open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռիվըրտէյլ

**Հեռատեսիլի շարակառք** 

**«Ռիվըրտէյլ»** ()*,* ամերիկեան պատանեկան թատերախաղ-հեռուստաշար մըն է, որ հիմնուած է *Archie Comics* ընկերութեան կողմէ: Գոմիքսը The CW-ի համար յարմարեցուցած է *Ռոպերթօ Ակուիրա Սագասա*ն Roberto Aguirre-Sacasa եւ արտադրուած է  *Warner Bros* ընկերութեան կողմէ:  Ֆիլմը կը նկարահանուի Վանքուվըրի մէջ (Բրիտանական Գոլոմպիա)։:

## Համառօտ տեղեկութիւններ
Հեռուստաշարին դերերը ամբողջովին հիմնուած են  *Archie Comics-*ին վրայ:  

### Դերակատարներ
Գլխաւոր դերակատարները հետեւեալներն են․  

Քէյ Ճէյ Ափա *KJ Apa՝*  Արջի Անտրիուսի Archie Andrews դերը ունի 

Լիլի Ռէյնհարդ *Lili Reinhart*  իբրեւ՝ *Betty Coope*r   

Քամիլա Մենտես *Camila Mendes* իբրեւ՝ Veronica Lodge 

Քոլ Սփրուս *Cole Sprouse* իբրեւ՝ Ճակհետ Ճոնս *Jughead Jones,* հեռուստաշարի պատմողը: 

«Ռիվըրտէյլ»ին կը մասնակցին նաեւ,  Մատլէն Փեչ *Madelaine Petsch* իբրեւ՝ Շերիլ Պլասոմ *Cheryl Blossom*,  Աշլէյ Մըրրէյ *Ashleigh Murray* իբրեւ՝ Ճոսի Մաք Քոյ Jossie *McCoy*, Քասէյ Քոդ *Casey Cott* իբրեւ՝ Քեւին Քելեր *Kevin Keller*, Չարլս Մելդոն *Charles Melton* եւ Ռոս Պադլըր *Ross Butler* իբրեւ՝ Ռեկի Մանդլ *Reggie Mantle* եւ Վանեսա Մորկան *Vanessa Morgan*՝ իբրեւ Թոնի Դոփազ *Toni Topaz*: 

Կան նաեւ այլ դերակատարներ՝ գլխաւոր հերոսներուն ծնողները, ինչպէս՝ Լիւք Փերրի *Luke Perry* իբրեւ՝ Ֆրետ Անտրիուս *Fred Andrews*, Մատջեն Ամիք *Madchen Amick* իբրեւ՝ Ալիս Քուփըր *Alice Cooper*, Մարիսոլ Նիքոլս *Marisol Nichols* եւ Մարք Քոնսուելոս *Mark Consuelos* իբրեւ՝ Հերմինէ *Hermione* եւ Հիրամ Լոճ *Hiram Lodge* եւ Սքիթ Իւլրիխ *Skeet Ulrich* իբրեւ Էֆ Փի Ճոնս *FP Jones*:

Հեռուստաշարը կը սկսի Յունուար 26, 2017-ին։  Յունուար 2019, CW հեռատեսիլի կայանը կը կրկնէ հեռուստաշարը եւ Հոկտեմբեր  9-ին կը սփռէ 4-րդ շրջանը, որ կ'ունենայ 22 յարավէպեր։  Յունուար 2020-ին, CW-ին կը կրկնէ հեռուստաշարը եւ կը սպասուի 5-րդ շրջանի յարավէպերուն սփռումը։

## Բացատրութիւն
Հեռուստաշարը ցոյց կու տայ  *Archie Andrews-*ին կեանքը Ռիվըրտէյլ առասպելական պզտիկ քաղաքին մէջ։  Ան տեղական երկրորդական վարժարանը կը յաճախէ։ 

## Ծանօթագրութիւններ
Պելճիքայի Հայերը

**Հայերը Պելճիքայի մէջ** հաստատուած են ուշ միջնադարուն՝ 15-րդ դարէն սկսած։ Անոնք կը զբաղէին առեւտուրով Պրիւկկէ, ինչպէս նաեւ՝ Պրիւքսէլ եւ Անդուերբէն քաղաքներու մէջ։ 19-րդ դարէն հայերու թիւը այստեղ սկսած է աւելնալ՝ ի հաշիւ արհեստաւորներու եւ ուսանողութեան. ի դէպ՝ Կանտի համալսարանը աւարտած է նաեւ հայ մեծ բանաստեղծ Դանիէլ Վարուժանը, որու անունը կը յիշատակուի այդ համալսարանը աւարտած նշանաւոր մարդոց ցուցակին մէջ։ Ներկայիս Պելճիքայի մէջ կը բնակի 11.000 հայ։

1920-էն Պելճիքայի մէջ սկսած են հաստատուիլ թրքական ջարդերէն փախած հայ գաղթականներ։ Պելճիքական կառաւարութիւնը հայերուուն վտարելու փորձեր ըրած է։ Անոնք հիմնականին կը զբաղին առեւտուրով, կան իրաւաբաններ, բժիշկներ, ճարտարագէտներ։ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ հոգեւոր հովուութիւնը, որու կեդրոնը Պրիւքսէլի Սուրբ Մարիամ Մագդաղենացի եկեղեցին է, կազմաւորուած է 1990-ին։ Պելճիքահայ համայնքին մէջ տարբեր տարիներու ստեղծուած են բարեգործական, երիտասարդական միութիւններ, իսկ ազգային եւ մշակութային աւանդոյթները պահպանելու համար՝ ակումբներ, երգչախումբեր, պարախումբեր, թատերախումբեր։

1998-ին Պելճիքայի խորհրդարանը ճանչցած է Թուրքիոյ հայերու ցեղասպանութեան փաստը։ Պրիւքսէլի Անրի Միշօ հրապարակին մէջ կանգնած է Մեծ Եղեռնի զոհերու յիշատակը յաւերժացնող խաչքար (1997)։

## Պրիւքսէլ
Պրիւքսէլի մէջ հայերը հաստատուած են Առաջին համաշխարհային պատերազմէն (1914-1918) ետք։ 2003-ին այստեղ կ՚ապրի մօտ 4 հազար հայ։ Պրիւքսէլի մէջ կը գտնուին Պրիւքսէլի Հայ գաղութային վարչութիւնը, Հայ ուսանողներու միութիւնը, ՀԲԸՄ Պրիւքսէլի մասնաճիւղը, Հայ տունը, Հայ տիկնանց միութիւնը, «Արբակ Մխիթարեան» հասարակական կեդրոնը։ Գործած են Հայկական ակումբը, «Արմենիա» երգչախումբը, «Սեւան» լարային քառեակը։ 1927-ին ապպա Ժան Նալպանտեանը բացած է «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» որբանոցը։ 1931-էն Պրէոաէլի համալսարանին մէջ գործած է հայագիտական ամպիոն՝ պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցի ղեկավարութեամբ։ 1936-ին նոյն համալսարանին մէջ իր ուսումնառութիւնը անցած է Մեծի Տանն Կիլկիոյ ապագայ կաթողիկոս Զարեհ Ա. Փայասլեանը։ Պրիւքսէլի պատմութեան թանգարանին մէջ 1980-ին կազմակերպուած է «Հայկական ճարտարապետութիւնը 4-18-րդ դարերուն» ցուցահանդէսը։

## Անդուերբէն
Հայերու թիւը Անդուերբէնի մէջ կը հասնի 1500-ի։ Այստեղ, ինչպէս Պրիւքսէլի մէջ, հայերու ձեռքին էր արեւելեան գորգերու վաճառքը, այսօր ալ տեղի հայերու մէկ մասը կը զբաղի առեւտուրով։ 1919-ին Անդուերբէնի մէջ գործած է Հայաստանի Հանրապետութեան (1918-1920) հիւպատոսութիւնը։ Համայնքի ազգային կեանքը կազմակերպած են Հայ կանանց միութիւնը, Հայ երիաասարդաց միութիւնը մշակութային կազմակերպութիւնները։

Ներկայիս Անդուերբէնի հայերու գլխաւոր հաւաքատեղին 1990-ին բացուած Հայ տունն է (տնօրէն՝ Տարօն Կարապետեան)։ Այստեղ կը կազմակերպուին դասախօսութիւններ, հանդիպումներ, ֆիլմերու ցուցադրումներ, մշակութային եւ բարեգործական միջոցառումներ։ Հայ տունը ունի պասքեթպոլի խումբ։ Ազգապահպան ծրագրերու իրականացման կը նպաստեն տեղի հայ մեծահարուստները։ Աչքի կը զարնէ յատկապէս ազգային բարերար Հ. Արսլանեանը, որ ունի ադամանդի վաճառատուն Անդուերբէնի մէջ եւ մասնաճիւղեր ափրիկեան շարք մը երկիրներու մէջ. 1994-էն Հայաստանի Հանրապետութեան պատուաւոր հիւպատոսն է Անդուերբէնի մէջ։

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Հայեր ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Հայերը Եւրոպայի մէջ
Էնտի Մատատեան

**Էնտի Մատատեան** առաջին իրանցի արուեստագէտը, որ կ՛արժանանայ իր աստղը ունենալու Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»ին վրայ այդ պատիւին:

Էնտի Մատատեան ծնած է Իրանի մայրաքաղաքէն մօտաւորապէս 7000 մղոն հեռաւորութեան վրայ, շրջանի մը մէջ, ուր մեծ թիւով հայեր կ՛ապրէին։ Ան 22 տարեկանին տեղափոխուած է Լոս Անճելըս եւ եկամուտ ապահովելու համար սկսած է կիթառ նուագել գիշերային ակումբի մը մէջ։ Իսկ հիմա, 63 տարեկանին, ան միջազգայնօրէն ճանաչուած ժողովրդային երգիչ  է, որ պատրաստ է «նոր սկիզբի» մը:

## Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»
Հոլիվուտի առեւտրական գրասենեակը որոշած է յայտնի հայ երգիչ Էնտի Մատատեանի աստղը եւս զետեղել Հոլիվուտի աշխարահռչակ «Համբաւի Ճեմուղի»ին վրայ։ Հոլիվուտի առեւտրական գրասենեակը ամէն տարի հարիւրաւորներու մէջէն կ՛ընտրէ իւրաքանչիւր տարուան մեծարեալները։

## Աղբիւրներ
Իրանցին, Որ Աստղ Կը Ստանայ Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»ին Վրայ». «Կարտիըն»ի Անդրադարձը Հայ Երգիչին

Էնտիի Աստղը՝ Հոլիվուտի «Համբաւի Ճեմուղի»ին Վրայ
2020-ի Յոբելենականներ

2020-ի Յոբելենականներ 

Իւրաքանչիւր յոբելենական թուականի կամ տարեդարձի նշում խորքին մէջ մեր կեանքը վերարժեւորելու ձգտում մը ալ ունի իր ետին թագնուած։ Եւ երբ ամէն անգամ զանոնք հրապարակային կերպով կը յիշենք, կը նշենք, կը նշանակէ, որ մենք զմեզ կ՚արժեւորենք։ Այս բոլորը դրական պատեհութիւններ են, որ սփիւռքեան մեր ճակատագրի պահպանման եւ կազմութեան մէջ մեծ դերեր ունեցած են։ Ու այս թուարկումներով արդէն մտած կ՚ըլլանք Հայոց պատմութեան մէջ տեսնելու համար հոն խարսխուած հայրենասիրութիւնը, հայապահպա-նումը, հայու ոգիի սաւառնումն ու  հայակերտումը, մշակոյթի եւ ազատութեան սէրը, հայու կամքն մարտնչումը, ընդվզումն ու յեղափոխութիւնը։ 2020-ի Յոբելենականներ: Պատրաստեց՝ գրող Գէորգ Պետիկեան:Արտագրեց՝ Շաքէ Մանկասարեան:

## Աղբիւրներ

Յոբելենականներ

Ստորոգութիւն:2020
Ապագայ (շաբաթաթերթ)

**Ապագայ** շաբաթաթերթը առաջին եռալեզու Գանատական հայկական շաբաթաթերթն է, Մոնթրէալ, Քուէպէք, Գանատայի մէջ հաստատուած: Ան հրատարակութիւնն է Մոնթրէալի Թէքէեան Մշակութային Միութեան (ԹՄՄ) եւ կանոնաւոր կերպով կը հրատարակուի Սեպտեմբեր 1975-էն ի վեր:

Թերթը կը հետեւի եւ կը ցոլացնէ Հայկական Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան սկզբունքները:

Ապագայ շաբաթաթերթ կը հրատարակուի ամէն շաբաթ 12  էջ հայերէն լեզուով եւ չորս էջ մնայուն յաւելուածով (երկու էջ ֆրանսերէն եւ երկու էջ անգլերէն):

Թերթը նաեւ կը հրատարակէ մանկական եւ պատանեկան ամսական յաւելուած մը որ կը կոչուի «Փունջ», ինչպէս նաեւ կրկնակի էջերով  յաւելուած մը ամէն տարեգլխին:

Ապագայ շաբաթաթերթ 2010 թուականէն ի վեր կը հրատարակուի նաեւ ԹՄՄ-ի կայքէջին վրայ (www.tekeyanmontreal.ca) PDF դրութեամբ: Ուրեմն նոյն թուականէն սկսեալ «Ապագայ»ի նախորդ թիւեր կարելի է որոնել եւ գտնել ԹՄՄ-ի էլէքտրոնային արխիւներու բաժնին մէջ:

«Ապագայ»ի խմբագրական կամ վարչական գրասենեակները կը գտնուին Թէքէեան Կեդրոնին մէջ (825 Manoogian, Saint-Laurent, Qc H4NZ5):

Ապագայ շաբաթաթերթ նաեւ հրատարակչատուն մըն է, որ հայերէնով հրատարակած է զանազան գրքեր:

## «Ապագայ Առցանց» լուրերը (Abaka News online)
«Ապագայ Առցանց» լուրերը (Abaka News online) համաշխարհային լրատու ծառայութիւն մըն է, որ կը տրամադրուի աշխարհատարած իր անհամար ընթերցողներուն: Ան կանոնաւոր կերպով կ’ամբողջացնէ «Ապագայ» մեր տպագրեալ տարբերակը: Արդարեւ, առցանց (online) հրատարակութիւնը որ տրամադրելի է բոլորին, կենսունակ է եւ տեւականօրէն կը թարմանայ հայութիւնը հետաքրքրող վերջին լուրերով: Եռալեզու՝ հայերէնով, Անգլերէնով եւ Ֆրանսերէնով սպասարկուած ծառայութիւն մըն է ան, որու լուրերը յատկապէս ուղղուած են հայկական աշխարհին:

«Ապագայ»ի եռալեզու էլէքտրոնային online տարբերակը որ կը սկսի Սեպտեմբեր 2015-ին, տրամադրելի է abakanews.org հասցէով:

## Աղբիւրներ

* http://abakanews.org/about-us/#1442864079904-c98c877f-562a

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Զաւէն Տոլապճեան

**Զաւէն Տոլապճեան** (18 Հոկտեմբերի 1928, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - 9 Հոկտեմբերի 1983, Լոս Անճըլըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ), հայ բժիշկ, սրտաբան։ Բժշկական գիտութիւններու դոկտոր (1963), Փրոֆեսոր:

## Կենսագրութիւն

Սրտաբան Փրոֆ. Զաւէն Տոլապճեան ծնած է 16 Հոկտեմբեր 1928 թուականին Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաք։ 1947ի ներգաղթի առաջին կարաւանով, ընտանեօք հասած են հայրենիք: Սրտաբան Փրոֆ. Զաւէն Տոլապճեան-ի Հայրը՝ արմատներով՝ մեծ հայրը՝ Մարաշցի, մեծ մայրը՝ Հաճընցի: Իսկ մայրը՝ արմատներով մեծ հայրը՝ Իսկենտերուն Կիլիկիայ, մեծ մայրը՝ Արաբկիր:

Զաւէն Տոլապճեան 1953 թուականին աւարտեր է Երեւանի պետական բժշկական Համալսարանը։

1956 թուականէն եղեր է Երեւանի Լ․ Ա․ Յովհաննիսեանի անուան սրտաբանութեան եւ սրտային վիրաբուժութեան հիմնարկի սրտաբանութեան բաժնի վարիչ։

1961-1981 թուականներուն Սրտաբան Փրոֆ. Զաւէն Տոլապճեան զբաղեցուցած է Երեւանի սրտաբանութեան եւ սրտային վիրաբուժութեան ԳՀԻ սրտաբանութեան բաժանմունքի վարիչի պաշտօնը։ 1966-1979 թուականներուն եղած է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամաւոր, իսկ 1972 թուականէ՝ ՏՍՍՏ Գերագոյն սովետի Նախագահութեաեւ անդամ։

Սրտաբան Զաւէն Տոլապճեան կը մահանայ Լոս  Անճըլըս
Zaven Levon Dolabjian
BIRTH	18 Oct 1928
DEATH	9 Oct 1983 (aged 54)
BURIAL	
Forest Lawn Memorial Park (Hollywood Hills)
Los Angeles, Los Angeles County, California, USA
PLOT	Court of Liberty, Lot 5149, Space 1
MEMORIAL ID	85867012

## Գործունէութեան ոլորտ
Փրոֆ. Զաւէն Տոլապճեանի գիտական աշխատանքները վերաբերածեն սրտամկանի ինֆարգթի, հիպերտոնիկ հիւանդութեան, սրտային անբաւարարութեան, էլեկտրասրտաբանութեան եւ համադրական էլեկտրամեքանասրտաբանութեան հարցերուն։

## Աշխատասիրութիւններ
Ունի 134 աշխատասիրութիւններ՝ բժշկական, մասնաւորաբար սրտի հետ կապուած խնդիրներու շուրջ, հրատարակած է գիրքեր՝ որոնց 2ը թարգմանուած են անգլերէնի, Ամերիկայի մէջ։ Իր պաշտօնի բերումով, ղեկավարած է կարգ մը գիտական միջացգային սիմփոզիումներ՝ Մոսկուայի, Լեհաստանի եւ այլ վայրերում էջ:

## Աշխատութիւններ

## Ձեռքբերումներ
1963թ.՝ բժշկական գիտութիուններու դոկտոր:

1963թ.՝ փրոֆեսոր:

Միջազգային «Էլեկտրասրտագրութեան ամսագիր» (անգլերէն) հանդեսի (ԱՄՆ) խմբագրական խորհրդի անդամ:

1972-1980թթ.՝ ՀԽՍՀ ԳԽ նախագահութեան անդամ:

## Գրականութիւն
* Синтетическая электрокардиология, 1963 թուական, 
* Очерки синтетической электромеханокардиологии, 1965 թուական 
* Основы клинической электрофизиологии и биофизики сердца, 1968 թուական

## Ստեղծագործութիւններ
* Սիրտը… իմ աչքերով, «Գարուն», 1968, № 1

Այս յօդուածի կամ բաժնի որոշ հատուածի սկզբնական կամ ներկայի տարբերակը վերցուած է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թոյլատրագրով թողարկուած Հայկական սովետական հանրագիտարանէն  (հ․ 3, էջ 430)։

## Աղբիւրներ
* Zaven Levon Dolabjian
* Հայրենադարձութեան Թանգարան
* առողջարանը /Երեւան : Ա. հ., 1958 Զաւէն Տոլապճեան 
* խնդիրը : (10 հարց եւ պատասխան) /Երեւան : Հայաստան, 1975 Զաւէն Տոլապճեան

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան

**Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան** (), հայ քաղաքական եւ պետական գործիչ։ Լիբանանաի Երիտասարդութեան Եւ Մարմնակրթութեան նախարար։

## Կենսագրութիւն

Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան յաճախած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլեճ, երկրորդական ուսումը ստացած է Ազգային Լ. եւ Ս. Յակոբեան քոլեճին մէջ, աւարտած է Լիբանանեան համալսարանի ընկերային գիտութիւններու բաժանմունքը: Ունի մագիստրոսի աստիճան` ընկերային հոգեբանութեան մէջ, Լիբանանեան համալսարանէն: Նաեւ ունի «Ծրագիրներու կառավարման» վկայական` Հայկազեան համալսարանէն:

2017-էն մինչեւ այսօր տնօրէն է «Զուարթնոց» յատուկ դաստիարակութեան կեդրոնի: 2013-էն 2017 եղած է նոյն կեդրոնի ընկերային ծառայողը:

2007-էն 2008 իբրեւ ընկերային ծառայող աշխատած է Լիբանանի Հայոց թեմի ազգային առաջնորդարանին մէջ։

2005-էն 2008 եղած է «Թռչնոց բոյն»-ի ընկերային ծառայողը:

Անդամակցած է ՀՄԸՄ-ին եւ ստանձնած զանազան պարտականութիւններ:

Ամուսնացած է եւ ունի երկու զաւակ:

## Երիտասարդութեան Եւ Մարմնակրթութեան Նախարար
21 Յունուար 2020-ին Լիբանանի վարչապետ Հասսան Տիապ կազմեց նոր կառավարութիւն մը: 20 մասնագէտներէ բաղկացած կառավարութեան կազմին մէջ «հայկական» աթոռը վստահուեցաւ Վարդինէ Օհանեանին, որ կը ստանձնէ Մարմնակրթուեան եւ երիտասարդութեան նախարարութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
# Տիապ Կազմեց 20 Հոգինոց Մասնագէտներու Կառավարութիւն, Որ Դիմաւորուեցաւ Բողոքի Ցոյցերով. Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան` Երիտասարդութեան Եւ Մարմնակրթութեան Նախարար
# Նոր Կառավարութեան Մէջ Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան` Երիտասարդութեան Եւ Մարմնակրթութեան Նախարար
# Դաւիթ Իշխանեանը Շնորհաւորած Է Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեանը` Նախարարի Պաշտօնին Նշանակուելու Առիթով
# Նախարար Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեանի Այցելութիւնը` ՄԱՀԱԵՄ- Նախագահին
# Արամ Ա. Կաթողիկոս Ընդունեց Հայ Համայնքի Նոր Նախարար Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեանը
Թրուվեր

**Թրուվեր**, հիւսիս-ֆրանսական միջնադարեան Քուրթուազական բանաստեղծութեան ներկայացուցիչները։

Ի տարբերութիւն թրուպատուրներու, Թրուվերները ո՛չ միայն քնարական երգերու, այլ նաեւ էփիքական, տրամաթիքական եւ այլ կարգի ստեղծագործութիւններու հեղինակներ էին։ Թրուվերներու բանաստեղծութիւնը չունեցաւ թրուպատուրական լիրիքայի ինքնատպութիւնը։ Թրուվերները եւս գլխաւորապէս ասպետական միջավայրի ծնունդ էին եւ աւատատիրական վերնախաւի ճաշակի ու աշխարհայեացքի արտայայտողը։

Վաղ շրջանի թրուվերներու ստեղծագործութիւններուն մէջ որոշակի է ժողովուրդական բանարուեստի ազդեցութիւնը։ Անոնք նորովի մշակեր են հին ֆրանսական աշխատանքային երգերը, որ կը կատարէին յատկապէս կանայք ու աղջիկները՝ կարելու, գործելու ժամանակ։ Այդ երգերը յայտնի են շանսոն տը թուալ (ջուլհակեան երգեր) անունով։ Ահա երկու տուն՝ նմանօրինակ անանուն երգէն, ուր պատկերուած են սիրած ասպետի մահուան բօթը ստացող աղջկայ ծանր ապրումները.

:Չքնաղ Տոեթը պատուհանի մօտ
:Գիրք էր ընթերցում, բայց սիրտը կարօտ
:Տոոնին էր յիշում, քաջին կրակոտ,
:Որ մարտնչում էր երկրում անծանօթ։
:Վշտե՜ր ցաւալի։
:Կանգնեց տան առաջ թիկնապահն արի,
:Արձակեց սանձը իր երիվարի,
:Ընդառաջ ելաւ Տոեթը բարի.
:Նա չէր սպասում չարաղետ լուրի։
:Վշտե՜ր ցաւալի...
:::(Թարգմ. Հենրիկ Բախչինեան)

Թրուվերներու բանաստեղծութեան յատուկ են կրկնակներն ու կրկներգերը, որոնք նոյնպէս կը բխին ժողովրդական բանարուեստէն։

Յետագային թրուվերները թրուպատուրներէն որդեգրեցին քուրթուազական սիրոյ հայեցակարգը, ինչպէս նաեւ փրովանսալական լիրիքայի հիմնական ժանրերը՝ քանցոն (շանսոն), թենսոն կամ ժո փարթի (վիճերգ), ալպա (օպաթ), փասթորել եւ այլն։

Թրուվերները ստեղծեցին նաեւ երգերու նոր տեսակներ, որոնցմէ են Խաչակրած արշաւանքներուն նուիրուած երգերը (շանսոն տը քրուազաթ)։

Ժողովրդական երգերը մշակող վաղ շրջանի թրուվերները, դեռ չունենալով անհատական ստեղծագործութեան գիտակցութիւնը, չեն ձգած իրենց անունը։ Անոնք փաստօրէն կը ներկայացնեն ժողովրդական բանարուեստէն անհատական գրականութեան անցման շրջափուլը։

## Տես նաեւ՝

* Թրուպատուր

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսական գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան գրականութիւն
Բալա Մելիքեան

**Բալա Գրիգորի Մելիքեան** (), հայ թառահար:

## Կենսագրութիւն
Բալա Մելիքեան յատուկ երաժշտական կրթութիւն չէ ստացեր, իր երաժշտական ճաշակն ու ունակութիւնները ձեւաւորուրե եւ զարգացեր են Շուշիի ժողովրդա-երաժշտական միջավայրին մէջ, հօր՝ այդ ժամանակ արդէն նշանաւոր թառահար Գրիգոր Մելիքովի (1859-1929 թուականներ) ազդեցութեամբ։ Տասնինը տարեկանին Բալա Մելիքեանը արդէն ճանչցուած թառահար էր եւ իր գործունէութեամբ կապուած էր նաեւ Պաքուի, Թիֆլիսի ու Երեւանի երաժշտական կեդրոններուն։ Վիրթուոզ թառահար, մուղամներու անզուգական կատարող Մելիքեանը իր կազմակերպած գործիքային համոյթներու համերգներով հանդէս եկած է (որպէս մենակատար եւ նուագակցող) նաեւ Մոսկուայի  ու Լենինկրատի մէջ:

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ թառահարներ
Պաքթրիա

մինի|աջից|350px|Պաքթրիա
Պաքթրիա, պատմական երկիր Ամուտարյա գետի միջին եւ վերին հոսանքներուն։ Ընդգրկուեր է ներկայիս Ուզպեքիստանի եւ Տաճիկիստանի հարաւային, Աֆղանիստանի հիւսիսային շրջանները։ Ք.Ա. 1-ին հազարամեակի 1-ին կիսուն եղեր է զարգացած երկրագործական մշակոյթ ունեցող վաղ ստրկատիրական պետութիւն՝ Պաքթրիա կեդրոնով։ Մ.թ.ա. VI-IV դդ. իբրեւ առանձին կուսակալութիւն մտեր է Աքեմենեան պետութեան մէջ։ 

Մինչեւ Ք.Ա.. III դ. կէսը ենթարկուեր է յունա-մակեդոնական տիրապետութեան։ Ք.Ա. մօտ 250 թուականին Եփարքոս Տիոտոթոս I-ը, օգտուելով Սելեւկեան պետութեան թուլացումէն, Պաքթրիան հռչակեր է անկախ թագաւորութիւն, ուր իշխեր են հելլէնները եւ տեղացի հելլէնացած վերնախաւերը։ 

Տիոտոթոս թագաւորը եւ յաջորդները նուաճած են Սողդը, Մարզիանան։ Ք.Ա. մօտ 175 թուականին Յունա-Պաքթրիական այդ թագաւորութեան կարեւոր մասը առանձնացեր է՝ կազմելով Յունա-Հնդկական թագաւորութիւն։ Ք.Ա. 140-130 թուականներուն միջինասիական ժողովուրդներու հակա-յունական շարժումներու, ինչպէս նաեւ թոխարներու եւ վաչկատուն այլ ցեղերու ներխուժումներու պատճառով Պաքթրիայի թագաւորութիւնը վերացեր է եւ ատոր տարածքին առաջացեր է Քուշանական թագաւորութիւնը։

Յունա-Պաքթրիական թագաւորութեան ժամանակ աւելի խորացեր են ստրկատիրական յարաբերութիւնները, զարգացեր եւ քաղաքներն ու արհեստները։ Միջազգային առեւտրական ճանապարհներով սերտ կապեր  ունեցեր են Հնդկաստանի, Չինաստանի, Իրանի, Հայաստանի հետ։ Պաքթրիայէն պեղուած նիւթերը կը կրեն յունական մշակոյթի ազդեցութիւն։

Ստորոգութիւն:Պատմական երկրներ
Ստորոգութիւն:Պաքթրիա
Ստորոգութիւն:Տաճկաստանի պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Ուզբեկստանի պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Պատմական մարզեր
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի աշխարհագրութիւն
Կերպարուեստի Պետական Թանգարան (Շուշի)

**Կերպարուեստի պետական թանգարան (Շուշի)**, հիմնուած է 2010-2013-ականներուն փրոֆեսոր Գրիգորի Արկադիի Գաբրիէլեանցի նախաձեռնութեամբ եւ օգնութեամբ։ Պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 9 Մայիս 2013-ին՝ Շուշիի ազատագրման օրը։

## Պատմութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%87%D5%B8%D6%82%D5%B7%D5%AB%D5%AB_%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%BE%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%AB_%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6.jpg|ձախից|մինի|Շուշիի Կերպարուեստի պետական թանգարան
Թանգարանի գաղափարը ծնած է 2010-ին ակադեմիկոս Գրիգորի Գաբրիէլեանցի մօտ, 3 տարուան ընթացքին Գաբրիէլեանցի նախաձեռնութեամբ հաւաքագրուած է թանգարանի ֆոնտը՝ բացառապէս արուեստագէտներու եւ հաւաքորդներու նուիրատուութիւններէն, որոնք կը շարունակուին մինչ օրս։ 9 Մայիս 2013-ին՝ Շուշիի ազատագրման օրը, Շուշի քաղաքին մէջ տեղի ունեցաւ Կերպարուեստի պետական թանգարանի բացումը։ Թանգարանը տեղակայուած է Շուշիի հին կառոյցներէն մէկուն՝ նախկին իջեւանատան վերականգնուած եւ վերակառուցուած շէնքին մէջ։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանի հաւաքածոն կազմուած է բացառապէս նուիրատուութիւններէ։ Թանգարանի շէնքը կառուցուած է պետական միջոցներով, Շուշիի նախկին իջեւանատան հիմքի վրայ՝ պահպանելով վերջինիս ճարտարապետական առանձնայատկութիւնները։ Բարձր ժայռին թիկնած Շուշիի թանգարանին մէջ ներկայացուած են Մարտիրոս Սարեանի, Պ. Կուզնեցովի, Մինասի, Նիկողաէոս Նիկողոսեանի, Դ. Վիլինսկիի, Ա. Սաֆոխինի, Գայիանէ Թբիլիսցիի, Յու. Գրիգորեանի, Ա. Յակոբեանի, Արմինէ Գալենցի եւ այլոց ստեղծագործութիւններ։

Ներկայացուած նկարներուն մէջ յատուկ տեղ կը զբաղեցնեն Ղարաբաղի նկարիչներու գեղանկարները։

Թանգարանի առանձնայատկութիւններէն է ստեղծագործութիւններու լայն աշխարհագրութիւնը՝ Հայաստան, Վրաստան, ՌԴ, ԱՄՆ, Ֆրանսա, Մատագասկար, Եթովպիա, Հայիթի, Մոնղոլիա, Ինտոնեզիա եւ այլն։

## Նուիրատուներ
Գրիգոր Գաբրիէլեանց, Ս. Յովհաննիսեան, Վ. Բագիրեանց, Շ. Խաչատրեան, Ե. Պոպով, Կարէն Աղամեան, Մ. Չալոյեան եւ ճանչցուած նկարիչներու շարքը. Սարեան, Մինաս, Գառզու, էդգար Շահին, Ժանսեմ, Յակոբ Յակոբեան, Բուռլիւկ, Ժիլինսկի, Սաֆոխին, Շեւչենկօ, Պլավինսկի եւ այլք։։

## Հասցէ
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ, Ղազանչեցոց փողոցի 24 հասցէով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Շուշիի կերպարուեստի պետական թանգարանին մէջ դասական երաժշտութեան համերգ էր

Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Սանասարեան տուն

«Սանասարեան տուն»ը կառուցուած է 1881ին, հայ վաճառական եւ բարերար Մկրտիչ Սանսարեանի կողմէ, Կարինի մէջ գտնուող նոյնանուն դպրոցին համար եկամուտ ապահովելու նպատակով: Շէնքին կառավարման իրաւունքը յանձնուած է Սանասարեան հիմնադրամին, իսկ հիմնադրամին ղեկավարումը՝ Պոլսոյ Հայոց պատրիարքին:

Անգարա շէնքը բռնագրաւեց 1930-ականներու երկրորդ կիսուն եւ սկսաւ զայն օգտագործել իբրեւ ոստիկանութեան շէնք, իսկ այնուհետեւ հոն հաստատուեցաւ տնտեսական դատարանը:

Թուրքիոյ կառավարութեան կից՝ Հիմնադրամներու գլխաւոր վարչութիւնը Պոլսոյ «Սանասարեան տան» շէնքը 35 տարիով վարձու տալու հարցին գծով  յայտարարութիւն տարածեց 2020 թուականի 24 Յունուարին՝ նշելով, որ դատական գործընթացի աւարտէն առաջ առնուած այդ քայլը արդարութեան դէմ առնուած քայլ մըն է:

Յայտարարութեան մէջ կ՛ընդգծուի, որ նման քայլեր որեւէ ազդեցութիւն չեն կրնար ունենալ այդ կառոյցին նկատմամբ հայ համայնքին իրաւունքները վերականգնելու պահանջին վրայ:

## Աղբիւրներ
Պատրիարքարանը Կը Խոստանայ Շարունակել «Սանասարեան Տան» Վերատիրանալու Պայքարը

«Սանասարեան Տան» Հարցով Դիմեց Թուրքիոյ Մշակոյթի Նախարարին

ՀԵՏԵՒՈՂԱԿԱՆ ԵՒ ՊԱՂԱՐԻՒՆ

Հայութիւնը Կը Պայքարի Սանասարեան Տունը Համայնքին Վերադարձնելու Համար
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփ

**Հենրի Ճոն Վան Լեննեփ** (, ), ամերիկացի նշանաւոր քարոզիչ-միսիոնար, գրող, մանկավարժ, նկարիչ, արեւելագիտութեան ներկայացուցիչ:

## Կենսագրութիւն
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը ծնած է 1815 Զմիւռնիա։ 1830-ին ան կը մեկնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կրթութիւն ստանալու համար: Ան կը պատրաստուէր ընդունուիլ Mound Pleasant հիմնարկին կից Ամհերստի քոլէճը եւ Հարթֆորտի հանրային դպրոցը: 

1837-ին  Ամհերսթի քոլէճը աւարտելէն յետոյ, ան մէկ տարի մասնակցեցաւ Անտովերի աստուածաբանական սեմինարիայի դասընթացներուն:

1839-ին Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը նշանակուեցաւ համալսարանական խորհուրդի անդամ: Յաջորդ տարին սկսաւ ծառայել որպէս Ամերիկեան խորհուրդի յանձնակատարներու Արտասահմանեան առաքելութեան միսիոներ՝ մեկնելով Զմիւռնիա: Իր առաքելութեամբ ան եղաւ Զմիւռնիայի (1840 -1844 թուականներուն եւ 1863-1869 թուականներուն), Կոստանդնուպոլիսի (1844-1854) եւ Թոքաթի մէջ (1854-1856):  Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը այս ողջ ընթացքին նաեւ շրջագայեր է Արեւմտեան Ասիա եւ Եգիպտոս:

1869-ին ակնաքօղի (cataract) պատճառով կը կորսնցնէ տեսողութիւնը. Վան Լեննեփը կը վերադառնայ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Այս ընթացքին ան դասաւանդած է Ինկհեմի համալսարանին մէջ՝ որպէս բնական գիտութիւններու ու լեզուներու փրոֆեսոր:

Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը կը տիրապետէր շարք մը լեզուներու ու հմուտ նկարիչ էր եւ իր ճամբորդութեան ընթացքին նկատած տպաւորիչ տեսարանները թուղթի վրայ կը գծէր մատիտով, գրիչով ու թանաքով: Իր գծանկարներէն շատերը յայտնուեր են հրատարակուած ստեղծագործութիւններու շարքին՝ ընդգրկուելով Արեւելեան ժողովածուին մէջ. «Քսան իւղանկար՝ բացատրական եւ նկարագրական տեղեկութիւններով Թուրքիայի ժողովուրդներու եւ տեսարաններու վերաբերեալ» 1862), «Ճանապարհորդութիւն Փոքր Ասիայի քիչ յայտնի հատուածով՝ աստուածաշնչեան գիրերու համադրութեամբ եւ հնագիտական հետազօտութիւններու նկարագրութիւններով» 1870, «Պիպլիական երկիրներ. ատոնց ժամանակակից տարազները՝ պատկերազարդումներով եւ ծանօթագրութիւններով» 1875:

## Վան Լեննեփի հայկական թեմաներով նկարները
Հենրի Ճոն Վան Լեննեփը Օսմանեան կայսրութեան մէջ կատարելով իր առաքելութիւնը, ինչպէս տեսանք, շրջագայեր է Փոքր Ասիայով եւ «Պիպլիական երկիրներով», այսինքն եղեր է նաեւ թրքահպատակ Հայաստանի բնակավայրերուն մէջ, ծանօթացեր՝ հայերու կենցաղին, աւանդոյթներուն ու տարազին, այդ ամէնը նկարելով եւ յետագային ներկայացնելով ամերիկացի եւ ընդհանրապէս՝ Արեւմուտքի ժողովուրդներուն: Հայկական թեմաներով իր նկարներէն յայտնի են «Հայ հարսնցուն», «Հայուհին տան մէջ», «Հայ գեղջկուհին», «Հայ տիկինը տան մէջ», «Հայ եւ թուրք կանայք արտասահմանի մէջ» աշխատանքները, ուր մանրամասնօրէն ներկայացուած են հայկական կանացի տարազները:

Վան Լեննեփը ամուսնացեր է երեք անգամ՝ Էմմա Պլիսի (1839-1840 թթ.), Մերի Հոուսի (1843-1844 թթ.) եւ Էմիլի Էնն Պըրտի հետ (1850 թուականին): Ունեցած է վեց զաւակ: Վան Լեննեփը մահացեր է 1889 թուականին Մասաչուսեթսի Կրիթ Պարինկթոն քաղաքին մէջ:

## Պատկերասրահ

Armenian Ladies At Home.jpg|Հայ տիկինը տան մէջ
Armenian Peasant Woman.jpg|Հայ գեղջկուհին


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* https://asteria.fivecolleges.edu/findaids/amherst/ma191.html
* https://data.cerl.org/thesaurus/cnp02085063
* CERL Thesaurus accessing the record of Europe's book heritage
* The Consecrated Eminence The Archives & Special Collections at Amherst College

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան - Գանձասար Գիտամշակութային Կեդրոն

**Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան - Գանձասար գիտամշակութային կեդրոն**, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի արցախեան մասնաճիւղը, որ տեղակայուած է Գանձասարի վանքի յարակից տարածքին մէջ։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%8E%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D6%80_%C2%AB%D4%B3%D5%A1%D5%B6%D5%B1%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%C2%BB,_ArmAg_(18).jpg|մինի

## Պատմութիւն
Մատենադարանին արցախեան մասնաճիւղը կառուցուած է Գանձասարի վանքին կից հոգեւոր ճեմարանին համար կառուցուած շէնքին հիման վրայ՝ ճարտարապետ Վալերի Հայրապետեանի նախագիծով։ Մատենադարանին արցախեան մասնաճիւղին նախագծման խորհրդատուութեան կարգով մասնակցած է ճարտարապետ Արթուր Մեսչեանը։

Գանձասարի վանքին յարակից շինութիւնը հիմնովին նորոգուած է «Փիւնիկ» բարեգործական միութեան զարգացման համահայկական հիմնադրամի միջոցներով, հիմնադրամի համանախագահներ Գաբրիէլ Չեմպէրճեանի եւ Լեւոն Սարգսեանի մեկենասութեամբ։

Կեդրոնի բացման արարողութեան մասնակցած են Հայաստանի Հանրապետութեան օրուան նախագահ Սերժ Սարգսեանը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան օրուան նախագահ Բակօ Սահակեանը, Արցախի մշակոյթի օրուան նախարար Նարինէ Աղաբալեանը, Երեւանի Մատենադարանի տնօրէն Հրաչեայ Թամրազեանը, ՀՀ ԳԱԱ նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսեանը, Օքսֆորտի համալսարանի փրոֆեսոր, հայագէտ Թել Մարտենվանլինդտը, պետական բարձրաստիճան պաշտօնեաներ, հոգեւոր դասի եւ գիտական հանրութեան ներկայացուցիչներ։

Կեդրոնը ունի գիտական ուսումնասիրութիւններու բաժին եւ թանգարանային համալիր, ուր ցուցադրուած են պատմական Հայաստանի Արցախ եւ Սիւնիք նահանգներու մէջ գրչագրուած 100-էն աւելի ձեռագիր մատեաններ, Արցախի պատմութեան առնչուող հազուագիւտ վաւերագիրներու բնագիրներ ու ընդօրինակութիւններ, հնատիպ գիրքեր, ինչպէս նաեւ պատմական հանգամանքներու բերումով Արցախի վանքերուն եւ եկեղեցիներուն մէջ, այլ շրջաններէ բերուած կամ փրկագնուած ձեռագիր մատեաններ, Երեւանի Մատենադարանին մէջ պահուող ձեռագիրներու կրկնօրինակները, գիտաժողովներու, մշակութային տարաբնոյթ միջոցառումներու համար նախատեսուած դահլիճէն, գրադարանէն ու ընթերցասրահէն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Opening of the Matenadaran in Artsakh
* Նախագահը Արցախի մէջ մասնակցած է «Մատենադարան-Գանձասար» գիտամշակութային կեդրոնի բացումին

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութեան թանգարաններ
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Թրուպատուր

**Թրուպատուր**, 11-13-րդ դարերուն Ֆրանսայի հարաւը՝ Փրովանսի մէջ հանդէս եկած բանաստեղծ-երգիչներ, որոնք տուեալ ժամանակի եւրոպական քաղաքակրթութեան առաջատարերէն էին։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ

11-13-րդ դարերուն Ֆրանսայի մէջ ժողովրդական բանաստեղծութեան եւ եկեղեցական գրականութեան կողքին եւ ատոնց ազդեցութեամբ առաջ եկաւ նաեւ գրական երրորդ հոսանքը՝ ասպետական բանաստեղծութիւնը։ Ծնունդ առաւ անհատական քնարերգութիւնը, որ իր ամէնավառ արտայայտութիւնը գտաւ *թրուպատուրներու* երգերուն մէջ։ Թրուպատուրները հանդէս եկան Փրովանսի մէջ։ Առաջին գրական լեզուն նորագոյն ազգերու մէջ մշակուեցաւ Փրովանսի մէջ, որ մատուցեց ինքնատիպ ու անկրկնելի քնարերգութիւն։

Պահպանուած են 2500-էն աւելի երգեր, որոնք կը վերագրուին շուրջ 500 թրուպատուրներու, որոնցմէ 30-ը կանայք են։ Առաւել նշանաւոր թրուպատուրներու թիւը կը հասնի չորս տասնեակի։ Այդ բանաստեղծներուն մէջ եղեր են 4-5 արքաներ,  քանի մը տասնեակ խոշոր աւատատէրեր, ինչպէս եւ ռամիկ խաւի մարդիկ։ Սակայն թրուպատուրական բանաստեղծութեան հիմնական օճախը ասպետական միջավայրն էր։ Թրուպատուրներու բանաստեղծութեան վրայ նկատելի է թէ' Փրովանսալական ժողովրդական բանարուեստի եւ թէ' Արեւելքի, յատկապէս արաբ-անտալուզեան բանաստեղծութեան ազդեցութիւնը։ Այնուամենայնիւ թրուպատուրներու  բանաստեղծութիւնը խիստ ինքնատիպ է ու անհատական։

Անոնց սիրերգութեան մեջ արտայայտուեր է սիրոյ *Քուրթուազական* (պալատական, նրբակիրթ) ընկալումը։ Անոնք կ'աստուածացնէին սիրած կնոջը՝ Տոննային, որ, որպէս օրէնք, ամուսնացած կին էր։

Թրուպատուրները մեր հին գուսաններու նման կը յօրինէին թէ' երգերու բնագիրները եւ թէ' մեղեդիները եւ իրենք ալ կը կատարէին երաժշտական գործիքներու նուագակցութեամբ։ Անոնք դուրս կու գային մրցավէճերու, հրապարակային ելոյթներու։

Մեր օրերը հասած բնագրերուն մէջ կան 900-ի հասնող տաղաչափական ձեւեր։ Նախասիրած տաղաչափական ժանրերն էին քանցոնը (երգ), ողբը, ալպան (ցայգերգ), բասթորելը (հովուերգ), թենցոնը (վիճերգ), պալլատը (պարերգ)։

Թրուպատուրական քնարերգութեան անկումը սկսաւ 13-րդ դարու սկիզբները, յատկապէս ալպիկոյեան կոչուած պատերազմներու ժամանակ (1209-1229), երբ Փրովանսը նուաճուեցաւ հիւսիս-ֆրանսական աւատատէրերու կողմէ։

## Տե՛ս նաեւ

* Թրուվեր

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսիական գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Միջնադարի մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Թափառական արուեստագէտներ արթիսթներ
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան գրականութիւն
Լայփցիկ

**Լայփցիկ** (, կ'արտասանուի *Լայփցիչ* ˈ(laɪptsɪç)), Գերմանիայի Սաքսոնիա երկրամասի ամենամեծ քաղաքն է։

## Անուանում
Յայտնի է 1015 թուականէն։ Անուանումը ստացեր է այստեղ աւելի վաղ գոյութիւն ունեցած սլաւական Липск Լիփիսգ (Ли́па Լիփա՝ «լորենի») բնակավայրէն։

## Պատմութիւն
Լայփցիկի մասին առաջին գրաւոր արձանագրութեանը կը հանդիպինք 1015 թուականին, գերմանացի պատմիչ Թիթմար Մարզենպուրկի (գերմ. Thietmar von Merseburg) գրութիւններու մէջ։ 1165 թուականին Մայսենի մարզպետ Օթթո II Ռայխը () կը շնորհէ քաղաքի կարգավիճակ։

Գտնուելով Թագաւորական (լատիներէն Via Regia) եւ Կայսերական (լատիներէն Via Imperii) ճանապարհներու խաչմերուկին մէջ, քաղաքը աստիճանաբար կը դառնայ առեւտրական խոշոր կեդրրոն։ Լայփցիկին մէջ կազմակերպուող առեւտրային տօնավաճառները կարեւոր նշանակութիւն ունէին Արեւելեան Եւրոպայի հետ տնտեսական յարաբերութիւններուն մէջ։ 1409 թուականին կը հիմնուիհամալսարանը, որ կը նպաստէ քաղաքում արդարադատութեան, տպագրութեան զարգացմանը։

## Բնակչութիւն

## Տեսարժան վայրեր
մինի|thumb|150px|Սուրբ Թովմաս եկեղեցի
Քաղաքի տեսարժան վայրերէն է Սուրբ Թովմաս եկեղեցին (գերմ. Thomaskirche, XIX դար), որը յայտնի է 1212 թուականին հիմնուած տղաներու երգչախումբով (գերմ. Thomanerchor)։ 1723&nbsp;-&nbsp;1750 թուականներուն երգչախումբը գլխաւորած է երգահան Եոհան Սեբասթիան Պախը։ Եկեղեցւոյ բակին կանգնեցուած է Պախի արձանը, իսկ եկեղեցւոյ կողքին՝ Պախի թանգարանն է։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ քաղաքներ
Շուշի Քաղաքի Պատմութեան Թանգարան

**Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարան**, Շուշի հնագոյն քաղաք-ամրոցի բազմադարեայ անցեալը լուսաբանող հնութիւններու կեդրոն։

## Պատմութիւն, ցուցադրութիւն
Շուշի քաղաքի «Ձորի թաղի» կեդրոնը գտնուող՝ 19-րդ դարու սկիզբը փոխգնդապետ Եսայի Ղարամեանցին (Գրամով) պատկանող հիասքանչ առանձնատան մէջ տեղակայուած Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարանը կը հանդիսանայ հնագոյն քաղաք-ամրոցին բազմադարեայ անցեալը լուսաբանող հնութիւններու կեդրոն։ Այստեղ կը ցուցադրուին Շուշիի հիմնադրման ժամանակի՝ 18-րդ դարու մասին նախկին տեղեկութիւնները հերքող՝ ուշ պրոնզէ դարու եւ հելլենիստական ժամանակաշրջանի հարուստ հնագիտական տեղեկութիւններ։

Թանգարանին հաւաքածոն (թիւով շուրջ 5000 առարկաներ) շատ հարուստ է ազգագրական բնոյթի տեղեկութիւններով, հոս հաւաքուած են յաճախակի իրական արուեստի գլուխգործոցներ ներկայացնող տեղական արհեստագործներու արտադրանքներ։

19-րդ դարու կենցաղի առարկաները կը լուսաբանեն Անդրկովկասի մեծագոյն մշակութային կեդրոնի բնակիչներուն կեանքը։ Դահլիճներու պատերուն տեղադրուած լուսանկարներու եւ վերարտադրուածքներու հաւաքածոն շօշափելի կը դարձնեն այդ դարաշրջանի քաղաքի մշակութային կեանքը։ Հաւաքուած հնութիւններէն շատերը կը լուսաբանեն քաղաքի սեւ օրերը, երբ 22-23 Մարտ 1920-ին թուրք - թաթարական կանոնաւոր եւ անկանոն զօրքերը կը հրդեհեն Շուշի քաղաքի գրեթէ ամբողջ հայկական մասը, շուրջ 30 հազար հայ բնակչութենէն կը կոտորեն 8 հազար հոգի, իսկ ողջ մնացածները մազապուրծ կը փախչին եւ ապաստան կը գտնեն Արցախի գիւղերուն մէջ։

Առանձին վահանակ տրամադրուած է 8-9 Մայիս 1992-ին Շուշիի ազատագրման ռազմագործողութեան։ Այստեղ տեղադրուած է մարտերու պատմութիւնը լուսային ազդեցութիւններով ուղեկցող՝ «Հարսանիք լեռներում» ռազմագործողութեան մանրակերտը։

## Հասցէ
Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարանը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ, հասցէ՝ Մեսրոպ Մաշտոց, 32։

## Ցուցասրահ

Պատկեր:Museum to the History of Shoushi city.JPG|Շուշի պատմաերկրագիտական թանգարան, 1997
Պատկեր:Shusha D.jpg|Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարանը՝ արեւմուտքէն դիտուած
Պատկեր:S-5.JPG|Թանգարանին նախասրահը
Պատկեր:3-րդ սրահ.JPG|Բարերար Թ. Թամիրեանի ընդունարանը
Պատկեր:1-ին ցուցասենյակ.JPG|Շուշին հին եւ միջին դարերուն. ցուցասրահ
Պատկեր:1-ին ցուցասրահի ձախակողմյան պատը.JPG|Հնադարը ըստ պեղումներու արդիւնքներուն
Պատկեր:2-րդ ցուցասրահ.JPG|Ազգագրութեան ցուցասրահ
Պատկեր:Ռազմական անկյուն.JPG|« Հարսանիք լեռներում» մանրակերտը


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Շուշի
Գերմանիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

**Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Կազմակերպութիւն** (*United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*, UNESCO|ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ Գերմանիայի վայրերը քանակով 41-ն են, որը կը կազմէ ընդհանուր քանակը 3,9 %-ը (1073՝ 2017 թուականի դրութեամբ)։ 38 վայրեր ընդգրկուած են մշակութային չափանիշներով, այդ քանակի՝ 13-ը կը համարուին մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց, մնացած 3-ը՝ բնական չափանիշներով։ Բացի ատկից 2016 թուականի դրութեամբ եւս 18 վայր ներկայացուած է առաջադրուած ցանկին մէջ։

Գերմանիան վաւերացուցած է Համաշխարհային ժառանգութեան պաշտպանութեան միութիւնը 1976 թուականի Օգոստոսի 23-ին։ Գերմանիայի առաջին վայրը ընդգրկուեր է ցանկին մէջ 1978 թուականին, Համաշխարհային ժառանգութեան յանձնաժողովի 2-րդ նիստին։

## Ցանկ
Տուեալ աղիւսակին տեղերը ընդգրկուած են Համաշխարհային ժառանգութեան կողմէն դասակարգուած ձեւով։

### Վայրերու աշխարհագրական դասաւորուածութիւն



### [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ նախկին hամաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ|Ցանկից հեռացված օբյեկտ]]

## Առաջադրուած վայրերու ցանկ
Աղիւսակի մէջ տեղերը ընդգրկուած են ըստ հերթականութեան։ Այս ցանկին մէջ այն վայրերն են, որոնք ներկայացուած են Գերմանիայի կառավարութեան կողմէն՝ որպէս առաջադրուած վայրեր։



### Վայրերու աշխարհագրական դասաւորուածութիւն



## Տես նաև
* Միաւորուած ազգերու Կրթութեան, գիտութԵան և մշակոյթի կազմակերպութիւն
* Համաշխարհային ժառանգութիւն
* Եւրոպայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտօնական կայք․ Գերմանիոյ Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ 
* ԳերմանիՈՅ Համաշխարհային ժառանգութեան վերաբերեալ յղումներու տեղեկատու 
* ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութիուն  

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկեր
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Գերմանիոյ մէջ
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութիւն
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ տեսարժան վայրեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի Համաշխարհային ժառանգութիւն
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ մշակոյթ
Արցախի Պետական Պատմաերկրաբանական Թանգարան

**Արցախի պետական պատմաերկրաբանական թանգարան**, հիմնադրուած է 1939-ին։ ԼՂՀ պատմամշակութային միակ օջախն է, ուր կը ներկայացուի Արցախի պատմութիւնը հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերը։

## Ցուցադրութիւն
Արցախի պետական պատմաերկրաբանական թանգարանի հիմնադրամապահոցներուն եւ ցուցադրութեան մէջ ընդգրկուած են աւելի քան 50 հազար պատմամշակութային արժէքներ։ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ իրականցուող պեղումներու շնորհիւ թանգարանը հնարաւորութիւն ունի արդիւնաւէտ կերպով ընդլայնելու իր ցուցանմուշներու ցուցակը։

### Հնագիտութեան բաժին
Թանգարանի ցուցադրութիւնը կը սկսի Արցախի բնաշխարհը պատկերող հետաքրքիր տեսարաններով, որուն կը յաջորդէ հնաբանութեան բաժինը։ Այստեղ ցուցադրուած նիւթերու մէջ ընդգրկուած են բնութեան քարացած նմուշներ, ամենավաղ քարէ դարու գործիքներ, պրոնզէ ամենատարբեր իրեր (զարդարանքներ, սպասք, զէնքեր), Ուրարտական ժամանակներէն պահպանուած զարմանահրաշ զարդագօտիներով կաւանօթներ, հայկական, հռոմէական, պարսկական, արաբական ծագման արծաթէ ու պղինձէ մետաղադրամներ եւ այլն։

### Միջնադարեան բաժին
Հայոց առաջին փիլիսոփայ Գրիգոր Լուսաւորիչը Արցախի մէջ հիմնադրած է առաջին եկեղեցիներէն մէկը՝ Ամարասը, որու լուսանկարի եւ համապատասխան քարտէզի ցուցադրութեամբ կը սկսի թանգարանի միջնադարեան բաժինը։ Այստեղ առկայ են նաեւ Հարաւային Կովկասի մէջ անոր քարոզչութեան փաստացի վկայութիւններ։

Առանձնակի հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ նաեւ ազգագրութեան բաժինը, ուր ցուցադրութիւնը սկսած է արցախցի նահապետական ընտանիքի (տատիկը ճախարակով թել է մանում, իսկ պապիկը՝ իր մշակած կաշուց տրեխ տեսարանով։

### Գորգագործական բաժին
Ցուցադրուած են նաեւ գորգագործական հին դազգահ, արցախեան գորգագործութեան նմուշներ՝ 18-20-րդ դարերու գորգեր։ 19-րդ դարուն հայ մշակոյթի կեդրոնն էր Շուշին, որու մասին կը պատմեն ցուցադրուած աւետարանները, հին տպագիր գիրքերը, լուսանկարները։

### Նոր ժամանակներ բաժին
Փաստագրական նիւթերով առաւել հարուստ են նոր եւ նորագոյն բաժինները, ուր կը ներկայացուին արցախահայութեան մղած ազգային ազատագրական պայքարը Ազրպէյճանի դէմ 1918-1921-ականներուն։ Այստեղ ներկայացուած է 1926-ի Հայաստանի քարտէզը, որ պատրաստուած էր  10 Օգոստոս1920-ի պայմանագրի համաձայն, ինչպէս նաեւ 23 Մարտ 1920-ին տեղի ունեցած ողբերգական դէպքերու մասին վկայող փաստաթուղթեր, որոնք կը պատմեն Ղարաբաղի՝ բռնի ուժով Խորհրդային Ազրպէյճանին միացման մասին։

### Արցախեան համազգային շարժում բաժին
Առանձին հետաքրքրութիւն կը ներկայացնեն արցախեան համազգային շարժումը, Ղարաբաղեան ազգային ազատագրական պատերազմը, հետպատերազմեան շրջանին Լեռնային Ղարաբաղի շարժման մասին պատմող թանգարանի վերջին բաժինները։

## Հասցէ
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ, Սասունցի Դաւիթ 4 հասցէին վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ
Ֆրանց Ժօզէֆ I

**Ֆրանց Ժօզէֆ I** (18 Օգոստոս 1830, Վիեննա, Աւստրիա - 21 նոյեմբեր 1916, Վիեննա, Աւստրիա) Աւստրիոյ թագաւորութեան, յետագային նաեւ Աւստրօ-Հունգարիայի կայսր՝ Հապսպուրկներու արքայատոհմէն։ Ծնած է 1830-ին։ Իր կառավարման տարիները կը համընկնին Աւստրօ-Հունգարիայի մէջ բռնկած յեղափոխութեան հետ։ Աւստրիոյ ամէնաերկար կառավարած կայսրն է։ Կառավարման առաջին տարիներուն Աւստրիան սահմանադրական միապետութիւն էր, սակայն կառավարման կէսերուն ղեկավարեր է միահեծան կերպով՝ ցրելով Ռայխսթակը։ 1860-1870 թուականներուն կայսրը երկրին մէջ տիրող խառնակ շրջանը ցրելու նպատակով կը կատարէ բարենորոգումներ։ 1916-ին կը մահանայ եւ գահը կ'անցնի որդւոյն։

## Կենսագրութիւն
Ֆրանց Ժօզէֆ I-ը Ֆրանց Գարլի աւագ որդին է եւ կայսր Ֆերտինանտ I-ի կրտսեր եղբայրը։ Իր մայրը գերմանացի արքայադուստր Սոֆիա Պավարիացին է։ Աւստրիական յեղափոխութեան շրջանին՝ 1848, իր հայրը հրաժարեցաւ Աւստրիոյ գահէն՝ զայն յանձնելով իր տասնութամեայ որդւոյն՝ Ֆրանց Ժօզէֆին եւ 18-ամեայ Ֆրանցը յայտնուեցաւ բազմազգ Հապսպուրկեան պետութեան գահին։

### Անձնաւորութիւն
Կայսրը յայտնի էր իր պահպանողական հայեացքներով, հասարակ կենցաղով եւ ուշադրութիւն կը դարձնէր բարոյագիտութեան ու աւանդոյթներուն։ Զինք կ'անուանէին «հին դպրոցի վերջին միապետ»։ Այն բանէն յետոյ, երբ եղբայրը գնդակահարուեցաւ Մեքսիքայի մէջ, կայսրը մինչեւ կեանքի վերջը՝ շուրջ 50 տարի, չէր ընդուներ մեքսիքացի պատուիրակներ։ Ան այդպէս ալ հեռաձայն թոյլ չտուաւ օգտագործել պալատին մէջ եւ մեծ դժուարութեամբ համաձայնեցաւ ելեկտրականութիւն կիրառել։ Երբ որդին մահացաւ ինքնասպանութեան նմանուող հանգամանքներու մէջ, Ֆրանց Ժօզէֆը գրեց եւրոպական բոլոր միապետներուն, որ որդիին մահուան պատճառը որսի ժամանակ պատահական արձակուած գնդակն էր, սակայն Լէօ XIII Հռոմի պապին յայտնեց իր կասկածներու մասին առ այն, որ որդին ինքնասպան եղեր է։

### Կոչումներ
*  - Աւստրիական մարշալ (Դեկտեմբեր 2, 1848 թուական)
*  - Պրուսիական Կեներալ-մարշալ (Փետրուար 27, 1895 թուական)
*  - Բրիտանական մարշալ (Սեպտեմբեր 1, 1903 թուական)

## Պատկերասրահ

Kaiser Portraet Raab.jpg|Ֆրանց Ժօզէֆ I-ը մարշալի հագուստով
Szeged-ferencjozsef.jpg|Ֆրանց Ժօզէֆ I-ի կիսանդրին


## Ծանօթագրութիւններ
Վեր. Փոլ Հայտոսթեան

**Վեր. տոքթոր Փոլ Հայտոսթեան,** նախագահ Պէյրութի Հայկազեան համալսարանի: Աստուածաբանութեան մագիստրոսը կը ստանայ Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական ճեմարանէն: Ամերիկա՝ Նիւ Ճըրզի նահանգի Փրինսթընի առաջատար ճեմարանին մէջ երկրորդ մագիստրոսականը:

## Կենսագրութիւն

Վեր. տոքթոր Փոլ Հայտոսթեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան: Հայրը Նոր Մարաշի երկրորդական վարժարանի տնօրէնն էր եւ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւը: 1966-ին կը փոխադրուին Թրիփոլի, որովհետեւ հայրը նշանակուած էր Մինա շրջանի հոգեւոր հովիւը եւ դպրոցին տնօրէնը: Վեր. Փոլ Հայտոսթեան մանկութիւնը անցուց Մինայի Հայ Աւետարանական եկեղեցի-դպրոց համալիրին մէջ, ուր էր նաեւ երիցատունը:

Միջնակարգ ուսման համար յաճախեց Թրիփոլիի Ամերիկեան աւետարանական դպրոցը: Երբ 9-րդ դասարան կը հասնի, քրոջ հետ միասին կը յաճախեն Էշրէֆիէի Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարանը, եւ միաժամանակ եկեղեցւոյ, պատանեացի, Ջանիցի մէջ աշխուժ անդամներ էին:

Հետագային, Հայկազեան համալսարանի մէջ կ'ընտրէ հոգեբանութեան ճիւղը, որովհետեւ կ՛ուզէր Աստուածաբանութիւն ուսանիլ: Մինչ այդ, որ տակաւին Աստուածաբանութեան չհասած, արդէն իրենց կը տրուի դաշտի ծառայութիւն, որ կը նշանակէ փոքրերու եւ երիտասարդներու հետ աշխատիլ, եկեղեցւոյ մէջ ծառայել, համագումարներու մասնակցիլ, թափուր եւ հեռու եկեղեցիներու մէջ, ուր հոգեւոր հովիւ չկայ, երթալ եւ Կիրակի մը քարոզել:

1984-ին կ'աւարտէ Հայկազեան համալսարանը, իսկ Աստուածաբանութեան մագիստրոսը կը ստանայ Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական ճեմարանէն, 1987-ին: Որմէ ետք կը մեկնի Ամերիկա՝ Նիւ Ճըրզի նահանգի Փրինսթընի առաջատար ճեմարանին մէջ երկրորդ մագիստրոսական ընելու եւ աւելի հմտանալու հովուական աստուածաբանութեան մէջ:

Հինգ տարի Նիւ Եորքի Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ մէջ ամիսը երկու Կիրակի հայերէն կը քարոզէ: Մինչ այդ ամառները Ջանիցի համագումարներու համար Պէյրութ կու գար, եւ այդ միջոցին էր, որ 1990-ին, ընտանիք կը կազմէ: Իր տիկինը Հայկազեան կ՛ուսանէր եւ նաեւ՝ Աստուածաբանականի ուսանող էր։  Միասին ԱՄՆ կը մեկնին, եւ տիկինն ալ մասնակի կերպով ուսում կ'առնէ եւ մասնակի կ'աշխատի, իսկ Վեր. Փոլ Հայտոսթեան կ'ամբողջացնէ տոքթորականը եւ կը դասաւանդէ որպէս դասախօսի օգնական 2-3 տարի:

1993-ի վերջաւորութեան կը վերադառնան Պէյրութ, ուր դասախօսական պաշտօնը իրեն կը սպասէր Աստուածաբանական ճեմարանին մէջ։ Ինը տարի Աստուածաբանութեան դասախօս ըլլալով կը պաշտօնավարէ:

Այս ընթացքին համայնքին մէջ տարբեր յանձնախումբերու, Միութեան Կեդրոնական Մարմնին մէջ անդամ էր արդէն, նաեւ՝ Հայկազեանի Խնամակալ Մարմնին, 1997-էն:

2002 Սեպտեմբերին նախագահի պաշտօնը կը ստանձնէ  եւ Հայկազեան համալսարանի շատ գեղեցիկ աւանդը կը զարգացէ: Եւ արդէն 18 տարի կը բոլորէ 2020 թուականին:

## Աղբիւրներ

Հ Ա Ր Ց Ա Զ Ր Ո Յ Ց ՀԱՅԿԱԶԵԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ՎԵՐ. ՏՈՔԹ. ՓՕԼ ՀԱՅՏՈՍԹԵԱՆԻ ՀԵՏ

Հայկազեան Համալսարանի Տնօրէն Վերապատուելի Տոքթ. Փօլ Հայտոսթեան Այցելեց Արժանթին 

Կազմակերպութեամբ՝ «Ներկայ Աշխարհը Իր Բարոյական Հարցերով» Նիւթով Դասախօսութիւն

Հայկազեան․ Պէյրութի հայկական լուսաւոր կէտերէն

Հասկանալով Քեսապի նշանակութիւնը | Understanding the Significance of Kesab

## Տե՛ս նաեւ

Հայկազեան Համալսարան
Գրիգորի Գաբրիէլեանցի Անուան Երկրաբանութեան Պետական Թանգարան (Շուշի)

**Գրիգորի Գաբրիէլեանցի անուան երկրաբանութեան պետական թանգարան**, թանգարանը կը գործէ Մայիս 2014-էն, պաշտօնապէս բացումը տեղի ունեցած է 1 Սեպտեմբեր 2014-ին։

## Պատմութիւն
Թանգարանի ստեղման համար հիմք հանդիսացած ԼՂՀ նախագահի խորհրդական Գրիգոր Գաբրիէլեանցի ՝ իր անձնական մեծ հաւաքածոն թանգարանին նուիրելը։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին հազուագիւտ տեսակի ապարներ, ամենահինը 1 միլիարտ 200 միլիոն տարեկան է։ Կան նմուշներ Արցախէն, որոնցմէ ամէենահինը 146 միլիոն տարեկան է։ Թանգարանի հաւաքածիին մէջ կայ 400 նմուշ 48 պետութիւններէ, հիմնականին Գ. Ա. Գաբրիէլեանցի անձնական հաւաքածէն՝ աշխարհի 40 երկիրներէ եւ ՌԴ 20 երկրամասերէ։

Հայաստանէն Երկրաբանական գիտութիւններու ինստիտուտի կողմէ Արցախի երկրաբանութեան թանգարանին նուիրած են մասնագիտական գիրքեր՝ յետագային երեխաներու ուսուցողական ծրագիրերուն մէջ օգտագործելու համար։

## Աշխատակազմ
Թանգարանը ունի հետեւեալ հաստիքացուցակը՝

Վարիչ՝ Եուրի Ալեքսանդրի Առաքելեան (աշխարհագրական գիտութիւններու թեկնածու, դոցենտ)

Աւագ գիտաշխատող՝ Արմինէ Գէորգիի Յարութիւնեան

Ֆոնտապահ ուղեկցող՝ Իրինա Իգնատի Վահանեան

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Շուշի քաղաքի Մ. Մաշտոց 32 հասցէին վրայ։

## Պատկերասրահ

1 ցուցասրահի մի հատվածը.JPG
1 բրածոներ.JPG
Ցուցասրահից տեսարան.JPG
Ցուցասրահի հրաշալիքներից մեկը.JPG
ԼՂՀ Հանածոների մանրակերտը.JPG
Երձներանգ հանածոներ.JPG
,,Հարսնացուն,,.JPG


## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Երկրաբանութեան պետական թանգարանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւն Շուշի քաղաքին մէջ

Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Շուշի
Զոհուած Ազատամարտիկներու Յիշատակի Թանգարան (ԼՂՀ)

**Զոհուած ազատամարտիկներու յիշատակի թանգարան**, հիմնադրուած է 2002-ին։

## Պատմութիւն, ցուցադրութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է «Զոհուած ազատամարտիկներու հարազատներու միութիւն» հասարակական կազմակերպութեան կողմէ։ Թանգարանի ցուցանմուշները հաւաքուած են կազմակերպութեան ակտիվիստներու, թանգարանի աշխատակիցներու կողմէ՝ զինուորներու մայրերու օգնութեամբ։ Ներկայացուած են շուրջ 3 հազար ազատամարտիկներու դիմանկարներ, որոշ անձնական իրեր (փաստաթուղթեր, նամակներ, ինքնաշէն զէնքեր, համազգեստներ եւ այլն), պատերազմական լուսանկարներ, Ղարաբաղեան պատերազմի ժամանակ ՊԲ-ի ստորաբաժանումներու եւ ազատամարտիկներու զօրաշարժերու քարտէզներ, համապատկերներ եւ այլն։ Թանգարանի առջեւ տեղադրուած է խաչքար-յուշաղբիւր՝ «Օրհնեալ ես դու, հայ նահատակ» մակագրութեամբ, ինչպէս նաեւ պատերազմի ինքնաշէն 3 թնդանօթ եւ 1 «Կրատ» կայան։ Այստեղ կը ցուցադրուին քարտէզներ, հայերու ազատագրական շարժումը լուսաբանող գծագրեր, անցած ղարաբաղեան պատերազմի ժամանակ հայրենիքի ֆետայի պաշտպաններու սխրագործութիւնները։ Պատերուն ներկայացուած են զոհուած ազատամարտիկներու հազարաւոր նկարներ, փամփուշտներով ծակուած փաստաթուղթեր, հարազատներուն եւ մօտիկներուն ուղարկուած նամակներ, Արցախեան պատերազմի զէնքեր եւ հագուստ, դաշտային հեռախօս, ռատիօկայան։ Դահլիճին մէջ կը ցուցադրուին հայ ֆիտայիներու կողմէ օգատգործուած զէնքերու եւ ռազմական այլ պիտոյքներու իրական նմուշներ։

## Հասցէ
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ, Վազգէն Սարգիսեանի 1 հասցէին վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ
Շուշիի Գորգերու Թանգարան

**Շուշիի գորգերու թանգարան**, արցախեան հնագոյն գորգերու եւ կարպետներու թանգարան (բնական բուրդէ պատրաստուած գորգեր), որ հիմնադրուած է 2011-ին, բացուած՝ 2013-ին Արցախի Հանարապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ:

## Պատմութիւն
Թանգարանի հիմնադիրն է Վարդան Ասծատրեանը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներէ` Աւստրիայէն, Զուիցերիայէն, Սթամպուլէն, Գերմանիայէն գտած եւ գնած էր հին հայկական գորգեր՝ զանոնք տեղափոխելով Արցախ, որոնք միացան Արցախի յայտնի գորգագործներու հին գորգերուն, բերուած` Հայաստանի ու Արցախի տարբեր գիւղերէ: Թանգարանը ունի երկու հիմնական շէնք: 2011-ին Շուշիի մէջ բացուեցաւ թանգարան-հիմնադրամ, որու տարածքը տրամադրուեցաւ շնորհիւ ամերիկեան հովանաւորներու կողմէ: Այնուհետեւ Օգոստոս 2012-ին, մոսկուայաբնակ հովանաւորու կողմէ անյատոյց տրամադրուեցաւ համապատասխան շէնք՝ իբրեւ գորգերու թանգարան: Թանգարանին մէջ կան ոչ միայն արցախեան գորգեր, այլ նաեւ աւանդական արհեստներու հին առարկաներ: Զանոնք ուսումնասիրելէ ետք, կը տրուի փորձագիտական գնահատական, անհրաժեշտութեան պարագային՝ կը վերականգնուի, ապա կը ցուցադրուին: Այսօր թանգարանը ունի շուրջ 300 գորգ, որոնք գործուած էին 17-րդ դարէն մինչեւ 20-րդ դարասկիզբ: Անոնք հիմնականին արցախեան աւանդական գորգեր են: Մօտ 300 գորգերէ կազմուած թանգարանի մշտական ցուցադրութիւնը կը ներառէ 120-ը՝ «*Վիշապագորգ*», «*Խնձորեսկ*», «*Աստղագորգ*», «*Ծաղկագորգ*», «*Արծուագորգ*», «*Ծաղկած խաչեր*», «*Պատկերագորգ*» եւ այլն: Հաւաքածոյէն վերականգնուած են առաւել վնասուած գորգերը: Բացի այդ, թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նաեւ թուրքմենական եւ աֆղանական գորգերու օրինակներ, ինչպէս նաեւ կան ռուսական մշակոյթի որոշ արտեֆակտներ: Օգոստոս 2013-ին՝ թանգարան այցելած Արցախի հանրապետութեան նախագահ Բակօ Սահակեանը, յայտարարեց, որ գորգերու թանգարանը զգալի աջակցութիւն կը ցուցաբերէ ազգային աւանդոյթներու եւ արժէքներու պահպանման գործին, նպաստելով նաեւ Արցախի մէջ զբօսաշրջութեան առաջընթացին:


## Պատկերասրահ

Գորգեր7.jpg|
Գորգերի թանգարան.jpg|
Գորգեր.jpg|
Գորգեր3.jpg|
Գորգեր2.jpg|
Գորգեր1.jpg|
Շուշիի գորգերի թանգարանը ներսից.jpg|
Արցախյան գորգեր.jpg|
Գորգ6.jpg|
Գորգ5.jpg|
Գորգեր4.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Շուշի
Ստեփանակերտի Պատկերասրահ

**Ստեփանակերտի պատկերասրահ**, հիմնադրուած է 10 Փետրուար 1982-ին։

## Պատմութիւն
Ստեփանակերտ քաղաքի պատկերասրահը հիմնադրուած է 10 Փետրուար 1982-ին։ Տնօրէն նշանակուած է Ռոպերթ Արսէնի Աւէտիսովը (ծնունդով Ստեփանակերտցի, 1939)։

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան մէջ ռազմական գործողութիւններ սկսելու կապակցութեամբ պատկերասրահը դադրած է իր գործունէութիւնը։ Երկար ընդմիջումից յետոյէ ետք, 12 Յուլիս 2001-ին պատկերասրահը վերաբացուած է եւ ժամանակաւոր տեղակայուածՍտեփանակերտի քաղաքապետարանի առաջին յարկի դահլիճին մէջ։ Ստեփանակերտի պատկերասրահի տնօրէն նշանակուած է՝ Ելենա Գէորգիի Դադայեանը, որ մինչ օրս ալ կը համարուի պատկերասրահի տնօրէնը։

12 Հոկտեմբեր 2013-ին կայացաւ արդէն նորակառոյց Ստեփանակերտի պատկերասրահի բացումը, որ զուգորդուած է մայրաքաղաքի գեղեցիկ տօնի հետ։

## Հիմնադրամ
Պատկերասրահը ունի իր սեփական հիմնադրամը՝ համալրուած տեղական եւ օտարերկրացի գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու աշխատանքներով։

## Միջոցառումներ
Պատկերասրահը կը կազմակերպէ կերպարուեստի եւ զարդական կիրառական արուեստի ցուցահանդէսներ։ Կը կազմակերպուին մասնագիտական եւ ինքնուս ստեղծագործողներուի աշխատանքներու ցուցահանդէսներ. ցուցադրուած նկարներն ու քանդակները ենթակայ են նաեւ վաճառքի։ Պատկերասրահի առաջին եւ երկրորդ յարկերուն մէջ կը գտնուին գծագրիչ եւ քանդակագործի արուեստանոցները, ցանկութիւն յայտնած այցելուները կրնան ականատես ըլլալ անոնց աշխատանքներուն։ Հնարաւորութիւն ունին վաճառելու նաեւ տարբեր տեսակի զարդական կիրառական արուեստի աշխատանքներ։

## Հասցէ
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ, Սասունցի Դաւիթ 6 հասցէին վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ