open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն

մինի
**Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութիւնը** գործադիր իշխանութեան հանրապետական մարմինն է, որ կը մշակէ եւ կ'իրականացնէ Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացման, Հայաստանի, հայ ժողովուրդի վարկանիշն ամրապնդող համահայկական նպատակային ծրագիրներու, կը նպաստէ համահայկական կրթական ծրագիրներու իրականացման, Սփիւռքի հայկական դպրոցներու հանրակրթական եւ դպրոցներու զարգացման, կ'աջակցի հայապահպան գործունէութեան, մշակութային ժառանգութեան պահպանման, պաշտպանման, զարգացման եւ տարածման, այլալեզու եւ այլադաւան հայերու շրջանին մէջ հայկական ազգային ինքնութեան հաստատման ու արմատաւորման, անոնց «հայադարձութեան», կ'աջակցի աշխարհասփիւռ հայերու հայրենադարձութեան եւ Սփիւռքի հայ երիտասարդներու ուխտագնացութեան՝ Հայաստան։

## Հայաստանի Սփիւռքի նախարարութեան մետալներ
Հայաստանի Սփիւռքի նախարարութիւնը Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացման տարբեր բնագաւառներուն մէջ անհատներն ու կազմակերպութիւնները խրախուսելու նպատակով շնորհած է հետեւեալ մետալները՝

* Ոսկի մետալ
* «Ուիլիըմ Սարոյեան»
* «Նուպար Փաշա»
* «Կոմիտաս»
* «Արշիլ Կորքի»
* «Մայրենիի դեսպան»
* «Յակոբ Մեղապարտ»

## Ընդհանուր տեղեկատուութիւն
**Նախարար**
*Հրանուշ Յակոբեան

**Տեղակալներ**
*Սերժիկ Սրապիոնեան
*Վահագն Մելիքեան

## Կառուցուածք
Այժմ գործառոյթները փոխանցուած են Սփիւռքի գործերու գլխաւոր յանձնակատարին։

## Աղբիւր
* Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութեան կայք էջ, ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւն

## Արտաքին յղումներ
* Նախարարութեան պաշտոնական կայք էջը 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Հայաստանի Պատմական Մայրաքաղաքներ

**-  Հայաստանի պատմական մայրաքաղաքներ**, տասներկու բնակավայրեր, որոնք պատմական տարբեր ժամանակահատուածներու ընթացքին եղած են համահայկական պետութիւններու վարչաքաղաքական, տնտեսական, կրօնական-մշակութային կեդ
կեդրոնները։

Ատոնք են՝ Վան, Արմաւիր, Երուանդաշատ, Արտաշատ, Տիգրանակերտ, Վաղարշապատ, Դուին, Բագարան, Շիրակաւան, Կարս, Անի եւ Երեւան։

Իրենց մայրաքաղաքները ունեցած են նաեւ պատմական տարբեր ժամանակայատուածներու անկախ հռչակուած Փոքր Հայքի (Ք.Ա. 4-րդ - Ա․ դար), Ծոփքի (Ք.Ա. 260 - Ք.Ա 94), Վասպուրականի (908-1021), Վանանդի (963-1065), Տաշիր-Ձորագետի (978-1113), Սիւնիքի (987-1170), Կիլիկիոյ (1198-1375) թագաւորութիւնները եւ հայկական իշխանապետութիւնները։

## Աղբիւրներ
*  Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II «Հայաստանի մայրաքաղաքները» 
* Թադէոս Յակոբեան, «Արեւմտեան Հայաստանի ու Պարսկահայաստանի քաղաքները»
* Ժամկոչեան Հ.Գ., «Հայոց պատմութիւն» 

Ստորոգութիւն:Հայկական մայրաքաղաքներ
Հայաստանի Պետական Ակադեմական Երգչախումբ

**Հայաստանի պետական ակադեմական երգչախումբ**, հիմնադրուած է 1937 թուականին։ 1961 թուականէն սկսեալ երգչախումբի գեղարուեստական ղեկավարն է Յովհաննէս Չեքիճեան։

## Պատմութիւն

Հայաստանի պետական ակադեմական երգչախումբը կը գործէ Հայաստանի բոլոր շրջաններուն մէջ, Հայաստանէն դուրս ելոյթ ունեցած է 18 քաղաքներու մէջ 820 համերգով։ Նիւ Եորքի, Լոնտոնի, Փարիզի, Փրահայի, Պէյրութի մէջ եւ այլուր երգչախումբը 27 լեզուներով ներկայացուցած է հայ եւ միջազգային դասական երաժիշտներու ստեղծագործութիւններ։

1969 թուականէն երգչագումբը ստացած է ակադեմական կոչում, 1975 թուականին յայտարարուած է, որպէս հանրապետութեան վաստակաւոր երգչախումբ, 2012 թուականին ստացած է «ազգային» կարգավիճակ։
 
Երգչախումբը ձայնագրած է Եկմալեանի եւ Կոմիտասի պատարագներու սկաւառակները։

## Մրցանակներ

* Հայաստանի պետական երգչախումբի եւ Ռուսիոյ սիմֆոնիկ նուագախումբերու համատեղ գործունէութեան ձայնագրութիւններէն մէկը Փարիզի մէջ արժանացած է Կրան Բրիի։
* 1980 թուականին Մոսկուայի երաժշտանոցի մեծ դահլիճին մէջ՝ ողիմպիական խաղերու մշակութային ձեռնարկներու ծիրէն ներս, Խորհրդային Միութեան բոլոր անուանի խումբերու մրցոյթներուն արդիւքին համաձայն ՝ Հայաստանի պետական երգչախումբի կատարողութեամբ Պեթհովէնի 9-րդ սիմֆոնին նկատուած է լաւագոյնը, եւ խմբավար Յովհաննէս Չեքիճեանը արժանացած է «Ժողովուրդներու Բարեկամութիւն» շքանշանին:
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ
* «Մեսրոպ Մաշտոց» մետալ
* «Մովսէս Խորենացի» մետալ 
* Մխիթարեան միաբանութեան ոսկեմետալ
* ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ոսկեմետալ 
* Ֆրիտիոֆ Նանսէն շքանշան
* ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան ոսկեմետալ
* ՀՀ սփիւչքի նախարարութեան « Կոմիտաս» մետալ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Հայեր, միացէ՛ք

«Հայեր, միացէ'ք», Գուսան Հայկազունի կողմէ գրուած հայրենասիրական երգ։
## Պատմութիւն
Սկիզբէն միանալով Արցախեան շարժմանը՝ Գուսան Հայկազունը շարժման առաջին շաբաթուայ ընթացքին գրած է «Հայեր, միացէ'ք» երգը եւ առաջին անգամ անձամբ կատարած է այն 1988 թուականի Մայիսի 17-ին Օբերայի հրապարակին մէջ։
## Երգը
Հսկայ երկիր էր Հայաստանը մեր,
Բայց ինչքան ասես՝ թշնամի ուներ,
Բիւզանդացիներ, Պարսիկների հետ,
Ձեռք ձեռքի տուած բզկտեցին մեզ։
Ու թուրքն էլ վայրագ օգտուեց առիթից,
Կոտորեց ազգս, տիրացավ երկրիս։

Հայե՜ր միացէ՛ք, միացէ՛ք Հայեր,
Արցախն է մեզ կանչում, օգնութեան հասեք,
Դեռ ճամբայ ունինք, պի՛տ հասնինք սասուն,
Քաջերի հողը մեզ է սպասում։
Ուս ուսի տուած առիւծի նման,
Ետ բերենք հողն ու փառքը Հայութեան։

Պայծառ գալիք է սպասում Հային,
Այս դժուար պահին լինենք միասին,
Չի հանգստացեր, մեր հին թշնամին,
Ուզում է նորից կոտորել Հային։
## Ծանօթագրութիւններ
* Գուսան Հայկազունը Ստեփան Քիրեմիջեանի «Լոյս աշխարհ» ծրագրին մէջ։

Ստորոգութիւն:Հայ մշակոյթ
Հայկ Հրայր

**Հայկ Հրայր**, ծնած է Հայաստանի Էջմիածնի Ոսկեհատ գիւղը, ուր ներգաղթած են իր ծնողները Իրանէն 1946-ին։ Աւարտած է տեղւոյն միջնակարգ(երկէորդական) վարժարանը։

Իր ստեղծագործութիւնները քանիցս հնչած են Հայաստանի ռատիոյէն, հեռատեսիլէն, եւ տպագրուած՝ մամուլի մէջ, ինչպէս՝ «Գրական Թերթ», «Հայրենիքի Ձայն», «Գարուն», եւլն։ Անդամ է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։

1988-ին առողջական ծանր վիճակին պատճառով (muscular distrophy)գաղթած է ԱՄՆ, Լոս Անճէլըս, ուր կը շարունակէ ստեղծագործել։ Միեւնոյն ատեն կը հետեւի Կլէնտէյլի Carer College-ի անգլերէն լեզուի բարձրագոյն դասնթացքներուն։

Կ՛աշխատակցի «Ասպարէզ» «Լրաբեր», «Նոր Կեանք», «Քաջ Նազար», «Նոր Օր» եւ այլ թերթերու։ Իր գործերը տեղ գրաւած են 1990-ին Հայաստանի «Նայիրի» հրատարակութեան «Կամուրջներ» հատորին մէջ։

1990-ին Լոս Անճելըսի մէջ լոյս տեսած է իր Տաք Հող բանաստեղծութեանց գիրքը, որ արժանացած է Armenian Allied Arts Assosciation-ի գրական առաջին մրցանակին եւ դրամական պարգեւին։

1993-ին Երեւանի մէջ հրատարակուեցաւ իր բանաստեղծութեանց Բ. ժողովածուն՝ Մանանայի Հատիկ։

Հայկ Հրայր տուած է մարդկայնական գողտրիկ բանաստեղծութիւններ։ Յուսալից է ան ապագայի նկատմամբ։ Զգայուն սրտին արտացոլացումն է իր «Մայրս» քերթուածը։ Շատեր նուիրուած են տաղեր իրենց անգին մայրերուն. սակայն Հայկ Հրայրինը եզական է ինքնատպութեամբ։

Ստորոգութիւն:Հայեր
Հայկ (անձնանուն)

**Հայկ**, հայկական արական տարածուած, հինէն հասած անուն է։ Հին հայկական դիցաբանական հայոց նահապետ Հայկի անունն է։ Ըստ ժողովրդական մեկնաբանութեան, Հայկ անունը կը նշանակէ «հսկայ», «յաղթանդամ»։ Հայկ անունէն յառաջացած են՝ Հայկուհի, Հայկանուշ, Հայկանդուխտ իգական անունները։ Կան նաեւ Հայկունի եւ Հայկեան ազգանուններ։

## Անունը կրողներ
* **[[Հայկ Նահապետ]]՝ հայերուս անուանադիր նախնին**
* Հայկ Գամպուրեան (1888, Երզնկա, Կարնոյ նահանգ, Օսմ. Կայսրութիւն-Անյայտ)՝ հայ դեղագործ
* Հայկ Եազմաճեան(30 Յունուար, 1898, Կ.Պոլիս-12 Փետրուար, 1975, Երեւան)՝ բժիշկ, հոգեբոյժ
* Հայկ Թիրաքեան (1871, Տրապիզոն-1915)
* Հայկ Մարութեան (18 Դեկտեմբեր, 1976, Երեւան)՝ դերասան
* Հայկ Նագգաշեան (Ծն.Պէյրութ)՝ արձակագիր
* Հայկ Պարիկեան (Ծն.1914, Հալէպ)՝ գրագէտ
* Հայկ Օհանեան (Ծն.1910, Իրան)

## Մականուն
* Վահէ Հայկ (Տինճեան, 1896, Խարբերդ-1983, Ֆրեզնօ)՝ ամերիկահայ արձակագիր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Հայկ Պէրպէրեան

**Հայկ Պէրպէրեան** (), հայագէտ, թարգմանիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 17 Ապրիլ 1887-ին, Պոլիս (Օրթագիւղ)։ Նախակրթութիւնը ստացած է թաղային դպրոցին մէջ։ Յետոյ աշակերտած է Պոլսոյ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի մէջ, իրեն նախորդած Հրաչեայ Աճառեանի պէս այստեղ հմտանալով գրաբառին, հայոց պատմութեան ու ֆրանսերէնին։ 1915 թուականին կ՚անցնի Յունաստան, իսկ յետոյ՝ Եգիպտոս, աշխատելով իբրեւ թարգմանիչ եւ Ազգային Պատուիրակութեան քարտուղար։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Է., Պէյրութ, 1979, էջ 388։
Վահէ Հայկ

**Վահէ Հայկ (Վահէ Տինճեան)**, (), ամերիկահայ արձակագիր, խմբագիր։ Բուն անունով Վահէ Տինճեան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Խարբերդ։ Ուսումը ստացած է Եփրատ գոլէճի մէջ, գրական առանձին դասընթացքի հետեւելով գաւառական գրականութեան յայտնի դէմքերէն Յովհաննէս Յարութիւնեանի (Թլկատինցին) մօտ։ Առաջին աշխարհամարտի օրերուն, 1915-ի աղետալի տարին, Խարբերդէն կ'անցնի Կ.Պոլիս։

Եղեռնէն փրկուելով անցած է Յունաստան, 1920-ի սկիզբը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր հետեւած է Պոսթըն համալսարանի պատմութեան եւ գրականութեան դասընթացքին։

## Գրական վաստակ
Առաջին աշխարհամարտի օրերուն՝ Զինադադարի հռչակումէն ետք, շրջան մը կ՛աշխատակցի «Նոր Կեանք» եւ «ճակատամարտ» թերթերուն։

Ուսումը աւարտելէ ետք, հինգ տարի կը վարէ Ֆրէզնոյի «Նոր Օր»ի խմբագրութիւնը, ապա կը ձեռնարկէ անհատական  աշխատանքի, շարունակելով իր գրական աշխատակցութիւնը «Նոր Օր»ի, «Պայքար»ի, «Անահիտ»ի, «Նոր Գիր»ի, «Արեւ»ի, «Զարթօնք »ի, Թէոդիկի «Ամէնուն Տարեցոյցը»ին եւ այլ թերթերու։

Վահէ Հայկ գրած է պատմուածքներ եւ նորավէպեր, որոնք ամփոփուած են «Հայրենի ծխան» վերնագիրը կրող հինգ հատորներու մէջ։ Խմբագրած է նաեւ իր ծննդավայրին նուիրուած մեծածաւալ յուշամատեանը՝ «Խարբերդ եւ անոր ոսկէղէն դաշտը»։

Ունի նաեւ պատմական, յուշագրական եւ ագգագրական բնոյթով աշխատասիրութիւններ՝ «Վարդանանց պատերագմի 1500-ամեակը», «Յուշարձան Եոզկատցիներու», «Պատմութիւն Ֆրեզնոյի հայ գաղութին», «Հայաստանի մանկական աշխարհը», «Լուսաւոր դէմքեր» եւ անտիպ գործեր։

## Երկեր
* Հայրենի ծխան, հատ. Ա. Արձակներ, Հէքիաթներ, Պատմուածքներ, Ֆրէզնօ, 1930, 128 էջ:
* Հայրենի ծխան, հատ. Բ. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Նիւ Եորք, 1941, 176 էջ:
* Հայրենի ծխան, հատ. Գ. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Պոսթըն, 1946, 256 էջ:
* Հազար հինգ հարիւր ամեակ Վարդանանց պատերազմին (451–1951), Ֆրէզնօ, 1952, 116 էջ:
* Հայրենի ծխան, հատ. Դ. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Նիւ Եորք, 1954, 244 էջ:
* Յուշարձան եօզղատցիներու, Ֆրէզնօ, 1955, 448 էջ:
* Խարբերդ եւ անոր ոսկեղէն դաշտը (յուշամատեան ազգային, պատմական, մշակութային եւ ազգագրական), Նիւ Եորք, 1959, 1500 էջ:
* Հայրենի ծխան (պատմվածքներ), Երեւան, 1960, 340 էջ:
* Հայրենի ծխան, հատ. Ե. Պատմուածքներ եւ պատկերներ, Պէյրութ, 1970, 244 էջ:
* Լուսաւոր դէմքեր մեր օրերուն վրայ (տպաւորութիւններ, ուսումնասիրութիւններ եւ անձնական հանդիպումներ), Պէյրութ, 1972, 388 էջ:
* Հայաստանի մանկական աշխարհը եւ անոր գրականութիւնը, Ֆրէզնօ, 1974, 184 էջ:

## Աղբիւրներ
* Ալեքսան Աթթարեան «Տիր», 1995, Հալէպ
* Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Բ. հատոր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ 1977, էջ 201:

## Արտաքին յղումներ
* HAIRENI DZEKHAN Vahe Haig Stories ՀԱՅՐԵՆԻ ԾԽԱՆ Վահէ Հայկ Hayk ARMENIAN: 
* «ՀՀ սփիւռքի նախարարութոան «ելեկտրոնային Գրադարան»:

Ստորոգութիւն:18 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հայկազ (անձնանուն)

**Հայկազ**, հայկական արական տարածուած անուն։ Առաջացած է հայկական Հայկ անունէն եւ «ազն» ՝ «ցեղ», «զարմ»,«սերունդ» բառէն, կը նշանակէ «Հայկի ցեղէն»։ Այժմ կը գործածուի Հայկազ ձեւը, որմէ ալ առաջացած են Հայկազունի եւ Հայկազեան մականունները։ Այս անուան հետ կապուած այլ տարբերակ մըն ալ կայ՝ «Հայկազուն», զոր կը հանդիպինք նաեւ որպէս անձնանուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Հայկազ ժամկոչեան

**Հայկազ Գ․ ժամկոչեան** (1909-1981), համալսարանի դասախօս եւ գիրքերու հեղինակ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մալաթիա 1909 թուականին: Առաջին համաշխարհային պատերազմին հրաշքով կ՚ազատի թրքական եադաղանէն ու կ'ապաստանի Լիբանան, ուր մուտք կը գործէ Անթիլիասի Ամերիկեան որբանոցը, ուր նաեւ կը ստանայ իր նախակրթութիւնը: 1925 թուականին կը տեղաբոխուի Վալանս (Ֆրանսա): Իսկ 1928 թուականին կ'անցնի Պելճիքա։

Վալանսի, Փարիզի եւ Պրուքսելի մէջ իր տարիները բանուորութեամբ անցընելէ ետք, 1929 թուականին կը ներգաղթէ Հայաստան, եւ 1930 թուականին մուտք կը գործէ Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը, որուն ընթացքը կ՚աւարտէ գերազանց յաջողութեամբ: 1935-1938 թուականներուն Հ. Ժամկոչեան եղած է ասպիրանդական ուսանող, նոյն համալսարանին մէջ։ Ուսման զուգընթաց՝ ան հայ ժողովուդի պատմութիւն կը դասաւանդէ Երեւանի միջնակարգ դպրոցներուն մէջ։ 1938-էն մինչեւ իր կեանքին վերջին օրը, իբրեւ հայ ժողովուրդի պատմութեան դասախօս կը պաշտօնավարէ համալսարանի Հայ Ժողովուրդի պատմութեան ամպիոնին մէջ։ 1941-1944 թուականներուն ան կը ստանձնէ նոյն ամպիոնի վարիչի պաշտօնը: Տասնհինգ տարի (1945-1960) որպէս տեկան կը ղեկավարէ համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը: Հ. Ժամկոչեան ստացած է գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչում (1970) եւ բազմաթիւ պատուոյ գրեր:

## Աշխատանքներ
Հ. Ժամկոչեան հեղինակն է որոշ թիւով հետազօտութիւններու, որոնց մէջ առանձնապէս ուշագրաւ են. ԺԲ.֊ԺԳ.՝ ԴԱՐԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆԸ «ԱԱԱՈՒՆՑԻ ԴԱՒԻԹ» ԷՊՈՍԻ ՎԱՐԻԱՆՏՆԵՐՈՒՄ (Սասունցի Դաւիթ Յոբելինական Ժողովածու, Երեւան, 1939), «ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՎԱՍՆ ԱԶԳԻ ՆԵՏՈՀԱՑ» ԵՐԿԻ ՀԵՂԻՆԱԿԸ (Պետական Համալսարանի Գիտական Աշխատունթիւններ, 23-րդ հտր., Երեւան, 1946), Անի քաղաքի ԺԳ. դարի երկու արձանագրութեան մասին (Երեւան, 1955), ՖՐԻԿԻ երեք տաղերի մասին (Սովետական Գրականութիւն, Երեւան, 1956, թիւ-12), պատմաբանասիրական դիտողութիւններ, ՖՐԻԿԻ եւ նրա տաղերի մասին (Պատմա-բանասիրական Հանդէս, Երեւան, 1958, թիւ 1) աշխատտութիւնները: Առանձին հատորով լոյս տեսած Է Հ. Ժամկոչեանի Հայաստան նախնադարեան համայնական հասարակութեան եւ ստրկատիրական շրջանին (Երեւան, 1961) մենագրութիւՆը, որ քանի անգամ վերահրատարակուած է Երեւանի պետական համալսարանի Հայ ժողովուրդի պատմութիւն ձեռնարկին մԷջ:

Հայկազ ժամկոչեան կը մահանայ 1981-ի Մարտ 5-ին:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Թ., Երուանդ Հ․ Քասունի, Պէյրութ, 1981, էջ 356:
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Հայկազեան Ազգային Վարժարան

**Հայկազեան ազգային վարժարան**, հայկական կրթական հաստատութիւն Հալէպի մէջ (Սուրիա)։

## Պատմութիւն
Հիմնուած է 1850-ական թուականներուն, Հալէպի մէջ (Սուրբ Քառասուն Մանկունք եկեղեցւոյ բակին մէջ)։ 1876-էն կոչուած է Ներսէսեան, 1919-էն՝ Հայկազեան։

Աղջկանց բաժինը կը գործէր 1950-ական թուականներուն եկեղեցւոյ կից  կառուցուած շէնքին մէջ, որ ընդհանրապէս նեղ կու գար, քաղաքի կեդրոնական թաղերուն` Ազիզիէի,  Սալիպէի, Նայեալի եւ Սուլէյմանիէի բնակիչներու զաւակներուն  :

Պետութեան կողմէ 1967 թուականին սեփական վարժարաններու մասին հաստատուած օրէնքէն ետք, Հայկազեան վարժարաններու երեք արտօնագիրները պահպանելու հեռանկարով, միւս կողմէ` ամբողջական եւ արդիական նոր կառոյցի մը երազը իրագործելու դժուարութիւններուն պատճառով, առժամեայ լուծումներէն էր Նայեալի շրջանին մէջ հոգեւոր եղբայրակցութեան «Կենաց» վարժարանի գնումը, որ յատկացուեցաւ` որպէս տղոց բաժին: ։

## Ներկայ
Այժմ բարձրագոյն նախակրթարան է։ Աղջիկներու (տնօրենուհի՝ օրիորդ Ֆ․ Տեր-Յակոբեան) եւ տղաներու (տնօրէն՝ պարոն Հ․ Յակոբեան) բաժինները տեղաւորուած են առանձին, տարբեր թաղամասերու մէջ։ Հայկազեան ազգային վարժարանը կ՝ առաջնորդուի  սուրիական պետական ուսումնական ծրագրով։ Ուսուցումը արաբերէն է․ մայրենի լեզուով  կ՝ աւանդուին հայոց լեզու եւ կրօն։

Կը պահուի  աշակերտներու կրթավարձով, Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան եւ բարեգործական այլ կազմակերպութիւններու յատկացումներով։ Տարեկան կ՝ ունենայ 80-100 շրջանաւարտ։ Սերտ կապերու մէջ  Հայաստանի հետ, ուրկէ կը ստանայ դասագիրքեր, ձեռնարկներ, պարբերականներ եւ այլ գրականութիւն։

Աշակերտներու ընդհանուր թուաքանակը (արական, իգական եւ մանկապարտէզ) 1999 թուականին 1060 էր։

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Հայկ Ճիզմէճեան

**Հայկ Ճիզմէճեան** պոլսահայ ազգային գործիչ։ Անոր անունը հայկական մարզական կեանքին կապուած է 1918-էն ետք։

## Կենսագրութիւն
Ա. Համաշխարհային Պատերազմէն առաջ Հայկ Ճիզմէճեան անդամ էր Սկիւտարի Րաֆֆի Յառաջդիմական մարզական եւ սկաուտական կազմակերպութեան եւ կազմակերպողներէն էր անոր արշաւներուն։ Մաս կը կազմէր կազմակերպութեան գործադիր մարմնին, իսկ 1913-ին մաս կը կազմէր Սկիւտարի Հայ Սկաուտներու տեղական ժողովին։ 
1922-ի վերջաւորութեան ան կ'անցնի Եգիպտոս, ուր իր ազգային գործունէութիւնը անհամեմատօրէն կը նուազի, թէեւ իր գրութիւններով ան նոյն խանդն ու հաւատքը կը ցուցաբերէ մինչեւ իր մահը։

## Հ.Մ.Ը.Մ.ական գործունէութիւն
Իր այս կապը առիթ կը հանդիսանայ, որ Զինադադարի առաջին օրերուն ինք եւս մասնակցի Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիր ժողովին ու դառնայ կազմակերպութեան հիմնադիրներէն մէկը։ Ան մեծ եռանդով կը նուիրուի նորաստեղծ շարժումին ու անոր անդամներուն հոգեկան ու բարոյական զարգացման։ Մարզական ոչ մէկ բաժին կը ստանձնէ, բայց կ'ըլլայ ամէնուն հետ, ամէն տեղ ու ամէն ատեն, նոյնիսկ իր վաճառատունը ձեւով մը Հ.Մ.Ը.Մ.ի գրասենեակը դարձնելով։ Անշուշտ, այս բոլորին մէջ զգալի դեր կը կատարեն ոչ միայն մարզական կամ սկաուտական նիւթերու իր ծանօթութիւնը, այլ նաեւ՝ իր ոգին, նկարագիրը, խառնուածքին ջերմութիւնը եւ ընկերական ու ջանադիր տրամադրութիւններն ու ներքին ջերմ հաւատքը՝ գործին վսեմութեան հանդէպ։ 
Ճիզմէճեան ունէր խօսելու շնորհ ու յաճախ կը բանախօսէ ու կը դասախօսէ։

## Աղբյուրներ
* Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Հալէպ մասնաճիւղի սկաուտական Բ․ կարգի գիտելիքներու թերթիկ, 1998
Հայկ Մարութեան

**Հայկ Հրաչեայի Մարութեան** (), յայտնի է «Կարգին հաղորդում», «Կարգին սերիալ» եւ  շարք մը այլ հանրաճանաչ հումորային մանրապատումներէն եւ ֆիլմերէն։ ՈՒՀԱ «Հայկական պրոյեկտ» խումբի նախկին անդամ։

## Կէնսագրութիւն

Հայկ Մարութեանը 7 տարի ուսանած է Երեւանի №83 միջնակարգ դպրոցին մէջ, 8-10-րդ դասարանները՝ Անանիա Շիրակացիի անուան ճեմարանին մէջ։ 1992 - 1997 թուականերուն ուսանած է Երեւանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանին մէջ։ 1995-2002 թուականին խաղացած  է պոլիտեխնիկական ինսդիդուդի «Հայկական պրոյեկտ» ՈւՀԱ խումբին մէջ։ 1996- 2002 թուականին աշխատած է «Շարմ» ընկերութեան մէջ  իբրեւ ռեժիսդըր, դերասան՝ «220 վոլտ», «Վայլուր», «Մեր բակը», «Մեր բակը 2», «Թոյն կասետ», «Ուրիշ կասետ», «Բանդա», «Կոմերցիոն ներկայացում» («Արմենիա» հեռուստաընկերութեան հետ համատեղ)։ 2002 թուականին ընկերներու հետ համատեղ հիմնած է «Կարգին ստուդիա» ընկերութիւնը, ուր աշխատած է իբրեւ դերասան, ռեժիսդըր եւ  բեմադրիչ։ Համատեղ ստեղծած է հետեւյալ նախագծերը՝ «Կարգին հաղորդում», «Կարգին սերիալ»,«Ալա Բալա Նիցա»։ Նաեւ մասնակցած է բոլոր նախագծերուն մէջ իբրեւ դերասան։ Մասնակցած է բազմաթիւ հեռուստատեսային եւ կինոնկարահանումներու։ 2012 թուականին հանդիսացած է «Շանթ» հեռուստաընկերութեան «Կանխիկ հումոր» հեռուստանախագծի ժիւրիի անդամ։

Ամուսնացած է ազգութեամբ չեխ կնոջ՝ Իվայի հետ, որու հետ ծանօթացած է 2004-ին, երբ վերջինս որպէս կամաւոր կ'աշխատէր Սպիտակի մէջ, «Կարմիր խաչի» առաքելութեան ներքեւ։ Ունի երկու երեխայ. դուստրը՝ Ալիսան, որդին՝ Արթիւրը։

2018 թ․ Մայիսէն սկսած` բուռն մասնակցութիւն ունեցած է Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած «Իմ քայլը» շարժման։

2022-2023 թթ․ բեմ վերադարձած է նոր «Քաղաքապետը» մոնոներկայացմամբ։

## Ֆիլմագրութիւն

## Հասարակական գործունէութիւնը
Հայկ Մարութեանը դերասանական եւ բրոդիւսըրական գործունէութեան հետ միաժամանակ աքդիվութիւն կը ցուցաբերէ  նաեւ հասարակական կեանքին։ Յատկապէս ան  իր ընկերներու եւ ընտանիքի անդամներուն հետ սկիզբ կը դնէ «Freecar» նախաձեռնութեան 2013-ի Յուլիսին, դրանսբորդի թանկացման դէմ Երեւան քաղաքին մէջ տեղի ունեցող բողոքի ակցիաներու ժամանակ։ Մասնաւորապէս, անոնք իրենց մեքենաներով կանգառներու մէջ հասարակական դրանսբորդին սպասող քաղաքացիներուն անվճար կը տեղափոխէին Երեւան քաղաքի տարբեր վայրեր, իսկ անոնց կանայք՝ քաղցրաւենիք կը բաժնէին հասարակական դրանսբորդի վարորդներուն։ Հետեւելով Հայկօյի օրինակին՝ այդ նախաձեռնութեան սկսան միանալ նաեւ հայկական շոուբիզնեսի այլ ներկայացուցիչներ, դերասաններ եւ պարզապէս՝ հասարակ քաղաքացիներ։

25 Յունուար 2014 թուականին Հայկօն, իր ընտանիքին հետ եւ ՈՒՀԱ-ի «Նոր Հայեր» խումբի նախկին անդամ Արտակ Գասպարեանը իրականացուցին նոր բարեգործական նախաձեռնութիւն՝ շարժական ճաշարան, Երեւան ապրող սոցիալապէս անապահով քաղաքացիներու համար։

## Արտաքին յղումներ
* avproduction.am/Հայկ Մարութեան 
* facebook/hayk.marutyan
* ԿինոՊոիսկ
* IMDb

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ
Ստորոգութիւն:18 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Հայկազեան Դպրոց (Թեհրան)

**Հայկազեան դպրոց**, միջնակարգ, երկսեռ դպրոց։ Հիմնադրուած է  1870-ին, Թեհրանի Տարուազէ Ղազուին թաղամասին մէջ, արեւմտահայ մտաւորականներ Միքայէլ Մարգարեանի, Կարապետ Պազիրխանեանի եւ Յովսէփ Գասպարեանի նախաձեռնութեամբ։ Սկզբնական շրջանին գտնուած է եկեղեցւոյ բակին մէջ, 1884-ին կառուցուած է առանձին շէնք։ 1903-ին մասնաճիւղ բացուած է Հասանապատ թաղամասին մէջ։ Մինչեւ 1906-1907 թուականները եղած է արական, այնուհետեւ՝ երկսեռ։ 1932-1933 թուականներուն նախկին Նոր Ջուղայեցի, ապա Հնդկաստանի բնակիչ, բարերար Դաւիթ Դաւիթեանի նիւթական օժանդակութեամբ կառուցուած է այժմեան «Դաւիթեան» դպրոցի նոր շէնքը, որ 1942-էն կոչուած է Քուշեշ Դաւիթեան։ Դասաւանդուած են հայոց լեզու եւ գրականութիւն, պատմութիւն, պարսկերէն, ֆրանսերէն եւ հանրակրթական այլ առարկաներ։ Ուսուցումը մինչեւ ազգային դպրոցներու փակումը (1936) եղած է հայերէն, վերաբացումէն ետք՝ պարսկերէն, իսկ հայերէնը ուսումնասիրուած է պետական ծրագիրէն դուրս՝ արտաժամեայ։

1936 թուականէն սկսեալ, վեց տարիով կ’արգիլուի հայկական դպրոցներու գործունէութիւնը. ըստ ոմանց, պատճառը Աթաթուրքի 1935 թուականի խորհուրդներն էին Ռեզա Շահ Փահլաւիի ականջին։ Այս ընթացքին հայ աշակերտներէն շատեր կը յաճախեն Թամատտոն կամ Վոսուղ դպրոցները, իսկ որոշ չունեւոր աշակերտներ դուրս կը մնան դպրոցէն։ Դպրոցը կը վերաբացուի 1942 թուականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ` այս անգամ որպէս Քուշեշ-Դաւթեան եւ Քուշեշ-Մարիամ դպրոցներ։

## Ծանօթագրութիւն
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս

**Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս**, Հայկազեան Համալսարանի Հայագիտական Ամբիոնի հրատարակութիւն, որ լոյս կը տեսնէ 1970-էն ի վեր Լիբանանի մէջ։
## Հրատարակութիւն եւ խմբագիրներ
«Հանդէս»ի հրատարակութեան մտայղացումը կը պատկանի Դոկտ. Երուանդ Քասունիին, որ եղած է նաեւ առաջին տասը հատորներուն խմբագիրը։

«Հանդէս»ին հիմնական նպատակներէն է ստեղծել փոխհաղորդակցութեան կամուրջ մը հայրենի եւ սփիւռքահայ հայագէտներու միջեւ։

Տարբեր տարիներու «Հանդէս»ի խմբագիրներ եղած են Երուանդ Քասունին, Լեւոն Վարդանը, Ժիրայր Դանիէլեանը, Արա Սանճեանը, Պարոյր Աղպաշեանը, Կարօ Յովհաննէսեանը։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն, «Հանդէս»ը ունեցած է անկանոն հրատարակութիւն (դադրած է 1985-1991), սակայն 1991-էն ի վեր, անիկա կը շարունակէ հրատարակուիլ կանոնաւորապէս։ ԺԱ. հատորէն ի վեր «Հանդէս»ի խմբագիրն է Հայր Անդրանիկ Ծ. Վրդ. Կռանեան։ Խմբագրական կազմին մաս կը կազմեն (2015) Դոկտ. Արտա Էքմէքճի, Դոկտ. Արշալոյս Թօփալեան, Դոկտ. Անդրանիկ Տագէսեան (պատասխանատու քարտուղար), Դոկտ. Արմէն Իւրնէշլեանը։ «Հանդէս»ը ունի նաեւ Խորհրդատու Մարմին, բաղկացած հայաստանցի եւ սփիւռքահայ մասնագէտները։

## Բովանդակութիւն եւ բաժիններ
«Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի առանձնայատկութիւններէն է հայագիտական լայնածիր յօդուածներու հրատարակութիւնը։ Ըստ խմբագիրներուն աշխարհայեացքին, հայութեան առնչուող ամէն նիւթ, եթէ ունի գիտական հիմք, հայագիտութիւն է։ Առ այդ այնտեղ կը հրատարակուին այլաբնոյթ յօդուածներ, առանց բովանդակային սահմանափակման։

«Հանդէս»ի հիմնական բաժիններն են. «խմբագրական», «յօդուած-ուսումնասիրութիւն», «հաղորդում», «հրապարակում», «գրախօսական», «մահագրական», «Հայկազեան Համալսարանի Հայագիտական Ամբիոնի հրապարակային գործունէութեան տեղեկագրութիւն»։

«Հանդէս»ի իւրաքանչիւր հատոր, մանաւանդ ԺԱ. հատորէն ետք ունի խմբագրական խօսք, ուր կ՚արտայայտուին հայագիտութեան տարբեր խնդիրներու եւ նիւթերու շուրջ «Հանդէս»ի խմբագրական կազմին տեսակէտերն ու կեցուածքները։

«Հանդէս»ը լոյս կ՚ընծայէ նաեւ մահագրականներ, որոնք ունին կենսագրական եւ մատենագիտական լուրջ արժէք։

«Հանդէս»ին մէջ լոյս կը տեսնեն արեւելահայերէն, արեւմտահայերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն եւ արաբերէն յօդուածներ։ Հայերէն յօդուածները կ՚ունենան անգլերէն ամփոփում, իսկ օտարալեզու յօդուածները՝ հայերէն։

Մինչեւ հատոր ԼԴ.՝ 2014, «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ը լոյս ընծայած է աւելի քան 1000 յօդուած, 15,500 էջ ընդհանուր էջաքանակով։
30րդ հատորէն ի վեր անիկա ունի ISBN ճանաչում։
## Մատենագիտութիւն
1998-ին եւ 2010-ին, լոյս կը տեսնեն «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի Մատենագիտութիւն» զոյգ հատորները աշխատասիրութեամբ Սագօ Օգնայեանի։
## Աղբիւրներ
* «Մատենագիտութիւն «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի Ա.-Լ. հատորներու (1970-2010)», պատրաստեց Սագօ Օգնայեան, Պէյրութ 2010

Ստորոգութիւն:Հայագիտական կեդրոններ
Ստորոգութիւն:Հայագիտական հրատարակութիւններ
Ստորոգութիւն:Համալսարաններ
Հայկազեան-Թամարեան Ազգային Դպրոց

**Հայկազեան-Թամարեան Ազգային Դպրոց**,(տարրական, ապա միջնակարգ երկսեռ դպրոց)։ Հիմնուած է 1875 թուականին, Թաւրիզի Լիլիաւա թաղամասին մէջ՝ «Հայկազեան» եւ «Սեւան» առեւտրական ընկերութիւններուն կողմէն։ 1879 թուականին այստեղ հիմնուած են նաեւ օրիորդաց դպրոց։ 1895 թուականին այդ դպրոցները տեղափոխուած են Թումանեանց եղբայրներու կառուցած նոր եռայարկ շէնքը (13 դասարանով եւ սրահով), որ կոչուած է անոնց վաղամեռիկ քրոջ՝ Թամարի անունով։ Այդ թուականէն սկսեալ կոչուած է Հայկազեան-Թամարեան։ 20-րդ դարու սկզբը Իրանի միակ միջնակարգ ուսումնական հաստատութիւնն էր։ 1936 թուականին փակուած է, վերաբացուած է միայն 1956-1957 ուսումնական տարեշրջանին։ Այդ թուականէն սկսեալ՝ Թաւրիզի ազգային դպրոցները կոչուած են Հայկազեան-Թամարեան-Սահակեան տարրական եւ միջնակարգ երկսեռ դպրոցներ (կրթութեան նախարարութեան քով յայտնի էին «Ասադի» անունով)։ Դասաւանդուած են հայոց լեզու եւ գրականութիւն, պատմութիւն, պարսկերէն, ֆրանսերէն եւ բնական, հասարակական եւ արհեստագիտական գիտութիւններ, մեծ ուշադրութիւն դարձուձած են մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան։ Ոաուցումը մինչեւ(1936) եղած է հայերէնով, իսկ վերաբացումէն ետք՝ պարսկերէնով, հայերէնը եւ կրօնը դասաւանդուած են պետական ծրագրէն դուրս՝ արտաժամեայ։ 1950-ական թուականներուն՝ դպրոցի վերաբացումէն ետք, պետական տեսուչներ նշանակուած են միայն պարսիկներ

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Հայկազն Գ. Ղազարեան

**Հայկազն Գ. Ղազարեան** (20 Մայիս 1892, Սեբաստիա - 21 Սեպտեմբեր 1972), իրաւաբան, խմբագիր եւ թարգմանիչ։

## Կենսագրութիւն
Հայկազն Գ. Ղազարեան ծնած է Սեբաստիա։ Տեղւոյն ազգային Արամեան վարժարանը աւարտելէ ետք, կը հետեւի ֆրանսական Գոլէժ տէ Քառանթ Մարթիրի դասըն­թացքներուն։ Ապա կը հետեւի Կ. Պոլսոյ պետական համալսարանի իրաւաբանական եւ օտար լեզուներու ճիւղերուն, զորս կ՚աւարտէ 1914 թուականին, ու կը մտնէ Պահեստի Սպայից Վարժարանը։ Որպէս մարզիչ կը պաշտօնավարէ Էտիրնէի մէջ։ Զինադադարէն ետք, երեք տարի կը ծառայէ անգլիական ծովային հրամանատարութեան կեդրոնին մէջ, որ այդ ատեն կը գտնուէր թրքական ծովային նախարարութեան շէնքին մէջ։ Այստեղ Ղազարեան առիթը կ՚ունենայ ծանօթանալու թրքական շարք մը փաստաթուղթերու, որոնք կը վերաբերէին հայերու հալածանքին, հայ սպաներու եւ զինուորնե­րու տարագրութեան եւ սպանութեան, անոնց ընտանիքներուն տա­րագրութեան, թուրք զինուորականերու կողմէ հայոց տուներու գրաւման, եւլն., ինչպէս նաեւ միջ֊նախարարական շրջաբերականներու։

Անցնելով Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, քանի մը տարի Նիւ Եորքի մէջ աշխատելէ ետք կը փոխադրուի Պոսթըն, ուր մօտաւորապէս 30 տարի կ'աշխատի «Հայրենիք»ի մէջ, նախ՝ որպէս խմբագրական մարմնի անդամ, ապա՝ վարչական ժողովի։ Երիտասարդ թուրքերու քաղաքական գործունէութեան մա­սին ունեցած խոր ծանօթութիւնը, ինչպէս նաեւ իր տրամադրութեան տակ գտնուող բազմաթիւ փաստաթուղթերը մեծապէս նպաստած են Հայկազն Գ. Ղազարեանի՝ զինուած իրաւաբանական ու­սումով եւ բազմաթիւ լեզուներու ծանօթութեամբ, ձեռնարկելու Երիտասարդ Թուրքերու հայասպան քաղաքականութիւնը փաստերու լոյսին տակ քօղազերծելու աշխատանքին։ Տարիներու ընթացքին այս ուղղութեամբ գրած անոր ուսումնասիրութիւնները ամփոփուսօ են «Ցեղասպան թուրքը» (Պէյրութ, 1968) խորագրով հատորին մէջ։

Հայկազն Գ. Ղազարեան մահացած է Սեպտեմբեր 21, 1972ին։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Գ., Պէյրութ, 1972, էջ 315-316։

Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1972 մահեր
Ստորոգութիւն:21 Սեպտեմբերի մահեր
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)

**Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան**, (), 2015-ին ստեղծուած թանգարան Մոսկուայի Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տաճարային համալիրի տարածքին։ Հայաստանի սահմաններէն դուրս գտնուող հայկական ամենամեծ թանգարանային համալիրն է։ Թանգարանին բացումը նուիրուած է Հայկական Ցեղասպանութեան 100-ամեակին։

## Տուեալներ
Մոսկուայի Հայկական թանգարանը Հայաստանէն դուրս իրագործուած հայկական ամենամեծ թանգարանային նախագիծն է։ Թանգարանի ընդհանուր տարածքը կը կազմէ աւելի քան 2000 քառակուսի մեթր։

Ցուցանմուշները ներկայացուած են 9 թեմատիկ դահլիճներու մէջ. «3D կինոթատրոն, «Հայերու կենցաղը», «Դիմանկարներ», «Ինտերակտիւ գիրք», «Հայկական երաժշտութեան գրադարան», «Յուշահամալիր», «Տանթէական» եւ «Վիրտուալ երկրագունդ»։

## Սրահներ
**Կեանքի միջանցքներ**. հայ ժողովուրդին պատմութիւնը նկարներով. հազարամեայ հնագիտական գտածոներէն մինչեւ միջուկային դարաշրջան։

**3D կինոթատրոն**. Հայաստանի պատմութեան ամենակարեւոր ու խորհրդանշական դրուագները ներկայացնող կարճ շարժապատկերներ։

**Հայերու կենցաղը**. սենեակ, ուր կարելի է տեսնել կենցաղային դրուագներ տարբեր ժամանակաշրջաններու հայերու կեանքէն։

**Երկրագունդ**՝ Հայկական Սփիւռքի պատմութիւնն ու աշխարհագրութիւնը ներկայացնող վիրտուալ երկագունդ։

**Դիմանկարներ**՝ ցեղասպանութեան զոհ դարձած եւ ոչնչացումէն մազապուրծ հայոց մեծերու դիմանկարներ։

**20-րդ դարի առաջին Ցեղասպանութիւն** – ինտերակտիւ գիրք. ցեղասպանութեան թեմայով գիրքեր, թուայնացուած վաւերագրութիւներ ու լուսանկարներ

**Հայոց Տանթէականը**՝ Յովհաննէս Շիրազի բանաստեղծութեան վաւերագրական պատկերաւորում։

**Հայկական երաժշտութեան գրադարան**. համաշխարհային երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրենց ներդրումը ունեցած հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններու ձայնադարան։

**Հայկական երաժշտութեան գրադարան**՝ համաշխարհային երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրենց ներդրումը ունեցած հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններու ձայնադարան։

## Բացման արարողութիւն
Թանգարանին բացման արարողութեան մասնակցած են Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Ռուսաստանի եւ Նոր Նախիջեւանի թեմի առաջնորդ Եզրաս Արքեպիսկոպոս Ներսիսեան, թանգարանի հիմնադիր Ռուբէն Գրիգորեան, Ռուսիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Օլեգ Եսայեանը, Ռուսիոյ Պետական Դումայի մշակութային հարցերու յանձնաժողովի նախագահ Ստանիսլաւ Գովորուխինը, Ռուսաստանի Հռոմի Պապի պատուիրակ Իվան Եուրկովիչ, Ռուսիոյ հրէական Քոնկրէսի ղեկավար Եուրի Կաններ։

## Մեջբերումներ թանգարանին մասին

## Պատկերասրահ

Armenian Genocide Memorial in Moscow, ArmAg.JPG|Մոսկուայի հայկական եկեղեցական համալիր
Armenian Church in Moscow, ArmAg.JPG|Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան Մոսկուայի Սուրբ Պայծառակերպութեան եկեղեցւոյ բակին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* В Москве открылся самый большой Армянский музей за пределами Армении 
* В Москве открылся армянский музей к 100-летию геноцида народа
Հայկական Գեղջկական Երաժշտութիւն

**Հայկական գեղջկական երաժշտութիւն**, սկզբնաւորուած է հազարամեակներ առաջ եւ իր պատմութեան ընթացքին անդրադարձած է ազգային մշակոյթի զարգացման բոլոր նշանակալի փուլերուն։ Գեղջկական երգի տեսակը պայմանաւորուած է բանաստեղծական նիւթերով, իւրաքանչիւրը ունի իրեն բնորոշ առանձնայատկութիւններն ու երաժշտական արտայայտչամիջոցները։ Հայկական գեղջկական երաժշտութիւնը բազմաբնոյթ է՝ աշխատանքային, ծիսական, լալիք, քնարական, պատմական, պանդխտութեան (անտունիներ) երգեր, վիպերգեր,պարերգեր, կատակերգեր, օրօրներ եւ այլն։ Գեղջկական երաժշտութեան մէջ ժանրային յատկանիշները երեւան կու գան ինչպէս բանաստեղծական, այնպէս ալ երաժշտական բնագրերուն մէջ՝ լատաելեւէջային ու ռիթմային միջոցներով, համապատասխան երգուն ձեւերու մէջ։

կ՝ առանձնան հոգեւոր բնոյթի բանաստեղծութիւններով ժողովուրդի ստեղծած երգերը, տարբեր բովանդակութեան աշխարհիկ տաղերը եւ այլն։ Այս ժանրերէն յայտնի են բազմաթիւ նմուշներ, ուր կան բացառիկ արժէքաւոր ստեղծագործութիւններ՝ երաժշտական բանահիւսութեան համաշխարհային չափանիշներով՝ Կոմիտասի արձանագրած, Լոռիի, Ղարաբաղի եւ Ապարանի հորովելները, Սանահինի եւ Լոռիի կալի երգերը, Իգդիրի, Վայոց ձորի եւ Ղազախի սայլերգերը, ընկերային թեմայով՝ «Ծիրանի ծառ, բար մի տա», «Կանչէ, կռունկ», «Սիրտս նման է այն փլած տներ», բնութեան նուիրուած՝ «Լուսնակն անուշ», «Պինկիոլ», սիրոյ քնարական՝ «Գարուն ա», «Չինար ես՝ կեռանալ մի», «Քելեր, ցոլեր իմ եարը», «Կուժն առայ ելայ սարը» եւ «Գնա, գնա, հետիդ եմ», հարսանեկան երգերու ամբողջութիւնը, Ակնայ բազմաժանր երգերու շարքերը։

Դարերու ընթացքին աստիճանաբար մշակուած ու կատարելագործուած է ժողովրդական երգը (անհետացած են որոշ ժանրեր, ի յայտ եկած են նորերը)։

Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Հայկական Բարձմենեակ

**Հայկական Բարձմենեակ** (*Artemisia armeniaca*), ճճեհալած կամ հակաճճի ծաղիկները, որոնք հունտ կարծուած են, կը ստացուին Ariemesia judaica, A. contra եւ A. santonica անուն բոյսերէն։ Այս ծաղիկները կը կոչուին semen contra vermes (հակաճճի սերմ)։

Բուսաբանութեան մէջ Ariemesia santonica, A. judaica-ի (Հրէաստանի), A. maritima-ի (ծովային) եւ A. pontica-ի (Պոնտական) ըսուած տեսակներուն մէջ ամենայարգին է հայկականը, որ ծանօթ է արաբերէնի Շիհ-ը-Էրմէնի անունով։

Իբրեւ համեմ կը գործածուի Թարխունը (estragon, tarragon, A. dracunculus), որ քիչ մը բարկ է եւ որ կը գտնուի միեւնոյն ընտանիքին մէջ եւ հազար տարի առաջ բերուած է Եւրոպա։ Այս բոյսը վայրի վիճակին մէջ կը գտնուի Սիպերիա։

## Գրականութիւն
* Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 12։

Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Իտալիոյ Մասնաճիւղ

300px|մինի|աջից|'''Սուրբ Ղազարի Հայկական Միաբութիւն'''
**Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Իտալիոյ մասնաճիւղ** Միջնադարեան Իտալիոյ տարբեր քաղաքներուն մէջ եղած են մեծ թիւով հայ հոգեւորականներ, գործած են կրօնական միաբանութիւններ։ 14-րդ դարու սկիզբը կը յիշուի «Իտալիոյ հայերու եպիսկոպոս» եկեղեցական տիտղոսը։

13-14-րդ դարերէն երկրի շարք մը քաղաքներուն մէջ եղած են շուրջ 40 հայկական եկեղեցի ու մենաստան, որոնք ժամանակի ընթացքին անցած են լատին կրօնական կարգերը եւ ձուլուած Իտալական հաստատութիւններու մէջ։ Միջին դարերուն կառուցուած բազմաթիւ հայկական եկեղեցիներէն մինչ այսօր հայերուն կը պատկանի միայն Վենետիկի Սուրբ Խաչ եկեղեցին որ փոխանցուած է 1717 թուականին Սուրբ Ղազար կղզիին մէջ հաստատուած Մխիթարեան միաբանութեան: Սուրբ Խաչ եկեղեցին առաջին անգամ յիշուած է 1434 թուականին։ Ամբողջական նորոգման ենթարկուելէ եւ ընդարձակուելէ ետք վերաբացուած է 1982 թուականին (կարճ ժամանակով) եւ ապա՝ 1995 թուականին (1999 Ապրիլին դարձեալ դադար առած է կիրակնօրիայ պատարագի մատուցումը): Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցիի Իտալիոյ հոգեւոր հովիւը (առաջին հովիւ՝ Տէր Եղիշէ քահանայ Կարամեան) սկսած է գործել 1924 թուականէն, մտած է Արեւմտեան Եւրոպայի հայրապետական պատուիրակութեան կազմին մէջ։ 1937-էն մինչեւ 1952 համայնքը մնայուն հովիւ չէ ունեցած։ 1958-ին տեղի ունեցած է Սիլանի նորակառոյց Սուրբ Քառասուն Մանուկ հայկական եկեղեցւոյ օծումը (կառուցուած է բարերարներ Յովհաննէս եւ Սարգիս Տիարպեքիրեաններու նուիրատուութեամբ, ճարտարապետ՝ Զարի Սուրեան): Հովուական պաշտօնի կոչուած է Օշին արքեպիսկոպոս Նիկպեանը: Անոր յաջորդած են Զգօն արքեպիսկոպոս Յովսէփեանը, Ժիրայր վարդապետ Թաշճեանը, Սարգիս քահանայ Մարզպանը:

Ֆլորենցայի հայ առեւտրականներ եւ վկաներ, հաւանաբար հաստատուած են 6-7-րդ դարերուն։ Հայերը այստեղ կառուցած են Սուրբ Մինասնավանքը, որ մինչեւ 9-րդ դարուն պատկանած է Բարսեղեան Միաբանութեան: Եկեղեցիին մէջ կայ քաղաքի պաշտպան Սուրբ Մինասի խճանկարը՝ հայ թագաւորի հանդերձանքով եւ արձանագրութեամբ (Ս. Մինասը, ըստ աւանդութեան, Հայաստանի թագաւոր հռչակուած է): Ֆլորենցան առեւտրական յարաբերութիւններ ունեցած է Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան հետ։ Անոնց միջեւ կապերը բարգաւաճած են յատկապէս 14-րդ դարուն, երբ մաքսային եւ այլ առանձնաշնորհումներ ըրած են Ֆլորենցայի վաճառականներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Հայկական Եկեղեցի (Կրոզնի)

350px|մինի|աջից|'''հայկական Եկեղեցի'''
**Հայկական եկեղեցի (Գրոզնի**) հայ առաքելական եկեղեցի Գրոզնի մէջ, որ քանդուած է խորհրդային իշխանութիւններու կողմէն 1930–ական թուականներուն։

## Դիրքը
Ինչպէս ցոյց կու տայ 1923 թուականի հատակագիծը, հայկական եկեղեցին տեղակայուած եղած է քաղաքի կեդրոնին մէջ՝ Սունժա գետի ձախ ափին։ Ան կը գտնուի Դունդվսկի փողոցի եւ Նաւթային ինստիտուտի մասնաշէնքի եւ № 1 միջնակարգ դպրոցի տարածքին՝ հատուելով Լերմոնտովի զբոսայգի տարածքի հետ։

## Կառուցման պատմութիւնը
300px|մինի|աջից|'''Իգական գիմնազիան (առջեւի պլանի ) եւ հայկական եկեղեցին (հետին պլանի''')
Գրոզնի քաղաքը կառուցուած է ամրոցի շրջակայքին։ Քաղաքին մէջ կար ոչ մեծ իջեւանատուն, ուր հիմնականին առեւտրային գործունեութիւն կը ծաւալէին հայ վաճառականները։ Գրոզնիի հայկական համայնքի համար կարեւորագոյն խնդիր էր ազգային դպրոցի եւ եկեղեցւոյ կառուցումը։ 1863 թուականի ապրիլին խումբ մը հայեր դիմեցին իրենց հայրենակից գեներալ–մայոր Ալեքսանդր Թումանովին՝ աջակցած հայկական եկեղեցւոյ կառուցման գործին։ 27 Ապրիլ 1865 թուականին Աստրախանի հայկական թեմին եկաւ հաղորդագրութիւն, որ իշխանութիւնները դէմ չեն հայկական եկեղեցւոյ կառուցման գործին։

Գրոզնիի հայկական համայնքը եկեղեցւոյ կառուցումը սկսաւ 1860–ական թուականներուն երկրորդ կիսուն, եւ արդէն XIX դարու 70–ական թուականներուն եկեղեցին պատրաստ էր։ Քաղաքի հիմնադրումէն կէս դար ետք հայկական եկեղեցւոյ կառուցումը կը խօսէր հայ համայնքի նշանակալից դէրի մասին։։ Եկեղեցին կը կառուցուէր մաս առ մաս։ Սկզբը կառուցուեցաւ եկեղեցւոյ հիմնական մասը, հետագային անոր աւելացուեցաւ երկհարկանի զանգակատունը։ Առաջին անգամ հայկական եկեղեցւոյ մասին յիշատակուած է 1871 թուականին «Թերեքեան լուրեր» թերթին մէջ։ Հայկական համայնքի կանոնադրութեան մեջ կը նշուի, որ հայ առաքելական եկեղեցին կը հանդիսանայ հայ համայնքի գործունէութեան կարգաւորողը։ Եկեղեցին քանդուած է 1930–ական թուականներուն։
։

## Ճարտարապետութիւնը
### Հիմնական շինութիւն
Եկեղեցին գմբէթաւոր բազիլիկա շինութիւն էր։ Արեւմտեան եւ արեւելեան թեւերու հիւսիսային եւ հարաւային ճակատներուն կային բարձր լուսամուտախորշեր։ Ամէն այսպիսի լուսամուտախորշի վերեւը կային շրջանաձեւ լուսանցքներ, որոնք կը լուսաւորէին ամբողջ շինութիւնը։ Շինութեանը ամբողջական տէսք կը հաղորդէր գմբէթը, որ ունէր ութանկեան տեսք, իւրաքանչիւր անկիւնը կար որմնախորշ եւ անոնք ընդհանուր պատուած էին սպիտակ շրջագիծով։

### Զանգակատուն–գաւիթ
300px|մինի|աջից|'''Գրոզնի քաղաք, 20-րդ դարու սկիզբ։ ետեւը պլանում հայկական եկեղեցւոյ կոնուսանման գմբէթն է'''
Զանգակատուն–գաւիթը, ինչպէս եւ հիմնական շինութիւնը, կառուցուած էր կարմիր աղիւսով։ Շէնքը աչքի կը մտնէր իւրօրինակ տեսքով։ Ան ունէր մեծ դարպասաձեւ մուտք, որուն վերեւը վէր կը խոյանար բազմանկիւն գմբէթը։ Զանգակատան տեսքը կ՝ ամբողջանար ընդարձակ գմբեթաձեւ զանգակամասով։ Զանգակատան կեդրոնական մուտքի երկու ուղղութիւններն ալ զարդարուած էին իրենց ձեւաւորումով տարբերուող խորշերով։ Այս ճարտարապետական լուծումը հատուկ չէ հայ ճարտարապետական արուեստին։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրօն
Հայկական Երաժշտութիւնը՝ Խորհրդային Միութեան Ընթացքին

մինի|Սողոմոն Գէորգի Սողոմոնեան
200px|մինի|Սայեաթ-Նովա
170px|մինի|Արամ Խաչատուրեան
150px|մինի|Առնօ Պապաջանեան
150px|մինի|Ջուզեպպէ Վերդի
մինի|150|Կոստանդին Օրբելեան
մինի|100|աջից|Իկոր Սդրավինսքի
[300px|մինի|Լեւոն Շանթին նուիրուած [Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան փոստային նամականիշ]]Նախախորհրդային Հայաստանի մէջ երաժշտական մշակոյթի զարգացման հնարաւորութիւնները սահմանափակ էին. երաժշտական դպրոցներ, օփերայի թատրոն, սիմֆոնիք նուագախումբ եւ մշտական երաժշտական միաւորումներ չկային։
## Մշակոյթի Զարգացման Սկիզբը
### Երգահաններու Հայրենիք Վերադարձը
Խորհրդային կարգերու հաստատումէն (1920) ետք, Կառավարութեան հրաւէրով՝ հայրենիք վերադարձած են շարք մը նշանաւոր երգահաններ, կատարողներ, երաժշտական գործիչներ՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեան, Ռոմանոս Մելիքեան, Սպիրիդոն Մելիքեան, Անուշաւան Տէր Ղեւոնդեան, Աւետ Գաբրիէլեան, Շարա Տալեան, Հայկանուշ Դանիէլեան եւ ուրիշներ։ 1921-ին Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի նախաձեռնութեամբ՝ երաժշտական արուեստանոց բացուած է, որուն հիման վրայ ստեղծուած է երաժշտանոցը (1923, 1946-էն՝ Կոմիտասի անուան), ապա անոր կից՝ համերգային (սիմֆոնիք) նուագախումբ (ղեկավարներ՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեան, Արշակ Ադամեան) եւ երգչախումբ (ղեկավար՝ Ս. Մելիքեան)։

### Երաժշտական Հաւաքականներու Ստեղծումը
Ստեղծուած են նաեւ ժողովրդական եւ գուսանական երաժշտուեան հաւաքականներ, ժողովրդական գործիքներու (1927, ղեկավար՝ Արամ Մերանգուլեան, 1967-էն՝ անոր անուան), քամերային (Կոմիտասի անուան քառեակը, 1924, եւ այլն) բաժիններ եւ տպագրուած երաժշտական գրականութիւնը հեռարձակուած է երաժշտական ռատիոհաղորդումներու ընթացքին։ Կանոնակարգուած եւ ծրագրուած էր համերգային կեանքը, որ ներառած է տեղի եւ օտար (հիւր) երաժիշտ կատարողներու ելոյթները։ 1925-ին Լենինականի մէջ (այժմ՝ Գիւմրի) է երաժշտական արուեստանոց բացուած է, 1929-ին Երեւանի մէջ՝ երաժշտական դպրոց (այժմ՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան)։

Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ
Ստորոգութիւն:Հայկական ԽՍՀ մշակոյթ
Հայկական Ժառանգութեան Այգի (Պոսթըն)

մինի|350x350px
**Հայկական ժառանգութեան այգի**, յուշարձան ԱՄՆ-ի Մասաչուսեց նահանգի Պոսթըն քաղաքին մէջ։ Հայկական ժառանգութեան զբօսայգին հայ համայնքին նուէրն է Մասաչուսեցի քաղաքացիներուն եւ Պոսթըն քաղաքին։ 

Հայկական ժառանգութեան այգին եւ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթողին պաշտօնական բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 22 Մայիս 2012-ին։

## Պատմութիւն
«Հայկական ժառանգութեան այգին» Պոսթընի սիրտին մէջ առաջին յուշարձանն է, որ հիմնուած է Մասաչուսեցի պետական սեփականութիւն հանդիսացող տարածքին վրայ եւ նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին. անիկա նաեւ կը խորհրդանշէ հայ համայնքին ներդրումը ամերիկեան մշակութային կեանքին մէջ։

Հայկական ժառանգութեան զբօսայգիին բացման արարողութեան մեծ ներդրում ունեցած են Մասաչուսեցի նահանգապետ Տուալ Փաթրիքը, քաղաքապետ Թովմաս Մ. Մենինոն, քոնկրեսական Էտուարտ Ճ. Մարկէյը եւ Միտլսեքս շրջանի ոստիկանապետ Փիթըր Ճի Քութուճեանը։ Զբօսայգիին բացման միջոցառման Հայաստանէն ներկայ եղած են ՀՀ արտաքին գործերու նախարար Էտուարտ Նալպանտեանը, ՀՀ սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեանը եւ ԱՄՆ-ի մէջ Հայաստանի դեսպան Թաթուլ Մարգարեանը։ Այգիին օրհնութիւնը կատարած է Խաժակ Արք. Պարսամեանը, ընկերակցութեամբ՝ Օշական Արք. Չօլոյեանին եւ Վիգէն Արք. Հայկազեանին։ Ողջոյնի խօսքով հանդէս եկած է Մասաչուսեցի նահանգապետը։

## Տուեալներ
Զբօսայգին ունի ջրաւազան, ներգաղթողներուն ի պատիւ կանգնած յուշարձան մը, ինչպէս նաեւ քարերէն ու խոտէն կազմուած լաբիւրինթոս մը։ 

Ողջ զբօսայգին խորհրդանշական մեծ նշանակութիւն ունի։

## Քանդակ
Զբօսայգիին մէջ տեղադրուած քանդակը իւրաքանչիւր տարի վերանորգուած է՝ խորհրդանշելով բոլոր անոնք, որոնք բաժնուած են իրենց ծննդավայրէն եւ նոր կեանք սկսած՝ Մասաչուսեցի ափամերձ այս շրջանին մէջ։

## Լաբիրինթ
Զբօսայգիին շրջանաձեւ ոլորուն ճանապարհը՝ պատուած խոտով ու քարերով, կը խորհրդանշէ կեանքի ուղին եւ ընթացքը։ Կեդրոնին մէջ զետեղուած յաւերժութեան նշանին կեդրոնէն բարձրացող շատրուանը կը խորհրդանշէ յոյս եւ վերածնունդ։

## Պատկերասրահ

File:Armenian Heritage Park labyrinth.JPG|Լաբիւրինթոսը 
File:Armenian Heritage Park labyrinth2.JPG|Զբօսնող մարդիկ 
AM_5000_dram_Ag_2016_Boston_lab_a.png|«Պոսթընի լաբիւրինթոս» յուշադրամի դիմերես, 2016, 5000 դրամ, արծաթ-925
AM_5000_dram_Ag_2016_Boston_lab_b.png|«Պոսթընի լաբիւրինթոս» յուշադրամի դարձերես, 2016, 5000 դրամ, արծաթ-925


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Հայկական ժառանգութեան այգիին պաշտօնական կայքը 

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերու ցանկ

Ստորեւ ներկայացուած են Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերը՝

Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Ստորոգութիւն:Ցանկեր
Հայկական Ծըւծըւուկ

**Հայկական Ծըւծըւուկ**, բուն ծըւծըւուկը (անգլ.՝ silane in flata) կը պատկանի մեխակազգիներու ընտանիքին։ Ունի ճերմակ ծաղիկներ՝ սափորանման սնամէջ բաժակի մը ծայրը։ Անոր ծաղիկներուն ծայրերը մատներու մէջ հաւաքած սեղմելով՝ ետեւի սափորանման բաժակը, որուն մէջ օդը բանտարկուած է, կարելի է բախել ճակատին ու «պայթեցնել»։ Պայթող բաժակը կը հանէ ճայթիւնի ձայն մը։

Սիմ-Հաճի-Գիւղացիք (Ամասիա) այս բոլորը կը կոչեն *կաթնուկ*, որուն նորաբողբոջ պարարտ տերեւները հում կ՛ուտեն մինչեւ գարնան ամպերուն առաջին գոռումը, որմէ ետք այլեւս չեն ուտեր զանոնք, որովհետեւ անձրեւի եղանակը սկսելու ժամանակ բոյսը արդէն բաւական աճած կ՛ըլլայ ու անոր տերեւները կորսնցուցած կ՛ըլլան իրենց փափկութիւնն ու դալար վիճակը։

Հայկական ծըւծըւուկը կ՛աճի հետեւեալ շրջաններուն մէջ. Կարին, Բաբերդ, Բիւրակնեան լեռներ, Կապադովկիա եւ Պարսկաստան։

## Գրականութիւն
* Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 11-12։

Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Հայկական Կամուրջ (Ամսթերտամ)

**Ամսթերտամի Հայկական կամուրջ** (), Ամսթերտամի 1700 կամուրջներէն 293 համարանիշը կրող կամուրջ, որ մայիս 15 2014 թուականին կոչուած է Հայկական կամուրջ:

## Պատմութիւն
17-րդ դարին հայ վաճառականներն ու Ամսթերտամի հայ բնակիչներն այս կամուրջով անցուդարձ արածեն, այցելել Ամսթերտամի Սուրբ Հոգի հայկական եկեղեցի:

Կամուրջը հայկական կոչելու նախաձեռնութիւնը կը պատկանի Նիքոլայ Ռոմաշուկ Հայրապետեանին, որ հոլանտական արխիվներէն «հայկական հետքն» ապացուցող փաստաթուղթեր հաւաքագրելով՝ կարողած է պաշտօնապէս ստանալ կամուրջը հայկական կոչելու թոյլտուութիւնը
:

կամրջի հանդիսաւոր անուանակոչման եւ «ARMEENSEBRUG» յուշատախտակի տեղադրման արարողութեանը մասնակցած են Նիտերլանտներու թագաւորութիւնին մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ձիւնիկ Աղաջանեանը, Սուրբ Հոգի եկեղեցի առաջնորդ Տէր Տարօն Թադեւոսեանը, Ամսթերտամի քաղաքային բլանաւորման ղեկավար Ռոբ Կատին, Փողոցներու անունակոչման գլխաւոր քարտուղար Հանս Թոմասոնը, Նիքոլայ Ռոմաշուկ Հայրապետեանը, ՀԸԲՄ, Արարատ, Աբովեան կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ:

«ARMEENSEBRUG» անունը կներառուի նաեւ Ամսթերտամի քարտէսին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Armeensebrug, brug 293 in de Keizerstraat over de Krom Boomssloot

Ստորոգութիւն:Ամսթերտամ
Հայկական Կակաչ

300px|մինի|Հայկական Կակաչ
**Հայկական կակաչ** (լատ.՝ *Papaver armeniacum*), կակաչազգիներու ընտանիքի պատկանող բուսատեսակ։ Առաջին անգամ նկարագրած է Օգոստին Պիրամուս տը Կոնտոլը։ Հայկական կակաչը նաեւ կ'անուանուի անատոլական կակաչ:

## Նկարագիր
Հայկական կակաչը միամեայ, երկամեայ կամ բազմամեայ, 20-40 սմ բարձրութեան հասնող բոյս է, ծաղիկը թաւշեայ է, ալ կարմիր գոյնի, ցօղունը՝ կանաչ, կոկոնը նշտարաձեւ է, տերեւները նստադիր են եւ մազմզոտ։ Կը ծաղկի Յուլիս-Օգոստոս ամիսներուն։ Ծաղիկները համեմատաբար փոքր են, նուրբ, ճառագայթաձեւ եւ համաչափ։ Պտուղը 0.8- 1.2 սմ ունեցող պարկուճ է, սերմերը մանր են։

## Տարածումը
Հայկական կակաչը կ'աճի 1700-էն մինչեւ 3400 մեթր բարձրադիր տարածքներու վրայ, հողի մանրախիճ կամ կրաքարային բաղադրութիւն ունեցող վայրերու մէջ։

Կը հանդիպինք Թուրքիոյ հարաւ-արեւելքը, Վանա լիճին եւ Արարատ լերան մերձակայ վայրերուն մէջ, ինչպես նաեւ՝ Իրանի եւ Հայաստանի բարձրադիր գօտիներուն վրայ։

## Աղբիւրներ
* http://papaver.frh.ch/papaverarmeniacum.html
* Herbarium in Kew Gardens
* Herbarium des Royal Botanic Garden Edinburgh
* Van Herbarium 
* Natural History Museum, Linnaean Plant Name Typification Project
* Illustration aus Giorgio Bonelli (1783-1816), Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, Band 4, Taf. 66

Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Հայկական Հարցը եւ Հայերու Ցեղասպանութիւնը Պատմագրութեան Մէջ

**Հայկական հարցը եւ հայերու ցեղասպանութիւնը պատմագրութեան մէջ**, Հայկական հարցի եւ հայերու ցեղասպանութեան բազմերես խնդիրներու ուսումնասիրութեամբ առաջացած է մեծաքանակ պատմական գրականութիւն՝ աշխատութիւններ, փաստաթղութերու ու վաւերագիրներու ժողովածուներ, յուշագրութիւններու եւ այլն հրապարակումներ: Խնդիրը ուսումնասիրած եւ կ՛ուսումնասիրեն ոչ միայն հայ պատմաբանները, այլեւ օտարները՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, եւրոպական ու մերձաւորարլեւելեան երկիրներու գիտնականները: Իրադարձութիւններու իր տեսակէտը առաջ կը քաշէ նաեւ թրքական պատմագրութիւնը, որ կը ձգտի ամէն կերպ արդարացնել Թուրքիոյ ղեկավար շրջաններու յանցաւոր գործողութիւնները, անոնց հակահայկական քաղաքականութիւնը: Ստեղծուած գրականութիւնը կը տարբերուի ոչ միայն ժամանակի առումով, այլեւ մեթոդաբանական մօտեցումներով, պատմական նիւթի քննութեան հաւաստիութեան եւ օբյեկտիւութեան աստիճանով, որ պայմանաւորուած է ինչպէս հետագօտողներու տարբեր ձեւաբանական դպրոցներու պատկանելութեամբ, այնպէս ալ այլ խնդիրներով (գիտական կամ քաղաքական իրադրութենէն ելլելով), որոնք դրած են տարբեր երկիրներու հեղինակները: Հետաքրքրութիւնը խնդիրի նկատմամբ չի թուլնար, ընդհակառակը, շատ երկրներու մէջ ստեղծուող պատմական գրականութիւնը կը վկայէ, որ հայկական հարցը եւ հայերու ցեղասպանութեան խնդիրը կը մնան միջազգային պատմագրութեան, հետեւաբար եւ միջազգային հանրութեան ուշադրութեան կեդրոնը:

Ստորոգութիւն:Հայկական հարց
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութիւն
Ստորոգութիւն:Պատմագրութիւն
Հայկական մակդիրներ գիտութեան մէջ

մինի|Ծիրան՝ «Հայկական սալոր»
**Հայկական մակդիրը գիտութեան մէջ**, բազմիցս գործածուած է՝  բոյսի մը, կենդանիի մը, հանքանիւթի մը, աշխարհագրական վայրի մը կամ արհեստներու եւ գիտութեան մէջ օգտագործուող նիւթի մը անուանակոչութեան համար։
Գիտական աշխարհի մէջ «հայկական» մակդիրը կրող բոյսերու թիւը կը հասնի 55-ի, իսկ ճարտարարուեստի մէջ գործածուող նիւթերու եւ աշխարհագրական վայրերու տրուած հայկական անուններու թիւը կը կազմէ մօտաւորապէս 70:
## Ծիրանը
«Հայկական» մկրտուած ամենանշանաւոր պտուղը ծիրանն է, որուն գիտական անունն է փրունոս արմենիաքա, որ կը նշանակէ հայկական սալոր: Ծիրանը իր այս անուանումը ստացած է շուէտացի բուսագէտ Քարոլոս Լիննէոսի կողմէ։
Պատմաբաններու հաղորդած տուեալներու համաձայն հռոմէացիները ծիրանենին Հայաստանէն փոխադրած են Հռոմ, ուրկէ անիկա անցած է եւրոպական զանազան երկիրներ եւ Ափրիկէ։
16-րդ դարէն սկսեալ ծիրանենին սկսած է մշակուիլ Ֆրանսայի մէջ, իսկ Անգլիա անիկա ներմուծուած է Հենրիկոս 7-րդ թագաւորի պարտիզպանին կողմէն։
Արաբները ծիրանը կոչած են թու‎ֆֆահ էլ արմանի, այսինքն հայկական խնձոր։ Իսկ Կիլիկիոյ Անարզափա քաղաքէն յոյն պատմաբան մը զայն կը յիշէ իբրեւ միլիոն արմենիաքոն փրէքոքիոն անունով, որ կը նշանակէ հայկական կանխահաս խնձոր։
Ասոր հետեւելով ‎ֆրանսացիները որոշ ժամանակ մը ծիրանին տուած են փոմ տ՛արմենի փրեսոսէ անուանումը, որ կը նշանակէ Հայաստանի կանխահաս խնձոր։

## Տորոնը
2-րդ նշանաւոր բուսատեսակը, որ կը կրէ հայկական մակդիրը, տորոնն է, որ ծանօթ է Հայաստանի արմատ անունով։ Տորոնի արմատէն կը ստացուի տորոնի ներկը, որ ժամանակին մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէր Եւրոպայի մէջ։ Այս բոյսը 1756-ին Ֆրանսա մտցուցած է պարսկահայ Յովհաննէս Ալթունեան, որ ծանօթ է Ժան Ալթըն անունով։ Առ ի նշան երախտագիտութեան, ‎ֆրանսացիները Ավինիոն քաղաքի մէջ կանգնեցուցին Ալթունեանի երկու արձանները, որոնք սակայն հետագային՝ 2-րդ համաշխարհային պատերազմին ժամանակ գրաւուեցան գերմանացիներուն կողմէ եւ գործածուեցան թնդանօթ ձուլելու համար։
## Որդան կարմիր
Գիտական աշխարհին կողմէ փորի‎ֆիրոֆորա արմենիաքա անունը տրուած է որդի մը, որմէ կը ստանային որդան կարմիր ներկը։ «Հայկական ծիրանաբեր» կոչուած  այս միջատը կ'ապրէր Արարատի ստորոտը՝ Արաքսի ափին։ Անցեալին անկէ ստացուած ներկով կը ներկուէին կայսրերուն եւ թագաւորներուն զգեստները։ Այդ ներկը ծանօթ էր հին եգիպտացիներուն, յոյներուն, հռոմէացիներուն եւ պարսիկներուն, եւ անոր մասին յիշատակումներ կան հայ թէ օտար բազմաթիւ պատմաբաններու եւ ճանապարհորդներու գրութիւններուն մէջ։ Որդան կարմիրի արտադրութեամբ նշանաւոր էին Հայաստանի հին մայրաքաղաքներէն Դուինը եւ Արտաշատը։ Վերջինս արաբներու կողմէ կոչուած է Գարիէթ էլ Քըրմիզ, այսինքն որդան կարմիրի քաղաք: Որդան կարմիրը Եւրոպա մտցուած է սպանացիներու կողմէ, 16-րդ դարուն, եւ գործածուած է զանազան արհեստներու մէջ։

## Արտաքին յղումներ
* Armenian Enacademic 
* Հայկական Հանրագիտարան 

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն