open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գնդաթի

մինի
**Գնդաթի**, մարզական սարք մը, որ կ'օգտագործուի թենիսի, սեղանի թենիսի եւ որոշ այլ ոչ շատ տարածուած խաղերու մէջ։ 

1874-ին Լոնտոնի մէջ գործածուած են գնդաթիերը, որոնք աւելի ուշ վաճառուած են Ռուսիոյ, Չինաստանի, Հնդկաստանի եւ Քանատայի մէջ:  

Գնդաթին բաղկացած է բռնակէ եւ հարուածող մակերեւոյթէ։ Փոքր մակերեսով հարուածող մակերեւոյթը կրնայ ամբողջական ըլլալ, օրինակ սեղանի թենիսի գնդաթին, իսկ մեծ մակերեսի պարագային, դիմադրութիւնը փոքրացնելու համար կ'օգտագործեն լարեր, ինչպէս թենիսի գնդաթին։ Այս պարագային լարերը կ'երկարին հաւկթաձեւ եզերքին, որ կը կոչուի գնդաթիի *գլխիկ*։ 
ձախից|մինի
Նախապէս գնդաթիերը կը պատրաստուէին փայտէ, իսկ իբրեւ լարեր կ'օգտագործուէին ընտանի անասուններու աղիքները եւ ջիղերը։ Այսօր գնդաթիերը կը պատրաստուին թեթեւ մետաղներու հալոյթներէ, իսկ լարերուն պատրաստման համար կ'օգտագործուին կերպընկալ (նէյլոն) կամ այլ նիւթեր։ Գնդաթիերու բռնակները փաթթուած են յատուկ կտորով, որ կը նուազեցնէ գնդաթիին՝ մարզիկին ձեռքէն սահելու հաւանականութիւնը։

Սեղանի թենիսի (Փինկ-փոնկի) գնդաթիերը կը պատրաստուին երկու կողմէն ծածկուած յատուկ ռետինով։ 
## Պատկերասրահ
 
Պատկեր:Ballsizes.JPG|
File:Real-tennis-rackets-balls.jpg|
File:Tennis Racket and Balls.jpg|
File:Tennis racket owned by Gerald R. Ford.JPG|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզաձեւեր
Ս. Նիկողայոս Եկեղեցի (Պէյքոզ)

**Ս. Նիկողայոս Եկեղեցի**, հայկական եղեկեցի, կառուցուած է 1776-ին։ 

## Պատմութիւն
Եկեղեցին կառուցուած է 1776-ին, Ստեփանոս Աղաւնի Պատրիարքի օրով։ Վերաշինուած է Ճանիկ Ամիրայի ծախսերով ու պաշտամունքի բացուած 1834-ին։ Չորս տարի ետք նորոգուած են կղմինտրներն ու ձեղունը, որոնք վնասուած էին երկրաշարժէ մը։

Երկար ժամանակ անխնամ մնալէ ետք, հիմնական նորոգութեան մը ենթարկուած ու վերստին բացուած է 1946-ին։

Եկեղեցին նորոգութիւններ տեսած է 1962, 1970 եւ 1982 թուականներուն։ Պոլսոյ եկեղեցիներուն մէջ միակն է, որուն Ս. Սեղանը սատափեայ է։

## Ծանօփագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Մեթր

**Մեթր**, երկարութիւն չափելու միաւոր, Միջազգային Համակարգի հիմնական միաւորներուն մաս կը կազմէ, **m** նշանով ():

մինի|Չափերու եւ Կշիռներու Միջազգային Կոմիտէ - BIPM
Մեթրը սահմանուած է պարապութեան մէջ լոյսի արագութեան թուային արժէքին վրայ, **c** նշուած (լատիներէն *celeritas)*, երբ արտայայտուած է m s-1 ով: Այսպիսով, լոյսի արագութիւնը հաւասար է c = 299 792 458 m s–1: Հետեւաբար, Մեթրը երկարութեան չափաւոր է, որ կը համապատասխանէ պարապութեան մէջ լոյսի կատարած տարածքին 1/299 792 458-րդ երկվայրկեանուան ընթացքին:

## Պատմութիւն

### Երկարութեան չափի բնօրինակ, ըստ միջազգային համակարգին

* ձախից|մինի|Փլաթինում- ԻրիտիումՋրաչափերու միջազգային չափանիշ, որ կ'օգտագործուի 1889-էն 1960 թուականներուն:1889-ին Մեթր եւ Քիլոկրամ միջազգային նախատիպերը պատրաստուած են Լսնոսկիէ (Փլաթին, **Pt** նշանով քիմիական տարր, լատ. *Platinum*), համաձուլուած 10% (շուրջ 0,0001) Իրիտիում-ով (**Ir** նշանով քիմիական տարր, լատ.՝ *Iridium*)
* 1954-ին Մեթրը ընդունուած է իբրեւ հիմնական միաւոր:
* 1960-ին Մեթրը սահմանուած է Քրիփթոն 86-ի ճառագայթման հիման վրայ (**Kr** նշանով քիմիական տարր, լատ.՝ *Kryptonum*, յուն․՝ *κρυπτός*)
* 1983-ին Մեթրը սահմանուած է ըստ լոյսի արագութեան, նկատի ունենալով գիտութեան  եւ չափման միջոցներու յառաջընթացը, եւ լոյսի արագութեան արժէքը c = 299,792,458 m s-1 իբրեւ անփոփոխ հաստատուն (մասնաւորապէս աստղագիտութեան եւ երկրաբաշխութեան պէտքերուն համար):
Մեթրը իբրեւ երկարութեան չափաւոր, կը համապատասխանէ պարապութեան մէջ լոյսի կատարած տարածքին 1/299 792 458-րդ երկվայրկեանուան ընթացքին: Իսկ s (երկվայրկեանի միաւորը) ΔνCs վրայ սահմանուած ըլլալով, Մեթրը կախեալ կ'ըլլայ c եւ ΔνCs հիմնական հաստատուններէն:

c=299792458  m   s^{-1}

1m=\frac{c}{299 792 458}\times s

1m=\frac{9 192 631 770}{299 792 458}\times \frac{c}{\Delta\nu_{Cs}}
* Միաւորներու Միջազգային Համակարգի (ՄՀ) վերանայում իրականացուած է 20 Մայիս 2019-ին:

Այժմ, Մեթրի սահմանումը կապուած է լոյսի արագութեան ճշգրիտ արժէքին հետ, որ հիմնարար հաստատուն է:

### Ֆրանսայի մէջ, Միջազգային Համակարգէն առաջ
Ֆրանսայի մէջ, 26 Մարտ 1791-ին, փիլիսոփայ, լուսաւորիչ եւ թուաբանագէտ Նիքոլա տը Քոնտոգրեթ (*Nicolas de Condorcet)* եւ Գիտութիւններու Կաճառի () առաջարկութեամբ՝ երկիրի միջօրէականի քառորդ մասը կ'ընտրուի իբրեւ համընդհանուր եւ բնական երեւոյթ, քանի որ այս չափը «որեւէ կամայական կամ որեւէ ժողովուրդի իրավիճակի առանձնայատուկ բան չի պարունակեր»: Մեթրի ծնունդը, որուն երկարութիւնը կը սահմանուէր իբրեւ «հաւասար երկիրին միջօրէականի քառորդ մասին տասը միլիոներորդական մասով», պաշտօնական կը դառնայ 1 Օգոստոս 1793-ի հրամանագիրով, որ կը «սահմանէ Հանրապետութեան համար միատեսակութիւնը կշիռներու եւ չափերու վերաբերեալ»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հեռաւորութեան չափման միաւորներ
Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցի (Պէյօղլու)

**Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, Պոլսոյ Պէյօղլու թաղամասին մէւ։ Եկեղեցին գոյութիւն ունեցած է 16-րդ դարուն։ Յիշատակարանի մը արձանագրութեան մէջ գրուած է, թէ 1503 թուակիր Իւչ Հօրան անուն ձեռագիր կայսերակնիք մուրհակի մը համաձայն գնուած է եկեղեցւոյ հողը։

## Պատմութիւն
1805-ին Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ միւթէվէլլի Գրիգոր Ամիրա Գէորգեան-Չերազեան այլ ազգայիններու գործակցութեամբ, այլ ձեռագիրներու կարգին կը գտնէ նաեւ եկեղեցւոյ հողին գնման հէօճէթը, եւ գրեթէ նորէն գնելով հողը առաջին անգամ կառուցած է Ս. Էջմիածին մանկանց վարժարանը եւ ապա իր ստացած կայսերական հրովարտակով վարժարանը վերածած է եկեղեցիի, որուն օծումը կատարուած է 1807-ին ձեռամբ Ս. Էջմիածնի Ռումէլիի նուիրակ Տ. Ալիքսան Արքեպիսկոպոսի։

Տաճարը օծուիած է յանուն Ամենասուրբ Երրորդութեան։ 1810-ին եկեղեցին հրոյ ճարակ դարձած է։ Թէեւ եկեղեցին վերաշինելու ձեռնարկներ եղած են, բայց յաջողութեամբ չեն պսակուած։

Արդի եկեղեցւոյ հիմնարկէքը կատարուած է 1836-ին։ Մատթէոս Պատրիարք Չուխաճեանի նախագահութեամբ Համագումար Ժողովի որոշումով ձեռնարկուած է սոյն վերակառուցման աշխատանքներուն։ Միւթէվէլլի կարգուած է Պաղտասար Ամիրա Գասպարեան-Չերազեան։

Եկեղեցւոյ ճարտարապետներն են Կարապետ Ամիրա Պալեան, Յովհաննէս Ամիրա Սէրվէրեան ու վարպետ Մինաս Աղա։ Շինութիւնը աւարտիած է երկու տարիէն եւ 1838-ին պաշտամունքի բացուած է, ձեռամբ Ստեփանոս Աղաւնի Պատրիարքի։

1845-ին Եկեղեցւոյ մէկ մասը կրկին նորոգուած եւ 1846-ին բակին մէջ բացոած է Նարեկեան վարժարանը, որուն մէկ կողմը, յետագային կառուցուած է շէնք մը, որ ծառայած է իբրեւ որբանոց։

Շէնքը 1897-ին բուժարանի վերածուած է։ 

Եկեղեցին ու յարակից շէնքերը կը գրաւեն 1000 քռ. մեթր հող։ Սրբանկարները գործն են զարդանկարիչ հաճի Մկրտիչ Պչակեանի։ Եկեղեցին ունի կամարակապ ձեղուն, յունահռովմէական ճարտարապետական պազիլիկի ոճով։ Իսկ ներքնամասը կը ցոլացնէ կորնդական ոճ։ Կարեւոր վերանորոգութեան ու բարեզարդութեան ենթարկուեցաւ 1989ին։ Վերջին նորոգութիւնը կատարուած է 2000 թուականին, օծումը կատարուած ու պաշտամունքի վերաբացուած է ձեռամբ Գերշ. Տ. Շահան Ս. Արքեպիսկոպոս Սվաճեանի։

Եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած են՝ Յակոբ Դ. Կաթողիկոս Ջուղայեցի 1598-1680, Իգնատիոս Պատրիարք Քաքմաճեան 1827-1869։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը

**Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը**, կը գտնուի Երեւանի հրապարակը։ Տեղադրուած է 1941 թեւականի աշնան։
մինի|303x303փքս|'''Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը'''

## Պատմութիւն
Երեւանի կառավարութեան շէնքը նախագծելու ժամանակ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանը նախատեսած է շէնքին աշտարակը զարդարել հսկայ ժամացոյցով մը:

1938-ին շէնքին կառուցումը գրեթէ աւարտած էր, բայց աշտարակին վրայ դեռ մնացեր էր մեծ տրամագիծով խոռոչ մը: Ժամացոյցը պատրաստելու պատուէր տրուած է Մոսկուայի Չայքովսկիի անուան երաժշտանոցի ճարտարապետ Մակնուշեւսքին:

1941-ին ժամացոյցի պատրաստութիւնը աւարտած է: Զայն անմիջապէս Մոսկուայէն Երեւան փոխադրած են, սակայն նկատի ունենալով որ 1941-ի Յունիսին հայրենական պատերազմը սկսած է, ուստի Մակուշեւսքին չէ կրցած Հայաստան գալ:  1941 թուականի Սեպտեմբերին ժամացոյցը տեղադրուած է շէնքի աշտարակին։

Տեղադրումը վստահուած է այդ օրերու Կապի նախարարութեան ճարտարապետ Արծրուն Եաւոյրեանին եւ մայրաքաղաք Երեւանի գլխաւոր հրապարակը օժտած է բոլորիս ծանօթ հնչող ժամացոյցով:
մինի|Կառավարութեան շէնքի աշտարակը, Երեւան
1941 թուականէն մինչեւ 2022 թուական ժամացոյցը կանգ առած է միայն 2-3 ժամով։

Հանրապետութեան հրապարակի ժամացոյցին տրամագիծը կը կազմէ 360 սմ.։ Մեծ սլաքը, որ վայրկեանը ցոյց կու տայ, 170 սմ. է եւ կը կշռէ 4 քիլօ 850 կրամ։ Փոքր սլաքին երկարութիւնը 110 սմ. է, կը կշռէ 3 քիլօ 600 կրամ։

## Ժամագործներ
Ժամացոյցը տեղադրելէ ետք առաջին 40 տարիները երկրի գլխաւոր ժամագործը Արծրուն Եաւրոյեանն էր, մէկ տարի (1981-82 թուականներուն), ժամացոյցը ղեկավարած է Զօրիկ Յակոբեանը, ետքը երկար տարիներ՝ Գեղամ Մկրտչեանը, որուն փոխարինած է Աշոտ Մելիքսէթեանը։

2003 թուականի Դեկտեմբերէն մինչեւ հիմա ժամացոյցին վարպետ-պահապանը Լեովա Ալեքսանեանն է: Անոր վստահուած է երկրին հիմնական ժամը.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի հրապարակներ
Արիստակէս Ա․

**Արիստակէս Ա․** (), ամենայն հայոց երկրորդ կաթողիկոս։

## Կենսագրական գիծեր
Արիստակէս եղած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի եւ Մարիամի զաւակը։ Ան ծնած է Կեսարիոյ մէջ, ուր նաեւ ապրած է իր հօրը հետ եւ ուսումը շարունակած։

Արիստակէս փոքր տարիքէն կը հետեւի կրօնաւորութեան։ Ան ինքզինք կը նուիրէ ճգնութեան։ Ապա, Տրդատ թագաւորին ստիպումով, կը վերադառնայ իր ճգնարանէն եւ կու գայ Հայաստան ու հօրը կողմէ եպիսկոպոս ձեռնադրուելով կը յաջորդէ անոր։

325-ին Արիստակէս կը մասնակցի Նիկիոյ տիեզերական Ա. ժողովին եւ կը ներկայացնէ Հայ Եկեղեցին։

Արիստակէս զոհ կ՛երթայ Ծոփաց Արքեղայոս նախարարին կողմէ դաւադրութեան մը եւ սուրով կը սպաննուի 333-ին ու կը թաղուի պապենական կալուածին՝ Եկեղեաց գաւառի Թիլ աւանին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Լիթանի Գետ

**Լիթանի գետը** (), կը գտնուի Լիբանանի  Պեքայի դաշտին մէջ:

Կը բխի Պաալպեքի արեւմուտքէն, կը թափի Միջերկրական ծով եւ կը նկատուի Լիբանանի ամէնէն մեծ ու երկար գետերէն մէկը: Իր ջրային կարողութիւնը կը հասնի 750 միլիոնի: Քարաուն արհեստական լիճը կառուցուած է Լիթանիի ջրամբարին մօտ` առաւելագոյն չափով օգտուելու համար գետին ընձեռած բարիքներէն: Այս առումով, մնայուն ծրագիրներ կազմուած են ջուրը օգտագործելով ջրելեկտրականութիւն ունենալու եւ ոռոգման ջուր ապահովելու Պեքայի դաշտին եւ հարաւի գիւղերուն համար: Իր ունեցած առաւելութիւնը նախանձելի է յատկապէս Լիբանանի սահմանակից երկիրներուն համար:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ս. Յովհաննէս Եկեղեցի (Կէտիկփաշա)

**Ս. Յովհաննէս եկեղեցի**, 1849-ին առաջին անգամ կառուցուած է Յակոբ Սերովբեան Պատրիարքի օրով Կէտիկփաշայի Սարայիչի թաղամասին մէջ։

Հրդեհի հետեւանքով հրոյ ճարակ դառնալէ ետք, Ներսէս Վարժապետեան Պատրիարքի օրով վերաշինուած է՝ 1876-ին։

Աւելի ուշ, Մատթէոս Իզմիրլեան Պատրիարքի շրջանին կրկին նորոգուելով՝ 1895-ին, բացուած է պաշտամունքի։

Երկար տարիներ եկեղեցին անխնամ ու փլփլած մնացած է, իսկ 1950-ին վերջին անգամ վերանորոգուած է։

1972-ին ծագած հրդեհէն վերջ, թէեւ նորոգուած է, բայց հիմնական նորոգութեան ենթարկուած է 1986-ին եւ պաշտամունքի վերաբացուած ձեռամբ Շնորհք Պատրիարքի։

Եկեղեցին վերջին անգամ նորոգութեան ենթարկուած է եւ 2006-ին պաշտամունքի վերաբացուած ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Բ. Պատրիարք Հօր։

Բակին մէջ թաղուած են եկեղեցւոյ բարերարներէն՝ Կարապետ Էսկիճեան (1877), Ալեքսան Մասեհեան (1878) եւ Յարութիւն Գնաճեան (1895)։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ ըստ երկիրի
Շարլ Ադամեան

**Շարլ Ադամեան** (**Կարապետ**, ), հայ նկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Կրթութիւնը ստացած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանէն, հետեւած է նկարչութեան, աշակերտելով պրոֆ․Փաոլէթթիին եւ Փիէթրային (1887-1893)։

Յաճախած է Վենետիկի Գեղարուեստական ակադեմիան, սակայն առանց աւարտելու վերադարձած է Պոլիս։ Այստեղ 1895 թուականի դէպքերու նախօրեակին կազմակերպած է իր նկարներու առաջին ցուցահանդէսը, որ անցած է աննկատ, քաղաքական ծանր մթնոլորտի պատճառով։

1897 թուականին մեկնած է Փարիզ, զբաղած է գիրքերու նկարազարդումով՝ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները։

Նկարազարդած է 150-էն աւելի ֆրանսերէն գիրքեր, ինչպէս նաեւ Անաթոլ Ֆրանսի, Կի tը Մobասանի վէպերը։ Հրապարակած է հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարին նուիրուած կրաֆիքական գործեր։

1927 թուականէն եղած է այդ ընկերութեան անդամ։ Անոր նկարները ցուցադրուած են Եւրոպայէն մինչեւ Ամերիկա, Ճափոն եւ այլուր։

Գործերէն մաս մը կը պահուին Փարիզի Լիւքսեմպուրկեան եւ այլ թանգարաններու մէջ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։

## Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Կ. Պոլսոյ, Փարիզի, Պրիւքսէլի եւ Սթրասպուրկի մէջ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Atamian На берегу моря 3.jpg|«Ծովափին»
Պատկեր:Atamian На берегу моря 4.jpg|«Ծովափին»
Պատկեր:Charles Atamian Les lavandières.jpg|«Լուացք ընող կիներ»
Պատկեր:Charles-AtamianHappy-Day-on-the-Beach.jpg|«Ծովափին»
Պատկեր:Charles AtamianOne for the road.jpg|«Մէկը ճանապարհի համար»
Պատկեր:Charles Atamian Свежие цветы.jpg|«Թարմ ծաղիկներ»
Պատկեր:Charles Atamian рисунок 5.jpg
Պատկեր:Vaudere - La Porte de felicite.djvu


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 35-36:
* Գառնիկ Ստեփանեան, «Կենսագրական բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան , էջ 26։

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Անաթոլ Ֆրանս

**Անաթոլ Ֆրանս** (, աւազանի անունով Ֆրանսուա Անաթոլ Թիպոլ (François Anatole Thibault),), ֆրանսացի գրող եւ գրաքննադատ, մեծ մարդասէր, ակադեմիկոս։ Իր ստեղծած վէպերուն, պատմուածքներուն, բանաստեղծութիւններուն եւ թատերախաղերուն համար 1921-ին արժանացաժծ է Նոպէլեան մրցանակի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Փարիզ: Ֆրանս գրավաճառի զաւակ էր։ Ֆրանսական Սէնաթի գրադարանի մէջ ստացած է գրադարանապետի պաշտօն, 1874-ին։

## Հայանպաստ կեցուածքը
Ապտիւլ Համիտի կողմէ 1894-96 թուականներուն կազմակերպուած հայ ժողովուրդի զանգուածային կոտորածներուն ժամանակ Ա. Ֆրանս ֆրանսական խորհրդարանէն ներս բողոքի մեծ ալիք բարձրացուց թրքական իշխանութեանց դէմ, նաեւ կազմակերպեց եւ անձամբ մասնակցեցաւ հայ որբերուն ի նպաստ հանգանակութեան մեծ արշաւին:

Այնուհետեւ, ՀՅԴ հիմնադիր Քրիստափորի ջանքերով կեանքի կոչուած Հայ դատի բարեկամներու շարժումին միանալով, Ժան Ժորեսի եւ Ֆրետերիք տը Փրեսանսէի հետ, Ա. Ֆրանս եղաւ Փարիզ հրատարակուող «Փրօ Արմենիա» ամսագրի խմբագրութեան անդամ:

1897-ի մարտ 9-ին, Փարիզի Աշխարհագրական ընկերութեան գումարած մէկ նիստին, Ա. Ֆրանս հայութեան մասին կատարեց պատմական իր յայտարարութիւններէն մէկը.Մենք պէտք է ընդունինք, որ այս ժողովուրդը խելացի եւ հերոսական է… իր հանճարի եւ իր անօրինակ դժբախտութեանց պատճառով իրաւունք ունի վայելելու արդարութեան եւ ազատութեան համար մարտնչող ժողովուրդներու համակրանքը…:Իսկ 1903-04 թուականներուն, Սասնոյ ապստամբութեան շրջանին, Ա. Ֆրանս աշխուժ մասնակցութիւն ունեցաւ եւրոպական տարբեր քաղաքներու մէջ կազմակերպուած հայութեան եւ անոր իրաւունքներուն ի նպաստ դատապաշտպանութեան հանրահաւաքներու, բողոքի ցոյցերու եւ քաղաքական-պետական բարձր մակարդակի խորհրդաժողովներու:

Հռոմի մէջ, 1903-ի մայիս 24-ին, բողոքի հանրահաւաքի մը ժամանակ, Ա. Ֆրանս իր ելոյթով ընդգծեց.Սուլթան Աբտիւլ Համիտ Բ.-ը հրէշ է, որ մշտապէս կը դողայ իր խղճուկ ամենազօրութեան մէջ եւ, սարսափելով իր ոճիրներէն, ինքզինք կը հանգստացնէ նորանոր յանցագործութիւններ կատարելով. 1893-96 ան կախած եւ վառած է 300 հազար հայեր եւ այդ ժամանակէն սկսած, նողկալի զգուշաւորութեամբ, զբաղուած է որբացած ժողովուրդի հետեւողական ոչնչացմամբ…:Իսկ Մեծ եղեռնի օրերուն եւ այնուհետեւ, Ա. Ֆրանս հետեւողականօրէն բողոքի ու ցասումի ալիք բարձրացուց հայ ժողովուրդին նկատմամբ թրքական պետութեան գործադրած Ցեղասպանութեան դէմ:

1916 թուի ապրիլ 9-ին, Սորպոնի մէջ Մեծ եղեռնին նուիրուած սգահանդէսի ընթացքին իր ունեցած հռչակաւոր ելոյթով Ա. Ֆրանս յայտարարեց.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վիպագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գրողներ ըստ ազգութեան
Նարեկ Ալեէմէզեան

**Նարեկ արք․ Ալեէմէզեան** (աւազանի անունով՝ Մանուկ, ), Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբանութեան անդամներէն։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ, Լիբանան: Նախակրթութիւնը ստացած է Վահան Թէքէեան վարժարանին մէջ:

1973–1974 կրթական տարեշրջանին ընդունուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դպրեվանքը:

21 Յունիս 1981-ին կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած է եւ անդամակցած Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միաբանութեան:

## Գործունէութիւն
1981-1985 դպրեվանքին մէջ վարած է հսկիչի եւ ուսուցիչի պաշտօններ ու դասաւանդած է Սահակեան-Լեւոն Մկրտիչեան քոլեճին մէջ:

1985-1986 եղած է Գարեգին Բ. կաթողիկոսի գաւազանակիրը:

1986-1991 աստուածաբանական բարձրագոյն ուսումը շարունակած է Վանքուվըրի (Քանատա) մէջ եւ իբրեւ հովիւ ծառայած է տեղւոյն համայնքին:

1991-1997 իր հովուական ծառայութիւնը շարունակած է Նիւ Ճըրզիի (Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) մէջ:

12 Մայիս 2002-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է Արամ Ա. կաթողիկոսի ձեռամբ:

31 Հոկտեմբեր 2010-ին ստացած է արքութեան տիտղոս:

9 Մայիս 2011-ին ստացած է դոկտորական վկայական Պրիթիշ Քոլոմպիայի համալսարանի Վանքուվըրի Աստուածաբանական դպրոցէն:

1997-2014 վարած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միջեկեղեցական եւ միջկրօնական յարաբերութիւններու վարիչի պաշտօնը:

2013-2014 վարած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դրան եպիսկոպոսի պաշտօնը:

2014-2015 եղած է Կիպրոսի հայոց կաթողիկոսական փոխանորդ:

31 Օգոստոս 2018-ին ընտրուած է Լիբանանի հայոց առաջնորդ:

Հեղինակ է հայ եկեղեցւոյ ծէսին ու վարդապետութեան նուիրուած հատորներու եւ յօդուածներու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Սերգէյ Խաչատրեան (ջութակահար)

**Սերգէյ Խաչատրեան** (), հայ ջութակահար։ Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտ (2012)։

1993 թուականէն ի վեր հաստատուած է Գերմանիա։ 

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան՝ երաժիշտ–դաշնակահարներու ընտանիքի մէջ։ 1993 թուականին ընտանիքը գաղթած է Գերմանիա՝ մշտական բնակութեան։ Ջութակ նուագել սկսած է վեց տարեկանէն՝ փրոֆ․ Պետրոս Հայկազեանի դասարանը, Երեւանի Սայաթ-Նովայի անուան դպրոցը։ Յետագային ուսումը շարունակած է փրոֆ․ Կ. Ժիսլինի դասարանը, իսկ 1996 թուականէն աշակերտած է Րիսսինին՝ Քարլսռուհէյի երաժշտական բարձրագոյն դպրոցը։ 9 տարեկանին Խաչատրեան առաջին անգամ հանդէս եկած է որպէս մենակատար սիմֆոնիկ նուագախումբի հետ։

Սերգէյ Խաչատրեանի վերջին համերգը Երեւանի մէջ կայացած է 2013 Սեպտեմբեր 15-ին, երբ ան «Արամ Խաչատրեան» համերգասրահին մէջ հանդէս եկած է Հայաստանի պետական երիտասարդական նուագախումբին հետ: 

## Ջութակը
Սերգէյ Խաչատրեան կը նուագէ 1740-ին Ճ.Կուարներիի ստեղծած «Իզա»-ի ջութակով, որ անոր սիրով տրամադրած է ճափոնական «Nippon» երաժշտական հիմնադրամը:

## Մրցանակներ
Սերգէյ Խաչատրեան ստացած է զուիցերիական «Credit Swiss» դրամատան ամէնամեայ մրցանակը` ճանչցուելով «Աշխարհի լաւագոյն երիտասարդ երաժիշտ»: Ջութակահարը պարգեւատրելու արարողութիւնը տեղի ունեցած է Վիեննայի մէջ, 18 Յունուար 2020-ին:

Արժանացած է նաեւ մրցանակի՝ զուիցերիական 75 հազար ֆրանկ գումարի չափով, որ երաժշտական բնագաւառի մէջ «ամէնասուղ» մրցանակներէն մէկն է:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Սերգէյ Խաչատրեան Ճանչցուած է Աշխարհի Լաւագոյն Երիտասարդ Երաժիշտ։
Ստորոգութիւն:Ջութակահարներ
Ստորոգութիւն:Ջութակահարներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ ըստ գործիքի
Մարզպետ Մարկոսեան

Գիտնական, փրոֆեսէօր, հրապարակագիր, գրող, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ եւ մանկավարժ՝ **Մարզպետ Մարկոսեան** (Sarkis S. Marzbed Margossian) ծնած է 1940-ին, Պէյրութ, Լիբանան: Մահացած է 12 Նոյեմբեր 2022-ին, Լոս Անճելըս:

## Կենսագրութիւն
Փրոֆ. Սարգիս (Մարզպետ) յաճախած է նախ Պէյրութի Վիեննական Մխիթարեան վարժարանը, ապա Բարեգործականի Յովակիմեան Մանուկեան երկրորդական: Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մէջ կը ստանայ իր Պսակաւոր գիտութեանց եւ ապա Մագիստրոսի վկայականները: 1965-ին կը ժամանէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, Ֆիլատելֆիա ուսումը շարունակելու. 1969-ին յաջողութեամբ կը պաշտպանէ դոկտորական թէզը Կենսաքիմիաբանութեան մէջ (Biochemistry): Կը տեղափոխուի Պոսթըն եւ կ’աշխատի Հարվըրտ համալսարանի տարրալուծարանին մէջ: Հետագային կ’իրագործէ գիւտեր իր ճիւղին մէջ:

1997-ին Ֆերահեան ազգային վարժարանի տնօրէնի պաշտօնը ստանձնելու համար ընտանիքով կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Տնօրէնութիւնը կը վարէ մինչեւ 2001: Ֆերահեանէն ետք, շուրջ 20 տարի, Լոս Անճելըսի Հանրային Մոնրօ երկրորդական վարժարանին մէջ կը սկսի դասաւանդել գիտական նիւթեր՝ քիմիագիտութիւն (chemistry), կենսաբանութիւն (biology) եւ բնագիտութիւն (physics) ու կը դառնայ գիտական բաժինի ղեկավար: Երբ կը ծրագրուի գիտական դասագիրքերու բարեփոխութիւն, ընկ. Մարզպետ դերակատար է նաեւ այդ յանձնաժողովին մէջ: 2020-ին Պսակաձեւ ժահրի (COVID-19) տարածումով, այլ վարժարաններու նման իրն ալ կ’անցնի հեռակայ դասաւանդումի:

2021-ին ան կ’որոշէ դադրեցնել իր ուսուցչական ասպարէզը, որովհետեւ կը զգար որ առողջութիւնը այլեւս տեղի կու տար:

Իր գիտական ուսումնասիրութիւնները լոյս տեսած են զանազան միջազգային հանդէսներու մէջ. իսկ հայերէն յօդուածները Պէյրութի «Նայիրի»-ին, «Ազդակ»-ին ու «Զարթօնք»-ին, Փարիզի «Յառաջ»-ին, Լոս Անճելըսի «Ասպարէզ»-ին ու «Նոր կեանք»-ին, Պոսթընի «Հայրենիք»-ին ու «Պայքար»-ին, Մոնթրէալի «Հորիզոն»-ին, Երուսաղէմի «Սիոն»-ին եւ ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ին մէջ: Ասոնց կարեւոր մէկ մասը հաւաքուած է վերը յիշուած հատորներուն մէջ. մնացածը՝ տակաւին պիտի հրատարակուի երրորդին մէջ :

Կանուխ տարիքէն աշխատակցած է Պէյրութի «Նայիրի» շաբաթաթերթին, խմբագրութեամբ Անդրանիկ Ծառուկեանին, որ նախ դաշնակցական էր, բայց հետագային հեռացած անկէ: 1959-ին Պէյրութի մէջ կ’անդամակցի Ռամկավար ազատական կուսակցութեան, բայց միայն ամիսներ ետք կը հրաժարի, ազգային հասարակական գործունէութեան համար անհրաժեշտ չնկատելով կուսակցական պատկանելիութիւնը: Անդամակցած է ՀԲԸՄ-ի Հայ երիտասարդաց ընկերակցութեան (ՀԵԸ), որուն կողմէ գործուղուած է Հայոց ցեղասպանութեան 50-ամեակի Պէյրութի համալսարաններուն մէջ յուշատօներու կազմակերպութեան միացեալ մարմինին: Պոսթըն եւ Նիւ Եորք գտնուած ժամանակաշրջանին կը մնայ ՀԵԸ-ի անդամ մինչեւ Հայաստանի անկախութեան հռչակումը՝ 1991-ին, որմէ անմիջապէս ետք կը դիմէ եւ կ’անդամակցի Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան:

## Աղբիւրներ
*Մարզպետ Մարկոսեան՝ Չմթնցող Արժէքը
*ՓՐՈՖ. ՄԱՐԶՊԵՏ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ

## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1940ի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2022 մահեր
Ստորոգութիւն:Տնօրէն Ֆերահեան Ազգային վարժարան
Krisp

**Քրիսփ** (անգլ.՝ **Krisp** կամ **Krisp Technologies Inc.**) արհեստական բանականութեան վրայ հիմնաուած հարթակ մըն է որ կ՚արգիլէ բոլոր ձայները մուտք գործելէ առցանց հանդիպումներու մէջ։ Ընկերութիւնը հիմնուած է 2017 թուականին, Երեւան, Հայաստան, Դաւիթ Պաղտասարեանի եւ Արտաւազդ Մինասեանի կողմէ։ Այժմ հիմնուած է Պըրքլի, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ։

## Ծանօթագրութիւններ
Տոմինկօ Պաթէթ

**Տոմինկօ Պաթէթ** (), սպանացի զինուորական, սպանական բանակի զօրավար։ Ան հանրապետական համոզումներ ունեցած է եւ որոշած է հաւատարիմ մնալ կեդրոնական կառավարութեան:

Կամաւոր մասնակցած է Քուպայի պատերազմին, իսկ Ռիֆի պատերազմի ժամանակ յատուկ տեղեկագիր պատրաստած է, ուր բացայայտած է սպանական բանակին կրած հսկայական կորուստներուն ծալքերը:

## Ծանօթագրութիւններ
Թայլանտի ծփուն կռատուները

**Թայլանտի ծփուն կռատուները** (Wat Chaloem Phra Kiat Phra chom klao Rachanusorn)․ սրբավայր։ Կը գտնուի Տոյ Բու Եաք բլուրին գագաթին վրայ, Թայլանտի մայրաքաղաք Պանկոկէն 682 քլ․ հեռու։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Chaloem Phrakiat Phra Chom Klao Rachanuson սրբավայրը, ծանօթ է նաեւ, որպէս Wat Phrabat Pu Pha Daeng։ Անոր շողշողացոց ատաղձցուները կը գտնուին Տոյ Բու Եաք բլուրին գագաթին ապառաժներուն վրայ, մայրաքաղաք Պանկոկէն 682 քլ․ հեռու։ Զբօսաշրջիկներ ներգրաւող վայր մըն է։ Բլուրին վրայ կան նաեւ Պուտային արձանը եւ կռատուն մը։ 

Տաճար չհասած, բլուրին լանջին կը գտնուի Wat Chaloem Phrakiat Phra Mongkut's Rachanuson վայրը ձեռնադրութեան սրահով։ Հոն կը գտնուին Պուտային պատկերը, անոր ոտնահետը եւ մատուռ մը։ Ջեռնադրութեան սրահը կը նմանի Լաննա (Lanna) երկյարկանի տաճարի։ Մատուռին մուտքի դարպասը ժամանակին կը հսկէին զոյգ մը առիւծներ։ 

Մատուռէն մինչեւ տաճար հասնիլը արկածախնդրութիւն մըն է։ Նեղ ու վտանգաւոր ճամբան ինքնաշարժը կը ճեղքէ մօտաւորապէս 30 վայրկեան, ապա այցելուն պէտք է 300 աստիճաններ բարձրանայ։

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիոյ սրբավայրեր
Ստորոգութիւն:Ատաղձցու սրբավայրեր
Ստորոգութիւն:Սրբավայրեր
Լիպօ Քսիան

**Լիպօ Քսիան** (Libo County, կը հնչուի *Lìbō Xiàn)*․ Կուիզհու գաւառ, Չինաստան։  Վարչականօրէն կը պատկանի Քիանան Պուէյ եւ Միաօ Կիսանկախ Գաւառապետութեան (*Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture*)։

## Աշխարհագրութիւն
Լիպօ Քսիան գաւառը կը գտնուի Քիանան Պուէյ եւ Միաօ Կիսանկախ Գաւառապետութեան հարաւ-արեւելեան ծայրամասը եւ սահմանակից է Կուանքսի կիսանկախ շրջանին հետ (Չինաստան)։ Գաւառին Քսիաքիգոնկ եւ Տոնկտուօ վայրերը (550․000 քլ² տարածութեամբ) ծանօթ են իրենց հիանալի քարսթ (*karst)* տեղագրութիւններուն համար, որոնք մաս կը կազմեն հարաւային Չինաստանի բազմատեսարժան վայրերուն․ 2007-ին արձանագրուած են որպէս Հարաւային Չինաստանի Եունեսքոյի Քարսթ Համաշխարհային Ժառանգութիւն։

## Բուսականութիւն
մինի|Լիպօ գաւառին Քարսթ տարածքները|ձախից
Գաւառին քարսթ շրջապատը կ՛ընդգրկէ անտառներու հետեւեալ տեսակները․-

* Տաք փշատերեւային անտառ,
* Տաք ասեղնային ու լայն տերեւային խառն անտառ,
* Մշտադալար եւ դիւրաթափ լայն տերեւային խառն անտառ,
* Հսկայ պամպու խմբուած ծառերու անտառ։

Ինչպէս նաեւ՝ հասարակ ծաղկող բոյսեր, ինչպէս օրինակ՝ *Beilschmiedia, գետնակարիայ (Cryptocarya),Casearia,* երկուակորիզ *(Diospyros),* ձիւթասերմնի *(Pittosporum),* դղքի *(*Maple), նշդարի (*Hornbeam)*, կնձնի (*elm*), վիբուռնի (*Viburnum)*,սալորի ծառերու տեսակներ *(Prunus)* եւ վարդենիի տեսակներ *(rose)*։

Պահպանուած բոյսեր են նաեւ՝ չինական կոնաբեր, սոճիի բնիկ տեսակներ, փշատերեւային կոնաբեր անտառներ (*Pseudotsuga sinensis* (Chinese Douglas-fir)), կեդրենեակ խնկամայրի։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (1).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (38).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (11).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (53).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (23).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (51).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (19).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (12).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (35).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio.jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (33).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (20).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (54).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (31).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (47).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (26).jpg
Պատկեր:Libo, Qiannan, Guizhou, China - panoramio (32).jpg
   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Չինաստանի տեսարժան գաւառներ
Ստորոգութիւն:Տեսարժան վայրեր ըստ մայրցամաքի
Ստորոգութիւն:Տեսարժան վայրեր
Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար

**Կանոններ** **Միտքը** **Ուղղորդելու** **Համար** Ռընէ Տէքարթին գիրքերէն։ ՌՈԻԸ-ին (1628) Ռընէ Տէքարթը սկսաւ աշխատիլ թերաւարտ գիտական բնագրութեան մը վրայ, որ գիտական եւ իմաստասիրական (*փիլիսոփայական*) մտածողութեան պատշաճ եղանակի մասին էր ու կը կրէր հետեւեալ վերնագիրը՝ **Կանոններ** **Միտքը** **Ուղղորդելու** **Համար** (Լատիներէն՝ ***Regulae''' '''ad''' '''directionem''' '''ingenii***): Այս աշխատութիւնը վերջապէս հրատարակուեցաւ 1701 թուականին, Տեքարթին մահանալէն ետք։ Այս բանագրութիւնը նախագծեց ուսողութեան, երկրաչափութեան, գիտութեան եւ իմաստասիրութեան (*փիլիսոփայութիւն*) բարդ խնդիրներուն հետ կապուած իր յետագայ աշխատութիւնները։ Կ'ենթադրուի, թէ այս գործը գրուած է մոտաւորապէս 10 տարուայ ընթացքին եւ այսպէս Տէքարթը փոխեց այս կանոններուն իր կիրառումը եւ սահմանումը: «Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար»-ը կը նկարագրուի որպէս ռահվիրայ եւ «սեւագրութեան տետր» իր միւս գործերուն եւ եղանակներուն (*մեթոտ*ներ)։alt=Ռընէ Տեքարթ, Գարդէսիոս|ձախից|մինի|188x188px|Ռընէ Տեքարթ, Գարդէսիոս

Ի սկզբանէ Տէքարթը ընդհանուր առմամբ 36 կանոններ նախատեսած էր։

Ա-ԺԲ (1-12) կանոնները կը վերաբերին գիտութեան սահմանումին՝ գիտական եղանակին գլխաւոր գործողութիւններուն․ ներգիտակցութիւն (Անգլերէն՝ intuition), նուազեցում (Անգլերէն՝ Deduction), Թուում (Անգլերէն՝ Enumeration, երբեմն ալ թուարկութիւն) նաեւ այն ինչ որ Տեքարթը կը կոչէ «պարզ առաջադրութիւններ» կամ «պարզ ենթադրութիւններ», որոնք «մեր միտքը կու գան ինքնաբերաբար» եւ որոնք առարկաներ են ստոյգ եւ բացայայտ ճանաչումի կամ ներգիտակցութեան։

ԺԳ-ԻԴ (13-24) կանոնները կը վերաբերին այն բաներուն հետ, զորս Տեքարթը կ'անուանէ «լիովին հասկցուած խնդիրներ» (կամ «կատարելապէս հասկնալի խնդիրներ») կամ խնդիրներ, որոնց պարագային, խնդիրը լուծելուն հետ կապուած բոլոր պայմանները ճանչցուած են ու յայտնի եւ որոնք կը ծագին գլխաւորաբար թուաբանութեան (Անգլերէն՝ arithmetic) եւ երկրաչափութեան (Անգլերէն՝ geometry) մէջ։

ԻԵ-ԼԶ (25-36) կանոնները «անկատարօրէն հասկցուած խնդիրներ», կամ խնդիրներ որոնց պարագային, խնդիրը լուծելու հետ կապուած պայմաններէն մէկը կամ մէկէ աւելի պայմաններ անյայտ են ու ճանչցուած չեն, բայց պէտք է գտնուին։ Այս խնդիրները մեծ մասամբ կը ծագին բնական իմաստասիրութենէն (յունարէն՝ Φιλοσοφία της φύσης, *Ֆիլիսոֆիա թիս ֆիսիս*, երբեմն ալ կը կոչուի բնագիտութիւն) եւ բնազանցութենէն (Անգլերէն՝ Metaphysics)։

Սակայն, այս գործը կանխահասօրէն կ'աւարտի ԺԱ (21) կանոնով։ 

## Կանոնները

 Հայկական Թուային Համակարգով

## Տե՛ս նաեւ

* Կարտեսականութիւն։
* Նախա-Իսլամական Բանաստեղծութեան Մասին։
* Կարտեսական Կասկած։
* Կարտեսական Փիլիսոփայութեան Սկզբունքները (Սպինոզա)։
* Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տէքարթ)։

## Ծանօթագրութիւններ
Եւգինէ Եփրեմեան

**Եւգինէ Եփրեմեան-Տը Կրեֆին** (), քանատահայ քանդակագործ, գեղանկարիչ։

Ծնած է ծնած է Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ թաղին մէջ: Աւարտելէ ետք Սահակեան բարձրագոյն վարժարանը, յաճախած է Աքատեմի Լիպանեզ տէ Պօզա՛ր, քանդակի բաժին, ապա մեկնած է Փարիզ ու աշխատած` Էքոլ Նասիոնալ Սիւփերէօր տէ պօ զ՛ան-ի մէջ, աշակերտելով երկու նշանաւոր արձանագործներու` Քութիւրիէրի եւ Քոլամարինիի:

60-ականներուն ամուսնացած է ու ընտանեօք մեկնած` Քանատա, ուր կ'ապրի ու կը ստեղծագործէ:

Եւգինէ իրագործած է բազմաթիւ նշանաւոր անձերու կիսանդրիները` Փարիզ եւ Քանատա:

## Ստեղծագործութիւններ

* Ջրկիր կանայք,
* Մայր եւ որդի,
* Թմբկահարը,
* Հանգստացող կինը,
* Մայրը երեխայի հետ,
* Կոմիտաս Վարդապետ Սողոմոնեանի քանդակը,
* Ամուսնին՝ Տան տը Կրեֆի, դիմաքանդակը,
* Զարեհ Որբունիի դիմաքանդակը,
* Երգահան Կարպիս Ափրիկեանի դիմաքանդակը։

## Ցուցահանդէսներ
Տուած է անհատական ցուցահանդէսներ` Մոնրէալ, Փարիզ, Թորոնթօ, Օթավա եւ Նիւ Եորք` արժանանալով բարձր գնահատանքի:

Մասնակցած է հետեւեալ սալոններուն.

* Գերիրապաշտ սալոն, Փարիզ,

* Արձանագործութեան միջազգային սալոն-թանգարան Ռոտենի մէջ, Փարիզ,
* Աշնանային սալոն եւ Ապրող Արուեստ, Մոնրէալ,
* Հայ արուեստագէտներու սալոն, Մոնրէա։

23 անձնական ցուցահանդէսներ տուած է 2007-էն մինչեւ 2015 թուական, զանազան երկիրներու մէջ: Իր գործերը կը զարդարեն բազմաթիւ հաւաքածոներ եւ կը գտնուին թանգարաններու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Քանատահայեր
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Տաքար մրցաշարք

մինի|Տաքար մրցաշարքին մրցանակը
[մինի|[Թիերի Սապին, նկարուած 4 Յունուար 1986-ին, Փարիզ-Ալճերիա-Տաքար մրցաշարքին ընթացքին․ 10 օր առաջ իր մահացու արկածէն]]
**Տաքար մրցաշարք** (ֆրանս․՝ Rallye Dakar, անգլ․`Dakar Rally)․ կառքերու մրցաշարք, ծանօթ նաեւ որպէս Փարիզ-Տաքար Ռալի եւ աւելի ուշ պարզապէս Փարիզ-Տաքար (Rallye Paris-Alger-Dakar, Paris-Dakar)։ Կը սեպուի շարժակ կառքերու դժուարագոյն մրցումներէն մէկը։ 

## Պատմական ակնարկ
ձախից|մինի|Տաքար 2009 մրցաշարքին ընթացքը՝ հարաւային Ամերիկա
Մրցաշարքին կազմակերպումի գաղափարը կ՛ունենայ ֆրանսացի վարորդ Թիերի Սապին։ Ան 1977-ին Ապիճան-Նիս մրցաշարքին ընթացքին կը կորսնցնէ ուղղութիւնը եւ կը կորսուի։ Կ՛անդրադառնայ թէ անապատը յարմար վայր մըն է ուր ինքնաշարժներու մրցումներու սիրահարները կրնան փորձել իրենց կարողութիւնները։ Դեկտեմբեր 1977-ին կը կազմակերպէ Փարիզ - Տաքար առաջին մրցաշարքը եւ այնուհետեւ կեանքը կը նուիրէ անոր կազմակերպութեան։ 

Առաջին մրցաշարքը սկիզբ կ՛առնէ Փարիզէն 26 Դեկտեմբեր 1978-ին եւ կը վերջանայ 14 Յունուար 1979-ին Տաքար (Սենեկալ)։ 182 կառքեր կը մասնակցին եւ պէտք էր ճեղքէին 10․000 քլ․ մինչեւ հասնին վերջին հանգրուանը՝ Տաքար։  

Միայն 74 կառք կը յաջողին հասնիլ։ Ալեն Ժենեսթիէ (ինքնաշարժ), Քիրիլ Նըվօ (հեծանիւ) եւ Ժան Ֆրանսուա Տիւնաք, Ժան Փիեռ Շափել, Ֆրանսուա Պօ (բեռնասայլ) յաղթական կը հանդիսանան։

Մրցաշարքը արագօրէն լայն ժողովրդականութիւն կը ստանայ եւ 1980-ին 216 կառքերով սկիզբ կ՛առնէ, 1981-ին՝ 291, իսկ 1982-ին՝ 382։

Մրցաշարքը 1979-էն ի վեր կը կատարուի։ Մինչեւ 2007, մրցաշարքին գրեթէ ամբողջ ընթացքը տեղի կ՛ունենար Ափրիկէ։ Ուրբաթ 4 Յունուար 2008-ին, մրցաշարքը չսկսած, ժամը 12։30-ին «Տաքար 2008»-ի կազմակերպիչները կ՛որոշեն մրցաշարքին ջնջումը «ապահովութեան» պատճառաբանութեամբ․ մրցաշարքին տեւողութեան ընթացքին փուլերէն ութն պիտի կատարուէին Մաւրիթանիա, ուր սակայն սպաննուած էին ֆրանսացի 4 զբօսաշրջիկներ։ 2009-ին մրցաշարքը տեղի կ՛ունենայ Ամերիկայի ցամաքամասը՝ Արժանթին եւ Չիլէ․ մեկնակէտը եւ վերջին հանգրուանը Պուէյնոս Այրես ըլլալով։

2023-ի մրցաշարքը (45-րդ) տեղի ունեցաւ Սաուտի Արաբիա, 31 Դեկտեմբերէն 2022 - 15 Յունուար 2023։

## Զոհեր
Մրցաշարքին պատմութեան ընթացքին, ըստ պաշտօնական աղբիւրներուն, զոհուած են 63 վարորդներ։

## Ախոյեաններ
Ախոյեաններուն շարքը երկայն է։ Ամենէն տիտղոսաւոր վարորդներն են՝

#### Ինքնաշարժ
Սթեֆան Փիթըրհանսել․ Ֆրանսա, 8 անգամ ախոյեան։

#### Հեծանիւ
Սթեֆան Փիթըրհանսել․ Ֆրանսա, 6 անգամ ախոյեան։

#### Բեռնասայլ
Վլատիմիր Շական․ Ռուսիա, 7 անգամ ախոյեան։

#### Քառանիւ հեծանիւ (quad)
Մարքոս Փաթրոնելի․ Արժանթին, 3 անգամ ախոյեան,

Իկնասիօ Քասալէ․ Չիլէ, 3 անգամ ախոյեան։

#### SSV
Ֆրանչիսքօ Լոփեզ Քոնթարտօ․ Չիլէ, 2 անգամ ախոյեան։
## Տե՛ս նաեւ

* Աքրոփոլիս Ինքնաշարժներու Մրցաշարք
* Մոնաքոյի մրցաշարք
* Մոնաքոյի Շրջագիծը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շարժուն կառքերու մրցաշարք
Ստորոգութիւն:Երկարատեւ մրցաշարքեր
Ստորոգութիւն:Մրցաշարքեր
Գարեգին Բրուտեան

**Գարեգին Բրուտեան,** (Դեկտեմբեր 1884), Օսմանեան հայկական ժողովրդական երգերու նշանաւոր մեկնաբան՝ 1910-1920-ական թուականներուն։

Ուտ նուագող ու երգիչ Գարեգին Բրուտեան  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կը հասնի տաս տարեկան հասակին՝ մօրը հետ, միանալու համար իր հօր, որ կ'ապրէր Ուըրսթըրի (Մասսաչուսէց) մէջ։ Ընտանիքը Սամսոնէն էր։ 

1916-ին կ'արձանագրէ 20 թրքերէն երգ, որոնցմէ ոմանց կ'ընկերակցի նաեւ Քեմանի Մինասը։ Երբ Նիւ Եորքի մէջ մօտաւորապէս 1920-ին կը հիմնուի «Մ. Կ. Բարսեղեան» ձայնագրութիւններու տունը, Բրուտեան կ'ըլլայ հոն արձանագրուող առաջին երգիչը։ Ան հանդէս կու գայ 20 երգերով, բոլորն ալ հայերէն եւ անոնցմէ ոմանք յօրինուած Յովսէփ Շամլեանի կողմէ։ 

Անոր երգած է «Չինարի եարս աղջիկ»։

Գարեգին Բրուտեանի յաջորդ երգածը Քեռիին նուիրուած յեղափոխական ծանօթ երգն է։ Քեռի, կամ Քաւթառ Արշակ Գալֆայեան, դաշնակցական ֆետայի, որ Ապտուլհամիտ Բ.ի գահակալութեան տարիներուն, 1903-էն 1905 գործած է Սասնոյ եւ Վասպուրականի մէջ։ 1908-1912 դաշնակցական ականաւոր դէմքերէն Եփրեմ Խանի կողքին մասնակցած է Պարսկաստանի ազատագրական շարժումին։ Ա. Համաշխարհային պատերազմին բռնկումէն ետք, Քեռի ստանձնած է հայկական կամաւորական 4-րդ գունդին հրամանատարութիւնը։ Մարտական այս միաւորը կցուած էր ռուսական բանակին եւ կը գործէր ռուս-օսմանեան ճակատին վրայ։ 1915-ին, Ռեւանտուզի (ներկայիս Իրաքի մէջ) մէջ մղուող մարտերուն ընթացքին Քեռին զոհուած է։
Բրուտեանի երգերը Ի. դարու սկիզբին եղած են ներգաղթած ամերիկահայերու կեանքին անբաժան մասը: Երգը սփոփանք եղած է հայրենիքէն տեղահանուած հայերուն համար, անոնք հայրենակցական միութիւններ ստեղծած են ԱՄՆ-ի մէջ, հաւաքներուն երգած են իրենց բնակավայրերուն բնորոշ երգերը: Խնճոյքներուն, սկզբնական շրջանին, արեւելեան ոճով կը մասնակցէին միայն տղամարդիկ, որոնք կ'ուտէին, կը խմէին եւ կ'երգէին:

## Ծանօթագրութիւններ
Տուէյն Ճոնսոն

**Տուէյն Տուկլաս Ճոնսոն** (, )**,** հռչակաւոր է իր ծաղրանունով՝ «Վէմը»։ «Վէմը» յայտնի ամերիկացի դերասան, արտադրող, եւ վարպետ «WWF»ի ըմբշամարտիկ է։ 

## Կենսագրութիւն
«Վէմը» Քալիֆորնիա ծնած է բայց յետոյ շատ անգամ փոխադրուած է ծնողքին հետ։ «Վէմին» ծնողները՝ Ադա Ճոնսոն եւ Րոքի Ճոնսոն են։ Նախ ան հազիւ սկսած է նախակրթարան յաճախել կը փոխադրուի Հիւսիսային Քարոլինա։ Յետոյ կը փոխադրուի Քոնեդիքոդ, ուր իր նախնական ուսումը կը ստանայ։ Երկրորդական ուսում ստանալու համար կը սկսի յաճախել Հաուայիի դպրոցը ապա Դենեսիի մէջ կ'աւարտէ։

«Վէմը» ոճրագործ էր երբ երկրորդական վարժարանի աշակերտ էր եւ յաճախ կը բռնուէր ոստիկանութեան կողմէ։ Ամէն ինչ կը փոխուի երբ կը սկսի ֆութպոլ խաղալ։ Իր եկրորդականի վերջին տարին, ֆութպոլ խաղալու ուսումնաթոշակ մը կը շահի։ Համալսարանի կողքին ֆութպոլ կը խաղար, «Վէմը» կը սկսի իր ուսումը ոճրաբանութեան եւ բնախօսութեան ճիւղերուն մէջ։ 

Համալսարանէն ետք «Վէմը» կը դառնայ ըմբշամարտիկ եւ կարգ մը ընդմիջումներով, 1996-էն մինչեւ 2019 թուական կը մնայ այդ մարզին մէջ։ «Վէմը» «WWFի առաջամարտիկ»ի մրցանակին ութ անգամ կը տիրանայ։ Իր հմայիչ եւ յատուկ արտաքինին պատճառով՝ 2010 թուականին «Վէմը» ըմբշամարտը կը ձգէ եւ կը հետեւի դերասանութեան։ Ան կը սկսի երեւիլ հեռատեսիլի վրայ nրպէս համբաւաւոր հիւր։

«Fast and Furious»ի «Fast Five» շարժանկարին մէջ դեր խաղալէն ետք, «Վէմը» շատ աւելի հանրածանօթ կը դառնայ։ Այժմ, «Վէմը» հռչակաւոր է իր «Moana»ի եւ «Jumanji»ի մէջ խաղացած դերով։

«Վէմը» իր հանրաճանաչ ըլլալը կ՚օգտագործէ, որպէսզի ունենայ պատանիներու քուէները։

2020 թուականի նախագահական ընտրութեան համար «Վէմը» նեցուկ կարողը կը կանգնի Ճօ Պայտենին։ «Վէմը» հիմնած է «Տուէյն Ճոնսոն Վէմ» հիմնարկը՝ հիւանդ մանուկներու համար։ «Վէմը» հրատարակած է գիրք մը ։ Այս գիրքը ինքնակենսագրութիւն մըն է «Վէմը Կ'ըսէ» վերնագիրով։

## Ընտանիքի մասին
Համալսարանի օրերուն, «Վէմը» կը ծանօթանայ Տանի Կարսիային։ Անոնք կ՚ամուսնանան Մայիսի 3-ին, 1997 թուականին։ Իրենց աղջիկը՝ Սիմոն ծնած է Օգոստոսի 14-ին 2001 թուականին։Անոնք կը բաժնուին Մայիս 2008 թուականին։Ետքը 2007 թուականին, «Վէմը» յարաբերութիւն կ՚ունենայ Լորեն Հաշեանի հետ։ Անոնք կ՚ամուսնանան Օգոստոսի 18-ին, 2019 թուականին։ Միասին ունին երկու դուստր՝ Դինա եւ Ճասմին։

## Աղբիւրներ

*  
* The Rock on WWE.com 
* Dwayne Johnson's profile at Cagematch.net, Wrestlingdata.com, Internet Wrestling Database
* Dwayne Johnson profile at Miami Hurricanes football
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան
Ֆետրա

մինի|Ֆետրա․ գործ՝ Ալեքսանտրոս Քապանելիի
**Ֆետրա** (յուն․՝Φαίδρα)․ Մինոասին եւ Փասիֆայիին աղջիկը։ Եղած է Աթէնքի հերոս եւ թագաւոր՝ Թիսէասին երկրորդ կինը։

## Առասպելը
[մինի|Պաֆոս Հնաբանական Պուրակ ([Կիպրոս)․Տիոնիսոս-Ֆետրա եւ Իփոլիթոս]]
Ըստ յունական դիցաբանութեան, Ֆետրա սիրահարուեցաւ իր գեղեցկութեամբ համբաւ ունեցաղ Իփոլիթոսին՝ Թիսէասին մանչին։ Սակայն երբ փորձեց զայն հրապուրել, ան մերժեց։ Անոր հետ ուրիշ հանդիպումի մը ընթացքին, Ֆետրա առանց վարանելու, Իփոլիթոսին ոտքերուն կ՛իյնայ եւ կ՛աղերսէ արցունքոտ աչքերով անոր դրական պատասխանին։ Իփոլիթիս կը մերժէ անոր սէրը եւ Ֆետրա իր զայրութեան մէջ հագուստները կը պատռէ եւ կը փախչի։ Կիսամերկ Թիսէասին կը ներկայանայ եւ Իփոլիթոս կ՛ամբաստանէ թէ փորձեց զայն բռնաբարել։

Թիսէաս Իփոլիթոսին երկրէն կը վռնտէ։ Իփոլիթոս մեկնելու ատեն կը սպաննուի, երբ կառքին ձիերը ծովէն յանկարծակի ելած հրէշի մը երեւոյթին կ՛այլանդակին։ Երբ Ֆետրա անոր մահը կ՛իմանայ, խիղճի խայթ կը զգայ եւ ամօթէն ինքզինք կախամահով կը սպաննէ։

## «Իփոլիթոս»
Այս առասպելը Էվրիփիտիս իր «Իփոլիթոս» ողբերգութեան մէջ կը գործածէ, ինչպէս նոյնպէս բազմաթիւ հին յոյն բանաստեղծներ եւ արուեստագէտներ։

## 174 Ֆետրա
1877-ին յայտնաբերուած աստղակերպի մը կը տրուի Թիսէասին երկրորդ կինին՝ Ֆետրային անունը՝ 174 Ֆետրա։

     

## Տե՛ս նաեւ
Էթրա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրետական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Մկրտիչ Մազմանեան (քանդակագործ)

**Մկրտիչ Մազմանեան** (), Ժամանակակից հայ կերպարուեստագէտներէն մէկը, որ արժանացած են միջազգային հեղինակաւոր մրցանակներու:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Գիւմրի: Ուսանած է Գիւմրիի Մերքուրովի անոըան նկարչական դպրոցը եւ Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը։ Այնուհետեւ կրթութիւնը շարունակած է Թալլինի արուեստի բարձրագոյն հիմնարկը, Էսթոնիա։

1979-էն Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ է, 1990-էն՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի նկարիչներու միջազգային միութեան անդամ.

Իբրեւ քանդակագործ` ուսանած եւ կազմաւորուած է Հայաստանի մէջ,  ուր շարք մը կարեւոր յուշարձաններ իրագործելէ ետք, 1992-ին Համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» կերպարուեստի ակադեմիային կողմէ կը հրաւիրուի Պէյրութ ու կը ծաւալէ մանկավարժական եւ ստեղծագործական աշխատանքներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
174 Ֆետրա աստղակերպ

մինի|174 Էթրա․ 3D չափանիշ եւ համակարգուած լոյսի կորագիծով
**174 Ֆետրա աստղակերպ**․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1877-ին ամերիկացի աստղաբան Ճէյմս Քրէյկ Ուացընին կողմէ *James Craig Watson*։ Ան աստղակերպին կու տայ յունական դիցաբանութենէն Թիսէասին երկրորդ կնոջ անունը՝ Ֆետրա։

174 Ֆետրա աստղակերպին տրամագիծը 69,24 քլ․ է, իսկ լոյսի կորագիծը երկարաձեւ եւ կամ անկանոն ձեւ կը ցուցնէ։ Ֆետրա ինքնին շուրջ կը դառնայ ամէն 5 ժամ եւ 45՛։

## Տե՛ս նաեւ

* 1184 Եէա աստղակերպ
* 3092 Իրոտոթոս աստղակերպ 
* 238 Հիփաթիա աստղակերպ
* 1647 Մենելաոս աստղակերպ
* 659 Նեսթոր աստղակերպ
* 911 Աղամեմնոն աստղակերպ
* 132 Էթրա աստղակերպ

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր այբենական կարգող
Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր
Պորիս Դաւիթեան

**Պորիս Դաւիթեան** (յայտնի է **Պոկա** կեղծանունով, ), խորհրդահայ երգիչ, հեղինակ-կատարող։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է  Պաքու։ Հայրը եղած է պատերազմի մասնակից․ պատերազմը աւարտելէ ետք աշխատանքի անցած է գործարանի մը մէջ։ Մայրը՝ եղած է կենսաբան։

Պորիսը կանուխէն հետաքրքրուած է երաժշտութեամբ, բակերու եւ շէնքերու մուտքերը նուագած է կիթառ եւ երգած է տարբեր երգեր, որոնք շատերուն կողմէ հաճոյքով լսուած են։ 

Դաւիթեանի երաժշտական ասպարէզին վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցած է հայրը, որ նուագած էր մանտոլին եւ դեռ պատերազմի տարիներէն գիտեր շատ երգեր։

## Ասպարէզ
Պորիս Դաւիթեան առաջին ալպոմը ձայնագրած է 1972 թուականին։ Ան իր երաժիշտ ընկերներու հետ յաճախ ելոյթ ունեցած է զանազան միջոցառումներու ընթացքին։ 1973-1974 թուականներուն Պոկա երգերը ձայնագրած է Թիֆլիզի «Մելոտիա» ձայնագրման աշխատանոցին մէջ։ Ապրած եւ ստեղծագործած է նաեւ Մոսկուայի մէջ։

1996 թուականի սկիզբին Պոկա իր ընտանիքին հետ ապրած է Երեւանի մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուած է Մոսկուա, յետոյ ալ՝ Միացեալ Նահանգներ։

Պորիս Դաւիթեան երկար տարիներ ելոյթ ունեցած է երաժիշտներ Ալեքսանտր Պաղտասարովի (քլարինէթ), Համլէթ Գալուստեանի, Սուրէն Քերանեանի (ստեղնաշարերային գործիքներ), Իկոր Սաֆարովի, Կէորկի Ակապոփովի հետ։

Երգիչը համերգներով հանդէս է եկած է Ռուսաստանի, Աւստրիայի եւ այլ երկիրներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Գուրգէն Ջանիբէկեան

**Գուրգէն Ջանիբէկեան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը Երեւանի մէջ ստանալէ ետք, 1917-ին աւարտած է Երեւանի ռուսական ուսուցչական պատրաստութեան դասընթացքը:

Երիտասարդ տարիքէն Ջանիբէկեան մեծ սէր ունեցած է թատրերգութեան հանդէպ ու զանազան սիրողական թատերախումբերու հետ ելոյթներ ունեցած:

Բեմ բարձրացած է Մկրտիչ Գարագաշի եւ Սուզան Գարագաշի բեմական ներկայացումներուն: Որոշ ժամանակ մասնակցած է նաեւ Զարիֆեան-Աբէլեան խումբերու ներկայացումներուն:

## Գործունէութիւն
Ջանիբէկեան, դերասանական համբաւ ձեռք ձգելէ որոշ ժամանակ ետք անդամակցած է Ամօ Խարազեանի շրջիկ թատրոնին, Արմէն Արմէնեանի թատերախումբին եւ «Թիֆլիզի հայ տրամա»յի թատրոնին:

Դերասանը 1924 թուականին եղած է Երեւանի առաջին պետական թատրոնի (այժմ՝ Սունդուկեանի անուան թատրոն) դերասան, իսկ 1965-1967 թուականներուն նոյն թատրոնին տնօրէնը:

Եղած է Հայկական թատերական ընկերութեան առաջին նախագահը՝ 1940-1949 թուականներուն: Դերասանութեան կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ. բազմաթիւ օտար թատրերգութիւններ թարգմանած է հայերէնի:

Ջանիբէկեան դերասանութեան կողքին զբաղած է նաեւ ուսուցչութեամբ, որոշ ժամանակ դասաւանդելով Երեւանի Թատերական հիմնարկին մէջ:

Գուրգէն Ջանիբէկեան ընդհանրապէս բեմ բարձրացած է «աղա»ներու դերերով եւ եղած է «հակառակորդ» դերերու լաւագոյն ներկայացուցիչներէն մէկը:

Թատրերգութեան կողքին Ջանիբէկեան դերեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ, որոնցմէ են՝ «Կարօ», «Զանգեզուր», «Սեւանի ձկնորսները», «Թռիչք անդունդի վրայով» եւ ուրիշներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ծիծեռնակ ճամբարը

մինի|241x241փքս|Ծիծեռնակ ճամբարին խորհրդանշանը
«**Ծիծեռնակ ճամբար»**ը Հայաստանի Լոռիի մարզի Վանաձոր քաղաքի գրեթէ ամենէն ծանօթ հաստատութիւններէն է, որուն մէջ ամէն տարի Հայաստանի զանազան մարզերէն եւ սփիւռքէն բազում մանուկներ ամրան շրջանին կը կազդուրուին։

## Պատմական ակնարկ
Ճամբարը, 1998-ին կը գտնուէր Գուգարաց թեմի իրաւասութեան ներքեւ, սակայն շէնքը խարխուլ վիճակի մէջ էր։ Թեմական առաջնորդ Սեպուհ Արքեպիսկոպոսի ջանքերով կառոյցը ընհանուր նորոգութեան ենթարկուած է եւ շուրջ երկու տարուայ աշխատութիւններէ յետոյ 2000-ին վերանորոգեալ ճամբարի բացումը տեղի ունեցած է։ Այս բացումը նաեւ առիթ դարձած է, որ հաստատութիւնը վերանուանուի «Ծիծեռնակ» հոգեւոր ճամբար անունով։

## Ճամբարրին առաքելութիւնը
մինի|334x334փքս|Ուիքի ճամաբար, 2014
Ճամբարի հիմնական առաքելութիւնը եղած է ամրան շրջանին մանուկներուն եւ պատանիներուն հարազատ մթնոլորտ մը ստեղծել եւ անոնց հայեցի դաստիարակութիւն մատուցանել։ Այս շրջագիծով հաստատութիւնը ունի նաեւ կրթադաստիարակչական առաքելութիւն մը եւս։ Յատկապէս ընկերային ու նիւթական պայմաններով տկար ընտանիքներու զաւակները այստեղ փութալով հաճելի պահեր կ՚անցնեն, իրենց ընկերներով միատեղ։

Տարուան ընթացքին ընդհանուր թիւով աւելի քան 1500 մանուկներ կ՚օգտագործուին ճամբարի հնարաւորութիւններէն։ Մանուկներ այստեղ առիթը կ՚ունենան նաեւ մշակութային մարզէն ներս յառաջանալու, ինչպէս նաեւ ամբարելու կրօնական գիտելիքներ։ Երաժշտութիւնը, պարը, թատրոնը, աղօթքը, խաղերը իրար կը խառնուին այս հարազատ մթնոլորտին մէջ։

Ճամբարին կից կը գտնուի նաեւ «Հրանդ Տինքի անուան Կռունկ ճամբար»ի մասնաշէնքը, որուն գործածութեամբ հսկայ կառոյցը առաւել եւս բազում պատանիներու հիւրընկալ դարձած է։

## «Սրբոց Մանկանց» մատուռը
մինի|373x373փքս|Խաղողօրհնեք «Սրբոց Մանկանց» մատուռի մէջ
Ճամբարի տարածքին կը գտնուի բաց խորան Սրբոց Մանկանց մատուռը։ Քարակեր մատուռ մըն է, որուն վրայ կը գտնուի նաեւ կաթողիկէով զանգակատուն մը։ 

Մատուռին դիմացը այնպէս մը պատրաստուած է, որ մանուկներ միատեղ նստին եւ արարողութեան հետեւին։ Իսկ այս բաժնին կեդրոնը կը գտնուի քարեղէն եպիսկոպոսական նախաթոռ մը։

Մատուռը հետաքրքրական է, քանի Ս. Խորանի վերեւ գծագրուած է որմնանկար մը, որուն մէջ բացի Քրիստոս Թագաւորէ, Ս. Աստուածածինէ եւ բազմաթիւ հայազգի սուրբերէ, նկարագրուած են մանուկներ։ Իսկ որմնանկարին վրայ արձանագրուած է սուրբ գրային համարներ. 

Ամրան շրջանին այստեղ մանուկներու մասնակցութեամբ բացօթեայ Ս. Պատարագներ կը մատուցուին։ Իսկ մատուռի ճարտարապետը եղած է թեմի հոգեւորականաց դասու անդամներէն Տ. Վահան Քհնյ. Ազարեան։

2006-ին կերտուած այս մատուռը ունի նաեւ յիշատակարան մը, ըստ հետեւեալի.

## Ծանօթագրութիւններ
Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան

**«Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան»**, հայ միջնադարեան բժշկութեան հնագոյն բժշկարան։ Հեղինակը անյայտ է, ստեղծուած է Անիի մէջ, Գագիկ Ա.-ի օրով։ Խմբագրուած է Կիլիկեան Հայաստանի մէջ` առաջին անգամ ԺԲ. դարու վերջին, Ներսէս Լամբրոնացիին եղբօր` Հեթումին մասնակցութեամբ, երկրորդ անգամ՝ 1294-ին Հեթում պատմիչին հրամանով (հոսկէ ալ՝ «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան» անուանումը)։ Մեզի հասած են Երուսաղէմի Ս. Յակոբեանց վանքի մատենադարանին թիւ 370 թղթեայ ձեռագիրը եւ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մատենադարանին թիւ 1281 մագաղաթեայ մատեանը։ Բժշկարանէն կարգ մը գլուխներ պահպանուած են նաեւ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին թիւ 8382 ժողովածուին մէջ եւ «Յովհաննէս հեքիմին բժշկարանին մէջ» (Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան մատենադարան, ձեռագիր թիւ 310)։

Բժշկարանը բաղկացած է երեք մասէ՝ «Անի»ական դպրոցին դեղագիտարանէն (35 գլուխ), Մխիթար Հերացիին «Ջերմանց մխիթարութեան» համառօտ խմբագրութենէն (30 գլուխ) եւ Կիլիկեան դպրոցին անանուն բժշկարանէն (91 գլուխ)։ Բժշկարանին մէջ նկարագրուած են ժողովրդական բժշկութեան մէջ օգտագործուող պարզ եւ բարդ դեղանիւթերն ու սննդանիւթերը, ախտաբանութեան, մահճաբուժութեան, բուսաբուժութեան եւ սննդաբուժութեան հարցերը։ Մեծ տեղ յատկացուած է ներքին հիւանդութիւններու նկարագրութեան, ինչպէս նաեւ վէրքերու, ուռուցքներու, այրուածքներու, թունաւորումներու ախտորոշման ու բուժման։

Բժշկարանը մեծ դեր խաղացած է հայ բժշկական մատենագիտութեան զարգացման գործին մէջ, անոր հեղինակութեան յաճախ դիմած եւ ընդարձակ մէջբերումներ կատարած են հայ բժշկապետեր՝ Մխիթար Հերացին, Ամիրտովլաթ Ամասիացին եւ ուրիշներ։
## Գրականութիւն
* Վարդանեան Ս. Ա., «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարանը» եւ անոր խմբագրական տարբերակները, «Պատմա-բանասիրական հանդէս», 1985, թիւ 2։
## Աղբիւր
* Հայկական համառօտ հանրագիտարան. Հատոր 1, 1990
Վարդան Սրմաքէշ

**Վարդան Սրմաքէշ** (), զուի­ցե­րա­հայ գոր­ծա­րար ու բա­րե­րար։ Զուիցերիոյ «Ֆրանք Միւլըր» ժամագործական ընկերութեան սեփականատէր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ 

1980-ական թուականներուն զբաղած է «Cartier եւ Richemont» ժամացոյցներ արտադրող ընկերութիւններու համար պատեաններու, ինչպէս նաեւ՝ «Daniel Roth» ընկերութեան համար մասնիկներու պատրաստամբ, սակայն 1991 թուականին, երբ հանդիպած է ժամագործ Ֆրանք Միւլըրին, անոնք սկսած են համատեղ աշխատիլ ապրանքանիշի յառաջմղման ուղղութեամբ:

Այժմ ան «Franck Muller» ընկերութեան համասեփականատէրը եւ գլխաւոր տնօրէնն է։

Ընկերութիւնը Հայաստանի մէջ կատարած է 1.3 միլիոն ամերիկեան տոլարի ներդրում, որու արդիւնքին կազմակերպուած է ժամացոյցներու մարմիններու եւ ոսկեայ զարդերու արտադրութիւն:

Սրմաքէշ 1999 թուականէն ի վեր «Արարատ» ֆութպոլի ակումբի համասեփականատէրն է։

Նշանաւոր գործարարը գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ Հայաստանի դրամատնային ասպարէզէն ներս, մասնաւորապէս, «Արցախպանք»ի 39.1 տոկոսի եւ «Արմսուիսպանք»ի 80 տոկոսի բաժնետէրն է։

2013 թուականին ան նշանակուած է Մարսէյլի մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան պատուոյ հիւպատոս։

## Մրցանակներ
Իբրեւ գործարար եւ գործիչ Վարդան Սրմաքէշ կարգ մը մրցանքներու տիրացած է․ 

* 2008 թուականին «Մրցանակ արդիւնաբերութեան ոլորտին մէջ» (Prix De L՚Industrie), որ կը տրուի Ժընեւի Առեւտուրի պալատին կողմէ,
* 2011 թուականին «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» առաջին աստիճանի մետալըին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ
Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ