Սուրբ Թադէոս-Բարդուղիմէոս մայր տաճար (Պաքու )

Պաքուի **Սուրբ Թադէոս-Բարդուղիմէոս մայր տաճար** () կամ **Պուդագովսկի եկեղեցի** (), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ կոթող էր Պաքուի մէջ։ Եկեղեցին կը գտնուէր *Դիմիտրովա-Բոնդարնայա-Շամսի Պատալպեյլի* փողոցին վրայ։

Պաքուեցի մեծահարուստ Ենովք Պուտաղեանի կտակած միջոցներով Պաքուի կեդրոնը հայկական եկեղեցի կառուցելու համար, 1898 թ.-ին Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետներու կայսերական ընկերութիւնը կը յայտարարէ մրցոյթ։ 28 Փետրուար,1907-ին մրցոյթին ներկայացուեցան հինգ նախագիծեր, որոնցմէ մէկն ալ Հովհաննէս Քաջազնունիի նախագիծն էր։ Յունիս 4-ին կը ստացուի  ժիւրիի պատասխանը, որուն համաձայն յաղթող կը ճանչցուի Գաբրիէլ Տեր-Միքայէլեանի նախագիծը, իսկ երկրորդ տեղը՝ ճարտարապետ Պետրովսկիի նախագիծը։ Սակայն Պուտաղեանի ժառանգները դժգոհ կը մնան  արդիւնքէն եւ 7 Յունիսին անոնք  պատուէրը կու տան Քաջազնունիին։

2 Օգոստոսին ան կը սկսի եկեղեցւոյ շինարարական աշխատանքները։ Շինարարութեան կը հետեւէր շինհրապարակի կառուցուած փայտէ տնակէն։ Եկեղեցւոյ կառուցման պիւտճէն, ըստ նախնական նախագիծի, կազմած է 300 հազար ռուբլի, սակայն ժառանգուած գումարը ընդամէնը 200 հազար էր, այդ պատճառով Քաջազնունին կը կատարէ որոշ փոփոխութիւններ, մասնաւորապէս եկեղեցւոյ տարողունակութիւնը 1500 մարդոցմէ կը  պակսեցնէ 1000-ի։ Հակադաշնակցական քրէական հետապնդումներու պատճառով, 1911 թուականին Քաջազնունին ստիպուած կ'ըլլայ մեկնիլ երկրէն, չկարողանալով անձամբ հսկել եկեղեցւոյ շինարարութեան։

Իր բացակայութեան ընթացքին շինարարութեան կը հետեւի եւ աւարտին կը հասցնէ ճարտարապետ Նիկողայոս Պայեւը։ 1914 թուականին կը կայանայ եկեղեցւոյ օծման արարողութիւնը, որմէ ետք Ենովք Պուտաղեանի աճիւնը, որ ժամանակաւորապէս հողին յանձնուած էր հայկական հին գերեզմանատան մէջ, կը տեղափոխուի եւ կը վերայուղարկաւորուի նորակառոյց եկեղեցւոյ բակին մէջ, ինչպէս նախօրօք յայտարարած էր հայկական եկեղեցւոյ աւագ քահանայ Ղեւոնդ Տէր-Աստուածատուրեանը:

## Ներքին եւ արտաքին տեսքը
Եկեղեցին աչքի կը զարնէր կոթողայնութեամբ։ Ականատեսները կը վկայեն, որ ա յդ Բաքուի ամէնագեղեցիկ շէնքն էր, կը հիացնէր ներքին ու արտաքին շքեղութեամբ՝ վարպետօրէն նկարուած ճարտարապետական դրուագներով։ Քաջազնունիի եկեղեցւոյ ճարտարապետութիւնը կարելի է դիտել որպէս հայ ազգային ոճի նոր, իւրովի մեկնաբանում եւ եթէ կարելի է այդպէս բնութագրել՝ «Նոր հայկական գոթիկա»։ Եկեղեցւոյ հիմքին մէջ պահպանելով կեդրոնագմբէթ, հաւասարակողմ խաչի հայեցակարգը, գլխաւոր ծաւալի չորս անկիւնները ձեւաւորած է չորս պարագիծով կորագիծ խորաններով, որով խախտած է հայկական եկեղեցաշինութեան յատակագիծային հիմնական առանձնայատկութիւնը՝ կեդրոնագմբէթ համակարգի քառաթեւ պարզ եւ բնորոշ ծաւալը։ Ատոր հետ մէկտեղ՝ հետաքրքրական է լուծուած զանգակատան տեղն ու դիրքը՝ ընդհանուր համայնապատկերին մէջ։ Անիկա եռաթռիչք կամարաշարով առաջ բերուած է արեւմտեան ճակատէն։ ‎Որոշ առումով եկեղեցիին նման է նաեւ Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցին։

## Քանդում
Խորհրդային տարիներին տաճարը կը յայտնուի «ոչ ցանկալի» յուշարձաններու ցանկին վրայ։ 1930-ականներուն կը քանդուի։ Ականատեսներու վկայութեամբ՝ կը քանդէին երեք տարի շարունակ ու դեռ չէր փլուզուեր։ Ստիպուած կ'ըլլան պայթեցնել (1937 թ.): Կը ապտմեն, որ կոտրուած են քարերը, բայց ոչ շինուածքի կցակարերը։ Այդքան ամուր կառուցուած էր տաճարը։ Եկեղեցւոյ տեղը կառուցուած է Բաքուի քոնսերուադորիայի շէնքը։
## Աղբիւրներ
* «Հովհաննես Քաջազնունին` Պաքուի Հայոց եկեղեցւոյ ճարտարապետ», յօդուած, հեղինակ՝ Հայկ Մարտիրոսյան.

## Արտաքին յղումներ
* Պաքուի հայոց եկեղեցին

## Ծանօթագրութիւն

թ
թ
թ