open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սպահան

**Սպահան** (պարսկերէն՝ اصفهان - esfahān), մեծութեամբ Իրանի երրորդ քաղաքն է, մայրաքաղաք Թեհրանէն 340 քմ. դէպի հարաւ։ Բնակչութիւնը կը կազմէ ։ Սպահանը պարսկահայութեան համար եղած է կարեւոր կեդրոն մը, մանաւանդ Նոր Ջուղայի մէջ։

Այսօր Սպահանը Իրանի մեծութեամբ երրորդ քաղաքն է։ Այստեղ կ'արտադրուին գորգեր, տեքսթիլ, մետաղէ եւ ձեռագործ աշխատանքներ։ Սպահանի պողպատի գործարանը տարածաշրջանի ամէնէն խոշորներէն մէկն է։ Այն կառուցուած է 1960-70 թուականներուն։

Սպահան քաղաքամասը կը ներառէ Նաճաֆապատ, Խանէ-Իսֆահան, Խոմէյնի-Շահր, Շահին-Շահր, Զերին-Շահր եւ Ֆուլատէ-Մոպարաքէ քաղաքները։ Քաղաքին մէջ կը գործէ միջազգային օդակայան, իսկ 2015 թուականի Հոկտեմբեր 15-ին բացուեցաւ մեթրոյի անդրանիկ գիծը։

Սպահանի մէջ կը գործեն մեծ նաւթամշակման գործարան, մետալուրժիական կոմբինաթ, ռազմաօդային ուժերու կայան, եւ ՀԵՍԱ ինքնաթիռ արտադրող ընկերութիւնը։ Այստեղ կը հաւաքուի ուքրանիա-իրանական Իր-ԱՆ-140 ինքնաթիռը։

2007 թուականին Սպահանի մէջ տեղի ունեցաւ դպրոցականներու ֆիզիքայի միջազգային 38-րդ Օղիմպիականը։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

33pol-innerview.JPG
IspahanMedresseh-IShahHusein.jpg
Esfahan armenian Barry Kent.JPG
Isfahan 1210373 nevit.jpg 
File:Armenian Surb Amenaprkich church in Esfahan.jpg
File:Isfahan in Vank monastery.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրանի քաղաքներ
Սպայ

**Սպա**, զինուորական աստիճանաւոր։ Զինուած ուժերու՝ հրամանատարական կազմի ներկայացուցիչ, ոստիկանութեան մէջ։ Սկզբնական շրջանին, որոշ պետական պաշտօններ վարողները (հրամանատարները՝ 16-րդ դարէն), սպայ անուանուած են։ Ռուսական բանակին մէջ, սպայական կոչումները առաջին անգամ կիրառուած է՝ XVII դարուն։
Սպանա-Թրքական Յարաբերութիւններ

**Սպանա-թրքական յարաբերութիւններ**, երկկողմանի դիւանագիտական յարաբերութիւններն են՝ Սպանիոյ ու Թուրքիոյ միջեւ։

## Պատմութիւն
16-րդ դարուն Սպանիան եւ Օսմանեան կայսրութիւնը կը պայքարէին միմիանց միջեւ, որպէսզի գերակայութիւն հաստատեն Միջերկրական ծովին մէջ։ 1571-ին Լեփանտոյի ծովամարտին սպանական նաւատորմը (դաշինք կազմելով Վենետիկեան հանրապետութեան եւ Պապական մարզի հետ) յաղթանակ տարաւ Օսմանեան կայսրութեան նկատմամբ։ Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ սպանացիները կը կռուէին օսմաններու դաշնակիցներ՝ Պերպերեան ծովահեններու դէմ։ Փրկուելով կրօնական հետապնդումներէն քոնուէրսորները եւ սեֆիտները կը փախէին Օսմանեան կայսրութիւն այն բանէն ետք, երբ Սպանիոյ մէջ տեղի ունեցաւ մորսիկներու անյաջող ապստամբութիւնը։ Արծաթը, որ կը բերուէր Լատինական Ամերիկայէն առաջացուց ինֆլեացիա Սպանիոյ մէջ, որ այնուհետեւ տարածուեցաւ Եւրոպայի այլ մասերուն մէջ, նոյնիսկ Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ 1782-ին Սպանիան եւ Օսմանեան կայսրութիւնը կնքեցին Խաղաղութեան, բարեկամութեան եւ առեւտուրի համաձայնագիր։

300px|մինի|Պաշտօնական աւանդական լուսանկարը սպանա-թրքական բարձր մակարդակի հանդիպումէն ետք Մատրիտի մէջ, 27 Նոյեմբեր 2012-ին
## Քաղաքական յարաբերութիւններ
Թուրքիան եւ Սպանիան կը հանդիսանան՝ Եւրոպայի Խորհուրդի, Հիւսիսատլանտեան դաշինքի կազմակերպութիւն, Տնտեսական համագործակցութեան եւ զարգացման կազմակերպութեան, Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութեան, Առեւտուրի համաշխարհային կազմակերպութեան եւ Միջերկրածովեան միութեան անդամներ։

Երկկողմանի յարաբերութիւններուն մէջ դիւանագիտական մակարդակին չկան որեւիցէ հակասութիւններ պետութիւններուն միջեւ։ Սպանիան կ՛աջակցի Թուրքիոյ հայտը, որպէսզի այն դառնայ Եւրոպական Միութեան անդամ։ 22 Յունիս 1998-ին պետութիւնները միմիանց միջեւ կնքեցին համատեղ գործողութիւններու ծրագիր, որ որոշեց երկկողմանի յարաբերութիւններու զարգացման ուղղութիւնները։ 2004-ին նախաձեռնուեցաւ Քաղաքակրթութիւններու միութիւնը վարչապետ Սապատերոյի եւ Թուրքիոյ վարչապետ Էրտողանի կողմէ։

## Առեւտրային յարաբերութիւններ
2011-ին ապրանքաշրջանառութիւնը պետութիւններուն միջեւ կազմած է՝ 5,99 մլրդ եւրոյ։ 2015-ին Սպանիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ ապրանքաշրջանառութիւնը կազմած է 8,5 մլրդ տոլար։ Թուրքիոյ մէջ կը գործէ աւելի քան 610 սպանակ ընկերութիւններ։ Սպանական ներդրումները թրքական տնտեսութեան մէջ կը կազմեն մօտաւորապէս 10 մլրդ տոլար։ 2008-ին Թուրքիա այցելած է աւելի քան 350 000 սպանացի զբօսաշրջիկ։

Մօտաւորապէս 75 թրքական ընկերութիւն ալ կը գործէ Սպանիոյ մէջ։ Թրքական ներդրումները սպանական տնտեսութեան մէջ կը կազմեն 143 մլն տոլար 2002-2015-ներու ընթացքին։

## Արտաքին յղումներ
* Turkish embassy in Madrid 
* Turkish Ministry of Foreign Affairs about relations with Spain
* Spain-Turkey Civic Forum. Reinforcing bilateral relations for a common european vision

## Ծանօթագրութիւններ
Սուփըրմէն

մինի|120px**Սուփըրմէն** (անգլերէն՝ Superman, թարգմանաբար՝ *գերմարդ*):

Սուփըրմէնի կերպարը կը համարուի ամերիկեան մշակոյթի կարեւոր հերոսներէն մէկը։ 

Անիկա ստեղծուած է ամերիկացի գրող Ճերի Սիկըլի (անգլերէն՝ Jerry Siegel) եւ Քանատացի նկարիչ Ճօ Շուսթըրի (անգլերէն՝ Joe Shuster) կողմէ՝ 1932-ին, որմէ ետք վաճառուած է «Տի Սի Քոմիքս» (*DC Comics)* ընկերութեան։

Յունիս 1938-ին, «Սուփըրմէն» առաջին անգամ կը յայտնուի մամուլի էջերուն մէջ, որմէ ետք անիկա հիմք կը հանդիսանայ շարք մը ժապաւէններու, պատկերասփիւռի ծրագիրներու եւ կատակերգութիւններու։

Կերպարին ունեցած յաջողութիւններուն շնորհիւ, կը ստեղծուի գերմարդկային հերոսի սեռը։

## Կենսագրութիւն
Ըստ բնօրինակին, Սուփըրմէն ծնած է Քրիփթոն մոլորակին վրայ եւ ունեցած է Քալ-Էլ անունը։ Երբ Քրիփթոն քանդուելու եզրին կը գտնուի, անոր հայրը՝ գիտնական Ժոր-Էլ նորածին որդին կը դնէ հրթիռի մը մէջ եւ զինք կ'ուղարկէ Երկիր մոլորակ։ 

Երկիր հասնելէ ետք, հրթիռը կը հասնի Սմոլվիլ կոչուող փոքրիկ գիւղը, ուր զինք կը գտնեն Ճոնաթանն ու Մարթա Քենթը եւ զինք կ'անուանեն Քլարք Քենթ։ 

Փոքրիկը կը մեծնայ բարոյական արժէքներով: Ան շուտով կը սկսի ցոյց տալ իր գերմարդկային ունակութիւնները, զորս կ'օգտագործէ ի շահ մարդոց։
մինի

Սուփըրմէն կ'ապրի «Մեթրոփոլիս» (*Metropolis*) անունով յօրինուած քաղաքի մը մէջ, ուր կ'աշխատակցի «Տէյլի Փլենեթ» (*Daily Planet*) թերթին։ Հոն իր մտերիմ գործընկերուհին է լրագրող Լոիս Լէյնը, որուն սիրահարելով, հետագային անոր հետ կ'ամուսնանայ։

## Կարողութիւններ
Սուփըրմէն մանկութենէն օժտուած է շարք մը ունակութիւններով, ինչպէս՝ գերմարդկային բանականութիւն, արագութիւն, տոկունութիւն, թռիչք, ուժեղ տեսողութիւն, լսողութիւն եւ այլն։

## Արտաքին տեսք եւ հագուստ
Սուփըրմէն մկանոտ կազմուածքով եւ սեւ մազերով ներկայանալի երիտասարդ մըն է։ Ան աշխատանքի վայրին մէջ սովորաբար կը կրէ սեւ գօտի մը, փողկապ եւ ակնոց, սակայն իբրեւ Սուփըրմէն կը կրէ կապոյտ, կարմիր եւ դեղին գոյներէ զգեստ մը, որուն կրծքավանդակին գրուած է «*S*» տառը։ 

Թէեւ տարազը տարիներու ընթացքին քանի մը փոփոխութիւններու ենթարկուած է, սակայն հիմնական կառուցուածքը մնացած է նոյնը։

## Ժապաւէններ
* 1948 - «Սուփըրմէն»
* 1951 - 1958 - «Սուփըրմէնի Արկածները»
* 1978 - «Սուփըրմէն»
* 1980 - «Սուփըրմէն 2»
* 1983 - «Սուփըրմէն 3»
* 1987 - «Սուփըրմէն 4», «Պայքար Յանուն Խաղաղութեան»
* 1988 - 1992 - «Սուփըրպոյ»
* 1993 - 1997 - «Լոիս եւ Քլարք», «Սուփըրմէնի Նոր Արկածները»
* 2001 - 2011 - «Սմոլուիլ»
* 2006 - «Սուփըրմէնի Վերադարձը»
* 2013 - «Պողպատէ Մարդը»
* 2017- «Արդարութեան Դաշնութիւն»
* 2021- «Զաք ՍնայտըրիԱրդարութեան Դաշնութիւնը»
* 2025- «Սուփըրմէն»
## Պատկերասրահ

Պատկեր:1951Superman002.jpg
Պատկեր:Superman Escape Ride2.JPG
Պատկեր:C Reeve in Marriage of Figaro Opening night 1985b.jpg
Պատկեր:Superman cosplayers.jpg
Պատկեր:Flying Superman.jpg
Պատկեր:Smiling Superman.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Սուփըրմէնի կայքէջը
Սուրէն Սպանդարեան

մինի|333x333փքս|Սուրեն Սպանդարյանի արձանը Գարեգին Նժդեհի հրապարակում
**Սուրէն Սպանդարի Սպանդարեան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, լրագրող, գրաքննադատ։ Սպանդար Սպանդարեանի որդին, Ստեփան Սպանդարեանի հայրը։ ՌՍԴԲԿ անդամ 1901-էն։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թիֆլիսի մէջ։ Աւարտած է Թիֆլիսի արական մարզարանը (1902)։ Սորված է Մոսկուայի պետական համալսարանի պատմաբանասիրական (1902-03), ապա՝ իրաւաբանական ճիւղը, յաճախած է Հայդելբերգի (Գերմանիա) համալսարանի պարապմունքներուն։ Տիրապետած է հայերէն, ռուսերէն, վրացերէն, Ազրպէյճաներէն, գերմաներէն եւ այլ լեզուներու։ Եղած է ՌՍԴԲԿ Կովկասեան միութեան կոմիտէի կազմին մէջ։ Սպանդարեանը 1906-ի օգոստոսին Ստեփան Շահումեանի հետ ղեկավարած է Ալավերդի պղնձահանքերու բանուորներու գործադուլը։

Սպանդարեանը ղեկավար մասնակցութիւն ունեցած է Անդրկովկասի պոլշեւիկեան մամուլի ստեղծման ու զարգացման գործին մէջ։ Ստեփան Շահումեանի եւ Սարգիս Կասեանի հետ խմբագրած է «Կայծ», «Նոր խօսք», «Օրեր» հայկական պոլշեւիկեան թերթերը եւ գրած է բազմաթիւ յօդուածներ։

1907-ի սկզբը Սպանդարեան ուղարկուած է կուսակցական աշխատանքի՝ Պաքու. ընտրուած է Պաքուի կոմիտէի անդամ եւ քաղաքական կուսակցական կազմակերպիչ։ Մասնակցած է «Բակինսկի ռաբոչի», «Գուդոկ» (երկուքն ալ՝ ռուսերէն) եւ այլ թերթերու հրատարակութիւնը։ Քանիցս ձերբակալուած է, իսկ 1909-ի օգոստոսին աքսորուած Պաքուի նահանգէն։ 1910-ի յունուարէն սկսեալ գործած է Թիֆլիսի մէջ, ղեկավարած «Կուրյեր կոպեյկա», «Լիստոկ կոպեյկա» (երկուսքն ալ՝ ռուսերէն) եւ այլ վաւերական թերթեր, աշխատակցած է պոլշեւիկեան «Զվեզդա» (ռուսերէն) լրագիրին։ 1912-ի յունուարին, որպէս Պաքուի կազմակերպութեան պատգամավոր, մասնակցած է ՌՍԴԲ(բ) կ VI (Պրահայի) համաժողովին։ Ընտրուած է ՌՍԴԲ(բ) կ կեդրոնական խնամակալութեան եւ անոր ռուսաստանեան պիւրոյի անդամ։ Համաժողովէն ետք մեկնած է Լայպցիգ, մասնակցած ՌՍԴԲ(բ) կ կեդրոնական խնամակալութեան ու Պետական Խորհրդարանի սոցիալ-դեմոկրատ խմբակցութեան ներկայացուցիչներու խորհրդակցութեանը։

1912-ին վերադարձած է արտասահմանէն, մասնակցած է IV Պետական խորհրդարանի պոլշեւիկեան նախընտրական քարոզարշաւին, Թիֆլիսի մէջ կազմակերպած է տպարան։ 1912-ի մայիսին ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Թիֆլիսի Մետեխի բանտին մէջ։ 1913-ի մայիսին դատապարտուած է ցմահ աքսորի՝ Սիպիր, ուր (Կրասնոյարսկ) ալ մահացած է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ‏‎
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Սեպտեմբերի մահեր
Սպանիա-Մարոքեան պատերազմ

մինի|Սպանա-մարոքական պատերազմ Ափրիկէի գաղութային բաժանում
**Սպանա-մարոքեան պատերազմ,** յայտնի է նաեւ որպէս Ափրիկեան պատերազմ (սպ.՝ La Guerra de África), Սպանական կայսրութեան նուաճողական պատերազմը ընդդէմ Մարոքոյի թագաւորութեան, որ սկսած է 2 Հոկտեմբեր 1859-ին։

Պատերազմող Սպանիան նպատակ ունէր ամրապնդել իր սահմանները Ճիպրալթարի նեղուցի հարակից տարածքներին մէջ՝ նուաճելով Հիւսիսային Ափրիկէի ափամերձ շարք մը բնակավայրեր։

## Նախապատմութիւն
19-րդ դարու պատերազմներուն Մարոքը  բազմաթիւ պարտութիւններ կը կրէ եւրոպացի նուաճողներէն։ Յատկապէս ակնառու էր 1844-ի ֆրանս-մարոքական պատերազմը, երբ ֆրանսական բանակը առանց լուրջ դժուարութեան պարտութեան կը մատնէ վերջինս։ 1856-ին անգլիացիները մարոքեան կողմին կը հարկադրեն ստորագրել երկկողմ համաձայնագիր, որով կը սահմանափակուէր Մարոքի մաքսային պարտաւորութիւնները ու վերջ կը դրուէր արքայական մենաշնորհին։

Աչքի տակ ունենալով Մարոքի պարտութիւնները՝ սպանական բանակը կը նախապատրաստուի ներխուժել ափրիկեան մայր ցամաք։ Պատերազմի սկսման համար սպանացիներուն անհրաժեշտ էր ընդամէնը շարժառիթ մը։

## Պատերազմի ընթացք
1859-ի վերջը մարոքեան ցեղերը կը սկսին ապստամբիլ Սեուտա կղզիին մէջ կեդրոնացուած սպանական կայսերական կայազօրներու դէմ։ Սպանիան անտեսելով Մեծն Բրիտանիայի հետ կնքած պայմանագիրը կը ներխուժէ Մարոքի տարածք՝ խախտելով Մարոքի խաղաղ կարգաւորման բրիտանական ծրագիրները։ Սպանական կայազօրները արագօրէն պարտութեան կը մատնեն սուլթանական զօրքերուն եւ սրընթաց կերպով կը զարգացնեն մարտավարական յաջողութիւնները։

3 Փետրուար 1860-ին սպանական զօրքերը կը հաստատուին Տետուանի մէջ։ Անոնք երկու օր շարունակ կը ռմբակոծեն քաղաքը եւ քաոս կը ստեղծեն հարակից բնակավայրերուն մէջ։ Քաղաքը կը լքեն բազմաթիւ մարդիկ, շատերը կը վնասուին։ Մարոքցի պատմաբան Ահմատ իպն Խալիտ ալ-Նասիրին սպանական ռմբակոծութիւններն ու թալանը կը ներկայացնէ հետեւեալ կերպով․

## Պատերազմի աւարտ
Տետուանի ճակատամարտէն ետք սպանացիներու յաղթանակը անխուսափելի էր։ Բրիտանական կողմը կը ճնշէր գործադրում թէ՛ մարոքցիներու, թէ՛ սպանացիներու նկատմամբ՝ խաղաղութիւն հաստատելու պահանջով։ Յաղթանակած Սպանիան կը յայտարարէ, որ կայսերական բանակը իր առաջխաղացումը կը կասեցնէ միայն 100 միլիոն պասետայ ռազմատուգանքի վճարումէն ետք։

Շուտով բրիտանացիները կը վճարեն պատերազմական տուգանքի մէկ մասը, իսկ մինչեւ գումարի լրիւ մարումը սպանական ուժերը կը զբաղեցնեն Տեուտան։ Շուտով սպանական արքունիքը մաքսային գործակալներ կ'ուղարկէ Մարոքի նաւահանգիստներ՝ առեւտրային եկամուտները որպէս փոխհատուցում գանձելու նպատակով։

## Ծանօթագրութիւններ
Սպանիոյ Գերագոյն Դատարան

300px|մինի|Սպանիոյ գերագոյն դատարանի շէնքը Մատրիտի մէջ
**Սպանիոյ գերագոյն դատարան** (սպ.՝ *Tribunal Supremo de España*), բարձրագոյն դատական մարմին Սպանիոյ Թագաւորութեան մէջ, որ կը համարուի երկրի մայր օրէնք հորջորջուող Սահմանադրութեան գլխաւոր երաշխաւորն ու երկրին մէջ սահմանադրականութեան վերահսկող:

## Իրաւասութիւններ
Սպանիոյ գերագոյն դատարանը կը համարուի Թագաւորութեան բարձրագոյն դատական ատեանը, որու քննութեան տակ կը գտնուին տարբեր ոլորտի վարոյթներ՝ սահմանադրութեան կարգաւորման լայն շրջանակներու հետ կապուած: Այն կրնայ քննել անհատներու առնչութեամբ քաղաքացիական վարոյթներ, սակայն սովորաբար կը գործէ որպէս վերաքննիչ վարչական դատարան, որու գործառոյթներու մէջ կը մտնէ տեղական կամ նահանգային ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու գործողութիւններու արդիւնքով առաջացող ընթացակարգային խախտումները: Սպանիոյ գերագոյն դատարանի իրաւասութիւններու մէջ կը մտնէ նաեւ ստորադաս դատարաններու որոշումներու բեկանումը` Սպանիոյ Սահմանադրութեան, օրէնքներու եւ ենթաօրէնսդրական գործողութիւններու դրոյթներու համաձայն:

Սպանիոյ գերագոյն դատարանը պատասխանատուութիւն կը կրէ օրէնքով նախատեսուած այլ ընթացակարգային բողոքները քննելու համար: ԱԱնոնց շարքին կը պատկանին կառավարութեան նախարարներու, սենատորներու ներկայացուցչութեան, տարբեր տարածաշրջանային խորհրդարաններու անդամներու, աւագ դատաւորներու, ինչպէս նաեւ երկրի ղեկավարի եւ սահմանադրական դատարանի դատաւորներու մասնակցութեամբ վարոյթներու քննութիւնը: Նման իրաւասութիւնը կ՛աւելացնէ դատարանի կողմէն ինքնաբացարկներու հաւանականութիւնը:

Սպանիոյ գերագոյն դատարանի դատավճիռը կամ որոշումը ներմիապետական այլ դատական ատեաններուն մէջ բողոքարկման ենթակայ չէ, թէեւ երկրի թագաւորը ունի գերագոյն դատարանի կողմէն ընդունուած վճիռները սեղմ ժամկէտներու մէջ առ ոչինչ յայտարարելու բացառիկ իրաւունք: Գերագոյն դատարանի որոշումները կրնան չեղեալ համարուիլ Սահմանադրական դատարանի կողմէն, այն պարագային, եթէ տուեալ վճիռը կը հակասէ 1978-ի Սպանիոյ Սահմանադրութեան մէջ ամրագրուած քաղաքացիներու իրաւունքներու ու հիմնարար ազատութիւններու պաշտպանութան կամ Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանի որոշումներուն, քանի որ Սպանիան պաշտօնապէս վաւերացուցած է Մարդու իրաւունքներու եւրոպական պայմանագիրը:

## Սահմանադրաիրաւական կարգավիճակ
Սպանիոյ գերագոյն դատարանը կը համարուի իշխանութեան տարանջատման արդիւնքով առաջ եկած կառավարման գործիքի երեք ճիւղերէն մէկը՝ օրէնսդիր եւ գործադիր մարմիններու հետ միասին: Եթէ օրէնսդիր մարմինը կը կատարէ օրինաստեղծման գործառոյթ, իսկ գործադիրը՝ ի դէմս կառավարութեան, կ՛ամրագրէ այն, ապա գերագոյն դատարանը կ՛ապահովէ ընդունուած օրէնքներու գերակայութիւնն ու անոնց խախտումներու անաչառ պատժելիութիւնը: Գերագոյն դատարանը կ՛ապահէ այնպիսի միջոցներ, որու պայմաններով օրէնքը կը դառնայ հաւասար ցանկացած անձի համար:

## Ծանօթագրութիւններ
Սպանիոյ Գերագոյն Դատարանի Նախագահ

300px|մինի|Սպանիոյ գերագոյն դատարանի ներկայի նախագահ Քարլոս Լեսմէս

**Սպանիոյ Թագաւորութեան գերագոյն դատարանի նախագահ** կամ **դատական ընդհանուր խորհուրդի նախագահ** (սպ.՝ *residente del Tribunal Supremo*), բարձրագոյն դատական մարմին Սպանիոյ Թագաւորութեան մէջ, որու ձեռքը կեդրոնացուած է երկրի արդարադատութեան համակարգը։

Կը համարուի Սպանիոյ բարձրագոյն կառավարական երեք պաշտօնեաներէն մէկը՝ օրէնսդիր քորթէսի նախագահի եւ գործադիր կառավարութեան ղեկավարի հետ միասին։

Առաջին անգամ գերագոյն  դատարանի նախագահի պաշտօնը Սպանիոյ մէջ ձեւաւորուած է 1812-ին, իսկ առաջին պաշտօնավարողը եղած է Ռամոն Փասատա ի Սաթօն։ Գերագոյն դատարանի ներկայի նախագահն է Քարլոս Լեսմէս Սերանոն, որ բարձրագոյն մարմինը կը նախագահէ 2013-էն ի վեր։

## Գործառոյթներ
Սպանիոյ Սահմանադրութեան 598-րդ յօդուածը կը սահմանէ երկրի գերագոյն դատարանի նախագահի սահմանադրաիրաւական կարգավիճակն ու գործառոյթները։ Անոնք են՝

* ներկայացնել դատական գերագոյն խորհուրդը
* նախագահել պալատի եւ մշտական կոմիտէի անդամներու հանդիպումները, որոշումներ կայացնել անաչառ քուէարկութիւններու անցկացման վերաբերեալ
* սահմանել դատական մշտական կոմիտէի նիստերու օրակարգը
* լիցենզաւորել փաստաբաններու եւ շնորհել համապատասխան սահմանադրաիրաւական կարգավիճակով
* ուղղորդել դատական ​​ընդհանուր խորհուրդի արդիւնաբերական մարմիններու գործունէութիւնը
* օրինական կերպով ուղղորդել դատական բարձրագոյն խորհուրդին
* գերագոյն դատարանի վարոյթներու քննութեան ժամանակ տեղեկանալ ազգային հետախուզական կեդրոնի ստացած տեղեկութիւնները, որոնք կ՛ազդեն Սահմանադրութեան 18.2-րդ եւ 3-րդ յօդուածներու համապատասխան մասերով։ Գերագոյն դատարանի պալատներու մագիստրատորի փոխարէն անոր բացակայութեան կամ բացարկի պարագային կայացնել վճիռ։
* յանձնարարել եւ պաշտօնէն ազատել Նախագահի աշխատակազմի ղեկավարին կամ հաղորդակցութեան վարչութեան պետին, ինչպէս նաեւ նախագահի աշխատակազմի յետագայ աշխատակազմին:
* պալատի հետ համատեղ ընտրել գերագոյն դատարանի փոխնախագահին, գլխաւոր քարտուղարին եւ գլխաւոր քարտուղարի տեղակալին։ Վերջին երկուքի պարագային՝ հարկ եղած ժամանակ դադարեցնել նաեւ վերջինիս գործունէութիւնը։

Սպանիոյ Սահմանադրութեան 589-րդ յօդուածը գերագոյն դատարանի նախագահին կ՛օժտէ հետեւեալ լիազօրութիւնը․

* առաջադրել եւ նշանակել գերագոյն դատարանի փոխնախագահին։

### Ենթակայութիւն
Գերագոյն դատարանի նախագահը կախում ունի նախագահող կառավարութենէն, որ կը ղեկավարէ կառավարութեան գործող ղեկավարը։ Որպէս նախագահող քարտուղարութիւն կրնայ հանդէս գալ գերագոյն դատարանի եւ դատական մասնաճիւղի գլխաւոր խորհուրդը։

## Ընտրակարգ
Սպանիոյ  Սահմանադրութեան 586-րդ յօդուածը կը սահմանէ թագաւորութեան գերագոյն յատուկ նախագահի եւ խորհուրդի գումարման եւ ընտրութեան ընթացակարգը։ Սոյն յօդուածին մէջ բովանդակուած է հետեւեալը․

Նախագահը կ՛ընտրուի խորհուրդի լիագումար նիստով, իսկ անոր թեկնածութիւնը կ՛առաջադրուի այն պարագային, եթէ ան ստացած է պալատի անդամներու երեք հինգարորդի փաստացի վստահութիւնը։ Ընտրութիւններէն ետք տուեալ անձին այդ պաշտօնին կը նշանակէ Սպանիոյ թագաւորը, որուն կը յաջորդէ միապետի եւ պետութեան խորհրդանիշներու առջեւ երդմնակալութեան արարողութիւնը։

## Տես նաեւ
* Սպանիոյ Գերագոյն Դատարան

## Ծանօթագրութիւններ
Սպարտակ Խաչիկեան

**Սպարտակ Երեմի Խաչիկեան** (12 յունիս, 1932, Երեւան- 26 մարտ, 2005, Երեւան), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1972)։

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1932 ծնունդներ
Սպի (ֆիլմ, 2014)

200px|մինի|Սպի ֆիլմի պաստառ
**Սպի** (), յայտնի գերմանաբնակ թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքընի ֆիլմ, նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան, նկարահանուած է 2014 թուականին։

## Սիւժէ
Այս ֆիլմը հայկական Ցեղասպանութեան մասին է։

1915 թուականին Մարտինի մէջ կը սկսին դէպքերը։ Գիշեր մը օսմանեան զինուորներ քաղաքի բոլոր հայ այրերը կը հաւաքեն ու անոնց հետ միասին իր ընտանիքէն կը փրցնեն նաեւ դարբին Նազարէթ Մանուկեան անունով գլխաւոր հերոսը, որուն ոդիսականը կը սկսի գաղթի ճամբուն վրայ։ Նազարէթ երկուորեակ երկու աղջիկներու՝ Արսինէի ու Լուսինէի, հայրն էր. կինը՝ Ռաքէլ ու աղջիկները, ամբողջ ընտանիքին հետ միասին կը քշուին դէպի Տէր Զօրի անապատը, հազարաւոր տեղահանուածներու հետ միասին։ Ժապաւէնին առաջին հատուածը շատ ազդու տեսարաններ ունի. գլխաւոր հերոսին անոր հետ միասին ձերբակալուած մարտինցիներու տառապալից օրերու ծանր ապրումները, սպանութեան դրուագը, երբ իր բոլոր ընկերները վայրագօրէն կը գլխատուին, սակայն իր ոճրագործին ձեռքը չ՛երթար սպաննելու զինք։ Նազարէթ Մանուկեան ծանրօրէն կը վիրաւորուի, բայց կը փրկուի իր դահիճին՝ Մեհմետի կողմէ, որ մարդասիրական մօտեցումով զինք կը հանէ այդ վայրէն։ Մանուկեանին ձայնալարերը կը վնասուին ու այլեւս չի կրնար խօսիլ, բայց ան ապրելու եւ ընտանիքը գտնելու մեծ վճռակամութեամբ կը բռնէ տարագրութեան ու որոնումի ճամբան։:
## Դերակատարներ

## Նկարահանումներ
Ֆիլմի նկարահնման վայրերն են՝ Յորդանան, Քուպա, Քանատա, Մալթա եւ Գերմանիա:
 
## Մրցանակներ եւ առաջադրումներ
* Համպուրկի ֆիլմերու փառատօն
** Առաջադրուած - Art Cinema Award
* Վենետիկի ֆիլմերու փառատօն
** Յաղթած - Յատուկ յիշատակութիւն
** Առաջադրուած - Ոսկէ առիւծ

## Ֆիլմի փրեմիերան (առաջին ներկայացումը) տարբեր երկիրներու մէջ
«Սպի» ֆիլմի առաջին փրեմիերան տեղի ունեցած է 2014 թուականի Օգոստոս 31-ին, Իտալիոյ Վենետիկի ֆիլմերու փառատօնի ընթացքին։
* Իտալիա, 31 Օգոստոս 2014
* Գերմանիա, 27 Սեպտեմբեր 2014
* Շուէտ, 2 Հոկտեմբեր 2014
* Հարաւային Քորիա, 3 Հոկտեմբեր 2014
* Մեծ Բրիտանիա, 10 Հոկտեմբեր 2014
* Իսրայէլ, 10 Հոկտեմբեր 2014
* Գերմանիա, 16 Հոկտեմբեր 2014
* Շուէտ, 16 Հոկտեմբեր 2014
* Յունաստան, 2 Նոյեմբեր 2014
* Եգիպտոս, 9 Նոյեմբեր 2014
* Մակեդոնիա, 16 Նոյեմբեր 2014
* Սպանիա, 22 Նոյեմբեր 2014
* Թուրքիա, 5 Դեկտեմբեր 2014
* ԱՄՆ, 31 Դեկտեմբեր 2014
* Ֆրանսա, 14 Յունուար 2015
* Շուէտ, 14 Յունուար 2015
* Հայաստան, 19 Փետրուար 2015
* Ռուսաստան, 19 Փետրուար 2015
* Ուքրանիա, 19 Փետրուար 2015
* Մեծ Բրիտանիա, 27 Փետրուար 2015
* Ռումինիա, 27 Փետրուար 2015
* Սերպիա, 2 Մարտ 2015
* Յունաստան, 5 Մարտ 2015
* Նիտերլանտներ, 19 Մարտ 2015

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* «Սպի» ֆիլմի պաշտոնական կայք: (գերմաներէն)
* (անգլերէն)
* (ռուսերէն)

Ստորոգութիւն:2014 ֆիլմեր
Ստորոգութիւն:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանութեան մասին
Սպիտակ Արջ

մինի|աջից
**Սպիտակ արջ** կամ **Ճերմակ արջ** (ծովային արջ) կամ Բեւեռային արջ, հիւսիսային բեւեռային շրջաններուն մէջ տարածուած արջի տեսակ է։

## Նկարագրութիւն
Սպիտակ արջերը գազաններ են, որոնք ունին մեծ եւ ծանր մարմին, մեծ գլուխ, կարճ պոչ եւ փոքր ականջներ: Մարմինը ծածկուած է խիտ  սպիտակ ստեւներով: Ծնօտները մեծ են՝ խոշոր ժանիքներով, թաթերը ուժեղ են՝ կեռ մագիլներով: Հոտառութիւնն ու լսողութիւնը լաւ զարգացած են:Էգերը կը կշռեն 350-700 ք.կ., իսկ արուները՝ 1000 ք.կ.:
մինի|աջից
Սպիտակ արջը երկրագունդի ամենամեծ գիշատիչ անասունն է: Կ'ապրի միայն Արքթիթայի մէջ: Ամբողջ կեանքը կ'անցընէ սառոյցների մէջ, ջուրը անոր հարազատ  աշխարհն է: Սպիտակ արջը կրնայ ժամական 4–5 ք.մ. արագութեամբ  լողալ, սուզուիլ գրեթէ փոկի պէս եւ երկու վայրկեան մնալ  ջուրին տակ:Կը սնանի փոկերով, ձուկերով եւ թռչուններով: Երբ  ձագեր ծնելու ատենը գայ, էգը կը մտնէ ձիւնէ քարայրը: Հսկայ` 700 ք.կ. այդ անասունին  նորածին քոթոթները առնետէն քիչ մը մեծ կ'ըլլան: Մինչեւ ձագերուն մեծնալը մայր արջը որջէն դուրս չ'ելլեր:Կէս քիլօ ծնած նորածինները, որոնք սովորաբար թիւով երկու կ'ըլլան, կը ծնին Յունուար-Փետրուարին: Մայր արջը զանոնք կը կերակրէ մինչեւ գարուն: Այդ ընթացքին անոնք դանդաղ կ'աճին: Գարնան ձագերը «գայլի ախորժակ» կ'ունենան. որջէն դուրս կու գան շնիկի չափ դարձած, բայց յետոյ այնքան են կ'աճին, որ երբեմն նոյնիսկ 2,5 մ երկարութիւն կ'ունենան  Սպիտակ արջեր:
Սպիտակ արջերը միւս արջերէն կը տարբերին անով, որ անոնք ունին երկար վիզ եւ տափակ գլուխ։ Կաշին սեւ է, իսկ մուշտակին գոյնը կը փոխուի սպիտակէն մինչեւ դեղնաւուն, ամրան կը դեղնի արեւի լոյնսի անընդհատ ներգործութենէն։ Ոտքերուն ներբանները բրդոտ են, որպէսզի չսահին սառոյցին վրայ եւ չսառին։ Մատներուն մէջտեղ կը գտնուի լողաթաղանթը։

մինի|ձախից|Հիւսիսային բեւեռային արջեր
Ներկայիս սպիտակ արջերը կը դասուին անհետացումի վտանգին ենթարկուած անասուններու շարքին:
Սպիտակ արջերը արագավազ են, նոյնիսկ երբեմն ձիերէն ալ աւելի արագ:Անոնք կրնան ժամական 60 ք.մ. վազել:

Սպիտակ արջերու կարելի է հանդիպիլ նաեւ Տենմարքի, Ռուսիոյ, ԱՄՆ-ի (Ալասքայի) եւ Քանատայի մէջ: Այս երկիրները 1973-ին իրարու միջեւ համաձայնագիր մը կնքած են, պաշտպանելու սպիտակ արջերը եւ արգիլելու անոնց որսը:
մինի|աջից|Սպիտակ արջերու բնակավայրը՝ հիւսիսային բեւեռը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Սպիտակաւոր Եկեղեցի (Աշտարակ)

350px|մինի|աջից|'''Սպիտակաւոր Եկեղեցի'''
**Սպիտակաւոր եկեղեցին,** կը գտնուի ՀՀ Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքին մէջ։ Կառուցուած է V-VI դդ, վերակառուցուած է՝ XIII -XIV դարերուն։ Միանաւ է, քառանկիւն եւ կամարաձեւ ծածկով։ Ներկայիս Սպիտակաւոր եկեղեցին անհատոյց, անժամկետ օգտագործման իրաւունքով տրամադրուած է Հայ Առաքելական եկեղեցիին։ Նախատեսուած է, որ ան ամբողջութեամբ կը վերականգնուի մինչեւ 2015-ի Սեպտեմբերը։

## Անուան ծագումը
Ըստ աւանդութեան, Աշտարակի մէջ ապրող երեք քոյրեր կը սիրահարուին Սարգիս անունով երիտասարդի մը։ Աւագ երկու քոյրերը կ՝ որոշեն իրենց զոհաբերել՝ կրտսերին երջանկութիւն պարգեւելու համար եւ ծիրանագոյն ու կարմիր զգեստ հագնելով իրենց կը նետեն անդնդախոր ձորը։ Այս լուրը իմանալով, փոքր քոյրը սպիտակ զգեստ հագնելով, նոյնպէս իրեն ձորը կը նետէ, իսկ Սարգիսը այս վիշտէն կը դառնայ ճգնաւոր։ Հետագային ձորի եզրին երեք եկեղեցիներ կը յայտնուին՝ Կարմրաւորը, Ծիրանաւորը եւ Սպիտակաւորը։
## Պատկերասրահ

Image:Tsiranavor Cross.JPG
Image:Tsiranavor Roof.JPG


## Ծանօթագրութիւններ
Սպիտակաւոր Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի

**Սպիտակաւոր Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի**, տասնըչորրորդ դարու սկիզբը Օրբելեան իշխանները, որպես հոգեւոր կեդրոն եւ տոհմական տապանատուն, հիմնած են Ուրցաձորի Ս․ Յոհվաննէս Կարապետ վանքը, որուն Սպիտակաւոր Ս․ Աստուածածին եկեղեցին կառուցած է Իվան Զաքարեանի դուստրը՝ Գոնցան։ Եկեղեցիի շինարարական արձանագրութիւններուն համաձայն՝ Գոնցան, որ ամուսնացած էր Ջալալ Օրբելեանի հետ, 1301 թուականին շինարարական գործունէութիւն ծաւալած է վանքի առաջին վանահօր՝ Կիրակոս վարդապետի հսկողութեամբ եւ կառուցած է գլխաւոր Սպիտակաւոր Ս․ Աստուածածին եկեղեցին։ Գոնցան եկեղեցիին նուիրած է Քալաս գիւղը, ինչպէս նաեւ այգիներ, ջրաղացներ եւ ձիթահանք։ Պահպանուած է նաեւ եկեղեցիի ճարտարապետին անունը՝ Բուտ։ Յուշարձանախումբի կառոյցները սպիտակաւուն քարերէ են, հաւանաբար այդ պատճառով է որ կոչուած է Սպիտակաւոր։

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սպիտակ Տուն

**Սպիտակ Տուն**, ԱՄՆ նախագահի պաշտօնական նստավայրը, տեղակայուած՝ ԱՄՆ-ի մէջ, Փենսիլվենիա պողոտայ, 1600, Ուաշինկթըն նահանգին մէջ։ Այս տան մէջ ապրած են ԱՄՆ-ի նախագահները 1800 թուականէն ի վեր՝ Ճոն Ատամզէն սկսեալ։

## Սպիտակ Տան Անասունները
Թէեւ Սպիտակ Տան մէջ բնակած անասուններու պատմականը բծախնդրօրէն չէ արձանագրուած, բայց յստակօրէն հոն ապրած են ագարակի անասուններ, որսորդական շուներ, ազնուատոհմ ձիեր, ինչպէս նաեւ նուէր ստացուած այլ անասուններ:

Ամերիկայի նախագահ Ճէյմզ Պիւքէնըն նուէր ստացած էր փիղեր, իսկ նախագահ Մարթըն Քէն Պիւրըն վագրի զոյգ մը ձագեր։

Կը կարծուի, թէ նախագահ Ճոն Քուինսի Ատամզ նուէր ստացած էր կոկորդիլոս մը, զոր ամիսներով պահած էր Սպիտակ Տան սենեակներէն մէկուն մէջ։
 
Նախագահ Ուտրոու Ուիլսըն ունէր ոչխարներու հօտ մը, իսկ նախագահ Ուիլիըմ Թաֆթ կով մը։

Ամէնէն առանձնաշնորհեալ անասուններէն մին եղած է Ուորըն Հարտինկին շունը, որ իր անձնական աթոռը ունեցած է «Ռուզվէլթի Սենեակ»ին մէջ եւ դարձած` առաջին հռչակաւոր պահուած անասունը:

Ամերիկայի նախագահ Քէլվին Քուլինճին կինը ունէր Ռէպէքա անունով անձնական raccoon մը:

Մինչ նախագահ Ռուզվէլթի գայլաշունը իր վրայ կը հաւաքէ լրատուութեան ուշադրութիւնը երբ քիչ մնացած էր այցելութեան մը ընթացքին պատռէր ֆրանսայի դեսպանին տաբատը։ Այդ դէպքէն ետք, շունը հեռացուած է պալատէն։ Նախագահ Ռուզվէլթ պահած է 30 անասուն, ներառեալ իշուկ մը։ Երբ նախագահին մանչը անհանգստացած է, նախագահը հրահանգած է Սպիտակ Տան վերելակով իշուկը փոխադրել մանչուկին ննջասենեակը։

## Տասը փաստ՝ Սպիտակ տան մասին

* Սպիտակ տան մէջ հինգ գլխաւոր խոհարար կ'աշխատի:
* Ճորճ Ուաշինկթըն երբեք չէ բնակած Սպիտակ տան մէջ: Ան մահացած է տան կառուցման աւարտէն մէկ տարի առաջ:
* Պիլ Քլինթըն ամառնային բացօթեայ «Ժաքուզի» տեղադրած է հոն՝1997-ին:
* Թէոտոր Ռուզվէլթ  կառուցած է Սպիտակ տան արեւմտեան թեւը:
* Նախագահներուն ամէն ամիս հաշիւ կը ներկայացնեն իրենց իսկ սնունդին, արդուզարդի պարագաներուն, լուացքի եւ այլ ծառայութիւններու համար:
* Սպիտակ տան մէջ երկու հարսանիք կատարուած է՝ Ռիչըրտ Նիքսընի դստեր եւ Հիլարի Քլինթընի եղբօր:
* Թոմ Հենքս էսպրեսօ պատրաստելու սարք բերած է Սպիտակ տուն, երբ պարզած է, որ հոն չկայ այդ սարքէն:
* Էնտրու Ճեքսըն նարինջի այգի եւ ջերմոց կառուցած է Սպիտակ տան տարածքին մէջ:
* Սպիտակ տան մէջ գարեջուր կը պատրաստեն, որ կը կոչուի «White House Honey Ale». անիկա կը պատրաստեն նախագահական այգիին մեղրամոմերէն:
* Արեւմտեան թեւէն ստորգետնեայ անցումը կը տանի դէպի Սպիտակ տան լողաւազանը: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նախագահական նստավայրեր
Յարութիւն Սվաճեան

**Յարութիւն Սվաճեան** ()՝ 19-րդ դարու հայ յառաջադէմ մտաւորական, «Մեղու» պարբերականի հիմնադիրն ու խմբագիրը։

## Կենսագրութիւն
Սվաճեան ծնած է Պոլիս։ Ան թէպէտ չէ կարողացած ստանալ կանոնաւոր կրթութիւն, սակայն ինքնաշխատութեամբ ձեռք բերած է լայն տեսական պատրաստութիւն ու դարձած է արեւմտահայ յառաջադէմ մտաւորականութոան ականաւոր ներկայացուցիչը։ Սվաճեան համարձակօրէն կը պայքարէր կղերա-ֆէոտալական հոսանքի եւ այլ հակաժողովրդական, պահպանողական խումբերու դէմ։ Այդ պատճառով ալան բազմիցս հալածանքներու ենթարկուած է թուրք պաշտօնեաներու, ազգադաւ հայ հարուստներու ու մտաւորականների կողմէ։ Եղած է Միքայէլ Նալբանդեանի համախոհը։

Սվաճեան Կ.Պոլսոյ մէջ՝ 1856-ին, հիմնած եւ խմբագրած է «Մեղու» պարբերականը (1856-1874)։ «Մեղու» պարբերականին մէջ հատարակած է Նալբանդեանի յեղափոխական դյառաջադիմական գաղափարներով տոգորուած յօդուածները։

Սվաճեանի խմբագրած «Մեղու»ն արեւմտահայ իրականութեան մէջ կարեւոր դեր կատարած է ինչպէս հակաժողովրդական հոսնքներու դէմ մղած պայքարին մէջ, այնպէս ալ աշխարհիկ գրականութեան ստեղծման, գիտութեան, լուսաւորութեան ու կրթութեան տարածման գործին մէջ։ Միքայէլ Նալբանդեան յայտարարած է. 1872-1874 թուականներուն «Մեղուն» շարունակած է հրատարակել Յակոբ Պարոնեանը։

## Գրականութիւն Յ. Սվաճեանի մասին
* Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն, հատոր 2 (հատորին մէջ զետեղուած է «Յարութիւն Սվաճեան» գլուխը, որ գրած է Ասատուր Ասատրեանը), Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1962, 516 էջ։
* Ասատուր Ասատրեան, Յարութիւն Սվաճեան, Երեւան, 1967, 238 էջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Թ. Գ. Ճուհարեան «Հայ Գրականութիւն», 1990 թ, «Լոյս» հրատարակչութիւն։

Ստորոգութիւն:1874 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Սվետլանա Գրիգորեան

**Սվելտա Ռուբէնի Գրիգորեան** (), հայ անուանի դերասանուհի։  Խորհրդային Միութեան ժողովրդական արուեստագէտ։

## Կենսագրութիւն
Սվետլանա Գրիգորեան ծնած է 1930 թուականին սեպտեմբերի 30-ին, Երեանի մէջ։ Դեռ թատերական ուսումնարանի սան էր՝ 13 տարեկան, երբ իր կեանքը կապեց բեմի հետ եւ անդավաճան մնաց մինեւ այսօր, տասնեակ տարիներ։ Հիսունհինգ տարի խաղցած է հայ բեմի լեգենդ Կարպ Խաչվանքեանի հետ։ Խաղցած է հարիւրէն աւելի դերեր։ Հեռուստաթատրոնի հիմնադիրներէն է (1956 թ.)։

Երաժշտական կոմետիայի թատրոն հրավիրվելով 1949 թ. Սվետլանա Գրիգորեան անմիջապէս ցուցադրեց իր ողջ տաղանդն ու հմայքը եւ դարձաւ հանդիսատեսի հոգիի տիրակալը։ Իր անձնաւորած կերպարներէն շատերն ու գլխավորները դերասանուհին կերտեց մեծանուն Վարդան Աճեմեանի անմիջական աջակցութեամբ, անոր ղեկավարութեամբ ու խորհուրդներով։

Աշխատելով օպերետային ժանրի վարպետներ-վարպետներու հետ, փոխառնելով անոնց փորձը՝ Սվետլանան սկիզբ դրաւ այդ ձեւի մը նոր տեսակի, ստեղծած է իր վարվռուն, կենսախինդ, հանդիսատեսի սիրտն ալեկոծող, անոր հոգեկան զմայլելի պահեր պագեւող արուեստի գրիգորյենական տեսակը։

Վաթսուն տարիներու բեմական բուռն գործունեութիւն ունեցած է նոյն թատրոնին,150-էն աւելի դերակատարումներ՝ Սիմա՝ (« քաղաք մը կա Վոլգայի վրայ»), Մարիետա՝ («Բայադերա»), Կոլոմբինա՝ («Վենետիկեան երկվորեակներ»), Լիքսենա՝ («Պարերի ուսուցիչը»), Նունուֆար՝ («Հին հիվանդութիւն»), Մարթա՝ («Ատամնաբույժն արեւելեան»), Ժաննա՝ («Ռոզ Մարի»), Նատա՝ («Սոֆիկի սխալը»), Դիաննա՝ («Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք»), Ռոզալեա՝ («Չանիտայի համբոյրը»), եւ աւելի աճող հանդիսատեսի սեր ու համակրանք, թատերագիտական մտքի հիացում։

Բազմաթիւ դերակատարումներով Սվետլանա Գրիգորեանը դրսեւորեց ստեղծագործական իր հնարաւորութիւնները, քանդակային կերպարներ ստեղծելու իր կարողութիւնները, սակայն անոր բեկումնային դերը եղաւ Ժիկվան՝ («Տիկին Միսիստրուին»)։ Թատրոնի պատմութեան ցայտուն կերպավորումներէն են Ռոզը՝ («Տաքսի-տաքսի») եւ Սաթենիկը՝ («Իմ զոքանչը»)։ Սաթենիկը արդեն 36 տարուա բեմական կեանք ունի։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում, արժանացել է միջազգային մրցանակների։

Երևեւանի պատուաւոր քաղաքացի է։ Արժանացած է բազմաթիւ պարգեւներու եւ շքանշաններու՝ «Մովսես Խորենացի», Սուրբ Էջմիածինի կողմէն՝ «Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մեսրոպ»։ 2009 թ. Լոս Անջելեսի հանդիսաւորութեամբ անոր հանձնուած է «Ծիծաղի թագուհի» տիտղոսը։ 2011 թ. Պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 1-ին աստիճանի մետալով։ Սվետլանա Գրիգորեանը կեանքէն հեռացած է 2014 մայիս 12-ին։

## Խաղցած դերեր
* Սիմա՝ «Մի քաղաք կա Վոլգայի վրա»
* Մարիետա՝ «Բայադերա»
* Կոլոմբինա՝ «Վենետիկեան երկվորեակներ»
* Լիքսենա՝ «Պարերի ուսուցիչը»
* Նունուֆար՝ «Հին հիվանդութիւն»
* Մարթա՝ «Ատամնաբույժն արևելեան»
* Ժաննա՝ «Ռոզ Մարի»
* Նատա՝ «Սոֆիկի սխալը»
* Դիաննա՝ «Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք»
* Ռոզալյա՝ «Չանիտայի համբոյրը»
* Ժիկվան՝ «Տիկին Միսիստրուին»
* Ռոզը՝ «Տաքսի-տաքսի»
* Սաթենիկը՝ «Իմ զոքանչը».։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստեփան Դեմուրեան

**Ստեփան Դեմուրեան** (1892,Կովկաս - 13 Յունուար 1934), երաժիշտ, երգչաախումբի վարիչ:
200px|մինի|աջից|Ստեփան Դեմուրեան
## Կենսագրութիւն
Թշուառ մանկութենէ մը ետք կը մտնէ Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանը, զոր կ՛աւարտէ 1892-ին: Կը գործէ նախ Շուշիի, յետոյ Գորիսի, Ախալքալաքի մէջ եւ այլուր, իբրեւ երաժիշտ ուսուցիչ եւ երգչախումբի վարիչ: 1898-ին կը մտնէ Լենինկրատի Երաժշտանոցը, կը վերադառնայ թերաւարտ: Կը սկսի շրջիլ Անդրկովկասի հայկական գիւղերուն մէջ, շարունակելով Կարա-Մուրզայի գործը:

Դեմուրեան իր առաջին հաւաքած ժողովրդական երգերը կը հրատարակէ 1907-ին, Փեթերսպուրկ: Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի պետական հրատարակչական եւ այլ ժողովրդական երգերը: 1930-ին իրեն տրուած է երաժշտութեան վաստակաւոր ուսուցիչի կոչում:Մեռած է 1934 Յունուար 13-ին :

## Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, էջ 616
Ստորոգութիւն:13 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:24 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1934 մահեր
Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ
Ստեփան (անձնանուն)

**Ստեփան**
, յունական ծագումով տարածուած հայկական անուն մըն է։ Սերած է յունարէն "στέφανος"-էն, կը նշանակէ՝ պսակ կամ գլխազարդ։ 
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ կազմուած մականուն՝ **Ստեփանեան**

## Անունը Կրողներ
* Ստեփան Ակայեան (1870, Կ.Պոլիս-1937) մանրանկարիչ, ճարտարապետ
* Ստեփան Արսլանեան (1822, Կ.Պոլիս-1901) բժշկապետ, զօրավար, բանասէր
* Ստեփան Բաբելեան (1875, Կ.Պոլիս-1960, Իսթանպուլ) երգահան, դաշնակահար
* Ստեփան Դեմուրեան (1892, Թիփղիս-1934, Երեւան) երաժիշտ, երգիչ

## Ստեփան Զօրեաններ՝
** Ստեփան Զօրեան (1890, Ղարաքիլիսէ-1967, Երեւան) հայրենի արձակագիր
** Ստեփան Զօրեան (1867-1919) քաղաքական գործիչ
* Ստեփան Էլմաս (Stéphan Elmas, 1864-1937, Ժընեւ) դաշնակահար, երգահան
* Ստեփան Էմմիեան (ծն.1930, Լիբանան) դաշնակահար
* Ստեփան Էքշեան (1834, Կ.Պոլիս-1901, Կ.Պոլիս) դերասան եւ բեմանկարիչ
* Ստեփան Թարեան (1899, Թիփղիս-1954, Երեւան) բեմանկարիչ եւ քանդակագործ
* Ստեփան Թովմասեան (1923, Երեւան-96, Երեւան) փիլիսոփայ
* Ստեփան Ծաղիկեան (1886, Արեւմտեան Հայաստան-անյայտ) վրիժառու
* Ստեփան Կանայեան (1860, Իգտիր-1936, Երեւան) բանասէր, պատմաբան
* Ստեփան Մալխասեանց (1857, Ախալցխա-1947, Երեւան) հայագէտ, բանասէր, բառարանագիր
* Ստեփան Ոսկանեան (1825-1901) հրապարակագիր եւ թարգմանիչ
* Ստեփան Սաթունց (1910, Թիփղիս-1985, Մոսկուա) հայ խորհրդային ճարտարապետ
* Ստեփան Սարեան (1865, Կ.Պոլիս-1915, Տրապիզոն) Մխիթարեան միաբանութեան անդամ, բնագէտ, մշակոյթի գործիչ
* Ստեփան Տեմիրճեան (ծն.1959, Երեւան) քաղաքական գործիչ
* Ստեփան Փափազեան (1839, Կ.Պոլիս-88) կրթական գործիչ
* Ստեփան Փուչինեան (ծն.1927, Պաթում) դերակատար, բեմադրիչ

## Ստեփանոս, Փանոս
Սկիզբը տարածուած էր **Ստեփանոս** ձեւը, որմէ կազմուած է **Փանոս** անունը: Երկուքն ալ ներկայիս գործածական չեն:
* Փանոս Թէրլէմէզեան (1865, Վան-1941, Երեւան) նկարիչ եւ հանրային գործիչ
* Փանոս Ճերանեան (ծն.1942, Պէյրութ) բանաստեղծ

## Անուան Տարբերակները Այլ Լեզուներով
* ալպաներէն՝ Stefan, Shtjefën
*  Սթիւըն
* 
*  Սթիվէն
* 
*   Սթեֆանոյ
* 
* 
* 
*  Սթեփանոս
*  Իշթվան
*  Սթիիվուն
*  Սթաֆան
* ուքրաիներէն,  Ստեպան
* 
* պելառուսերէն՝ Сцьяпан Սցեափըն
*   Чефо, Стефчо, Стефо
*  Շթեֆան
*  Շչեֆան
*  Էսթեպան
*  Էշթեւան
*  Սթեփանէ
*  Սէութիպէուն
* ֆիններէն՝ Tapani, Teppana, Teppo
*  Էթիեն Stéphane, Stefane, Stephanne

## Ազգանուններ
Ստեփան անունով կազմուած ազգանուններ՝
* Անգլիական՝
** Սթիւընսըն
* Հայկական՝
** Ստեփանեան
* Ռուսական
** Սթեփանով
** Սթեփաշին

## Ծանօթագրութիւններ
Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարան

[right|300px|thumb|Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանը՝ [Վանաձորի, Լոռիի մարզին մէջ, ՀՀ:]]

**Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանը**, տուն-թանգարանի հանդիսաւոր բացումը կատարուած է 15 Սեպտեմբեր, 1990 թուականին, Զօրեանին ծննդեան օրը, Կիրովականի այն առանձնատան շրջանը, որտեղ 1964-1967 թուականներուն ապրած է 20-րդ դարի մեծ հայ արձակագիրը՝ Ստեփան Զօրեանը (15 Սեպտեմբեր, 1889- 14 Հոկտեմբեր, 1967)։ Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանը ընդգրկուած է Վանաձորի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
Տուն-թանգարանը կը գրաւէ 260 քմ ընդհանուր տարածք, ու այդ եղած է Ստեփան Զօրեանին ամարանոցը։ Ամարանոցի եւ տուն-թանգարանի նախագծողները եղած են Ստեփան Զօրեանի որդիները՝ Լեւոն եւ Կարէն Զօրեանները։

## Ցուցադրութիւն
մինի|Ստեփան Զօրեանի կիսանդրին թանգարանի բակին մէջ:
Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանին մէջ ներկայացուած ցուցանմուշները կը լուսաբանեն գրողի մանկութեան ու պատանեկութեան շրջանին մասին հին Վանաձորին (Ղարաքիլիսային) մէջ, ինչպէս նաեւ գրողի գրական եւ հասարակական ներգործնական գործունէութիւնը Թիֆլիսի, Երեւանի եւ Վանաձորի մէջ։ Հոն ներկայացուած է նաեւ Զօրեանին աշխատասենեակը։ Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանը կը համարուի Վանաձորի գործուն գրական-մշակութային օճախներէն մէկը։

Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանին նպատակն է այցելողներուն ծանօթացնել Ստեփան Զօրեանի կեանքին ու անոր ստեղծագործութիւններուն եւ անոնց ոճին մասին, ինչպէս նաեւ ուսումնասիրել, պահպանել ու գիտական մշակման ենթարկել եւ ցուցադրել գրողէն ժառանգած մասունքները։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Լոռիի մարզի, Վանաձոր քաղաքին մէջ՝ Ստեփան Զօրեանան 24 հասցէով։

## Պատկերասրահ

Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (1).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (2).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (3).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (4).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (5).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (6).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (7).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (8).jpg
Stepan Zoryan Museum, Vanadzor (9).jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* «Պիտի աշխատես, որ այցելու ունենաս». Ստեփան Զորյանի տուն-թանգարանի տնօրեն

Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Հայաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Վանաձորի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստեփան Միսաքեան

**Ստեփան Միսքճեան** , Կայս բժշկանոցէն վկայուած վաղեմի բժիշկ, մանկաբարձ եւ վիրաբոյժ: Այդ ատենին Եէտիգուլէի հիւանդանոցին մէջ պաշտօն վարած է եւ անդամակցած է կաթողիկէ եկեղեցւոյ թաղական խորհուրդին Օրթաքէօյ՝ ուր կը բնակէր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստեփան Փափազեան

**Ստեփան Փափազեան** (Նոյեմբեր 1839, Կ. Պոլիս - 1888), հայ ուսուցիչ, տնօրէն, Պոլսոյ ազգային ժողովի երեսփոխան, ուսումնական խորհուրդի անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1839-ին Ստանպուլի Խասգիւղ թաղամասը։ 1840-ին Ներսէսեան վարժարանը, 1850-ին Ազգ.Հիւանդանոցի որբանոցը դրուած է։ Ապա կարճ ժամանակ մը հետեւած՝ Երկրագործական վարժարանի դասերուն, 1854-ին Զմիւռնիա կանչուած է իր մօրեղբօր՝ Անդրէաս վարժապետ Փափազեանի քով։ Իր ուսումը աւարտելով օգնական դասատու կարգուած է վարժարանին մէջ։

1858-ին՝ Պոլիս վերադարձին, Ս.Փրկչի որբանոցի հայերէնի ուսուցչութեան կը կոչուի եւ այդ պաշտօնը կւ պահէ մինչեւ վերջ։ Իր հայ լեզուի հմտութեան եւ ատենախօսութեան կարողոթիւններուն պատճառով «Պերճ» կը մականուանուի։

## Գործունէութիւն
Ուսուցչական ասպարէզին կը ծառայէ մինչեւ իր մահը, զանազան վարժարաններու մէջ, ստանձնելով դասախօսութիւններ. սակայն նշանակելի է իր գործունէութիւնը իբր տնօրէն Ղալաթիոյ Լուսաւորչեան վարժարանին (20 Մարտ 1851), ուր կը հասցնէ բազմաթիւ աշակերտներ, որոնք շատ կարեւոր դեր կը կատարեն ազգային շրջանանակի մէջ։ Ինքն է նաեւ գլխաւոր հեղինակը եւ ջանադիրը Ազգ, կենդրոնական վարժարանին հաստատութեան, որուն գաղափարը առաջին անդամ ինք յղացած է՝ 1863-էն սկսեալ՝ գաւառներէն Պոլիս դիմող ուսանողներու երկրորդական կրթութիւն տալու դիւրութիւն մը ընծայելու համար։

Երկար ժամանակ ազգային երեսփոխան եղած է եւ ընդդիմախօսութեան պետը՝ Ընդհանուր ժողովերու մէջ. գործնականօրէն ուսունմասիրած էր ազգային խնդիրները, գոց գիտէր Ազգ.Սահմանադրութիւնն ու ամէն ազգային կանոնագիրները։

1863-ի Յունուար 2-ին սկսած է հրատարակել «Ժամանակ» հանդէսը, որ հրատարակուած է մինչեւ 1869 (տես թիւ 175)։

քնար երաժշտական ընկերութեան՝ քնար Հայկականի մէջ հրատարակուելիք բանաստեղծութեանց ընտրութեանը հսկող մարմնոյն անդամ անուանուած է։

1853-ին Ուսումնական Խորհրդոյ անդամ, 1855-ին Ղալաթիոյ թաղական Խորհրդոյ անդամ կ՛ընտրուի, զոր երկար տարիներ կը վարէ։ Իր պաշտօնավարութեան միջոցին Ս.Լուսաւորիչ եկեղեցին կ՛օժտուի հասութաբեր կալուածներով։

Ստեփան Փափազեան 1863-ին կրթական ծրագրի մը հեղինակը եղած է՝ առաջին անգամ՝ Ազգային վարժարաններու մէջ միօրինակ կրթութիւն մը հաստատելու դիտումով (1855-1867)։

1873-1874-1876 վարչական շրջաններուն ալ Ուսումնական Խորհրդոյ անդամակցութիւնը կը վարէ։

1870-ին՝ հազիւ իր օրինական տարիքը լրացուցած, երեսփոխական կ՛ընտրուի մինչեւ իր մահը պահելով այդ պաշտօնը. հանդիսացած է ճարտար ատենաբան եւ իր կուսակցութեան (Ղալաթիոյ օճախին) ամէնէն նշանակելի անդամներէն մէկը. կրակոտ ընդդիմախօս մը եղած է եւ վարչութեան մշտնջենական հակառակորդը։

## Աղբիւր
* Յիշատակարան, Վ.Գ. Զարդարեան, Բ. հատոր, Կ. Պոլիս 1911, էջ 197:

Ստորոգութիւն:Հայ Երեսփոխաններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստեփան Նալպանտեան

**Ստեփան Նալպանտեան** (1885 Մանիսա), շոգենաւային փոխադրութիւն

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մանիսա 1885-ին: Շրջանաւարտ եղած է Ալիանս Իզրայէլիթ վարժարարանէն: Իզմիր, ուր կ՝զբաղէր, շոգենաւային փոխադրութեանց գործով: -Նախկին Հնչակեան: 1915-ի վերջերը, Թալաթեան Ռեէիմի դէմ թուրք տարրին մէջ յեղափոխութիւն յարուցանելու դիտումով՝ Ֆրանսերէն «Մանիֆէսթ» մը կը հրատարակէ. Յետոյ կը հետապնդուի եւ ձերբակալուելով՝ բանտի մէջ տառապնքներ կրելէ ետք կ՝աքսորուի անվերադարձ: Հետեւանքն այն կ՝ըլլայ որ, կարգ մը տեղացի ու գաւառացի Հայեր եւ 1915 Ապրիլէն ի վեր Իզմիրի մէջ բանտարկեալ կուսակցականներ, ինչպէս եւ Նալպանտնեռն գերդաստանի երկսեռ անդամներ կը քշուին քաղաքեն, համախումբ 60 հոգի։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 75, հատուած 366
Սարգիս Ստեփանեան

**Սարգիս Ստեփանեան** (), հայ բժիշկ, դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի՝ Չերքեշ բնակավայրին մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։

Մահացած է 1916 թուականի Մայիս 11-ին, Իրաքի մէջ, Քութ Ալ–Ամարայի հիւանդանոցին մէջ, ժանտախտէն։

## Գրականութիւն

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։

## Աղբիւր

* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Ստորոգութիւն:11 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Ստեփանոս Ագոնց

**Ստեփանոս Ագոնց** (), արքեպիսկոպոս, Վենետիկի Մխիթարեան երրորդ Աբբան:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թրանսիլվանիոյ Ճուրճով-Կէօրկէնի հայաքաղաքը։ Գրիգորի որդի, մկրտութեան անունն էր Ամիրա: 

1757-ին Վենետիկի Ս. Ղազարի վանքը կը ղրկուի, ուր վեց տարի ուսանելէ ետք, 1763-ին քահանայ կը ձեռնադրուի։ Հազիւ երեսնամեայ, վանքի աշակերտներուն վերակացու կը կարգուի (1770-1780), իսկ 1785-ին Ստեփանոս Մելքոնեան Աբբայի Աթոռակալ-փոխանորդ կ'ընտրուի: Առաքելական պաշտօնով, 1790-ին իր ծննդավայրը կ'երթայ, ուր կը մնայ մինչեւ Ստեփաննոս Աբբահօր մահը (Հոկտեմբեր 1799)։ 1800-ին Ս. Ղազար կը վերադառնայ, ուր միաբանական ընդհանուր ժողովը նոյն տարուան Նոյեմբեր 9-ին զինքը ընդհանուր Աբբայ կ'ընտրէ. այդ տարի Ս. Ղազար եզակի հիւր մը կ'ունենայ, յանձին Պիոս Է. Հռոմի նորընտիր Պապին։

1804-ին, Ագոնց Հռոմի մէջ «Արքեպիսկոպոս Սիւնեաց նահանգին» պատուոյ տիտղոսով կ'օծուի: Ան իր պաշտօնավարութեան շրջանին,  բանակցած է Ֆրանսայի կայսեր Նափոլէոն Ա.-ի հետ եւ յաջողած է փրկել վանքի կալուածները վերահաս բռնագրաւումէ՝ իբրեւ «Հայկական Ճեմարան», որ արդէն Իտալիոյ բոլոր վանքերու ճակատագիրը եղած էր: 

1811ին, Ս. Ղազարի վանքը «Հայկական Ճեմարան»ի տիտղոսը ստացած է Նափոլէոնի կողմէ։

Կատարած է վանքին ու տպարանին ընդարձակումը։ Ագոնցի անունը հռչակուած էր ո՛չ միայն հայ, այլեւ օտար շրջանակներու մէջ։ Իր օրով, բազմաթիւ թագաւորներ, օտար իշխանազուններ այցելած են Ս. Ղազարի վանքը: Խոր ծերութեան մէջ, 84 տարեկանին վախճանած է 1824 Յուլիս 29-ին:

Ստեփաննոս Ագոնց Արքեպ. ո՛չ միայն իբրեւ մատենագիր, այլեւ Ս. Ղազարի մեծ դէմքերէն մէկը եղած է:

## Աշխատութիւններ
Հրատարակած է «Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի» գործը 11 հատորով (1802-1806), համագործակցութեամբ՝ Հ. Ղուկաս Ինճիճեանի (1758-1833), որ գրած է երեք հատոր։

Ստեփանոս արք. Ագոնց նաեւ հրատարակած է ճարտասանութեան ձեռնարկ մը (1775), Մխիթար Սեբաստացիի կենսագրութիւն մը (1810), եւ Աստուածաշունչի պատմութիւններու քառահատոր տեսութիւն մը (1819)։ Անոր անունը հանրածանօթ ըլլալով օտար շրջանակներու մէջ, բազմաթիւ թագաւորներ ու իշխանազուններ Ս. Ղազար այցելած են իր օրերուն:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Յովհաննէս Սրապեան

**Յովհաննէս Սրապեան**

## Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Սրապեան, բնիկ Խարբերդի Չմչկածադ նահանգի Միատուն գիւղէն։ Եղբօրորդին Մելքոն Սուքիասեանի, Պէյրութ հաստատուած 1907-ին, որպէս երկաթուղիի արհեստաւարոր:
## Ծանօթագրութիւններ
Սամուէլ Սրապեան

**Սամուէլ Սրապեան** (անյայտ, Հիւսէյնիկ, Խարբերդի գաւառ, Խարբերդի նահանգ- անյայտ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ իր ծննդավայր, Հիւսէյնիկ գիւղին մէջ եղած է ուսուցիչ։ 1918 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1918 թուականին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ 1918 թուականին՝ զինադադարէն առաջ, Պաղեստինի մէջ անգլիացիներուն գերի ինկած է։ Ծառայութիւնը շարունակած է անգլիական բանակի առողջապահական բաժինէն ներս։ Յետագային վերադարձած է Պէյրութ։

## Գրականութիւն
* Հիւսէյնիկ, խմբագիր՝ Կ. Ահարոնեան, Պոսթըն, 1965։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հիւսէյնիկ ծնունդներ
Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան

**Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան**, երկսեռ երկրորդական (միջնակարգ) դպրոց (1952 թուականէն), հիմնուած է 1929 թուականին, Երուսաղէմի մէջ, Եղիշէ Դուրեան պատրիարքի ջանքերով եւ անոր առաջարկով ալ անուանակոչուած՝ ի յիշատակ Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի։ Կառուցուած է ժառանգաւորաց վարժարանին եւ մատենադարանին կից։

Մանկապարտէզին եւ նախակրթարանին մէջ բոլոր առարկաներու ուսուցումը կը տրուի հայերէն։ Միջնակարգին մէջ հայոց լեզուն (գրաբար եւ աշխարհաբար), հայ գրականութիւնը, հայ մատենագրութիւնը, հայոց պատմութիւնը, կրօնագիտութիւնը, հայ արուեստի պատմութիւնը՝ հայերէն, իսկ միւս առարկաները՝ անգլերէն։ Կը դասաւանդուին նաեւ անգլերէն, արաբերէն եւ եբրայերէն։ Վարժարանի շէնքը կառուցուած է 350 աշակերտի համար, 1940-ական թուականներուն այդ թիւը հասած է 750-ի, իսկ վերջին տասնամեակներուն, արտագաղթի պատճառով, խիստ նուազած է։ 1982 թուականին սորված է 180 աշակերտ։ Վարժարանը կը պահուի նուիրատուութիւններով, ՀԲԸՄի եւ Կիւլպէնկեան ֆոնտերու յատկացումներով։ Նիւթական օգնութիւն ցոյց կու տայ նաեւ շրջանաւարտներու միութիւնը։ Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը սերտ կապերու մէջ է մայր հայրենիքի հետ, ուրկէ կը ստանայ դասագիրքեր, գրականութիւն եւ ուսումնական այլ պիտոյքներ։ Շրջանաւարտներէն շատերը բարձրագոյն կրթութիւն կը ստանան Հայաստանի բուհերուն մէջ։

Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ ըստ երկրի
Սրբոց Հռիփսիմեանց Վարժարան (Լիբանան)

**Սրբոց Հռիփսիմեանց վարժարան**, երկրորդական երկսեռ ուսումնական հաստատութիւն։

## Հիմնադրութիւնը
Հիմնուած է 1922-ին՝ Անարատ Յղութեան Հայ Կաթողիկէ Քոյրերու Միաբանութեան կողմէ Կոստանդնուպոլսէն Պէյրութ գործուղղուած Թէոպիսաէ Ալեքսանեանի, Էլիզ Պոյաճեանի, Բեաարիս Թաշճեանի, Ալեքսանդրա Հեպոյեանի եւ Ագաթա Փարթամեանի ջանքերով։ Սկիզբը եղած է բացառապէս աղջիկներու նախակրթարան։ Առաջին տարեշրջանին ունեցած է 64 աշակերտուհի։ 1929-ին հաստաաուած է Պէյրութի Խանտակ ալ Ղամիկ թաղամասին մէջ, 1963-ին տեղափոխուած է Ճիւնի։ Աստիճանաբար աւելացուած են միջնակարգ եւ երկրորդական բաժինները։ 1975-ին հաստատուած է Պէյրութի արուարձաններէն՝ Ֆանարի շրջանին մէջ օժտուելով նորակառոյց, սեփական շէնքով։ 1980-ական թուականներու կէսերուն դարձած է երկսեռ վարժարան։
Սրբոց Նահատակաց Ֆերահեան Ազգային Վարժարան (ԱՄՆ)

**Սրբոց նահատակաց Ֆերահեան ազգային վարժարան**, ԱՄՆ-ի մէջ առաջին ամէնօրեայ դպրոցը։ Հիմնուած է 1964 թուականին Էնսինոյի մէջ՝ Մատթէոս Ֆերահեանի կտակով, Գ. Ինճէճիկեանի նախաձեռնութեամբ եւ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան հովանաւորութեամբ։ 1965-էն՝ Սրբոց Նահատակաց Ֆերահեան ազգային երկրորդական վարժարան։ Ունի մանկապարտէզ (Սրբոց նահատակաց), ՀՕՄ-ի մանկամսուր, նախակրթարան, տարրական, միջին եւ միջնակարգ բաժիններ, ինչպէս նաեւ երգչախումբ, պասքէթպոլի եւ վոլէյպոլի խումբեր։ Աշակերտներու թիւը՝ 620։ Հայոց լեզու, պատմութիւն, գրականութիւն, Հայ Դատ, կրօն, երգ, պար կը դասաւանդուի եւ տարեգիրք կը հրատարակուի։ Վարժարանին յատկացուած են մնայոււն հիմնադրամներ, որոնց հասոյթով նուէր-մրցանակներ կը շնորհուին աւարտական դասարաններու աշակերտներուն։

Ստորոգութիւն:Դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ ըստ վայրի