Արամ Անտոնեան

**Արամ Անտոնեան** (), հայ լրագրող, պատմաբան, հրապարակագիր։

## Կենսագրութիւն
Անտոնեան ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Խմբագրած է «Լոյս», «Ծաղիկ» եւ «Սուրհանդակ» թերթերը։ Ապա ծառայած է օսմանեան կառավարութեան։

Ապրիլ 24, 1915-ի գիշերը ձերբակալուած մտաւորականներուն մաս կազմած ու աքսորուած է Չանղըրը։ Այնուհետեւ վերադարձած է Անգարա եւ ղրկուած Ռաս-իւլ-Այն եւ Մեսքենէ։

1928-1951-ին Անտոնեան կարգուած է Փարիզի «Նուպարեան» գրադարանի տնօրէն, յաջողելով պահել եւ պահպանել գրեթէ բոլոր հաւաքածոները գերմանական գրաւման ժամանակ։

## Կենսագրութիւն
Աւարտած է ծննդավայրի հայկական եւ ֆրանսական վարժարանները։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ հրատարակած եւ խմբագրած է բազմաթիւ պարբերականներ («Լոյս», «Շաղիկ», «Խարազան» եւ այլն), զորս ձեւաւորած է ինքը։ Պալքանեան պատերազմներէն յետոյ Անտոնեանը հրատարակած է «Պատմութիւն Պալքանեան պատերազմներու» (1913) ուսումնասիրութիւնը։ 1914 թուականի Օգոստոսէն նշանակուած է հայերէն նամակներու կայսերական «գրաքննիչ», սակայն, «անգաղտնապահ» գտնուելով՝ Կոստանդնուպոլսոյ հայկական պատրիարքարանին որոշ տեղեկութիւններ հաղորդած է, որու համար 1915 թուականին աքսորուած է հայ մտաւորականներու հետ։ Հալէպի մէջ եղած ժամանակ բռնագաղթի տնօրինութեան թուրք քարտուղար Նայիմ պէյէն ձեռք բերած է Հայոց ցեղասպանութեան մասին շարք մը պաշտօնական-պետական վաւերագրեր, զորս հրապարակած է «Այն սեւ օրերուն...» (1918) եւ «Նայիմ պէյի յուշերը» (1920, ֆրանս. եւ անգլ., հայերէն հրտ. «Մեծ ոճիրը», 1921) գիրքերուն մէջ։ Այն փաստաթուղթերը, որոնց հաւաստիութիւնը հաստատած է յատուկ յանձնաժողովը, երիտթրքական կառավարութեան նախապատրաստած եւ իրականացուցած Հայոց Ցեղասպանութեան ամէնահամոզիչ վկայութիւններն են։ Այդ վաւերագրերը օգտագործուած են ինչպէս երիտթուրքերու (1919), այնպէս ալ Սողոմոն Թէհլիրեանի դատավարութեան ժամանակ։ Իր նշանակութեամբ Անտոնեանի «Մեծ ոճիրը» գիրքը (1921), որն այդ փաստաթուղթերու եւ վկայագրերու ամփոփումն է, անգնահատելի Է Մեծ եղեռնի պատմութեան ուսումնասիրութեան համար։ Գրած է նաեւ «Աքսորին ճամբուն վրայ» (1920) յուշագրութիւնը։ 1920 թուականին Անտոնեանը տեղափոխուած է Փարիզ, ստանձնած՝ հայոց ազգային պատուիրակութեան դիւանապետի պաշտօնը (մինչեւ 1923-ի Լոզանի խորհրդաժողովը), ապա կատարած Գաբրիէլ Նորատունկեանի անձնական քարտուղարի պարտականութիւնները։ Այդ տարիներուն գրի առած է Լեւոն Բաշալեանի՝ Լոզանի խորհրդաժողովի մասին օրագրութիւնը (հրտ. 1951-ին, Փարիզի «Այսօր» օրաթերթին մէջ)։ 1928 թուականին նշանակուած է Նուպարեան մատենադարանի (Փարիզ) տնօրէն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ֆաշիստական օկուպացիայի պայմաններուն մէջ կրցած է փրկել մատենադարանի մեծարժէք շատ հայերէն ձեռագրեր ու գրքեր, մշակութային այլ արժէքներ։ Թարգմանած կամ ընդօրինակած է բազմաթիւ ձեռագրեր, խմբագրած՝ Նուպար փաշայի եւ Ներսէս Վարժապետեանի թղթակցութիւնները եւ այլն։

Օգտագործած է Ա., Ա. Ա., Այբայբ, Արամանտօ, Բոլիթիքոս, Ա. Գրիգորեան, Էտլվայս, Էրամ, Կապարճ, Մ., Մերս.-, Մարա, Մեղուիկեան, Նուարդ, Մերսետես, Մեֆիսթօ, Մոլորակ, Սուրխաթան, Վերատեսուչ, Փիւնիկ, Արամ ծածկանունները։

## Երկերու մատենագիտութիւն
* Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1907, 176 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1909, 128 էջ:
* Ճշմարտութիւնը, Կ. Պոլիս, 1909, 60 էջ:
* Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1910, 240 էջ:
* Կաւէ արձաններ, Կ. Պոլիս, 1910, 80 էջ:
* Շիրվանզադէ (կենսագրական նոթեր իր գրական գործունէութեան յոբելեանին առթիւ), Կ. Պոլիս, 1911, 48 էջ:
* Գանձարան (բարձրագոյն դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1912, 504 էջ:
* Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Ա, Կ. Պոլիս, 1912, էջ 1-192:
* Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Բ, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 193-368:
* Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Գ, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 369-536:
* Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Դ, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 537-752:
* Պատկերազարդ ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, հատ. Ե, Կ. Պոլիս, 1913, էջ 753-1040:
* Այն սեւ օրերուն… (պատկերներ), Պոսթըն, 1919, 204 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, միջին դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1919, 224 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1919, 144 էջ:
* Գանձարան (բարձրագոյն դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1920, 472 էջ։
* Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Պոսթըն, 1921, 308 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, միջին դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1925, 224 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1926, 144 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, միջին դասընթացք), Կ. Պոլիս, 1934, 288 էջ:
* Գանձարան (ընթերցանութեան գիրք, տարրական դասընթացքի համար), Կ. Պոլիս, 1936, 192 էջ:
* Ընդարձակ պատմութիւն Պալքանեան պատերազմին, Պէյրութ, 1940, 432 էջ:
* Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացք, Գ եւ Դ տարի), Իսթանպուլ, 1950, 288 էջ:
* Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէաթ փաշա), Պէյրութ, 1965, 224 էջ:
* Գանձարան բարոյական դաստիարակութեան (ընթերցանութեան գիրք: Միջին դասընթացքի համար), Իսթանպուլ, 1969, 240 էջ:
* Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Պէյրութ, 1977, 300 էջ:
* Այն սեւ օրերուն… (պատկերներ), Պէյրութ, 1985, 204 էջ:
* Մեծ ոճիրը (հայկական վերջին կոտորածները եւ Թալէադ փաշա), Երեւան, 1990, 304 էջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ