208x208փքս|[Ճէյմի Պրիւուըր]]
[մինի|164x164փքս|[Ռունի Մարա]]
[մինի|201x201փքս|[Էզէքիել Լաւէզի]]
[մինի|187x187փքս|[Տէյվ Ֆրանքօ]]
[մինի|183x183փքս|[Ամէլ Պենթ]]
[մինի|204x204փքս|[Ամըլ Ամին]]
[մինի|169x169փքս|[Թաթիանա Մասլանի]]
[մինի|176x176փքս|[Ուէյն Ռունի]]
[մինի|182x182փքս|[Թրոյան Պելլիսարիօ]]
[մինի|146x146փքս|[Թոմաս Վերմայլըն]]
[մինի|160x160փքս|[Քարլա Սուզա]]
[մինի|200x200փքս|[Պէթ Պէհըրզ]]

## Դէպքեր

### Անյայտ ամսաթիւով

* Ղուկաս Չուբարեան կը զետեղէ իր «Սուրբ եղիցի յանուն քո» յուշարձանը Երեւանի «Մանկական Զբօսայգի»ին մէջ (Զաքեան փողոց)։ 

#### Մարտ
* 8 Մարտ՝ Պէյրութին մէջ պատահեցաւ ինքնաշարժի մը պայթիւնը, սպաննուեցաւ 80-էն աւելի հոգի
մինի|Միխայիլ Կորպաչով
* 11 Մարտ՝ Միխայիլ Կորպաչովը դարձաւ Խորհրդային Միութեան Համայնավարական Կուսակցութեան առաջնորդը եւ այդպիսով՝ երկրին փաստացի ղեկավարը
#### Յունիս
* 14 Յունիս
** Աթէնքէն դէպի Հռոմ 153 ուղեւոր փոխադրող օդանաւը ենթարկուեցաւ Հըզբոլլահ խմբաւորման կողմէ յարձակումի
** Շենկենի համաձայնագիրը կնքուեցաւ, ըստ որու հինգ երկիրներուն սահմանները դարձան թափանցիկ

*

#### Աշխարհի Բնակչութիւնը
* Աշխարհի բնակչության թիւը հասաւ 4 մլր 830 մլն 979 հազարի

## Ծնունդներ
16px 
#### Յունուար
* 11 Յունուար  ամերիկացի դերասանուհի
#### Փետրուար
* 5 Փետրուար 
**  Տաունի համախտանիշով ամերիկացի գրագիտուհի
**  փորթուկալցի ոտնագնդակ խաղցող
#### Ապրիլ
* 17 Ապրիլ  ամերիկացի դերասանուհի
#### Մայիս
* 3 Մայիս  արժանթինցի ֆութպոլիստ
* 6 Մայիս  ամերիկացի արհեստավարժ պասքըթպոլիստ
#### Յունիս
* 12 Յունիս  ամերիկացի դերասան
* 21 Յունիս  ֆրանսացի երգչուհի

#### Յուլիս
* 30 Յուլիս  անգլիացի դերասան
#### Սեպտեմբեր
* 22 Սեպտեմբեր  քանատացի դերասանուհի
* 29 Սեպտեմբեր, Բենիամին Մարգարեան, հայ աստղաբան-աստղաբանագէտ

*

#### Հոկտեմբեր
* 8 Հոկտեմբեր  ամերիկացի երգիչ
* 24 Հոկտեմբեր  անգլիացի ֆութպոլիստ
* 28 Հոկտեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի
#### Նոյեմբեր
* 14 Նոյեմբեր  բելգիացի ֆութպոլիստ
#### Դեկտեմբեր
* 11 Դեկտեմբեր  մեքսիքացի դերասանուհի
* 26 Դեկտեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի

## Մահեր
16px 

#### Մարտ
* 28 Մարտ 
**  հրէական ծագումով ֆրանսացի նկարիչ
**  հասարակական-քաղաքական գործիչ
#### Ապրիլ
* 16 Ապրիլ  լեզուաբան
#### Յունիս
* 15 Յունիս  հայ, խորհրդային բեմադրիչ
* 20 Յունիս  հայ խորհրդային պատմաբան, դիւանագէտ
* 22 Յունիս  հայ խորհրդային դերասան

#### Օգոստոս
* 22 Օգոստոս  թուրք բանաստեղծ
#### Հոկտեմբեր
* 21 Հոկտեմբեր  հայ, խորհրդային գրականագէտ, բանասէր
#### Նոյեմբեր
* 25 Նոյեմբեր  գրող, գիւտարար, նկարիչ

## Արտաքին յղումներ
* 1985-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1985

Ստորոգութիւն:1985
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1987 թուական

**1987 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 87րդ տարին է

[մինի|207x207փքս|[Մարկրէթ Թաչըր]]
[մինի|157x157փքս|[Սիրուշօ]]
[մինի|176x176փքս|[Էվըն Փիթըրզ]]
[մինի|219x219փքս|[Ռոնտա Ռոզի]]
[մինի|180x180փքս|[Թուփընս Միտլթըն]]

## Դէպքեր

#### Անստոյգ ամսաթիւով

* Արգիլուած քաղաքը (Չինաստան) կ՛արձանագրուի Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկին մէջ։

#### Մարտ
* 31 Մարտ՝ Մարկրիթ Թաչըրը ունեցաւ 15 վայրկենանոց հարցազրոյց մը խորհրդային հեռատեսիլով
#### Ապրիլ
* 13 Ապրիլ՝ Փորթուկալը եւ Չինաստանը կնքեցին համաձայնագիր մը՝ 1999 թուականին Մաքաուն վերադարձնելու մասին
#### Մայիս
* 9 Մայիս՝ լեհական LOT ընկերութեան խորհրդային արտադրութեան Իլեուշին-62 օդանաւը ինկաւ անտառին մեջ, զոհ գնացին օդանաւի ներսի բոլոր 185 հոգիները
* 28 Մայիս՝ տասնութ տարեկան արեւմտագերմանացի Մաթիաս Ռուսթը իր սաւառնակով հատեց խորհրդային սահմանը եւ վայր իջաւ Կարմիր հրապարակին վրայ
#### Նոյեմբեր
* 18 Նոյեմբեր՝ Լոնտոնի գետնուղիի King's Cross կայարանէն ներս բռնկուած հրդեհի զոհ դարձան 31 հոգիներ
[մինի|229x229փքս|[Թինա Տէզայ]]
[մինի|222x222փքս|[Շէյ Միչըլ]]
[մինի|206x206փքս|[Արսէն Ջուլֆալակեան]]

## Ծնունդներ
[մինի|237x237փքս|[Լիոնել Մեսսի]]
16px 
#### Յունուար
* 7 Յունուար  հայ փոփ երգչուհի
* 20 Յունուար  ամերիկացի դերասան
* 24 Յունուար  ուրուկուէյցի ֆութպոլիստ
#### Փետրուար
* 1 Փետրուար  մեքսիքացի խառնամարտուհի
* 21 Փետրուար  անգլիացի դերասանուհի
* 24 Փետրուար  hնդիկ դերասանուհի
[մինի|149x149փքս|[Հռիփսիմէ Խուրշուդեան]]

#### Մարտ
* 1 Մարտ  ամերիկացի երգչուհի, երգերու հեղինակ եւ ռեփըր
#### Ապրիլ
* 10 Ապրիլ  գանատացի դերասանուհի եւ մոտել
#### Մայիս
* 8 Մայիս  ըմբշամարտիկ
#### Յունիս
* 24 Յունիս  արժանթինցի ֆութպոլիստ
#### Յուլիս
* 17 Յուլիս  ճազ դաշնակահար
* 27 Յուլիս  հայ ծանրաբարձուհի
#### Օգոստոս
* 2 Օգոստոս  հայ ֆութպոլիստ
#### Սեպտեմբեր
* 7 Սեպտեմբեր  ամերիկացի դերասանուհի
* 11 Սեպտեմբեր  բռնցքամարտիկ
#### Հոկտեմբեր
* 18 Հոկտեմբեր  ամերիկացի դերասան
[մինի|175x175փքս|[Եուրա Մովսիսեան]]
[մինի|216x216փքս|[Էվըն Ռէյչըլ Ուուտ]]
[մինի|218x218փքս|[Զաք Էֆրոն]]
[մինի|243x243փքս|[Ռուբէն Մամուլեան]]

## Մահեր
16px  
#### Յունիս
* 22 Յունիս  հայ, խորհրդային բեմադրիչ, նկարահանող
#### Դեկտեմբեր
* 4 Դեկտեմբեր  ամերիկահայ բեմադրիչ
#### Անյայտ օրով՝
*  հայ գծագրիչ

## Արտաքին յղումներ
* 1987-ը Պատմութեան մէջ* Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1987

Ստորոգութիւն:1987
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
198 (թիւ)

**198** (**հարիւր իննսունութ**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 197 եւ 199 պարզ թիւերու միջեւ
## Յատկութիւններ
*  աւելցուկային թիւ է
*  յիսունութերորդ բերկրալի թիւն է
* կիրառութիւններ
** 198 Ամպեղա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** +-ի գործադրումով կը ստացուի ╞ նշանը 
** Տարուայ 198րդ օրն է Յուլիս 17-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 16-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
199 (թիւ)

**199** (**հարիւր իննսունինը**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 198-ի եւ 200-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  քառասունվեցերորդ պարզ թիւն է
*  տասնհինգերորդ զրապ թիւն է
* երեք յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 199=61+67+71
* հինգ հաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 199=31+37+41+43+47
* կիրառութիւններ
** 199 Պիպլիս աստեղնեակի կարգային թիւն է
** +-ի գործադրումով կը ստացուի ╟ նշանը 
** Տարուայ 199րդ օրն է Յուլիս 18-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 17-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
1993 թուական

**1993 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 93րդ տարին է

[մինի|186x186փքս|[Փաուլօ Տիպալա]]
[մինի|137x137փքս|[Մոնթէ Մելքոնեան]]
[մինի|164x164փքս|[Շահէն Մեղրեան]]
[մինի|171x171փքս|[Կարօ Քահքէճեան]]
[մինի|178x178փքս|[Մհեր Ջուլհաճեան]]
[մինի|160x160փքս|[Օտրի Հեփպըրն]]
[մինի|204x204փքս|[Համօ Սահեան]]
[մինի|205x205փքս|[Մհեր Մկրտչեան]]
[մինի|207x207փքս|[Զվիատ Կամսախուրտիա]]

## Դէպքեր
#### Յունուար
* 26 Յունուար՝ Վացլաւ Հաւելը ընտրուեցաւ Չեխիոյ նախագահ
#### Փետրուար
* 5 Փետրուար՝ Պելճիքան դարձաւ միապետական դաշնութիւն
#### Մարտ
* 8 Մարտ՝ Լուսինը հասաւ Երկիրին ամենամօտ կէտին, ան կ'երեւի տարուան այլ լիալուսիններէն 14%-ով աւելի մեծ եւ 30%-ով աւելի պայծառ
* 12 Մարտ՝ Հնդկաստանի Մումպաի քաղաքին մէջ քանի մը ռումբերու պայթիւններէ սպաննուեցաւ 257 հոգի
#### Յունիս
աջից|240px

* 10 Յունիս՝ Պոլսոյ մէջ կը մահանայ Շաւարշ քհնյ․ Պալըմեան

* 25 Յունիս՝ Լիթուանիոյ մեջ շրջանառութեան մեջ մտաւ ազգային լիթաս արժոյթը
#### Հոկտեմբեր
* 28 Հոկտեմբեր՝ հայկական զինուած ուժերը գրաւեցին Միջնաւան կայարանը
#### Դեկտեմբեր
* 30 Դեկտեմբեր՝ Իսրայէլը եւ Վատիկանը հաստատեցին դիւանագիտական յարաբերութիւններ

## Ծնունդներ
16px 
#### Յունիս
* 26 Յունիս  ամերիկացի երգչուհի եւ դերասանուհի
* 27 Յունիս  չեխ երգչուհի, երգերու հեղինակ
#### Նոյեմբեր
* 15 Նոյեմբեր  լեհական ծագումով արժանթինցի ֆութպոլիստ

## Մահեր
16px  
#### [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմին]] զոհուած
 
* 12 Յունուար 
* 10 Փետրուար 
* 17 Ապրիլ 
* 26 Յունիս 
* 23 Օգոստոս 
#### Յունուար
* 20 Յունուար  բրիտանացի եւ ամերիկացի դերասանուհի
#### Մարտ
* 4 Մարտ  հայ ջութակահար եւ խմբավար
* 18 Մարտ  հայ գրականագէտ

#### Յունիս

* 10 Յունիս․ Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան, (ծ․ 1915)․ հոգեւորական, հասարակական գործիչ, ուսումնասիրող եւ յօդուածագիր

#### Յուլիս
* 17 Յուլիս  արեւելահայ բանաստեղծ
#### Հոկտեմբեր
* 4 Հոկտեմբեր  հայ ճարտարապետ
#### Նոյեմբեր
* 20 Նոյեմբեր  հայ գեղանկարիչ
#### Դեկտեմբեր
* 5 Դեկտեմբեր  պատմագէտ, մատենագէտ, բառարանագէտ
* 29 Դեկտեմբեր  հայ, խորհրդային դերասան
* 31 Դեկտեմբեր  վրացի քաղաքակն գործիչ

Ստորոգութիւն:1993
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1994 թուական

**1994 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 94րդ տարին է
* 1994-ը նշուեր է որպէս «Ընտանիքի համաշխարհային տարի»

[մինի|182x182px|[Ճասթին Պիպըր]]
[մինի|205x205փքս|[Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան]]
[մինի|189x189փքս|[Օրորա Մարտիկանեան]]
[մինի|208x208փքս|[Մելինա Մերքուրի]]
[մինի|209x209փքս|[Վարդգէս Պետրոսեան]]
[մինի|171x171փքս|[Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս]]
[մինի|215x215փքս|[Յակոբ Կարապենց]]

## Դէպքեր

#### Փետրուար
* 12 - 27 Փետրուար՝ Նորվեկիոյ Լիլեհամերին մէջ կայացան ձմեռնային ողիմպիական խաղերը
#### Ապրիլ
* 7 Ապրիլ՝ Ռուանտայի ցեղասպանութեան սկիզբը Քիկալիին մէջ
* 16 Ապրիլ՝ Ֆինլանտային մէջ ընտրողները քուէարկեցին Եւրոմիութիւն մտնելու օգտին
#### Մայիս
* 5 Մայիս՝ Պիշքէքին մէջ կնքուած համաձայնագրով սառեցուեցաւ Արցախի հակամարտութիւնը
#### Յունիս
* 28 Յունիս՝ Աում Շինրեւիքեոն Տոքիոյին մեթրոյէն ներս մէջ ձեռնարկեցաւ կազային գրոհ մը, եղաւ 8 զոհ
#### Յուլիս
* 18 Յուլիս՝ Պուէնոս Այրեսին մեջ ահաբեկիչին գրոհի աւերուեցան քանի մը հրէական կազմակերպութիւններու կառոյցներ, զոհերը՝ 85 հոգի
#### Սեպտեմբեր
* 28 Սեպտեմբեր՝ «Էսթոնիա» լաստանաւը խորտակուեցաւ Պալթեան Ծովուն մէջ, զոհերը՝ 852 հոգի
#### Նոյեմբեր
* 3 Նոյեմբեր՝ ֆրանսական հանդեսը հրապարակեցաւ նախկին նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի գաղտնի դստեր լուսանկարը
* 13 Նոյեմբեր՝ առաջին ճամբորդներն անցան Նեղուցի թիւնելով
* 28 Նոյեմբեր՝ Նորվեկիոյ ընտրողները դէմ քուէարկեցին Եւրոմիութեանն անդամակցելուն
#### Դեկտեմբեր
* 11 Դեկտեմբեր՝ Պորիս Ելցինի հրամանով ռուսական զօրքը մտաւ Չեչնիա
## Ծնունդներ
մինի|Եանիս Անթեթոքունպօ
16px 
#### Մարտ
* 1 Մարտ  գանատացի երգիչ եւ երգահան

#### Դեկտեմբեր

* 6 Դեկտեմբեր․ Եանիս Անթեթոքունպօ․ «Միլուոքի Պաքս»  կողովագնդակի ակումբին (Ա․Մ․Ն)․ եւ Յունաստանի կողովագնդակի ազգային խումբին յոյն մարզիկ, ΝΒΑ ախոյեան եւ քանիցս ախոյանութեան MVP` ամենաթանկագին մարզիկ

## Մահեր
#### [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմին]] զոհուած
* 3 Մայիս 
#### Փետրուար
* 6 Փետրուար  հայ գրող, դերասանուհի
#### Մարտ
* 4 Մարտ  հայ երաժիշտ, երգահան
*6 Մարտ․ Մելինա Մերքուրի, (ծն․1920) յոյն դերասանուհի, մեկնաբանող եւ քաղաքական գործիչ
#### Ապրիլ
* 15 Ապրիլ  խորհրդային, հայ արձակագիր, էսսէներու հեղինակ

#### Յունիս

* 15 Յունիս Մանոս Խածիտաքիս, յոյն երգահան, յօրինող, դաշնակահար

#### Օգոստոս
* 18 Օգոստոս  Ամենայն Հայոց 180րդ կաթողիկոս
#### Հոկտեմբեր
* 20 Հոկտեմբեր  արձակագիր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1994
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1995 թուական

**1995 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 95րդ տարին է
* Երկրի բնակչութիւնը կը կազմէ 5 մլր 674 մլն 380 հազար

մինի|Պատանիներու Խորհրդարանը, Յունաստան
[մինի|201x201փքս|[Մելանի Մարթինէզ]]
[մինի|189x189փքս|[Անթոնի Մարսիալ]]
[մինի|216x216փքս|[Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան]]

## Դէպքեր

* Պատանիներու Խորհրդարանը *Βουλή των Εφήβων* իր աշխատանքները կը սկսի (Յունաստանի Խորհրդարանի դասստիարակչական ծրագիր․ սկսած է գործել 1995-1996 դպրոցական տարեշրրանէն)

#### Յունուար
* 1 Յունուար՝ Աւստրիան, Շուէտը եւ Ֆինլանտան կը դառնան Եւրոպական Միութեան անդամներ
#### Մարտ
* 1 Մարտ՝ Մոսկուայի մէջ զինուած անձ մը կը սպաննէ լրագրող Վլատիսլաւ Լիսթիեւը
* 22 Մարտ՝ Վալերի Փօլեաքովը 438 օր տիեզերքին մէջ ապրելէ ետք, Երկիր կը վերադառնայ 

#### Յուլիս
* 5 Յուլիս՝ Հ․Հ․ Սահմանադրութեան ընդունուած օր․  

#### Օգոստոս
* 29 Օգոստոս՝ Թիֆլիսի մէջ մահափորձէն կը փրկուի երկրի ղեկավար Էտուարտ Շեւարտնաձէն
*Համաեւրոպական Ախոյանութեան մրցաշարք․ Փիրէա, Յունատան
#### Հոկտեմբեր
* 28 Հոկտեմբեր՝ Պաքուի մեթրոյէն ներս պատահած հրդեհի զոհ կը դառնան  289 հոգի
* 30 Հոկտեմբեր՝ Թանսու Չիլլերը կը կազմէ Թուրքիոյ նոր կառավարութիւնը
#### Դեկտեմբեր
* 4 Դեկտեմբեր՝ Թել Աւիւին մէջ կը սպաննուի Իսրայէլի վարչապետ Յիցհաք Ռապինը

#### Անստոյգ ամսաթիւով

* Կը սկսի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը․ Շնորհիւ Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բի եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեանց նախաձեռնութեան եւ գործակցութեամբ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեան ու Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ 

16px 
#### Փետրուար
* 7 Փետրուար  ֆրանսահայ ոտնագնդակի մարզիչ

#### Ապրիլ
* 22 Ապրիլ  աւստրիացի հայազգի ջութակահար
* 28 Ապրիլ  ամերիկացի երգչուհի, երգահան եւ լուսանկարիչ
#### Սեպտեմբեր
* 1 Սեպտեմբեր  սպանացի ոտնագնդակի մարզիչ
#### Դեկտեմբեր
* 5 Դեկտեմբեր  ֆրանսացի ոտնագնդակի մարզիչ

## Մահեր
16px  
#### Փետրուար
* 6 Փետրուար  լեզուաբան, գրականագէտ, մատենագէտ
#### Մայիս
* 7 Մայիս  խորհրդային հայ բեմադրիչ
#### Հոկտեմբեր
* 4 Հոկտեմբեր  լիբանանահայ մշակոյթի գործիչ
#### Նոյեմբեր
* 30 Նոյեմբեր  ֆրանսահայ ճարտարագէտ
#### Անստոյգ օրով
*  անգլերէնագիր ամերիկահայ գրող

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1995
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1990 թուական

**1990 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 90րդ տարին է
* 1990-ին աշխարհի բնակչութեան թիւը հասաւ 5 մլր 263 մլն 593 հազարի
 
## Դէպքեր
#### Յունուար
* 1 Յունուար՝ Ռոուէն Աթքինսընի «Միսթըր Պինի» հաղորդումները սկսան հեռարձակուիլ բրիտանական հեռատեսիլով
* 4 Յունուար՝ 200 զոհ Փաքիստանին մէջ երկու գնացքներու բախումի պատճառաւ
* 12 - 19 Յունուար՝ հայերու փախուստը Պաքուէն
* 20 Յունուար՝ խորհրդային զօրքերը մուտք գործելով Պաքու սպաննեցին անկախութեան 130 ցուցարարներ
* 25 Յունուար՝ Փաքիստանի վարչապետ Պէնազիր Պհութոն ունեցաւ դուստր եւ դարձաւ պաշտօնավարումին ատենը երեխայ ունեցած առաջին երկրի ղեկավարը
#### Փետրուար
* 7 Փետրուար՝ հայերուն դէմ ուղղուած անկարգութիւններ Տուշանպէին մէջ
* 26 Փետրուար՝ Խորհրդային միութիւնը պարտաւորուեցաւ հանիլ իր 73 հազարանոց զօրքը Չեխոսլովաքիայէն
#### Մարտ
* 15 Մարտ՝ Միխայիլ Կորպաչովը ընտրուեցաւ Խորհրդային միութեան առաջին նախագահ
* 21 Մարտ՝ Նամիպիան ստացաւ անկախութիւն Հարաւային Ափրիկէան հանրապետութենէն
#### Մայիս
* 4 Մայիս՝ Լաթվիական ԽԸՀ-ը հռչակեցաւ իր անկախութիւնը Խորհրդային միութենէն
* 29 Մայիս՝ Պորիս Ելցինը ընտրուեցաւ Ռուսիոյ առաջին նախագահ
#### Յուլիս
* 2 Յուլիս՝ Մեքքային մէջ հաճին ատենը փապուղիին մը մէջ ուխտաւորներու հրմշտոցի պատճառաւ եղաւ 1426 զոհ
#### Աւգոստոս
* 24 Օգոստոս՝ Հայկական ԽԸՀ-ը հռչակեցաւ անկախութիւն Խորհրդային միութենէ
#### Հոկտեմբեր
* 22 Հոկտեմբեր՝ Ռուսիոյ Նիժնի Նովկորոտ քաղաքը վերականգնեց իր անունը Կորքիէն
#### Հոկտեմբեր
* 28 Նոյեմբեր՝ Մարկրիթ Թաչըրը հրաժարական տուաւ, անոր յաջորդեցաւ Ճոն Մէյճըրը

## Ծնունդներ
[մինի|177x177փքս|[Էմմա Ուաթսըն]]
[մինի|164x164փքս|[Տէւ Փաթէլ]]
[մինի|173x173փքս|[Քէյթի Ֆինտլէյ]]
16px 
 
#### Փետրուար
* 8 Փետրուար  ամերիկացի պասքէթպոլիստ
#### Ապրիլ
* 15 Ապրիլ  անգլիացի դերասանուհի եւ մոտել
* 23 Ապրիլ  անգլիացի դերասան
#### Մայիս
* 2 Մայիս  ամերիկացի պասքէթպոլիստ
#### Օգոստոս
* 15 Օգոստոս  ամերիկացի դերասանուհի եւ մոտել
* 28 Օգոստոս  քանատացի դերասանուհի
#### Սեպտեմբեր
* [մինի|159x159փքս|[Մելանի Ռընէ|Մելանի Ռենէ]]1 Սեպտեմբեր  զուիցերացի երգչուհի, երգահան
#### Նոյեմբեր
* [մինի|152x152փքս|[Անտրէ Շիւրլէ]]6 Նոյեմբեր  գերմանացի ոտնագնդորդ

## Մահեր
16px  
մինի|աջից|երգէյ Փարաջանով|148x148փքս
#### Յունուար
* 19 Յունուար  հայ քաղաքական գործիչ
#### Փետրուար
* 1 Փետրուար  գրող, եկեղեցական գործիչ
#### Ապրիլ
* 5 Ապրիլ  պատմաբան, արեւելագէտ
#### Մայիս
* 6 Մայիս  փասատագրական ֆիլմերու բեմադրիչ
#### Յունիս
* 4 Յունիս  խորհրդային բեմադրիչ
#### Յուլիս
* 21 Յուլիս  վրացական, հայ, խորհրդային բեմադրիչ
#### Նոյեմբեր
* 11 Նոյեմբեր  ճարտարապետ
#### Դեկտեմբեր
* 4 Դեկտեմբեր  արձակագիր, թարգմանիչ
#### Անստոյգ օրով
*  խորհրդային, հայ բեմադրիչ
*  խորհրդային ուռուցքաբան
* [մինի|164x164փքս|[Մուշեղ Իշխան]] բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր

Ստորոգութիւն:1990
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1997 թուական

**1997 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 97րդ տարին է

[մինի|209x209փքս|[Մալալա Եուսուֆզայ]]

## Դէպքեր
#### Յունուար
* 22 Յունուար՝ Մատլին Օլպրայթը դարձաւ Միացեալ նահանգներուն առաջին կին պետքարտուղարը
#### Մարտ
* 12 Մարտ՝ կնքուեցաւ ռուս-չեչենական խաղաղութեան համաձայնագիրը
#### Յուլիս
* 11 Յուլիս՝ թայլանտական Փաթայյեայ քաղաքին հիւրանոցէն ներս պատահեցաւ հրդեհ մը, զոհերը 90 հոգի
#### Աւգոստոս
* 6 Օգոստոս՝ քորէական օդանաւը Կուամի օդակայանին մէջ իջնելիս գետնին բախուեցաւ, եղաւ 228 զոհ
* 31 Օգոստոս՝ Փարիզին մէջ ինքնաշարժի բախումի զոհ դարձաւ Տիանա արքայադուստրը
#### Սեպտեմբեր
* 6 Սեպտեմբեր՝ 
** Ուէսթմինսթըրի աբբայութենէն ներս Տիանա արքայադստեր թաղումին հետեւեց 2 միլիառ մարդ
** Մոսքուային մէջ Ժան Միշել Ժարի համերգը հաւաքեցաւ 3,5 միլիոն նայող
#### Դեկտեմբեր
* 10 Դեկտեմբեր՝ Ղազախստանի մայրաքաղաքը Ալմաթիէն տեղափոխուեցաւ Ասթանայ

## Ծնունդներ
16px 
#### Յուլիս
* 12 Յուլիս  հասարակական գործիչ
## Մահեր
16px 
#### Փետրուար
* 2 Փետրուար  մարդասիրական գործիչ
#### Դեկտեմբեր
* 9 Դեկտեմբեր  գրող, պատմաբան

#### Անստոյգ օրով
*  հայ, խորհրդային հայագէտ, արեւելագէտ
*  արձակագիր եւ հրապարակագիր
*  խորհրդային հայազգի նկարահանող

Ստորոգութիւն:1997
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1996 թուական

**1996 թուական**, նահանջ տարի, 20րդ դարու 96րդ տարին է

[մինի|184x184փքս|Սպարտակ Կնտեղցեանի յուշատախտակը Երեւանի [Զաքեան Փողոց (Երեւան)|Զաքեան փողոցի]]
[մինի|225x225փքս|[Վահագն Դաւթեան]]
[մինի|151x151փքս|[Օտիսէաս Էլիթիս]]
[մինի|152x152փքս|[Հրանդ Շահինեան]]
[մինի|263x263փքս|[Ալեք Մանուկեան]]
[մինի|212x212փքս|[Արամ Գարամանուկեան]]

## Դէպքեր
#### Յունուար
* 8 Յունուար՝ ափրիկեան ընկերութեանը պատկանող ռուսական արտադրութեան Անթոնով 32Բ բեռնատար օդանաւը Քինշասային մօտ ինկաւ շուկային վրայ զոհերը՝ 227 (225-ը գետնին վրայ)
* 22 Յունուար՝ Իմիա կղզիակները հանրութեան ծանօթ դարձան
#### Փետրուար
* 10 Փետրուար՝ Կարրի Կապարովը պարտուեցաւ Deep Blue համակարգչային ծրագիրին
* 17 Փետրուար՝ երկրորդ խաղին Կարրի Կապարովը յաղթեցաւ Deep Blue համակարգչային ծրագիրը
#### Օգոստոս
* 4 Օգոստոս՝ ամառնային Ողիմպիական խաղերուն փակումը Աթլանթային մէջ, Միացեալ նահանգներ
* 9 Օգոստոս՝ Պորիս Ելցինը երկրորդ անգամը նշանակուեցաւ Ռուսիոյ դաշնութեան նախագահ
* 16 Օգոստոս՝ Շիքակոյին մէջ երեք տարեկան տղան 6.1մ բարձրութենէն ինկեր է կորիլլայի վանդակին մէջ եւ մնացեր է անվնաս
* 29 Օգոստոս՝ Ռուսական Թուփոլեւ-154-ը բախուեցաւ լերանը Նորվեկիոյ Շփիցպերկենին վրայ զոհերը՝ 141 հոգի
#### Նոյեմբեր
* 1 Նոյեմբեր՝ Ալ Ճազիրայ բազմալեզու կապուղին սկսաւ իր հաղորդումները Տոհայէն, Քաթար
* 17 Նոյեմբեր՝ Ռուսիոյ դաշնութեան Քասփիյսք քաղաքին մէջ պայթիւնի զոհ դարձաւ 32 հոգի

#### Անստոյգ ամսաթիւով՝

* Կը հիմնուի Armenian Navy Band, ժողովրդական «աւան-կարտ» (avant garde folk) նուագախումբ

## Ծնունդներ
16px 
#### Յունիս
* 18 Յունիս  խրուաթ ֆութպոլիստ
#### Նոյեմբեր
* 16 Նոյեմբեր 

## Մահեր
16px  
#### Յունուար
* 14 Յունուար 
#### Փետրուար
* 13 Փետրուար  ճարտարապետ
* 22 Փետրուար  հայ բանաստեղծ

#### Մարտ

* 18 Մարտ․ Օտիսէաս Էլիթիս (ծն․ 1911, Կրետէ )Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր նշանաւոր յոյն բանաստեղծ եւ արձակագիր

#### Մայիս
* 29 Մայիս  հայ, խորհրդային մարմնամարզիկ
#### Յունիս
* 27 Յունիս 
**  հայ երաժշտահան, քանոնահար
**  հայ խորհրդային փիլիսոփայ
* 28 Յունիս  ճարտարապետ
#### Յուլիս
* 10 Յուլիս  մեծահարուստ բարերար, ճարտարագէտ, արդիւնաբերող

#### Օգոստոս
* 12 Օգոստոս  հայ աստղագէտ
#### Սեպտեմբեր
* 7 Սեպտեմբեր  ամերիկացի րէփր, երգերու հեղինակ
#### Դեկտեմբեր
* 23 Դեկտեմբեր  իրաւաբան, սուրիական բանակի հայազգի զինուորական
#### Անստոյգ օրով
*  սփիւռքահայ արձակագիր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1996
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1998 թուական

**1998 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 98րդ տարին է
* 1998-ը նշուեր է որպէս «Ովկիանոսի տարի»

[մինի|241x241փքս|[Ճէյտըն Սմիթ]]
[մինի|183x183px|[Գալուստ Խանենց]]
[մինի|185x185px|[Գէորգ Էմին]]
[մինի|180x180փքս|[Սերօ Խանզադեան]]
[մինի|153x153փքս|[Ֆրանք Սինաթրա]]
[մինի|180x180փքս|[Վահէ Վահեան]]
[մինի|178x178փքս|[Հրայր Մարուխեան]]

## Դէպքեր
#### Մարտ
* 1 Մարտ՝ «Թայթընիքը» դարձաւ $ 1 միլիարը հատած առաջին ֆիլմը

#### Մայիս

* Կը հիմնուի Արմենիքա եռամսեայ յունալեզու պարբերաթերթը․ Գա­րէա­յի «Ա­զա­տա­մարտ» ա­կում­բի հրատարակութիւն (Աթէնք, Յունաստան)

#### Յունիս
* 3 Յունիս՝ Հաննովերի եւ Համպուրկի միջեւ արագընթաց գնացքը ուղիէն դուրս ելլելուն պատճառաւ եղաւ 101 զոհ
#### Յուլիս
* 17 Յուլիս՝ Սանքթ Փիթըրսպուրկին մէջ Նիքոլաս II ցարը եւ իր ընտանիքը սրբադասուեցան
#### Աւգոստոս
* 7 Օգոստոս՝ Թանզանիոյ Տար էս Սալաամին եւ Քենիոյ Նայրոպիին մէջ ամերիկեան դեսպանատուներուն պայթիւններուն զոհ գնաց 224 հոգի
#### Հոկտեմբեր
* 17 Հոկտեմբեր՝ Նիճերիոյ մէջ նաւթամուղի մը պայթիւնին պատճառաւ զոհուեցաւ 1082 հոգի
#### Դեկտեմբեր
* 6 Դեկտեմբեր՝ զինուորական Հուկոյ Չաւեսը ընտրուեցաւ Վենեսուէլային նախագահ

## Ծնունդներ
16px 
#### Յուլիս
* 8 Յուլիս  ամերիկացի դերասան, երգիչ
## Մահեր
16px 
#### Յունիս
* 4 Յունիս  իրանահայ գրող
* 11 Յունիս  հայ գրող, բանաստեղծ 
* 26 Յունիս  հայ, խորհրդային արձակագիր
#### Մայիս
* 14 Մայիս  ամերիկացի երգիչ
#### Օգոստոս
* 19 Օգոստոս  բանաստեղծ, գրող
#### Նոյեմբեր
* 23 Նոյեմբեր  հայ դերասան
#### Դեկտեմբեր
* 21 Դեկտեմբեր  հասարակական-քաղաքական գործիչ
* 27 Դեկտեմբեր  գրող
** Անստոյգ օրով՝
**  գրագետ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1998
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Կիպրահայեր (ելեկտրոնային թերթ)

**Կիպրահայեր**, ելեկտրոնային թերթ, հիմնադրուած է Սեպտեմբեր 1999-ին։ Շաբաթական ունի 20.000 բաժանորդներ Կիպրոսի, Հայկական սփիւռքի, Հայաստանի ու Արցախի մէջ։ Ելեկտրոնային թերթը ունի շուրջ 300.000 այցելող։ Նիւթերը անգլերէնով հիմնուած են, սակայն կան յօդուածներ որ հիմնուած են հայերէնով, Յունարէնով, երբեմն՝ թրքերէնով։

Ելեկտրոնային թերթի գլխաւոր խմբագիրն է Սիմոն Այնէճեանը։ Հոկտեմբեր 2010-ին Ստեփանակերտ թերթը արժանացած է ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան համահայկական լրատուական գիտաժողովի  «լաւագոյն հայկական լրատուամիջոց» մրցանակին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Պաշտօնական կայքէջ 

Ստորոգութիւն:Կիպրոս
1999 թուական

**1999 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու նախավերջին,  99րդ տարին է
* 1999-ը նշուեր է որպէս տարեցներու աշխարհային տարի
1996 • 1997 • 1998 • **1999** • 2000 • 2001 • 2002

[մինի|[Ճեք Գէորգեան]]
[մինի|[Վլատիմիր Փութին]]

## Դէպքեր

#### Անստոյգ ամսաթիւով

* Լորտ Հաու Կղզին շրջապատող ջուրերը՝ 465․45քլ² տարածութեամբ, իրենց անզուգական ծովային կենսահարստութեան պատճառով կը յայտարարուին Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակ։

#### Յունուար
* 1 Յունուար՝ հիմնուեցաւ եւրոյ արժոյթը
#### Փետրուար
* 7 Փետրուար՝ Յորդանանի Հուսէյն թագաւորի քաղցկեղէն մահանալէն ետք գահակալեցաւ անոր Ապտուլլահ որդին
* 23 Փետրուար՝ ձնահոսը աւերեցաւ Աւստրիոյ Կալթիոր գիւղը, եղաւ 31 զոհ
#### Մարտ
* 24 Մարտ՝ Մոնպլանի թիւնելին մէջ հրդեհի զոհ դարձաւ 39 հոգի: Երթեւեկը փակուեցաւ երեք տարիով
* 26 Մարտ՝ Միշիկանի դատարանը ճանչցաւ Ճեք Գէորգեանը որպես երկրորդ աստիճանի մարդասպան
* 31 Մարտ՝ սկսաւ Վաչովսքի եղբայրներուն «Մաթրիքս» ֆիլմի ցուցադրութիւնը
#### Աւգոստոս
* 10 Օգոստոս՝ Եւրոպայի առաւելագոյն 48.5&nbsp;°C ջերմաստիճանը գրանցուեցաւ Սիկիլիոյ Քաթեանուովային մէջ
* 17 Օգոստոս՝ Թուրքիոյ Իզմիթի երկրաշարժի զոհ դարձաւ աւելի քան 17 հազար հոգի
#### Սեպտեմբեր
* 14 Սեպտեմբեր՝ Թոնկան, Նաուրուն եւ Քիրիպաթին միացան ՄԱԿ-ին
#### Հոկտեմբեր
* 27 Հոկտեմբեր՝ 
* 31 Հոկտեմբեր՝ Նիւ Եորքէն Գահիրէ ընթացող եգիպտական օդանաւի խորտակումի զոհ դարձան ներսին 217 հոգիները
#### Նոյեմբեր
* 12 Նոյեմբեր՝ Թուրքիոյ Տիւզճէին մէջ պատահած երկրաշարժին զոհ գնաց 845 հոգի
#### Դեկտեմբեր
* 20 Դեկտեմբեր՝ 442 տարուան տիրապետութենէն ետք Փորթուկալը Չինաստանին վերադարձուց Մաքաուն
* 31 Դեկտեմբեր՝ Պորիս Ելցինի հրաժարականէն ետք Ռուսիոյ դաշնութեան գործող նախագահի պաշտօնն ստանձնեցաւ վարչապետ Վլատիմիր Փութինը

## Ծնունդներ
16px 
* 19 Նոյեմբեր  ռուս գեղասահորդուհի
## Մահեր
16px 
#### Փետրուար
* 28 Փետրուար , հայ քանդակագործ
#### Մարտ
* 13 Մարտ  հայ երգահան, խմբավար
* 29 Մարտ  հայ բեմադրիչ, սենարիստ
#### Յունիս
* 13 Յունիս  խորհրդային բեմադրիչ
#### Մայիս
* 9 Մայիս թարգմանիչ, բանաստեղծ, բառարանագիր, պատմաբան
#### Հոկտեմբեր
* 27 Հոկտեմբեր
** Հոկտեմբեր 27-ի ահաբեկչական գործողութեան զոհեր՝
*** 
*** 

#### Նոյեմբեր
* 11 Նոյեմբեր 
#### Դեկտեմբեր
* 22 Դեկտեմբեր  հայ երգիչ-բանասէր, ազգագրագէտ
* 28 Դեկտեմբեր , պատմագէտ

#### Անստոյգ օրով
*  Ռուսիոյ մէջ թատերական մանկավաժուհի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1999
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Կիորկի Մարկուելաշվիլի

**Կիորկի Մարկուելաշվիլի** (, ծն. 4 Սեպտեմբեր 1969), վրացի քաղաքական գործիչ, Պիծինա Իւանիշվիլիի հիմնադրած «Վրացական երազանք - Ժողովրդավարական Վրաստան» կուսակցութեան անդամ է եւ Վրաստանի 4-րդ նախագահը։ Ունի փիլիսոփայի մասնագիտութիւն, եղած է Վրաստանի հանրային գործերու համալսարանի գլխաւորը (2000-2006, 2010-2012) եւ Վրաստանի կրթութեան եւ գիտութեան նախարարը (2012-2013) ։

2013 թուականի Հոկտեմբեր 27-ին Վրաստանին մէջ կայացած նախագահական ընտրութիւններուն յաղթանակ տարած է Միխայիլ Սահակաշվիլիի հիմնադրած «Միացեալ ազգային ճակատ» կուսակցութեան առաջադրած Դաւիթ Պաքրաձէի նկատմամբ եւ Վրաստանի 4-րդ նախագահը դարձած է։

Կը տիրապետէ անգլերէնի եւ ռուսերէնի։

Չէ ամուսնացած։ Ունի մէկ դուստր։

## Կրթութիւն եւ ակադեմական ասպարէզ
Կիորկի Մարկուելաշվիլի ծնած է Թիփխիս (Թպիլիսի), ճարտարագէտ Թէյմուրազ Մարկուելաշվիլիի (ծնեալ՝ 1938) եւ հոգեբան Մզէանա Կոմելաուրիի (ծնեալ՝ 1933) ընտանիքին մէջ: Մարկուելաշվիլի 1992-ին աւարտած է Թիփխիսի պետական համալսարանը՝ փիլիսոփայութեան վկայականով: Ան իր յետընթացաւարտ (post-graduate) կրթութիւնը շարունակած է Պուտափեշտի (Հունգարիա) Կեդրոնական եւրոպական համալսարանին մէջ (1993–1994), ինչպէս նաեւ Վրաստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի Փիլիսոփայութեան հիմնարկին մէջ (1993–1996): 1998-ին ան ստացած է փիլիսոփայութեան դոկտորի կոչում Թիփխիսի պետական համալսարանէն: 1990-ականներու սկզբնաւորութեան ան աշխատած է որպէս լեռնագնացութեան ուղեցոյց «Caucasus Travel» գործակալութեան մօտ:

1995-ին ան միացած է Ազգային ժողովրդավարական հիմնարկի (National Democratic Institute) թիփխիսեան գրասենեակին որպէս ծրագիրներու խորհրդատու եւ հոն աշխատած է մինչեւ 2000 թուականը, որմէ ետք անցած է Վրաստանի հանրային գործերու հիմնարկ (Georgian Institute of Public Affairs)՝ վրաց-ամերիկեան համատեղ կրթական հաստատութիւն մը: Մարկուելաշվիլի երկու անգամ վարած է նոյն հիմնարկի տնօրէնի (rector) պաշտօնը՝ 2000-էն 2006-ին եւ դարձեալ 2010-էն 2012-ին: Իր երկու պաշտօնավարութիւններու միջեւ ինկած շրջանին (2006–2010), ան գլխաւորած է հետազօտական բաժանմունքը: Այդ տարիներուն ան յաճախ հանդէս եկած է որպէս Վրաստանի քաղաքականութեան եւ հասարակութեան հարցերով մեկնաբան:

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Կիսապարզ թիւ

**Կիսապարզ թիւ**՝ այն թիւն է, որ կրնայ ներկայացուիլ երկու Պարզ թիւերու արտադրեալի տեսքով: 
## Օրինակներ
Կիսապարզ թիւերը OEIS-ին մէջ ներկայացուած են  յաջորդականութեամբ՝
: 4, 6, 9, 10, 14, 15, 21, 22, 25, 26, 33, 34, 35, 38, 39, 46, 49, 51, 55, 57, 58, 62, 65, 69, 74, 77, 82, 85, 86, 87, 91, 93, 94, 95 ...
## Յատկութիւններ
Որեւէ պարզ թիւի քառակուսին կիսապարզ թիւ է. այսպէս՝ Յունուար 2016-ի դրութեամբ յայտնի ամէնամեծ կիսապարզ թիւն է (274207281 − 1)2-ը: Անիկա հաւասար է ամէնամեծ յայտնի պարզ թիւի քառակուսիին, որ Մերսէնի թիւ է՝ M74207281 = 274207281 − 1: Չէ ապացուցուած, սակայն հաւանական է, որ գտնուի աւելի մեծ կիասպարզ թիւ հնարաւոր է առանց երկու արտադրիչներն իմանալու: 
## Կիրառութիւն
1974 թուականին դէպի աստղաբոյլ ուղարկուած Արեսիպոյի ուղերձը պարունակած է 1679 նիշ: 1679-ը ընտրուած է, քանի որ անիկա 23×73 տեսքով կիսապարզ թիւ մըն է, ուղարկուած պատկերը կրնայ ներկայացուիլ միայն 23 տողերով եւ 73 սիւնակներով, կամ 73 տողերով եւ 23 սիւնակներով:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր