open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարգիս Մելիքսեթեան

**Սարգիս Մելիքսեթեան**, (5 Սեպտեմբեր 1899, Գանձակ - 3 Նոյեմբեր 1980, Երեւան), հայ թատերագէտ, գրականագէտ, արուեստագիտութեան բժիշկ, ՀՍՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1956), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934-էն։
## Կենսագրութիւն
Ծնած է Գանձակ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը։ Լրագրական գործունէութիւնը սկսած է 1921-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Յետոյ փոխադրուած է Երեւան, երկու տարի աշխատած է Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդին մէջ որպէս գիտելիքներու բաժնի վարիչ, իսկ 1923-25-ին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրութիւնեան բաժնի մէջ վարիչ։ 1925-30-ին՝ գեղաշխի արհեստակցական միութեան նախագահ, 1930-35-ին՝ «Հայկինօ»ի սցենարական բաժնի վարիչ, ապա նախագահ-խմբագիր տեղակալ։ Հետագային աշխատած է որպէս խաղացանկային կոմիտէի նախագահ, արուեստի գործերու վարչութեան թատերական բաժնի վարիչ, 1935-49-ին՝ Հայաստանի թատերական թանգարանի խմբագիր, միաժամանակ՝ 1935-37-ին Երեւանի թատերական տեխնիկումի խմբագիր, 1938-42-ին արուեստի գործերու վարչութեան տրամատուրգիայի գծով գլխաւոր խորհրդատու։

1944-47-ին եղած է Երեւանի թատերական հիմնարկի թատերագիտական բաժնի ղեկավարը, 1947-49-ին՝ ամպիոնի վարիչ նոյն հիմնարկին մէջ։ 1950-54-ին աշխատած է ՀՍՍՀ ԳԱ արուեստի մէջ որպէս աւագ գիտաշխատող։ 1954-63-ին գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի արուեստի բաժնի վարիչն ու գիտնական քարտուղարն էր։ 1963-80-ին եղած է Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի խմբագիրը։ 1954-ին «Յովհաննէս Աբելեան» թեմայով պաշտպանած է եւ ստացած արուեստագիտութեան թեկնածուի աստիճան։ 1971-ին «Սովետական թատրոնի պատմութիւնը» թեմայով պաշտպանած է եւ ստացած՝ արուեստագիտութեան տոքթորի աստիճան։ Ռուսերէն լոյս է տեսած անոր «Մեր թատրոնի ուղին» (Երեւան, 1940) գիրքը։ Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանով։ Մահացած է 1980-ին։
## Ս. Մելիքսեթեանի երկերու մատենագրութիւն
* Քիթ Մաթոն, Երեւան, Պետհրատ, 1925։
* Պատմուածքներ ապահովագրութեան մասին (գիրքի մեջ մտնող ապահովագրութեան մասին փիեսը փոխադրած է Ս. Մելիքսեթեանը), Երեւան, * * * * Պետհրատ, 1926։
* Երեւանի պետական թատրոն, Երեւան, Պետհրատ, 1933։
* Անաթեմայէն մինչեւ աշխատանքի շքանշան, Երեւան, Պետհրատ, 1934։
* Թատերական ակնարկներ, Երեւան, Հայպետհրատ, 1946։
* Գէորգ Չմշկեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1953։
* Յովհաննէս Աբելեան, Երեւան, Հայպետհրատ, 1954։
* Ուրուագծեր սովետահայ թատրոնի պատմութեան, ՀՍՍՀ ԳԱ, Երեւան, 1960։
* Մտերմական Շիրվանզադեն, Երեւան, Հայպետհրատ, 1964։
* Մեծ արուեստի ուժը, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1968։
* Կեանք եւ բեմ, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1970, 328 էջ։
* Շեքսպիրը եւ մերոնք, Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1974, 222 էջ։
## Աղբիւրներ
* (1981) Գրական տեղեկատու։ Երեւան։ «Սովետական գրող», էջ 304։

Ստորոգութիւն:1899 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1980 մահեր
Ստորոգութիւն:5 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գանձակ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գանձակ ծնածներ
Յակոբ Քհնյ. Մելքոնեան

**Յակոբ Քհնյ. Մելքոնեան**, աւազանի անունով Մկրտիչ, ծնած է Գամիշլի, 1942-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Գամիշլիի Ազգ. Եփրատ վարժարանէն, զոր աւարտած է 1954-ին։ Հակառակ ուսումնատենչ ըլլալուն, նիւթական դժուարութեանց պատճառով չէ կրցած ուսումը շարունակել։

Ապրուստի հրամայականը զինք նետած է գործնական կեանքի մէջ արհեստ սորվելու եւ ընտանիքին կարիքները հոգալու։

Հանապազօրեայ աշխատանքներուն զուգահեռ, ան ինքզինք մօտ պահած է կրօնական սկզբունքներու եւ միշտ եկեղեցի յաճախած ու ներկայ գտնուած է ո՛չ միայն պատարագին, այլեւ՝ ժամերգութիւններուն։

Ժամանակ մը ետք, երբ բախտը կը ժպտի, ան պետական պաշտօնեայ կը նշանակուի Ռըմելանի քարիւղի ընկերութեան մէջ։ Այնուհետեւ, իր նիւթական վիճակը կը բարելաւուի եւ կը պատրաստուի ամուսնութեան։

Ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ օրդ. Արփինէ Գէորգեանը, որուն հետ կը պսակուի Գամիշլիի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ 1971-ին, ձեռամբ՝ Տ. Երուանդ քահանայ Երէցեանի եւ կ'ունենայ երեք զաւակներ՝ Մայտա, Արամ եւ Սարգիս։

Ժամանակի սահանքին հետ, իր մէջ կը սկսին աւելի զօրանալ կրօնական զգացումները եւ կը զգայ եկեղեցւոյ նուիրուելու փափաքը։

Երբ Գամիշլիի հոգեւոր հովիւ՝ Տ. Մինատ քահանայ Տէր Մինասեան վերջնականապէս Հայաստան կը տեղափոխուի, գաղութը կը մնայ առանց քահանայի։ Այդ ընթացքին Մկրտիչը քահանայութեան պաշտօնին յարմարագոյնը կը նկատուի։

Ճէզիրէի հայոց առաջնորդական փոխանորդ՝ Տ. Կոմիտաս եպս. Օհանեանի ու տեղւոյն թաղականութեան որոշումով, կ'ընտրուի Գամիշլիի հայ գաղութին համար քահանայութեան թեկնածու։

Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օժումը տեղի կ'ունենան Տ. Կոմիտաս Եպս. Օհանեանի ձեռամբ խարտաւիլակութեամբ՝ Հալէպի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ՝ Տ. Գարեգին Ա. քահանայ Քիրաղեանի,
20 Նոյեմբեր 1994-ին, Գամիշլիի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով Տ. Յակոբ։

Քահանայական պատրաստութեան քառասնօրեայ շրջանը լրանալէ ետք, նորընծայ քահանան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի համանու եկեղեցւոյ։

Իր հովուական առաջին պարտականութիւնը կ'ըլլայ հովուական յաջորդական այցելութիւններով ճանչնալ իր հօտը եւ հովիւ-հօտ կապեր հաստատել, որպէսզի օգտակար դառնայ անոնց ընտանեկան ու ընկերային հարցերուն։

Հաւատացեալ գաղութը պատճառ կ'ըլլայ, որ հովիւին մէջ աւելի զօրանան կրօնական զգացումներն ու հոգեւոր ապրումները։ Առաւօտեան ժամերգութիւնը կատարելէ ետք, ամէն օր կ'այցելէ Գամիշլիի փոխանորդարան, հովուական պարտականութիւն մը կատարելու, երբ ժողովուրդը կարիքը ունենայ իր հոովիւին։

Առ ի գնահատանք իր տարիներու ծառայութեան, ան կը ստանայ Արամ Ա. Վեհափառէն Լանջախաչ կրելու իրաւունք, 2001-ին։

Հաւատքով զօտեպնդուած եւ ազգային ոգով տոգորուած կը շարունակէ իր հովուական առաքելութիւնը Գամիշլիի իր հայրենակիցներուն ու Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ, տասնհինգ տարիներու կրօնական ծառայութեան քաղցր լուծին տակ։

Ի սրտէ կ'աղօթենք առ Աստուած, որ իրեն պարգեւէ առողջութիւն ու երկար կեանք։

2010-ին, առողջութիւնը կը կորսնցնէ եւ ստիպուած կ'ըլլայ հանգստեան կոչուելու իր փափաքով եւ Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինումով։ Այսուհանդերձ կը շարունակէ ժամերգութեան մասնակցիլ եւ հոգեպէս նորոգուիլ։։
## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Մելքոնեան

**Լեւոն Մելքոնեան** (6 ապրիլ, 1924, Լենինական - 28 սեպտեմբեր,2001 Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1972)։

## Մրցանակներ
* Երիտասարդ ճարտարապետներու ստեղծագործութեան համամիութենական «Տարուայ լաւագոյն կառոյց» մրցանակ, 1962
* ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ, 1972
* Միջազգային վերաքննութիւններու արուեստագէտ, 1994

## Կենսագրութիւն
1951-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հինարկըը։ 1951-2001-ններուն եղած է Հայարդնախագիծ հիմնարկի ճարտարապետաշինարարական բաժինի պետը։

## Ստեղծագործական Աշխատանք
Լեւոն Մելքոնեանի համահեղինակային նախագիծերով Երեւանի մէջ իրականացուած են՝
** Բնակելի տուներ Գարեգին Նժդեհի հրապարակին վրայ (1957)
** Տերեան փողոցին մէջ (1961)
**«Ինտուրիստ» հիւրանոցը (1973-1985)
** ԵԵԿԹ շէնքը (1986)
**Մատենադարանի ստորգետնեայ գրապահոցը (1988-1989)
** Մարզադահլիճ (1987)
Սեւանի մէջ` 
**«Կապուտակ Սեւան» արձակուրդի գեղատուները (1976-1983)
** Մարզադահլիճ (1987) 
*Ամառանոցային տուներ՝ Դիլիջանում, Արզականի մէջ, Ծաղկաձորի մէջ (1960-1961)
* «Բարեկամութիւն» ռահվիրաներու ճամբարը Սոչիիի մէջ (1985) 
* Վերակառուցուած է Մոսկուայի Հայ մշակոյթի տունը (1981-1984)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:6 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լենինական ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:2001 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Կիւմրի ծնածներ
Մեծ Ծածկոց

Քահանան, Ս. Պատարագի սկիզբը, սկիհը կը ծածկէ **մեծ ծածկոցով** մը, որ յատուկ կտաւ մըն է, հիւսուած կ’ըլլայ մետաքսէ, բամպակէ կամ վուշէ: Քահանան երբ անով խորհուրդը կը ծածկէ, կ’ըսէ «Երկինքը ողողուեցաւ Փառաւորեալին լոյսով ու Անոր փառքով լեցուեցաւ երկիրը»:

Կարգ մը արեւելեան ծէսերու մէջ, երբ Եպիսկոպոսը աւագ սարկաւագը կը ձեռնադրէ՝ անոր կուրծքին վրայ կը տարածէ ծածկոցը, ապա զայն կը ծալլէ ու կը խնդրէ որ գրակալին վրայ դրուած Աւետարանը կարդայ, խորհրդանշելու համար խորհուրդը այն հրեշտակին, որ քարը գլորեց Յիսուսի գերեզմանին վրայէն: Երբ նոր ձեռնադրուած Քահանան Ս. Հաղորդութեան օրհնութիւնը կատարէ, Եպիսկոպոսը, ձեռնադրութենէն ետք, անոր գլխուն վրայ կը դնէ սկիհ մը, որուն մէջ զետեղուած կ’ըլլայ Ս. Արիւնով թաթխուած Ս. Մարմինը ու զայն կը ծածկէ մեծ ծածկոցով:

## Աղբիւր
*Աւետաբեր 1997, Պէյրութ, Լիբանան

Ստորոգութիւն:Կրօն
Մեծ Արջ

**Մեծ Արջ** ()` հիւսիսային կիսակամարի համաստեղութիւն է, որ հիւսիսային կիսագունդին կ'երեւի ամբողջ տարին։ Ամէնալաւ տեսանելիութիւնն Ապրիլին է։ Իր չափերով (1280 քառ.աստ.) երկինքին երրորդն է՝ Հիտրայէն եւ Կոյսէն ետք: Իր եօթ պայծառ աստղերով կը ստեղծէ շերեփի նմանող պատկեր։

## Աստղեր
Մերաքը (β UMa, Մեծ Արջի պեթա) եւ Տուպհէն (α UMa, Մեծ Արջի ալֆա) Մեծ Արջի ամէնապայծառ աստղերն են, կը գտնուին «շերեփի» առջեւի մասը եւ անոնցով կարելի է գտնել Բեւեռային աստղը։ Բեւեռային աստղը կը գտնուի այդ երկու աստղերը միացնող գիծին վրայ՝ անոնց միջեւ եղած տարածքի հնգապատիկ հեռաւորութեան վրայ։ Շերեփի բոլոր աստղերն ունին արաբերէն անուններ՝ վերը նշուած Մերաքը կը նշանակէ «գօտկատեղ», իսկ Տուպհէն՝ ուղղակի «արջ»։

Միւս նշանաւոր աստղերէն է Մեծ Արջի 47-ը (47 UMa), որ երեք մոլորակներով արեգականման աստղ է։ Մոլորակային համակարգերէն այս աստղի համակարգն առաւել նմանութիւն ունի Արեգակնային համակարգին հետ։ Կը գտնուէ Երկրէն 46 լոյս-տարի հեռաւորութեան վրայ։ Արտերկրային քաղաքակրթութիւններ որոնող ծրագիրով 2001 եւ 2003 թուականներուն դէպի Մեծ Արջի 47 աստղ Երկիր մոլորակի վրայ ապրողներուն ռատիօ-ուղերձները ուղարկուած են։

## Ասուպներու անձրեւ
Kappa Ursae Majorids-ը վերջերս յայտնագործուած ասուպային անձրեւ է, գագաթային է Նոյեմբեր 1-էն մինչեւ Նոյեմբեր 10-ը:

## Պատկերներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Մեծ Բրիտանիոյ Հայկական Մամուլ

**Մեծ Բրիտանիոյ մէջ մինչեւ այսօր կը տպագրուին** շուրջ 20 անուն հայկական պարբերականներ։ Առաջինը քաղաքական, գրական, գիտական, կրօնական, առեւտրական «Երկրագունդ» (1863-1864) լրագիրն է։ Այդ տեղին անդրանիկ հրատարակներն են Հայկական հայրենասիրաց ընկերութեան «Հայաստան» (1888-1892) հանդէսը (հայերէն, Ֆրանսերէն), քաղաքական, գրական «Լ'արմենի» (1889-1898,1898-1906 թուականներուն՝ Փարիզի մէջ, խմբ.՝ Մինաս Չերազ), հնչակեան կուսակցութեան կեդրոնական պաշտօնաթերթ «Հնչակ» (1894-1904, 1887  թուականին՝ ժնեւ, Աթէնք, Փարիզ), երգիծ-քաղաքական «Ապտակ» (1895-1897, 1894 թուականին՝ Աթէնք), Վերակազմեալ Հնչակեան կուսակցութեան «Մարտ» (1897-1901), ազգային, գրական «Վաղուան ձայնը» (1898) ամսաթերթերը, «Պատանի» (1902-1907) պատկերազարդ հանդէսը (բոլորը՝ Լոնտոն) և այլն։

Մեծ Բրիտանիոյ հայկական մամուլը որոշ զարթօնք ապրած է 1960-ական թուականներուն։ Լոյս կը տեսնեն հասարակական, գրական «Արեգակ» (1964-1968, Լոնտոն) ամսաթերթը, Լոնտոնի հայ երիտասարդ միութեան «Սարտարապատ» (1971-1973, հայերէն, անգլերէն) ամսագիրը, «Արեգակի» շարունակութիւնը համարուող «Լոնտոն» (1974-1976) ամսաթերթը, ազգային, հասարակական, մշակութային «Երերունի» (1979-1994, Լոնտոն) երկշաբաթաթերթը եւայլն։ Այժմ,  լոյս կը տեսնէ հասարակական, քաղաքական «Նոր սերունղի ձայն» (1998-ին, Լոնտոն) ամսաթերթը։

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Մեծապատիւ Մուրացկանները

**Մեծապատիւ Մուրացկանները** Յակոբ Պարոնեանի միակ վէպն է եւ իր ամէնաժողովրդական գործերէն մէկը։ Հայ գեղարուեստական արձակի դասական երկերէն մին։ Առաջին անգամ հրատարակուած է 1880-ին, Կ. Պոլիս։ Վէպին գլխաւոր հերոսը «Աբիսողոմ աղա»ն է, միամիտ ու պարծենկոտ գաւառացի մը, որ Պոլիս կու գայ ամուսնանալու համար։ Ոտքը Պոլիս կոխած վայրկեանէն իսկ կը սկսին հէգ Աբիսողոմ աղային արկածախնդրութիւնները։ Դիւրին որս մը գտած ըլլալով, տեղացի գրագէտ, խմբագիր, լրագրող եւ վարժապետ՝ Պոլսոյ յայտնի «Մեծապատիւ Մուրացկանները», կը յարձակին գաւառացիին վրայ ու զանազան խաբեբայութիւններով կը կողոպտեն զինք, մինչեւ այս վերջինը օձիքը դժուար ազատած, կը փախչի իր գաւառը։

«Մեծապատիւ Մուրացկանները» յաճախ վերահրատարակուած է թէ՛ Սփիւռքի զանազան քաղաքներուն եւ թէ՛ ալ Հայաստանի մէջ։ Ան նաեւ թատերականացուելով բեմ հանուած է բազմաթիւ անգամներ։

## Համառօտ վերլուծական «Մեծապատիւ Մուրացկաններ» վէպին
Վէպին գլխաւոր հերոսը Աբիսողոմ աղան է։ Այս մեծահարուստը Տրապիզոնէն Կոստանդնուպոլիս եկած է ամուսնանալու նպատակով։ Ան չունի հոգեմտաւոր հետաքրքրութիւններ, զինք չեն յուզեր ազգին եւ մարդկութեան ճակատագիրը։ Իր կեանքին հիմնական շարժառիթը կենսաբանական պէտքերն են։ Անոր ամէնաուժեղ մոլուցքը փառասիրութիւնն է։ «Կան մարդեր, որ ցցունել կ'ուզեն ինչ որ չունին. կան ալ, որ ցցունել չեն ուզեր ինչ որ ունին. կան նաեւ, որ ցցունել կ'ուզեն ինչ որ ունին: Աբիսողոմ աղան վերջիններէն էր. կը փափագէր, որ բոլոր աշխարհ իմանայ ագարակներ ունենալը, եւ իւր փափագն իրացնելու համար ստակ ալ չէր խնայեր»:

Աբիսողոմը միամիտ ու սահմանափակ անձնաւորութիւն մըն է, որուն ահա «սպասարկելու» կու գան «մեծապատիւ մուրացկանները»՝ կեանքի ընկերային-հասարակական պայմաններու բերումով իրենց անհատականութիւնը կորսնցուցած ու հոգեպէս սնանկ, գումար վաստակելու համար ամէն ինչի ընդունակ հայ «մտաւորականութեան» ներկայացուցիչները՝ թերթի խմբագիրը, քահանան, բանաստեղծը, լուսանկարիչը, բժիշկը, ուսուցիչը, փաստաբանը եւ դերասանը։

Սակայն ամուսնանալու նպատակով Պոլիս եկած Աբիսողոմ աղան նոյնիսկ աղջիկ տեսնելու ժամանակ չ’ունենար եւ, ինչպէս կ’ըսեն, «բուրդ ու բապուճ» կը փախչի մայրաքաղաքէն։

Վէպին առերեւոյթ կենցաղային երգիծանքը հասարակական շատ աւելի ընդգրկուն խնդիրներ կ’արծարծէ։ Յանձինս Աբիսողոմ աղայի եւ միւս հերոսներուն՝ Պարոնեանը կը ներկայացնէ իրականութեան համապատկերը՝ մասնաւոր անձերու ճակատագիրին մէջ վեր հանելով հայութեան հիւանդագին կացութիւնը Թուրքիոյ տիրապետութեան տակ։

Աբիսողոմ աղայի միամտութիւնը եւ անկէ օգուտ շորթել փափագող «մուրացկաններուն» խորամանկութիւնը համադրուելով՝ կը կազմեն բազմաթիւ զաւեշտական դրուագներ եւ կը ստեղծեն բառախաղերով համեմուած կատակերգական իրավիճակներ:

## Նշումներ

Ստորոգութիւն:Վէպեր
Ստորոգութիւն:Հայ դասական գրականութիւն
Մեծն Հարաւային Գետ

**Նահր Ալ-Քապիր Ալ-Ժանուպի** (Արաբերէնով՝ Մեծն Հարաւային Գետ **النهر الكبير الجنوبي**), գետ մըն է Միջին Արեւելքի մէջ, որ կը թափի Միջերկրական Ծովուն մէջ։

Գետը կը կազմէ հիւսիսային բաժինը՝ Լիբանան-Սուրիա Սահմանին, այսօրուան Լիբանանի եւ Սուրիոյ միջեւ։ Նախապէս գետը կը կոչուէր Էլութերըս(**Eleutheros**, **Eleuteris**, Ελεύθερος, Ελευθερίς Հին Յունաստանին մէջ)։

Գետը կը յիշատակուի Եզեւփոսի կողմէ, ինչպէս նաեւ Մակաբայեցիներու Ա. գիրքին մէջ (11:7 եւ 12:30)։

Իր ծանծաղ ըլլալուն պատճառով, գետը առանցքային վայր հանդիսացած է 2011-էն ի վեր սուրիացի գաղթականներու տագնապին ընթացքին։ Այն ծառայած է որպէս մարդոց մաքսանենգութեան եւ թմրեցուցիչներու (յատկապէս՝ քափթակոնի) ապօրինի փոխադրութեան վայր։ 2019-ին գետը վարարեցաւ՝ ողողելով Լիբանանի սուրիացի գաղթականներու ամէնամեծ ճամբարը[12]։ Աւելի ուշ, բազմաթիւ սուրիացիներ վերադարձան գետին միւս ափը՝ փախչելով Իսրայէլ-Հըզպուլլահ հակամարտութենէն (2023–2024)։ 2024-ի Նոյեմբերին Իսրայէլ ռմբակոծեց գետի անցումները։ 2024-ի Դեկտեմբերին Ասատի վարչակարգի անկումէն ետք, հազարաւորներ անօրինական կերպով հատեցին գետը՝ Սուրիա վերադառնալու կամ ոչ պաշտօնական այցելութիւններ կատարելու համար։ 2025-ին սուրիացի ալեւիներու դէմ իրագործուած ջարդերուն պատճառով, հազարաւոր գաղթականներ գետի վրայով փախուստ տուին դէպի Լիբանան։

## Ծանoթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիբանանի գետեր
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ գետեր
Մեծ Մասիս

մինի|Մեծ Մասիս
**Մեծ Մասիս** (**Մեծ Արարատ**), Հայկական լեռնաշխարհի ամէնաբարձր գագաթը, ունի 5165 մ բարձրութիւն։ Գագաթը մշտապէս պատուած է ձիւնի հաստ շերտով։ Ըստ Աստուածաշունչի՝ մեծ ջրհեղեղէն ետք այստեղ կանգ առած է Նոյեան Տապանը։ Լեռը այժմ կը գտնուի Թուրքիոյ Հանրապետութեան վերահսկողութեան ներքոյ գտնուող տարածքներուն՝ պատմական Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգին մէջ։

## Անուանում
* Թուրքերը բարբառով Մեծ Մասիսը կը կոչեն *Ահըրտաղ*։
* *Աղրըտաղ* անուանունը կը յիշատակուի 18-րդ դարու թուրք պատմիչներու կողմէն։
* *Աղրի* անունով կը յիշատակէ Մեծ Մասիսը թուրք պատմիչ, Քեաթիպ Չելեպին։

## Տե՛ս նաեւ
*Արարատ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արարատ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով
Կարօ Մեհեան

**Կարօ Մեհեան** կամ (**Կ․ Մեհեան**) ծ․ **Կարօ Ղազարոսեան** (1898–1984), արձակագիր, հասարակական ու մշակութային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Յաճախած է Ռոտոսթոյի ազգային եւ թրքական վարժարանները, ապա Պոլսոյ Արդի Կրթարանը, որուն ընթացքը աւարտած է 1914–ին, աշակերտելով Ռուբէն Զարդարեանի։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն կը ձերբակալուի ու կ'աքսորուի անապատ։ Զինադադարէն ետք Կարօ Ղազարոսեան կը վերադառնայ Պոլիս եւ կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մաքրիգիւղի վարչութեան անդամ։ Կ՚աշխատակցի «Ճակատամարտ» թերթին։

1922–ին կը հաստատուի Պուլկարիա, ուր կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կազմակերպութեան Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1925-ին կը հրատարակէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանի պաշտօնաթերթը։ 1927-ին կը հրատարակէ «Մարզիկ»ը, նոյնպէս Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պուլկարիոյ շրջանի պաշտօնաթերթը։ 1938-ին կ'անցնի Ֆրանսա, ուր աշխատանքի մեծ բաժին մը կ'ունենայ «Հ.Մ.Ը.Մ.ի քսանամեայ յուշարձան»ի խմբագրութեան գործին մէջ։ Ապա կ'անցնի Պուլկարիա, իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործիչ։

Մինչեւ Բ. աշխարհամարտ կը նուիրուի ուսուցչական եւ հրատարակչական աշխատանքներու։1920-1940ին իր աշխատակցութիւնը կը բերէ «Յուսաբեր», «Յառաջ», «Հայրենիք», «Արմենիա» եւ Պոլսոյ «Ազդարար» թերթերուն։ Շրջան մը կը վարէ Սելանիկի «Հորիզոն»ը։

1944-ի Հոկտեմբերին, երբ ռուս համայնավարները կը գրաւեն Պուլկարիան, ան ալ ուրիշ ազգայիններու հետ (ընդհանրապէս դաշնակցական գործիչներ ու վարիչներ) ձերբակալուելով կ'աքսորուի Սիպերիա, ուր կալանքի տակ կը մնայ աւելի քան տասը տարի։

Աքսորավայրին մէջ տաժանելի կեանք մը ապրելէ ետք, Ստալինի մահէն ետք ազատ կ'արձակուի եւ կ'ապաստանի Ֆրանսա, ուր կը վարէ Հ. Յ.Դաշնակցութեան թանգարանի տնօրէնութիւնը եւ կ՚աշխատակցի հայ մամուլին։ Կը մահանայ 1984-ին։

## Գործեր
Պատմուածքները, հեքիաթները եւ արձակ էջերը ամփոփուած են 11 հատորներու մէջ։ Ասոնցմէ գլխաւորներն են.
*Վերածնունդի Օրերէն (1924), Վերջալոյսի Տակ, Թատերակ (1926),
*Ասուր Նազիր Աբալ հեքիաթ (1933), Պզտիկ Մեղքեր (1936),
*Իմաստութեանց Ուղիով - Ա. Գիրք (1959), Իմաստաթեանց Ուղիով - Բ. Գիրք (1962),
*Աքսորականի մը Յուշերէն (1969, Սօսեաց Տղան գրչանունով)
*Ալեծուփ Ջուրեր(1973)
*Իմաստութեանց Ուղիով երկու գործերէն Հատընտիրներու Հաւաքածոյ մը, անգլերէնի Թարգմանուած (1974)
*Ապազգայնացման Վտանգը եւ այլ հատորիկներ։

1983-ին արժանացած է Գաւուքճեան–Այվազեան գրական մրցանակին իր «Որպէս երազ անկրկնելի» պատմուածքներու հատորին համար։

Կ. Մեհեան տուած է ազգային շունչով օծուն շահեկան պատմուածքներ, հեզասահ եւ վճիտ լեզուով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Հ․Մ․Ը․Մ-ի Հալէպ Մասնաճիւղի սկաուտական Բ․կարգի գիտելիգներու թերթիկ 1998

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Շահէն Մեղրեան

**Շահէն Մեղրեան** («Շահումեանի արծիւ», 2 Յունուար 1952, Գիւլիստան (Արցախ) - 17 Ապրիլ 1993): Ան հայոց բանակի հրամանատարն էր եւ քաղաքական դէմք:

Մեղրեան ծնած է հայկական եւ յայտնի ընտանիքի մը մէջ, Գիւլիստան։

Ան աւարտած է Գիւլիստանի միջնակարգ դպրոցը, ապա Երեւանի պետական համալսարանի տնտեսագիտութեան բաժանմունքը: Աւարտելէ ետք Գիւլիստանի մէջ իբրեւ տնտեսագէտ, գործի կ'անցնի շրջանի գիւղատնտեսական մեծ ձեռնարկութեան մէջ, ապա կը ստանձնէ պահածոներու գործարանի տնօրէնութիւնը: Անկէ ետք Շահէն Մեղրեան կը նշանակուի շրջանի գիւղատնտեսական արդիւնաբերական բաժանմունքի ղեկավար:

1988-ին կը կազմէ առաջին (Defense brigade) Շահումեանի մէջ։ 1990 Մեղրեան կը յաջողի յաղթել պատերազմը՝ Մանաշիտի:  1991-ի գարնան, Շրջանային խորհուրդի գործադիր կոմիտէի նախագահութեան առընթեր, շրջանի ինքնապաշտպանութեան ուժերու գլխաւոր հրամանատար կ'ըլլայ: 28 Դեկտեմբեր 1991 թուականէն սկսեալ Ղարաբաղի (National Assembly) Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդի տարագրութենէն ետք, Շահումեանի մէջ Մեղրեան ճառ մը կը խօսի եւ ճառը կ'աւարտէ ըսելով. «Շահումեանը գրաւուած է, բայց պարտուած չէ»:

11 Մարտ 1993-ին, Մեղրեան Հայաստանի Պաշտպանութեան նախարարութեան կողմէ նշանակուեցաւ զօրամասի հրամանատար։ 17 Ապրիլ 1993-ին, ան զոհուեցաւ իր քանի մը զինակիցներուն հետ, երբ իրենց ուղղաթիռը վար առնուեցաւ Շահումեանէն դէպի Հայաստան թռիչքի ընթացքին։

24 Հոկտեմբեր 2014-ին, անոր յետմահու շնորհուեցաւ «Արցախի հերոս» կոչումը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Արցախի հերոսներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Մենակութիւն

[thumb|200px|''Առանձնութիւն'', [Ժան Ժագ Հենըր]]

**Մենակութիւն**ը բարդ եւ անհաճոյ զգացում մըն է, որ պատասխանն է անձի մը մեկուսացման եւ ընկերային կապակցութիւններու պակասին։ Մենակութիւնը ընդհանրապէս կ'ընդգրկէ անչափ մտահոգութեան ազդեր, որովհետեւ անոնք կը հաւատան, թէ առանձնութիւնն ու մենակութիւնը պիտի ըլլայ ո՛չ միայն իր ներկային մէջ, այլ պիտի շարունակուի իր գալիք ապագային մէջ։ Նաեւ, մենակութիւն կրնայ զգալ անձ մը նոյնիսկ ուրիշ մարդոցմով շրջապատուելով հանդերձ։ Մենակութեան պատճառները տարբեր են եւ կ'ընդգրկեն ընկերային, մտային, հոգեբանական եւ նոյնիսկ ֆիզիքական ազդանշաններ։

Վերլուծումներ ցոյց կու տան, թէ մենակութեան պարագաները ամէնէն շատ են անոնց մօտ, որոնք ամուսնացած են, յարաբերութիւններու մէջ են, ընտանիքի մշտական անդամ են, տարեց են, վեթերան են եւ կամ ունին յաջող գործի ասպարեզ։ Հին օրերէ հետազօտուած նիւթ մըն է մենակութիւնը, միշտ ներարուած գրականութեան տարբեր ժանրերու մէջ։ Մենակութիւնը նաեւ կը բացատրուի իբրեւ «ընկերային ցաւ»՝ հոգեբանական վիճակ մը որ պէտք է մղէ տարապող անձը, որպէսզի ընրկեային կապակցութիւնները ընդանհրապէս աւելցնէ։

## Հետեւանքներ
### Մտային Առողջութիւն
[thumb|''Մենակութիւն'', [Հանս Թոմա (Ուորսոուի Պետական Թանգարան):]]

Մենակութիւնը միշտ կապուած է ընկճումի եւ վհատումի, ինչ որ կրնայ տանիլ դէպի անձնասպանութիւն: Էմիլ Տիւրխէյմ բացատրած է, թէ մենակութիւնը, հատկապէս այդ տեսակը, որ կը զզուեցնէ տարապող անձը ունենալէ ընկերային կապակցութիւններ, գլխաւոր պատճառն է *եսապաշտական անձնասպանութեան*: Չափահասներու մօտ, մենակութիւնը մեծ դեր կը խաղայ անոր ընկճումի ու ալքոհոլիզմի հանգրուաններուն վրայ։ Անոնք, որոնք մենակութենէ կը տարապին, նաեւ կը տարապին անքնութենէ, ինչ որ պատճառ կը դառնայ աւելի ցած աշխոյռութեան մակարթակներու տանելով անոր գործի ձախողութեան ճամբան։

Փոքրերու մօտ, ընկերային կապակցութիւններու պակասը ամբողջովին կ'ապացուցէ հակա-ընկերային կեցուածքի եւ ինքնա-քանդիչ վարուելակերպի։

Թէ՛ չափահասներու եւ թէ՛ ալ փոքրերու մօտ՝ մենակութիւնը ժխտականօրէն կ'ազդէ սորվելու եւ յիշողութեան կարողութիւններուն վրայ։ Մենակութեան անքնութեան կողէ ամէնէն ժխտական հետեւանքները ունի։

## Ծանօթագրութիւններ
Յովհաննէս Մեսիայեան

**Յովհաննէս Մեսիայեան** (1857, Սեբաստիա), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1857 թուականին, Սեբաստիա նահանգի կեդրոն Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սի Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն, որպէս դեղագործ ու բժիշկ աշխատած է։ Տեղահանութեան ժամանակ չէ տեղափոխուած, այլ մնացած է քաղաքին մէջ։ Վերջին տարագրութեան ժամանակ տեղափոխուած է Մելիտինէ։ 1915 թուականին սպանուած է կամ 1919 թուականին մահացած է Մելիտինէի մէջ՝ 58/62 տարեկան հասակին։

## Աղբիւր

* 

## Գրականութիւն
* Գուժկան Սեբաստիյում (Կարապետ Գաբիկեան), Եղեռնապատում Փոքուն Հայոց եւ նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիա, Պոսթըն, 1924։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915 - 1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Երեւան, 2004։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1857 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մելիտինէ մահեր
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Մենկիսթու Հայլէ Մարիամ

**Մենկիսթու Հայլէ Մարիամ** (27 Մայիս 1941) եթովպիացի քաղաքական գործիչ է, որ Եթովպիոյ բռնապետը եղած է 1977-էն մինչեւ 1991-ը: Ան եղած է Քոմունիստական ռազմական խունթայի (Տերկ) նախագահը, որ կառավարած է Եթովպիան 1977-էն մինչեւ 1987-ը եւ Եթովպիոյ Ժողովրդական Տեմոքրաթական Հանրապետութեան նախագահը 1987-էն մինչեւ 1991-ը: Տերկը իրականացրած է Եթովպիոյ հեղափոխութիւնը, որ հետեւեցաւ 1974-ին Հայլէ Սելասիէ I-ին գահընկեցութեանը, վերջ դնելով 13րդ դարէն ղեկավարած Սողոմոնեան տինասթիային: Մենկիսթուն ոյժով վերացուց իր մրցակիցները Տերկէն եւ ինքզինք դարձուց Եթովպիոյ բռնապետ փորձելով բարեփոխել ֆէուտալական տնտեսութիւնը մարքսիզմով ոգեշնչուած քաղաքականութեամբ ազգայնացումով եւ հողերու վերաբաշխումով: 1977-1978-ին ան իրականացուց արիւնոտ ոյժի կիրառութիւն ընդդիմախօս խումբերու հանդէպ:

1991-ին Ազգային Շէնկոն լուծարուեցաւ եւ ստեղծուեցաւ անցումային կառավարութիւն, որմէ ետք Մենկիսթուն լքելով Եթովպիան, հեռացաւ Զիմպապուէ: Մինչեւ հիմա Մենկիսթու Հայլէ Մարիամը կը բնակի Հարարէին մէջ եւ հոն կը մնայ թէեւ Եթովպիոյ դատարանը անոր մեղաւոր ճանչցած է ցեղասպանութեան մեղադրանքով:

## Դատաստան
2007 Յունուար 11-ին Եթովպիոյ Գերագոյն դատարանը Մենկիսթու Հյալէ Մարիամը հեռակայ դատապարտած է ցմահ ազատազրկութեան: Սակայն, գլխաւոր դատախազութիւնը բեկանած է դատարանի որոշումը եւ անոր եւ իր 18 համախոհները դատապարտուած են մահուան կաղախանի միջոցաւ:.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Մայիսի ծնունդներ
Եղիազար Մեսիայեան

**Եղիազար Մեսիայեան** (1896, Սեբաստիա, Օսմանեան կայսրութիւն - 1915, Սեբաստիա), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1874 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սե­բաս­տիա քաղաքին մէջ։ 1896 թուականին աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։

## Գործունէութիւնը
Եղած է դեղագործ։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն։ 

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օս­մա­նեան բա­նակ, որպէս՝ զինուորական դեղագործ։

## Սպանութիւնը
Սպանուած է 1915 թուականին Սեբաստիոյ մէջ՝ 41 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965 թթ.), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
* Եարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն Սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թրքերէն), Սթանպուլ, 2001։
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Մեսրոպ (անձնանուն)

**Մեսրոպ**, հայկական արական տարածուած անուն։

Անուան ամենայայտնի կրողն է հայ գիրերը ստեղծող **[[Մեսրոպ Մաշտոց]]**ը (361-440)

* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Մեսրոպեան**

## Անունը Կրողներ
* Մեսրոպ Աշճեան (1940 Պէյրութ-2003 ՆԵ) եկեղեցական
* Մեսրոպ Ամատունի (ծն.1857)
* Մեսրոպ Թաղիադեան (1803-1858) գրող, մանկավարժ
* Մեսրոպ Թերզեան (1914 Ատանա-1971) բանասէր
* Մեսրոպ Նուպարեան (1841 Զմիւռնիա-1929 Մարսէյլ) թարգմանիչ, բառարանագիր
* Մեսրոպ Վարդանեան (1890 ՕԿ-1919 Պարսկաստան)

#### Երկրորդ անուն
* Լեւոն Մեսրոպ (1880-1960 Փարիզ) գրող, բանասէր

## Ծանօթագրութիւններ
Մեսրոպ Ամատունի

**Մեսռոպ վրդ**. **Ամատունի** () (Նախապէս Հաթբարձում), Մայր վարժարանի աչկերտած, յաջորդարար Սամաթիա, Խասգիւղ եւ Շահնաղար վարժարանէն շրջանաւարտ 1857-ին Իբր թարգման Կարապետ կիւմիւ չկերտանի գացած է նոյն թուականին Բարիղ, հոն իբր ունկնդիր հեեւած է բժչկութեան։

Պոլիս վերադարձած 1880-ին Իբր ուսուցիչ հայերէնի մաթեմաթիքի, գիտութեանց, պաչաօնավարած է Պոլոսյ զանազան վարժարարաներըեւ գաւառները։ 1881-ին հրատարակած է Մոլութեան մը զոհէռէ, պարզասէր հայուղեաց առաջարկութեամբ 1892-ին կը ձերբակայուի իբրեւ Հնչակեան, Գաղատիա կը դրկուի դատուելու, ուր ներման, Գաղատիա կը ղրկուի ղատուելու,ուր ներման կ’արջանանայ։ 1893-ին Պոլիս կը վերադառնայ ուր Ս. Յակոբի որբանոցին մէջ կը պաչտօնավարէ։

Վաղաժաման կորսնցուցած ըլլալով իր կինը եւ 34 տարեկան սղան այս կսկիծներու մխիթարութիւնը գտած է եկեղեցիցականութեան թէջ 1901-ին Սին երթալով իբր միաբան վարդապետ կը ձեռնադրուի։ 1908-ին Ֆէնէսէի դպրոցի տնօրէնութեան կը հրաւիրուի կ’երթայ։ 
1909-ին պաչտօնը կը թողու եւ բժըչկութեամբ կը զբաղի։ Կը տարագրուի, զինադադարին ատեն մը Հայէպ կը մնայ ետոյ Պոլիս կը դառնայ. 1927-էն ի վեր Պուլկարիոյ Այթօս քաղաքին մէջ կը պաչտօնավարէ։

## Աղբիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ, Ա․ հատոր, 1938, էջ 124-125։
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Մեսրոպ էֆենտի

**Մեսրոպ Էֆենտի** (անյայտ - 28 Փետրուար 1916), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ստացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ աւագ տեղապահի աստիճանով ծառայած է, որպէս՝ 13-րդ զօրախումբի 2-րդ շրջիկ հիւանդանոցի դեղագործ։ Մահացած է 1916 թուականի Փետրուար 28-ին, ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Փետրուարի մահեր
Մեսրոպ Թերզեան

**Մեսրոպ Եպս․ Թերզեան** (10 Նոյեմբեր 1914, Ատանա - 13 Յունուար 1971), Եպիսկոպոս եւ բանասէր։

Արհաւիրքի օրերուն, հայրը կորսնցնելէ ետք, ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Լիբանան։
1928 Թ․ի Հոկտեմբերին կը մտնէ Զմմառու Հայ վանքի նորընծայարանը, ու կը յաճախէ Պէյրութի Սէն Ժօզէֆ համալսարանը, ու իր ուսումը աւարտելէ ետք, 1934-ին կը ղրկուի Հռոմ, եկեղեցական բարձրագոյն ուսում ստանալու համար։ Հռոմի մէջ ան կը հետեւի իմաստասիրական եւ Աստուածաբանական դասընթանցէներուն, տեղւոյն Գրիգորեան Համալսարանին մէջ։ 1940-ին կը ձեռնադրուի քահանայ։ Ձեռնադրութենէն ետք, կը հետեւի եկեղեցական իրաւաբանութեան մասնաճիւղին։ Իրաւաբան վարդապետի տիտղոսին համար կը պատրաստ է ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԷ ՊԱՏՐԻԱՐՔՈՒԹՅՈՒՆԸ ԺԸ․ ԴԱՐՈՒՆ աւարտաճառը։

1945-ին կը վերադարնայ Պէյրութ, ուր կը ստանձնէ Աւետիք ամսաթերթի եւ Մսիս շաբաթաթերթի խմբագրապետութիւնը։ Ժողովրդապետութեան եւ տնօրէնութեան պաշտօններ վարելէ ետք, 1958-․ին Զմմառու Հայ վանքին ու նորընծայարանին մեծաւոր կ՛ընտրուի։

1963-ին կ՛օծուի եպիսկոպոս, ու կը նշանակուի Կիլիկիոյ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքական Թեմի ընդհանուր փոխանորդ։ Պաշտօն մը, զոր կը վարէ մինչեւ իր վախճանումը՝ 1971-ի Յունուար 13-ը։

## Տերզեանի Բանասիրական ու Պատմագրական Գործերը
Մեսրոպ Եպս․ Տերզեանի գրչին կը պատկանին բանասիրական ու պատմագրական գործերը․
* «Le patriarcat de Cilicie et les Armeniens catholiques» (1740- 1812)
* «Խոստովանողի մը նամականին» (1958)
* «Բրգնիկի Նախավկայ Առաքեալը» (1959)
* «Յակոբ Դ․ Ջուղայեցի» (1655- 1680)

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1971, էջ 322-323:

Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ատանա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1971 մահեր
Ստորոգութիւն:13 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Մեսրոպ Ծայրագոյն վարդապետ Ճուրեան

400px|մինի|աջից
**Մեսրոպ Ծայրագոյն Վարդապետ Ճուրեան**, (1931-2008), հոգեւորական

Հայ Կաթողիկէ զմմառեան միաբան Հայր Մեսրոպ Ծայրագոյն վարդապետ Ճուրեան ծնած է Քեսապ, սուրիա 1931-ին: 1945-1953՝ ուսանած է Զմմառու Նորընծայարանին մէջ, ապա մեկնած Հռոմ, ուր Յիսուսեան հայրերու Գրիգորեան Համալսարանին մէջ հետեւած է իմաստասիրական եւ աստուածաբանական բաձրագոյն կրթութեան: Կուսկարօն քահանայ ձեռնադրուած է 1959-ին, ձեռամբ կարդինալ Աղաճանեանի: Աստուածաբանական ուսումը ամբողջացուցած է Յիսուսեան Հայրերու Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ Համալսարանին մէջ։ Հովուական-Ժողովրդապետական եւ կրթական բեղուն գործունէութիւն ծաւալած է Լիբանանի, Սուրիոյ եւ Հռոմի մէջ:Տարիներ շարունակ վարած է Պուրճ Համուտի Հայ Կաթողիկէ Աւետիք Պատրիարքական պաշտօնաթերթին խմբագրութիւնը, միաժամանակ ստորագրելով տարաբնոյթ յօդուածներ:Ճուրեան Վարդապետի գրական ժառանգութիւնը կը բաղկանայ առաւելաբար հոգեւոր-կրօնական ու եկեղեցական տասնեակ մը գիրքերէ ու հարիւրաւոր յօդուածներէ եւ թարգմանութիւններէ:Մատենագիտական իր աշխատանքին հիմնական վաստակը Ցուցակ Զմմառու Մատենադարանի Հայերէն Հնատիպ Գիրգերուն արժէքաւոր աշխատանքն է (լուսատիպով հրատարակուած 1938-ին), որ կ'ընդգրկէ Զմմառու Մատենադարանին մէջ գտնուող 1512-1800 թուականներուն հրատարակուած 335 Հայերէն գիրքերու ամբողջական ցուցակը, վերստուգուած Զարբհանալեանի Հայկական Մատենագիտութիւն եւ Անասեանի Հայ Հնատիպ Գրգի Մատենագիտական Ցուցակ աշխատութիւններուն տուեալներով ու հետեւելով անոնց մեթոտաբանութեան: Բաց աստի, Աւետիքի էջերուն մէջ ցրուած կը մնան Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ պատմութեան նուիրուած իր յօդուածները, որոնք հաւանաբար փոքր մասնիկներն են Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Պատմութիւնը անտիպ հատորին: Իր թուղթերուն մէջ կը մնայ նաեւ Հայ Ծիսագիտութեան Պատմութիւն հատորի ձեռագիրը: Ճուրեան վարդապետի մահով անիրագործելի մնացին նաեւ Ե.-ԺԵ. դարերու Հայ Եկեղեցւոյ ընդհանուր պատմութիւնը գրելու իր մտադրութիւնը, ինչպէս նաեւ զանազան աշխատանքներ:

Ճուրեան վարդապետ վախճանեցաւ 16 Նոյեմբեր 2008-ին, Զմմառ:

## Աղբիւրներ

* «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս», Հատոր Ի.Թ., Պէյրութ, 2009, էջ 444
Լեւոն Մեսրոպ

**Լեւոն Մեսրոպ** (Մեսրոպեան, ), հայ գրող, բանասէր եւ հասարակական-մշակութային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
* Կրթութիւնը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ (1904-ին աւարտած Ռոպերթ Քոլէճը):
* Եւրոպա մեկնած, ապա պատերազմէն ետք վերջնականապէս Փարիզ հաստատուած, զբաղած է նախ՝ գորգի առեւտուրով, յետոյ վերջնականապէս նուիրուած է գրականութեան։ Ֆրանսահայ մամուլին եւ Միացեալ Նահանգներու «Հայրենիք» ամսագիրին մէջ՝ հրապարակած է վիպակներ, բանասիրական աշխատանքներ, վէպեր, որոնցմէ անջատ հատորով լոյս տեսած են «Զարի», «Հաշիշին», «Քերպելայի գիշերները» եւ այլն։ Ինչպէս եւ թատերակներ՝ «Մատաթ Րէիս», «Օտարականը», «Շամիրամ Երկրորդ»:
* Ուսումնասիրութիւններէն եւ ժողովածուներէն՝ «Քիւրտիստան եւ Քիւրտերը», «1915 - Աղէտ եւ Վերածնունդ», «Տէր-Զօր»՝ մեծ մասամբ կ'արտացոլացնեն հեղինակին խոր շահագրգռութիւնը հայկական ցեղասպանութեան հիմնահարցին հանդէպ։
* Պարսկերէնէ հայերէն թարգմանած է Օմար Խայյամի քառեակները («Օմար Խայյամ», 1923)։
* 1946-ին եւ 1954-ին մասնակցած է Հայաստանի գրողներու համագումարներուն։
*Լեւոն Մեսրոպ կը մահանայ 1960-ին, Փարիզի մէջ։
*«Ֆրէտ Հարթման եւ Տատա Ռօսթէմ» հրատարակուած է «Հայրենիք» ամսագրին մէջ (1937-ի Օգոստոսէն սկսեալ): Իբր թերթօն վերահրատարակուած է «Ազդակ»ի մէջ, 1988-1989-ին:

## Երկեր
* «Կախարդող Լեռը», Ե․, 1955:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* «Ֆրէտ Հարթման եւ Տատա Ռօսթէմ», Լեւոն Մեսրոպ, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն։
* «Կենսագրական Բառարան», Գառնիկ Ստեփանեան, Գ. Հատոր, Երեւան, 1990:

Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մեսրոպ Մաշտոցի Յուշարձան (Երեւան)

350px|մինի|աջից|'''Մեսրոպ Մաշտոցի Յուշարձան, 1962 թ., քանդ.՝ Ղուկաս Չուբարեան'''
**Մեսրոպ Մաշտոցի յուշարձան**, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակին հրապարակը, տեղադրուած է 1962-ին։ Յիշուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիոյ իսկական անդամ Ղուկաս Չուբարեան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտով, բարձրութիւնը 5,6 մեթր է։

Արձանը կը պատկերէ հայոց այբուբենի հեղինակ Մեսրոպ Մաշտոցին, որու աջ ձեռքի ետեւը հայոց գիրերն են։ Մաշտոցի կողքին՝ ձախ ոտքի մօտ, ծունկի եկած անոր աշակերտ Կորիւնը։ Հայոց գիրերէն ձախ, պատին, փորագրուած է հայոց այբուբենով գրուած առաջին նախադասութիւնը. «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ իմանալ զբանս հանճարոյ»։ Կորիւնէն աջ, պատին, պատկերուած է սրով եւ վահանով արծիւ։

## Պատմութիւն
Հայոց գիրերը ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցի արձանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցած է 26 Մայիս 1962-ին Մաշտոցի ծննդեան 1600-ամեակի տոնակատարութիւններու օրերուն։ Մատենադարանին հարող հրապարակին մէջ կայացած հանդիսաւոր արարողութիւնը ներածական խօսքով բացած է Երեւանի քաղխորհրդի գործկոմի նախագահ Սուրէն Վարդանեանը։ Այնուհետեւ խօսք ըսած են գրող Ստեփան Զորեանը, ԽՍՀՄ գերագոյն խորհրդի պատգամաւոր, լիբանանահայ բանաստեղծ, մանկավարժ Վահէ Վահեանը,Մատենադարանի տնօրէն Լեւոն Խաչիկեանը, Միքայէլ Նալպանդեանի անուան դպրոցի աշակերտուհի, հետագային՝ բանաստեղծուհի, թարգմանիչ, ՀԳՄ անդամ Անահիտ Պարսամեանը, բանուորներ, ուսուցիչներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Monument of Mesrop Mashtots (13).JPG|Մեսրոպ Մաշտոցի յուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Monument of Mesrop Mashtots (14).JPG|Մեսրոպ Մաշտոցի յուշարձան. տեսք կողքէն
Պատկեր:Monument of Mesrop Mashtots (18).jpg|Մեսրոպ Մաշտոցի յուշարձան. տեսք վերէն
Պատկեր:Monument of Mesrop Mashtots (9).jpg|Մեսրոպ Մաշտոցի աշակերտ Կորյունը
Պատկեր:Monument of Mesrop Mashtots (5).JPG|«Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ իմանալ զբանս հանճարոյ»
Պատկեր:Monument of Mesrop Mashtots (12).JPG|Սրով եւ վահանով արծիւը


## Տե՛ս նաեւ
* Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Գրիգոր Տաթեւացիի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Թորոս Ռոսլինի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Մովսէս Խորենացիի Յուշարձան (Երեւան)
* ‎Ֆրիկի Յուշարձան (Երեւան)

## Արտաքին յղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Մեսրոպեան Վարժարան (Լիբանան)

**Հայ Կաթողիկէ Մեսրոպեան Բարձրագոյն վարժարան**ը կը գործէ Պէյրութի հայահոծ արուարձանին՝ Պուրճ Համուտի մէջ, Լիբանան։ Հիմնադրուած է 1939-ին, որպէս նախակրթարան, հրամանով Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Կաթողիկոս  Գրիգոր Պետրոս ԺԵ. Աղաճանեանին։ Վարժարանի առաջին պատասխանատուներն էին հայր Պօղոս Արիս եւ հայր Պօղոս Պզտիկեան։ 1973-ին վարժարանը ունեցաւ իր աւարտական բաժանամունքը, որ յաջորդեց միջնակարգի բացման՝ 1962-ին։

Մեսրոպեան Վարժարանին կից կը գործէ Արուեստից Վարժարանը,  հիմնադրուեցաւ հայր Եղիա Եղիայեանի կողմէ, 1983-ին։ Ան վերակազմաւորուեցաւ եւ արդիականացաւ 1993-ին։

1939 թուականէն հաշուած, Մեսրոպեանը ունեցած է աւելի քան 10,000 աւարտական։ Մեսրոպեան վարժարանը 2001-2014 տարիներուն հրատարակած է Մեսրոպեան Լրաբեր աշակերտական ամսագիրը։ 2014-ին սկսաւ գործել Մեսրոպեան Լրաբեր աշակերտական պլոկը, ուր կը ներկայացուին աշակերտներու գրական-գեղարուեստական եւ ուսումնասիրական գործերը։

## Աղբիւրներ
* http://mesrobian.com/
* http://mesrobianlraper.weebly.com/

Ստորոգութիւն:Պէյրութ
Միհրան Մեսրոպեան

**Միհրան Մեսրոպեան** (), ամերիկահայ ճարտարապետ, Հենրի Ուարդմանի՝ 1920-ններուն Ուաշինկթընի յայտնի կառուցապատողի, առաջատար ճարտարապետներէն մէկը։

Սորված է Կոստանդնուպոլսոյ Գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ։ Իզմիրի (Կոստանդնուպոլսոյ) մէջ աշխատած է որպէս ճարտարապետ: Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բնակելու տարիներուն եղած է սուլթան Մեհմետ V-ի պալատական ճարտարապետը։

Համաշխարհային առաջին պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է օսմանեան բանակին մէջ, մասնակցած է Գալիպոլիի ճակատամարտին, Արեւելեան ճակատին վրայ Կովկասեան արշաւանքներուն ժամանակ, ելած է ռուսներուն դէմ, իսկ Արաբական ապստամբութեան ժամանակ՝ արաբներուն դէմ։ Հայոց ցեղասպանութեան տարիներուն, Մեսրոպեանի ընտանիքը տեղահանուած է Աֆիոն-Քարահիսարէն: Մեսրոպեան կորսնցուցած է ընտանիքի 15 անդամները եւ գերի բռնուած է արաբներու կողմէն, սակայն, Թոմաս Էտուարտ Լորենսի օգնութեամբ ազատ արձակուած է։

1921-ին, Մեսրոպեան գաղթած է Միացեալ Նահանգներ, Ուաշինկթընի մէջ դարձած է յայտնի ճարտարապետ, որուն ստեղծագործութիւններուն մէջ նկատելի է ճարտարապետութեան արդ-տեքօ ոճը, շարք մը նախագիծեր իրականացուած են իտալական վերածնունդի եւ նորաձեւութեան ոճերով։ Մեսրոպեանի յայտնի աշխատանքներէն են Հայ-Ադամս, Կարլթըն հիւրանոցները, Սեդգվիք այգիները, Կալվերթ առանձնատունը, Կլեպ կեդրոնը։

## Կենսագրութիւն
### Վաղ Մանկութիւն
Միհրան Մեսրոպեան ծնած է 10 Մայիս 1889-ին Աֆիոն-Քարահիսարի մէջ վաճառականներ Գասպարմ եւ Մարիամ (ծննդեան ազգանունը՝ Փալանջեան) Մեսրոպեաններու ընտանիքը կը բաղկանար, չորս տղայ եւ մէկ աղջիկիէ։ Մեսրոպեան ընտանիքի սերունդները Աֆիոն-Քարահիսարիէն եղած են եւ զբաղած են ափիոնի եւ հացահատիկի առեւտուրով:

Միհրան Մեսրոպեանը յաճախած է տեղի Սահակեան հայկական դպրոցը: Պատանի հասակին հմուտ եղած է նկարչութեան ու գծանկարչութեան մէջ, այնուհետեւ զարգացուցած է իր հմտութիւնները՝ վայելչագրութիւն, թուաբանութիւն, նկարչութիւն եւ շինարարութիւն սորվելով, ինչպէս նաեւ տարբեր լեզուներ՝ ֆրանսերէն, թրքերեն, հայերէն, անգլերէն, որոնք կիրառած է իր յետագայ գործին մէջ:

[230px|մինի|Շէնքը նախագծած է Պալեան ճարտարապետական ընտանիքի ներկայացուցիչ հայ ճարտարապետ Կարապետ Պալեանը: [Տոլմապահչէն եղած է Օսմանեան սուլթաններու պալատ: Որպէս սուլթանի գլխաւոր ճարտարապետ՝ Մեսրոպեան պալատի վերանորոգման աշխատանքները իրականացուցած է]]

15 տարեկան հասակին, Միհրանի հայրը, նկատելով տղայի նկարչական ունակութիւնները, զինք կ՛ուղղարկէ Կոստանդնուպոլիս՝ Միմար Սինանի անուան գեղարուեստի ակադեմիոյ մուտքի քննութիւնները յանձնելու համար: Քննութեան արդիւնքը շատ փայլուն էր, եւ այդ պատճառով ալ, Մեսրոպեան շատ դիւրութեամբ կ՛ընդունուի եւ չորս տարի ետք կ՛աւարտէ։ 1908-ին՝ ակադեմիան աւարտելէ ետք, Մեսրոպեան դասընկերոջ հետ ճարտարապետական ընկերութիւն կը հիմնէ, սակայն այդ ընկերութեան մէջ յաջողութիւն չգտնելով՝ կը հեռանայ Իզմիր):

## Տես նաեւ
* Սարգիս Թորոսեան
* Պալեան ընտանիք
* Հայկական ճարտարապետութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Մեր Հայրենիք

մինի
**Մեր Հայրենիք,** Հայաստանի քայլերգն է։ Որդեգրուած է 1 Յուլիս 1991-ին, ան շուտով ներշնչուած է Հայաստանի առաջին հանրապետութենէն, սակայն բառերը փոխելով: Բառերը գրուած են Միքայէլ Նալպանտեանի կողմէ եւ երաժշտութիւնը՝ Բարսեղ Կանաչեանի:

2006-ին տեղի կ'ունենայ բանավէճ մը քայլերքը փոփոխութեան ենթարկելու, սակայն Դաշնակցականները կը հակարակին:  Խորհրդարանը Մեր Հայրենիք քայլերգը ընդհունած է որպէս քայլերգ, բայց 2008-ին կառավարութիւնը յայտնեց նոր քայերգի մրցում:

## Ծանօթագրութիւններ
Մետաքսէ

**Մետաքսէ** (Մետաքսէ Պօղոսեան, ), հայ գրող, բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ եւ հասարակական գործիչ, Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ, արցախեան շարժման աշխուժ մասնակից:

## Կենսագրութիւն
Կանուխէն որբացած Մետաքսէ, 1952 թուականին աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական, այնուհետեւ՝ Գրողներու միութեան կից Մոսկուայի Կորքիի անուան գրականութեան հաստատութիւնները:

Որպէս նաւաստի աշխատած է «Լիպեցկ» շոգենաւին մէջ, ինչով եղած է Եգիպտոս եւ Ալպանիա։ 1963-էն Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ էր։ 1989-91-ին եղած է Հայաստանի Մայրութեան հիմնադրամի փոխ-նախագահը, 1992-95-ին՝ արցախեան պատերազմի զինուորներու աջակցութեան յանձնաժողովի նախագահը:

## Հեղինակած գիրքեր
Հեղինակ է աւելի քան երեք տասնեակ գիրքերու՝ 
*«Զգոյշ, Սիրտ Է» 
*«Սէրը Հաւատ Է»
* «Արցունքները Չեն Ծերանում»,
*«Հազար Ու Մի Սէր»,
*«Երբ Ես Գալու, Տէր» եւ այլ գիրքեր:

1995-ին հրատարակած է «Շամիրամ» բանաստեղծութիւնը: Ունի մանկական, ինչպէս նաեւ ռուսերէնով գիրքեր։

### Յուշագրութիւններ
* 2002-ին՝ «Յովհաննէս Շիրազը Իմ Յուշերում»
* 2004-ին՝ «Պարոյր Սեւակը Իմ Կեանքում»

### Թարգմաններ
Թարգմանած է՝
* ռուս բանաստեղծ Ախմատուլինայի «Բանաստեղծութիւններ»ը
* սլովաք Միրոսլաւ Վալեքի «Հեռաւոր Հանդիպում»
* ռումանացի դասական Թուտոր Արկեզիի «Խորհրդաւոր Սաղմոս» բանաստեղծական գիրքերը եւ այլն։

### Բանաստեղծութիւններ
1985-ին գրած է՝
* «Ամենափրկիչ»
* «Յովհաննէս Մկրտիչ» 
* «Աստծոյ Տեսիլք» բաանստեղծութիւնները, որոնք առանձին գիրքերով հրատարակուած են հայերէն եւ անգլերէն լեզուներով:

Մասնակցած է միջազգային բանաստեղծութեան փառատօներու:

## Պարգեւներ
* 1998-ին արժանացած է Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարութեան ոսկի «Զօրավար Անդրանիկ» մետալին
* 2004-ին՝ ոսկի մետալի՝ Արցախի ազատագրման գործին մէջ ունեցած աւանդին համար 
* 2008-ին արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» մետալին

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Մերի Լուիզ Կրաֆամ

**Մէրի Լուիզ Կրաֆամ** (, ) ամերիկացի ուսուցչուհի, դպրոցի տնօրէնուհի, քրիստոնեայ միսիոնար է: 1915 թուականին արտաքսուած է որպէս հայերու ցեղասպանութեան կարեւոր վկաներէն մէկը:

Մէյն նահանգին Մանսըն քաղաքը ծնած է: Հայրը հողագործ էր իսկ մայրը որ վատառողջ էր, 31 տարեկանին, աղջկան միջնակարգ կրթութիւնը աւարտելէ քիչ ժամանակ վերջ մահացած է: Հինգ տարեկանին ընտանիքովը տեղափոխուած է դէպի Անտովըր, որ կը գտնուի Մասաչուսեցի մէջ։ Քոյրը Վինոնան ու ինքը Քրիստոնէութեան կանոններով մեծցած են: Երիտասարդութեան ընթացքին ստացած կրօնական փորձարութեան մը շնորհիւ մասնակցած է տեղական եկեղեցւոյ ու եկեղեցւոյ ծիսակատարութիւններուն: Օհայոն՝ միսիոնարական կրթութեամբ յայտնի Օպերլինի գոլէճը սկսած է ուսանիլ միսիոնար ըլլալու նպատակով: 1894-ին շրջանաւարտ ըլլալէ ետք  Մասաչուսեցի, Նիւ ճըրզիի, Ուաշինկթընի տարբեր դպրոցներ աշխատած է: Չէ յաջողած երթալ Ճափոն իբր միսիոնար:

## Գրաֆամը եւ ցեղասպանութիւնը
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Marygraffamsheep.jpg|ձախից|մինի|Գրաֆամը գիւղին մէջ
Մերի Գրաֆամը այն սակաւաթիւ միսիոնարներէն էր, ովքեր մնացին Սեբաստիոյ մէջ, երբ Օսմանեան կառավարութիւնը խզեց դիվանագիտական յարաբերութիւնները ԱՄՆ հետ՝ վերջինիս կողմէ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ներագրաւելու պատճառով։ 1915 թ. Յուլիսի 7-ին Գրաֆամը իր աշակերտներու եւ 2000 հայերու հետ միասին կը տեղահանուի։ Տեղահանուածներուն «պաշտպանուելու» կոչուած ոստիկանները զինամթերք  կը տրամադրուի տեղւոյն քրդերուն, որոնք կը թալանեն մարդոց եւ կ'առեւանգեն աղջիկներուն։ Որոշ քրդական խումբեր կը քարկոծեն տեղահանուած հայերուն։ Քալելու ընթացքին Գրաֆամն ականատես կ'ըլլայ հայերու գնդակահարութեանը, որոնք կը փորձէին ջուր խմել մօտակայ գետէն։ Նաեւ լուրեր կը ստանան, որ մօտ տեղեր «դիակներու դաշտ» կայ։ Գրաֆամը կը նկարագրէ իրավիճակը մինչ կը հասնէր Մալաթիա, ուր թուրք ոստիկանները իրեն կ'արգիլեն շարունակել ճանապարհը.

1915 թ. օգոստոսին Գրաֆամը  կը վերադառնայ Սեբաստիա եւ կը գրէ ընտանիքին եւ ընկերներուն, որոնք Ամերիկայի լուրերը կը սպասէին։ Սեբաստիոյ մէջ Գրաֆամը ուժասպառ  էր այլեւս խնամելով հայ որբերուն։ Կը ստանձնէ պահել ֆինանսական միջոցները եւ թանկարժեք իրերը, որ կը յանձնէին իրեն հայերը ապահովութեան համար, եւ կը փորձէ արժէքաւոր ապրանքները տեղափոխել ապահով վայրեր։ Կը պահէ նաեւ հայ աղջիկներուն, որոնց կ'առեւանգէին մուսուլմանական ընտանիքները։ Իշխանութիւնների ուշադրութիւնը չգրաւելու համար Գրաֆամը գաղտնի կը պահէ հարիւրաւոր աղջիկներու՝ տեղաւորելով անոնց շրջակայ քաղաքներու ընտանիքներուն մօտ։ 1916 թ. կը դիմէ  Օտար երկիրներո միսիոներութեան լիազօրներու ամերիկեան խորհուրդի գանձապահ Ուիլիամ Վ. Փիթին՝
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Marylgraffampersonnelcard.jpg|աջից|մինի|Մերի Լյուիս Գրաֆամի անձնական բացիկը
1919 թ. Յունուարի 27-ին թուագրուած նամակով Գրաֆամը դիմեր է նաեւ ԱՄՆ լիազօր Լիւիս Հեքին՝ պատմելով հայ որբ աղջիկներու բռնի իսլամափոխութեան մասին1919 թ. ան կը գրէ իր ապրումներու մասին՝ վերնագրելով «Սեփական պատմութիւն»։

Գրաֆամը անկախ Հայաստանի եռանդուն պաշտպաններէն էր, ուր հայերը ազատ կ'ըլլային «թուրքական տիրապետութենէն»։

Անոր մահը սգացին հազարաւոր մարդիկ, ովքեր անոր պարտական էին կեանքով։

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Մերի Փափազեան

**Մերի Փափազեան**, Նիւ Հեւենի Հարաւային Քոնեքթիքութի պետական համալսարանի 11-րդ ռեքթորը (2011 թուականէն)։ 2016 թուականի յունուարի 27-ին Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանի հոգաբարձուներու խորհուրդը Փափազեանին նշանակած է Սան Խոսէ համալսարանի ռեքթոր։ Պաշտօնը պիտի ստանձնէ 2016 թուականի յուլիսի 1-ին։ Համալսարանի 159-ամեայ պատմութեան մէջ Փափազեանը երրորդ կին ռեքթորն է։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Ֆեռահեան հայկական դպրոցի ուսուցիչներ Մերիլին եւ Յակոբ Արշակունիներու ընտանիքին մէջ։ Մօր ընտանիքը գաղթած է ԱՄՆ 19-րդ դարուն սկիզբներուն։ Հայրը ծնած է Յունաստանի մէջ՝ հայի ընտանիքի մէջ եւ տեղափոխուած է ԱՄՆ՝ սորվելու։

Փափազեան աւարտած է Լոս Անճելըսի Քալիֆորնիոյ համալսարանը, ստացած անգլերէն գրականութեան պաքալաւրի, մակիսթրոսի եւ տոքթորի աստիճան։

Քարիերան սկսած է Միչիկընի Օքլենտ համալսարանին մէջ՝ որպէս անգլերէն լեզուի փրոֆեսորի օգնական եւ ի վերջոյ կը դառնայ Արուեստի եւ գիտութիւններու քոլեճի փոխտեքանը, այնուհետեւ կը դառնայ Նիւ Ճերսիի Մոնթքլեր պետական համալսարանի Հումանիթար եւ սոցիալական գիտութիւններու քոլեճի դեքանը, որ հանրային համալսարան էր՝ 17000 ուսանողներով։

2007 թուականին կը դառնայ Նիւ Յորքի քաղաքային համալսարանի մաս կազմող Պրոնքսի Լեման քոլեճի ռեքթորը եւ ակադեմիական հարցերով աւագ փոխնախագահը։

2011 թուականի դեկտեմբերին նշանակուած է Հարաւային Քոնեքտիքութի պետական համալսարանի 11-րդ ռեքթորը։

Փափազեանին եւ ամուսնուն՝ Տենիս Փափազեանին շնորհուած է Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանի պատուաւոր տոքթորներու կոչում։

2015 թուականի յուլիսի 3-ին Մերի Փափազեանը հանդիպած է ԱԺ նախագահ Գալուստ Սահակեանի հետ, ուր Փափազեանը ներկայացրած է Հարաւային Քոնեքթիքութի պետական համալսարանի անցած ուղին, կառուցուածքը, ծրագիրերը եւ յառաջիկայ քայլերը:

## Գիրքեր
Շարք մը գիրքերու, յօդուածներու հեղինակ է։ 2003 թուականի օգոստոսին Ուէյնի պետական համալսարանի կողմէն հրատարակուած է «John Donne and the Protestant Reformation: New Perspectives» գիրքը։ Երկրորդ գիրքը՝ «The Sacred and Profane in English Renaissance Literature»-ը, հրատարակուած է 2008 թուականի յունիսին Տելաւեր Փրես համալսարանի կողմէն։

## Անձնական կեանք
Ամուսինը՝ փրոֆեսոր Տենիս Փափազեանն է, ով Միչիկըն-Տիրպորն համալսարանի Հայկական հետազոտական կեդրոնի հիմնադիր տնօրէնն է։

Այժմ կ՛ապրի Ուուտպրիճի մէջ՝ ամուսնու եւ 2 դուստրերու՝ Անիի եւ Մարիի հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռեկտորներ
Մերսէնի թիւ

**Մերսէնի թիւ**՝ պարզ թիւ մըն է, որ մեկով պակաս է երկուքի աստիճանէն: Ունի Mn=2n−1 թուագիտական տեսքը, ուր n-ը որեւէ ամբողջ թիւ է: Կոչուած են  17րդ դարուն ատոնք ուսումնասիրած ֆրանսացի վանական Մարէն Մերսէնի () անունով:

n-ի  2, 3, 5, 7, 13, 17, 19, 31,&nbsp;... արժէքներու պարագային ստացուող Մերսէնի թիւերն են  3, 7, 31, 127, 8191, 131071, 524287, 2147483647,&nbsp;... 
Վերջին անգամ Մերսէնի թիւ գտնուած է Դեկտեմբեր 2017-ին: Ամենամեծ յայտնի պարզ թիւը Մերսէնի պարզ թիւ է 1997-էն բոլոր նոր Մերսէնի թիւերը գտնուած են համացանցի բաշխուած հաշուարկումներու Մեծ Համացանցային Մերսէնի Պարզ Թիւերու Որոնում (} նախագիծով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր
Մերսին

**Մերսին**, քաղաք եւ նաւահագիստ Թուրքիոյ մէջ, նախկին Կիլիկիոյ տարածքի մէջ։
Կը գտնուի Թուրքիոյ հարաւ-արեւելեան մասին մէջ, ունի մօտ 850 000 բնակիչ[1]։ Մերսին նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքի մակերեսը կը կազմ է 15,853 քմ²։

## Արտաքին յղումներ
* քաղաքի պաշտօնական կայքը

Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ