open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edward Sharpe and the Magnetic Zeros

մինի|355x355փքս|Lollapalooza ելոյթ, Չիլէ, 2011
**Edward Sharpe and the Magnetic Zeros** Ամերիկեան ազգ-ռոք երաժշտութեան խումբ մըն են, հիմնուած Լոս Անճելըսի մէջ, Քալիֆորնիա, 2007 թուականին: Խումբը կը վարէ Ալէքս Էպըրթը:

## Պատմութիւն
Խումբին անունը հիմնուած է պատմութեան մը վրայ, որ Էպըրթ գրած է իր երիտասարդութեան օրերուն, մեսիական կերպարի մը մասին, անունը՝ Էտուըրտ Շարփ: Ներշնջուելով ռոքէ, ամերիկեան ազգագրական երաժշտութենէ,  եւ հոգեբաց երաժշտութենէ, խումբին պատկերը եւ երաժշտութիւնը կ'արտացոլան ԱՄՆի 60ական եւ 70ական հիփփիներու շարժման եղանակները: Խումբին առաջին ելոյթը տեղի ունեցած է 18 Յուլիս, 2007 թուականին, The Troubadour բեմին վրայ, Արեւմտեան Հոլիւուոտ, Քալիֆորնիա: Խումբին առաջին ալպոմը, *[[Up from Below]]*, հրապարակուած է 7 Յուլիս 2009 թուականին, Communnity Records ընկերութեան հովանաւորութեամբ, եւ կը ներառէր հանրածանօթ երգ Home-ը: Խումբը հրապարակեց իրենց երկրորդ ալպոմը՝ Here, 29 Մայիս, 2012 թուականին, եւ երրորդ ալպոմը՝ ''Edward Sharpe and the Magnetic Zeros'', 23 Յուլիս 2013 թուականին: Իրենց չորրորդ ալպոմը՝ *[[PersonA (ալպոմ)|PersonA]]*, հրապարակուած է Ապրիլ 2016 թուականին:

Հիմնուելէն ի վեր, խումբը տարբեր փոփոխութիւններու ենթարկուած է: Ամէնէն նշմարելին երգչուհի Ճէյտ Քասթրինոսի խումբէն հեռանալն էր 2014 թուականին: Խումբին ներկայ անդամներն են՝ Մարք Նոզուըրթի, Օրֆէօ Մքորտ, Ճոշ Քալազօ, Քրիսթիան Լէց, Նիքօ Ակլիէթի, Սէթ Ֆորտ-Եանկ, Միչըլ Եոշիտա, Քրաշ Ռիչըրտ, Սթուըրթ Քոլ, եւ Ալէքս Էպըրթ: Խումբը նաեւ կը վարէ Big Sun կազմակերպութիւնը, որուն նպատակն է ֆինանսաւորել եւ մշակել քաղաքներու մէջ հողային տարածքներ: Իրենց առաջին մեծ ծրագիրը, «Avalon Village», Հայլընտ Փարքի մէջ է, Տիթրոյթ, Միշիկըն:

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայքէջ 

## Ծանօթագրութիւններ
Սթիվըն Քրաշըն

**Սթիվըն Տ. Քրաշըն** (անգլ.՝ Stephen D. Krashen, ծնած 14 Մայիս, 1941) պատուակալ համալսարանի դասախօս է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանէն ներս, ով փոխադրուեցաւ Մանկավարժութեան Դպրոցի հովանիին տակ, լեզուաբանութեան ոլորտին մէջ, 1994 թուականին: Ան լեզուաբան է, հետազոտող, մանկավարժ եւ քաղաքական գործօն:

## Գործ
Սթիվըն Քրաշըն ստացած է իր Դոկտորայի տիտղոսը լեզուաբանութեան ոլորտին մէջ, Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Լոս Անճելըսէն (անգլ.՝ University of California, Los Angeles կամ UCLA),1972 թուականին: Քրաշըն ունի ընդհանուր 486 հրատարակուած գործեր, ներառեալ ակադեմական յօդուածներ եւ գիրքեր, ներդրում ունենալով երկրորդ լեզուի տիրացման, երկլեզու մանկավարժութեան, եւ կարդալու ոլորտներուն մէջ: Ան ծանօթ է իր նոր տեսութիւններով, ինչպէս տիրացման-սորվելու վարկածը, ներդրումի վարկածը, հսկողի վարկածը, ազդեցիկ մաղը, եւ բնական կարգի վարկածը: Քրաշըն կը քաջալերէ անկախ եւ կամաւոր կարդալը երկրորդ լեզուի տիրացման բարելաւման համար, որ, ըստ իրեն «ամէնէն ազդեցիկ գործիքն է լեզուի տիրացման, առաջին կամ երկրորդ»:

## Ծանօթագրութիւններ
Ոսկեդար

**Հայ գրականութեան ոսկեդար**, 405 -ին Հայ գիրերու գիւտին յաջորդող ժամանակաշրջանն է, որ ընդգրկած է գրեթէ ողջ Ե. դարը, որուն ընթացքին կը ստեղծուին ժողովուրդին կողմէ կարեւոր գրական յուշարձաններ։ Քրիստոնէութիւնը կը տարածուի Թադէոս եւ Բարդողիմէոս առաքեալներուն միջոցով, որմէ ետք հայ հեղինակներուն գրած աշխատութիւնները կամ յունարէն կամ ասորերէն էին։ Ոսկեդարը կը սկսի Սահակ-Մեսրոպի առաջին աշակերտներէն, որոնք բացի թարգմանութիւններէն կը գրեն նաեւ իրենց անձնական գործերը։ 

Հայ առաջին պատմիչներն էին Ագաթանգեղոս, Փաւստոս Բիւզանդ, Եղիշէ, Ղազար Փարպեցի եւ Մովսէս Խորենացի։Հայ առաջին թարգմանիչներն էին Մեսրոպ Մաշտոց, Սահակ Պարթեւը, Եկեղիացի, Յովսէփ Պաղնացի եւ Վանանդեցի։Հայ առաջին փիլիսոփաներն էին Եզնիկ Կողբացի եւ Դաւիթ Անյաղթ (Դաւիթ Արմենիոս)։
## Պատմական Ակնարկ
Արշակունեաց հարստութեան անկման շրջանին, երբ հայ պետութիւնը երկուքի բաժնուած էր յունական եւ պարսկական տիրապետութեան ներքեւ, երբ վտանգի տակ էր հայ ժողովուրդին ազգային գոյատեւումը, երեւան կու գայ հայ մտաւորականութիւնը, որ նոր յենարանով կ'օժտէ Հայաստանը, գիրը եւ գրականութիւնը: Այնուհետեւ լեզուն, եկեղեցին եւ դպրոցը կը դառնան հայ ժողովուրդին ինքնաճանաչման եւ ինքնապաշտպանութեան ամուր բերդերը, որոնց շուրջ կը համախմբուի քաղաքականօրէն տկարացած հայ ժողովուրդը:
Ս. Մեսրոպ հնարելով հայերէն տառերը, հիմնովին կը փոխէ հայոց ազգային դիմագիծը: Եւ իր ստեղծագործ միտքին շնորհիւ, Իր աշակերտներուն հետ հայ եկեղեցւոյ լեզուն կը դարձնէ գրական լեզու եւ կը դառնայ առաջին ուսուցիչը եւ իր աշակերտները կ'որակէ իբրեւ առաջին թարգմանիչներ:

Երէց եւ կրտսեր թարգմանիչները կարճ ատենուան մը ընթացքին հայութեան առջեւ կը բանան յոյն եւ ասորի դպրութեանց ամբողջ գանձարանը:

Առաջին անգամ կը թարգմանուի Աստուածաշունչը Ս. Մեսրոպի եւ Սահակի ձեռքով: Աստուածաշունչին թարգմանութիւնը նոր դարագլուխ մը կը բանայ հայ մշակոյթին զարգացման համար: Մեծ թիւով գիտնականներ կը պնդեն, որ անով կը սկսի բուն հայ մշակոյթը: Ան ոչ միայն հայ լեզուին յաղթանակն էր` թագուհի թարգմանութեանց, այլ նոր աշխարհի մը յայտնագործումը հայութեան առջեւ: Սրբազան այդ մատեանին մէջ մեր ժողովուրդը կը գտնէր իմաստասիրական, բանաստեղծական, պատմական, բարոյախօսական, յեղափոխական եւ կրօնական բազմաթիւ գիրքեր: Կորիւն անդրադառնալով Աստուածաշունչի թարգմանութեան արժէքին` կը գրէ.

Կորիւն եւ իր վկայութիւնը կը պատկանին հինգերորդ դարուն:Նիկողայոս Ադոնց այս մասին կը գրէ.

Աստուածաշունչին հետ հետզհետէ կը թարգմանուին այդ օրերու ամէնէն հռչակաւոր հեղինակներու գործերը, մեծ մասամբ` կրօնական, դաւանաբանական, վկայաբանական եւ իմաստասիրական բովանդակութեամբ:

Շնորհիւ Թարգմանչաց առաքելական գործին` քրիստոնէութիւնը արմատ կը նետէ հայ կեանքի բոլոր խաւերէն ներս եւ մասնայատուկ նկարագիր կու տայ նաեւ մշակութային ստեղծագործութիւններուն:

## Ծանօթագրութիւններ
Մեկըն, Սասէքսի Դքսուհի

**Մեկըն, Սասէքսի Դքսուհի** (անգլ.՝ Meghan, Duchess of Sussex, ծնած **Ռէյչըլ Մեկըն Մարքըլ**, 4 Օգոստոս, 1981) Ամերիկացի անդամ մըն է Բրիտանական թագաւորական ընտանիքին, եւ նախկին դերասանուհի:

Մարքըլ ծնած եւ մեծցած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Ան դերասանութեան ոլորտին մէջ ուսանեցաւ Յիւսիսարեւմտեան Համալսարանէն ներս: Իբր դերասանուհի, ան ծանօթ է իր Ռէյչըլ Զէյն դերով Ամերիկեան իրաւաբանական հեռուստաշար Suits-ի մէջ 7 եղանակներու ընթացքին: Ան նաեւ ունի պլոկ մը՝ *The Tig* (2014–2017), ուր ազդեցիկ կիներու մասին կը գրէր: Ան երկու հագուստի նորաձեւութեան շարքեր հրապարակեց 2015–2016 թուականներուն:

Մարքըլ նշանուեցաւ Իշխան Հէրիի հետ 2017 թուականին, եւ ամուսնացան 2018 թուականին, երբ ան դարձաւ Սասէքսի Դքսուհին: Իրենց զաւակը, Արչի Մաունթպաթըն-Ուինտսըր, ծնաւ 2019 թուականին: Յաջորդող տարուան մէջ, զոյգը հրաժարեցաւ թագաւորական ընտանիքին մաս կազմելէ եւ փոխադրուեցաւ Դքսուհիին բնիկ Հարաւային Քալիֆորնիան: Ուշ 2020 թուականին, անոնք հիմնեցին Archewell Inc. Ամերիկեան ոչ-շահ կազմակերպութիւնը որ կը կեդրոնանայ ստեղծագործական ԶԼՄ ծրագիրներու վրայ:7 Մարտ 2021 թուականին, Հէրի եւ Մէկըն յայտնուեցան հարցազրոյցի մը համար Օփրայի հետ CBS կայանէն, մանրամասնելու համար պատճառները իրենց Բրիտանական թագաւորական ընտանիքէն հեռացման: 16.9 միլիոն հոգի արդէն իսկ դիտած էր հարցազրոյցը առաջին ժամուն եւ 17.1 միլիոն՝ երկրորդ ժամուն:

## Ծանօթագրութիւններ
Ամերիկայի Առաջին Տպարանի Տուն

**Ամերիկայի առաջին տպարանի տուն** (սպ.՝ Casa de la Primera Imprenta de América), կը գտնուի Մոնետա եւ Լիսենսիատօ Պրիմօ Վերտատ փողոցներու խաչմերուկին՝ Մեքսիքոյի պատմական կեդրոնը։ Այստեղ տեղադրուած է առաջին տպագրական մեքենան կամ տպարանը Նոր աշխարհին մէջ։ Տպագրիչ Խուան Բապլոսը 1539-էն՝ առաջին գիրքի լոյս ընծայուելու մինչեւ իր մահը՝ 1560-ը, այս տպարանին մէջ տպած է առնուազն 35 գիրք։

## Պատմութիւն
Ի սկզբանէ տունը կառուցուած է Հերմոնիմօ տէ Ակիլարի նախաձեռնութեամբ 1524-ին եւ կը գտնուէր նախքան սպանացիներու Մեքսիքան նուաճելը ացտեկական Թեմբլօ Մայորա սրբազան տարածք համարուող հողամասի եզրին։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:PatioPrintShopDF1.JPG|ձախից|մինի|Բաթիօ
Սպանիոյ թագաւոր Քարլոս Ե.ի եւ Մեքսիքոյի արքեպիսկոպոսի՝ Խուան տէ Սումարակի թոյլատրութեամբ 1539-ին Եւրոպայէն Մեքսիքօ բերուած է առաջին տպագրական սարքը։ Տպարանը հիմնադրուած է աւելի ուշ Զանգակներու տուն (սպ.՝ Casa de las Campanas) անունը ստացած տան, սեւիլիացի հրատարակիչ Խուան Քրոմպերհերի եւ իտալացի տպագրիչ Խուան Բապլոսի (որ այդ տպարանին մէջ աշխատած է տաս տարի՝ վաստակելով միայն ընթացիկ ծախսերու համար) համատեղ ջանքերով։ Անոնք սկսած են եկեղեցւոյ եւ փոխնախագահի հետ կապուած փաստաթուղթերու տպագրութենէն։ Նմանատիպ փաստաթուղթերէն էր «Քրիստոնէական վարդապետութեան յամառօտ եւ հակիրճ շարադրանքը մեքսիքերէնով» կոչուող կատեխիզիսը, որ գրած էր արքեպիսկոպոսը։

Տպարանի փակուելէն ետք տունը բազմիցս ձեռքէ ձեռք անցած է եւ օգտագործուած է տարբեր նպատակներով։ 17-րդ դարուն այն կը պատկանէր Սանթա Տորեսա տէ լա Օրտէն տէ լաս Քարմելաս Ռեֆորմատաս մենաստանին, աւելի ուշ՝ 18-րդ դարուն, այն պատկանած է Տիրամայր Թագաւորական ռազմական շքանշանին, որ կ՚օրհնէ գերութենէ Մեքսիքոյի բնակիչներու փրկագնումը։ 

1847-ինամերիկեան զօրքերը զբաղեցուցած են տունը՝ ոչնչացնելով այնտեղ եղած արխիւները։ Տունը այդ ժամանակ կը պատկանէր քանի մը քաղաքական դէմքերու, օրինակ մէկուն, որ օգտագործած է այն կահոյք պահելու համար։ 20-րդ դարուն այն օգտագործուած է որպէս գրասենեակ, այստեղ գտնուած է նաեւ տպագրական ծառայութիւն մատուցող «Imprenta y Papelería Militar „Marte“» ընկերութիւնը։ Տունը ձեռքէ ձեռք փոխանցուած է մինչեւ 1989, երբ Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանը ձեռք բերած է այն՝ նպատակ ունենալով վերականգնելու։

Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանը աշխատած է Պատմական կեդրոնի վերականգնման նախագիծի հետ՝ համագործակցելով Մարդաբանութեան ազգային ինստիտուտի հետ։ Առաջին յարկի մակերեւույթի մօտ 82 սմ խորութեամբ յայտնաբերուած է ացտեկներու  ժամանակաշրջանի քարէ օձի գլուխ։ Հնարաւոր է՝ 16-րդ եւ 17-րդ դարերուն այդ գլուխը տեսանելի եղած է շէնքի բնակիչներուն։

Այժմ տունը կը ծառայէ որպէս Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանին կից շարունակական կրթութեան կեդրոն։ Այստեղ կան տարբեր ցուցադրական դահլիճներ, գրախանութ, կոնֆերանսներու եւ ուսումնական պարապմունքներու տարածքներ։ 2008-ին տան մէջ բացուած է գիրքի թանգարան, ուր ցուցադրուած են Մեքսիքայի որոշ հին գիրքեր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մեքսիքայի թանգարաններ
Իշխան Հէրի, Սասէքսի Դուքս

**Իշխան Հէրի, Սասէքսի Դուքս** (կամ **Հէնրի Չարլզ Ալպըրթ Տէյվիտ**, անգլ.՝ Prince Harry, Duke of Sussex կամ Henry Charles Albert David, ծնած 15 Սեպտեմբեր, 1984) Բրիտանական թագաւորական ընտանիքի անդամ: Ուէյլզի Իշխան Չարլզի եւ Ուէյլզի Իշխանուհի Տայանայի կրտսէր զաւակը ըլլալով, ան վեցերրորդ ժարանգորդն է Բրիտանական թագին:

Ծնած Սբ. Մերիզ Հիւանդանոցին մէջ, Լոնտոն, Հէրին ստացած է իր ուսումը հետեւեալ դպրոցներուն մէջ՝ Ուէտըրպի Դպրոց, Լատկրով Դպրոց, կամ Իթըն Քոլէճ: Դպրոցը աւարտելէ ետք, մէկ տարի Աւստրալիա եւ Լեսոթո անցուցած է մէկ տարի: Անկէ ետք, ան մարզուեցաւ Սանտհըրսթ Թագաւորական Բանակի Ակադեմիոյ մէջ: Ան իր եղբօր Ուիլիըմին հետ զինծառայած է: 2007 եւ 2008 թուականներուն, 10 շաբաթներու դրութեամբ Հէրին զինծառայած է Հելմընտ մարզին մէջ, Աֆղանիստան: Ան կը վերադառնայ Աֆղանիստան 20 շաբթուայ զինծառայութեան համար 2012 եւ 2013 թուականներուն ընթացքին իբր օդային բանակային: 2015 թուականի Յունիսին ան կը հրաժարի բանակէն եւ զինծառայութենէն:

Հէրի նշանուեցաւ Մէկըն Մարքըլի հետ 2017 թուականին, եւ ամուսնացան 2018 թուականին: Իրենց զաւակը, Արչի Մաունթպաթըն-Ուինտսըր, ծնաւ 2019 թուականին: Յաջորդող տարուան մէջ, զոյգը հրաժարեցաւ թագաւորական ընտանիքին մաս կազմելէ եւ փոխադրուեցաւ Դքսուհիին բնիկ Հարաւային Քալիֆորնիան: Ուշ 2020 թուականին, անոնք հիմնեցին Archewell Inc. Ամերիկեան ոչ-շահ կազմակերպութիւնը որ կը կեդրոնանայ ստեղծագործական ԶԼՄ ծրագիրներու վրայ: 7 Մարտ 2021 թուականին, Հէրի եւ Մէկըն յայտնուեցան հարցազրոյցի մը համար Օփրայի հետ CBS կայանէն, մանրամասնելու համար պատճառները իրենց Բրիտանական թագաւորական ընտանիքէն հեռացման: 16.9 միլիոն հոգի արդէն իսկ դիտած էր հարցազրոյցը առաջին ժամուն եւ 17.1 միլիոն՝ երկրորդ ժամուն:

## Ծանօթագրութիւններ
Պիծինա Իվանիշվիլի

**Պիծինա  Իվանիշվիլի** (, ) վրացի պիլիոնատէր եւ քաղաքական գործիչ։ 

Ան Ապրիլ 21, 2012-ին հիմնեց Վրացական Երազ (վրացերէն՝ ქართული ოცნება անգլերէն՝ Georgian Dream) քաղաքական կուսակցութիւններու դաշինքը: Յաղթանակ տանելով 2012-ի Վրաստանի խորհրդարանական ընտրութիւններուն, Հոկտեմբեր 25-ին Իվանիշվիլի իշխանութեան գլուխ հասաւ իբր Վրաստանի վարչապետ: Ան Նոյեմբեր 20, 2013-ին կամաւորապէս հրաժարեցաւ վարչապետի պաշտօնէն:

Յուլիս 2021-ին, Ամերիկեան Ֆօրպզ պարբերաթերթի համաձայն, Իվանիշվիլի աշխարհի 589-րդ ամենահարուստ անձն էր 4,8 միլիառ տոլար դրամագլխով. եւ մինչեւ այսօր Վրաստանի ամենահարուստ անձը:  

Ունի երեք զաւակներ որոնցմէ մէկը երգիչ եւ արուեստագէտ Պերա Իվանիշվիլին է:

## Ծանօթագրութիւններ
Ալէքս Էպըրթ

**Ալէքսանտր Մայքըլ Թահքիզ Էպըրթ** (անգլ.՝ Alexander Michael Tahquitz Ebert, ծնած 12 Մայիս, 1978) Ամերիկացի երգիչ, երգահան եւ յօրինող է: Ան ծանօթ է իբր գլխաւոր երգիչը Ամերիկեան երկու երաժշտական խումբերու՝ Ima Robot եւ Edward Sharpe and the Magnetic Zeros: 12 Յունուար, 2014 թուականին, Էպըրթ արժանացաւ Ոսկի Երկրագունդ մը Լաւագոյն Երաժշտութեան բաժանմուքին մէջ, *[[All Is Lost (Ֆիլմ)|All Is Lost]]* (2013) ֆիլմին իր պատրաստած երաժշտութեան համար:

## Վաղ կեանք
Էպըրթ ծնած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, 1978 թուականին: Զաւակն է հոգեբան Մայքըլ Էպըրթի եւ դերասանուհի Լիսա Ռիչըրտծի: Հայրը յաճախ ամերիկեան անապատներուն մէջէն կը քշէր ընտանիքին հետ եւ մայրն ալ կը նկարահանէր. նկարահանուած ֆիլմերէն մէկը Edward Sharpe and the Magnetic Zeros երաժշտական խումբի ֆիլմերէն մէկուն մէջ կը գործածուի (*Desert Song* երգին):

Մարլըն Պրանտոյի մասին դպրոցական տնային աշխատանքէ մը ետք, Էպըրթ սկսաւ հետաքրքրութիւն ցուցաբերել ֆիլմի հանդէպ, որ քաջալերուած էր մօրմէն: Օքուուտ Դպրոց յաճախելէ ետք, ան կը յաճախէ Էմըրսըն Քոլէճ համալսարանը, բայց ուսումը կը մնայ անաւարտ: Համալսարանը ձգելէ ետք, Էպըրթ բեմադրեց կարճ ֆիլմ մը եւ գրեց տարբեր թատերագութիւններ: Իր մանկութեան բարեկամներուն եւ թմրամոլութեան պատճառով, կը հետաքրքրուի երաժշտութեամբ:

## Ծանօթագրութիւններ
1204 թուական

**1204 թուական**, ԺԲ․ դարու 4-րդ տարին

## Դէպքեր

* Յուլիս․ Խաչակիրները Կոստանտնուպոլիսը կը գրաւեն
* Յուլիս․ Լատինական Կայսրութիւնը կը հաստատուի Կոստանտնուպոլսոյ մէջ 

## Ծնունդներ

## Մահեր
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1453 թուական

**1453 թուական**, ԺԵ․ դարու 53-րդ տարին

## Դէպքեր

* 29 Մայիս․ երկարատեւ պաշարումէ ետք օսմանցիները Կոստանդնուպոլիսը կը գրաւեն, ու վերջ կը դրուի Բիւզանդական Կայսրութեան

## Ծնունդներ

## Մահեր
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Պօղոս Եուսուֆեան

**Պօղոս Պէյ Եուսուֆեան** (1775 - 1844), Եգիպտոսի Տնտեսութեան, ինչպէս նաեւ Արտաքին Գործոց Նախարար, Մուհամատ Ալի Փաշայի քարտուղար:

## Կենսագրութիւն
Եուսուֆեանի ծնողքը, Մարթա եւ Յովսէփ, հայ առեւտրականներ էին Կեսարիոյ մէջ, որմէ ետք Զմիւռնիա հաստատուելով ունեցան իրենց առաջին զաւակը՝ Պօղոսը : Ան յետագային պիտի օգնէ իր մօրեղբօր Առաքել Ապրոյեանին, օրուան թարգմանիչը բրիտանական հիւպատոսարանին, Իզմիրի մէջ: Ապրոյեանը կը մահանայ եւ այդ դերը կը յանձնուի Պօղոսին:

Եուսուֆեան իր առեւտրական հմտութիւնը կը սորվի վարելով առեւտրական կեդրոն մը Թրիէսթ քաղաքին մէջ: 1790-ական թուականներուն ան կը դառնայ Մուհամատ Մուրատ Պէյի, Ռոզէթ քաղաքի մաքսատուրքերու պատասխանատուն: Եուսուֆեանի առեւտրական հմտութիւնը զինք կը հասցնէ քաղաքապետ Մուհամատ Ալիի գործակից եւ քարտուղար:

Եուսուֆեան կը դառնայ վալիին գլխաւոր տրակոմանը, թարգմանիչը, գլխաւոր խորհրդատուն, պաշտօնական ներկայացուցիչ/խօսնակը եւ հետեւաբար Տնտեսութեան, ինչպէս նաեւ Արտաքին Գործոց Նախարար, դառնալով տասնամեակներու առաջնորդող Եգիպտոսի պատասխանատուն: Վալին շատ մեծ վստահութիւն ունէր վրան, յաճախ ստորագրելով ինչ որ Եուսուֆեան պատրաստէր առանց վերստուգելու:

Պօղոս Եուսուֆեան առաջին քրիստոնեայ անձն է Եգիպտոսի մէջ, որ «պէյ» տիտղոսը ստացած է:

## Գրականութիւն

* Թոփուզյան Հ., Եգիպտոսի հայկական գաղութի պատմություն (1805-1952), Երեւան, 1978:

## Ծանօթագրութիւններ
2003 թուական

**2003 թուական**,  ԻԱ․ դարու 3րդ տարին է

## Դէպքեր

#### Մարտ

* 3 Մարտ․ Յունաստանի մէջ կը սկսի 17 Նոյեմբեր, Յեղափոխական կազմակերպութեան

## Ծնունդներ

## Մահեր

* 8 Օգոստոս՝ Ատոնիս Սամարաքիս (Αντώνης Σαμαράκης ), միջազգային համբաւի արժանացած յոյն արձակագիր 
* 29 Նոյեմբեր՝ Սահակ Արք. Այվազեան, (ծն․1929), հոգեւորական, կրթական մշակ, Յունաստանի Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ
*
Ստորոգութիւն:2003
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Յակոբ Սանասարեան

**Յակոբ Սանասարեան** (կամ՝ Հակոբ Սանասարյան, ) ծանօթ հայ բնապահպանական գործօն, գրագէտ եւ կենսատարրաբան, ինչպէս նաեւ համահիմնադիրը բնապահպանման խումբ` Գոյապահպանութիւն կազմակերպութեան, հիմնուած` 1985 թուականին, Սովետական Միութեան մէջ: Այս խումբը 1998 թուականին կը կոչուի Հայաստանի Կանաչեայ Միութիւնը: Սանասարեանը մինչեւ իր մահը Միութեան նախագահն էր:

## Ծանօթագրութիւններ
Արամ Համբարեան

**Արամ Սուրէն Համբարեան** (անգլ.՝ Aram Suren Hamparian, ծնած 18 Ապրիլ, 1966) Ամերիկահայ քաղաքական գործօն մըն է, ինչպէս նաեւ Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբի (անգլ.՝ Armenian National Committee of America կամ ANCA) տնօրէն/գործադիր վարիչ:

Համբարեանը, իբր տնօրէն, հաղորդակցութեան կէտն է Յանձնախումբին եւ ԱՄՆի կառավարութեան, Քոնկրէսի եւ մամուլի միչեւ, ինչպէս նաեւ Ուաշինկթընի եւ արտաքին գործերու:

Արեւելեան եւ Արեւմտեան ԱՄՆի մասնաճիւղերուն հետ միասին, Յանձնախումբը ունի 60է աւելի մասնաճիւղներ, տասնեակ դաշնակից կազմակերպութիւններ, հարիւրաւոր համայնքային կապեր, եւ հազարաւոր անդամներ: Համբարեան կ'աշխատի շատ մը ոլոտներու մէջ, ինչպէս օրէնսդրական, քաղաքական, հետազոտական, մամուլի, համագործակցութիւններու, ինչպէս նաեւ համայնքային գետնի վրայ ծրագիրներու: Համբարեան Քոնկրէսի բեմէն խօսած է, դասախօսած է Ազգային Պատպանութեան Համալսարանէն (անգլ.՝ National Defense University) ներս, ինչպէս նաեւ Արտաքին Ծառայութեան Հիմնարկէն (անգլ.՝ Foreign Service Institute) եւ USAID-էն ներս: Ան յուշուած է շատ մը մամլոյ յօդուածներ մէջ, տարբեր հարթակներու վրայ, ներառեալ՝ *The New York Times*, *The Wall Street Journal*, *The Washington Post*, Associated Press, Reuters, եւ խօսած է CNN կայանէն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* EMM News Explorer:Aram Hamparian
* Aram Hamparian in NYT Movies 
* www.anca.org
* www.facebook.com/ancagrassroots
* www.twitter.com/anca_DC
Գում գաբու

մինի|Գում Գաբու թաղամասին մէջ գտնուող Կ.Պոլսոյ հայոց պատրիարքներու նստավայրը
**Գում Գաբու** (), Պոլսոյ հայաբնակ թաղամասերէն մէկը։ Թաղամասին մէջ կը գտնուի Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանին նստավայրը եւ Ս. Աստուածածին մայր եկեղեցին։ Բացի մայր եկեղեցիէն, թաղամասին մէջ կան այլ երկու հայկական կրօնական շինութիւններ՝ Ս. Որդւոց Որոտման եւ Ս. Խաչ եկեղեցիները։
մինի|ձախից|Յունական ուղղափառ եկեղեցի եւ փողոց
[մինի|ձախից|[Մարմարա ծով|Մարմարա ծովուն տեսարանը՝ Գում Գաբուէն դիտուած]]
### Ս. Որդւոց Որոտման Եկեղեցին
1641-էն ի վեր, եկեղեցին ծառայած է իբրեւ պատրիարքարան: 1940-ականներուն անիկա օգտագործուած է իբրեւ շղթաներու եւ լարերու արտադրութեան գործարան, իսկ երկրաշարժերու ատեն, ծառայած է իբրեւ ապաստանարան: Աւելի ուշ՝ նախատեսուած է հայկական այդ եկեղեցին վերածել արուեստի միջոցառումներու կայացման վայրի:

Ս. Որդւոց Որոտման Եկեղեցին երկար ատեն մնացած է աւերակ վիճակի մէջ: 2012-ին անիկա կը նորոգուի «Պոլիսը՝ մշակութային կեդրոն» ծրագիրին շրջագիծով, եւ այնուհետեւ կը սկսի գործածուիլ թէ՛ իբրեւ եկեղեցի, եւ թէ իբրեւ մշակութային կեդրոն։ Եկեղեցւոյ բացումը կը զուգադիպի Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ուրացումը քրէականացնող որոշումին: 

Եկեղեցին փակուած է Համաշխարհային Ա. պատերազմին։
### Գում Գաբուի գորգերը
Հնագոյն արեւելեան նախշազարդերով հիւսուած Օսմանեան կայսրութեան շրջանին «Գում Գաբու» մետաքսեայ գորգերը կայսերական գանձարաններու եւ պալատական հարստութիւններու մաս կազմած են, իսկ զանոնք հիւսողները աւանդաբար հայեր եղած են:

Լիզպոնի «Գալուստ Կիւլպենկեան» թանգարանը իր գորգերու հաւաքածոյին մէջ ունի «Գում Գաբու»ի հռչակաւոր գորգերէն (Kum Kapi rugs), որոնցմէ երեքը գորգի նշանաւոր մասնագէտ Յակոբ Գափուճեանին (1870-1946) գործերն են:
### Պոլսոյ առաջին հայկական վարժարանը՝ Գումգաբուի մէջ
Պոլսոյ առաջին հայկական վարժարանը բացուած է Գումգաբուի մէջ, 1790-ին, Շնորհք Մկրտիչ Ամիրա Միրիճանեանի բարերարութեամբ։ 

1826-ին մեծ հրդեհ մը Պատրիարքարանն ու վարժարանը մոխրակոյտի կը վերածէ։ 

1830-ին Յարութիւն Ամիրա Պէզճեանի բարերարութեամբ կը վերակառուցուի։ Պեզճեան, որ խօսելու, համոզելու, գործակցելու բացառիկ ձիրք ունէր, արքունիքէն ներս մեծ վստահութիւն ու սէր կը վայելէր։ Այս պատճառով ալ մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ համայնքին՝ բարեսիրական ծառայութիւններով։ 

Ա. Աշխարհամարտէն ետք, 1916-17 տարիներուն հրդեհ մը վարժարանին մէջ վնաս կը պատճառէ, բայց 1925-ին նորոգուելով կը վերաբացուի։ 

1945-ին կրթական նախարարութեան արտօնութեամբ միջնակարգ վարժարանի կը վերածուի։

Վարժարանը այժմ մանկապարտէզ, նախակրթարանի եւ միջնակարգի բաժիններով կը գործէ։
## Ծանօթագրութիւններ
2015 թուական

**2015 թուական**, ԻԱ․ դարու 15րդ տարին է

## Դէպքեր
6 Մայիս․ Պոլսոյ մէջ «Նոր Զարթօնք»ի եւ «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ի անդամներ ու համակիրներ, Արմէն ճամբարի կալուածքին պետականացման դէմ կը շարժին եւ հողատարածքին մէջ կը մտնեն ու հերթական դրութեամբ հսկում կը կատարեն․ բողոքի պայքարը կը տեւէ մինչեւ տարածքը վերադարրուի իր տիրոջ՝ Հայ Աւետարանական համայնքին

## Ծնունդներ

## Մահեր

* 28 Մարտ՝ Սարգիս Սերոբեան (ծն․1935), յօդուածագիր, ժողովրդական պատմաբան, բանասէր, հետազոտիչ գրագէտ․ Պոլսոյ հայկական «Ակօս» շաբաթաթերթին հիմնադիրներէն մէկն ու հայերէն բաժնի խմբագիր
*25 Յունուար՝ Տեմիս Ռուսոս (ծն․1946), յոյն երգիչ, երաժիշտ

Ստորոգութիւն:2015
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Հեքիաթ

**Հեքիաթ,** ժողովուրդի մը բերանային ստեղծագործութեան ամենահին տեսակներէն մէկն է: Հեքիաթները, բերանացի եւ ոչ-գրաւոր կերպով, պատմուած եւ փոխանցուած են սերունդէ սերունդ։

## Հայ Ժողովրդական Հեքիաթներ
Հայ ժողովրդական հեքիաթները առաջին անգամ գրի առնուեցան ԺԹ. դարուն։ Հայ մեծ հեքիաթագիրներ, ինչպէս՝ Ղազարոս Աղայեան, Աթաբէկ Խնկոյեան, Յովհաննէս Թումանեան եւ ուրիշներ, հեքիաթները մշակեցին ու գիրքերու մէջ տպագրեցին, որպէսզի այդ հեքիաթները չկորսուին եւ մենք կարողանանք, կարդալ զանոնք։ 

Հեքիաթները երեւակայական պատմութիւններ են, որոնց միջոցով ժողովուրդը այլաբանօրէն կը ներկայացնէ իրականութիւնն ու մարդկային կեանքի բազմազան կողմերը։

Հեքիաթներու հերոսները կլեսն ըլլալ մարդիկ, կենդանիներ եւ գոյութիւն չունեցող երեւակայական էակներ` դեւեր, վիշապներ, հրէշներ ու աներեւոյթ ոգիներ։

Հեքիաթները երկու տեսակ հերոսներ կ'ունենան բարի եւ չար։ Հեքիաթներուն սկիզբը չարերը կը յաղթեն, բայց վերջաւորութեան կը պարտուին եւ բարի հերոսները կը յաղթեն իրենց իմաստութեան ու անյաղթելի ուժին շնորհիւ։

Համաշխարհային գրակացութեան ամենէն կարեւոր հեքիաթագիրերն են գերմանացի Կրիմ եղբայրներն ու տանիմարքացի Հանս Քրիստիան Անտըրսընը։

## Աղբիւր

* Վաչէ Մանկրեան, «Հայ Մաշակոյթ», Ա. հատոր, Լոս Անճելըս 2006
2002 թուական

**2002 թուական**, ԻԱ․ դարու 2րդ տարին է

## Դէպքեր

* 16 Օգոստոս՝ բացումը Աղեքսանտրիոյ Նոր Գրադարանին

## Ծնունդներ

## Մահեր
Ստորոգութիւն:2002
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Նենսի Գրիգորեան

**Նենսի Ճին Գրիգորեան** (ծնած 19 Սեպտեմբեր, 1960) Ամերիկահայ վիպագիր մըն է, գրագէտ հանրածանօթ *Zabelle* (1997) եւ *Dreams of Bread and Fire* (2003) վէպերուն: Ան իր երրորդ վէպը հրատարակեց 2013 թուականի Մարտին, «All the Light There Was» վերնագրով:

## Կենսագրութիւն
Գրիգորթեան ծնած է Ուոթերթաուն, Մասըչուսէց: Իր հայրը հայ մսավաճառ էր, իսկ մայրը Ֆրանսա-գանատացի մանուկներու հոգատար:

Գրիգորեան Տարթմութ Քոլէճէն աւարտած է 1982 թուականին եւ ստացած է իր Արուեստից Մագիստրոսի վկայականը՝ Քըլամպիա Համալսարանէն, 1987 թուականին: Ան մրցանակակիր եւ լայնօրէն հրատարակուած բանաստեղծ մըն է, ինչպէս նաեւ դասախօս/դասատու եղած է Եէյլ, Քուինզ Քոլէճ, Ռաթկըրզ եւ Քըլամպիա Համալսարանները: Ան նախկին խմբագրակազմին մաս կազմած է ՀԲԸՄին Արարատ Պարբերաթերթին (անգլ.՝ Ararat Quarterly), Armenia Tree Project կազմակերպութեան խորհրդատուական յանձնախումբի անդամ է, եւ Ազգային Հայագիտութեան եւ Հետազոտութեան Միութեան (անգլ.՝ National Association for Armenian Studies and Research կամ NAASR):

Գրիգորեան ամուսնացած է Ճէյմզ Շէյմըսի, հանրածանօթ ֆիլմի արտադրիչ եւ թատերագիր:

## Մրցանակներ

* Writer in Residence, Kevorkian Center for Near East Studies, New York University, 2015
* Gold Medal of the Writers Union of Armenia, 2007
* Anahid Literary Award, The Armenian Center at Columbia University, 1998
* Ararat Short Story Prize, 1997
* Daniel Varoujan Prize, New England Poetry Club, 1995
* Residency, Yaddo, Saratoga Springs, N.Y., January 1991
* Educational Press Award, Editorial Category, 1991
* Judith's Room Emerging Talent Prize, 1990
* River Styx Poetry Prize, 1990
* Fellowship, New York Foundation for the Arts, l988
* Tuition Scholarship, School of Criticism and Theory, l988
* Academy of American Poets Prize, Columbia, l987
* Residency, Karolyi Foundation, Vence, France, Summer l986
* Finalist, Benjamin Burns Poetry Contest, Columbia, l985
* Graduate Writing Fellowship, Columbia, l985
* Claire Woolrich Scholarship, Columbia, l984
* Dartmouth Graduate Fellowship to the University of Paris, l983-l984
* Phi Beta Kappa, Dartmouth, l982
* Senior Fellowship, Creative Writing, Dartmouth, l98l
* The Alexander Laing Poetry Prize, Dartmouth, l980 and l98l

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Նիկիա

մինի|300x300փքս|Միջնադարեան Նիկիոյ դարպասները։
**Նիկիա** կամ **Նիկեա** (), հելլէնական քաղաք Փոքր Ասիոյ մէջ։ Ծանօթ է իբրեւ Ա. եւ Բ. տիեզերական ժողովներու գումարման վայր եւ իբրեւ Նիկիոյ կայսրութեան մայրաքաղաք։ Ծառայած է իբրեւ Բիւզանդիոնի ժամանակաւոր մայրաքաղաք 1204-1261 թուականներուն։ 

077-ին գրաւուած է սելճուք-թուրքերուն կողմէ, 1097-ին վերանուաճուած է բիւզանդական եւ խաչակիրներու միացեալ բանակին կողմէ։ 

Քաղաքը վերջնականապէս նուաճած են թուրք-օսմանցիները 1331-ին։

Հին քաղաքը տեղակայուած է  ժամանակակից Օզնիկ քաղաքին մէջ (որուն ներկայ անունը ծագած է Նիկիա անունէն) եւ կը գտնուի Ասքանիւս լիճին արեւելեան մասին մէջ գտնուող  աւազանին մէջ: 

Հին քաղաքը բոլոր կողմերէն շրջապատուած է  պարիսպներով, որոնք իրենց հերթին շրջապատուած  են խրամատներով եւ ներառած են աւելի քան 100 աշտարակներ տարբեր վայրերու մէջ: Պարիսպներուն երեք ցամաքային կողմերը գտնուող մեծ դարպասները կ'ապահովէին քաղաքին միակ մուտքը:

Այսօր այդ պարիսպները զբօսաշրջութեան վայրի վերածուած են:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիա
Ստորոգութիւն:Բիւզանդական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հին յունական հնավայրեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հռոմէական վայրեր
Ստորոգութիւն:Ասիոյ կաթոլիկ նստավայրեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հռոմէական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոյ քաղաքներ
Յովան Սիմոնեան

**Յովան Սիմոնեան** () Զուիցերահայ ակադեմիկոս մը հայոց պատմութեան, պատմական աշխարագրութեան եւ մշակոյթի ոլորտներուն մէջ: Ծնած Պէյրութ հայ ծնողքի, ան հասակ նետած է Զուիցերիոյ մէջ ուր իր ընտանիքը փոխադրուեցաւ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբին, 1975 թուականին:

Ան խմբագիրն է «Համշեն՝ Պատմութիւն, Ընկերութիւն, եւ Ինքնութիւն Հիւսիս-արեւելեան Թրքական Բարձրաւանդակին Մէջ (անգլ.՝ *The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey* ): Ան նաեւ համա-գրողն է «Տագնապած Ջուրեր՝ Աշխարհաքաղաքականութիւնները Կասպից Շրջանին Մէջ» (անգլ.՝ *Troubled Waters: the Geopolitics of the Caspian Region*) Ռիչըրտ Տէքմէճեանին հետ: Ան նաեւ տնօրէնն է, Փիթըր Հրեշտակեանին եւ Մարք Արսլանին հետ, Armenian DNA Project ծրագրին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Փըրսըվիրընս

մինի
«**Փըրսըվիրընս»**, անջրպետանաւ, որ դէպի Հրատ ուղղուած է 30 Յուլիս 2020-ին: Աւելի քան վեց ամսուան ճամբորդութենէ ետք, ան կարմիր մոլորակին հասած է 18 Փետրուար 2021-ին: Սակայն այս արշաւին ամէնէն վտանգաւոր բաժինը եղած է մեքենային Հրատի մթնոլորտը մտնելու պահը․ ան կոչուած է՝ «7 վայրկեան սարսափ»:

«Փըրսըվիրընս» բազմաթիւ տարիներ պիտի մնայ Հրատի վրայ, հաւաքելու համար տեղեկութիւններ, բազմաթիւ ժայռի կտորներ, որոնք երկրագունդ պիտի ղրկուին 2030 թուականներու շուրջ, որպէսզի գիտնականները զանոնք ուսումնասիրեն: 

## Ծանօթագրութիւններ
Ռիչըրտ Տէքմէճեան

**Ռիչըրտ Հրայր Տէքմէճեան** (կամ՝ Տոքմէճեան, ծնած 1933, Հալէպ, Սուրիա) Ամերիկահայ համալսարանի դասախօս է քաղաքական գիտութեան, Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանէն ներս, Լոս Անճելըս: Իր դասապահերը ընդհանրապէս կը կեդրոնանան միջազգային կառավարման շուրջ, ինչպէս նաեւ ցեղասպանութիւններու եւ ահաբեկչութեան:

Ան գրագէտն է «*Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World»* գիրքին: Ան ստացած է իր Պսակաւոր Արուեստից վկայականը Քընէթիքըթի Համալսարանէն, եւ Մագիստրոսը՝ Պոսթընի Համալսարանին, իսկ Դոկտորայի վկայականը՝ Քըլամպիա Համալսարանէն, 1966 թուականին: Տեքմէճեանը նաեւ ծառայած է ԱՄՆի Բանակէն ներս, եւ իր ծառայութինը կատարած է Ֆրանսայի մէջ:

## Գիրքեր

* Dekmejian, R. Hrair, 1933– *Islam in revolution : fundamentalism in the Arab world* / R. Hrair Dekmejian. 2nd ed. Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press, 1995. xv, 307 p. : ill. ; 23&nbsp;cm.  (alk. paper)
* Dekmejian, R. Hrair, 1933– *Troubled waters : the geopolitics of the Caspian Region* / R. Hrair Dekmejian and Hovann H. Simonian. London : I.B. Tauris, 2001. vi, 271 p. : ill., 1 map ; 25&nbsp;cm. 
* Dekmejian, R. Hrair, 1933– *Egypt under Nasir; a study in political dynamics*, by R. Hrair Dekmejian. [1st ed.] Albany, State University of New York Press, 1971. xvi, 368 p. illus., port. 25&nbsp;cm. 
* Dekmejian, R. Hrair, 1933– *Patterns of political leadership : Egypt, Israel, Lebanon* / by R. Hrair Dekmejian. Albany : State University of New York Press, 1975. xi, 323 p. : ill. ; 24&nbsp;cm.   

## Ծանօթագրութիւններ
Հրակ Վարդանեան

**Հրակ Վարդանեան** Ամերիկահայ արուեստագէտ, արուեստի լրագրող, արուեստի քննադատ եւ յարդարող մըն է: Ան համահիմնադիրն ու գլխաւոր խմբագիրն է արուեստի *[[Hyperallergic]]* հրատարակչութեան:

## Կենսագրութիւն
Վարդանեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա, եւ հասակ նետած Թորոնթօ, Օնթարիօ, Գանատա, եւ այժմ կ'ապրի Պրուքլին, Նիւ Եորք, ԱՄՆ: Իր պլոկ-թերթը, Hyperallergic, հիմնուած է իր ու իր ամուսին Վիգէն Կէոիքեանի կողմէ 2009 թուականի Հոկտեմբերին իբր «հարթակ մը լուրջ, խաղասէր եւ յանդուգն մտածողութեան»: Վարդանեան ներդրում ունեցած է շատ մը առնցանց թերթերու մէջ ինչպէս Art:21 պլոկ, Boldtype, The Brooklyn Rail, Huffington Post, AGBU News Magazine, Ararat Magazine, and NYFA Current. Ան նաեւ ներդրած է իբր հիւր Al Jazeera, NPR, ABC, and WNYC հրատարակչականներուն մէջ: Ան ՀԲԸՄի նախկին Հաղորդագրութիւններու Պատասխանատուն էր, աշխարհի ամէնէն մեծ ոչ-շահ հայկական կազմակերպութիւնը: Վարդանեան յանդուգնօրէն քաջալերած էր *Hide/Seek* ցուցահանդէսը որ արգիլուած էր Սմիթսոնիընին կողմէ:

## Արուեստի յարդարումներ
Վարդանեան յարդարած է շատ մը ցուցահանդէսներ ուշ 1990ական թուականներէն ի վեր: Իր վերջին ցուցահանդէսը կոչուած էր «Fixed Point Perspective: Ottoman Studio Photography and its Contemporary Legacy», Minerva Projects-ի մէջ, Տենվըր, Քոլորատօ, ԱՄՆ: Ցուցահանդէսը խառնուրդ մըն էր արդի եւ պատմական արուեստի, եւ ցուցադրեց արուեստագէտներ ինչպէս Կարինէ Թորոսեան եւ Հրայր Սարգիսեան, ինչպէս նաեւ ուրիշներ:

## Գրութիւններ

* "Do Bush's Paintings Tell Us Anything About the Former President?" (Փետրուար, 2013):
* "An Experiment in Street Art Criticism" (Մարտ, 2010):
* "Is Contemporary Architecture a PR Panacea for Autocrats? Western Architectural Ethics & Undemocratic Nations", *Brooklyn Rail* (Սեպտեմբեր, 2008):
* "The Very Public Life of Street Art", *Brooklyn Rail* (Մայիս, 2008):
* "Peter Sourian" from "Forgotten Bread: First Generation Armenian-American Writers" խմբագրուած Տէյվիտ Խըրտեանի կողմէ (Heyday books, 2007):
* "An Imaginary Armenian Canadian Homeland: Gariné Torossian's Dialogue with Egoyan" from *Image and Territory: Essays on [[Ատոմ Էկոյեան|Atom Egoyan]]* ( Wildred Laurier University Press, 2006):
* "Schwierige Wahrheiten: Die Schriftstellerin Nancy Kricorian (The Will to Resist: A Portrait of Nancy Kricorian)," *Porträt einer Hoffnung Die Armenier,* խմբագրուած Հիւպէրթա վոն Վոսի կողմէ (Verlag Hans Schiller, 2004). անգլերէն տարբերակ:
* "New York Life Recognizes Genocide Era Insurance Claims," *AGBU Magazine* (Ապրիլ, 2004):
* "Nazi Style Wars," *The Brooklyn Rail* (Հոկտեմբեր, 2003):
* "Curating on the Margins," *The Brooklyn Rail* (2003):
* "Artist Biographies," *The Clement Greenberg Collection* (Princeton, NJ: Princeton University, 2001):
* *FutureHype/Kitabet*, խմբագրուած Գարմէն Տօնապէտեանի եւ Հրակ Վարդանեանի կողմէ (Haigazian University, 1998):
* "Chine Drive: An Arts & Crafts Community,"*The Stuff Dreams are Made of: The Art and Design of Frederick and Louise Coates* (University of Toronto, 1997):

## Ծանօթագրութիւններ
Յասմիկ Գրիգորեան

**Յասմիկ Գեղամ Գրիգորեան** (), հայ-Լիթուանացի օփերայի երգչուհի: Մարինեան թատրոնի սոփրանօ:

## Կենսագրութիւն եւ ասպարէզ
Յասմիկ Գրիգորեան ծնած է 12 Մայիս 1981-ին, Վիլնիւս քաղաքին մէջ, Լիթուանիա: Զաւակն է օփերայի երգիչներ Գեղամ Գրիգորեանի եւ Իրենա Միլքեվիչիութայի: Հինգ տարեկանին սկսած է դաշնակ նուագել, իսկ 17 տարեկանին սկսած է երգել:

1999-ին աւարտած է Լիթուանիոյ թատերական եւ երաժշտական կաճառի ձայնամշակման բաժանմունքը: Նաեւ ուսում ստացած է Նիսի մէջ, Ֆրանսա:

2005-ին հռչակաւոր դարձած է Վիոլեթայի դերերգով՝ «Լա Թրավիաթա» օփերայէն, Վիլնիւսի Օփերային մէջ: Նոյն դերերգով հանդէս եկած է նաեւ Երեւանի եւ Ռիկայի մէջ:

Դերեր ստանձնած է Փեթերսպուրկի Մարինեան թատրոնին մէջ, ինչպէս՝ «Օթելլօ», «Քնացած իշխանուհին», «Լա թրավիաթա», «Գարմէն», «Մատամ Պաթըրֆլայ», «Թուրանտոթ», Տեստեմոնայի, Պրիլեպայի, Վիոլեթայի, Միքայէլլայի, Չիօ Չիօ Սանի եւ Լիուի դերերով:

###### 2006-2015 ստանձնած օփերային դերերը
Հանդէս եկած է Լիթուանիոյ պետական համերգային նուագախումբին, լարային քառեակին ու սենեկային նուագախումբին հետ, թէ՛ Լիթուանիոյ եւ թէ արտասահմանի մէջ:

2006-ին մեներգային ելոյթ ունեցած է Լոնտոնի Ուիկմոր Հոլին մէջ, նաեւ Մոսկուայի մեծ թատրոնին մէջ:

2009-2011 ելոյթներ ունեցած է Լիթուանիոյ ազգային օփերային մէջ, 2011-2012ին՝ Կրացի (Աւստրիա) օփերային մէջ:

2012-2013ին Վիլնիւս վերադառնալէ ետք, 2013-2014-ին ելոյթներ ունեցած է Քէօլնի (Գերմանիա) օփերային մէջ:

2014-ին Յուդիթի դերով ելոյթներ ունեցած է Անտվերպենի եւ Կենթի մէջ, ինչպէս եւ տարբեր ներկայացումներ՝ Սենթ Փեթերսպուրկի, Կրացի, Համպուրկի եւ Միւնիխի մէջ: 2015-ին հանդէս եկած է Պերլինի կատակերգական թատրոնին եւ Վիեննայի ու Շուէտի օփերաներու մէջ, հանդէս եկած է Փիոթըր Չայքովսքի «Չարոդեյկայի» եւ Ճիաքոմօ Փուչինիի «Մատամ Պաթըրֆլայի» դերերով:

Յասմիկ Գրիգորեանի երգացանկերը ներառած են ռուսական, իտալական, ֆրանսական, գերմանական եւ չեխական երգեր:

###### 2016-2022 ստանձնած օփերային դերերը

## Պարգեւներ, Մրցանակներ

* Միջազգային օփերայի մրցանակ (առաջադրուած է, անգլ.՝ International Opera Awards )
*Լիթուանական «Ոսկեայ խաչ», 2005, 2010
* «Տարուան ստեղծագործող», 2010
* «Լաւագոյն երիտասարդ երգչուհի», 2016
* Մովսէս Խորենացիի շքանշան, 2020

## Տե՛ս Նաեւ

* Նաթալի Արոյեան

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին Յղումներ

* Գէւորգ Հաճեան, Լիբանանհայ թենոր
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Սիմոն Փայասլեան

**Սիմոն Փայասլեան** (ծնած 1950 թուականին, Հալէպ, Սուրիա), Ամերիկահայ հնագէտ, գրագէտ եւ խմբագիր մըն է որ Պոսթըն Համալսարանի Հայագիտութեան Չարլզ Ք. եւ Էլիզապէթ Մ. Քէնոսեանի ատենապետն է 2007 թուականէն ի վեր: 2002 թուականէն 2007 ան ատենապետն էր Հայոց Ցեղասպանագիտութեան եւ Արդի Հայ Պատմութեան Գալուստեան բաժանմունքի, Քլարք Համալսարանէն ներս:

Փայասլեան Զարեհ Ա. Կաթողիկոսին եղբօրորդին է: Իր առաջնի Դոկտորայի վկայականը ստացած է Քաղաքական Գիտութեան ոլորտին մէջ Ուէյն Սթէյթ Համալսարանէն ներս, որմէ ետք ստացած է երկրորդ Դոկտորայի վկայականը Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Լոս Անճելըսէն, Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի հովանիին տակ, եւ իր թեզը վերնագրուած էր՝ «*United States Policy toward the Armenian Question and the Armenian Genocide*»:

## Գիրքեր

* The History of Armenia: From the Origins to the Present (2007)
* United States Policy toward the Armenian Question and the Armenian Genocide (2005)
* The Armenian Genocide, 1915-1923: A Handbook for Students and Teachers (2001)
* International Political Economy: Conflict and Cooperation in the Global System (գրած է Ֆրտէրիք Ս. Փիրսընի կողմէ) (1999; Չինական թարգմանութիւն, Peking University Press, 2006)
* U.S. Foreign Economic and Military Aid: The Reagan and Bush Administrations (1996).

## Արտաքին յղումներ

* NAASR Armenian Studies | Simon Payaslian | The Political Economy of Human Rights in Armenia
*Payaslian, Simon (2006) "The Destruction of the Armenian Church during the Genocide," Genocide Studies and Prevention: An International Journal: Vol. 1: Iss. 2: Article 6.
*NAASR Armenian Studies | Simon Payaslian | Mar 9, 2006
*The History of Armenia. Payaslian, Simon. New York: Palgrave Macmillan, 2007, 304 pages. ISBN 978-1-4039-7467-9.
*Payaslian, S. (2007). Diasporan Subalternities: The Armenian Community in Syria. ''Diaspora: A Journal of Transnational Studies'' ''16''(2), 92-132. doi:10.1353/dsp.2007.0009.

## Ծանօթագրութիւններ
Մորիս Շէօվալիէ

**Մորիս Շէօվալիէ** (ֆրանսերէն՝ Maurice Chevalier, ամբողջական անունը՝ Մորիս Օկիւսթ Շէօվալիէ (Maurice Auguste Chevalier) ), ֆրանսացի էսթրատային երգիչ, պարող եւ դերասան։

## Կենսագրութիւն
Մորիս Շէօվալիէ ծնած է Փարիզ՝ 1888-ին։ Հայրը ֆրանսացի ներկարար էր, իսկ մայրը՝ պելճիքացի։ Ան ընտանիքին կրտսեր երեխան էր։ Փոքր տարիքէն գինեմոլ հայրը կը լքէ ընտանիքը։ Պատանի տարիքին տարբեր տեսակի գործերով կը զբաղի: 1901-ին կը սկսի անվճար երգել սրճարանի մը մէջ։ Ի վերջոյ, կը սկսի հանդէս գալ տեղի համերգասրահներուն մէջ։ 1909-էն ան ելոյթ կ'ունենայ Ֆրանսայի նշանաւոր երգչուհի Ֆրեհելի հետ, սակայն 1911-էն ետք, ան Փարիզի Ֆոլլի-Պերժերի մէջ, իբրեւ զուգերգող հանդէս կու գայ երգչուհի եւ դերասանուհի Միսթենկետին հետ։

1912-1918 թուականներուն Մորիս Շէօվալիէ ելոյթներ ունեցած է օփերայի թատրոնին մէջ, իսկ հետագային հանդէս եկած է իբրեւ «շանսոնիէ»։ 1920-ականներուն վերջը ան արդէն իսկ մեծ հռչակ շահած էր։ Ելոյթներ ունեցած է Մեծն Բրիտանիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ, ուր մասնակցած է Պրոտուէի հանդէսներուն։ 1940-1944 թուականներուն, երբ Ֆրանսա գրաւուած էր, ան ելոյթներ կ'ունենար Փարիզի եւ Գերմանիոյ  մէջ գտնուող ֆրանսացի ռազմագերիներուն համար։

Մորիս Շէօվալիէ շարժապատկերի մէջ նկարահանուած է 1908-էն, իսկ հոլիուտեան ֆիլմի մէջ առաջին անգամ նկարահանուած է 1930-էն։ Անոր ամէնէն նշանաւոր երգերէն էին «Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight», «Valentine», «Louise», «Mimi» եւ «Thank Heaven for Little Girls» երգերը, որոնք գլխաւորաբար տարածում կը գտնէին իր ֆիլմերուն շնորհիւ։ Յատկանշական է Ռուբէն Մամուլեանի «Սիրէ զիս այսօր» (1932) ֆիլմը, ուր Մորիս Շէօվալիէ նկարահանուած էր Ժանէթ Մաքտոնալտին հետ միասին։ Ֆիլմին երաժշտութիւնը կը համարուի բոլոր ժամանակներու լաւագոյն երաժշտութիւններէն մէկը։
## Անձնական կանք
1927-1933 Մորիս Շէօվալիէ ամուսնացած էր դերասանուհի Իվոն Վալլիի հետ, իսկ 1937-1946՝ պարուհի եւ երգչուհի Նիթա Ռայայի հետ։

Մորիս Շէօվալիէ մահացած է 1972-ին՝ երիկամային հարցերու պատճառով։
## Ֆիլմագրություն

## Ծանօթագրութիւններ
Հելըն Սահակեան

**Հելըն Անահիտ Սահակեան** (ծնած 1920, Պոսթըն, Մասաչուսըց – մահացած 28 Մարտ, 2013, Ալպըքըրքի, Նիւ Մեքսիքօ) գրագէտ, գրող, հնագէտ, պատմաբան եւ Հայ­կա­կան Ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րու Հիմ­նար­կին (անգլ.՝ National Association for the Armenian Studies and Research կամ NAASR) հիմնադիրներէն մէկը, 1955 թուականին:

Հելընին մայրը, Նուարդ Արտեմիս Զարդարեանն էր, իսկ հայրը Սահակ Գրիգոր Սահակեան, Սեբաստիայէն, Օսմանեան Հայաստան:

Արլինկթըն Երկրորդական Վարժարանը աւարտելէ ետք, Սահակեան գարտուղարութեան գործ վարեց եւ նաեւ առաւ գիշերային դասապահեր Հարվըրտ Համալսարանէն ներս ստանալու համար Պսակաւոր Արուեստից վկայականը Արդի Լեզուներու ոլորտին մէջ: 1976 թուականին ստացաւ Մագիստրոս Արուեստից վկայականը Հայագիտութեան ոլորտին մէջ Քըլամպիա Համալսարանէն, Դկ. Նինա Կարսոյեանի հովանիին տակ:

Սահակեան հետազոտութիւններ հրատարակած է տարբեր հայկական նիւթերու մասին, կեդրոնանալով Ամերիկացի միսիոնարականներու աշխատանքներուն վրայ Սւազի եւ Վանի մէջ: Իր յօդուածները հրատարակուած են *Journal of Armenian Studies*, *Ararat*, եւ *Armenian Mirror-Spectator* հրատարակչութիւններուն մէջ:

## Արտաքին յղումներ

* Սահակեանի մահագոյժը.
* Հայկական Ուսումնասիրութիւններու Հիմնարկի (NAASR) պաշտօնական կայքէջ.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սուրէն Երեմեան

**Սուրէն Տիգրանի Երեմեան** (, 10 Ապրիլ, 1908 &ndash; 17 Դեկտեմբեր,1992) Հայ հնագէտ եւ քարտէսագէտ մըն էր, որուն հետազոտութիւնները Հայ ազգի եւ ընդհանուր Կովկասի միջնադարեան կազմաւորութեան շուրջ են: Ան 30 տարի աշխատեցաւ վերակազմելու համար Աշխարհացոյցը, 7րդ դարու աթլաս մը Անանիա Շիրակացիի կողմէ պատրաստուած:

## Երկեր

* Հայաստանը Մեսրոպ Մաշտոցի ժամանակ 360-440 թվականներին։ Սեւակ Գ. «Մեսրոպ Մաշտոց, Հայկական գրերի ու մատենագիտության սկզբնավորումը» գիրքին մէջ, 1962։
* Հայաստանը ըստ «Աշխարհացոյցի»- ի։ (Փորձ VII դարիհայկական քարտեզի վերակազմության ժամանակակից քարտեզագրական հիմքի վրա), 1963։
* Հայ ժողովրդի սննդի բնապատմական հիմունքները, 1963։
* Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական եւ քաղաքական պատմությունը XIII-XIVդարերում, 1964  (ռուսերէն)
* Происхождение некоторых орудий пашенного земледелия в древней Армении, 1964 (ռուսերէն)
* Выдающийся ученый, этнограф, искусствовед: (К 70-летию со дня рождения С. С. Лисициан), 1964  (ռուսերէն)
* Արաբական ամիրայությունները Բագրատունյաց Հայաստանում, 1965։
* О некоторых историко-географических параллелях в "Повести временных лет" и "Истории Тарона" Иоанна Мамиконяна, Киев, 1965.
* Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ժողովուրդը։ Սովետական Հայաստան, 1966։
* Հայ ժողովրդի կազմավորումը: 1966։
* Աղվանից աշխարհի գրականության հարցերի շուրջը, 1966։
* Զաքարյանների իշխանություն, 1977։
* Մեծ Հայքն ըստ VII դարի «Աշխարհացոյց» - ի, 1981։
* Մարզպանական Հայաստան, 1981։
* Аборигены Армянского нагорья, 1981 (ռուսերէն):
* Դրվատանքի արժանի գործ, Սովետական Հայաստան, 1982։
* Ագաթանգեղոսի հին վրացերեն խմբագրությունները, 1982:
* Века повествуют о дружбе: (К 1500-летию города Киева),1982 (ռուսերէն):
* Капитальный труд: Шестой и седьмой тома Армянской советской энциклопедии,1982 (ռուսերէն):
* Դավիթ Անհաղթի կուլտուր-պատմական միջավայրը:«Դավիթ Անհաղթը` հին Հայաստանի մեծ փիլիսոփան» գրքում, 1983։
* Естественно-исторические основы питания армянского народа: В кн., 1983 (ռուսերէն):
* Навеки с Россией: (К 200-летию к заключения Георгиевского трактата), 1983 (ռուսերէն):
* Грузинское феодальное княжество Кахети в VIII-XI вв. и его взаимоотношения с Арменией: ,1983 (ռուսերէն):
* Առաջաբան։ Բաժին Ա։ Բաժին Բ։ Բաժին Դ.: «Հայ ժողովրդի պատմություն» [հատոր 8], 1984։
* Օրացույցի պատմությունից։ Երկրագունդը ըստ Անանիա Շիրակացու։ Գիտություն եւ տեխնիկա, 1984։
* Հայ ժողովրդի պատմություն։ Հ. 2 Հայաստանը վաղ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում։ Երեւան, 1984։

## Յաւելեալ

* Mahé, Jean-Pierre. "In Memoriam: Souren Eremyan, 1908-1993". *[[:en:Revue des Études Arméniennes|Revue des Études Arméniennes]]*. NS : **XXIV**, 1993, pp.&nbsp;339–40. (ֆրանսերէն)

## Աղբիւրներ

* ՀՀ ԳԱ նախագահություն, պատմության եւ տնտեսագիտության բաժանմունք, պատմության ինստիտուտ «Ս. Տ. Երեմյան», պատմաբանասիրական հանդես №1, 1992, էջ 255-256

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
2001 թուական

**2001 թուական**, Ի․ դարու առաջին տարին

**''2001․** Կամաւորութեան Միջազգային Տարի եւ Մ․Ա․Կ․ Մշակոյթներու Երկխօսութեան Տարի*

== Դէպքեր ==

==== Անծանօթ ամսաթիւ ====
[[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]] կղզիին մէջ կ՛արտադրուի «Հրամանատար Քորելլիին մանտոլինը» *Captain Corelli's Mandolin* ժապաւէնը․ գլխաւոր դերակատարներն են՝ [[Նիքոլաս Քէյճ]] եւ [[Փինելոփէ Քրուզ]]

==== Յունուար ====
[[1 Յունուար]]․ Յունաստան մաս կը կազմէ Եուրօգօտիին։

== Ծնունդներ ==

== Մահեր ==
*'Անստոյգ ամսաթիւով'''

* Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers) ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ հեռատեսիլէն կը ցուցադրուի HBO ընկերութենէն (Ա․Մ․Ն․)
Ստորոգութիւն:2001
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
25 Մարտ

**25 Մարտ**, տարուան 84-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 85-րդ) օրը 
մինի|Օսմանեան Կայսրութեան պատկերանիշը.

## Դէպքեր

* 1821․ Օսմանեան կայսրութեան դէմ Յունաստանի ապստամբութեան ծագման պաշտօնապէս ճանչցուած թուական

* 1923․ Աթէնքի մէջ կը սկսի հրապարակուիլ «Նոր Օր» թերթը

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ

* 2021․ Յունաստան փառահեղ կը տօնէ Օսմանեան լուծէն իր անկախութեան 200-ամեակը
Հայկ Ղազարեան

**Հայկ Ղազարեան** (կամ՝ Ղազարյան, 23 Օգոստոս, 1930 — 19 Օգոստոս, 2014) հայ հնագէտ, պատմաբան եւ համալսարանի դասախօս: Ան Նոպէլեան Մրցանակի անուանադրուած է 2007 թոականնին իր ակադեմական «Հայ ժողովրդի ցեղասպանութիւնը Օսմանեան կայսրութիւնում 1890–1922 թթ.» (2004) գիրքին համար, որ ունի երկու հատոր. թարգմանուած է Ռուսերէնի, Թրքերէնի, ինչպէս նաեւ այլ Եւրոպական լեզուներու: Ղազարեան մահացաւ 2014 թուականի Օգոստոսին:

## Կենսագրութիւն
Հայկ Ղազարեանը ծնած է 1930 թուականի Օգոստոս 23ին, Մարտունիի շրջանի Վարդենիկ գիւղին մէջ։

Հայրենական Մեծ Պատերազմի սկիզբը՝ 1941 թուականին, անոր հայրը՝ Միրզաջան Ղազարեանը, զօրակոչուած է բանակ, անոր գունդը շրջապատուած է եւ գերի ինկած։ Պատերազմի աւարտէն ետք Միրզաջան Ղազարեանը՝ որպէս «հայրենիքի դաւաճան», աքսորուած է եւ մահացած հոն։ Հայկ Ղազարեանը երկար տարիներ հալածուած է որպէս «հայրենիքի դաւաճանի որդի»։

1946 թուականին ան աւարտած է միջնակարգ վարժարանը եւ ընդունուած Հայաստանի Խ. Աբովեանի անուան Պետական Մանկավարժական Հիմնարկ, սորված է գերազանցութեամբ։

1952 թուականին աւարտած է Հիմնարկի Պատմութեան ֆաքիւլթէթը, իսկ 1957 թուականին ընդունուած է Հայկական ԽՍՀ ԳԱ Պատմութեան Հիմնարկ։

Որպէս պատմութեան ուսուցիչ աշխատած է Նորատուս գիւղի եւ Քամո քաղաքներու վարժարաններուն մէջ։

1957-1961 թուականներուն եղած է Հայկական ԽՍՀ ԳԱ կրտսեր, 1961-1976 թուականներուն՝ աւագ գիտաշխատող։

1976-1989 թուականներուն եղած է ԵՊՀ (Երեւանի Պետական Համալսարան) ԽՍՀՄ Պատմութեան ամբիոնի վարիչ, իսկ 1980-1984 թուականներուն միաժամանակ եղած է նոյն համալսարանի Պատմափիլիսոփայական ֆաքիւլթէթի տէքան։

1990-1991 թուականներուն եղած է Հայկական Մանկավարժական Հիմնարկի պրոֆեսոր, 1992-1996 թուականներուն՝ նոյն հիմնարկի Ռուսաստանի Պատմութեան ամբիոնի վարիչ։

## Աշխատութիւնները
Անոր աշխատութիւնները նուիրուած են Արեւմտեան Հայաստանի ԺԹ. դարու ընկերային-տնտեսական կեանքին, հայ ազգային-ազատագրական շարժումներուն, հասարակական-քաղաքական հոսանքներու պատմութեան։

«Արեւմտահայերու ընկերային-տնտեսական եւ քաղաքական կացութիւնը 1800-1870 թթ.» (1967) աշխատութեան մէջ վերլուծած է արեւմտահայերու քաղաքային կեանքը, ագրարային յարաբերութիւնները, պայքարը ազգային սահմանադրութեան ընդունման համար, լուսաբանած է մասնաւորապէս 1862 թ. Զէյթունի ապստամբութեան պատմութիւնը, անոր միջազգային արձագանքները։

«Հայ հասարակական-քաղաքական շարժումները ԺԹ. դարու 50-60ական թուականներուն եւ Ռուսաստանը» (1979, ռուսերէն) աշխատութեան մէջ այլ հարցերու կողքին տուած է արեւմտահայերու ազատագրման՝ անոնց նշած ուղիները։

## Երկեր

* «Հայ ժողովրդի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում 1890–1922 թթ.», հատ. առաջին, Երեւան, 2004, 2-րդ հրատ., 2007, 787 էջ։
* «Հայ ժողովրդի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում 1890–1922 թթ.», հատ. երկրորդ, Երեւան, 2004, 2-րդ հրատ., 2007:
* «Սեւրի պայմանագիրը եւ Միացյալ անկախ Հայաստանի հռչակումը», Երեւան, 2012։
* «Վուտրօ Ուիլսոնի իրավարար վճիռը Հայաստան – Թուրքիա սահմանաբաժանման վերաբերյալ», Երեւան, 2012։

## Արտաքին յղումներ

* Հայկ Ղազարեանի էջը Hayazg.ru կայքէջին վրայ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Սեն Արեւշատեան

**Սեն Արեւշատեան** (), հայ  ակադեմիկոս, որուն գործը նուիրուած էր հին հայկական փիլիսոփայութեան եւ պատմութեան: Ան նաեւ մասնագիտացած էր միջնադարեան գրութիւններու եւ գիտական թարգմանութիւններու ոլորտին մէջ: Իր հետազոտութիւնները յատկապէս կեդրոնացած էին 5րդ դարու փիլիսոփայ Դաւիթ Անյաղթին շուրջ: Ան Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Երեւանի Մատենադարանի տնօրէնն էր 1982 թուականէն 2007 թուական:

Արեւշատեան անդամ էր Փարիզի մէջ Միջազգային Արարատ Ակադեմիոյ 1993 թուականէն ի վեր, ինչպէս նաեւ անդամ էր Միջազգային Բնական եւ Ընկերային Գիտութիւններու Ակադեմիոյ: Ան հիմնադիրն ու ատենապետն էր Հայաստանի Մշակութային Հիմնադրամին (1986–1989), ինչպէս նաեւ պարգեւատրուած է Երեւանի Պատուաւոր Քաղաքացիի տիտղոսը: Արեւշատեան պարգեւատրուած է Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի Շքանշանը:

## Գիտական գործերու ցանկ

* «Դավիթ Անհաղթ (Անյաղթ), Մեկնութիւն ի վերլուծականն Արիստոտելի» Երեւան 1967
* «Փիլիսոփայական գիտության ձեւավորումը հին Հայաստանում (V-VI-րդ դդ)» Երեւան - 1973
* «Արիստոտելը եւ հայ փիլիսոփայությունը։ Հոդվածների ժողովածու»
* «Դավիթ Անհաղթ», Երեւան - 1980
* «Գլաձորի համալսարանը միջնադարյան Հայաստանի լուսավորության կենտրոն, Երեւան - 1984
* «Հայ Փիլիսոփայության պատմություն։ Հին շրջան եւ վաղ միջնադար», Երեւան - 2007
* «Սուրբ Գրիգորի վարդապետությունը», Երեւան - 2007
* «Գրիգոր Տաթեւացի. Սողոմոնի առակների մեկնությունը», Երեւան - 2009
* Философские взгляды Григора Татеваци. Ер. - 1957 (ռուսերէն)
* Давид Непобидимый (Анахт). Определения философии - (ռուսերէն)
* Анания Ширакаци. Космография. Ер -1962 (ռուսերէն)
* Role of David the Invincible in the development of ancient Armenian philosophy, Երեւան -1980 (անգլերէն)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Խալիտ Հիւսէյնի

**Խալիտ Հիւսէյնի**, ()։ Ծագումով Թաճիք վիպագիր եւ բժիշկ է։ Ան աւելի վերջ հաստատուած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։ Առաջին վէպը՝ **Թռուցիկի Որսորդը** 2003 թուականին հրատարակուած եւ շատ մը երկիրներու մէջ ամենաշատ վաճառուած գիրքերու ցանկը մտած է։

* Կենսագրութիւն
* Գիրքերը
* Աղբիւրներ

## Կենսագրութիւն
Խալիտ Հիւսէյնի Ալէվի դաւանանքի մաս կը կազմէ։ Հայրը Աֆղանիստանի Արտաքին Գործոց Նախարարութեան մէջ աշխատած եւ 1970 թուականին Աֆղանիստանի Դեսպանատան իր պաշտօնի բերմամբ իր ընտանիքին հետ Թեհրան, Պարսկաստան գաղթած է։ 1973 թուականին՝ Խալիտ Հիւսէյնիի եղբօր ծննդեան պատճառաւ Գապիլ վերադարձած է Հիւսէյնի ընտանիքը։ Ընտանիքի Աֆղանիստան վերադարձէն քանի մը ամիս ետք քառասուն տարուան Աֆղանիստանի առաջնորդ՝ Զահիր Շահ իր զարմիկ՝ Տավուտ Խանի կողմէ գահընկէց դարձած է։

1976 թուականին՝ Խալիտ Հիւսէյնիի հայրը Փարիզի մէջ գործ մը կը գտնէ եւ ընտանիքին հետ կը գաղթէ Փարիզ։ Այդ շրջանին Աֆղանիստան կը կառավարուէր համայնավար բռնակալութեամբ։ 1980 թուականին՝ Հիւսէյնի ընտանիքը իրենց ծննդավայր երկրին քաղաքական խառնակ պայմանները ցոյց տալով կ՛ապաստանին Սան Ժօսէ, Գալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։ Խալիտ Հիւսէյնի իր **Թռուցիկի Որսորդը** գիրքին մէջ կը յիշէ իր ընտանիքին կատարած այս գաղթի օրերը։

1988 թուականին՝ Խալիտ Հիւսէյնի Գալիֆորնիա Համալսարանի բժշկական բաժինը կ՛ընդունուի։ 1993 թուականին կը դառնայ վիրաբոյժ եւ իր ասպարէզը կը կատարէ մինչեւ 2004։ Ան աւելի վերջ օգնել սկսած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու գաղթականներուն։ Ան կ՛ապրի Հիւսիսային Գալիֆորնիայի մէջ եւ ամուսնացած է պարսիկ ծագումով ամերիկացի՝ Ռոյայի հետ։ Ամոլը ունի երկու զաւակներ։

## Գիրքերը

* Թռուցիկի Որսորդը (2003)

* Հազար Հոյակապ Արեւ (2007)

* Եւ Լեռներ Արձագանգեցին (2013)

## Աղբիւրներ

* Booklist, July, 2003, Kristine Huntley, review of The Kite Runner,p. 1984

* Kirkus Reviews, May 1, 2003, review of The Kite Runner, p. 630
* Library Journal, April 15, 2003,  Rebbeca Stuhr, review of The Kite Runner, p. 122; November 15, 2003, Michael Adams, review of The Kite Runner,p. 114
* New York Times Book Review, August 3, 2003, Edward Hower, review of The Kite Runner, p. 4
* Publisher Weekly, May 12, 2003, review of The Kite Runner, p. 43
* School Library Journal, November, 2003, Penny Stevens, review of The Kite Runner, p. 171
* Times (London, England), August 30, 2003, review of The Kite Runner, p. 17
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով