Թորոս Թորամանեան

**Թորոս Թորոմանեան** (), հայ նշանաւոր ճարտարապետ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Փոքր Հայքի Շապին Գարահիսար քաղաքին մէջ (ուր ծնած է նաեւ Զօրավար Անդրանիկը) 1864 թուականին, հողագործի ընտանիքի մը մէջ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ։ 1883 թուականին մեկնած է Կոստանդնուպոլիս, աշխատած է որպէս ատաղձագործի աշակերտ: 1888-1893 թթ. սորված է Կ.Պոլսոյ Կայսերական Գեղարուեստից ճեմարանի ճարտարապետական բաժնին մէջ։ 1896-1900 թթ. ապրած է Պուլկարիոյ մէջ, զբաղած է շինարարութեամբ: Սակայն, հետաքրքրութեան առարկան  ճարտարապետութեան տեսութիւնն էր: 1900 թուականին այցելած է Յունաստան, ապա Եգիպտոս եւ Իտալիա: 1902 թուականին եղած է Փարիզ, ուր ունկնդրած է դասախօսութիւններ արուեստի մասին եւ զբաղած է արեւելեան հնագիտական առարկաներու ուսումնասիրութեամբ: 1903, 1905-1909 թուականներուն յայտնի կովկասագէտ ու հնագէտ Նիկողայոս Մառի հետ միասին մասնակցած է Անիի մէջ տարուող պեղումներուն, կատարելով անոր աւերակներու ողջ ճարտարապետական նիւթի յատակագծերը, նկարները, կտրուածքները եւ վերակազմութիւնները: Իր աշխատանքներով Թ. Թորամանեանը ներկայացուցած է հայկական ճարտարապետութեան ծագումը եւ զարգացման շրջանները:

20-րդ դարու սկզբին Թ. Թորամանեանի ջանքերով Զուարթնոցի աւերակները դուրս բերուած են հողի դարաւոր շերտերու տակէն: Թորամանեանի մանրամասն ուսումնասիրութիւնները վերականգնած են տաճարի իսկական պատկերը: Յայտնի դարձած է, որ տաճարը եղած է բոլորակ, եռայարկ, հայկական թմբուկով, գմբէթաշէն ինքնատիպ կոթողով մը: Երբ Անիի պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուած է Գագիկ թագաւորի արձանը՝ Գագիկաշէն Սբ.Գրիգոր տաճարի մանրակերտը ձեռքին, հաստատուած է, որ Թորամանեան յաջողած էր Զուարթնոցի յատակագծի ուսումնասիրութեամբ ճշգրտօրէն յայտնաբերել շինութեան տեսքն ու ձեւը, քանի որ համաձայն պատմիչին, Գագկաշէնը Զուարթնոցի կրկնութիւնն էր:

1921 թուականին Երեւանի պետական համալսարանին մէջ դասախօսութիւններ տուած է հին Հայաստանի ճարտարապետութեան պատմութեան մասին:

Թորամանեանը մահացած է 1934 թուականին Երեւանի մէջ։ Թաղուած է Հրազդան գետի ափին:

Հայաստանի մէջ սահմանուած է Թորոս Թորամանեանի անուան մրցանակ:

## Ստեղծագործութիւններ
*«Զուարթնոց Եկեղեցին» (1905)
*«Էջմիածնի տաճարը» (1909)
*«Տեկորի տաճարը» (1911)
Թ. Թորամանեանի ստեղծած նիւթերով՝
*Յո. Ստրժիգովսկի. «Հայերու ճարտարապետութիւնը և Եւրոպան»,
*Կ. Ղաֆադարեան. «Նիւթեր հայկական ճարտարապետութեան պատմութեան»։
250px|մինի|աջից

## Գրականութիւն Թորամանեանի Մասին
*«Թորոս Թորամանեան: Կեանքն ու գործը», Նուպար Պապուխեան
*«Ժամանակակիցները Թորոս Թորամանեանի մասին», Միքայէլ Մազմանեանի, Նուպար Պապուխեանի եւ Գառնիկ Թորամանեանի կողմէ կազմուած
*«Թորոս Թորամանեանի դասախօսութեան առթիւ», Յովհաննէս Թումանեան
*«Թորամանեանի թնդանօթները», Յովհաննէս Թումանեան
*[«ճարտատարապետ Թորոս Թորամանեանը», [Աւետիք Իսահակեան] (ռուսերէն)]

## Մէջբերումներ Թորոս Թորամանեանի մասին

## Պատկերասրահ

Toros Toramanyan monument 2015 jun pic 01.JPG|թորոս Թորամանեանի կիսանդրին Զուարթնոցի տարածքում
Գերեզման՝ Թորոս Թորամանյանի.jpg|Թորոս Թորամանեանի գերեզմանը Կոմիտասի անուան պանթէոնի շրջանին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ԵՐԿՈՒ ԳԻՐՔ ՀԱՅ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԵՐԱԽՏԱՒՈՐ ԹՈՐՈՍ ԹՈՐԱՄԱՆԵԱՆԻ ՄԱՍԻՆ:
* Գլխավոր > Լրահոս > ԹՈՐՈՍ ԹՈՐԱՄԱՆՅԱՆ՝ ԱՆԻԻ Ս. ԳՐԻԳՈՐ (ԳԱԳԿԱՇԵՆ) ԵԿԵՂԵՑԻՆ :

Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան անդամներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ հնագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ