open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գառնիկ Բանեան

**Գառնիկ Բանեան** (), հայ ուսուցիչ, խմբագիր, հասարակական ու ազգային գործիչ, երեսփոխան:  Գառնիկ Բանեան Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Խորէն Ա. կաթողիկոսի ձեռամբ արժանացած է «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին:

Կը պատկանի այն սերունդին, որ կը կոչուի «Որբերու սերունդ»։ Մինչեւ պատանեկան տարիքը կը ճաշակէ որբանոցի դառնութիւնները, մասնաւորաբար առաջին շրջանին, երբ կը մնայ Այնթուրայի, ապա Ժպէյլի որբանոցը։

Ուսման երազով տարուած՝ 1930-ին կը դառնայ նորաբաց Հայ Ճեմարանին նախապատրաստական դասարանի 15 աշակերտներէն մէկը։ 1935-ին եղած է Ճեմարանի առաջին հունձքի 8 շրջանաւարտներէն մէկը: Այնուհետեւ իր կեանքը եղած է ուսման, դասաւանդութեան եւ գիրի, գրականութեան աշխարհը: Ամուսնացած է եւ ունեցած երկու զաւակներ՝ Հուրի եւ Շաղիկ: Շուտով Ճեմարանի տնօրէնութեան կողմէ աշխատանքի կը հրաւիրուի։ Կը դասաւանդէ հայերէն եւ հայոց պատմութիւն։ 1951-52 տարեշրջանին՝ տնօրէն Սիմոն Վրացեանի կողքին, կը սկսի գործել իբրեւեւ վարչական գործերու օգնական։ Այս պաշտօնը հաւատարմօրէն կը վարէ մինչեւ իր մահը։

Ճեմարանի Շրջանաւարտից Միութեան հիմնադիր եւ առաջին վարչական անդամներէն է։ Ան միութեան հրատարակչական, դասախօսական եւ խմբագրական գործերուն խթան կը հանդիսանայ։

1944-ին իր անձնական ճիգերով լոյս կ'ընծայէ «Ակօս» երկամսեակի առաջին թիւը եւ ստանձնած՝ խմբագրութեան պաշտօնը։ Ան հեղինակած է Հայոց ցեղասպանութեան առնչուող յուշագրական գիրք մը «Յուշեր Մանկութեան Եւ Որբութեան» ( յուշագրութիւն, 1992, Մեծի տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան տպարան, Պէյրութ), որ անգլերէնի թարգմանուած է Սիմոն Պէօճէքեանի կողմէ՝ "Goodbye, Antoura: A Memoir of the Armenian Genocide"։ Գիրքը նաեւ թարգմանուած է ֆրանսերէնի եւ թրքերէնի։

Եղած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։ Մաս կազմած է Լիբանանի ազգային իշխանութեան քաղաքական եւ ուսումնական մարմիններուն։ Ընտրուած է ազգային երեսփոխան։

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Նշան Փալանճեան Ճեմարան
* Մուշեղ Իշխան
* Լեւոն Շանթ
* Սիմոն Վրացեան

Ստորոգութիւն:23 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ երեսփոխաններ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Գառնուկներուն Լռութիւնը

**Գառնուկներուն Լռութիւնը** (անգլ.՝ The Silence of the Lambs), 1991 թուականին նկարահանուած զգայացունց տրամա (thriller) ժանրի ամերիկեան ֆիլմ։ Նկարահանուած է Թոմաս Հարրիսի համանուն վէպի հիման վրայ։

Ֆիլմը ընդհանուր թիւով արժանացած է 40 տարբեր մրցանակներու (5 Օսքար, 1 Ոսկէ Կլոպուս, 2 BAFTA, Ոսկէ Արջ եւ այլն) եւ ներկայացուած է եւս 27 մրցանակներու։ Օսքարի պատմութեան մեջ միայն 3 ֆիլմեր՝ «Այդ պատահեցաւ գիշեր մը» (1934 թ.), «Թռիչք կկուի բոյնի վրայէն» (1975 թ.) եւ «Գառնուկներուն լռութիւնը» արժանացած են 5 *մեծ [[Օսքար]]*ի (լաւագոյն ֆիլմ, լաւագոյն ռեժիսոր, լաւագոյն թատերգութիւն, լաւագոյն դերասան, լաւագոյն դերասանուհի անուանակարգերուն մէջ)։

Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու ֆիլմերու 100 լաւագոյն դրական եւ բացասական հերոսներու ցանկին մէջ գլխաւոր հերոսուհի Քլարիսը 6-րդ տեղը կը գրաւէ որպէս դրական հերոս, իսկ Հաննիպալ Լեքտրը կը գլխաւորէ բացասական հերոսներու ցանկը։ Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 զգայացունց տրամա ֆիլմերու ցանկին 5-րդն է։

Կը համարուի շարժանկարի պատմութեան լաւագոյն զգայացունց տրամա ֆիլմերէն մեկը։

### Նիւթ
ՀԴԲ-ն կը հետաքննէ շարք մը սպանութիւններ, կատարուած անյայտ մարդասպանի մը կողմէ։ Անյայտ մարդասպանը կ'անուանեն «Պուֆֆալօ Պիլլ», որովհետեւ ան մարդասպանութիւն գործելէն ետք, կը մաշկազերծէ իր զոհերը։

Չկրնալով գտնել մարդասպանին հետքերը, ՀԴԲ-ն կ'որոշէ դիմել չափազանց վտանգաւոր մարդասպան՝ *Հաննիպալ*ին, նախկին հոգեբան Հաննիպալ Լեկտրինին (Էնթոնի Հոփքինզ)։ Անոր հետ երկխօսութեան կը ղրկուի երիտասարդ հոգեբան, ՀԴԲ-ի աշխատակից Քլարիս Սթերլինկը (Ճուտի Ֆոսթըր)։

Հաննիպալ կը համաձայնի օգնել մարդասպանը գտնելու, պայմանով որ Քլարիսը պիտի պատմէր իր մասին։ Անոնց երկխօսութեան ժամանակ Քլարիսը կը պատմէ, որ մանուկ ատեն ան փախած է տունէն, փորձելով փրկել գառնուկ մը, որ պիտի մորթուէր եւ Քլարիսի մանկութեան յուշերուն մեջ մնացած է մորթուելու տարուող գառնուկներուն լացին ձայնը։

Լսելով Հաննիպալ Լեկտրի խորհուրդները, Քլարիս կը գտնէ մարդասպանին հետքը ...

### Դերեր .-
* Ճուտի Ֆոսթըր - Քլարիս Սթերլինկ
* Էնթոնի Հոփքինզ - Հաննիպալ Լեկտըր
* Սքոթ Կլենն - Ճեք Քրոուֆորտ
* Թեդ Լիվայն - Ճեյմ Գամբ/ Պուֆֆալօ Պիլլ
* Պրուք Սմիթ - Քեթրի Մարթին
* Էնթոնի Հիլդ - տոքթոր Ֆրետերիկ Չիլտոն
* Քեյսի Լեմմոնս - Արդելիա Մեպպ
* Տայեն Պեյքեր - սենատոր Ռութ Մարթին
* Չառլզ Նեպեր - Լեյտենանտ Պոյլ
* Ռոճեր Կորման - Հայտըն Պյորք

Ստորոգութիւն:1991
Ստորոգութիւն:Անգլերէն ֆիլմեր
Արամ Գառօնէ

**Արամ Գառօնէ** (Արամ Տէր Պաղտասարեան, ), պարսկահայ բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Թաւրիզի Արամեան վարժարանին, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Թեմական-Կեդրոնականի մէջ, ուր ուսուցիչ ունեցած է Հրաչեայ Աճառեանն ու Յ. Տէր Յակոբեանը։ 1928-ին  անցած է Ֆրանսա՝ ուր գործուն մասնակցութիւն ունեցած է Լիոնի ազգային, հասարակական եւ մշակութային կեանքի վերելքին մէջ։ 1930-1932 կը պաշտօնավարէ Վիէնի հայկական գիշերային վարժարանին մէջ 1932-ին կու գայ Իրան՝ ուր մինչեւ մահ կը ծառայէ կրթական անդաստանին, իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ ազգային վարժարաններու։

## Գործերը
Գրական նախափորձերը կ'ընէ շատ կանուխ, երբ տասներկու տարեկան էր։ Առաջին բանաստեղծութիւնները կը հրատարակէ Թեհրանի «Նոր Պատգամ» ամսագրին մէջ ու այդ թուականէն մինչեւ 1974 կը բերէ իր աշխատակցութիւնը գաղութահայ բազմաթիւ թերթերու եւ հանդէսներու։
Իր վաստակը կ'արժեւորուի մասնաւորաբար բանաստեղծութիւններով։ Առաջին գրքոյկը՝ «Հրաժեշտի պոէմ», ինչպէս նաեւ քերթուածներու առաջին հատորը՝ «Բանաստեղծութիւններ», հրատարակուած են 1924-ին։ Ուսուցչական եւ հանրային իր յիսնամեայ գործունէութեան առընթեր, յաջորդաբար լոյս ընծայած է քերթողական հետեւեալ գործերն ու «պոէմա»ները.- «Արայ եւ Շամիրամ» (1926), «Օրերի երգեր» (1930), «Արեւահաս» եւ «Ծաղիկներ,ծաղիկներ» (1942), «Աշնանամուտ» (1948), «Աշնան ծաղիկներ (1960) եւ «Իրիկնամուտ» (1972)։ Վիպագրային փորձ մըն է «Արդարութեան Ճանապարհին» վիպակը, հրատարակուած է 1962-ին։
Անկախ ստեղծագործական այս վաստակէն, շեշտուած նուիրումով ծառայած է նաեւ մանկական գրականութեան՝ 1949 թուականին ձեռնարկելով «Լուսաբեր» ամսագրի հրատարակութեան, ինչպէս նաեւ թարգմանած է՝ հայերէնի վերածելով «Պիլիթիսի երգերը»
Հրագարակած է նաեւ > դասագիրքերու շարքը, Թեհրանի նախակրթարանի աշակերտութեան համար:

## Ծանոթագրութիւններ
Գառնիկ Քհնյ. Չափանեան

**Տ. Գառնիկ Քհնյ. Չափարեան**, աւազանի անունով Ներսէս, որդի բժշ. Տիգրանի եւ Տալիթայի, ծնած է ուրֆացի ծնողքէ, Հալէպ, 1969-ին։

Նախնական կրթութիւնր ստացած է Հալէպի Ազգ. Սահակեան վարժարանէն, զոր աւարտելէ ետք միջնակարգը ու երկրորդական ուսումը շարունակած է Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանին մէջ, ուրկէ վկայուած է 1988-ին։ Ապա, ուսումը շարունակելու համար յաճախած է Հալէպի ճարտարագիտական ուսումնարանը, ուր աւարտած է բարձրագոյն նիշերով։

Այնուհետեւ ծառայած է սուրիական բանակին տասնապետի աստիճանով։

Ազգասէր, եկեղեցասէր եւ ուսումնասէր ընտանիքի մէջ ծնունդ առնող այս զաւակը կ՛աճի, կը մեծնայ ու նկարագիրը կր կազմաւորուի հոգեւոր ու ազգային արժէքներով։ Այդ իսկ պատճառով, ուսումնառութեան զուգահեռ, մանկութեան յաճախած է եկեղեցի, կիրակնօրեայ դպրոց եւ եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաուտ։

Ան կ՛ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ օրդ. Քարէն Չիլինկիրեանը, որուն հետ կը պսակուի 2000-ին՝ Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ եւ կը բախտաւորուի աղջիկ զաւակով մը։

Քահանայական իր ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՚ունենան պատմական թուականին, Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին, Մայիս 2001-ին, Անթիլիասի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր տաճարին մէջ, ձեռամբ՝ Տ. Վարուժան Արք. Հերկելեանին, վերակոչելով Տէր Գառնիկ եւ օծակից ունենալով Տ. Մակար Արք. Աշգարեանը, Տ. Գեղարդ Արք. Քիւսպէկեանը, Տէր Տրդատ քհնյ. Թաշճեանն ու քեսապցի Տէր Մկրտիչ քհնյ. Քէշիշեանը։

20 Դեկտեմրեր 2000-ին, Տէր Գառնիկ ընտանեօք կը փոխադրուի Լաթաքիա, որպէս հոգեւոր հովիւ Ս. Աստուածածին հնադարեան եկեղեցւոյ եւ ուսուցիչ՝ տեղւոյն Ազգ. Նահատակաց վարժարանի։

Փափաքելի է, որ Տէր հօր գլխաւորութեամբ, բոլորը՝ մեր ժողովուրդին զաւակները միասիրտ, միահոգի եւ միակամ առաջնորդեն նորանոր նուաճումներու, որպէսզի Աստուծոյ օրհնութեամբ եկեղեցին ու դպրոցը յորդին հայախօս հաւատացեալներով ու հայախօս, ազգասէր ու եկեղեցասէր աշակերտներով։

Տէր հօր կը մաղթենք յաջողութիւն իր հովուական առաքելութեան, աննկուն կամք՝ դժուարութիւնները յաղթահարելու բոլոր բնագաւառներուն մէջ, նաեւ աշխատանքի յարատեւութիւն առանց յուսահատելու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Արշակ Գասապեան

**Արշակ Գասապեան** (անյայտ, Սամսոն, Օսմանեան կայսրութիւն - 1915, Նարման, Օսմանեան կայսրութիւն), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Արշակ Գասապեան ծնած է Տրապիզոնի նահանգի Սամսոն նաւահանգստային քաղաքին մէջ։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ Սպանուած է 1915 թուականին Կարսի մօտ, Նարմանի մէջ։

## Գրականութիւն
* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919։
* Սահակեան Լիլիկ «Ոճրագործները չխնայեցին նոյնիսկ մարդու կեանքը փրկողներին», «Առողջապահութիւն», Երեւան, 1965, թ. 4։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Սամսոն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Նարման մահեր
Միհրան Գասապեան

**Տոքթ. Միհրան Գասապեան** (1868 - 1910 թթ.), հայ բժիշկ։

Կեսարիոյ ուշիմ զաւակներէն։ Իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ էրճաս միսիոնարական դպրոցին մէջ։ 1894 թուականին ուղղուելով դէպի Միացեալ Նահանքներ՝ բժշկութեան կը հետեւի։ կը մտէ Մէտիքօ-Քիրըր Ճիքըլ Գոլէճ, որմէ ընթացաւարտ կ՛ըլլայ 1898 թուականին, վկայական ստանալէ առաջ կը պաշտօնավարէ Սպան եւ Ամերիկեան պատերազմի միջոցին «Քոր» հիւանդանոցին մէջ։

Վկայականը ստանալէն ետք կը մտնէ ուսուցչական ազպարէզ ու կը պաշտօնավարէ ելեկտրաբուժութիւն եւ Ք. ճառագայթներով դարմանում՝ Մէտիքօ-Քիրըր ճիքըլ Գօլէճին մէջ։ 1902 թուականին կը հրաժարի եւ մէկ տարի ետք տնօրէն կը կարգուի Ֆիլատելֆիոյ ընդհանուր հիւանդանոցին՝ «X-ray» ճառագայթներու աշխատանոցին։ Այս պաշտօնը կը վարէ ցմահ։

Տոքթ. Գասապեան քանի մը գիրքերու հեղինակ է՝ ստուերանկարի (skiagraphy) մասին, որոնցմէ մէկը հրատարկուած է 1907 թուականին. կը խօսի ելեկտրաբուժութեան եւ Ռէօթկէնեան ճառագայթներու մասին, կը գործածուի իբրեւ դասագիրք։

Տոքթ. Գասապեան պատուիրակ եղած է բազմաթիւ երկիրներու մէջ Ք. ճառագայթներու միջազգային համաժողովներու ընթացքին։

Հակառակ Ք. ճառագայթներէն իր ստացած այրուցքներուն եւ վտանգներուն Տոքթ. Գասապեան մեծ սիրով կը փարի գործին ու հետզհետէ իր համբաւը կը տարածուի։ Ան մասնաւոր ուսումնասիրութեան առարկայ դարձուցած է ուռուցքներու եւ քաղցկեղներու դարմանումը՝ ստուերանկարի միջոցաւ եւ ամէնէն յաջող դարմանիչներէն մին եղած է գիտութեան այս ճիւղին մէջ։

Ք. Ճառագայթներով, այսինքն՝ ստուերանկարի միջոցաւ, դարմանման գիտութիւնը շատ զոհեր տուած է բժշկական աշխարհին մէջ։

Աւելի քան քսան նշանաւոր դարմանիչներու մահերը տեղի ունեցած են ուղղակի յիշեալ ճառագայթներէն, որոնք կը թափանցեն ծանօթ գրեթէ ամէն մէկ նիւթի եւ որոնց դէմ ոչինչ գտնուած է իբրեւ պաշտպանողական միջոց։

1909 թուականին, հէք Գասապեան, Պոլիս կու գայ։ Պոլիոյ մէջ ամուսնանալէ ետք կը վերադառնայ Ֆիլատելֆիա, ուր (Ք. ճառագայթներուն զոհն ըլլալով) 1910 Յուլիս 1–ին կը մեռնի։

Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1910 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ֆիլատելֆիա մահացածներ
Ներսէս Գասապեան

**Ներսէս Գասապեան** (ծնած )։ Կրթութիւնը ստացած է Խորենեան, ապա Կեդրոնական վարժարաններու մէջ։ 1922-ին գաղթած է Պուլկարիա, հաստատուած է Փլովտիւ քաղաքը։ Աշխատած է «Հայ մամուլ», «Մասիս», «Արեւելք», «Բազմավէպ»,պարբերականևերու եւ շարք մը տարեգիրքերու։ Գրած է «Պուլկարահայ գաղութի ընդարձակ պատմութիւնը»։ Կազմած է Պուլկարիոյ մէջ գտնուող հայերէն ձեռագրերու ցուցակը՝ «Ցուցակ հայերէն ձեռագրաց ի Պուլկարիա» վերնագիրով, որոնք լոյս տեսած են «Հանդէս ամսօրեայի» 1941-47-ի թիւերուն մէջ։
Մեռած է 1985 թուականին Պուլկարիոյ Պլովտիւ քաղաքին մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ
Տիգրան Գասապեան

**Տիգրան Ա. Գասապեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։

1912 թուականին մեկնած է Ուրֆա եւ աշխատած՝ Գերմանական հիւանդանոցէն ներս։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։

1915 թուականին սպանուած է Կարնիոյ զինուորական ծառայութեան ընթացքին։

## Գրականութիւն
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազդակ», 01-11-2012։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Տիգրանակերտ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Կարին մահեր
Տիգրան Պետրոս Գասապեան

**Տիգրան Պետրոս Գասապեան** (մօտաւորապէս՝ 1883, Գընճըլար գիւղ - 1915), հայ բժիշկ, բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Տիգրան Գասապեան ծնած է, հաւանաբար, 1883 թուականին՝ Պրուսայի նահանգի, Նիկոմիդիոյ գաւառակի Կէյվէի շրջանի՝ Գընճըլար գիւղին մէջ։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ազգային վարժարանին մէջ։ 1908 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1908-1914 թուականներուն աշխատած է իբրեւ բժիշկ Տիգրանակերտի կեդրոնական հիւանդանոցին մէջ։ 

Գրած է գողտրիկ բանաստեղծութիւններ եւ հայ մամուլին թղթակցած յօդուածներով։ 

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսելէ ետք, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ, ուղարկուած՝ Կալիցիոյ ռազմաճակատ եւ ծառայած՝ 11-րդ զօրագունդի 2-րդ գումարտակի զինուորական բժիշկ։

3 Սեպտեմբեր 1915 թուականին կամ 27 Դեկտեմբերին, Կալիցիոյ ռազմաճակատի վրայ զոհուած է, կամ Տիգրանակերտի մէջ մահացած է ժանտախտէ՝ մօտ 32 տարեկան հասակին։

Հետագային անոր այրին՝ բժշկուհի Օֆելիա Ներկարարեան-Գասպեան, իր երկու դուստրերով բնակութիւն հաստատած է Նիւ Եորքի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։ 

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Յովհաննէս Գասապեան

**Յովհաննէս Գրիգոր Գասապեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Գասապեան ծնած է մօտտաւորապէս 1880 թուականին, Սե­բաս­տի­ոյ նա­հան­գի, Սե­բաս­տի­ոյ գա­ւա­ռի՝ Ակն գաւառակի կեդրոն Ակն քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրէն ներս։

1903 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Հաստատուած է Սամսոն՝ նաւահանգստային քաղաքին մէջ եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ 10-րդ զօրաբաժինի ամրութիւններու վաշտի զինուորական բժիշկ։

1915 թուականին, Փետրուար 27-ին սպանուած է կամ մահացած ժանտախտէ՝ մօտ 35 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Պարսամեան Մկրտիչ, Ակնեւակնցիք, Փարիզ, 1952։
* Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Ե., 2004։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազդակ», 01-11-2012

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:27 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Ռիմա Գառօնէ

**Ռիմա  Գառօնէ**, ծնած է Թեհրան։

## Կենսագրութիւն
Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է «Քուշեղ- Դաւթեան-Մարիամեան» աղջկանց միջնակարգ վարժարանին մէջ։

Պատանեկան տարիքէն իսկ գիրքի եւ գրականութեան հանդէպ զգայուն, հմուտ՝ պարսկերէնի, թարգմանած է Հաֆեզի եւ Սաէպէ Թապրիզիի կենսափիլիսոփայական ստեղծագործութիւններէն հատընտիրներ, «Ալիք» օրաթերթի եւ «Հուր» ամսագրի մէջ։

1969-ի իր «Առաւօտեան ծաղիկներ» քերթուածներու հատորէն ետք, ողբերգական իր մահէն վերջ, 1972-ին, Թեհրանի «Ալիք»ի տպարանէն ի լոյս ընծայուեցաւ կարապի իր երգը՝ «Անաւարտ համանուագ», ուր մէկտեղուած են 200-է աւելի քերթուածներ, արձակ էջեր եւ քսանի մօտ թարգմանութիւններ:

Զաւակը բանաստեղծ Արամ Գառոնէի եւ եղբօր աղջիկը  բանաստեղծ Գեղամ Սարեանի՝ Ռիմա Գառօնէ, Յակոբ Կարապենցի արդար հաստատումով «դեռեւս նորափթիթ մի ծաղիկ թէ՛ կեանքում եւ թէ գրականութեան մէջ»: Ողբերգականօրէն կանխահաս մահով մը կնքեց իր կեանքը 26 Յուլիս 1971-ին (իր 29-րդ տարեդարձէն երեք օր ետք) Կասպից ծովու ալիքներուն մէջ, երբ տակաւին շատ բան կ'ակնկալէր իրմէ անմիջական մեր գրականութիւնը։

Առատաբուխ, գրեթէ հեղեղային յորձքով մը մուտք գործած է նորագոյն հայ բանաստեղծութեան մէջ, 1969-ին հրատարակելով առաջին իր հատորը՝ «Առաւօտեան Ծաղիկներ», ուր ամփոփուած են 120-է աւելի քերթուածներ. սիրոյ, տրտմութեան ու բերկրանքի, մտորումներու եւ յոյզերու բիւրեղներ, որոնք իրանահայութեան աւանդաշունչ մթնոլորտէն, Սփիւռքեան մտաւորականութեան մէջ իր ինքնայատուկ «կլիմայ»ով յատկանշող այս գաղութի հայատրոփ կեանքէն կը բխին, խորքի, թէ ձեւի իրենց մասնայատկութիւններով կ'երկարաձգուին ներանձնական- վիպապաշտական զգայութիւններու, կանացի ապրումներու, երազանքի եւ իմաստասիրական յածումներու։

Սիրոյ, սրտի, յոյսերու, երազանքի, կեանքի հարցականներուն հանդէպ խարխափանքի եւ որոնումներու, հայուն իւրայատուկ՝ յաճախ տրտում ու երբեմն կենսուրախ տրամադրութիւններու, բնութեան հետ եղբայրացման հոգիի մը թեւաբախումները այդ քերթուածները թերեւս շատ քիչ կապ ունին իրենց «նոր»ութիւնը հիմնաւորող. այսուհանդերձ, վաւերական վկայութիւնն են հոգիի մը, որ սփոփանք կը փնտռէ գրական-ստեղծագործական երկունքի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Աշոտ Գասարճեան

**Աշոտ Գասարճեան** (Ծնած Սիս 1893-ին):
Տիգրան Գասարճեանի եղբայրը, Գրքիս պատրաստութեան առնչութեամբ ծանօթացայ այս պատուական հայուն որուն այժմու Պէյրութի Սիս Թաղի հայութիւնը շատ բան կը պարտի։ Սոյն թաղի Սբ. Սարգիս եկեղեցիին Շինութեան Յանձնախումբին գործունեայ անդամներէն է, որ մեծ զոհութեամբ աշխատած է որպէս ատենապետ։ իր բոլորանուար եւ անշահախնդիր աշխատանքին շնորհիւ, այդ կողմերու հայութիւնը կունենայ եկեղեցի մը։ Միսաք Քէլէշեան այսպէս կը գրէ Աշոտ Գասարճեան-ի մասին իր «Սիս Մատեան»ի մէջ.-

## Կենսագրութիւն
Ծնած Սիս 1893-ին։ Նախակրթութիւնը ստացած զանազան վարժարաններու մէջ եւ երկու տարի ալ Սէն Ժօզէֆ: Երտասարդութեան յարած Հ. Յ. Դաշնակցութեան եւ 1909-ին Կարսի-Պազարի մէջ մասնակցած է ինքնապաշտպանութեան։ 1910-17 առեւտրական Մ. նահանգներու Օմահա քաղաքը ուր կամաւորագրուելով 1918-ին Մէրսին եւ 1919-ին Սիս. կը զբաղի ներգաղթողներու փոխադրութեան, տեղաւորմման եւ պարենաւորման գործով իբրեւեւ ներկայացուցիչ կառավարիչ Պրն. Թայյարտայի եւ Ազգային Միութեան։ Քեմալական Շարժման ատեն Հաճըն կը ղրկուի լեռնային Սիսուանի ինքնապաշտպանութեան գործին համար եւ անոնց հոն մնալուն հակառակ՝ յայտնեց թէ Ֆրանսացիք տրամադիր չեն զինուորական օգնութիւն հանցնելու:
## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Հմայեակ Գասարճեան

**Հմայեակ Գասարճեան**, ծնած 1886-ին Սիս: Պէյրութ եկած 1900-ին եւ մտած Ֆրանսական Համալսարան: Շրջանաւարտ 1906-7-ին վկայուելով *պաշըլիէ* տիտղոսով։ Տարի մը յաճախած է Պէյրութի Ֆրանսական Բժշկական դպրոցը, զոր սակայն նիւթական դժուարութեանց պատճառաւ կը ստիպուի ձգել եւ որպէս պաշտօնեայ 2 Դեկտեմբեր 1908-ին կը մտնէ երկաթուղիի ընկերութեան մէջ։ Հոս պաշտօնավարած է մինչեւ 1946 տոմարակալութեան ճիւղին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Սողոմոն Գասարճեան

**Սողոմոն Գասարճեան**, ծնած է Սիս 1880-ին։ Շրջանաւարտ Պէյրութի Ամերիկեան Գոլէճէն 1897-ին։ Քաջածանօթ հայերէնի, անգլերէնի, թրքերէնի եւ ֆրանսերէնի։ 90-ական թուականներուն եղած է Սբ. Նշան վարժարանի հոգաբարձութեան աչքառու դէմքերէն։ Եղբօրը՝ Տիգրանին հետ կը զբաղէր առեւտուրով։ Մեռաւ Սիսի մէջ 1916-ին թուրք բժիշկի մը դիմումնաւոր անհոգածութեան պատճառաւ:
## Ծանօթագրութիւններ
Տիգրան Գասարճեան

**Տիգրան Ս. Գասարճեան** (1866, Սիս-1932, Ամերիկա), Լիբանանի առաջին վաճառականներէն եղաւ, որ Մանչեսթրի հետ յարաբերութիւն մշակեց։

## Կենսագրութիւն
Տիգրան Ս. Գասարճեան բնիկ Սիսեցի։ Ծնած է 1866-ին։ 1894-ին Պէյրութ կը հաստատուի Սուք Այաս շուկային մէջ կը զբաղի առեւտուրով։ Կը հիմնէ վաճառատուն մը Տիգրան Գասարճեան եւ Եղբք. անունով։ Իսկ ծննդավայրին՝ Սիսի, Սահակ Գասարճեան եւ Որդիք վաճառատունը հանրածանօթ էր բոլոր Կիլիկիոյ մէջ առեւտրական կարեւոր յարաբերութիւններ ունենալով Պոլսոյ եւ Իզմիրի ծանօթ վաճառականներուն հետ։

Տիգրան Լիբանանի առաջին հայ վաճառականներէն եղաւ, որ Մանչեսթրի հետ յարաբերութիւն մշակեց։ Տիգրան եղած է ոչ միայն կարող ու հմուտ վաճառական մը, այլ նաեւ աւանդապահ, հայրենասէր եւ ուսումնատենչ հայ մը։ Քաջ գիտէր հայերէն եւ թրքերէն ի իսկ, ինքնաշխատութեամբ տիրացած էր անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներուն։

1894-97 տարիներուն, Գայըքճեան վարդապետի առաջնորդութեան օրով, Ս. Նշան եկեղեցին ունէր մանկապարտէզ-դպրոց մը շատ սահմանափակ աշակերտութեամբ, որ կը կառավարուէր Պոլսեցի սարկաւագի մը կողմէ։ Երբ հայոց թիւը բազմանալ սկսաւ, Տիգրան Գասարճեանն էր, որ դպրոցը կանոնաւոր հիմերու վրայ դնելու համար նախաձեռնեց հոգեբարձութեան մը կազմութեան եւ պատրաստեց ներքին կանոնագրութիւն մը։ Իսկ իննիսունական թուականներուն, չգոհանալով տեղական ուժերով կառավարել դպրոցը՝ Պոլսէն երկու հատ մասնաւոր հմուտ մանկավարժներ բերել տուաւ։ Ցարդ կը շարունակուի այս դպրոցը։

Իր գաղաափարակից եւ գործակից ընկերները եղան՝ Պարսում աղա Պետրոսեան, Լեւոն Էֆ. Քեհեաեան, Աբրահամ Էֆ.Զամուրեան, Պետրոս Աղա Աղաճանեան եւ Նազարէթ Էֆ. Պատասարեան:

Տիգրան 1909-ին կը գաղթէ Հիւսիսային Ամերիկա, ուր առեւտրական փայլուն դիրքի կը տիրանայ եւ 1932-ին կը մեռնի:
## Ծանօթագրություններ
Արիստակէս Գասպարեան

**Արիստակէս Գասպարեան** (), ազգային գործիչ։

1880-1991, ազգային պետական եւ առեւտրական զանազան պաշտօններ վարելէ ետք՝ իրաւաբանական ասպարէզ ընդգրկելով հաստատուած է Պոլիս, ուր մնաց մինչեւ իր տարագրումը։ Ազգային երեսփոխան ընտրուած է Ատանայէն եւ անդամակցած՝ այլեւայլ յանձնաժողովներու: 1880-էն մինչեւ 1910, լուրջ յօդուածներ հրատարակած է «Մանզումէ»ի, «Մէճմ Ախպար»ի, «Բիւզանդիոն»ի եւ «Սուրհանդակ»ի մէջ ընկերային քննադատական հարցերու շուրջ։ Բոլոր երկերը օրէնսգիտական եւ թրքերէն են, որոնք մեծ մասամբ տպագրուած են։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան տասնմէկ, Թէոդիկ Կ.Պոլիս, 1945 «Արզուման» հրատարակչութիւն 

Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Գոհար Գասպարեան

**Գոհար Գասպարեան** (օրիորդական ազգանունը՝ Խաչատրեան, ), հայ օփերայի արուեստի մեծագոյն վարպետ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1924 Դեկտեմբեր 14-ին, Գահիրէ։ Անոր անուանած նաեւ՝ «Հայկական սոխակ»։ Գոհար Գասպարեան ունէր ձայնային լայն տիապազոն, անբասիր արուեստի հմտութիւն. անոր ձայնը կ'առանձնանար ճկունութեամբ, երանգներու ճոխութեամբ, անցումներու թեթեւութեամբ։ Պելկանտօ ոճի խոշորագոյն վարպետներէն է։

Ուսանած է տեղի երաժշտական ակադեմիան, 1940 թուականէն ելոյթներ ունեցած է Գահիրէի մէջ։ 1948 թուականին հայրենադարձուած է։ 1949 թուականէն արդէն Հայաստանի օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմիական թատրոնի մեներգչուհի էր, հանդէս եկած է 23 օփերաներու գլխաւոր դերերով, անոր երգացանկին մէջ տեղ գտած են աւելի քան 500 ստեղծագործութիւններ։

Գոհար Գասպարեանի համերգային երգացանկը հարուստ եղած է նաեւ (Պախ, Հենտել, Մոզարտ, Շտրաուս, Գրիգ, Գլիեր, Ռախմանինով, Չայկովսկի եւ ուրիշներ, իտալացի վարպետներ, հայ հոգեւոր երաժշտութիւն, Կոմիտաս եւ այլն)։

Գոհար Գասպարեան 1956-էն ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագիտուհի էր։ 1964-էն դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցէն ներս, 1973-էն՝ Երեւանի երաժշտանոցի փրոֆէսոր է։ Անոր բազմաթիւ աշակերտները դարձած են համաշխարհային լաւագոյն բեմերու մեներգիչներ։ 1984 թուականին ընտրուած է Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի։ Անոր աշակերտը եղած է նաեւ ապագայ ամուսինը՝ օփերայի երգիչ, բեմադրող, դերասան Տիգրան Լեւոնեան։

## Պարգեւներ, մրցանակներ, կոչումներ
* 1951 թ.՝ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ
* 1953 թ.՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ
* 1956 թ.՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ
* 1965 թ.՝ ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ
* 1973 թ.՝ Երեւանի կոնսերվատորիայի փրոֆէսոր
* 1984 թ.՝ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս
* Ժողովուրդներու բարեկամութեան շքանշան
* 1984 թ.՝ Լենինի շքանշան
* 1984 թ.՝ Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի
* 1997 թ.՝ ՀՀ Մեսրոպ Մաշտոց շքանշան

## Գոհար Գասպարեանի 100-Ամեակին Նուիրուած Նամականիշ
14 Դեկտեմբեր 2024-ին շրջանառութեան մէջ մտած է երգչուհի Գոհար Գասպարեանի ծննդեան 100-ամեակին նուիրուած նամականիշը, որուն վրայ «Գոհար Գասպարեան», եւ «Հայ երգչուհի» գրառումներն են հայերէն եւ անգլերէն լեզուներով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Րաֆֆի Օրացոյց, Րաֆֆի Օրացոյցներու Հրատարակչական Կազմ, Թեհրան, Իրան, 2008։
* Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հ. 1, էջ 616, Երեւան, 1990։

## Արտաքին յղումներ
* Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներու ցուցակը
* Ով ով է. հայեր (կենսագրական հանրագիտարան։ Երկու հատորով), հ.1, 2005։
* Թադեւոսեան Ա., Գոհար Գասպարեան, Ե., 1959։
* Րաֆֆի օրացոյց, Թեհրան, Իրան, 2008։
* Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հ. 1, էջ 616, Երեւան, 1990։
* Գ. Գասպարեան, Հայկական հանրագիտարան: 
* Գ. Գասպարեան, AV Production: 
* Գ. Գասպարեան, Dasaran.am: 

Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:16 Մայիսի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ օփերային երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Գասպար Իփէկեան Թատերախումբ

**Գասպար Իփէկեան թատերախումբ**, Համազգային մշակութային միութեան թատերախումբ։ Հիմնուած է 1941 թուականին, դերասան, թատերագիր եւ բեմադրիչ Գասպար Իփէկեանի նախաձեռնութեամբ, առաջին ներկայացումը՝ Լեւոն Շանթի «Ինկած բերդի իշխանուհին», տեղի է ունեցած է 1942 թուականին։

1952 թուականէն կոչուած է հիմնադրի՝ Գասպար Իփէկեանի անունով։ 1960-ական թուականներուն թատերախումբը ներկայացումներ ունեցած է Պուրճ Համուտ հայաշատ թաղամասի կեդրոնը կառուցուած «Յակոբ Տէր-Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ (500 տեղանոց)։ Բեմադրուած են ազգային և թարգմանական թատրոններ ինչպէս՝ Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», «Կայսր», Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները», Սունդուկեանի «Պէպօ», Շիրվանզադէի «Քաոս», Ն.Վ.Կոկոլի «Քննիչը», Յ.Իբսէնի «ժողովուրդի թշնամին»,Մ. Փանեոլի «Փառքի վաշխառուները»։ Թատերախումբը ելոյթներ ունեցած է բազմաթիւ երկիրներ։

Թատերախումբին մէջ աշխատած են Ճորճ Սարգիսեանը՝ (պարգեւատրուած Լիբանանի պետական, Համազգայինի, Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան շքանշաններով), դերասան - դերասանուհիներ՝ Զ. Շանթը, Ն. Մինասեանը, Գեղամ Տէր-Կարապետեանը, Մ. Սարգիսեանը, Պ. Գարագաշեանը, ժ. Շահապեանը, Հ. Պոպեանը, Հ. Թորիկեանը, Դ. Պոյաճեանը, Ա. Խաչատուրեանը, Վ. Վարդապետեանը, Խ. Արարատեանը եւ այլն։
1982-1985 թուականներուն թատերախումբը ղեկավարած է Բաբգէն Փափազեանը, բեմադրած է  Լեւոն Շանթի «Օշին Պայլ» և Մուշեղ Իշխանի «Պարոյր Հայկազն  Մովսէս Խորենացի» թատրոնները։ 1987-2002 թուականներուն Վարուժան Խտշեանի բեմադրութեամբ թատերախումբը ներկայացուցած է  Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», «Եսի մարդը», «Կայսր», Յակոբ Օշականի «Երկնքի ճամբով», Ա. Միլըրի «Բոլոր զաւակներս», «Գինը», Ք.Մանիէի «Օսգարը», Ն. Սայմոնի «Երկրորդ պողոտայի բանտարկեալը» եւ այլ թատրոններ։ 2003-ին Զ. Ցագուպեանի բեմադրութեամբ թատերախումբը ներկայացուցած է Մուշեղ Իշխանի «Կիլիկիոյ արքան» թատրոնը«Գասպար Իփէկեան» թատերախումբ։

## Ծանօթագրութիւններ
Հայկ Գասպարեան

**Հայկ Գասպարեան** (1912, Սուտան - 1972, Երեւան), լեզուագէտ եւ գրականագէտ։

Ծնած է Սուտան, 1912 թուականին։ Ան իր երկրորդական ուսումը կը ստանայ Գահիրէի Պէրպէրեան վարժարանին մէջ։ 1944-1948 թուականներուն, որպէս ազատ ունկնդիր կը հետեւի Լոնտոնի Համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։

1948 թուականին կը տեղափոխուի Երեւան, ուր կը սկսի տեղւոյն Օտար Լեզուներու Ինստուտիտի դասընթացքներուն, զոր կ՚աւարտէ 1952 թուականին։

1953-1955 թուականին, որպէս անգլերէն լեզուի դասախօս ան կը պաշտօնավարէ Երեւանի Փոլիտեխնիկական Ինստիտուտի մէջ։ 1956 թուականին կ՚անցնի Գիտութիւններու Ակադեմիա, ուր, նախ կ՚աշխատի Գրական Թանգարանին եւ ապա՝ Գրականութեան եւ Արուեստի ինտուտիտներուն մէջ։

Ակադեմայի մէջ Հ. Գասպարեան կը նուիրուի հայ-ֆրանսական գրական եւ մշակուկութային կապերու ուսումնասիրութեան։ Վիքթոր Հիւկօն Հայ Գրականութեան մէջ ուսումնասիրութեան համար կ՚արժանանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանին։ Վերոյիշեալ իր մենագրութիւնը կը հրատարակուի 1963 թուականին։

Սովետահայ գրական եւ գիտական մամուլին մէջ Հայկ Գասպարեան բազմաթիւ յօդուածներ ստորագրած է, նուիրած՝ հայ-ֆրանսական մշակութային եւ գրական կապերու։ Կը մեռնի 1972 թուականին, Երեւան։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Գ., Պէյրութ, 1972, էջ 319։

Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սուտան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1972 մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Սամուէլ Գասպարով

**Սամուէլ Վլատիմիրի Գասպարով** (), խորհրդային բեամդրիչ, սենարիստ եւ դերասան։

## Կենսագրութիւն
Սամուէլ Գասպարով, ծնած է 1938 թուականին Թիֆլիսի հայ ընտանիքի մը մէջ։ Մինչ կինոկարիերան աշխատած է որպէս բեռնատարի վարորդ։։

1970 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը (Միքայէլ Ռոմի արուեստանոցը)։ Առաջին բեմադրիչի աշխատանքը եղած է 1977 թուականին։ Հիմնականին կը նկարահանէր քաղաքացիական պատերազմի մասին արկածային ֆիլմեր, դետեկտիւներ եւ մարտաֆիլմեր, որոնք կը քննադատուէին հոգեբանութեան բացակայութեան եւ արիւնոտ տեսարաններու առկայութեան պատճառով։

1990 թուականէն ետք Գասպարովը հեռացաւ կինոյէն եւ սկսաւ զբաղվիլ այլ գործունէութեամբ, որոնցմէ՝ 1993 թուականին կազմակերպուեցաւ Մայքլ Ջէքսնի հիւրախաղերը Մոսկուայի մէժ՝ Լուժնիկի մարզադաշտին վրայ։

2008 թուականին վերադարձաւ կինո՝ «Ծուղակ մարդասպանի համար» ֆիլմով։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

### Արտադրող

### Դերեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Սամուէլ Գասպարովի մասին kino-teatr.ru կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:Հայ ռեժիսորներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային սենարիստներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Գեղամ Գաւաֆեան

**Գեղամ Գաւաֆեան** (1888, Կ. Պոլիս - 30 Նոյեմբեր 1959), հայազգի ճարտարապետ։

Ծնած է Կ. Պոլիս։ Որդին է Գարեգին Գաւաֆեանի։ Սորված է Կեդրոնական վարժարանը։ Բարձրագոյն կրթութիւնն ստացած է Փարիզի մէջ։ Վերադառնալով Պոլիս՝ վարած է շարք մը պաշտօններ։ 1917-27 տասնամեակին եղած է Կեդրոնական վարժարանի տնօրէն, դասաւանդած է փիլիսոփաիւթեան պատմութիւն եւ այլ առարկաներ։ Աշխատակցած է մամուլին, ունեցած է հասարակական բեղուն գործունէութիւն։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:30 Նոյեմբերի մահեր
Յարութիւն Գաւաֆեան

**Յարութիւն (Վահրամ, Վահ) Մինաս Գաւաֆեան (Գաֆաֆեան)**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Յարութիւն Գաւաֆեան ծնած է 1885 թուականին, Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի կեդրոն՝ Նիկոմիդիա քաղաքին կամ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ։

Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի ազգային վարժարանէն ներս։ Աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի Պարտիզակ (Պաղչէճիկ) աւանի բարձրագոյն վարժարանը (պաշտօնական անունով՝ Բիւթանիոյ բարձրագոյն վարժարան)։

1911 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1911 թուականին վերադարձած է Նիկոմիդիա եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, զօրակոչուած Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած՝ Երզնկայի Ազիզիէի զինուորական հիւանդանոցէն ներս, որուն բժշկապետն էր հայատյաց թուրք դոկտոր՝ Սանի Եավերը։ Անոր հրամանով ալ, 1915 թուականի Յունիս (կամ Յուլիս) 10-ին, նոյն հիւանդանոցէն ներս (կամ Դրաակի մէջ) սրախողխողի ոնթարկուած է, մօտ 30 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-112012

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Գար Կոզիկեան

**Գար Կոզիկեան (Եսալէմ)** (), հայ հասարակական գործիչ։

Ծնած է Բալու, 17 Օգոստոս 1878-ին եւ ուսումը ստացած է Չարսանճագի ու Խարբերդի մէջ: 1896-ին Ռուսիա անցնելով, կ'աշխատի գործարաններու մէջ եւ կը զգայ բանուոր դասակարգին կրած տանջանքները, որոնք Սոցիալ. Դեմոկրատ գաղափարին կը մղեն զինք: 1901-ին իբրեւ հնչակեան գործիչ կը ձերբակալուի եւ երկու տարուան բանտարկութենէ վերջ Ժընեւ կ'անցնի, ուր Ե. Պալեանի հետ կը հրատարակէ «Բանուոր» ընկերվ. հանդէսը: 1905-ին երբ Ռուս յեղ. շարժումը Բեթերսպուրկի գործաւորներուն կողմէ ծաւալ կը ստանար, անունը փոխելով կ'անցնի Թիֆլիս եւ յաջորդաբար կը վարէ խմբագրութիւնը «Կեանք»ի, «Ձայն»ի եւ «Գործ»ի, բոլորն ալ խափանուած: Կ'աշխատակցի արտասահման հրատարակուող «Սոցիալիսթ»ի եւ Տ. Զաւէնի «Երկրի Ձայն»ին՝ զանազան ծածկանուններով: Սահմանադրութենէն վերջ Պոլիս կու գայ ու կը սկսի գրել «Մանզումէ»ին: Քիչ յետոյ Գրաշարաց Միութիւնը կը հիմնէ եւ լոյս կ'ընծայէ «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթը Հ. Նազարեանցի հետ, նաեւ «Ապագայ» բանուորական հանդէսը: Հեղինակն է «Թող Ֆաքդերը խօսին» գրքոյկին (1904): Կ'ամուսնանայ եւ ուսուցչութեան պաշտօնով ընտանեօք կ'անցնի Տրապիզոն, ուր կը մնայ մինչեւ 1915 եւ տեղահանութեան ընթացքին՝ ճամբան կնոջը Ռոզիի հետ կամովին գետամոյն կ'ըլլայ:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ.Պոլիս 1919, էջ 74, յօդուած 351
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Երուանդ Գարագաշեան

**Երուանդ Գարագաշեան**, ծնած է 1864-ին Պոլսոյ մէջ։

## Կենսագրութիւն
Մեծահամբաւ պատմաբան-բանասէր Մատաթիա Գարագաշեանի եղբօրորդին է Երուանդ Գարագաշեան որ ծնած է Պոլիս 1864-ին։ 1884-ին կ՝ աւարտէ Պոլսոյ թրքական Լիսէն եւ 1887-ին շրջանաւարտ կ՝ ըլլայ քաղաքական դիտութեանց պետական Ճեմարանէն, Պոլիս։ 1887-1891 Հրոդա կղզին կ՝ ուղարկուի որպէս պետական պաշտօնեայ, Կառավարչին Օգնական տիտղոսով։ Այս ատեններն է որ հայկական հարցը սուր հանգամանք մը կը ստանայ եւ իր հայ ելլալուն համար կը հեռացուի պետական-քաղաքական ասպարէզէն եւ 1891-ին կ՝ ուղարկուի Պուրսա որպէս այդ քաղաքի Երկրագործական Վարժարանին հաշուակալ։ Երուանդ Գարագաշեան տեսնելով թէ հայ ըլլալուն համար շառաջացում չկայ պետական քաղաքական ասպարեզին մէջ՝ կը նուիրուի ուսուցչութեան։ 1892-ին փոխ Տնօրէն կը կարգուի Պէյրութի Պետական Լիսէին. Պաշտօն մը զոր մեծ ձեռնհասութեամբ կը վարէ մինչեւ 1908: Սահմանադրութեան՝ Տնօրէն կը կարգուի վարժարանին։ Սակայն հազիւ թէ հոն տարի մը կը մնայ, պաշտօնի բարձրացումով կը ղրկուի Պէյրութ որպէս այս քաղաքի պետական Լիսէին Տնօրէն։ 1915-ին Պէյրութի Լիսէն կը փոխադրուի Դամասկոս ուրրժամանակ մը յետոյ գարագաշեան հանգստեան կը կոչուի հակառակ որ տարիքի սահմանը չէր հասած։ անշուշտ այս տեսակ մը կղզիացում էր հայ ըլլալուն համար։ 1918-ին Զինադադարէն յետո Պէյրութ կու գայ ուր ֆրանսացիներու կողմէ պաթտօնի կը կոչուի Ներքին Գործոց Տնօրէն եւ թէ ալ Ներքին Գործոց տնօրէնութեան մէծ որպէս Ծոխ Տնօրէն։ Մեծ ձեռնահասութեամբ կը վարէ այս գործը եւ պաշտօնի վրայ ալ կը մեռնի1922 Մայիս 23-ին։ Թէ որպէս Լիսէի Տնօրէն եւ թէ ալ Ներքին Գործոց բարձրաստիճան պաշտօնեայ Երուանդ Գարագաշեան բոլորէն սիրուած էր անխտիր։ Հազուագիւտ յատկութիւններով օժտուած շատ արժէքաւոր հայ մըն էր որ պատիւ կը բերէր իր ժողովուրդին։ Իր հայրենասիրական ու ազգայնական շունչին տակ մեծցաւ արաբ մահմետական սերունդ մը, որու անդամներէն շատեր դեռ մինչեւ երէկ ողջ էին եւ որոնք զինք երախտագիտութեամբ կը յիշէին ըսելով թէ Փրօֆ. Գարագաղեանէ սորուած էին ազգ եւ հայրենիք բառերու իսկական իմաստը։ Իր աշակերտները շատ բարձրաստիճան պաշտօններ եղան նախ Օսմանեան ապա անկէ բաժնուած զանազան արաբախօս պետութիւններու կառավարութեանց մէջ։ Փրօֆ. Երուանդ Գարագաշեանը ճանչցող մը որ տակաւին ողջ է կ՝ ըսէ. «իրապէս մեծ արժանիքներով օժտուած հայ մըն էր, շատ ազնիւ, բարի տիպար մարդ մը»: Այս վկայութիւնը կը խորհինք կը բաւէ տալու լուսաւոր դէմքը այդ մեծ հայուն եւ ազնիւ մարդուն որ Փրօֆ. Երուանդ Գարագաշեան կը կոչուէր։

Իր զաւակներնեն Պրն. Հրանդ Գարագաշեան, որ Հիւս. Ամերիկա կը գտնուի եւ կը պարապի վաճառականութեամո։ Նաեւ Տօքթ. Ատոմ Գարագաշեան, շրջանաւարտ Ֆրանսական Համալսարանի Ատամնաբուժական բաժինէն։ Ան ապա հաստատուած է Պէյրութ։ ԻՍկ իր դուստրն է Օր. Շաքէ Գարագաղեան, ծանօթ դաշնակահարուհի, շրջանաւարտ Պէյրութի Ամեր. Համալսարանի Երաժշտական ճիւղէն եւ Փարիզ գացած կատարելագործելու համար երաժշտական իր բարձր ուսումը։ Ան ապա հաստատուած է Պէյրութ ուր կը դասաւանդէ դաշնակի դասեր:

## Ծանօթագրութիւններ
Վերգինէ Գարագաշեան

**Վերգինէ Գարագաշեան**, (), հայ դերասանուհի, Երանուհի Գարագաշեանի քոյրը:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Սորված է Սկիւտարի ճեմարանի մէջ, ապա մասնաւոր դասեր ստացած է Սրապիոն Թղեանէ եւ ֆրանսացի կոմպոզիտոր Սօլիեյից: Բեմ բարձրացած է 1867-ին Միքայէլ Նալբանդեանի մահուան առաջին տարեդարձի առթիւ կազմակերպուած թատերական երեկոյին, արտասանելով Նալբանտեանի «ազատութիւն» բանաստեղծութիւնը:

Նոյն թուականին հանդէս եկած է Յ. Վարդովեանի խումբին մէջ: 1878-in քրոջ` Երանուհիի հետ խաղցած է Ս. Պենկլեանի խմբէն, շրջած է մի շարք քաղաքներ: Յաջողութեամբ կատարած է «գլերեդի» դերը Շ. Լեկոկի «մատամ Անգո» օպերետին մէջ, «ժիրոֆլէ Ժիրոֆլային»ը` Շ. Լեկոկի համանուն օպերետի մէջ։ Օրեստինը «գեղեցկուհի Հեղինէումէ, մանաւանդ Գաթիմէի դերը Տիգրան Չուխաջեանի «լեբլեբիջի հոր-հոր աղա» օպերետում: 1880-1881 թուականներուն թատերաշրջանին խաղցած է Թիֆլիսի մէջ, արժանացած է մամուլի եւ հասարակութեան ջերմ գնահատմանը: Թիֆլիսի մէջ խաղցած է նաեւ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «խելքից պատուհաս»ի մէջ, փայլուն կերպով կատարելով «լիզայի» դերը, որ հիացմունք կը պատճառած է նաեւ օտար քննադատներուն: 1881-ին վերադարձած է Կ. Պոլիս, միացած է Ս. Պենկլեանի խումբին, շրջած է շարք մը երկիրներ, ապա` խումբի քայքայումէն ետք, մեկնած է Իզմիր, ամուսնացած է եւ յաւիտեան հեռացած է բեմէն: Մահացած է Աթէնքի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Երանուհի Գարագաշեան

**ԵրաՆուհի Գարագաշեան** (), հայ դերասանուհի:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, Սկիւտար, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը եւ աւարտած՝ 1861 թուականին։ Բեմական ասպարէզ մտած է 1865 թուականին՝ Ս. Թղլեանի «Մեծն Տրդատ»-ի մէջ կատարելով *Աշխէն*ի դերը։ Առաջին մէկ-երկու թատրոններուն ժամանակ գերազանցապէս խաղցած է արական դերեր, Ինչպէս *Պող*ի դերը Բ. տը Սէն-Պյերի «Պող եւ Վերգինէ» թատրոնին մէջ եւ այլն։ Անոր բեմական գործունէութեան ամէնափայլուն շրջանը սկսած է 1867 թուականէն, երբ դարձած է Հ. Վարդովեանի թատրոնի խումբի դերասանուհիներէն մէկը եւ բոլոր ներկայացումներուն արժանացած է առաջնակարգ դերերով, ինչպէս *Սանդուխտ* (Թ. Թերզեանի «Սանդուխտ կոյս»), *Անժելիք* («Նեղսիրտ բարեգործը»), *Հայկանուշ* («Կործանումն Ռուբինեան թագաւորութեան»), *Թէոդորա* («Վենետիկուհին») եւ այլն։  

1878 թուականին միացած է Ս. Պենկլեանի օփերային խումբին, շրջած է շարք մը քաղաքներ, եղած է Ատրիանուպոլիս, Ատանայ, Սելանիկ եւ Կաւալա, արժանացած է նաեւ Տիգրան Չուխաճեանի եւ թարգմանական քանի մը տեղերու մէջ։ 1880 թուականին իր քրոջ՝ Վերգինէ Գարագաշեանի հետ ճամբորդած է Թիֆլիս, մէկ թատրոն կատարած է Թիֆլիսի հայկական խումբերուն մէջ, Պետրոս Ադամեանի, Սիրանոյշի եւ այլ պոլսահայ դերասաններու հետ։ Յաջորդ թատրոններուն ընթացքին նորէն վերադարձած է Պոլիս, Ս.Պենկլեանի խումբի հետ մեկնած է Եգիպտոս, այնտեղէն անցած է Պալգանեան երկիրներ։  

1887 թուականին վերադարձած է Պոլիս եւ այն ժամանակ ձգած է բեմը, ապա մասնակցած է Գահիրէի մէջ կազմակերպուած շարք մը ներկայացումներուն, մեծ յաջողութեամբ կատարելով *Մարգարիտ Գոթիէ*ի (Ա. Տիւմա (որդու) «Քամելիազարդ տիկինը»), Մետիայի (Եւրիպիդեսի «Մետիա») եւ *Կատարին Հովարդի* դերերը, արժանանալով եգիպտական մամուլի բարձր գնահատման։  

1900-ականներու սկիզբը եկած է Թիֆլիս, ամուսնացած է եւ մինչեւ կեանքի վերջը ապրած՝ այնտեղ:  

Անոր դերերէն են՝ 
* *Աշխէն* (Ս.Հեքիմեանի «Յարմակ եւ Աշխէն»)
* *Քեթեւան* (Գ.Սունդուկեանի «Խաթաբալա»)
* *Հեղինէ* (Ժ.Օֆենպախի «Գեղեցկուհի Հեղինէ»)
* *Թերեզա* (Մ.Կամոլետտիի «Քոյր Թերեզա»):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Մկրտիչ Գարակէօզեան

**Մկրտիչ (Միքէ, Միքայել, Մայք) Գարակէօզեան** (1880/90, Կ. Պոլիս - 15 Ապրիլ 1915), հայ բժիշկ։

Ծնած է 1880/1890 թուականին, Կոստանդնուպոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ թաղային վարժարաններէն մէկուն մէջ։ 1914 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելէ ետք, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած որպէս՝ Վանի գաւառի, Սարայի (Սարոյի) գաւառակի՝ զինուորական հիւանդանոցի զինուորական բժիշկ։

1915 թուականին՝ հիւանդանոցէն ներս ծառայութեան ժամանակ, ձերբակալած են զինք, փրցուցած՝ հարիւրապետի զինուորական ուսադիրները, վերցուցած՝ սպայական սուրը եւ բանտարկած։

1915 թուականի Ապրիլ 15-ին՝ Վա­նի նահանգապետ Ճեւտէթ պէյի հրահանգով դաժանօրէն սպանուած, Սարայի զինուորական հիւանդանոցի մօտակայքը, իր իսկ բուժած թուրք զինուորի ձեռքով՝ 25 կամ 35 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
*Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:15 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Արամ Գարամանուկեան

**Արամ Գարամանուկեան** (), սուրիական բանակի հայազգի զօրավար-տեղակալ, իրաւաբան։

Գարամանուկեան ծնած է 1910-ին՝ Այնթապ: Նախնական ուսումը կը ստանայ ծննդավայրի Ադենական եւ Հալէպի Ազգային Հայկազեան վարժարանին մէջ, իսկ երկրորդականը՝ Ֆրեր Մարիսթներու գոլէճը:

1932-ին կը ընդունուի Դամասկոսի Զինուորական վարժարանը, ուրկէ շրջանաւարտ կ'ըլլայ, հրետանիի ճիւղէն, 1934-ին: Իր մասնագիտութիւնը կը կատարելագործէ Ֆրանսա, «École d’Application d’Artillerie»-ի մէջ 1938-39:

Բարձրագոյն զինուորական կրթութիւնը կը ստանայ Փարիզ, École Supérieure de guerre-ի մէջ, 1945-ին: Սուրիական Արաբական բանակին մէջ կը վար է պատասխանատու պաշտօններ: 1949-57, կ՛ըլլայ Սուրիական հրետանիի Ընհդ. Հրամանատար եւ Ընդհ. Սպայակոյտի անդամ: Կը մասնակցի Պաղեստինի պատերազմներուն:

Յաջորդական յառաջխաղացումներով, 1956-ին կը ստացնէ զօրաբաժինի Զօրավարի աստիճան եւ հանգստեան կը կոչուի 1958-ին:

1961-ին, Հալէպ քաղաքի կողմէն, կ՛ընտրուի Սուրիական խորհրդարանի եւ Սահմանադիր ժողովի անդամ: 1964-էն սկսեալ կը հետեւի Պէյրութի Ֆրանսական իրաւագիտական բաժանմունքի դասընթացներուն: Ապա շարունակելով իր իրաւագիտական ուսումը Փարիզի Համալսարանին մէջ, 1972-ին կ՛ընդունուի իբրեւ docteur en droit d’état, եւ իր աւարտաճառը կ՛ըլլայ «Օտարականները եւ զինուորական ծառայութիւնը», ուր գլուխ մը կը յատկացնէ Հայկական լեգէոնին:

Զինուորական ասպարէզին ընթացքին կը պարգեւատրուի Սուրիական, Լիբանանեան եւ Եգիպտական արժանեաց Առաջին կարգի բազմաթիւ շքանշաններով եւ կը ստանայ Ֆրանսական Պատուոյ Լեգէոնի սպայի աստիճան (Officier de la légion d’honneur):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ զինուորականներ
Մարտիրոս Գասէլեան

**Մարտիրոս Գասէլեան** (Մարտիրոս Աղբայ) (1881, Շար, Օսմանեան կայսրութիւն - 27 Նոյեմբեր, 1968, Մոնտեվիդէօ, Ուրուգուայ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Մարտիրոս Գասէլեան ծնած է 1881–ին Շար գիւղին մէջ, հաճընցի ծնողներու աղքատ ընտանիքի մէջ։ Հետագային անոր հաճընցի հերոս տոքթոր Մարտիրոս կամ *Մարտիրոս Աղբայ* կոչած են։ Մանկութենէն սկսած է աշխատել՝ հովիւ-խաշնարած, հողագործ։

1914–ին Համաշխարհային Առաջին պատերազմը երբ սկսաւ ծառայութեան մտած է թրքական բանակին մէջ։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ նկատելով պատանիին՝ զինք ուղարկած են զինուորական հիւանդանոցին մէջ աշխատելու համար։ Հիւանդանոցին մէջ ծառայելու ընթացքին դարձած է վիրաբոյժի օգնականը։ Ցուրացնելով հիւանդներուն խնամելու եւ տարրական բժշկական օգնութիւն ցոյց տալու սկզբունքները՝ շուտով դարձած է անուանի հիւանդապահ։ Չանաքալայի ռմբակոծութեան ժամանակ վիրաւորուած է ու կորսնցուցած է իր մէկ աչքը։ Հիւանդանոցին մէջ բուժուելէ ետք կրկին վերադարձած է իր ծառայութեան՝ հիւանդանոցին մէջ։ 1918– ի պատերազմը աւարտելէ ետք ստացած է հաւատարիմ ծառայողի վկայական։

1918–ին վերադարձած է Ատանա։ Ատանայի մէջ թրքական ոստիկանութեան կողէն քանի մը անգամ ձերբակալուած է, սակայն վկայականի շնորհիւ ազատ արձակուած է։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է Հաճըն եւ գտած է հօրեղբօր որդի Սիմոնին, որուն թուրքերը չէին տեղահանած իրենց գիւղերու միակ կլայագործը ըլլալու պատճառով։ Աշխատած է Սիմոնի մօտ՝ որպէս օգնական։ Գաղթած հաճընցիներու եւ շարցիներու վերադառնալէն ետք մեկնած է իր ծննդավայր Շար գիւղը, վերականգնած է պապենական օճախը եւ զբաղած է հողագործութեամբ։ 1920–ին քեմալական յարձակման եւ Շար գիւղի պաշարման ժամանակ ցերեկները հիւանդներուն ու վիրաւորներուն բուժած է, իսկ գիշերները՝ ճակատը պաշտպանած։

Շար գիւղի անկումէն ետք խումբ մը զինուորներու հետ բարձրացած է լեռները եւ թուրքերու դէմ կռուելով հասած է Հաճըն։ Հաճընի մէջ բժիշկ Տիրան Թերզեանի հրաւերով մնացած է հիւանդանոցին մէջ եւ զբաղած է հիւանդ ու վիրաւոր մարտիկներու բուժմամբ։ Այնուհետեւ որպէս բժիշկ, միացած է Ռումլուի յարձակումին կռուող զինուորներուն։ ճակատամարտի ժամանակ ծանր վիրաւորուած է Վարդան Ճերեճեանի թեւը։ Մարտիրոսը, հմտօրէն անդամահատելով թեւը, զայն մահէն փրկած է։ Հետագային Վարդանը ստացած է «*Կուրօ*» մականունը, ինչպէս եղած էր ֆրանսացի անուանի զօրավար Կուրօն։ Այդ օրուընէ ի վէր Մարտիրոսին կոչած են դոկտոր։ Փոխ հրամանատար Արամ Կայծակը զայն տոած է տոքթորի վկայագիր։

1925–ին վերստին ամուսնացած է այրի տիկին Կիւլիզար Գույումճեանի հետ, որուն երկու զաւակներուն պահեց ու դաստիարակեց հարազատ հօր պէս։ Հետագային ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրուգվայ եւ հաստատուած է Մոնտեվիդէօ քաղաքին մէջ։ Այստեղ ստեղծած են սեփական տուն եւ նպարավաճառի խանութ։ Այս զոյգը հետագային ունեցած է եւս երեք աղջիկ ու մէկ տղայ՝ Խուանին։ Մշտապէս հետաքրքրուած է Խորհրդային Հայաստանի վիճակով։ Մահացած է 27 Նոյեմբեր 1968–ին։ Թաղուած է Մոնտեվիդէօյի Նորթէ գերեզմանոցին մէջ։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Մխճեան Մ. «Հաճընցի հերոս շարցի տոքթ.», Բուենոս Այրես, «Նոր Հաճըն», 1969, հ. 1-2

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Շար գիւղ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1968 մահեր
Ստորոգութիւն:Մոնտեվիդէօ մահեր
Ժանէթ Գարամանուկեան

**Ժանէթ Գարամանուկեան**, յայտնի **Ժանէթ Քասունի** անունով,  ծնած է Պէյրութ, Լիբանան: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է տեղւոյն Հայ Աւետարանական Գոլէճին մէջ։ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ հետեւած է մանկավարժութեան ճիւղին եւ ստացած՝ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը, 1957-ին։

Ուսուցչական ասպարէզ մտած է 1958-ին, ու դասաւանդած՝ անգլերէն, հայերէն եւ հայոց պատմութիւն, Հայ Աւետարանական Գոլէճին մէջ, Պէյրութ։

Դպրոցական գրասեղաններու վրայ սկսած է գրել եւ մասնակցիլ Հայ Աւետարանական Գոլէճի գրական ակումբին «Սիփան» թերթին։ Ապա պատմուածքներ տուած է «Գրական Կայծեր»-ուն, «Շիրակ»-ին, եւ «Երիտասարդ Հայուհի»-ին։ Այս վերջինին խմբագրական կազմին մասնակցած է 1963-1968 տարիներու ընթացքին։

1963-1988, «Պատանեկան Արձագանգ» ամսաթերթին խմբագրական մարմնին մաս կազմած ու գրած է մանկական պատմուածքներ եւ խմբագրականներ։

Ներկայիս Քալիֆորնիոյ մէջ կը շարունակէ ուսուցչութիւնը Մերտինեան Հայ Աւետարանական Վարժարանի եւ Ամերիկահայ Միջազգային Գոլէճի մէջ, նոյն ատեն մաս կազմելով «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթի խմբագրութեան։

## Մրցանակներ
Թէքէեան Մշակութային Միութեան կազմակերպած գեղարուեստական մրցանքներուն, 1958-ին, ստացած է Բ. մրցանակը. իսկ 1965-ին յիշատակութեան արժանացած է Եղեռնի 50 ամեակին նուիրուած պատմուածքներուն համար։

Ժ. Քասունիի « Գաւաթ մը Գարեջուր» պատմուածքը 1991-ին արժանացած է Aliied Arts-ի Գրական բաժնի Ա. մրցանակին։

## Հրատարակութիւններ
Ժանէթ Գարամանուկեան-Քասունի որպէս ծածկանուն կը գործածէ Հուրի:

Հեղինակն է «Պէյրութի Երախաներ» մանկական պատմուածքներու հատորին, հրատարակուած Երեւանի մէջ, եւ «Աբարի Աղաւնիներ»՝ դարձեալ մանկական պատմուածքներու հատորին, Պէյրութի մէջ, 1990-ին։

«Ուրիշ գիծ ունիմ» Հրատարակուած՝ Պէյրութ, 2006 թ. 

Հինգ ճուտիկները (Հեքիաթ) Հրատարակուած՝ Լոս Անճելըս, 2002 թ. 

## Ծանօթագրութիւններ
Գարեգին (անձնանուն)

մինի|աջից|120px
մինի|աջից|120px|Գարեգին Բ
**Գարեգին**, տարածուած հայկական արական անուն։ Հայերու մէջ տարածուած է 4-5-րդ դարերէն, յետոյ ժամանակաւոր մոռցուած եւ միայն վերջին դարերուն սկսած է կրկին գործածուիլ։ Քանի որ սա անունը փոխառութիւն չէ, եւ ո՛չ մէկ ազգի կողմէ գործածական անուն է, ուստի ստուգաբանութիւնը պէտք է փնտռել նախահայկական լեզուներու մէջ։ Հայկազեան բառարանը այս անունը չի ստուգաբանէր, իսկ Հրաչեայ Աճառեան կը նկատէ անյայտ ծագման բառ։ Կան Կարճ՝ Գարեն, Կարիկ, Գարօ ձեւերը։ Որոշ բարբառներու մէջ կայ Գարագին տարբերակը։
* Անունէ ծագած մականուն՝ **Գարեգինեան**
* Լատինատառ գրառումը 

## Անունը Կրողները
* Գարեգին Զարպհանալեան (1827-1901)՝ բանասէր
* Գարեգին Լեւոնեան
* Գարեգին Խաժակ (1867-1901)՝ հրապարակախօս
* Գարեգին արք. Խաչատուրեան (1880, Տրապիզոն-1961, Իսթանպուլ)՝ գրագետ, բանաստեղծ
* Գարեգին Կիւրճեան (1885-1915)՝ դեղագործ
* Գարեգին Գրիգոր Մելոեան (1884, Վան-1961, Թպիլիսի)՝ արձակագիր
* Գարեգին Նժդեհ (1886-1955)՝ պետական եւ քաղաքական գործիչ
* Գարեգին Շառոյեան (1953-1992)՝ ազատամարտիկ
* Գարեգին Պէշկէօթիւրեան (1867-1891)՝ բանաստեղծ
* Գարեգին Ռշտունի (1840, Պուքրէշթ-1879, Սալոնիկ)՝ դերասան
* Գարեգին Սրուանձտեանց (1840-1892, Կ.Պոլիս)՝ հոգեւորական, ազգագրագէտ
* Գարեգին Տեւէճեան (1868-1964, Իսթանպուլ)՝ կենդանաբան
* Գարեգին Փաստրմաճեան (Արմէն Գարօ, 1872-1923)՝ «Նեմեսիս» գործողութեան կազմակերպիչներէն մին

## Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
* Գարեգին Ա․ Կաթողիկոս 
* **[[Գարեգին Բ]]** 

## Յղումներ

Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան (Երեւան)

200px|մինի|աջից

**Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան**, հայ պետական եւ ռազմական գործիչ Գարեգին Նժդեհին նուիրուած յուշարձան Երեւանի մէջ։ Կը գտնուի Երեւանի Կենդրոն վարչական շրջանին մէջ՝ Նալպանտեան-Արամի-Բուզանդի-Հանրապետութեան փողոցներուն յարակից զբօսայգիին մէջ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 2016 թուականի 25 Մայիսին, պաշտօնական բացումը կատարուած է նոյն տարուայ 28 Մայիսին:

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ` Գագիկ Ստեփանեան
* ճարտարապետ` Ասլան Մխիթարեան

## Տուեալներ
Արձանն ունի 5 մեթր 70 սանտիմեթր բարձրութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Գարեգին Նժդեհի արձանը լուրջ արձան է, լուրջ վերաբերմունք կը պահանջէ
* Գարեգին Նժդեհի արձանը կը տեղադրուի Կառավարութեան երրորդ շէնքի հարեւանութեամբ

Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ