open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ազգ. Զաւարեան վարժարան (Հալէպ)

**Ազգային Զաւարեան վարժարան (Հալէպ)**
## Պատմութիւն
*Ազգային Զաւարեան վարժարան հիմնուած է 1925 թ.-ին, Հալէպի Ռամատանիէ թաղամասին մէջ գտնուող հայ տարագիրներու ճամբարին մէջ։
*1932 թ.-ին տեղափոխուեր է Նոր գիւղ  թաղամաս։
*1936 թ.-ի Օգոստոսի 15-ին անուանակոչուեր է Զաւարեան վարժարան։ 
*1936 թ. վարժարանի հոգաբարձութեան օժանդակ մարմինը հիմներ է Զաւարեան թատերախումբը։ 
*1939 թ. կը գործէ դպրոցի գրադարանը։ Վարժարանն ունի նախակրթարան, մանկապարտէզ, 490 աշակերտ (2000թ.)
15 Օգոստոս 1936-էն ի վեր գործող Ազգ. Զաւարեան Վարժարանը, որ տասնեակ տարիներ շարունակած է իր նուիրական առաքելութիւնը կրթութիւն եւ ուսում ջամբելով բոլորին: Օրին, Վարժարանի կողքին կը գործէր Զաւարեան միութիւնը, որուն գլխաւոր նպատակն էր նիւթապէս եւ բարոյապէս օժանդակել եւ նեցուկ կանգնիլ վարժարանի վերելքին իր ներդրումներով օգտակար հանդիսանալ վարժարանի պիւտճէի հաւասարակշռման, այս բոլորին կողքին հաւատացած իր առաքելութեան, սատար հանդիսանալու նպատակաւ նորանոր սերունդներու պատրաստութեան, որ ապագային պիտի ստանձնէր ղեկավար պաշտօններ:

1936 թուականէն ստեղծած է հանրային գրադարանը եւ չնչին գումարներով գիրքեր կը մատուցեր աշակերտութեան, շրջանաւարտներուն եւ հանրութեան: Գրադարանը կը պարունակէր շուրջ 2500 գիրքեր:

Արդարեւ, 2010 թուականին Ազգային Զաւարեան Վարժարանի հոգաբարձութեան եւ տնօրէնութեան անխոնջ աշխատանքով եւ Ազգային Վարչութեան հաւանութեամբ կարելի եղաւ Զաւարեան միութեան փոխարէն, որ շուրջ 40 տարիներէ ի վեր դադրած էր գործելէ յառաջացնել Զաւարեան Շրջանաւարտից միութիւնը: Այդ իսկ նպատակաւ հոգաբարձութիւնը խորհրդակցաբար Ազգային վարչութեան հետ նշանակեց վարչութիւն մը:

Միութիւնը, իր գլխաւոր նպատակը յաջողցնելու միտումով կը կազմակերպէր խրախճանքներ, ձեռնարկներ, վիճակահանութիւններ եւ այլն,  որպէսզի համախմբէ շրջանաւարտները եւ գոյացած գումարով օգտակար դառնայ Զաւարեան վարժարանին ու աշակերտութեան:

Զաւարեանի Շրջանաւարտից Միութիւնը, Միութեան Կանոնագիրը, Անդրանիկ Վարչութիւնը՝ Ազգ. Իշխանութեան վաւերացումով, ընթացք առած է տեղի ունեցած առաջին մեծ հաւաքով: 

2011ին ծայր առած Սուրիոյ պատերազմին հետեւանքով, 2012-2013 ուսումնական տարեշրջանին, Ազգ. Վարչութեան որոշումով, Ազգ. Զաւարեան եւ Ազգ. Սահակեան վարժարանները միացան վերջինիս շէնքին մէջ, ապա աշակերտութեան թիւի նուազումով Հալէպի Ազգ.վարժարանները (Հայկազեան, Զաւարեան, Սահակեան, Կիւլպէնկեան եւ Մեսրոպեան) Ազգ. Միացեալ Վարժարան անունով մէկտեղուեցան Ազգ. Կիւլպէնկեան վարժարանի շէնքին մէջ:

## Աղբիւրներ
*ZAVARIAN SCHOOL 1925 (1936-2011)
*Երգերու Երեկոյ» Zavarian Yerkahantes 19-20/10/2013 @ Yergir Media

Ստորոգութիւն:Սուրիոյ Ազգային Վարժարաններ
Գարեգին Բ․ Կաթողիկոս

**Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ․ Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց** (աւազանի անունը՝ ***Կտրիճ Գրիգորի Ներսիսեան*** ;ծնած 21 Օգոստոս 1951)։ Հայ եկեղեցական գործիչ, 4 նոյեմբեր 1999 -էն Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցիի 132-րդ Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, յաջորդելով Գարեգին Ա․ Կաթողիկոսին որ վախճանած էր 29 Յունիս 1999-ին։

Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Օգոստոսի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ոսկեհատ ծնածներ
Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեան

**Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեան** (), պատմաբան, նախկին տնօրէն Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Կիպրոսի Մելքոնեան կրթական հաստատութեան:

## Ուսում եւ պաշտօն

* Ան նախակրթութիւնը ստացած է Նիկոսիոյ Ազգային Մելիքեան-Ուզունեան վարժարանին մէջ, ապա յաճախած է Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն, որուն Վարժապետանոցի բաժինէն շրջանաւարտ եղած է 1947-ին:

*Համալսարանական ուսումը ստացած է Միացեալ Թագաւորութեան տարբեր համալսարաններէն. «Պսակաւոր Արուեստից» վկայականի տիրացած է Լոնտոնի Համալսարանէն, «Մագիստրոս Արուեստից»՝ Կլասքոյի Համալսարանէն:
*1982-ին, Օքսֆորտի Համալսարանէն տիրացած է Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճանին, պաշտպանելով “Britain and the Armenian Question 1915-1923” (Բրիտանիա եւ Հայկական Հարցը 1915-1923) թեզը, որ ունեցած է երեք հրատարակութիւն՝ 1984-ին եւ 1985-ին, իսկ հայերէն թարգմանութեամբ՝ 1994-ին:
*1951-էն 1975 (ընդմիջումներով), Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս դասաւանդած է աշխարհագրութիւն եւ ընդհանուր ազգաց պատմութիւն դասանիւթերը:
*1985-էն 1988 վարած է Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան տնօրէնուհիի պաշտօնը:
*Տարբեր տարիներ եղած է Ազգային Առաջնորդարանի Աղքատախնամ մարմնին եւ Հ. Բ. Ը. Մ.-ի Նիկոսիոյ մասնաճիւղի Տիկնանց վարչութեան ատենապետուհին: *Վեթերան անդամ է Հ. Բ. Ը. Միութեան:

*1984-էն 2006, պատմագիտական, կրթական եւ ընկերային նիւթերով զանազան դասախօսութիւններ տուած է Լոնտոնի, Նիկոսիոյ, Երեւանի, Աթէնքի, Հալէպի, Գահիրէի, Դամասկոսի, Ռովանիէմի (Ֆինլանտիա), Ժընեւի, Փուաթիէի (Ֆրանսա), Լոս Անճելըսի եւ Պէյրութի մէջ:

## Շքանշան
Կրթական եւ մշակութային գործունէութեան համար 1997-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԱԱրամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին կողմէ շքադրուած է «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով, իսկ 2003-ին, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին կողմէ՝ «Ս. Սահակ-Ս. Մեսրոպ» շքանշանով:

## Ծանօթագրութիւններ


## Տե՛ս նաեւ
Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն
## Աղբիւրներ
*Հանդիսութիւն` Նուիրուած Դոկտ. Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեանի

Ստորոգութիւն:Պատմաբան
Ստորոգութիւն:Մանկավարժ
Ստորոգութիւն:Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան տնօրէնուհի
Ստորոգութիւն:Ազգային Առաջնորդարանի Աղքատախնամ մարմնի ատենապետուհի
Ստորոգութիւն:Օքսֆորտի Համալսարանէն Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճան
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա),** Պոլսոյ ամենահին եկեղեցին։

## Պատմականը
Ըստ 1360 եւ 1361 թուակիր երկու ձեռագիրներու յիշատակարաններու Ղալաթիոյ մէջ գոյութիւն ունեցած է Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի մը։ Իսկ Արմաշի վանքին մատենադարանը գտնուած ձեռագրի մը յիշատակարանին համաձայն Կոզմա անուն վաճառական մը 1391ին Պոլիս գալով կառուցանել տուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին եւ Աւետ անուն դարբին մը շինած՝ Սուրբ Խաչ մատուռը։ Այս յիշատակարաններուն առընթեր Ղուկաս Վարդապետ Ինճիճեան կ՚արձանագրէ, թէ Կոզմա անուն վաճառականը 1391ին Պոլիս եկած եւ գնած է եկեղեցւոյ հողը։ Եկեղեցւոյ որմերուն վրայ տեղադրուած երկու արձանագրութիւններ կը յստակացնեն, թէ եկեղեցին 1431 թուականին գոյութիւն ունէր։ 1635ին ազդեցիկ հայ մը՝ Շահին Չէլէպի, Գրիգոր Կեսարացի Պատրիարքի մարմինը ամփոփեց եկեղեցւոյ պատին տակ։

## Հիմնական Վերանորոգութիւններ եւ Բարեզարդումներ
Շէնքը, 1660ին Ղալաթիոյ մէջ պատահած հրդեհէն վնաս չէ տեսած։ Իսկ 1731ի հրդեհին ան ամբողջովին հրոյ ճարակ դարձած է։ Շչւանի Պոլսոյ Պատրիարք՝ Յովհաննէս Կոլոտի օրով, 1733ին Սարգիս Խալֆայի կողմէ վերաշինուեցաւ։ Կառուցման ծախքերը հոգացած են Ակնցի Մահտեսի Սեղբոս Ամիրա Երեւանենց եւ Յովհաննէս Կոլոտ Պատրիարք, որուն ձեռքով նաեւ պաշտամունքի բացուած է եկեղեցին։ 1771ին եկեղեցին դարձեալ հրոյ ճարակ կը դառնայ։ Եկեղեցւոյ վերաշինութիւնը կը կատարուի 1799ին, ճարտարապետութեամբ Մինաս Խալֆայի։ Եկեղեցւոյ քով աւելցած են նաեւ Սուրբ Խաչ եւ Սուրբ Կարապետ մատուռները։ 1888ին ներքին որմերը կամարաձեւ կը բացուին եւ երեք տաճարները իրար կը միանան։

1958ին քաղաքի(Պոլիս) բարեզարդման աշխատանքներուն պատճառաւ, եկեղեցին ամբողջութեամբ ապասեփականացուելով քանդուեցաւ եւ հողին մեծ մասը յատկացուեցաւ ընդարձակելի պողոտային համար։ Գարեգին Խաչատուրեան Պատրիարքի յանձնարարութեամբ, ճարտարապետ Պետրոս Զօպեանի կողմէ պատրաստուած յատակագիծը Էջմիածնի կողմէ ալ վաւերացուելով գործադրութեան դրուեցաւ եւ մնացեալ հողին վրայ 1962ին կաթողիկէ գմբէթով կառուցուեցաւ այժմու Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին (Ղալաթիա)։ Նորակառոյց եկեղեցւոյ օծումը ու պաշտամունքի բացումը կատարուեցաւ 1966ին, ձեռամբ Շնորհք Պատրիարքի։ Պոլսոյ մէջ հայ դասական ոճով կառուցուած միակ եկեղեցին է։ Ներքնայարկը կը գտնուի Ամենափրկչի Մատուռը։ Հոն տեղադրուած է Յովհաննէս Կոլոտ Պատրիարքի դամբարանը։

Որմերուն վրայ կը գտնուին հին եկեղեցւոյ յիշատակարանները ու թանկարժէք յախճապակիներու մնացորդներ։

Եկեղեցին նորոգութեան ենթարկուած է 2005 թուին, օծուած եւ պաշտամունքի վերաբացուած է ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Պատրիարք Հօր։

Եկեղեցւոյ վերջին նորոգութիւնը տեղի ունեցած է 2011 թուականին ու պաշտամունքի վերաբացուած, ձեռամբ՝ Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ Բարձր. Տ. Արամ Արքեպիսկոպոսի։

Եկեղեցւոյ կից 1871ին քարուկիր վիճակով շինուած է Կեդրոնական վարժարանի շէնքը։

**Եկեղեցւոյ ներքնայարկը թաղուած են՝**

Յովհաննէս Թ. Պատրիարք Բաղիշեցի (Կոլոտ) 1678-1741

Գրիգոր Պատրիարք Կեսարացի 1570-1636

**Իսկ եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած են Կեդրոնական Վարժարանի բարերարներ՝**

Յարութիւն Էֆէնտի Գափամաճեան 1814-1878

Մաքրուհի Գափամաճեան (Կողակից Յարութիւն Էֆէնտի Գափամաճեանի) 1827-1887
Պատկեր:Surp Krikor Lusavoric Karakoy.JPG|Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի - Ղալաթիա
Պատկեր:Gregory the Illuminator Church of Galata 6179.jpg|Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի - Ղալաթիա


## Աղբիւրներ
http://www.turkiyeermenileripatrikligi.org
Արապեան (այլ կիրառումներ)

**Արապեան**` հայկական մականուն։

* Պօղոս Արապեան (1742-1835), հայ տպարանատէր
* Վռամշապուհ Արապեան  հայ հանրային-քաղաքական գործիչ, Հայոց ցեղասպանության զոհ
* Միքիաս Արապեան (1876-1960), հայ վիպասան
Նինա Ճիտէճեան

**Նինա Ճիտէճեան**, ծնած է Պոսթըն, Մասաչուսէց։ Ան հիմնադիր անդամներէն էր Պաալպէքի փառատօնի կազմակերպիչ յանձնախումբին, ինչպէս նաեւ նախագահը 1991-ի Այնճարի փառատօնի յանձնախումբին:

## Կենսագրութիւն
Ճիտէճեան ծնողներուն հետ կը տեղափոխուի Թեհրան ապա Պէյրութ :

Ան կ’ամուսնանայ տոքթ. Երուանդ Ճիտէճեանին հետ, որ Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի հիւանդանոցին վիրաբուժական բաժինի առաջատար դէմքերէն էր: Անոնք կ’ունենան աղջիկ զաւակ մը՝ Տընիզը:

Տոքթ. Երուանդ Ճիտէճեան իր մահկանացուն կը կնքէ 8 Ապրիլ 1989։

Պատմութիւնը արձանագրող, շուրջ 16 գիրքերու եւ «L’Orient-Le Jour»  թերթին մէջ լոյս տեսած բազմաթիւ յօդուածներու հեղինակ Նինա Ճիտէճեան կը խոստովանէր որ ինք 100% հայ է եւ ամբողջական լիբանանցի։

Նինա կը մահանայ 95 տարեկան հասակին:

## Կրթութիւն եւ ասպարէզ
Երբ Տընիզ համալսարանական կը դառնայ,Նինա Ճիտէճեան կը շարունակէ իր կիսատ ձգած ուսումնառութիւնը AUB-ի մէջ, ուրկէ 1965-ին կը վկայուի Նախնեաց պատմութեան եւ հնագիտութեան բաժանմունքէն ստանալով Մագիստրոս աստիճան, որպէս թէզ պաշտպանելով «Պիպլոսը առաջին հազարամեակին» նիւթը, որ հետագային լոյս կը տեսնէ Տար էլ Մաշրէք տպարանէն:

## Երկեր
Նինա Ճիտէճեան հեղինակ է 16-է աւելի գիրքերու. ան հմտութեամբ ու անաչառութեամբ ուսումնասիրած է հայրենիքին պատմութիւնը ինչպէս՝
Տիւրոս, Սիտոն, Պէյրութ եւ Թրիփոլի քաղաքներու պատմութեան գիրքերը:

1968-ին անգլերէնով լոյս տեսնած առաջին գիրքը՝ «Պիպլոս. դարերու ընդմէջէն» երախայրիքն էր այն  երկար շարքին, որ պիտի նուիրուէր Տիւրոսի (Սուր), Սիտոնի (Սայտա), Պէյրութի եւ Թրիփոլիի հնագիտութեան:

## Պարգեւներ
Լիբանանի կառավարութիւնը հայրենիքին մատուցած անոր ծառայութիւններուն համար զայն 1974-ին պարգեւատրեց «Chevalier», իսկ 2002-ին՝ «Commandeur de l’ordre national du Cedre» շքանշանով:

Ան 1999-ին արժանացած է Մեծի տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին, ձեռամբ Արամ Ա. կաթողիկոսէն:
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*جيدجيان، المرأة التي فكّت تشفيرات الماضي! بقلم إدغار دافيديان 
*Lebanon A Mosiac of Cultures, Liban Une Mosaïque de Cultures by Nina Jidejian
*Byblos through the ages Unknown Binding – January 1, 1971 by Nina Jidejian (Author)
*Tyre Through the Ages by Nina Jidejian
*Sidon Through the Ages Hardcover – January 1, 1971 by Nina Jidejian (Author)
*Beirut Through the Ages by Jidejian Nina
*Heliopolis, City Of The Sun by Nina Jidejian
*à Travers Les âGes PDF معلومات تاريخ النشر: 2017  اسم الملف: Tyr à Travers Les âGes.pdf مؤلف: Nina Jidéjian 
*  Tyre Through the Ages  by Nina Jidejian

Ստորոգութիւն:Հնագէտ
Ստորոգութիւն:Պատմաբան
Ստորոգութիւն:Պոսթոն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հիմնադիր անդամներէն Պաալպէքի փառատօնի կազմակերպիչ յանձնախումբին
Ստորոգութիւն:Նախագահը Այնճարի փառատօնի յանձնախումբին
Կիլիկիոյ Բերդերը

**Կիլիկիոյ բերդերը** կը գտնուէին Հայկական Կիլիկիոյ տարածքին, բերդերուն մեծ մասը կառուցուած էր անոր սահմանամերձ գօտիին մէջ, Լեռնային Կիլիկիոյ կարեւոր անցքերուն մօտ, կամ դէպի Միջերկրական ծով հոսող գետերու նեղ հովիտներուն մէջ։

# Երկրի հիւսիս-արեւելեան շրջանը, Պիրամոս գետի աջակողմեան վտակներէն մէկուն վրայ կը գտնուէր՝ Կանչիբերդը, Զէյթունի ամէնէն նշանաւոր բերդը, որ յաճախակի յարձակումներու ենթարկուած էր սելճուքներու կողմէ։
# Կապան բերդը, կը գտնուէր Կանչիբերդէն դէպի հարաւ-արեւմուտք, անմատոյց վայրի մը մէջ եւ կը պաշտպանէր Կիլիկեան Տաւրոսի վրայ գտնուող նոյնանուն լեռնանցքը։
# Բերդուս եւ Մարաշ ամրացուած կէտերը կը գտնուէին Պիրամոս գետի ափին, Հայկական Կիլիկիոյ սահմանագլխուն, վերջինը միաժամանակ նշանաւոր քաղաք էր։
# Հռոմկլան Հայկական Կիլիկիոյ արեւելեան սահմանային գլխաւոր բերդն էր, կը գտնուէր Արեւմտեան Եփրատ գետի աջ ափին, եւ (ԺԲ.) դարուն դարձած էր Հայոց Կաթողիկոսին Աթոռանիստը։
# Գերմանիկուպոլիսը Կալիկադնոս գետի վերնագաւառի, Իկոնիոյ Սուլթանութեան սահմանագլուխի կարեւոր բերդերէն էր։ Իսկ գետին ստորին հոսանքին շրջանը կը գտնուէր Սելեւկիան, որ ամրացուած նաւահանգիստ մըն էր, եւ սահմանային կէտ մը ներկայացնելով՝ Հեթումեաններու Թագաւորութեան շրջանին վերածուած էր անմատոյց բերդի։
# Կիդնոս գետի վրայ եւ անոր աջակողմեան վտակներու շրջանը կը գտնուէին՝ Գուգլակ, Լամբրոն եւ Պապեռոն նշանաւոր բերդերը։ Լամբրոնը նոյնանուն գաւառի կեդրոնն էր եւ Օշինեան Իշխաններու Աթոռանիստը, Պապերոնը դարձեալ Իշխանական Աթոռանիստ էր, Գուգլակը կը պաշտպանէր նոյնանուն լեռնանցքը։ 
# Սարոս գետի միջին հոսանքին, բարձրադիր ու գեղեցիկ վայրի մը մէջ կը գտնուէր՝ Վահկա բերդը, որ Ռուբինեաններու առաջին հենակէտը եւ քաղաքական առաջին կեդրոնն էր։
# Վահկայէն դէպի արեւմուտք կը գտնուէր՝ Կիլիկեան Տաւրոսի ամէնէն նշանաւոր բերդերէն մէկը՝ Բարձրաբերդը, որ նոյնանուն գաւառի կեդրոնը կը ներկայացնէր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կիլիկիա
Ստորոգութիւն:Հայկական ճարտարապետութիւն
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Պրիսթոլ Պանդոկ (Պէյրութ)

մինի|238x238փքս
Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը (Ֆր.Le Bristol ) շքեղ պանդոկը կը գտնուի Լիբանանի Վերտուն շրջանի, Մատամ Քուրի փողոցի վրայ: Լիբանանի երբեմնի ամենէն շքեղ եւ խորհրդանշական պանդոկներէն մէկը եւ անբաժան մէկ մասն է Լիբանանի ժամանակակից պատմութեան եւ ժամադրավայրը քաղաքական աւագանիին, հիւրընկալելով շքեղ հարսանիքներ եւ ընկերային այլ ձեռնարկներ: 
Արեւմտեան Պէյրութը շէնցնող պանդոկներու հոյլին կը պատկանէր Պրիսթոլ՝ 50էն 70ական թուականներուն իր մերձակայքը գտնուող Ալքազար եւ քիչ մը անդին՝ ծովեզերքին վրայ իշխանավայել կանգնած Սեն Ժորժ պանդոկներու կողքին:

### Պատմութիւն
*մինիՊէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը  որ կը պատկանէր Լիբանանի ամենէն հարուստ ընտանիքներէն՝ Տումէթ ընտանիքին, 1951ին բացաւ իր դռները:

*Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը նաեւ կը գտնուի դիմացը այն շէնքին ուր իսրայէլացի գործակալներ 1973-ին սպանեցին պաղեստինցի երեք պատասխանատու ղեկավարներ, որուն հետեւանքով օրուան կառավարութիւնը հրաժարեցաւ:
*Հակառակ 15 տարիներու Լիբանանեան արիւնալի եւ կործանարար քաղաքացիական պատերազմին պանդոկը բաց պահած էր իր դռները:
*Ան զոհը դարձաւ Լիբանանի տնտեսական թնճուկ-տագնապին որուն վրայ եկած էր աւելնալու Քորոնա ժահրի բարդութիւնը: 
*մինիՊանդոկին վերջնական փակման յայտարարութիւնը կատարուեցաւ  22 Ապրիլ 2020-ին: Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը իր դռները վերջնականապէս պիտի փակէ Ապրիլ ամսուան վերջաւորութեան եօթանասուն տարուան գոյութենէ ետք:

### Համբաւաւոր Հիւրեր
մինի
Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը հիւրընկալած է աշխարհահռչակ անձնաւորութիւններ, որոնց կարգին Իրանի շահը եւ իշխանուհի Սուրայան, Մոնաքոյի Ալպերթ իշխանը: Առաւել ըլլալով Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր Ապտալլա Պըն Ապտիւլ Ազիզը եւ Ֆրանսայի նախագահ Ժագ Շիրաքը իջեւանած են հոն: Արաբական աշխարհի ամենատաղանդաշատ եւ սիրուած ժողովրդային բանաստեղծ Նիզար Քապպանին յաճախ այցելած է Պրիսթոլ պանդոկը:

### Ճարտարապետական կառուցուածք
Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը նշանաւոր դարձած էր իր պարասրահովներով, փակ լողաւազանով եւ Լիբանանի առաջին սառցադաշտով:
Ոճը՝ միաձուլումն էր արեւելեան եւ արդիական ճարտարապետութեան:

Պանդոկը նախագծուած է ֆրանսացի (interior designer) կառոյցի Ներսի ձեւաւորման հեղինակ հնարիչ Ժան Ռոյէրի կողմէ: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Le Bristol Beirut 

Landmark Lebanese hotel closes doors after almost 70 years

AN IDEAL 21ST CENTURY VENUE 

Ստորոգութիւն:Լիբանանի 5 աստղանի պանդոկներ
Կապրիէլա Պեսանցոնի

**Կապրիէլա Պեսանցոնի** (), իտալացի օփերային երգչուհի, մեցցօ սոփրանօ եւ քոնթրալթօ։

## Վաղ կեանք
Ծնած է Հռոմ եւ կրթութիւն ստացեր սուրբ Ցեցիլիայի անուան ազգային ակադեմիոյ մէջ։

## Ասպարէզ
1911 թուականին զուգերգով հանդէս եկեր է Իտալիայի Վիթերպօ քաղաքին մէջ, իսկ 1918 թուականէն Պուենոս Այրեսի Քոլոն թատրոնի աստղն էր եւ կանոնաւորապէս հանդէս կու գար նաեւ հարաւամերիկեան այլ քաղաքներու մէջ, յատկապէս՝ Ռիօ Տէ Ժանէյրօ մէջ։ 

ԱՄՆ-ի մէջ զուգերգը տեղի ունեցեր է 1919 թուականին, երբ Ամներիսի դերերգով հանդէս եկած է «Աիտա» օփերայի մէջ Քլաուտիա Մուցիոյի, Ջովաննի Մարթինելլիի եւ Ռենաթօ Զանելլիի հետ։ Նոյն համերգաշրջանին Մեթրոփոլիթէն օփերայի մէջ երգեր է Էնրիքօ Քարուզոյի հետ «Սամսոն եւ Տալիլա» ու «Ճակատագրի ուժը» օփերաներու բեմադրութիւններու մէջ։ 1920 թուականին Հաւանայի մէջ միասին կը կատարէին «Աիտա» օփերան, երբ վերջին հատուածի երկրորդ արարի ժամանակ դահլիճին մէջ ռումբ  պայթեր է։

1935 թուականին հեռացեր է Քոլոն թատրոնէն, 1939 թուականին հրաժեշտի համերգ կազմակերպեր Հռոմի մէջ՝ Քարաքալլայի բաղնիքներու մէջ երգելով Քարմէն։ Ամերիկեան «Victor» ձայնագրման տաղաւարի հետ քանի մը ձայնագրութիւններ կատարած է, 1916 թուականին նկարահանուեր իտալական «Stefania» համր շարժապատկերի մէջ։ Պրազիլիոյ մէջ ամուսնութեան ընթացքին դասաւանդեր է երիտասարդ երգիչներու, իսկ կեանքի վերջին տարիներուն Հռոմի մէջ վոքալի դասեր տուեր է։

Թենօր Ջաքոմօ Լաուրի-Վոլփին իր «Voci parallele» գիրքին մէջ յիշատակեր է Պեսանցոնիին որպէս իր ասպարէզի ընթացքին իրեն հանդիպած երեք իրական քոնթրալթոներէն մէկը (միւս երկուքը Մարկարեթ Մաթցենաուերն ու Մաթիլտա Պլանքօ Սատունն էին)։

## Անձնական կեանք

Դաշնակահար Արթուր Ռուպինշթէյնի հետ սիրային յարաբերութիւններու մէջ եղեր է 1918 թուականին, երբ երկուքն ալ կ՛աշխատէին Մատրիտի, Պուէնոս Այրեսի եւ Նիւ Եորքի մէջ։։ 1925 թուականին ամուսնացեր է Պրազիլիացի արդիւնաբերող Էնրիքէ Լէյժի հետ։ Զոյգը ապրեր է Ռիօ Տէ Ժանէյրօ մէջ․ անոնց շքեղ առանձնատունն ու այգիները այժմ յայտնի են որպէս «Փարք Լէյժ» ու հանրային զբօսայգի են։ Պեսանցոնին այրիացել է 1941 թուկանին, կրկին ամուսնացեր 1956 թուականին։ Մահացեր է Իտալիա 74 տարեկանին 1962 թուականին։ Յուղարկաւորուեր է Քարմէնի հագուստներով։

## Ծանօթգրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Gabriella Besanzoni's page on CantabileSubito.de, with biographical notes, sound clips, and many photographs.

Ստորոգութիւն:1962 մահեր
Սեպուհ Պաղտոյեան

**Սեպուհ Պաղտոյեան** (ծն.՝ 1952 Պէյրութ), Համահայկական խաղերու համաշխարհային խորհուրդի անդամ, Արարատ մարզական միութեան Հիմնադիր նախագահ, (ՄԱԿի) մէջ՝ թմրեցուցիչներու հսկողութեան բաժնին մէջ աշխատող, բանաստեղծ, «Հրայրք» շաբաթաթերթի խմբագիր: ներկայիս հաստատուած է Վիեննա, Աւստրիա։

## Կենսագրութիւն
Սեպուհ ծնած է 1952 թուականին, Լիբանան: 1958ի եղբայրասպան, միջկուսակցական կռիւներու հետեւանքով Սեպուհի հայրը ստիպուած եղած է գոցելու իր կօշիկի գործարանը  եւ փոխադրուիլ Դամասկոս։ Սեպուհ մանկութիւնը անցուցած է աղքատութեան մէջ։Իր վրայ շատ մեծ դրական ազդեցութիւն ունեցած է մեծ հայրը, Կարապետը որ պատմած է ցեղասպանութեան մասին, փոխանցած է ցաւը։

## Կրթութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Շամլեան-Թաթիկեան եւ Հայ Աւետարանական քոլեճին մէջ՝ Պէյրութ։ Փոքր տարիքէն իսկ մասնակցած է ազգային կեանքին որպէս սկաուտ՝ ՀՄՄ եւ ՀԵԸ Զարեհ Նուպար:

Երկու ուսուցիչներ շատ մեծ ազդեցութիւն ձգած են Սեպուհի վրան:Անգլերէնի ուսուցչուհին, տիկին Ռութ Աճեմեանը, որ Սեպուհի մօտ արթնցուցած է ընթերցասիրութեան սէրը, եւ Հայերէնի ուսուցիչ պարոն Վարդգէս Թութիկեանը, որ արթնցուցած է Հայոց պատմութեան, գրականութեան սէրը։ Պատանի տարիքէն ընդգրկուած է «Խօսնակ պատանեկան» թերթի խմբագրութեան մէջ։

Ուսանած է նաեւ միջազգային յարաբերութիւններ։

## Ասպարէզ
Դպրոցը աւարտելէ ետք անցած է գործի Լիբանանեան օդանաւային ընկերութեան (MEA) մօտ։ 1976 թուականին հաստատուած են Վիեննա՝ Աւստրիայ, ուր կ'ապրին մինչեւ այսօր։

1992 թուականէն սկսեալ կ՛աշխատի միացեալ ազգերու կազմակերպութեան (ՄԱԿի) մէջ, թմրեցուցիչներու հսկողութեան բաժնին մէջ (ODCCP)։

Իր աշխատանքի բերումով մեծ փորձառութիւն շահած է, այցելած է 60 երկիրներ, կազմակերպած է եւ մասնակցած հարիւրաւոր համագումարներու:

## Ազգային գործունէութիւն
Վիեննա հաստատուելէ ետք կ՛ունենայ բեղուն ազգային գործունէութիւն։

Գործունեայ վարչական անդամ կ'ըլլայ Աւստրիոյ Հայ ուսանողական միութեան, ՀԲԸՄի Վիեննայի մանաճիւղին, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ, Հայաստան Հիմնադրամի Աւստրիոյ մանաճիւղին:

Հիմնադիր նախագահն է Արարատ մարզական միութեան: Անդամ համաեւրոպական եւ Համահայկական խաղերու համաշխարհային խորհուրդի անդամ՝ որոնց շնորհիւ հազարաւոր Հայ երիտասարդ/ուհիներ զիրար կը ծանօթանան, ընկերային կապեր կը ստեղծեն եւ կը ծանօթանան հայրենիքին։

## «Հրայրք» շաբաթաթերթը
1984-1988 թուականներուն իր փեսային, Հրայր Կարապետեանի հետ միասին հրատարակած են «Հրայրք» շաբաթաթերթը։

## Հրատարակութիւն
*Հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ, պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով։
*Վերջերս հրատարակած է իր ինքնակենսագրութիւնը անգլերէն լեզուով:“The Adventurous Life of Sebouh Baghdoyan A Universal Armenian“:: Այս գիրքը  սփիւռքի մէկ բեկորին, Սեպուհ Պաղտոյեանի պատմութիւնն է, որ կը փոխանցուի սերունդէ-սերունդ որպէս պատմութիւն եւ պատգամ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* «Հայուն Երազը» Սեպուհ Պաղտոյեան, «Հրայրք» Շաբաթաթերթ, Վիէննա, 30 Ապրի 2009
* «Հայ Մօր Կաթը» Սեպուհ Պաղտոյեան, «Հրայրք» Շաբաթաթերթ, Վիէննա, 9 Մայիս 2009
*խաղերու մասնակիցները Ծիծեռնակաբերդ այցելեցին
*Մենք սփիւռքահայերէն կը խօսինք, Սեպուհ Պաղտոյեան

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Անտեան Լեռնաշղթայ

**Անտեան Լեռնաշղթայ**, հարաւային Ամերիկայի մէջ, Վենեզուէլա, Գոլոմպիա, Էքուատօր, Փերու, Պոլիվիա, Արժանթին եւ Չիլիի հողամասերուն վրայ գտնուող, Խաղաղական Ովկիանոսին զուգահեռ Հիւսիսէն Հարաւ շուրջ 7000 քմ. երկարող Անտեան լեռները աշխարհի ամենաերկայն լեռնաշղթան է:
մինի|300x300փքս
Ագօնգակուան 6962 մեթր բարձրութեամբ Անտեան լեռնաշղթային ամենաբարձր լեռն է: Անտեան լեռները 60 միլիոն տարի առաջ կազմուած են: Անտեան լեռնաշղթային վրայ մօտաւորապէս 5000մ. 3000մ. եւ 2000մ. բարձրութեամբ լեռներ կան:

Անտեան լեռնաշղթային վրայ ինչպէս մարած, նոյնպէս ալ տակաւին ժայթքող հրաբուխներ կը գտնուին: Հարաւային եւ Կեդրոնական Փերու, Հարաւային Չիլի, Էքուատօր եւ Գոլոմպիայի հողերուն վրայ 70 ժայթքող հրաբուխներ կը գտնուին:

Անտեան լեռներու ծովու մակարդակէն 914 մեթր բարձրութեան վրայ գտնուող վայրերուն օդի բարեխառնութիւնը մօտաւորապէս 24-էն 28-ի միջեւ կը փոխուի:

Անտեան լեռներու վրայ կարելի է տեսնել զանազան կենդանիներու եւ բոյսերու տեսակներ:

Անտեան լեռներու հողերէն արծաթ, կապար, զինկ, կլայեկ, պղինձ, ածուխ, երկաթ, զմրուխտ, եւ ոսկիի մետաղներ կը հանեն: Իսկ քարիւղով հարուստ են Արեւելեան հողամասերը:

Անտեան լեռնաշղթային վրայ կ'ապրին զանազան ցեղերու պատկանող բնակիչներ: Էքուատօրի, Պոլիվիայի եւ Փերույի բնակիչներուն մեծամասնութիւնը Կարմրամորդ ցեղին կը պատկանին:

Արժանթինի եւ Չիլիի Անտերու մէջ բնակչութիւնը քիչ է: Իսկ Կեդրոնական եւ Հիւսիսային Անտերու մէջ բնակչութիւնը խիտ է:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղնիւրներ
* Անտեան լեռնաշղթայ
Ստորոգութիւն:Լեռնաշղթաներ
Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի լեռնաշղթաներ
Հասկ (ամսաթերթ)

**Հասկ ամսաթերթ**, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան պաշտօնական հրատարակութիւնը, «Հասկ»ի առաջին թիւը հրատարակուած է Յունուար 1932-ին, Բաբգէն Ա. աթոռակից Կաթողիկոսին կողմէ։ Սկսած է հրատարակուիլ Անթլիասի մէջ, փոքր ծաւալով եւ սեղմ բովանդակութեամբ։

Առաջին թիւի խմբագրականին մէջ Վեհափառը կը գրէ.Աստուծոյ Թագաւորութեան օրինա՛կն է լեցուն հասկը: …ամսօրեայ հրատարակութիւն մը պիտի ըլլայ «Հասկ», իբրեւ պարբերական տեղեկագիրը Հայրապետանոցիս եւ Առաջնորդարաններու գործառնութեանց, որպէսզի ստոյգ եւ կանոնաւոր տեղեկութիւնները  եւ լուրերը ուղղակի իր ակնաղբիւրէն իմանայ մեր ժողովուրդը: Կրօնական, գրական, եւ այլն, նիւթեր ալ պիտի բովանդակէ «Հասկ»՝ իր տրամադրելի մասերուն մէջ:

## Պատմական ակնարկ
Բաբգէն Ա. Աթոռակից Կաթողիկոս Դպրեվանքի հիմնադրութենէն կարճ ժամանակ անց, 1932-ին, կը հիմնէ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան պաշտօնաթերթը, Աթէնքէն բերուած նախնական տպագրական մեքենայով մը, ոտնամամուլ, եւ Պոլիսէն ապահովուած ձուլուած գիրերով, «Հասկ»ի առաջին թիւին մէջ, որ կը բաղկանար 4 էջէ, լոյս կը տեսնէ Բաբգէն Աթոռակից Կաթողիկոսին առաջին խմբագրականը՝ «Ատոք Հասկը» խորագիրով: Հոն, ի միջի այլոց, կը կարդանք:

«Հայ ժողովուրդին ա՛յն հատուածը, որ տառապանքի ճամբաներէն ու մահուան դաշտերէն անցնելով ապաստան գտաւ Սուրիոյ եւ Լիբանանի գիրկին մէջ, պէտք ունի ատոք հասկելու սնունդին...:
«Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը... ցորենի հատիկ մը նետեց Լիբանանի ստորոտը, Միջերկրականի եզերքը, Անթիլիասի հողին ծոցը, 1930-ին, կազմակերպեց իր թեմերը, հաստատեց իր Դպրեվանքը, կարգաւորեց իր կաթողիկոսարանը , ստեղծեց իր փոքրիկ տպարանը- ցորենի հատիկը աճեցաւ այսպէս, եւ պտղաբերեց ատոք «Հասկ»ը...»:

«Հասկ»ի մէջ կը շարունակուի հրատարակուիլ Կաթողիկոսարանի եւ անոր թեմերուն գործունէութեանց լուրերը, Հայրապետական Կոնդակներ, պաշտօնական խօսքեր, քարոզներ, ինչպէս նաեւ կրօնական ու գրական յօդուածներ:

Ներկայիս «Հասկ»ի խմբագիրն է Հոգշ. Տ. Շնորհք Վրդ. Աշըգեան:

Կապ. Hask@armenianorthodoxchurch.org  

Լիբանանի մէջ «Հասկ»ի տարեկան անդամակցութեան սակն է 50,000  Լ.Ո. կամ $35

Արտասահմանի մէջ «Հասկ»ի տարեկան անդամակցութեան ծախսն է 115,000Լ.Ո. կամ $75 առաքման ծախսերը ներառեալ:
 
## ՀԱՍԿ Հայագիտական
Հայագիտական ՀԱՍԿը յատուկ յաւելուած հրատարակութիւն մըն է, որուն անունը ինքզինք լիովին կը բացատրէ։ Հասկ Հայագիտականի առաջին թիւը հրատարակուած է 1948 թուականին: Մեծապէս գնահատուած եւ միջազգայնօրէն ճանչցուած հայ եւ օտար հայագէտներ, արեւելագէտներ, պատմաբաններ եւ աստուածաբաններ ներդրում կ’ունենան Հասկ Հայագիտականին մէջ:

Հասկ Հայագիտականի խմբագրական յանձնախումբի անդամներն են՝ Դոկտ. Զաւէն Եկաւեան, Տիար Ժիրայր Դանիէլեան եւ Տիար Կարօ Յովհաննէսեան:

Հասկ Հայագիտականի Խմբագրութիւն

Հասկ. Hask@armenianorthodoxchurch.org

## Աղբիւրներ
* ՀԱՍԿ Ամսաթերթ / ՀԱՍԿ Հայագիտական 
* ՀԱՍԿ ամսաթերթի խմբագրական
«Խաչեր Գալուստեան» Մանկավարժական Կեդրոն

**«Խաչեր Գալուստեան» Մանկավարժական Կեդրոն,** մանկավարժական պատրաստութեան յատուկ կեդրոն, հիմնուած է 1987 թուականին։

## Պատմական Ակնարկ
Մանկավարժ եւ ուսուցիչ Խաչեր Գալուստեանի երազն էր ունենալ մանկավարժական պատրաստութեան յատուկ կեդրոն մը երիտասարդ սերունդի դաստիարակութեան համար: Նման կեդրոն մը ունենալու երազը իրականութիւն դարձաւ 1987թուականին, երբ հանգուցեալ Խաչեր Գալուստեանի տիկնոջ ու զաւակներուն կողմէ յատկացուած գումարով Կաթողիկոսարանի շրջափակէն ներս հիմնուեցաւ մանկավարժական կազմաւորման կեդրոնը: Սուրբ Աթոռին կողմէ յատուկ յանձնախումբ մը կեանքի կոչուեցաւ 1987-ի Նոյեմբերին, որպէսզի զբաղի կեդրոնին կրթական-վարչական հարցերով:

Առաւել քան 25 տարիներու փորձառութեան շնորհիւ կեդրոնի մասնագէտ տնօրէն՝ Տիար Կարօ Յուվհաննէսեանին, ուսուցչական կազմին եւ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետի հայրական աջակցութեան, Խաչեր Գալուստեան Մանկավարժական Կեդրոնը ինքզինք պատրաստ կը զգայ յառաջիկայ տարիներու ընթացքին, հայ կրթական առաքելութեան համար պատրաստուող խոստմնալից սերունդ հայթայթել: 

Կեդրոնը արդէն իսկ իր ներդրումը ունի հայ կրթական մարզէն ներս,Լիբանանի ինչպէս նաեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան այլ թեմերէն ներս:

## Ծրագիրն ու առաքելութիւնը
Խաչեր Գալուստեան Մանկավարժական Կազմաւորման Կեդրոնը, իր ներկայ ծրագրով, իր առաքելութիւնը կը նկատէ մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի համար յանձնառու ուսուցիչներու պատրաստութիւնը: Ան նաեւ յատուկ ծրագիրներ ունի երկրորդական դասարաններու ուսուցիչներ պատրաստելու համար:

Կեդրոնին նպատակն է իր աշակերտներուն մատակարարել մանկավարժական գիտական մեթոտ եւ գիտութիւն, ծրագրիներ կայացուցած նիւթերուն տեսական եւ գործնական պարտականութիւններուն միջոցով:

Ծրագիրը կը ներառէ հետեւեալ նիւթերը.- կրթական դասընթացքներ, հոգեբանութիւն, հայերէն լեզուի դասաւանդման մեթոտաբանութիւն, պատմութիւն, կրօնք եւ ուսուցչական փորձառութիւն:

Կեդրոնի ծրագիրը լաւ ընտրութիւն մըն է, բոլոր անոնց որոնք կը փափաքին Լիբանանեան BT եւ TS վկայականները ստանալ։ Ուսանողներ 3 տարուան ծրագիրը աւարտելէ ետք կը ստանան վկայական, որ 2003 թուականէն ի վեր ճանչցուած է Լիբանանի պետութեան կրթական նախարարութեան կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Խաչեր Գալուստեան» Մանկավարժական Կեդրոն 

## Արտաքին յղումներ
* «Խաչեր Գալուստեան» Մանկավարժական Կեդրոնի 20 Ամեակի Հանդիսութիւն։

Ստորոգութիւն: Մանկավարժական Կեդրոն
Մարդաբանութիւն

**Մարդաբանութիւն**, մարդ արարածը ուսումնասիրող գիտակարգ։ Բառին լայն իմաստով, մինչեւ 19-րդ կէսերը, նիւթ առած է գլխաւորաբար մարդ արարածի ֆիզիքական կազմութիւնը։ Ընկերաբանութեան, տնտեսագիտութեան եւ կենդանաբանութեան զարգացումով, մարդաբանութիւնը կը կորսնցնէ իր ուսումնասիրութեան ասպարէզները, իսկ 20-րդ դարու ծինաբանական գիտութիւններու զարգացումէն ետք, նաեւ կը կորսնցնէ ֆիզիքական կազմութեան ուսումնասիրութեան խնդիրը։ Մարդաբանութեան բուն նպատակն է, հասկնալ թէ որո՞նք են մարդ արարածին բնորոշ յատկանիշները։

Մարդաբանութեան խնդիրներէն է հասկնալ թէ ինչպէս իրարմէ կը տարբերին մարդկային խմբաւորումները։ Օրինակ, բոլոր մարդիկ պէտք ունին ուտելու, սակայն մարդիկ իրարմէ տարբեր ձեւերով կը գոհացնեն այս մարդկային կարիքը։ Ուրեմն մարդաբանները կ՚ուսումնասիրեն թէ ինչպէս զանազան մարդկային խմբաւորումներ կը գտնեն, կը պատրաստեն եւ կը բաժնեկցին իրենց ուտելիքը։

Արդի մարդաբանութեան ենթա-գիտակարգերը կը նկատուին մշակութային մարդաբանութիւնը, հնագիտութիւնը, կենսաբանական մարդաբանութիւնը եւ լեզուաբանութիւնը։ Կան նաեւ աւելի փոքր ենթա-գիտակարգեր, օրինակ արուեստի մարդաբանութիւն, հետախուզական մարդաբանութիւն, տեսողական մարդաբանութիւն, բժշկագիտական մարդաբանութիւն, եւ շատ աւելի այլ տեսակներ։

Մշակութային մարդաբանութիւնը կ՚ուսումնասիրէ մարդ արարածին զանազան մշակութային երեսակները, եւ ընդհանրապէս մարդկային մշակոյթի զանազանութիւնը։ Այս ուղղութեամբ, մարդաբանութիւնը թէ՛ կ՚ուսումնասիրէ նախնական ընկերութիւնները եւ անոնց անհատները եւ թէ՛ զարգացած ընկերութիւնները եւ անոնց անհատները։

## Ծանօթագրութիւններ
Տօն Ասկարեան

**Տօն Ասկարեան** (), շարժապատկերի արցախցի բեմադրիչ եւ լուսանկարիչ։ Արցախցի քանդակագործ, գեղանկարիչ Ռոբերտ Ասկարեանին եղբայրը:

## Կենսագրութիւն
Տօն ծնած է 1949-ին, Ստեփանակերտի մէջ: 1967-էն սկսեալ ան Մոսկուայի մէջ դասաւանդած է պատմութիւն եւ արուեստ, եղած է բեմադրիչի օգնական, շարժապատկերներու քննադատ։ Ան աշակերտը եղած է Անտրէ Թարքովսքիի: 1973-ին աւարտած է Մոսկուայի մանկավարժական համալսարանը: 

1975-1977 աքսորուած է Սիպերիա՝ խորհրդային բանակին ծառայելէ հրաժարելուն համար, իսկ 1978-ին, ԽՍՀՄ-էն արտաքսուած է Արեւմտեան Գերմանիա, ուր կնոջ՝ Մարգարիտի հետ հիմնած է «Մարգարիտ Ոսկանեան» շարժապատկերի ընկերութիւնը:

Հայաստանի անկախացումէն ետք ան վերադարձած է հայրենիք եւ սկսած բեմադրելու շարժապատկերներ:

## Գործունէութիւն
Ասկարեանի շարժապատկերները ցուցադրուած են աշխարհի զանազան երկիրներու հեղինակաւոր ընկերութիւններու կողմէ՝ ARD, WDR, ZDF, Channel 4, 3 sat, Arte եւ այլն:

Ան «Վտանգաւոր Լոյս» խորագիրով գիրքին հեղինակն է: Լուսանկարներու անհատական ցուցահանդէս ունեցած էր Երեւանի «Նարեկացի» արուեստի կեդրոնին մէջ, ուր ներկայացուած էին 1969-էն սկսեալ Հայաստանի, Պերլինի, Կիւլիստանի եւ շատ այլ վայրերու մէջ իր կատարած գործերը: 

Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Թոքիոյի, Պերլինի, Փոթստամի եւ Երեւանի մէջ:

Ասկարեանի առաւել յայտնի գործերէն են․ 

* «Արջը» (1984),
* «Կոմիտաս» (1988), 
* «Լեռնային Ղարաբաղ» (1988, ցուցադրուած է գերմանական պատկերասփիւռէն), 
* «Աւետիք» (1992), 
* «Փարաջանով» (1998), 
* «Հին Հռոմէական Ճանապարհին» (2001), 
* «Արարատ. 14 Տեսանկիւն» (2007) եւ «Հայրիկ» (2008) շարժապատկերները:

## Մրցանակներ
Ասկարեան շարժապատկերի միջազգային բազմաթիւ մրցանակներու դափնեկիր է

# Վենետիկի փառատօն՝ 6 մետալ («Կոմիտաս» շարժապատկերին համար), 
# «Ոսկէ Տեսախցիկ»՝ «Միջազգային ԱՐՏ փառատօնի վաստակի համար» եւ այլ մրցանակներ:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բերմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
Յովհաննէս Տէվէճեան

**Յովհաննէս Տէվէճեան** (Արմէն Սեւան, ), հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող, լրագրող, մանկավարժ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։ Հրանդ Տէվէճեանի եղբայրը։

## կենսագրութիւն
Յովհաննէս Տէվէճեան ծնած է Մաշկերտ (Արաբկիր)։ 1903 թուականին ընտանիքի հետ տեղափոխուած է Հալէպ:

1907-1911 տարիներուն երկրորդական ուսումը ստացած է մանկավարժ Ռէթէոս Պէրպէրեանի Կ. Պոլսոյ մէջ հիմնած Պէրպէրեան վարժարանին մէջ:

1911-1914 տարիներուն հետեւած է Կ. Պոլսոյ Իրաւաբանութեան պետական համալսարանի դասընթացներուն:

Երբ 1914-ին կը պայթի Ա. Համաշխարհային պատերազմը, խուսափելու համար թուրք բանակին մէջ զինուորագրուելէ, կ՛անցնի Պուլկարիա եւ անոր հայաշատ Փլովտիւ քաղաքը կը հաստատուի եւ կը զբաղի ուսուցչութեամբ:

1918-ին, Հայաստանի անկախութենէն ետք, կը հաստատուի Երեւան եւ մինչեւ Հայաստանի խորհրդայնացումը՝ կը ստանձնէ Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի քարտուղարի պաշտօնը:

Հայաստանի խորհրդայնացումէն (2 Դեկտեմբեր 1920) ետք, 18 Փետրուար 1921-ին, ի հետեւումն ապստամբութեան հետեւանքով կազմուած Փրկութեան կոմիտէի քարտուղարի պաշտօնը կը ստանձնէ, եղած է Լեռնահայաստանի Հանրապետութեան արդարադատութեան եւ կրթութեան նախարար: Այնուհետեւ, 1922-ին ողջ մնացած իր գաղափարակից ընկերներուն հետ կ՛անցնի արտասահման եւ կը վերադառնայ Պուլկարիա:

Բ. Համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) վերջաւորութեան, երբ խորհրդային բանակը կը ներխուժէ Պուլկարիա եւ Ռումանիա, Յովհաննէս Տէվէճեան, իր գաղափարակից ընկերներուն նման, կը ձերբակալուի եւ կը քշուի Խորհրդային Միութեան աքսորավայրերը: 

Յ. Տէվէճեանն ու Նժդեհը եղած են գաղափարական ընկերներ, յետոյ յայտնուած են նոյն բանտախցիկը, միասին ճաշակած են խորհրդային վարչակարգի, յատկապէս՝ ստալինեան բռնատիրութեան շրջանի դառնութիւնները: Երբ 1953ին կը մեռնի Ստալինը, ողջ մնացած քաղաքական բանտարկեալները 1955-ին ներման կ՛արժանանան եւ կ՛ուղարկուին իրենց բնակավայրերը:

Յովհաննէս Տէվէճեանը տեղեկանալով, որ 1948-ին իր ընտանիքի անդամներ գաղթած են Հարաւային Ամերիկա եւ հաստատուած՝ Արժանթին, 1956-ին կը մեկնի հոն, կը միանայ անոնց, ուր եւ կ՛ապրի ու կը ստեղծագործէ Արմէն Սեւան ծածկանունով:

Տէվէճեանը խմբագրած է քանի մը թերթեր Սոֆիայի մէջ՝ «Հայաստան» (1918) եւ «Արաքս» (1925-1934), Պուքրէշի մէջ՝ «Արազ» շաբաթաթերթը՝ Յակոբ Սիրունիի հետ, եւ այլն, բանտէն ազատելէ ետք՝ «Արմենիա» օրաթերթը (Պուէնոս Այրէս):

Մահացած է 1976 Մայիսին, Պուէնոս Այրէս:

## Երկեր

* «Նահատակ գրողներ», Սոֆիա, 1931:
* «Երգեր բանտէն», Պուէնոս Այրէս, 1959:
* «Նահատակ գրագէտներ», Պուէնոս Այրէս, 1961։
* «Բանտարկեալի մը յուշերը․ Տառապանքի տարիներ Գ. Նժդեհի հետ», Պուէնոս Այրէս, 1970։
* «Վերջալոյսի տաղեր», Պուէնոս Այրէս, 1972:
* «Կեանք եւ երազ», Պուէնոս Այրէս, 1973:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Տէվէճեան ԵՂԲԱՅՐՆԵՐԸ THE DEVEJIAN BROTHERS
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Փուազօնի Հաւասարութիւն

Թուաբանութեան, Փուազօնի  Հաւասարութիւնը Էլեկտրաստատիկ, Մեքենագէտ եւ Տեսական ֆիզիգի մէջ լայն oգտագործման վայր ունեցող թերատական տէսակի, Մասնակի ածանցեալներով դիֆերենցիալ հավասարութիւններ է: Ֆրանսացի թուաբանագէտ, Երկրաչափիչ եւ ֆիզիգագէտ Սիմոն Տէօնիզ Բուազօնէ վերջ անուն տրուած է: 

: \Delta\varphi=f

Այստեղ \Delta Լապլասի օպերատոր, եւ *f*  ու φ  Բազմաձեւութիան իրական կամ ալ Գօմբլէգս արժէգաոր  ֆօնգսիյոններու կը համապատասխանէ: Բազմաձեւ Էօգլիտի Անջրպետը կատարուած ժամանակ, Լաբլազիէն {\nabla}^2 ըլլալով կը յայտնուի եւ Փուազօնի  Հաւասարութիւն ընդհանրապէս' 

: {\nabla}^2 \varphi = f.

ձեւով կը գրուի: 3 տարածութիւնով Դեկարիան գօօրդինադներու համակարգով'

: 
\left( \frac{\partial^2}{\partial x^2} + \frac{\partial^2}{\partial y^2} + \frac{\partial^2}{\partial z^2} \right)\varphi(x,y,z) = f(x,y,z).


ձեւը կ'առնէ: *f* զերօ եղած ժամանակ հաւասարութիւնը' 

: \Delta \varphi = 0. \!

ձեւը կը ստանայ: Այս Փուազօնի Հաւասարութիւնը Գրինի ֆունկցիանը գործածելով կրնանգ լուծել՝ Գրինի ֆունկցիաին Փուազօնի Հաւասարութեան համար ընդարձակ լուծումը Մշուշային Փուազօնի Հաւասարութիւն վերնագրի տակ է: Թուային լուծումի համար անթիւ մեթոտներ կան՝ Հանգստացնելու մեթոտ, շարունակեալ ալկորիդմ եւլն... 

## Էլեկտրաստատիկ
Էլեկտրաստատիկայի սկզբունքներէ մէկն ալ Փուազօնի Հաւասարութեան հետ բացատրուող հարցերու լուծումը յայտնաբերելով կը լուծէ: Տրուած բերի տարածումի համար ընթհանրապէս մեր գործածած ճամբան ըլլալու պատճառաւ, φ'ն տրուածի *f* 'ի տեսակէտէ հաւասարը գտնելու համար կարեւոր եւ գործնական հարց մըն է:

Էլեկտրաստատիկի մէջ Փուազօնի Հաւասարութիան աճիլը հետեւեալն է: Միաւորներու միջազգային համակարգ էօգլիտի  անջրպետի գործածուիլը եթէ համարենք՝ Փոփոխական ստուգող ծաւալի ելէկտականութեան համար Գաուսի օրէնքի հետ եթէ սկսինք՝ 

: \mathbf{\nabla} \cdot \mathbf{D} = \rho_f
:: \mathbf{\nabla} \cdot, Տարամիտություն
:: \mathbf{D}, ելէկտրականութեան ազդած տարածք
:: \rho_f \, ազատ փերի փերային վտութեան (արտաքին)
Եոհան Քրույֆ

Եոհան Քրույֆ (), հոլանտացի ֆութպոլիստ։

Եոհան Քրույֆ ծնած է Հոլանտայի մայրաքաղաք Ամսթերտամի մէջ: 12 տարեկանին իր մայրը «Աժաքս»էն խնդրած է իր տղան ակումբ ընդունիլ։ 4 տարի ետք՝ 1963 թուականին, ան պայմանագիր կնքած է «Աժաքսի» հետ։

Ան համբաւաւոր դարձած է «Այաքս Ամսթերտամ»ի շարքերէն խաղալով, ուր ճանչցուած է «թռչող հոլանտացին» անունով:

Հոլանտայի ազգային խումբին հետ խաղցած է շուրջ 12 տարի՝ 1966-1977: Հաւաքականին հետ կատարած է 48 մրցումներ եւ նշանակած 33 կոլեր: Հոլանտայի ազգային խումբին հետ աչքի ինկած է 1974-ին Արեւմտեան Գերմանիոյ մէջ տեղի ունեցած աշխարհի ֆութպոլի ախոյեանութեան աւարտախաղերուն, ուր աչքառու խաղ եւ բացառիկ արդիւնքներ արձանագրած է՝ յատկապէս 1970ի բաժակակիր Պրազիլի հաւաքականին դէմ, պարտութեան մատնելով զայն:

Իբրեւ մարզիչ գլխաւորած է երեք խումբեր՝ Ամսթերտամի Աժաքսը (1985-1988), Սպանիոյ Պարսելոնան (1988-1996) եւ Քաթալոնիան (2009-2013)։

Եոհան Քրույֆ մահացած է 24 Մարտ 2016-ին, Պարսելոնայի մէջ։

Մահէն ետք, զետեղուած է հոլանտացի ֆութպոլիստին 3,5 մեթր բարձրութիւն ունեցող արձանը՝  Պարսելոնայի «Քամփ-Նու» մարզադաշտին մօտակայքը:

## Կրօնական Տեսակէտներ
Քրույֆը ժամանակին ինքզինք նկարագրած է որպէս «ոչ-կրօնական» եւ քննադատած է խորապէս Կաթողիկէ սպանացի խաղացողներու սովորութիւնները. «Սպանիոյ մէջ 22 խաղացողները խաղէ մը առաջ կը խաչակնքեն. եթէ ատիկա գործէր, ամէն խաղ ոչ-ոքի պիտի աւարտէր»։ Այս լայնօրէն մէջբերուած յայտարարութիւնը անոր տեղ մը շնորհեց աշխարհի ամէնամեծ անաստուած մարզիկներու ցանկերուն մէջ։

Սակայն 1990-ականներուն, Քրույֆը Հոլանտական Կաթողիկէ ռատիոկայան RKK/KRO-ին ըսաւ, որ մանուկ ժամանակ ինք յաճախած է կիրակնօրեայ դպրոց, ուր իրեն Աստուածաշունչը սորվեցուցած են եւ որ թէեւ ան չէր երթար եկեղեցի մեծահասակ ըլլալով հանդերձ, կը հաւատար, որ «ինչ-որ բան գոյութիւն ունի»։

Հոլանտական աւետարանչական հեռարձակող EO-ն հրապարակեց Քրույֆի մահէն առաջ անոր բարեկամին՝ *Voetbal International* ամսագիրի գլխաւոր խմբագիր Եոհան Տերքսէնի հետ կատարուած հարցազրոյց մը։ Տերքսէնը ըսաւ. «Մարդիկ չեն ճանչնար իսկական Եոհան Քրույֆը։ Ես առիթ ունեցած եմ անոր հետ գեղեցիկ զրոյցներ ունենալու հաւատքի մասին, քանի որ մենք երկուքս ալ նոյն տեսակի դպրոցներ յաճախեցինք ու Աստուածաշունչը սորվեցանք, որ քեզի հետ կը մնայ»։

Քրույֆը նաեւ արտայայտած է իր հաւատքը Աստուծոյ հանդէպ *Sterren op het Doek* հաղորդաշարի մէջ Հանեքէ Կրունթըմանի հետ ունեցած հարցազրոյցի մը ընթացքին։

## Ծանօթագրութիւններ
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս - Գընալը Կղզի)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Գընալը Կղզի),** քարուկիր եկեղեցի, հիմնարկէքը կատարուած է 1855ին։

## Պատմականը[<nowiki/>[[Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա)|Խմբագրել]] | [[Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Ղալաթիա)|Խմբագրել աղբիւրը]]]
Պաշտամունքի բացուած է 1857ին Յակոբ Պատրիարքի ձեռամբ։ Եկեղեցւոյ առաջին զանգակատունը կառուցուած է Պաղտասար Յակոբեանի բարերարութեամբ։

1988ին կը կառուցուի ներկայ զանգակատունը, նաեւ հիմնական բարեզարդման աշխատանքներով կը վերանորոգուի եկեղեցին։ Կը բաղկանայ մէկ աղօթատեղի եւ մէկ խորանէն, նաեւ երկու քովնտի մատուռներէ։ Թաղին առաջին քահանան եղած է Դիոնիսիոս Աւագ Քահանայ Ճիզմէճեանը, որ նահապետն էր գիւղի Հայ ժողովուրդին։ Եկեղեցին գլխաւորաբար ամառուան եղանակին հոգեւոր ծառայութիւն կը մատուցանէ հոծ թիւով հայերու, որոնք ամառուան շրջանին իրենց բնակութիւնը կը հաստատեն կղզիներու վրայ։ Այս եկեղեցւոյ մօտը կը գտնուի Պատրիարքարանի ամառանոցի շէնքը եւ Կազդուրման Կայանը։

### Եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած են՝
Դիոնէսիոս Աւագ Քահանայ Ճիզմէճեան (առաջին Հոգեւոր Հովիւ Գնալը Կղզիի եկեղեցւոյ) 1856-1912։

### Եկեղեցւոյ բարերարներ՝

* Սարգիս Էֆէնտի Թաշճեան 1847-1907, 
* Վերժին Թաշճեան (կողակիցը Սարգիս Էֆէնտիի), վախճանած 1935ին, 
* Վիկտորիա եւ Կարապետ Փափազեաններ, 
* Էրմէնեան ընտանիք։ 

## Աղբիւրներ

* Պատրիարքութիւն Հայոց
Ֆրանսեսք Մասիա

**Ֆրանսեսք Մասիա** (), սպանական բանակի գնդապետ, քաթալան կառավարութեան ղեկավար։ 

## Կենսագրութիւն
Մասիա ծնածէ 1859-ին, Պարսելոնայի նահանգի ծովափնեայ Վիլանովա ի լա Կելթրու քաղաքը։ Ան սպանական բանակի գնդապետ էր: Պարսելոնայի մէջ քաթալան լեզուով լոյս տեսնող «Քուքութ» պարբերաթերթին մէջ ստորագրած յօդուածի մը համար 1905-ին կը դատապարտուի եւ բանակէն կ'արձակուի: Իսկ «Քուքութ» 1905 Դեկտեմբերէն մինչեւ 1906 Ապրիլ, վեց ամիսով կը փակուի:

«Քուքութ»-ի փակման պայմաններուն տակ քաթալան քաղաքական կուսակցութիւններ 1906-ին կը միանան եւ կը կազմեն Քաթալան համերաշխութիւնը «Սոլիթարիթաթ Քաթալանա»:

Ֆրանսեսք Մասիա քաթալան համերաշխութեան ցանկէն 1907-ին` Պարսելոնայէն եւ 1923-ին ալ Լէս Պորկէս Պլանքէսէն երեսփոխան կը ընտրուի:

Մասիա 1922-ին կը հիմնէ Էսթաթ Քաթալա կուսակցութիւնը: Ան հետեւողական պայքար կը մղէ Փրիմօ տէ Ռիվերայի եւ թագաւորութեան դէմ:

Էսթաթ Քաթալա զինուորական բաժանմունքներ կ'ունենայ Էքսերսիթ Քաթալա (քաթալան բանակ) անունով, որուն հրամանատարը Մասիան էր: Կը կազմակերպուի նաեւ Կերմանտաթ Քաթալանա տէ լա Պանտերա Նեկրա (Սուրբ Քաթալան եղբայրութիւն սեւ դրօշակի) յատուկ ջոկատը:

Փրիմօ տէ Ռիվերա կ'արգիլէ քաղաքական կուսակցութիւններու գործունէութիւնը, Էսթաթ Քաթալա կ'անցնի ընդյատակեայ գործունէութեան: Ֆրանսեսք Մասիա հալածուելով Սպանիայէն կը հեռանայ եւ ֆրանսական Քաթալոնիոյ Փրաթս տէ Մոլլօ աւանը կ'ապաստանի, ուր կը բռնուի եւ կը բանտարկուի: 1927 Մարտին ան Պրիւքսէլ կ'անցնի, իսկ 1930 Ապրիլին Սպանիա կը վերադառնայ: Շատ չանցած կրկին կ'աքսորուի եւ 1931-ի Փետրուարին կը վերադառնայ:

Ֆրանսեսք Մասիա 14 Ապրիլ 1931-ին, Ալֆոնսօ ԺԳ. թագաւորի հրաժարումէն ետք, եւ Մատրիտի մէջ սպանական երկրորդ հանրապետութեան հռչակումէն քանի մը ժամ առաջ Պարսելոնայի մէջ Իպերիական դաշնակցութեան կազմէն ներս Քաթալոնիոյ անկախութիւնը կը հռչակէ:

Երեք օր ետք, 17 Ապրիլին, հանրապետական կառավարութիւնը երեք նախարարներ կ'ուղարկէ Պարսելոնա, որոնք բանակցութեան մէջ կը մտնեն Մասիայի հետ: Մասիա կ'ընդառաջէ: Քաթալան հանրապետութիւնը ջնջուած կը հռչակուի եւ կը փոխարինուի ինքնավար մարմիններու կազմաւորումով:

Կեներալեթաթ տէ Քաթալունիա (քաթալան կառավարութիւնը), որ 18-րդ դարու սկիզբը ջնջուած էր արքայական Նուէվա Փլաթա հրովարտակով, կը վերահաստատուի: Մասիա կը դառնայ քաթալան կառավարութեան ղեկավարը:

Ֆրանսեսք Մասիա մահացաւ 25 Դեկտեմբեր 1933-ին, Պարսելոնայի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Գէորգ Չաւուշի Թանգարան

**Գէորգ Չաւուշի տուն-թանգարան**, բացուած է 1980-ականներուն։ Ընդգրկուած է Աշնակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
Հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ, ֆեգտայի Գէորգ Չաւուշի տուն-թանգարանը կը գտնուի Աշնակ գիւղին մէջ։ Թանգարանը կառուցուած է 1980-ականներուն՝ Չաւուշի զարմիկի՝ Գէորգ Մելքոնեանի նախաձեռնութեամբ, նախագծած է ճարտարապետ Ռաֆայէլ Իսրայէլեանը։ Թանգարանի աշտարակին պէտք է կանգնեցուէր դէպի Արեւմտեան Հայաստան թռչող արծիւը։ Գէորգ Չաւուշի թանգարանի «ֆիտայատան» աշտարակին Հայոց արծուի քանդակը տեղադրուած է 2014-ին՝ ճարտարապետ Լեւոն Մկրտչեանի նախագիծով, քանդակագործ Գէորգ Գէորգեան։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանը կը ներկայացնէ Գէորգ Չաւուշի կեանքն ու գործունէութիւնը։ Ներկայացուած են անուանի զօրավարի անձնական իրերն ու Հայաստանի 20-րդ դարսակիզբի պատմական իրադարձութիւնները նկարագրող ցուցադրութիւններ։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Արագածոտնի մարզի Աշնակ գիւղին մէջ։

## Պատկերասրահ

Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 10.JPG
Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 11.JPG
Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 12.JPG
Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 15.JPG
Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 16.JPG
Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 17.JPG
Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 18.JPG


## Արտաքին յղումներ

* Սուրացող արծիւ՝ Գէորգ Չաւուշի թանգարանի աշտարակին

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի թանգարաններ
Հին Վեհարան

**Հին վեհարան**, Հին կաթողիկոսարանը, Մայր Աթոռի ամէնաուրոյն թանգարաններէն է։ Այն կառուցուած է Ղազար Ջահկեցի կաթողիկոսի օրօք եւ իբրեւ գործող վեհարան ծառայած է 20 կաթողիկոսներու։

## Պատմութիւն
Նոր Հայրապետական նստավայրը կառուցուած է 1910-ին, սակայն այն բռնագրաւուած է խորհրդային իշխանութիւններու կողմէ, եւ մինչեւ 1962 հին շէնքը իբրեւ կաթողիկոսարան գործած է։

Շէնքի վերականգնողական աշխատանքները վերսկսան 1968 եւ 1971-ականներուն, եւ այն վերածուեցաւ կաթողիկոսական թանգարանի։ Թանգարանը նուիրուած է 1738 - 1962-ականներուն գահակալած բոլոր կաթողիկոսներուն՝ Խրիմեան Հայրիկ, Գէորգ Դ, Ե, Զ, Ներսէս Աշտարակեցի եւ Վազգէն Ա. հայրապետներուն։

Հին Վեհարանի երկրորդ յարկին վրայ կը գտնուի ընդունարանը, գահասրահը, որ կը կոչուի է նաեւ Ծաղկեայ դահլիճ, կաթողիկոսի պաշտօնական գրասենեակը, կաթողիկոսական բնակարանը, սեղանատունը եւ այլ օժանդակ սենեակներ։ Ծաղկեայ գահասրահը յատկապէս ուշագրաւ է առաստաղի եւ պատերի զարդագրութիւններով (18-րդ դար), որոնց հեղինակները Յովնաթանեան նկարիչներն են։

## Ցուցադրութիւն
Պահպանելով Հին Վեհարանի ձեւաւորումն ու կահաւորանքը՝ թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին մեր մեծագործ Կաթողիկոսներու անձնական իրեր՝ անոնց կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած փաստաթուղթեր, լուսանկարներ։

Այժմ թանգարանը բաց չէ հանրութեան առջեւ, քանի որ ցուցադրութեան համար նախատեսուած իրերն ու փաստաթուղթերը անհրաժեշտ է պահել համապատասխան պայմաններու մէջ։

## Արտաքին յղումներ

* Հին վեհարան, թանգարանի ներքնամասը 

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Վաղարշապատի թանգարաններ
Նուսենթիզմ

**Նուսենթիզմ, մշակութային շարժում,** քաթալոնիական մշակութային շարժում, սկսած է Ի. դարուն սկիզբը, ընդդէմ արդիականութեան, եւ դասականութեան վերադառնալու սկզբունքով: 

## Շարժման ներկայացուցիչները
Անոր առաջին ներկայացուցիչները եղան Խոսէփ եպիսկոպոս Թորրաս (1846-1916, գրագէտ), Խուան Ալքովէր (1854-1926, գրագէտ), Ռաֆայէլ Մասօ ի Վալենթի (1880-1935, ճարտարապետ), Խոաքիմ Սունիէր (1874-1956, նկարիչ) եւ Մանուէլ Մարթինէս Հուկուէ (1872-1945, քանդակագործ):

Նուսենթիսթայի հետեւորդները կը գտնէին, որ իբրեւ Սպանիոյ ամէնէն ճարտարարուեստականացած եւ հարուստ շրջանը, Քաթալոնիա սպանական պետութեան կազմին մէջ պէտք է աւելի բարգաւաճի, քաղաքականութեան մէջ աւելի ազդեցիկ պէտք է ըլլայ եւ իր որոշումներուն մէջ` անկախ:

## Շարժման սկզբունքները
Նուսենթիսթա առաջադրած է քաթալան աւանդական հաստատութիւններու եւ իրաւունքներու վերականգնում: Շարժման սկզբունքները եղած են` պահպանողականութիւն, կաթոլիկութիւն եւ քաթալանականութիւն:

Քաթալոնիա սպանական պետութեան եւ ընկերութեան առաջնորդող ուժը պէտք է ըլլար: «Իտէալ Քաթալոնիան» պէտք էր վերականգնել իբրեւ «իրական Քաթալոնիա»:

## Շարժման հետեւորդներուն առաջադրանքները

# Սպանիան բարեկարգել իրենց սկզբունքներուն համաձայն,
# քաթալաներէն լեզուն զարգացնել,
# նեցուկ հանդիսանալ քաթալան լեզուի եւ մշակոյթի զարգացման:

## Շարժման հետեւորդները
Նուսենթիսթայի հետեւորդներէն եղած են Էօկենի՝ տ՛Օրս (1881-1954, գրագէտ), Խոսէփ Քարնէր (1884-1970, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ), Փոմփէու Ֆապրա (1868-1948, ճարտարագէտ եւ քերականագէտ),  Խոսէփ Փուիկ (1867-1956, ճարտարապետ) եւ Խոսէ Օրթեկա (1883-1955, փիլիսոփայ):

## Ծանօթագրութիւններ
Սահակեան Նունեան Վարժարան

**Սահակեան Նունեան Վարժարան,** Պոլսոյ մէջ հայկական վարժարան։

## Պատմականը
Սուլթան Ապտիւլ Մէճիտի յատուկ հրովարտակով 1831-ին Նունեան մանկամսուրն ու Սահակեան վարժարանը կը շինուի Պոլսոյ Սամաթիա թաղին մէջ։ 1876-ին բարերար Կիւմիւշեան եւ Գալուստեան ընտանիքներու օժանդակութեամբ, փայտաշէն այս շէնքերը քարուկիրի վերածուեցան։ 1943-ի հրդեհը Նունեան մանկամսուրը հրոյ ճարակ դարձուց։ 1962-ին եւ 1973-ին Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկի եւ բարեսէր ազգայիններու օժանդակութեամբ վարժարանը վերանորոգուելով ամբողջովին քարուկիրի վերածուեցաւ։ 1960-ին միջնակարգ, 1966-ին լիսէի բաժինները բացուեցան։

Վարժարանը ներկայիս մանկապարտէզի, նախակրթարանի, միջնակարգի եւ քառամեայ լիսէի բաժիններով ուսում կը ջամբէ երկսեռ աշակերտներու։
Պատկեր:Samatya, İstanbul (12966675513).jpg|Սամաթիա
Պատկեր:Surp Kevork from SW.JPG|Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի եւ Սահակեան Նունեան Վարժարան


## Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Ստեփանակերտի Հայկական Դրամատիկական Թատրոն

**Ստեփանակերտի հայկական դրամատիկական թատրոն**, պետական, Վահրամ Փափազեանի անուան (մինչեւ 1989՝ Մաքսիմ Կորքիի), կազմակերպուած է 1932-ին Կ․ Ալուարեանի ղեկավարութեամբ։ Բացումը՝ 11 Օգոստոսին, Վաղարշեանի «Օղակում» բիէսի բեմադրութեամբ։

## Պատմութիւն
Թատրոնին մէջ ստեղծուած է 300-էն աւելի բեմադրութիւն, որոնք ցուցադրուած են ոչ միայն ԼՂԻՄ-ի մէջ, այլեւ Ազրպէյճանի ԽՍՀ ու ՀԽՍՀ շրջաններուն մէջ։ Թատրոնին մէջ հիւրախաղերով հանդէս եկած են Յովհաննէս Աբէլեանը, Ժասմէնը, Ի․ Ալիխանեանը, Վահրամ Փափազեանը, Արուս Ոսկանեանը, Հրաչեայ Ներսիսեանը, Աւետ Աւետիսեանը, Պաքուի հայկական, Երեւանի Սունդուկեանի անուան թատրոններու աշխատակիցները։

Թատրոնը մեծապէս կը նպաստէ աշխատաւորութեան եւ մատաղ սերունդի գաղափարական ու գեղագիտական հայեացքներու ձեւաւորման, միջազգայնականութեան ոգիով դաստիարակութեան։ Խաղացանկին մէջ մշտական տեղ կը գրաւեն Խորհրդային Միութեան ժողովուրդներու եւ արտասահմանեան դրամատուրգիայի լաւագոյն երկերը։ Բեմադրութիւններէն են՝ Սունդուկեանի «Պեպօ»ն, Շիրվանզադէի «Պատուի համար»ը, Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար աղբար»ը, Դերենիկ Դեմիրճեանի «Քաջ Նազար»ը, Ուիլիամ Սարոյեանի «Իմ սիրտը լեռներում է»ն, Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղաւորներ»ը, Գորկու «Վերջինները», Կոռնեյչուկի «Պլատօն Կրեչետ»ը, Ս․ Ֆ․ Ախունդովի «Հաջի Կարայ»ն, Ջ․ Ջաբարլու «Սեւիլ»ը, Վուրղունի «Վագիֆ»ը, Շեյքսփիրի «Օթելլօ»ն։ Այս թատրոնին մէջ աճած են դրամատուրգեր Վազգէն Օվեանը, Իսահակ Ալաւերդեանը եւ ուրիշներ։ Բեմադրութիւնները իրականացուցած են Կ․ Ալուարեանը, Գ․ Թաւրիզեանը, Հ․ Գրիգորեանը, Վ․ Յովհաննիսեանը, Ա․ Յովսէփեանը, Դ․ Սալեանը, Ա․ Գամջեանը, Հ․ Կարապետեանը, Ա․ Յակոբեանը, Ռ․ Սարաբսկին եւ ուրիշներ։ Թատրոնին մէջ աշխատած են Ազրպէյճանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Գ․ Յարութիւնեանը, Ս․ Կորզանեանը, Թ․ Սելքումեանը, Ն․ Յովսեփեանը, Թ․ Սահակեանը, Ազրպէյճանի ԽՍՀ վաստակաւոր արտիստներ Ա․ Ղազումեանը, Ս․ Համզոյեանը եւ ուրիշներ։

Խորհրդային Միութեան տարիներուն մաս կը կազմեն (1983)՝ ռեժիսորներ՝ ՀԽՍՀ վաստակաւոր արտիստ Ռեմ Սարգսեանը (գլխաւոր ռեժիսոր), Ազրպէյճանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Ի․ Յովհաննիսեանը, Ազրպէյճանի ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ Լ․ Յարութիւնեանը, Դ․ Ծատուրեանը (գլխաւոր նկարիչ» դերասաններ՝ Ազրպէյճանի ԽՍՀ եւ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի Մ․ Բալասանեանը, Ազրպէյճանական ԽՍՀ ժողովրդական ՀԽՍՀ վաստակաւոր արտիստներ Ն․ Ասատրեանը, Զ․ Գէորգեանը, Ազրպէյճանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Բ․ Օվչեանը, Մ․ Միքայէլեանը, Ազրպէյճանի ԽՍՀ վաստակաւոր արտիստներ Ժ․ Գալստեանը, Շ․ Գրիգորեանը, Մ․ Յարութիւնեանը եւ ուրիշներ։ Թատրոնը պարգեւատրուած է «Պատուոյ նշան» (1983) եւ «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշաններով։

## Գրականութիւն

* «Հայկական համառօտ հանրագիտարան», հատոր չորրորդ, գլխ. խմբ. Հ. Այվազեան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Երեւան, 2003, էջ 557:
* Ալաւերդեան Ի., Ստեփանակերտի Մ. Գորկիի անու. հայկական պետական դրամատիկական թատրոն, Ե., 1984:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թատրոններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թատրոններ