open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հիւսէյնիկ

**Հիւսէյնիկ**, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Խարբերդի վիլայէթի՝ Խարբերդի գաւառին մէջ։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի եւ յարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն։

## Տե՛ս նաեւ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Ռապըրթ Հիւսըն

**Ռապըրթ Հիւսըն** (իսկական ազգանունը՝ *Հիւսընեան*, անգլ.՝ Robert H. Hewsen, ծն.՝ 1934, Նիւ Եորք), ամերիկահայ գիտնական-կովկասագէտ, հայագէտ, Հայաստանի եւ Աղուանքի պատմութեան ուսումնասիրող։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1934 թուականին։

Աւարտած է Մերիլենտի համալսարանը, աւարտաճառը պաշտպանած է Ճորճթաունի համալսարանէն ներս (1967) Քիրիլ Թումանովի ղեկավարութեան ներքոյ։ 1967-1999 թուականներին դասաւանդած է Ռոուենի համալսարանէն ներս, որուն պատուաւոր փրոֆէսորն է։ Յետագային դասախօսութիւններով հանդէս եկած է որպէս հրաուիրուած փրոֆէսոր Քոլոմպիական, Քալիֆորնիոյ, Շիքակոյի եւ ԱՄՆ-ի այլ առաջատար բարձրագոյն ուսման հիմնարկներէն ներս։

Բազմամեայ հետազօտական աշխատանքի արդիւնքը դարձած է Հիւսթընի 2001 թուականին հրապարակած «Հայաստանի պատմական ատլասը», որ կ՛ընդգրկէ 278 քարտէս՝ բաժնուած հինգ բաժիններու, որոնցմէ ամէն մէկը կը սկսի պատմական ներածութիւնով եւ ժամանակագրական աղիւսակով.
* Հին Հայաստան (անգլ.՝ Ancient Armenia), մինչեւ 4-րդ դար (20—81 էջեր)
* Միջնադարեան Հայաստան (անգլ.՝ Medieval Armenia), 4-րդ դարավերջէն մինչեւ 1478 թուական (Աքքոյունլու տոհմէն Ուզուն Հասանի մահը) (81—144 էջեր)
* Նոր Հայաստան (անգլ.՝ Early Modern Armenia), 1480—1877/78 (145—176 էջեր)
* Նորագոյն Հայաստան (անգլ.՝ Modern Armenia), 1878—1920 (177—238 էջեր)
* Ժամանակակից Հայաստան (անգլ.՝ Contemporary Armenia), 1920 թուականէն

Հիւսընը «Մերձաւոր Արեւելքի Թիւպինկընեան ատլասի» համար պատրաստած է Հայաստանի եւ Կովկասի քարտէսները (Wiesbaden։ Dr. Ludwig Reichert Press, 1987—1991)։ Նոյն հրատարակութեան համար կատարած է Անանիա ՇիրակացիԱնանիա Շիրակացիի «Աշխարհացոյցի» անգլերէն թարգմանութիւնը եւ գրած է այդ գիրքի բնօրինակ հայկական նիւթերու վերատպուած հրատարակութեան նախաբանը։

## Աշխատութիւններ
* **Robert H. Hewsenian**, The Legend of Akhtamar (A Ballad) (pp.&nbsp;64–66), The Armenian Review, VOLUME 12, Number 2, Summer 1959
* **Robert H. Hewsenian**, The Autumn Glossary (pp.&nbsp;90–93), The Armenian Review, VOLUME 13, Number 3, Autumn 1960
* Robert H. Hewsen. Ethno-history and the Armenian influence upon the Caucasian Albanians. Classical Armenian culture։ Influence and creativity, Scholars press, Philadelphia, 1982
* Robert H. Hewsen. Science in Seventh-Century Armenia: Ananias of Širak , Isis, vol. 59, No. 1, (Spring, 1968), pp.&nbsp;32–45. 
* Robert H. Hewsen. Anatolia and Historical Concepts  // The California Institute for Ancient Studies 
* Robert H. Hewsen. «The Kingdom of Arc’ax» in Medieval Armenian Culture (University of Pennsylvania Armenian Texts and Studies). Thomas J. Samuelian and Michael E. Stone (eds.) Chico, California։ Scholars Press, 1984
* The Geography of Ananias of Širak։ Ašxarhacʻoycʻ, the Long and the Short Recensions / Ed. R.H. Hewsen. Reichert, 1992 (Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (77)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* **[http://www.velikovsky.info/Robert_H._Hewsen The Velikovsky Encyclopedia. Robert H. Hewsen]**
* Robert H. Hewsen Appointed Henry S. Khanzadian Kazan Visiting Professor for Fall 2001 at Fresno State

Ստորոգութիւն:1934 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ կովկասագէտներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ հայագէտներ
Հյու Տենսի

**Հիւ Մայքըլ Հորըս Տենսի** (, ), անգլիացի դերասան մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ուիլլ Կրահամ դերով՝ զգայացունց *[[Hannibal (հեռուստաշար)|Hannibal]]* հեռուստաշարին մէջ, որուն համար ան պաշտօնակարգուած է երկու հատ Critics' Choice Television Award for Best Actor in a Drama Series, ինչպէս նաեւ մէյ մըն ալ պաշտօնակարգուած է իր Իշխան Շարմոնթ դերին համար *[[Ella Enchanted (ֆիլմ)|Ella Enchanted]]* ֆիլմին մէջ։ 2006-ին ան պաշտօնակարգուեցաւ Primetime Emmy Award մրցանակին՝ իր Ըրլի դերին համար Channel 4 կայանի *[[Elizabeth I (հեռուստաշար)|Elizabeth I]]* հեռուստաշարին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անգլիացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:19 Յունիսի ծնունդներ
Հիւսիս-Արեւմտեան Արշաւանք

**Հիւսիս-արեւմտեան արշաւանք** 1934—1936, Չինաստանի կարմիր բանակի (ՉԿԲ) հիմնական ուժերու տեղափոխումը Կեդրոնական եւ Հարաւային Չինաստանի խորհրդային շրջաններէն հիւսիս արեւմտեան՝ Շենսի եւ Դանսու նահանգներ։ Կեդրոնական խորհրդային շրջանին մէջ գտնուող ՉԿԲ գոմինդանական բանակի շրջապատումիէն դուրս բերելու նպատակով ՉԿԿ ԿԿ 1934-ի սեպտեմբերին որոշեց ճեղքել շրջապատումը ՉԿԲ 1-ին ռազմաճակատի գլխաւոր ուժերով։ ՉԿԲ 1-ին ռազմաճակատի ուժերը (ՉԿԿ ԿԿ հետ) 16 հոկտեմբեր 1934-էն, համառ մարտեր մղելով գոմինդանական զօրքերու դէմ, շարժեցան հիւսիս արեւմտեան, անցնելով քանի մը նահանգ, յունիսի սկիզբը 1935-ին Սիչուան նահանգի արեւմուտքը միաւորուեցան ՉԿԲ 4-րդ ռազմաճակատի գօրքերու հետ։ 1935-ի օգոստոսի սկզբին ՉԿԿ ԿԿ-ի Քաղբիւրոյի խորհրդակցութեան մէջ որոշուեցաւ շարունակել արշաւանքը երկու զօրասիւներու (արլ. եւ արմ.) միացեալ ուժերով հս.՝ ԽՍՀՄ սահմանի մօտ գտնուող շրջաններ։ Մակայն ՉԿԿ ղեկավարութեան մէջ պայքարի սրման (Մաո Ցզե Դունի, որ կը ձգտէր զաւթել կուսակցութեան եւ բանակի ղեկավարութիւնը, եւ 4-րդ ռազմաճակատի հրամանատարներէն Չժան Դո Տաոյի ու անոր կողմնակիցներու միջեւ) հետեւանքով կուսակցութիւնը եւ անոր զինուած ուժերը պառակտուեցան։ 1-ին ռազմաճակատի 1-ին եւ 3-րդ կորպուսները (կը մտնէին արլ. զօրասեան մէջ), որոնց հետ էին ՉԿԿ ԿԿ-ի եւ Քաղբիւրոյի անդամներու մէկ մասը, որոնցմէ են՝ Մաո Ցզե Դունը, հոկտեմբեր 1935-ին հասան Շենսի եւ Դանսու նահանգներու սահմանագիծի մօտ գտնուող խորհրդային շրջանը։ ՉԿԲ մնացած զօրամիաւորումները (արմ. զօրասիւն), 2-րդ եւ 6-րդ կորպուսներու (2 ռազմաճակատ) հետ, 1936-ի հոկտեմբեր-նոյեմբերին հասան Շենսի եւ Դանսու նահանգներու սահմանամերձ շրջանը։ Հիւսիս-արեւմտեան արշաւանքը աւարտեցաւ։ Չնայած հսկայական զոհերուն, որ կրեցին ՉԿԿ եւ ՉԿԲ համառ մարտերով անցած երկար ճանապարհին, եւ ներկուսակցական պայքարին, այս աարշաւանքի հետեւանքով սահմանամերձ Շենսի—Գանսու շրջանին մէջ ամրապնդուեցաւ յեղափոխական հիմքը։

Ստորոգութիւն:Չինաստանի պատմութիւն
Հիւսիսային պողոտայ (Երեւան)

[250px|right|thumb|Հիւսիսային պողոտան [Երեւանի կեդրոնը:]]
**Հյուսիսային պողոտան**, հսկայ փողոց մըն է որ կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը։ Պողոտան երկար կապ մը կը հաստատ է օփերայի շէնքին եւ Հանրապետութեան հրապարակին միջեւ։ Անոր երկարութիւնը աւելի քան 500 մեթր է։ Պողոտային փողոցին մէջ կան նաեւ բնակարաններ, ճաշարաններ, խանութներ եւ գրասենեակներ։

## Պատմութիւնը
Հիւսիսային պողոտային առաջին ճարտարապետն էր Ալեքսանտր Թամանեանը։ Յետագային այս պողոտան վերամշակուեցաւ ճարտարապետ` Նարեկ Սարգսեանի կողմէ։

### Բացումը
Հիւսիսային պողոտային օրինաւոր բացումը եղած է 16 Նոյեմբեր, 2007 թուականին:

## Տե՛ս նաեւ
* Երեւան
* Ալեքսանտր Թամանեան
* Նարեկ Սարգսեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ
Վահան Ն. Հիւսիսեան

**Վահան Հիւսիսեան,** ծնած է Շ.Գարահիսար,ազգային հասարակական գործիչ։

Ազգային վարժարանը աւարտելէն ետք28 տարեկանին կը ստանցն է հօրը վաճառատունը,սակայն հանրային գործունէութեան իր եռանդին պատճառաւ շուտով կ՛անցնի դաշնակցութեան շարքերուն մէջ եւ կը դառնայ անխոնջ կազմակերպիչ տեղւոյն երտասարդութեան։

Հիւսիսեան հիմնած թատրոն,լսարան իր ընկերներուն հետ ինչպէս նաեւ արհեստակցական դպրոցներ եւ քարոզչական ու կրթական գործերով յաճախ այցելած է շրջակայ հայաբնակ գիւղերը, դառնալով բոլորի պաշտամունքի առարկան: Դահիճները չկարենալով իր հետքը գտնել, ձերբակալած են ծերունի հայրը եւ կախած Սեբաստիոյ մէջ։ 2-15 Յունիս 1915-ին ծայր առած են ընդհանրումները հայկական թաղին մէջ։ Վահանը անցած է գործի, ուրիշ նուիրեալներու հետ ղեկավարելով ապստամբութեան գործը:
## Ծանօթագրութիւններ
 
 
## Աղբիւրներ

* Յուշարձան 1919,Կ.Պոլիս,Արզուման1919,էջ61
Հիւսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետութիւն

**Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութիւնը**, **ՀԿԹՀ** (թրքերէն՝ Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti), կ'օգտագործուի նաեւ միայն **Հիւսիսային Կիպրոս** անուանումը (թրքերէն՝ Kuzey Kıbrıs), մասամբ ճանչցուած պետութիւն, որ կը գտնուի Կիպրոս կղզիի հիւսիսային մասը։ 1975-1983 թուականներուն կրած է *Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Դաշնային Հանրապետութիւն* անուանումը (թրքերէն՝ Kuzey Kıbrıs Türk Federe Devleti)։

Որպէս անկախ պետութիւն Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութիւնը ճանչցուած է միայն Թուրքիոյ կողմէ, որ, ըստ ՄԱԿ-ի բանաձեւերու այս տարածքը, առնուած է Կիպրոսի Հանրապետութենէն՝ 1974 թուականի ներխուժման ժամանակ։ Աշխարհի պետութիւններու մեծ մասը կը համարեն, որ Հիւսիսային Կիպրոսը՝ Կիպրոսի Հանրապետութենէն գրաւուած տարածք է։

ՀԿԹՀ-ը կը հանդիսանայ Իսլամական Քոնֆերանս կազմակերպութեան դիտորդ անդամ։

## Վարչական բաժանում

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Կիպրոս
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Հիփերփիրոն

350px|մինի|աջից|'''Մանուէլ Ա․ Կոմնենոսի (1143-80 թթ.) հիպերպիրոնը:'''
**Հիպերպիրոն** (յուն.՝ νόμισμα ὑπέρπυρον), բիւզանդական ոսկէ մետաղադրամ, որ կ՝ օգտագործուէր ուշ միջնադարուն։ Ան փոխարինեց սոլիտուսին։

## Պատմութիւն
Բիւզադական կայսրութեան աւանդական ոսկէ մետաղադրամը սոլիտուսն էր կամ նոմիսման։ Վերջինիս քաշը 24 կարատ էր եւ գոյատեւեց գրեթէ 7 դար։ Սակայն 1030-ական թուականներէն սկսած սլոիտուսը երթալով արժէզրկուեցաւ, իսկ 1080-ական թուականներուն ռազմական պարտութիւններու եւ քաղաքացիական պատերազմներու հետեւանքով, անոր ոսկիի պարունակութիւնը համարեայ հաւասար էր զերոյի։ Այդ իսկ պատճառով 1092 թուականին Ալեքսիոս Ա. Կոմնենոս կայսրը (1081–1118) վերափոխեց բիւզանդական մետղադրամները ու մտցուց ամբողջովին նորը՝ հիփերփիրոնը (կը նշանակէ "գեր զարգացած")։ Այն ունէր նոյն կշիռը, ինչաէս սոլիտուսը (4.45 կրամ), սակայն կը պարունակէր աւելի քիչ քանակութեամբ ոսկի (20.5 կերատ՝ 24-ի փոխարէն)։

## Գրականութիւն
*
*

## Ծանօթագրութիււններ

Ստորոգութիւն:Ոսկէ դրամներ
Ստորոգութիւն:Բիւզանդական դրամներ
ՀՀ Պատմութեան եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

## Տե՛ս նաեւ
* ԼՂՀ Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ

Հայաստանի Յուշարձաններու Ցանկեր
ՀՄԸՄ-ական Ապրիլեան նահատակ Մարզիկներ

մինի|երուանդ Նշանեան

**Գալուստ Արախեան**։նշանաւոր մարզիկ եւ ֆութպոլիստ։Կազմածէ վոսփորի Արտաւազդ խումբի կէտիկ Փաշայի մասնաճիւղը։Նահատակուածէ 1915-ին Տէր Զօրի մէջ։

**ԱՒԵՏԻՍ ԱՅՃԵԱՆ։** Զարգացած եւ ուսեալ երիտասարդ մը, որ սատարած էր Խարբերդի մարզական շարժման եւ Պոլսոյ մէջ մաս կազմած էր Տորք մարմնակրթական միութեան: Նահատակուած է 1915-ին, տեղահանութեան ժամանակ։

**ՎԱՐԴԵՎԱՌ ԵԱՓՈՒՃԵԱՆ**։ Տարսոնի Ամերիկեան քոլէճի բարձրագոյն կարգի ուսանողներէն եւ նոյն ուսումնարանի մարզական ոգին: Հայ մարմնակրթական աշխարհին մէջ կարեւոր դերակատար: Վարդեվառ, աքսորուած եւ նահատակուած է Տէր Զօրի մէջ:

**ԵՐՈՒԱՆԴ ՆՇԱՆԵԱՆ**։ Հիմնադիր Մագրի գիւղի «Սասուն» մարմնամարզական միութեան: Իր շնորհիւ «Սասուն» միութիւնը 1914-ի Պոլսոյ միջազգային լիկի մէջ ֆութպոլի ախոյեան հանդիսացած էր:Նահատակուած է 1915 -ին։

## Աղբիւրներ
* «Մարզիկ» ԱմսաթերթԱ․տարի,թիւ 3
Հնդկական Ովկիանոս

**Հնդկական ովկիանոս**, աշխարհի մեծութեամբ՝ երրորդ մեծ ովկիանոսը։ Անիկա կ'ընդգրկէ երկրագունդին ջրային մակերեսին շուրջ 20 տոկոսը։ Մակերեւոյթին տարածութիւնն է 73,5 միլիոն քառակուսի քիլոմեթր։ Հիւսիսէն կ'ողողէ Ասիոյ, արեւմուտքէն՝ Ափրիկէի եւ արեւելքէն՝ Աւստրալիոյ ափերը, հարաւէն սահմանակից է Անթարքթիքային։ Հնդկական ովկիանոսը ունի ծայրամասային կամ տարածաշրջանային ծովեր, ինչպիսիք են Արաբական ծովը, Լակաթիւի ծովը, Սոմալի ծովը, Պենկալեան ծոցը եւ Անդամանեան ծովը:

## Անուան Ծագում
Հնդկական ովկիանոսը իր ներկայ անունով կոչուած է 1515-էն ի վեր,  երբ լատիներէնով «Հնդկական արեւելեան ովկիանոս» ձեւը որդեգրուած էր: Հետզհետէ այդ անուանումը սկսած է վերաբերիլ միայն մօտակայ ծովուն, իսկ ովկիանոս անուանումը ստացած է այն օրերուն իր հարստութիւններով ամէնէն յայտնի ծովափնեայ երկիրին՝ Հնդկաստանի անունով: Ալեքսանտր Մակեդոնացի Ք․ա 4-րդ դարուն զայն անուանած է «Հինտիքոն Փելակոս» ()՝ «Հնդկական ծով»։ Արաբներուն կողմէ անիկա ծանօթ է Պահր-էլ-Հինտ (ժամանակակից արաբերէնով՝ ‎‎ )՝ «Հնդկական ովկիանոս» անունով։ ԺԶ. դարուն հաստատուած է Ա. դարուն հռոմէացի գիտնական Փլինիոս Աւագին կողմէ Օքիանուս Ինտիքուս  ()՝ Հնդկական ովկիանոս անուանումը։

## Պատկերասրահ

Indian Ocean 18.jpg
Maldives Oriental sweetlips, Plectorhinchus vittatus.jpg
Mutsamudu (9983246206).jpg
CSIRO ScienceImage 3012 Dolphin.jpg
Maldives Surgeonfish, Acanthurus leucosternon.jpg
Vagues et manchots à l'assaut de la plage.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ
Հնդկահայեր

**Հնդկահայեր**, Հնդկաստանի մէջ բնակող հայեր։ Դիւանագիտական յարաբերութիւններ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Հնդկաստանի Հանրապետութեան միջեւ հաստատուած են 1992-ին։ Ներկայիս Հնդկաստանի մէջ ապրող հայերուն թիւը կը հասնի 500-ի, որոնց 450-ը ամփոփուած է Կալկաթայի մէջ, մօտաւորապէս 25-ը կ՛ապրի Պոմպէյ, իսկ մնացեալները ցրուած են երկրին զանազան կողմերը:

Կալկաթայի մէջ կը գործեն հայկական ծերանոց, իսկ Հնդկաստանի մէջ կը գործեն 6 եկեղեցի եւ 2 մատուռ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Հնդկընկոյզ

250px|մինի|Հնդկընկոյզի Ծառ
200x200px|մինի|Հնդկընկոյզ**Հնդկընկոյզ** (Coconut), կը պարունակէ կապրիլաթթու, որ ունի հակասնկային եւ հակամանրէական յատկութիւն: Հնդկընկոյզի պարունակած հեղուկը ունի կնոջ մօտ կաթի կազմութիւն: կը պարունակէ կենսանիւթեր, սոտիում եւ փոթասիում:

Թարմ հնդկընկոյզի կաթը արժէքաւոր սնունդ է, հարուստ ամինոթթուներով, հոյակապ սնունդ է յղութեան ընթացքին: Ան կը մաքրէ արիւնը, կը կանոնաւորէ մարսողական ուղիի աշխատանքը: Կարծր մասը կը պարունակէ 70% ճարպ, որմէ կը ստանանք հնդկընկոյզի իւղը:

## Աղբիւրներ

* Առողջութիւնն Ու Սնունդը Գոհար Վարդանեան Քեշիշեան, Պէյրութ 2007։

Ստորոգութիւն:Պտղատու ծառեր
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Հնչիւն

**Հնչիւն**, բանաւոր խօսքի նուազագոյն միաւոր։
Հնչիւնաբանութիւը կ՛ուսումնասիրէ լեզուի մը հնչիւնային կազմը, անոր մէջ եղած հնչիւններուն տեսակները եւ փոփոխութիւնները։

Ամէն բառի մէջ կան զանազանելի առանձին ամենափոքր մասեր, որոնք միասին որոշ իմաստ մը կ՛արտայայտեն․ օրինակ՝ ***քար*** բառը բաղկացած է երեք ամենափոքր մասերէ՝ ք–ա–ր, իսկ ***ծաղիկ*** բառը՝ հինգ ամեափոքր մասերէ՝ ծ–ա–ղ–ի–կ։

Հետեւաբար բառի մէջ զանազանուող ամենափոքր միաւորը հնչիւն կը կոչուի։

Սակաւաթիւ բառեր կազմուած են միայն մէկ հնչիւնէ, օրինակ՝ «**ու**» եւ «**է**» հնչիւնները։

Հնչիւնին գրաւոր պատկերը՝ նշանը, *[[տառ]]* կը կոչուի․ օրինակ՝ ***սար*** բառը կազմուած է երեք հնչիւններէ, որոնցմէ իւրաքնչիւրը կը գրուի մէկ տառով՝ ս–ա–ր։ Սակայն կայ բարագայ մը, ուր միեւնոյն հնչիւնը կը ներկայացուի երկու տարբեր տառերով․ օրինակ՝ **օ** հնչիւնը կը գրուի թէ՛ **«օ»** տառով (օր, օղ) եւ թէ՛ **ո** տառով (ով, ովկիան, խոր, լող)։ Բառին մէջ յաճախ կը լսենք **«է»**, բայց կը գրենք **ե** (նետ, պետ, շեշտ, շերտ)։

Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Հոգեբան

**Հոգեբանը** հոգեբանական կրթութեամբ անհատն է, ով կ՛իրականացնէ հետազօտական եւ գործնական մասնագիտական գործունէութիւն հոգեկան առողջութեան (հոգեբանական խորհրդատուութիւն, հոգեթեպերիա եւ այլն) եւ հոգեբանութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ (իրաւաբանական, կազմակերպչական եւ այլն)։

## Մասնագիտութեան ներածութիւն
Անհրաժեշտ է տարբերել հոգեբանին հոգեբուժէն (տես՝ Հոգեբուժութիւն), ով բարձրագոյն բժշկական մասնագիտութիւն ունեցող անձն է եւ ով հիմնականին գործ ունի հոգեկան շեղումներ եւ խանգարումներ ունեցող մարդկանց հետ, կ՛իրականացնէ բուժում դեղամիջոցներու օգնութեամբ, եւ հոգեթերապեւտէ (Հոգեթերապիա), ով կ՛իրականացնէ զանազան հոգեբանական խնդիրներու, ինչպէս նաեւ հոգեկան եւ վարքային խանգարումներու բուժումը՝ հոգեթերապիայի միջոցով (երբեմն դեղորայքային բուժման զուգահեռ)։

## Հոգեբան-խորհրդատուի արժէհամակարգ
Հոգեբան-խորհրդատուի արժէհամակարգը կը համարուի խորհրդատուութեան առանցքային նախադրեալը։ Հոգեբանը պէտք է անկողմնակալ ըլլայ, պէտք չէ խորհրդատուութեան գործընթացի մէջ դնէ իր կեանքի փիլիսոփայութիւնը եւ արժէհամակարգը։ Ան պարտաւոր է ամբողջութեամբ կեդրոնանալ այցելուի արժէքներու վրայ։ Ս.Պատտէրսոնը կու տա շարք մը պատճառներ, թէ ինչու հոգեբանը պէտք է խուսափի ազդեցութիւն ունենալ այցելուի արժէքներու վրայ.

* Իւրաքանչիւր անհատի կեանքի փիլիսոփայութիւնը հազուագիւտ է եւ ցանկալի չէ այն փաթաթել մէկ ուրիշին։
* Ոչ մէն հոգեբան չի կրնար պնդել, որ ինք ունի միանգամայն զարգացած կեանքի փորձ։
* Արժէքներու իւրացման աւելի նպատակայարմար վայրերն են ընտանիքը, դպրոցը, եկեղեցին եւ ոչ թէ հոգեբանի սենեակը։
* Անձը սեփական բարոյական համակարգը կը զարգացնէ՝ օգտուելով ոչ թէ մէկ աղբիւրէ եւ մէկ օրէ, այլ որոշակի ժամանակահատուածի մէջ, կենսական գործօններու ազդեցութեան տակ։
* Ոչ ոք կրնայ խանգարել այլ մարդու կեանքի փիլիսոփայութեան առաջացումը, որ, ըստ անոր, ամենաիմաստաւորուածն է։
* Այցելուն իրաւունք ունի չընդունել այլ մարդու բարոյական սկզբունքներն ու կեանքի փիլիսոփայութիւնը։
* Հոգեբանը պէտք է յստակ իմանայ իր արժանիքները, ի ցոյց դնէ այցելուի առաջ եւ չխուսափի արժէքային բանավէճերէ, քանի որ շարք մը խնդիրներ թաքնուած են այցելուի արժէքային ձգտումներուն կամ ալ անոնց կողմէ սեփական արժէհամակարգի չհասկացման մէջ։

Ասոնք են այն ոլորտները, որտեղ կարեւոր է խորհրդատուի դիրքորոշումը, ընտանիքն է, սեռական յարաբերութիւնը, կրօնը եւ այլն։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Кто такие психолог, психиатр и психотерапет?
* Чем занимаются психологи?
* American Psychological Association

Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Հոգեբանութիւն

**Հոգեբանութիւն**, (յունարէն՝ ψυχή՝ հոգի, λόγος՝ միտք, գիտութիւն) գիտական եւ կիրառական գիտութիւն հոգեկանի` որպէս կենսագործունէութեան յատուկ ձեւի զարգացման եւ գործունէութեան մասին:

Գիտական մեկնաբանութեամբ «հոգեբանութիւն» հասկացողութիւնը առաջացած է 16–րդ դարուն: Սկզբնապէս այն կը վերաբերէր յատուկ գիտութեան, որ կը զբաղէր հոգեւոր կամ հոգեկան երեւոյթներու ուսումնասիրութեամբ, այսինքն այնպիսի երեւոյթներու, որոնք մարդը հեշտութեամբ իր գիտակցութեան մէջ կրնան գտնել ինքնադիտման արդիւնքին մէջ։ Աւելի ուշ հետազօտութիւններու ոլորտը նշանակալիօրէն ընդլայնուեցաւ՝ իր մէջ ներառելով անգիտակցական հոգեկան գործընթացները եւ մարդու գործունէութիւնը: 20-րդ դարէն սկսած հոգեբանական հետազօտութիւնները յարմարած են այն երեւոյթներու սահմաններէն, որոնց շուրջ դարեր շարունակ կեդրոնացած էին: Ասոր հետ կապուած «հոգեբանութիւն» հասկացողութիւնը կորսնցուցած է իր սկզբնական, բաւական նեղ իմաստը, երբ այն կը վերաբերէր միայն, մարդու կողմը անմիջականօրէն ընկալուող եւ ապրուող գիտակցութեան երեւոյթներով: «Հոգեբանութիւն» հասկացողութիւնը, համաձայն որոշ տուեալներու, 1590 թուականին առաջադրած է Քոգլենիուսը, իսկ այլ աղբիւրներու համաձայն իմաստին թափանցումը ներմուծած է Քրիսթիան Ուոլֆ 1732 թուականին:

## Պատմութիւն
Հոգեբանութեան զարգացման պատմութիւնը պայմանականօրէն կարելի է բաժնել չորս փուլի:
* Հոգեբանութիւնը որպէս գիտութիւն հոգիինմասին

Հոգեբանութեան նախապատմութիւնը կը սկսի հին ժամանակներէն, երբ փիլիսոփաները իրենց աշխատութիւններուն մէջ կը փորձէին պարզել հոգւոյ բնոյթը: Հոգեբանութեան ուսումնասիրումը փիլիսոփայական համահատուածին մէջ կու գայ Եգիպտոսի, Յունաստանի, Չինաստանի, Հնդկաստանի եւ Պարսկաստանի հնագոյն քաղաքակրթութիւններէն: 
*Հոգեբանութիւնը որպէս գիտութիւն գիտակցութեան մասին
Կ'առաջանայ 17-րդ դարուն՝ կապուած Բնական Գիտութիւններու զարգացման հետ: Մտածելու, զգալու ունակութիւնները կ'անուանէին գիտակցութիւն: Ուսումնասիրման հիմնական մեթոտը կը համարուի ինքնադիտումը եւ փաստերու նկարագրութիւնը:
* Հոգեբանութիւնը որպէս գիտութիւն վարքի մասին
Կ'առաջանայ 20-րդ դարուն: Այս փուլին մէջ կեդրոնական խնդիր կը հանդիսանայ փորձարարական հետազօտութիւններ իրականացնելը եւ այն ամէնուն հետեւիլը, ինչ որ կարելի է դիտել անմիջականօրէն (վարքը, արարքները, մարդոց արտայայտութիւնները):
* Ժամանակակից փուլ

Հոգեբանութիւնը հանդէս կու գայ որպէս գիտութիւն․ կ'ուսումնասիրէ հոգեկանի առարկայական օրինաչափութիւնները, դրսեւորումները եւ աշխատաձեւերը:

## Կամքը Հոգեբանութեան Տեսանկիւնէն
Կամքը գիտակցութեան կենսագործունէութեան աշխոյժ կողմն է եւ կը բնութագրուի իբրեւ մղում, որ կ'ուղղեկցուի ցանկալի նպատակի հասնելու գիտակցմամբ: Կամքի շնորհիւ,  անձը կրնայ նպատակներ առաջադրել, վճիռներ կայացնել եւ անոնց իրականացման համար անհրաժէշտ ջանքեր թափել: Այլ կերպով՝ կամքը որեւէ գործողութեան հանդէպ անձի գիտակցուած պատրաստականութիւնն ու նպատակաուղղուածութիւնն է: Այն անմիջականօրէն կապուած է մտածողութեան եւ սրտաշարժ ոլորտի հետ: Կամքի արտաքին անմիջական դրսեւորումները շարժումներն են, որոնք միաւորուելով՝  գործողութիւններ կը դառնան, իսկ գործողութիւններն ալ կը ձեւաւորեն նպատակաուղղուած գործունէութիւն: Կամքի ներքին դրսեւորումները ամփոփուած են զուտ հոգեկան երեւոյթի՝ կամածին ուշադրութեան մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն
Հոգեկան Առողջութեան Համաշխարհային Օր

170px|մինի|աջից
**Հոգեկան Առողջութեան Համաշխարհային Օր** (անգլերէն՝ World Mental Health Day), 1992 թուականէն սկսեալ ամէն տարի` Հոկտեմբեր 10-ին, կը նշուի Հոգեկան առողջութեան միջազգային օրը։

## Պատմութիւն
250px|մինի|ձախից
1992-ին Հոգեկան առողջութեան համաշխարհային ֆետերասիոնն ու Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւնը (ԱՀԿ) Հոկտեմբեր 10-ն հռչակած են հոգեկան առողջութեան միջազգային օր: Դեռեւս 1948 թուականին ԱՀԿ-ի կողմէ սահմանուած է, որ առողջութիւնը «ֆիզիքական, հոգեկան եւ ընկերային ամբողջական լաւակեցութիւնն է եւ ո՛չ միայն հիւանդութեան կամ ֆիզիքական արատի բացակայութիւն»:

Տoնին հիմնական նպատակը միշտ եղած է հասարակութան ուշադրութիւնը հրաւիրել հոգեկան առողջութեան հիմնախնդիրներուն, ինչպէս նաեւ նախապահպանութեան ու հոգեկան բուժման հանդէպ բնակչութեան իրազեկուածութեան աստիճանաչափի բարձրացման վրայ։

## Օրուան Թեմաներ
Օրացոյցի այս օրը ամէն տարի, համայն մարդկութեան համար, խորհուրդով մը կը ներկայանայ։ Իսկ օրուան խորհուրդն է անգամ մը եւս հասարակութեան, պետութիւններուն, կառավարութիւններուն, կազմակերպութիւններուն եւ անհատներուն ուշադրութիւնը հրաւիրել հոգեկան առողջութեան խնդիրներու եւ հիմնախնդիրներու վրայ․ ահաւասիկ որոշ տարիներու կարգախօսը․

* 1996 - «Կանայք եւ հոգեկան առողջութիւնը»
* 1997 - «Երեխաները եւ հոգեկան առողջութիւնը»
* 1998 - «Հոգեկան առողջութիւն եւ մարդու իրաւունքներ»
* 1999 - «Հոգեկան առողջութիւն եւ տարեցներ»
* 2000-2001 - «Հոգեկան առողջութիւն եւ աշխատանք»
* 2002 - «Բռնութեան եւ դաժանութեան ազդեցութիւնը երեխաներու եւ դեռահասներու վրայ»
* 2003 - «Երեխաներու եւ դեռահասներու յուզական եւ վարքային խանգարումները»
* 2004 - «Ֆիզիքական եւ հոգեկան խանգարումներու փոխյարաբերութիւնը»
* 2005 - «Ֆիզիքական եւ հոգեկան խանգարումները անձի կեանքի ընթացքին»
* 2006 - «Հոգեկան առողջութիւն եւ ինքնասպանութիւն»
* 2007 - «Հոգեկան առողջութիւնը փոփոխութեան ենթարկուող աշխարհին մէջ. մշակոյթի եւ մշակութային տարբերութիւններու դերը»
* 2008 - «Հոգեկան առողջութիւնը դարձնենք համաշխարհային գերակայութիւն, ընդլայնենք քաղաքացիական պատասխանատուութիւնը եւ աշխոյժ կենսագործունէութիւն լուսաբանող ծառայութիւններու թիւը»
* 2009 - «Հոգեկան առողջութեան պահպանութիւնը առաջին բուժօգնութեան համակարգէն ներս, բուժման բարելաւում եւ հոգեկան առողջութեան աջակցութիւն»
* 2010 - «Չկայ առողջութիւն առանց հոգեկան առողջութեան»
* 2011 - «Ներդրումները հոգեկան առողջութեան ոլորտէն ներս»
* 2012 - «Ընկճուածութիւն․ ընդհանուր ճգնաժամ»
* 2013 - «Հոգեկան առողջութիւն եւ հասունութիւն»
* 2014 - «Կեանքը շիզոֆրենիայով»
* 2015 - «Հոգեկան առողջութիւնը եւ անձի արժանապատուութիւնը»

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

*10 Հոկտեմբեր: Հոգեկան Առողջութեան Համաշխարհային Օր - Հոգեկան Առողջութեան Արժանապատուութիւնը։
*Հոգեկան Առողջութեան Համաշխարհային Օր 2009։

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային օրեր
Հոգեբուժութիւն

**Հոգեբուժութիւն** (յուն

## Պատմութիւն
Դարեր շարունակ հոգեկան հիւանդութիւնները դիտուած են որպէս գերբնական ուժերու ծնունդ, համարուած աստծոյ պատիժի կամ ողորմածութեան դրսեւորում: Անով ալ պայմանաւորուած է հոգեկան հիւանդներու նկատմամբ հասարակութեան վերաբերմունքը: Այսպէս, գրգռուած անձանց համարած են աստծոյ կողմէ պատժուած, անոնց նկատմամբ ցուցաբերած բացասական վերաբերմունք եւ յաճախ ալ ֆիզիքական հաշուէյարդար տեսած, իսկ լռակեաց, ինքնամփոփ հիւանդները համարուած են աստծոյ կողմէ սիրուած` արժանանալով հոգատար վերաբերմունքի:

Հոգեկան հիւանդութիւններու մասին տեղեկութիւններ պարունակող հնագոյն աղբիւրներէն են եգիպտական փափիրուսները, չինական եւ հնդկական սուրբ գիրքերը, Աստուածաշունչը եւ այլն: Հոգեկան հիւանդութիւններու բուժմամբ զբաղած են քուրմերը. անոնց մէկ մասը հիւանդներուն քնացնելու եւ քունի ընթացքին տեսած երազներու միջոցով որոշած է հիւանդութեան բնոյթը եւ անոր բուժման միջոցները, միւսները հիւանդներու մարմինէն «դուրս մղած են» չար ուժերը, սատանաները եւ այլն:

Ապրելով հին յունական մշակոյթի ծաղկման ժամանակաշրջանին մէջ (V դար)` Հիփոքրաթը ցոյց կու տայ էփիլեփսիայի ընդհանուր կապը հոգեկան հիւանդութիւններու հետ, նշած է մանիայի, մելամաղձութեան մասին: Ան հաստատած է նաեւ, որ հոգեկան հիւանդութիւնները ուղեղի ախտահարման արդիւնք են, որոնց ախտածագման մէջ կարեւոր դեր ունին ժառանգականութիւնը, ֆիզիքական եւ հոգեկան զգացմունքներու արտայայտութիւնները (յուզմունք, վախ, ծննդաբերութիւն եւ այլն), թունաւորումները, ծերունական հասակը: Ան կը գտնէր, որ այդ հիւանդութիւնները բուժելի են, այդ իսկ պատճառով կ'առաջարկէր պահպանել հանգիստի վիճակ, համապատասխան սննդակարգ, ընդունիլ լոգանքներ, թուլացնող եւ փսխեցուցիչ միջոցներ: Հին Հռոմի մէջ բժշկութեան բուռն զարգացման ժամանակաշրջանին հոգեբուժութեան ասպարէզին մէջ գիտական միտքը Հիփոքրաթի ուսումնասիրութիւններէն այն կողմ չանցաւ: Նոյնիսկ յունա-հռոմէական բժշկութեան ականաւոր ներկայացուցիչ Գալենը (II դար) էական ազդեցութիւն չունեցաւ հոգեկան հիւանդութիւններու ուսմունքին վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ
Հոգեւոր Սիրոյ Օր

մինի|աջից|Կերկեթիի Սուրբ Երրորդութեան եկեղեցին
**Հոգեւոր սիրոյ օր** կամ *Կերկեթոպա*, քրիստոնէական հնագոյն տօներէն մէկը, որ Վրաստանի մէջ աւանդաբար կը տօնեն Յուլիս 16-ին։ Առաւել շուքող կը նշուի Կերկեթիի Սուրբ Երրորդութեան եկեղեցիին մէջ, ուր տօնի առթիւ կը կատարեն յատուկ ծառայութիւն ու կը կարդան տօնական մաղթանք։

Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ մամուլի ծառայութիւնը կը բացատրէ, թէ Այս տօնը կը տարբերի կաթոլիկ Սուրբ Վալընթայնի օրէն, որ կը նշուի Փետրուար 14-ին։ Կեկեթոպա տօնը կը վերաբերի հոգեւոր սիրոյ։ Աստուած սէր է»:

Տօնը սկսաւ դարձեալ նշուիլ Վրաստանի կաթողիկոս-պատրիարք Իլիա Բ.-ի շնորհիւ։

Վրաստանի ազգային շոու-պիզնըսի ներկայացուցիչներէն մէկուն՝ Պեսիքա Չուպինիձէի նախաձեռնութեամբ Վրաստանի խորհրդարանը կը հաստատէ եւս մէկ Սիրոյ տօն, որ ի տարբերութիւն Հոգեւոր սիրոյ օրուան, նուիրուած է տղամարդու ու կնոջ միջեւ գոյութիւն ունեցող լուսաւոր յոյզերուն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վրաստանի տօներ
Հոթ Տոկ

մինի|300px|Հոթ տոկ
մինի

**Հոթ տոկը** (անգլ.` *hot dog*, բառացիօրէն կը թարգմանուի իբրեւ *«տաք շուն»*), սննդատեսակ է, որու մէջ կայ նրբերշիկ` դրուած հացի մէջ։ Սովորաբար կը մատուցուի տարբեր լցօններով, աւելի յաճախ` քեչափով, մայոնէզով կամ մանանեխով։ Կրնայ նաեւ պարունակել թարմ, տապկուած կամ համեմուած բանջարեղէն, կանաչեղէն, պանիր եւ այլ բաղադրեալներ։

## Պատմութիւն
Առաջին անգամ Ֆրանքֆուրթի մէջ մսագործ մը սկսաւ պատրաստել հոթ տոկ եւ զայն անուանեց «Dachshund»։ 1871-էն սկսաւ վաճառուիլ հոթ տոկը, որ երշիկ էր փաթթուած հացով։ 1901 թուականին Դարգան անունով մարդը համոզուած չէր, որ այդ ուտեստը կարելի է անուանել Dachshund, այլ պարզապէս՝ հոթ տոկ։

*1987-ին Ֆրանքֆուրթի մէջ տօնակատարուեցաւ հոթ տոկի 500 ամեակը, եւ չնայած անոր, աւստրիացիները կը պնդէին, որ հոթ տոկն ունի աւստրիական ծագում։

## Հետաքրքրական Փաստեր
* Աշխարհի ամէնաերկար հոթ տոկը ունեցած է 60 մեթր երկարութիւն։
* Աշխարհի ամէնասուղ հոթ տոկը վաճառուած է 69 միլիոն տոլարով։

## Արտաքին յղումներ
* hot-dog.org` հոթ տոկի եւ նրբերշիկի ազգային խորհուրդ

## Տե՛ս նաեւ
*Սենտուիչ
*Արագ Սնունդ

Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Հոլանտա-պելճիքական Յարաբերութիւններ

մինի
ձախից|մինի
մինի
**Հոլանտա-պելճիքական յարաբերութիւնները** երկկողմանի յարաբերութիւններն են Պելճիքայի ու Հոլանտայի միջեւ եւ սկիզբ առած են 1839-ին: Երկու երկիրներու պետական սահմանին երկարութիւնը կը կազմէ 478 կմ:

## Պատմութիւն
1815-էն մինչեւ 1830-ը Վիեննայի վեհաժողովի համաձայն Պելճիքան մաս կը կազմէր Հոլանտայի: 23 Սեպտեմբեր 1830-ին տեղի ունեցաւ պելճիքական յեղափոխութիւնը եւ այդ թուականին անկախութիւն ձեռք բերելէ ետք, Պելճիքան դուրս եկաւ Հոլանտայի թագաւորութեան կազմէն: Ներկայիս Հոլանտան եւ Պելճիքան կը պահպանեն բարի դրացիական յարաբերութիւններ: Երկու երկիրներն ալ ՆԱԹՕ-ի, Եւրոխորհուրդի եւ Պենելիւքսի մաս կը կազմեն:

## Առեւտուր
Հոլանտա սարքաւորումներ, քիմիական նիւթեր, վառելիք եւ պարեն կ՛արտահանէ դէպի Պելճիքա: Հոլանտայի արտահանութեան 11.1% բաժինը կ․ուղղուի Պելճիքա: Ապրանքներու ներմուծման առումով Պելճիքա կը նկատուի Հոլանտայի առեւտրական երրորդ մեծ գործընկերը (8.2 %), իսկ Պելճիքայի համար Հոլանտա ամենակարեւոր գործընկերն է ապրանքներու ներմուծման մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Հոկտեմբեր

**Հոկտեմբեր**,տարուան տասներորդ ամիսը, ըստ՝ Գրիգորեան օրացոյցի, ունի 31 օր։ 
Աշունին երկրորդ ամիսն է, այգեկութքի աւարտը։ Հոկտեմբերը յատնի է իր բազմերանգ տերեւներով եւ միրգերով։ Ըստ հայկական տոմարի, Հոկտեմբերը կը համապատասխանէ «Սահմի» ամսուան։
*Հոկտեմբեր Ամսուայ կենդանաշրջանին նշաններն են՝ մինչեւ 22-ը՝ Կշիռք, 23-էն՝ Կարիճ
## Հոկտեմբեր Ամսուայ Նշանաւոր Օրերը
մինի|160px|Հոկտեմբերը, ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry
մինի|160px|<small>Վաղենակը Հոկտեմբերի ծաղիկն է</small> 
*Հոկտեմբեր 1
**Անկախութեան Օր՝
***Կիպրոս (Միացեալ Թագաւորութենէն 1960)
***Նիկերիա (Միացեալ Թագաւորութենէն 1960)
***Փալաու, Թուվալու (Միացեալ Նահանգներէն 1994)
**Տարեցներու Համաշխարհային Օր
**Բուսակերութեան Համաշխարհային Օր
*Հոկտեմբեր 2
**Անկախութեան Օր (Կուինէա)
**Մեհրեգան (Միհր Աստծոյ Օրը Ըստ Իրանական Օրացոյցի)
*Հոկտեմբեր 3
**Գերմանացիներու Միասնութեան Օր
*Հոկտեմբեր 4
**Անկախութեան օր (Լեսոթօ)
*Հոկտեմբեր 8
**Ազգային Անկախութեան օր (Քրուաթիա)
*Հոկտեմբեր 8
**Անկախութեան Օր (Ուկանտա)
*Հոկտեմբեր 10
**Անկախութեան Օր (Քուպա)
*Հոկտեմբեր 11
**Աղջիկ Երեխաներու Համաշխարհային Օր
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Հոմս

**Հոմս** (), քաղաք Սուրիոյ կեդրոնը, Հոմս մարզի վարչական կեդրոնը։ Դամասկոսէն հեռու է 162 քմ՝ դէպի հիւսիս, Հալէպէն՝ 192 քմ դեպի հարաւ։ Արեւմուտքին՝ 90 քմ հեռաւորութեան վրայ, Սուրիոյ Թարթուս նաւահանգիստն է։

Քաղաքը կը գտնուի Որոնդէս գետի հովիտին մէջ։ Այն քաղաքը կը բաժնէ արեւելեան ու արեւմտեան հատուածներու։ Քաղաքի պատմական կեդրոնը արեւելեան հատուածն է, իսկ արեւմուտքին նորակառոյց թաղամասեր են։ Բնակչութիւնը՝ ։

Հոմսը եւ իր շրջակայ տարածքները կը համարուին կարեւոր զբօսաշրջային կեդրոն՝ իր հարուստ հնագիտական ​​վայրերուն, ինչպէս նաեւ չափաւոր կլիմայի եւ զբօսաշրջային արդիւնաբերութեան ծառայութիւններու մատչելիութեան շնորհիւ: Քաղաքի ներկայիս տարածքը բնակեցուած եղած է դեռեւս քարէ դարէն եւ հիմնադրուած է Սելեւկեաններու կողմէ մ.թ.ա. 4-րդ դարուն: Հոմսի դինաստիայի օրօք անիկա կրցած է պահպանել իր անկախութիւնը՝ հիմնուելով Հռոմէական կայսրութեան հետ դաշինքի վրայ եւ ականատես եղած է գեղարուեստական, տնտեսական եւ մշակութային բարգաւաճման: Քաղաքն իր երկար պատմութեան ընթացքին ապրած է անկայուն քաղաքական եւ տնտեսական փուլեր: Մինչդեռ Զենգիներն ու Այյուպիները անոր յատուկ նշանակութիւն կու տային, մամլուքները անտեսած են զայն եւ ան Սուրիոյ ամէնամեծ քաղաքէն վերածուած է իր չափի մէկ երրորդին՝ Օսմանեան դարաշրջանի սկիզբը: Օսմանցիներու օրօք ապրած է լճացման եւ վերականգնման յաջորդական շրջաններ, որոնք պայմանաւորուած եղած են գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական առատ արտադրանքով եւ հոնկէ անցնող առեւտրային կարաւաններով: Զարգացումն ու աճը շարունակուած են ամբողջ 20-րդ դարուն, որ նաեւ ականատես եղած է բնակչութեան զգալի աճի, որ, ըստ 2011 թուականի կանխատեսումներու, հասած է 1,267,000 մարդու: Սա պայմանաւորուած էր քաղաքի աճող կարեւորութեամբ եւ առեւտրային շուկայի աճով։ Ան կրօնական առումով բազմազան քաղաք է, ուր ամէնամեծ բնակչութիւնը կը կազմեն սուննի իսլամները, որոշ ալաուիներ եւ քրիստոնեաներ, գլխաւորաբար յոյն ուղղափառներ եւ ասորի ուղղափառներ, ինչպէս նաեւ այլ փոքրամասնութիւններ։ Էթնիկ առումով արաբները կը կազմեն ճնշող մեծամասնութիւնը, ինչպէս նաեւ հայ եւ թուրքմէն փոքրամասնութիւնները։

Քաղաքէն արեւմուտք գտնուող Գրաք տէ Շեւալյէ ամրոցը ճանչցուած է որպէս համաշխարհային ժառանգութեան վայր եւ կը պաշտպանուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ։
Պատկեր:Krak des Chevaliers 01.jpg|**Krak des Chevaliers**


## Բնակչութիւն

## Աղբիւր
* Էմեսա, հրէական հանրագիտարան

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Սուրիոյ քաղաքներ
Զաւէն Քհնյ. Հովիւեան

**Զաւէն Քհնյ. Հովիւեան** ()

## Կենսագրութիւն
Աւաղանի անունով՝ Տիգրան, որդի Սիմոնի եւ Մարթայի, ծնած է Էվէրկէկ, 1884-ին։

Իր նախնական ուսումը ստացած է Էվէրկէկի Մեսրոպեան բարձրագոյն վարժարանը, ուրկէ թերաւարտ եղած է 1899-ին։ Պայմաններու բերումով նետուած է ազատ ասպարէզ։ Երեք տարիներ պաշտօնավարելէ ետք վաճառականի մը քով, 1903-ին իր հօր հետ սկսած է աշխատիլ որպէս ատաղձագործ։ Արհեստը իւրացնելէ ետք, ծրագրած է անձնական գործի ձեօնակել։ Ուստի, 1904-ին, տնտեսական հեռանկարով փոխադրուած է Գոնիա եւ սկսած է ատաղձագործութեան։

նիւթապէս ինքնաբաւ ըլլալէ ետք, 1911-ին, ան վերադառձած է իր ծննդավայրը ու պատրաստուած ամուսնութեան։ Ան իր կեանքի ընկեդը ընտրած է Վարդուհի Նայապանտեանը, որուն հետ պսակուած է 20 Նոյեմբեր 1911-ին եւ ունեցած է հինգ զաւակներ՝ Սիմոն, Յարութիւն, Նուարդ, Կարպիս եւ Կիրակոս։

1915-ի Մեծ Եղեռնի, շնորհիւ իր արհեստին, ան ազատած է Տէր Զօրի աքսորէն, բայց կորսնցուցած է իր ծնողքը ու զոքանչը։

1918-ին, ընտանեօք հաստատուած է Օսմանիէ, ուր տեղւոյն եկեղեցւոյ մէջ վարած է դպրապետութեան պաշտօն քանի մը տարիներ։

1920-ին, երբ իրեն առաջարկուած է քահանայ ձեռնադրուիլ, ան մերժած է բացատրելով, որ ինք արժանի չէ այդ պաշտօնին։

1922-ին, տեղափոխուած է Քեսապ, ուր կարճ ժամանակուան մէջ ունեցած է իր աշխատանոցը։ Տեղւոյն պայմաններուն եւ կեանքին ընտելանալէ ետք, ան սիրայօժար ստանձնած է եկեղեցւոյ դտրապետութեան պաշտօնը։

1927-ին, ան ընտանեօք տեղափոխուած է Հալէպ եւ կամաւորապէս ստանձնած է քէմբի Ս. Խաչ եկեղեսւոյ դպրապըտի պաշտօնը, զոր ձեռնահասօրէն վարած է քանի մը տարիներ։

Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեզի կ'ունենան ձեռամբ Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Տ. Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի, Ս. Քառասնից Մանկաց Եկեղեցւոյ մէջ, 14 Փետրուար 1935-ին, Տեառընդառաջի տօնին, վերակոչուելով Տէր Զաւէն։

1944-ին, Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Սրբազան Հօր թոյլատուութեամբ ան վերջապէս կը ձգէ Ճարապլուսը եպ կը տեղափոխուի Լիբանան։ Նոյն տարին Ճիւնիի թաղական խորհուրդի հրաւէրով ու Լիբանանի Թեմի Կրօնական ժողովի հաւանութեամբ ան կը նշանակուի Ճիպէյլի, Ղազիրի եւ Մամըլթէյնի շրաջաններուն ծխական ժողովուրդին հոգեւոր հովիւ։

Իսկ 1974-ին, Լիբանանի Հայոց Թեմի Առաջնորդ Տ. Խագ Եպիսկոպոսի տնօրինութեամբ, Տէր Զաւէն կընշանակուի Պէյրութի նոր Հաճըն թաղամասի Ս. Ւէորգ եկեղեցւոյ հոգէւոր հովիւ ու այնտեց կը քահանայագործէ մինչեւ իր վախճանումը։

## Մահացած
Ան իր յաւիտենական հանգիստը կը գտնէ 22 Օգոստոս 1957-ին։ Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կը կատարուին Պէյրութի մէջ եւ մարմինը կ'ամփոփուի տեղւոյն Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։

### Նկարագրի Ուշագրաւ Յատկանիշներ
Ա.-Կրօնասիրութիւն
Բ.-Անկողմնակալութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Մհեր Յովհաննիսեան

**Մհեր Սուրէն Յովհաննիսեան**, պատմաբան, պատմական գիտութիւններու թեկնածու, տոցենտ, ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու ինստիտուտի փոխտնօրէն։

## Կրթութիւն
Ծնած է 26 Նոյեմբեր 1982-ին ՀՀ Սիւնիքի մարզի Կապան քաղաքը։ 1989-2000-ներուն ուսանած է տեղի թիւ 13 միջնակարգ դպրոցէն ներս: 2000–2004-ներուն ուսանած է Երեւանի պետական համալսարանի Պատմութեան ֆակուլտետի պաքալորիան։ 2004–2006-ներուն ուսումը շարունակած է Երեւանի Պետական համալսարանի Պատմութեան ֆակուլտետի մագիստրատուրայէն ներս՝ Հայոց պատմութիւն մասնագիտութեամբ։ 2006-2009-ներուն ուսանած է Երեւանի Պետական համալսարանի ասպիրանտուրայէն ներս: 2009-ին պաշտպանած է թեկնածուական ատենախօսութիւն «ՀՅԴ-Պոլշեւիկ յարաբերութիւններն Անդրկովկասում (1917-1918 թթ.)» թեմայով եւ ստացած՝ պատմական գիտութիւններու թեկնածուի գիտական աստիճան: Հեղինակ է տասնմէկ գիտական յօդուածներու, մէկ համալսարանական, մասնագիտական-ուսումնական ծրագիրի։

## Աշխատանքային գործունէութիւն
2004-2010-ներուն որպէս պատմութեան ուսուցիչ աշխատած է Երեւանի Ա. Ս. Պուշկինի անուան թիւ 8 դպրոցէն ներս։ 2009-էն սկսեալ աշխատած է Երեւանի Պետական համալսարանի Հայագիտական հետազօտութիւներու ինստիտուտէն ներս որպէս Հայագիտական հետազօտութիւնների ինստիտուտի Վիրտուալ հայագիտութեան եւ տեղեկատուութեան բաժնի վարիչ։ 30 Մարտ-10 Յուլիս 2012-էն եղած է ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու ինստիտուտի գիտական քարտուղար: 10 Յուլիս 2012-էն կը հանդիսանայ նոյն ինստիտուտի փոխտնօրէնը: ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու ինստիտուտի «Հայագիտութեան հարցեր» հանդէսի խմբագրական խորհուրդի անդամ: 2016-էն կը հանդիսանայ «Հայաստանի պատմագէտներու միութիւն» ՀԿ-ի գործադիր տնօրէն։ 15 Սեպտեմբեր 2017-էն Հայաստանի հանրային ռատիոյի եթերէն կը վարէ «Համասփիւռք» հեղինակային հաղորդումը: 2010-2018-էն կը հանդիսանայ ԵՊՀ Պատմութեան ֆակուլտետի Հայոց պատմութեան ամպիոնի ասիստենտ, 2018-էն' տոցենտ։

## Երկեր
* Դաշնակցութեան «թիկունքային քաղաքականութեան» առանձնայատկութիւնները ։
* Պոլշեւիկներ-Դաշնակցութիւն բանակցութիւնները Թիֆլիսում (1917 թ. Դեկտեմբեր -1918 թ. Յունուար)։
* Դաշնակցութիւն-Պոլշեւիկներ համագործակցութեան դրդապատճառները Պաքւում ։
* Դիւանագիտական «փնտռտուքները» Դաշնակցութեան եւ պոլշեւիկների միջեւ 1918թ. ։
* [«Հայոց ցեղասպանութեան» թեման ԵՊՀ հայագիտական հետազօտությունների ինստիտուտի 2009-2013 թթ. ուսումնասիրութիւններում](http://www.historyofarmenia.am/images/menus/1286/Mher%20Hovhannisyan%20(1).pdf) ։
* Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութեան համար, Թ. հատոր /գրախօսութիւն/ ։

## Գրականութիւն
* Երեւանի պետական համալսարանի 90-ամեայ պատմութեան ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասեան, Երեւան, 2009 , էջ 294:
* ԵՊՀ պատմութեան եւ հայ բանասիրութեան ֆակուլտետների 95-ամեայ ուղին, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 2014 ։

## Արտաքին յղումներ
*  ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւնների ինստիտուտ. Մհեր Հովհաննիսեան 
*Երեւանի պետական համալսարան ի Պատմութեան ֆակուլտետ. Հայոց պատմութեան ամպիոն. Մհեր Հովհաննիսեան 
* ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւնների ինստիտուտի «Հայագիտութեան հարցեր» հանդէս 

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:1982 ծնունդներ
Արմէն Յովհաննիսեան

**Արմէն Լեւոնի Յովհաննիսեան** (30 Յունիս, 1994 - 20 Յունուար, 2014), Արցախի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան բանակի կրտսեր քսանապետ, «Արիութեան համար» եւ «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններուն համար» առաջին աստիճանի հետմահու մետալակիր:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 30 Յունիս, 1994-ին։ Ընտանիքին միակ որդին էր, երեք քոյր ունէր: Ընտանիքը Երեւանի Աւան վարչական շրջանին մէջ կ'ապրէր: յաճախած է Երեւանի Գրիգոր Պաղեանի անուան թիւ 141 հիմնական դպրոցը։ Մինչեւ անոր զօրակոչը, մշակոյթի պետական քոլյճի վերջին դասընթացքին կը հետեւէր։ Քանդակագործութեամբ կը զբաղէր եւ կահոյքի արտադրամասին մէջ կ'աշխատէր: Նպատակը վիրահատ ըլլալ էր:

## Յիշատակ
30 Յունիս 2014-ին՝ Արմէն Յովհաննիսեանի ծննդեան օրը, հայրական տանը անոր անունով թանգարան բացուեցաւ։ Թանգարանը զոհուած կրտսեր քսանապետի սենեակն է, ուր անոր իրերը հաւաքուած են:

23 Դեկտեմբեր 2014-ին «Տէ Ֆաքթօ» ամսագիրի կողմէն Արմէն Յովհաննիսեանը «Տարուայ մարդ» ճանչցուեցաւ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Կանխվել է դիվերսիան հայ զինվորի կյանքի գնով
* Armenian Soldier Armen Hovhannisyan
* Արմեն Հովհաննիսյան. Հայորդի, ով իր կյանքը չխնայեց հանուն մեզ եւ մեր Հայրենիքի
* Կրտսեր սերժանտ Արմեն Հովհաննիսյան. մեր ցավն ու հպարտությունը…

Ստորոգութիւն:Մարտին զոհուածներ
Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Ստորոգութիւն:20 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:1994 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հունիսի 30 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 1-ին աստիճանի մետալակիրներ
Հոտառութիւն

250px|աջից
**Հոտառութիւն,** հոտառութեան կեդրոն՝ քիթի գաւիթին մակերեսը: Հոտառութեան ջիղի ծայրամասեր՝ անմիջականօրէն միշտ ենթակայ արտաքին աշխարհի ազդեցութիւններուն, որոնք ներքին քիթի մակերեսային թաղանդին մէջէն անցնելէ ետք, կը միանան իրարու, կը մտնեն ոսկրային գաւիթը, ապա կ'ուղղուին դէպի ուղեղ երկու մեծ անջատ ջիղերու կազմութեամբ. այս երկու ջիղերը կը կոչուին հոտառութեան մայր ուղեղ:

## Հոտառութիւնը որո՞նց համար կարեւորութիւն կը ներկայացնէ
Հոտառութիւնը անասուններուն համար աւելի մեծ կարեւորութիւն կը ներկայացնէ քան մարդոց: Կարգ մը վայրի անասուններու համար հոտառութիւնը կենսական է՝ կեանքի համար, որովհետեւ անոնք հոտառութեամբ իրենք զիրենք կը պաշտպանեն թշնամիներէ եւ կը տիրանան իրենց նախասիրած պաշարին:

Հոտառութիւնը մարդուն կը ծառայէ առաւելաբար հաճոյքի համար եւ կ'օգնէ համի զգայութեան:Բնական պայմաններու մէջ, մարդիկ կրնան զանազանել միայն հաճելի եւ անհաճոյ հոտերը: Սակայն, հոտառութեան տկարացումով կամ չգոյութեամբ, ենթական կը գանգատի համի փոփոխութենէ կամ ահամութենէ: Կերակուրի, կամ խմիչքի համը կը գնահատուի լեզուի մակերեսին վրայ գտնուող յատուկ համի զգայութեան պտկիկներու եւ հոտառութեան, ջիղի ծայրամասերու միաժամանակ գրգռութեամբ:

## Յառաջացած տարիքի անձերու հոտառութեան զգացողութիւնը

մինի|Զգայարաններու կեդրոնները ուղեղին մէջ, իսկ կարմիրով նշուածները՝ հոտառութեան  ջիղերը
Գիտական ուսումնասիրութիւններու հանրային աղբիւր` «ՓԼՈՍ»-ի մէջ լոյս տեսած վիճակագրութիւն մը, որ կատարուած է 3 հազար անձերու վրայ, ցոյց կու տայ, թէ անոնց 39 առ հարիւրը, որ շատ տկար հոտառութիւն ունի, մահացած է վիճակագրութենէն 5 տարի ետք: Իսկ նոյն ժամանակամիջոցին մահացած է սուր հոտառութիւն ունեցող անձերուն միայն 10 առ հարիւրը:

Գիտնականներ կ՛ըսեն, թէ հոտառութեան կորուստը ուղղակի մահ չի պատճառեր, սակայն կրնայ կանուխ ազդանշան մը ըլլալ:

Անոնք հոտառութեան երկարատեւ փոփոխութիւն զգացող չափահասներու կը յանձնարարեն դիմել բժիշկի խորհուրդին:

Հինգ Բոյրեր
Շիքակոյի համալսարանէն ուսումնասիրողներ 57-85 տարեկան չափահասներու վրայ կատարած են հոտառութեան արագ քննութիւն մը:

Անոնք գրիչի մը ծայրը թաթխած են 5 տարբեր բոյրերու մէջ եւ քննութեան մասնակցողներէն խնդրած են զատորոշել զանոնք:

Օգտագործուած են անանուխի, ձուկի, նարինջի, վարդի եւ կաշիի բոյրեր:

Քննութենէն 5 տարի ետք չափահասներուն 39 առ հարիւրը, որ ամէնէն ցած նիշերը արձանագրած է (4-5 սխալով), արդէն մահացած է: Հոտառութեան միջին կորուստէ տառապող անձերուն 19 առ հարիւրը մահացած է, իսկ 0-1 սխալ արձանագրած առողջ հոտառութեան տէր անձերուն` միայն 10 առ հարիւրը:

Թէեւ նկատի առնուած են տարբեր գործօններ, ինչպէս` տարիք, սննդառութիւն, ծխելու սովորութիւններ եւ աղքատութիւն, բայց եւ այնպէս ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են, թէ ամէնէն տկար հոտառութիւն ունեցող անձերը ամէնէն աւելի ենթակայ կը մնան մահուան վտանգին:

## Աղբիւր

* Բժիշկ, Անթիլիաս-Լիբանան, 2000, էջ 66։
Հորիզոն (օրաթերթ)

**Հորիզոն**, հասարական-քաղաքական, տնտեսական եւ գրական օրաթերթ։

Հրատարակուած է 1909-18 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, Հ. Յ. դաշնակցութեան նախաձեռնութեամբ։ Խմբագրի հրատարակիչներ՝ Բ. Նուրալեան, Ա. Սահակեան, Լէօ (Ա. Բաբախանեան), Յովհաննէս Թումանեան, Նիկոլ Աղբալեան, Ա. Ջամալեան, Ս. Գրուզինեան (Վրացեան), Մ. Վարանդեան եւ Վ. Նաւասարդեան։ 

Պարբերաբար խմբագրած է նիւթեր Կովկասի, Ռուսաստանի եւ այլ հայաբնակ վայրերու ընկերատնտեսական վիճակի եւ մշակութային կեանքի վերաբերեալ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է հայ ազգային խնդիրներուն, յատկապէս՝ Հայկական հարցին։

1912-14 թուականներուն, հայկական հարցին վերայայտման ժամանակ, Հորիզոն օրաթերթը անդրադարձած է մեծ պետութիւններու դիրքորոշման, հայկական բարենորոգումներուն խնդրին, հայ ազգային շրջաններու մասնակցութեան բարենորոգումներու ծրագրի մշակմանը, լուսաբանած է Կ. Պոլսի դեսպանաժողովի (1913 թուականի՝ Յուլիս ամսուն) ընթացքը, արժեւորած է 1914-ի ռուս-թուրքական համաձայնագրի նշանակութիւնը։ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին Արեւմտեան Հայաստանի ինքնավարութեան միակ իրական երաշխիքը համարած է Ռուսական կայսրութիւնը, պատերազմի տարիներուն պաշտպանած է անոր քաղաքականութիւնը եւ հայ կամաւորական շարժումը։ Չէ ընդունած 1917-ի Հոկտեմբերի յեղափոխութիւնը, հանդէս եկած է Այսրկովկասի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման դէմ։

1914-15 թուականներուն լոյս տեսած է Հորիզոնի գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ յաւելուածը։

## Հրատարակութիւններ

* 1909 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1910 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1911 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1912 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1913 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1914 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1915 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1916 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1917 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը,
* 1918 թուականի «Հորիզոն» օրաթերթի թիւերը։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Օրաթերթեր
Հուելվա

**Հուելվա** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Խայեն նահանգին մէջ, ան ալ իր հերթին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքի մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Մեծ Խայեն շրջանի կազմի մէջ։ Տարածքը՝ 149 քմ․²։ Բնակչութիւնը՝ 149 310 (ըստ 2010 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն)։

Քաղաքի հովանաւորները կը հանդիսանայ՝ սուրբ Սեպասթիանը։

Քրիստափոր Քոլոմպոս Հուելվայէն  մեկնած է դէպի Ամերիկա։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Huelva - Plaza de las monjas.jpg| 
Parque Las Palmeras Huelva.JPG|Զբօսայգի
Astilleros Huelva.JPG| 
Puerto de Huelva 001.JPG| 
Sevilla2005Julio 034.jpg| 
Sevilla2005Julio 033.jpg|Մայր տաճար
Ayuntamiento de Huelva.JPG| 
MonumentoFeDescubridora.jpg|Յուշարձան


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Հովիկ Էդգարեան

**Հովիկ Էդգարեան**, ծնած է Իրանի Չարմահալ հայաբնակ գաւառի Հաջիաբաղ գիւղը, ուսուցչի ընտանիքի մէջ։ Տարրական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Նոր Ջուղայի Գէորգ Քանանեան եւ Իսֆահանի դպրոցներուն մէջ։ Ապա յաճախած է Թեհրանի նուագախումբերուն առափին ջութակներու շարքին մէջ։ Ապա անցած է Հռոմ եւ Լոնտոն։ 1955-ին աւարտած է Լոնտոնի երաժշտանոցը։ Նուագած է Լոնտոնի Սէնֆոնիք նուագախումբին մէջ։ Հետեւած է նաեւ դաշնամուրի ճարտարարուեստի ճիւղին, Լոնտոնի երաժշտական գործիքներու ինստիտուտին մէջ։

Հ․ Էդգարեան նուիրուած ըլլալով հայ մշակոյթին եւ Մայր Հայրենիքին, 35 տարիէ ի վեր Հայաստանի կը տրամադրէ հին ձեռագիրներ եւ հրատարակուած գործեր։ Կորուստէ փրկած է շաս մը գրողներու արխիւները, զանոնք Հայաստան ղրկելով։ Պարգեւատրուած է Մեսրոպ Մաշտոցեան մատենադարանի մետալով։

Գրել սկսած է մանկութեան շրջանին, եւ 1936-ին տուած է իր առաջին գրուածքը «Հասկեր» պարբերականին մէջ։ Տուած է յօդուածներ հայերէն, պարսկերէն, անգլերէն եւ իտալերէն լէզուներով։ Նաեւ բանաստեղծութիւններ, որոնց թիւը կը հասնի 1900-ի։

Թեհրանի իր շէնքին մէջ հիմնած է սեփական ուժերով «Ռաֆֆի Դպրոց» անունով կրթարան մը, որուն տեսուչը ինքն էր։ Ապա կը ստիպուի թողուլ տեսչական ասպարէզը, իր մասնագիտութիւնը շարունակելու համար․ նաեւ կը փոխէ դպրոցին անունը «Նոր-Անի»-ի։ Այս վերջինը գոյութիւն ունի 31 տարիէ ի վեր։

Անդամակցած է Իրանահայ Գրողներու Միութեան եւ վարած՝ պատասխանատու պաշտօններ։ Մասնակցած է «Հայ ժողովրդական Թատրոն»ին, որուն հիմնադիրներէն է։

Թեհրանի մէջ հիմնած է իր անունով հրատարակչական ֆոնտ մը, որը մինչեւ այսօր լոյս ընծայած է 22 գիրք:

Իր հրատարակած գորղերն են․ «Խօսում են կենդանիները», «Ծաղկածովի Երանգներ» եւ «Լուսաշող»։

Ունի գրական ու երաժշտական անտիպ ստեղծագործութիւններ։

Աշխատակցած է տասնեակ մը թերթերու եւ պարբերականներու, մասնաւորաբար Իրանի, Պէյրութի եւ Հայաստանի մամուլին։

Նիւթական մեծ նուիրատուութիւններ կատարած է Հայաստան Հայաստանի երկրաշարժի աղէտեալներուն եւ համալսարանի քարտիսագիտական ճիւղին․ իր յատկացուցած գումարով համակարգիչի սարք մը գնած եւ կոչած են «Հովիկ Էդգարեան Լաբորատորիա»։ Սատարած է Պուլկարիոյ Հայոց դպրոցին, տրամադրելով կարեւոր գումար մը՝ յայտնի մտաւորական գրող Սեւտա Սեւանի ձեռամբ։

Հ․ Էդգարեան թախծալից տաղերու ընդմէջէն կ'արտայայտէ վշտակից։ հայ հոգիներու մորմոքը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Մարք Հոփլամազեան

**Մարք Հոփլամազեան** (, ), ազգութեամբ հայ ամերիկացի գործարար, Hyatt հիւրանոցներ ընկերութեան նախագահ եւ գործադիր տնօրէն: Աւարտած է Հարուըրտի համալսարանը, այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Շիքակոյի համալսարանի տնտեսագիտութեան դպրոցը:

## Կրթութիւն
Ձեռնարկատիրական ջիղը Հոփլամազեան ժառանգած է պապէն, որ հայերուն զանգուածային ջարդերէն անմիջապէս առաջ Կեսարիայէն (Կեդրոնական Անատոլիա) գաղթած է Ամերիկա եւ փոքրիկ շուկայ մը հիմնած է Ուոթըրթաունի մէջ (Մասաչուսեթսի նահանգ):

Մարքի ծնողները անոր լաւ կրթութիւն տուած են: 1985-ին Մարք տնտեսագիտութենէն կառավարման մագիստրոսի աստիճան ստացած է Հարուըրտի տնտեսագիտութիւն դպրոցը, որմէ ետք վերապատրաստուած է Շիքակոյի համալսարանը, որ աւարտած է 1989-ին:

## Գործունէութիւն

Նիւ Եորքի ներդրումային դրամատուներէն մէկուն մէջ  քանի մը տարուան աշխատանքի ընթացքին Մարք կը նկատուի միլիարատէր Ճէյ Փրիթզկերի (Jay Pritzker) տնտեսագիտութիւնը կառավարող տնօրէնը: 25 տարեկանին Մարք կը սկսի աշխատիլ  Ամերիկայի ամենահարուստ ընտանիքներու տասնեակին մէջ գտնուող Փրիթզկերներուն պատկանող ընկերութիւններէն մէկուն մէջ: Սկիզբը Հոփլամազեան ընտանիքին նիւթական հարցերը կը վարէր, այնուհետեւ զինք կը ներգրաւէ հիւրանոցային տնտեսագիտութիւնը: 2006-ին, համաշխարհային նիւթական ճգնաժամի բուռն շրջանին, ան ընկերութիւնը կառավարելու առաջարկ կը ստանայ: Մարք կը յաջողի ընկերութիւնը կառավարել առանց բացասական հետեւանքներու, հիւրանոցային տնտեսագիտութեան համար դժուար ժամանակահատուածով: Մինչդեռ հիմնական մրցակիցները՝ «Marriott»-ն ու «Hilton»-ը, շատ կը տուժեն: Մարքի գլխաւորութեամբ «Hyatt» ցանցը արագ կը ձերբազատի նախորդներէն ժառանգած հարցերէն եւ զարգացում կ'ապրի:

Մարք Հոփլամազեան կը ղեկավարէ աշխարհի ամենամեծ հիւրանոցային ցանցերէն մէկը Hyatt Hotels Corporation»-ը, որ 573 հիւրանոց ունի աշխարհի 5 ցամաքամասերէն  58 երկիրներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գործարարներ
Հռիփսիմեան Օրիորդաց Դպրոց (Պաքու)

**Պաքուի հայկական Հռիփսիմեան օրիորդաց միջնակարգ դպրոց**, հայ աղջիկներու համար բացուած ամենահին դպրոցներէն է։ Հիմնուած է 14 Յունիս  1869-ին, փաստաթուղթի մը համաձայն 1870-ին։ Պահուած է Պաքուի մարդասիրական ընկերութեան հաշուին։

1872-ին ունեցած է նախապատրաստական եւ առաջին դասարաններ, որոնց մէջ միասին սորված են 36 հայ աղջիկներ։ Նախապատրաստական շրջանին անցած են հայոց լեզուով ընթերցանութիւն եւ վայելչագրութիւն, քրիստոնէական վարդապետութիւն, ռուսաց լեզուի ընթերցանութիւն եւ վայելչագրութիւն, թուաբանութեան առաջին մասը, ձեռագործութիւն եւ երգեցողութիւն։

Առաջին դասարանին մէջ անցած են հայերէնի քերականութիւն, թարգմանութիւն գրաբարէն աշխարհաբար, քրիստոնէական վարդապետութիւն եւ սրբազան պատմութիւն, ազգային պատմութիւն, ռուսաց լեզուի ընթերցանութիւն, թարգմանութիւն եւ վայելչագրութիւն, ռուսաց լեզուով՝ թուաբանութիւն, աշխարհագրութիւն եւ բնական գիտութիւն, ձեռագործութիւն եւ երգեցողութիւն։

1885-ին փակուած է։ Վերաբացուած է 1886 Սեպտեմբերին՝ Պաքուի մարդասիրական ընկերութեան շէնքին մէջ, մնալով երկդասեան իգական դպրոց։

1888-89 ուսանողական տարուան ընթացքին ունեցած է 137 աշակերտուհի։ Ըստ ընկերային դրութեան անոնք բաժնուած են այսպէս. հոգեւորականներուն աղջիկները՝ 6, ազնուականներունը՝ 7, աստիճանաւորներունը՝ 10, վաճառականներունը՝ 73, արհեստաւորներունը՝ 50, երկրագործներունը՝ 3։ Թոշակ վճարած են 89, անվճար սորված են 48 հոգի։ Փոխադրուած են յաջորդ դասարաններ՝ 87, մնացած են 43 հոգի։

1896-ի երկրորդ փակումէն առաջ ունեցած է 250 աշակերտուհի։

Վերաբացուած է 1906-ին։ 1908-09 ուսանողական տարին եղած է իգական երկդասեան դպրոց, ուր սորված են 368 հայ աղջիկներ։ 1911-12 ուսանողական տարին դարձած է եօթնամեայ դպրոց, սակայն աշակերտուհիներուն թիւը նուազած է, իջնելով 287-ի։ 1914-ին, աշակերտուհիներուն թիւը նկատելիօրէն աճած է, հասնելով 399-ի (ուսուցիչներ՝ 14)։ 1917-ին գործած է որպէս իգական միջնակարգ դպրոց։

Դպրոցը ունեցած է մանկավարժական ուղղութիւն։

## '''Գրականութիւն'''
* «Մեղու Հայաստանի», 1869, թիւ 26։
* «Մեղու Հայաստանի», 1885, թիւ 20։
* «Արարատ», 1876, Ա, էջ 34։
* «Արարատ», 1878, ԺԲ, էջ 455։
* «Արարատ», 1917, թիւ 2, էջ 92 եւ 620։

## Ծանօթագրութիւններ