open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քոնֆուսիուս

**Քոնֆուսիուս** (),  չինացի մտաւորական, ուսուցիչ, խմբագիր, քաղաքական գործիչ եւ փիլիսոփայ։ Ազնուութիւնը, արդարութիւնը, պարկեշտութիւնը, ներողամտութիւնը շուրջիններուն հանդէպ, Քոնֆիսուս այս գաղափարները կը քարոզէր, որպէսզի ընկերային կարգը յարգուի, եւ երկիրները լաւ կառավարուին։

## Կենսագրութիւն
Կ'ենթադրուի, թէ Քոնֆիսուս ապրած է Լու իշխանապետութեան մէջ, Ք. Ա. 551-էն 479-ի միջեւ: Քոնֆուսիուս երեք տարեկանին իր հայրը կը կորսնցնէ: Ամբողջ ընտանիքը առանց դրամի կը մնայ: Կարենալ ապրելու համար Քոնֆուսիուս 17 տարեկանին ուսուցիչ կը դառնայ եւ կ՛աշխատի Լու իշխանապետութեան վարչութեան մէջ:

53 տարեկանին Քոնֆուսիուս կը դառնայ Լուի դուքսին արդարութեան նախարարը: Սակայն յուսախաբ իր տիրոջ կեցուածքներէն` ան կ՛որոշէ հեռանալ եւ շրջիլ` համերաշխ կերպով ապրելու եւ իր բարոյական սկզբունքները ուսուցանելու համար: Ան իր երկիրը կը վերադառնայ տասնչորս տարի ետք, եւ հոն է, որ իր հետեւորդները իր ուսուցումը եւ միտքերը արձանագրեցին «Խօսակցութիւններ» գիրքին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Նասիմ Նիքոլաս Թալէպ

**Նասիմ Նիքոլաս Թալէպ** (), իմաստասէր, ուսողագիր, ապագայատես, գիրքերու հեղինակ եւ ձեռներէց, Նիւ Եորքի համալսարանի դասախօս։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լիբանան: Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն անոր ընտանիքը հեռացած է երկրէն. Թալէպները քաղաքական նշանաւոր ընտանիք են Լիբանանի մէջ, ուստի հեռացման պատճառներէն մէկը նաեւ այդ էր:

Համալսարանական ուսում ստանալէ ետք Թալէպ սկսած է ուսումնասիրել պատահական իրադարձութիւններու ազդեցութիւնը տնտեսութեան եւ սակարաններու առեւտուրի վրայ, ինչպէս նաեւ ածանցեալ գանձատրական գործիքներով առեւտուրի ձեւերը:

Իր կանխատեսումներուն շնորհիւ Թալէպ քանի մը միլիոն տոլար վաստկած է 2007-2008 թուականներու համաշխարհային գանձատրական ճգնաժամի ժամանակ:

Գիտնականը 2023-ի Դեկտեմբերի առաջին երկու օրը այցելած է Երեւան եւ եղած է «Գիտութեան եւ գործարարութեան օրեր 2023» համաժողովի պատուաւոր հիւրը:

## Հայերէնի թարգմանուած գիրքերը
Թալէպի գիրքերէն հինգը «Անտարես» հրատարակչութիւնը «Կողբ» հիմնադրամի հետ համագործակցութեամբ թարգմանած է հայերէնի: Հինգ գիրքերը կը կազմեն հեղինակին «INCERTO» շարքը եւ բոլորն ալ համաշխարհային մեծ վաճառքներ ունեցած են:

Թալէպ անգլերէն կը գրէ, քանի որ դպրոցական ուսումի մէկ մասն ու համալսարանական ուսումը ստացած է ԱՄՆ-ի մէջ: Այդ գիրքերուն խմբագիրը, ի դէպ, Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրեանն է: Թալէպեան շարքի ամենայայտնին «Սեւ կարապը» գիրքն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Դասախօսներ
Սակրատա Ֆամիլիա

**Սակրատա Ֆամիլիա** (), Պարսելոնայի, Սպանիա, աշխարհահռչակ Սակրատա Ֆամիլիա տաճարը, որուն կառուցումը պիտի աւարտի 2026 թուականին՝ կառուցման մեկնարկէն 144 տարի վերջ: 

Հակառակ անոր, որ եկեղեցւոյ կառուցումը աւարտին հասած չէ, անիկա արդէն  ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ ։ 7 Նոյեմբեր 2010-ին, Հռոմի Պապ Պենետիկտոս ԺԶ-ն պաշտօնապէս օծած է մայր տաճարը։

## Պատմութիւն

### Հին շրջան
Սակրատա Ֆամիլիա տաճարի կառուցումը սկսած է 1882 թուականին՝ Անթոնի Կաուտիի նախագիծով: Այս ամբողջ ընթացքին տաճարը կիսակառոյց մնացած է: Ըստ նախագիծի՝ կառոյցը պէտք է ըլլար խաչի նման, այսինքն՝ քառաթեւ եւ պէտք է ունենար երեք ճակատային մաս՝ Քրիստոսի կեանքի կարեւորագոյն հատուածներու պատկերներով՝ ծնունդը, կեանքը, Յուդայի դաւաճանութիւնն ու մատնութիւնը, Տիրոջ խաչուիլն ու յարութիւնը։ Կաուտիի կենդանութեան օրօք կառուցուած է միայն առաջինը։

## Նոր շրջան
2024 թուակականի Մարտին, Սպանացի ճարտարապետ Անթոնի Կաուտիի գլուխգործոցը աւարտին հասցնելու նպատակով, ստեղծուած է կազմակերպութիւն։ Կազմակերպութեան նախագահ Էսթիւ Քամփս յայտարարած է, որ կառուցման աւարտը կը համընկնի ճարտարապետի մահուան 100-ամեակին։

Էսթիւ Քամփսի խօսքով՝ իրենք ունին գումար եւ անհրաժեշտ նիւթեր՝ շէնքը, ներառեալ Յիսուս Քրիստոսին նուիրուած 172.5 մեթրնոց կեդրոնական աշտարակը, որ Սակրատա Ֆամիլիան կը դարձնէ Պարսելոնայի ամենաբարձր շէնքը, աւարտին հասցնելու համար:

Թէեւ շէնքը աւարտին հասցնել կը նախատեսուի մինչեւ 2026 թուականը, քանդակներու եւ տեքորաթիւ մանրամասնութիւններու եւ դէպի գլխաւոր մուտքը տանող սանդուխի վրայ աշխատանքները կը նախատեսուին շարունակել մինչեւ 2034 թուական:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տաճարներ
Եէ՛-եէ՛

**Եէ՛-եէ՛**, (անգլ․՝ Yé-yé կամ yeyé) (ֆրանս․՝ Yéyé)․ փոփ երաժշտութեան տեսակի ոճ մը, որ Արեւմտեան եւ Հարաւային Եւրոպա կը յայտնուի 1960-ական թուականներու սկիզբը։ Ֆրանսերէն *yéyé* եզր յառաջացած է անգլիական «yeah! yeah!»-էն, ժողովրդականացած բրիտանական «պիթ» երաժշտութենէն (Beat music), ինչպէս օրինակ՝ Պիթլս։ *Եէ՛-եէ՛* ոճը, եւ արագօրէն կը տարածուի աշխարհի չորս ծագերուն, որպէս հետեւանք ֆրանսացի յօրինողներու եւ երգիչներու՝ Սիլվի Վարդանի, Սերժ Կենսպուրկի, Ֆրանսուազ Արտիի եւ Ֆրանս Կալի ունեցած մեծ յաջողութիւններուն։ 
մինի|Սերժ Կենսպուրկ, Ֆրանս Կալ եւ Մարիօ տել Մոնաքօ․ Eurovision 1965 առաջին մրցանակի արժանացած  «Poupée de cire, poupée de son» պարգեւատրում

## Տեղեկութիւններ
Եէ՛-եէ՛ շարժումը կը ծագի «Salut les copains» ֆրանսական ձայնասփիւռի ծրագրէն, որուն առաջին սփռումը եղած է Դեկտեմբեր 1959-ին։ «Salut les copains» խօսքը Ժիլպեր Պեքոյի եւ Փիեռ Տելանոյքի երգին տիտղոսն է։ Եէ՛-եէ՛ երգագրութիւնը կը բովանդակէ նաեւ անհարթ (պարոք), տարաշխարհիկ, փոփ, ճազ եւ ֆրանսական «շանսոն» (քնարերգութենէ քշուած) տարերք։ 

Այդ ժամանակաշրջանին եէ՛-եէ՛ երաժշտութիւնը պաշտող երիտասարդները անուանուած են եէ՛-եէ՛ աղջիկ կամ եէ՛-եէ՛ տղայ, իսկ Յունաստանի մէջ անոնց տրուած է «եէեէդես» անունը, (γιεγιέδες, եզակին՝ γιεγιές)։ Անոնք պահած են Պիթլսները բնորոշող մազի ձեւը։   

Եէ՛-եէ՛ շարժումին արագ տարածման մէջ դեր խաղցած են Ֆրանսուազ Արտիի «Tous les garçons et les filles» եւ Eurovision 1965-ին ընթացքին Ֆրանս Կալին կողմէն երգուած եւ առաջին մրցանակի արժանացած  «Poupée de cire, poupée de son» երգերը։   

## Եէ՛-եէ՛ շարժումը յատկանշող արուեստագէտներ
Ճոնի Հալիտէյ, Շէյլա, Քլոտ Ֆրանսուա, Ռիշար Անտոնի, Սիլվի Վարդան, Էտի Միչել, Ֆրանսուազ Արտի, Ֆրանս Կալ, Մարի Լաֆորէ, Էրիք Սէն Լորան, Աննի Ֆիլիփ, Շանթալ Կոյա, Շանթալ Քելի, Քրիսթոֆ, Տալիտա, Տանի, Տանիէլ Ժերար, Տիք Ռիվըրս, Լէ Պարոնէ, Ֆրանք Ալամօ, Էրվէ Վիլար, Լաքի Պլոնտօ, Միշել Ռիշար, Բեթուլա Քլարք, Սալվաթորէ Ատամօ, եւայլն։

## Տե՛ս նաեւ
Պէյպի պումըր

          
## Ծանօթագրութիւններ
Պէյպի պումըր

մինի|Արեւմտեան աշխարհին մէջ սերունդներուն շարքը
**Պէյպի պումըր** (անգլ․՝baby boomers), անգլիական եզր․ կը բնորոշէ Լուռ սերունդին յաջորդող եւ X սերունդին նախորդող ժողովրդագրական խումբը։ Պէյպի պումըր սերունդը կը ներկայացնէ ընդհանրապէս Ամերիկայի եւ Եւրոպայի այդ անձերը որոնք ծնած են 1946-1964 միջեւ։ 

Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք, ծնունդներու մեծ աճ մը կ՛արձանագրուի։ Տարբեր լրագրողներ, յետ պատերազմեան բնակչութեան աճը նկարագրած են որպէս պայթիւն մը, ինչպէս օրինակ՝ Սիլվիա Ֆ․ Բորթըր «Նիու Եորք Բոսթ» 4 Մայիս 1951-ի իր յօդուածին մէջ։ Ան յենուած է Ա․Մ․Ն․ բնակչութեան աճի եղելութեան վրայ՝ 2 357 000 նոր ծնունդներ 1950-ին։

«Պէյպի պումըր» որպէս խումբ, իրմէ նախորդող բոլոր սերունդներէն եղած է ամենէն հարուստը եւ աւելի մարզուածը։ Առաջին սերունդն է որ մեծնալով կը տեսնէ ծողովուրդին վիճակին բարելաւումը։ Սակայն, այդ սերունդն է որ քննադատուած է իր գերսպառողութեան համար։ 

Կարեւոր եղելութիւններ ձեւակերպած են Պէյպի պումըր ժամանակաշրջանի մշակոյթը, ինչպէս օրինակ՝ Պաղ Պատերազմը, զանազան շարժումներ (բնութեան միջավայրի, հակապատերազմական, բնապահպանման, եւայլն)։

## Պէյպի պումըր եզր
Պէյպի պումըր եզր առաջին անգամ գործածուած է Daily Press-ին մէջ՝ 28 Յունուար, 1963։ Իսկ Օքսֆորտ համալսարանի Անգլիական բառարանը եզրին արդի մեկնաբանումը կը ժամանակագրէ Ուաշինկթոն Բոսթ թերթին մէջ 23 Յունուար, 1970-ին լոյս տեսած մէկ յօդուածին մէջ։ Բիու Ուսումնասիրութիւններու Կեդրոնը, որպէս պէյպի պումըր կը բնորոշէ անոնց որ ծնած են 1946-1964 միջեւ։ Ա․Մ․Ն․ Ժողովրդագրական Գրասենեակը որպէս պէյպի պումըր կը բնորոշէ՝ «այդ անձերը որ ծնած են Ա․Մ․Ն․ մէջ 1946-1964 տարիներուն ընթացքին»։ Ա․Մ․Ն․ Պահեստի Դաշնակցային Խորհուրդը 1946-1964 ժամանակաշրջանը կը գործածէ բնորոշելու համար պէյպի պումըը-ները։ Աւստրալիոյ վիճակագրական Սպասարկութիւնը, ինչպէս նաեւ  Աւստրալիոյ Ընկերական Ուսումնասիրութիւններու Կեդրոնը պէյպի պումըր կը բնորոշեն այդ անձերը, որոնք ծնած են 1946-1964 միջեւ։

         

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ազգագրութիւն
Նոր Կեանք (թերթ, Պուքրէշ)

«**Նոր Կեանք**», հասարական-քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային ամսաթերթ (մինչեւ 1982 թուականը՝ շաբաթաթերթ)։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1950-էն Պուքրէշի մէջ (հայերէն), 1990-էն՝ հայերէն եւ ռումաներէն։ Խմբագիրներ՝ Յարութիւն Պապոյեան, Յարութ Ասլանեան (Հորիոն), Տիգրան Տէր-Գրիգորեան, Թագւոր Շիշմանեան, Սարգիս Սէլեան (1978 թուականէն)։

Կը լուսաբանէ Ռումանիոյ  ներքին ու արտաքին քաղաքականութիւնը, ռումանահայ համայնքի կեանքը, տեղեկութիւններ կը հաղորդէ Հայաստանէն, սփիւռքահայ համայնքներէն, կը տպագրէ ռումանահայ գրողներու գործեր, նմուշներ ռումանական գրականութենէն, ճանչցուած հայագէտներու յօդուածներ։

Կը տարածուի շուրջ 30 երկիրներու մէջ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Նոր Կեանք (թերթ, Կլենտել)

«**Նոր կեանք**», շաբաթաթերթ ԱՄՆ-ի մէջ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1978 թուականէն Կլենտելի մէջ՝ հայերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն։ Խմբագիրներ՝ Վահան Ճանսըզեան, Աբրահամ Չափարեան, Հրանդ Սիմոնեան, Լեւոն Ֆերմանեան, Սարգիս Մաճարեան, Գրիգոր Շէնեան (1981 թուականէն)։

Պարբերականը կը լուսաբանէ Կլենտելի հայկական համայնքի առօրեան, ամերիկահայ կեանքին, Հայաստանի, Արցախի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւնները, կը տպագրէ բանասիրական, կրօնական, գրական, տնտեսական եւ մարզական յօդուածներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Նոր Կեանք (թերթ, Մարսէյլ)

«**Նոր Կեանք**», հասարակական, գրական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ։ Հայ Ազգային Ճակատի պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1944-1947 թուականներուն Մարսէյլի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Եղիշէ Թորոսեան, Վարդան Թեմուրճեան։ Աջակցած է Մարսէյլի հայ համայնքի հասարակական-մշակութային կեանքի աշխուժացման, ամրապնդած է համայնքի կապը Հայաստանի հետ։ Լուսաբանած է ՀԽՍՀ տնտեսութեան ու մշակոյթի ձեռքբերումները, մեծ տեղ յատկացուցած է ներգաղթին։

«Նոր Կեանք» պարբերականը անդրադարձած է անցեալի հայ ազգայնական գործիչներու գործելակերպին։ Գրական բաժինին մէջ տպագրուած են Սփիւռքի եւ խորհրդահայ գրողներու գործերէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Հայ Ազգային Ճակատ

**Հայ Ազգային Ճակատ** (ՀԱՃ), հայ հայրենասէրներու հակաֆաշիստական ընդյատակեայ կազմակերպութիւն (1942–1945 թուականներուն)։ Կազմուած է ֆրանսահայ կոմունիստներու նախաձեռնութեամբ։ Կը միաւորէր ֆրանսահայ համայնքի հայրենասէրներուն։ Կազմակերպիչներն էին Հանրի Մարմարեանը, Մեսրոպ Ասատուրեանը, Դաւիթ Դաւթեանը, Շահէ Տատուրեանը, Սիրակ Պաղտասարեանը, Մելքոն Գեղունին, Կարապետ Քիւրէջեանը, Սարգիս Ալթունեանը եւ ուրիշներ։ Գերմանական գրաւումէն Ֆրանսայի ազատագրման պահին ՀԱՃ թուականի շարքերուն մէջ կար աւելի քան 10 հզ հայ հայրենասէր։ 1943 թուականին ՀԱՃ թուականի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած է Երիտասարդ ֆրանսահայ հայրենասէրներու ճակատը։ Հայ հայրենասէրները գերմանական ուժերուն դէմ կը պայքարէին մատչելի բոլոր միջոցներով։ ՀԱՃ ընդյատակում հրատարակած է թերթեր, թռուցիկներ, Սովինֆորմբիւրոյի հաղորդագրութիւններ եւն։ Ֆրանսական եւ հայկական պարբերականները իրենց էջերուն մէջ կ՚ընդգծէին այն միտքը, որ հայ հայրենասէրները, մասնակցելով եւ օգնելով ֆրանսական Դիմադրութեան շարժման, անով իսկ կը կատարեն իրենց պարտքը հեռաւոր հայրենիքի՝ Հայաստանի նկատմամբ։ ՀԱՃ կազմակերպած է նաեւ նիւթական օգնութիւն Ֆրանսայի ազատագրման ֆոնտին (միայն 1943–1944 թուականներուն՝ 7 միլիոն ֆրանք։ Զգալի գումար հանգանակած է «Սասունցի Դաւիթ» թանկային շարասեան կազմակերպման ֆոնտին։ 1944-ի ամրան, Ֆրանսայի մէջ Ազգային ապստամբութեան օրերուն, ՀԱՃ աջակցած է հայ պարտիզանական եւ հայրենասիրական ջոկատներու ստեղծման։ Աշխուժօրէն մասնակցած է Փարիզի եւ Ֆրանսայի այլ քաղաքներու ու շրջաններու ազատագրման։ ՀԱՃ թուականի նման կազմակերպութիւններ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն գործած են նաեւ հայկական այլ համայնքներու մէջ (ԱՄՆ, Անգլիա, Ռումանիա, Պուլկարիա, Եգիպտոս, Սուրիա, Կիպրոս եւ այլն)։ Իրենց գործունէութեամբ այդ կազմակերպութիւնները զգալի աւանդ մուծած են հակաֆաշիստական պայքարի ընդհանուր գործին մէջ։

## Գրականութիւն

* Դրամփեան Տ. Ս., Ֆրանսահայ կոմունիստները դիմադրութեան տարիներուն, 1941–1944 թթ., Երեւան, 1967։

Ստորոգութիւն:Ազատագրական պայքարներ
Նոր Կեանք (հանդէս, Նոր Նախիջեւան)

«**Նոր կեանք**», գրական, քաղաքական կիսամսեայ հանդէս։ Վերակազմեալ Հնչակեան կուսակցութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1898-1902 թուականներուն Լոնտոնի մէջ։ Խմբագիրները եղած են Արփիար Արփիարեանը, Լեւոն Բաշալեան։ Ներկայացուցած է կուսակցութեան խնդիրներն ու նպատակները, ծանօթացուցած է հայերու կացութեանը Ռուսաստանի, Թուրքիոյ, Պարսկաստանի եւ այլուր։

Հանդէսը թարգմանաբար տպագրած է այլալեզու մամուլի՝ Հայկական հարցին նուիրուած յօդուածներ, անդրադարձած է Թուրքիայէն Արեւելեան Հայաստան հասած գաղթականներու ու որբերու ճակատագրերուն, որբերուն օգնելու կոչ ուղղել Ամերիկայի եւ Եւրոպայի երկիրներու հայութեան։ Տպագրած է նաեւ գեղարուեստական, պատմահայագիտական նիւթեր։

1902 թուականին միաւորուած է «Հնչակ» պարբերականին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Անգլիոյ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Au clair de la lune (երգ)

մինի|Au clair de la lune երգին համար պատկերազարդում, երաժշտական մասերով եւ բառերով
**Au clair de la lune** (ֆրանսերէն կ՛արտասանուի՝ *օ քլեր տը լա լիւն(ə)*)․ ԺԹ․ դարու ֆրանսական ժողովրդային երգ։ Երգին քերթուածին հեղինակը, ինչպէս նաեւ յօրինողը անծանօթ են։ Նուագարանի գործիք մը նուագել սկսնակներուն կ՛ուսուցանեն անոր պարզ մեղեդին։

## Քնարերգութիւն
Երգը առաջին անգամ կը յայտնուի 1820-ին *Le Voiture Verseés* կատակերգական-օփերային մէջ, սակայն միայն մէկ ոտանաւորի տունով։ Չորս տուն կ՛աւելնան 1858-ի «Chants et Chansons populaires de la France*»* ծաղկաքաղին մէջ։

1870-ի «Chansons et Rondes Enfantines» ծաղկաքաղին մէջ, բնագիր երգին չորս տուներէն միայն առաջին երկու տուները կը պահուին։

## Ձայնագրութիւն
Երգը առաջին անգամ կը ձայնագրուի 1860-ին Էտուար-Լէոն Սքոթ տը Մարթանվիլին կողմէ, անոր հնարած ինքնաձայգիրին (phonautographe) օգնութեամբ։ Ըստ մասնագէտներուն, ամենէն հին ձայնագրութիւնն է։

       
## Ծանօթագրութիւններ
Սարգիս Պալեան

**Սարգիս Պալեան**, Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայ քանդակագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1835 թուականին Սթամպուլ։ Քանդակագործ Կարապետ Պալեանի եւ անոր կնոջ՝ Նազիկ Պապայեանի չորս որդիներէն երկրորդն է։ Անոր եղբայրները՝ Նիկողոսը, Յակոբը եւ Սիմոնը նոյնպէս քանդակագործներ եղած են։ Սարգիսը եւ Նիկողոսը միասին սորված են փարիզեան նկարչական համալսարանին մէջ, սակայն Նիկողոսի հիւանդութեան պատճառով հարկադրուած կը վերադառնան Սթամպուլ ։ Սթամպուլ վերադառնալէն ետք, Սարգիսը կը միանայ իր հօր ծրագիրին՝ Պէյլրպէյի ամրոցի կառուցման ։ Իր հօր մահէն ետք, զբաղած է Ատիլէ Սուլթան ամրոցի վերանորոգմամբ ։
Սարգիս Պալեանի մասնագիտական աշխատանքը սկիզբ առաւ Յակոբի մահէն ետք, 1875 թուականին եւ Ապտուլ Համիտ II֊ի գահակալումէն ետք։ Իր քաղաքական հայեացքներուն պատճառով զինք կ'աքսորեն Եւրոպա, ուր ան կը մնայ 15 տարի, որմէ ետք կը վերադառնայ Օսմանեան կայսրութիւն

## Քաղաքացիական գործունէութիւն
Սարգիս Պալեանը հայկական Պատրիարքարանի անսամպլի անդամներէն էր, եւ աշխոյժ կերպով կ'օգնէր հայկական մշակոյթի ղեկավարներուն։

### Յայտնի ստեղծագործութիւններ
* Պէյլերպէյի ամրոց (1861 - 1865)
* Չիրագանի ամրոց (1863 - 1871)
* Մեչետ Փերթեւնեալ Վալիտ Սուլթանի մզկիթ, եղբօր Պալեան, Յակոբի հետ (1871)
* Փոշու գործարան Զէյթինպուրնի մէջ(1874)
* Ռազմական համալսարանի շէնք, այժմեան Սթամպուլի թեքնիկական համալսարան
* Բժշկական դպրոց, այժմեան Գալաթասարի համալսարան
* Ատիլէ սուլթան ամրոց
* Իհլձի ամրոց
* ԱպտուլԱզիզի որսսորդական տուն
* Կեագիտխանի մզկիթ

## Մահուան վայր
Սարգիս Պալեանը թաղուած է հայկական Պագլարպաշիի գերեզմանոցին մէջ։

## Պատկերասրահ


Bosfor B17-35.jpg|Պէյլերպէյի ամրոց
Istamboul_-_Palais_Ciragan.jpg|Չիրագան պալատ
Valide Sultan Mosque Istanbul.jpg |Վալիտ Սուլթան մզկիթ-Սթամպուլ



## Ծանօթագրութիւններ
Զաթրիքիոն

[մինի|Զաթրիքիոն, Ք․Ա․1600 - յայտնաբերուած է Քնոսոս 1900-ին․ կը գտնուի Իրաքլիոնի Հնաբանական թանգարանը, [Իրաքլիօ, Կրետէ]]
**Զաթրիքիոն** (յուն․՝ Ζατρίκιον)․ Մինոասեան ժամանակաշրջանի հնաբանական իր, յայտնուած Քնոսոս (1900)։ Կը ցուցադրուի Իրաքլիոնի Հնաբանական Թանգարանին մէջ, իսկ անոր մէկ նմուշը կը հիւրասիրուի Նիու Եորքի Մեթրոբոլիթան Արուեստի Թանգարանին (The Met) մէջ։ 
[ձախից|մինի|[Քնոսոս․ «Զաթրիքիոնի անցք»]]

## Տեղեկութիւններ
Արթուր Էվանս 1900-ին Քնոսոսի մէջ կատարած հնաբանական պեղումներուն ընթացքին յայտնաբերած է Զաթրիքիոն, պալատին հիւսիս-արեւելեան կողմը։ Այդ օրէն ասդին, այդ վայրը կը կոչուի «Զաթրիքիոնի անցք»։ Ժամանակագրուած է Ք․Ա․1700 - Ք․Ա․1500 թուականներուն միջեւ։

## Նկարագրութիւն
Զաթրիքիոն քառանկիւն նշխար մըն է։ Անոր պատուանդանը տախտակէ է զարդարուած արժէքաւոր նիւթերով, ինչպէս օրինակ՝ փղոսկր, բիւրեղ, ապակիէ զանգուած, ոսկի եւ արծաթ։

Տախտակին քով, գտնուած են նաեւ փղոսկրէ չորս կոնաձեւ իրեր, որոնք հաւանաբար խաղին մաս կը կազմէին։

Հաւանաբար գտնուած նշխարը մեծահարուստ ազնուականի մը սեբականութիւնը եղած ըլլայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Վիրճինիա Աբգար

**Վիրճինիա Աբգար** (1909, Նիւ Ճրզի - 1974, Նիւ Եորք), բժիշկ, մանկաբոյժ եւ անէսթէզաբան, յայտնի է Ապգարի նիշի՝ նորածնի վիճակի արագ գնահատման մեթոտի ներդրումով։

## Կեանքն Ու Գործունէութիւնը
Մանկաբոյժ Վիրճինիա Աբգարին կը պատկանի Ապգարի նիշը (Apgar score), որուն արդիւնքին իւրաքանչիւր ծնողք անհամբեր կը սպասէ, վստահ ըլլալու համար իր նորածինին անթերի առողջութեան: 1953-ին հաստատուած այս քննութիւնը գիտական առաջին գործիքը եղած է, որուն միջոցով կարելի կ’ըլլայ կանխագուշակել նորածինի մը առողջական ծանր, երբեմն մահացու հարցերը եւ անոնց լուծումներ փնտռել:

Երբ Աբգար շրջանաւարտ կ’ըլլայ Գոլումպիայի Համալսարանէն 1933 թուականին, վիրաբուժութեան մէջ մասնագիտանալու կը ձգտէր: Իր դասախօսներէն մին սակայն չի քաջալերեր զինք եւ աբգար կը մասնագիտանայ անէսթէզիի մէջ եւ կը դառնայ առաջին տնօրէնը 1938-ին հիմնուած Գոլումպիոյ Presbyterian հիւանդանոցի անէսթէզիի բաժանմունքին:

Աբգար կը խորանայ բժշկութեան մէջ, գտնելու համար իր մասնագիտութեան ազդեցութիւնները մարդկային մարմնին, ծննդաբերութեան եւ նորածինի մը առողջութեան վրայ: Ինքն է որ հաստատած է այս ցանկը, աշակերտի մը հարցումէն ելլելով: Այս ցանկէն առաջ դժուար էր իմանալ նորածինի մը առողջական վիճակը ծնունդին առաջին ժամերուն. ասիկա պատճառ կը դառնար, որ նորածիններ մահանային այնպիսի պատճառներով, որոնց առաջքը կարելի էր առնել:

Իր յիսունականներուն Աբգար նոր ճիւղի մը կը սկսի հետեւիլ՝ ընկերային առողջաբանութեան մէջ նուաճելով մագիստրոսական աստիճան, Ճոնս Հոփքինս համալսարանէն ներս: Այս ընթացքին է, որ հանրութեան ուշադրութիւնը կը հրաւիրէ ծնունդի արատները կանխարգելելու միջոցներուն վրայ:

ԱՄՆ-ի նախկին Surgeon General Յուլիոս Ռիչմընտ ըսած է.

«Տոքթ. Վիրճինիա Աբգար շատ բան ըրած է մայրերու, նորածիններու եւ սաղմերու առողջութեան համար, շատ աւելին, քան ոեւէ մէկը 20-րդ դարու ընթացքին»:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* 
* 

Ստորոգութիւն:7 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:7 Օգոստոսի մահեր
Բերիբթերոս

մինի|200x200փքս|Բերիբթերոս տաճարի պարզ յատակագիծ
**Բերիբթերոս**. դասական ճարտարապետութեան մէջ Բերիբթերոս հին յունական տաճարի տեսակ է, որ շրջապատուած է սիւնաշար կամարակապ սրահէ մը։ 

## Տեղեկութիւններ
Բերիբթերոս տաճարը կրնայ ըլլալ կամարակապ սրահ մը, կրպակ մը եւ կամ մատուռ (աղօթարան) մը եւ հին տաճարներու ամենէն շատ տարածուած ճարտարապետական ոճն է։ Տաճարը իր ներքեւը ունի նախագաւիթ մը (*Πρόναος* կամ *πρόδομος*)։ [մինի|220x220px|Իֆեսթոս տաճար, Աղորա, [Աթէնք]]
Տաճարին առջեւի եւ ետեւի տեսքը ունին վեցական սիւներ։ Դարերուն ընթացքին, կոնքերու սիւներու թիւը կը փոխուի։ Արքայիք շրջանին (Ք․Ա․800-Ք․Ա․480) կը հանդիպինք 6 × 16 սիւներու, ինչպէս օրինակ՝ հին Օլիմպիայի (Ողիմպիայի) Իրայի տաճարը։ Իսկ դասական շրջանի (Ք․Ա․480-Ք․Ա․323) տորիան ոճի տաճարներուն մեծամասնութեան մէջ կը հանդիպինք 6 × 13 սիւներու, իսկ կարգ մը պարագաներու 6 × 15 սիւներու՝ Տելֆիի Ափոլոնի տաճարը եւ կամ 6 × 14 սիւներու՝ Թեղէայի (Պելոպոնես) Ալէաս Աթինաս տաճար։ Հելենիստական դարաշրջանին չափերը ալ աւելի կը պզտիկնան, ինչպէս օրինակ՝ Էփիդավրոսի Ասքլիփիոս տաճարը (6 × 11 սիւներ), իսկ Բերղամոսի Աթինա տաճարին մէջ կը հանդիպինք 6 × 10 սիւներու։ Բացառութիւն կը կազմէ Փարթենոնաս (8 × 17 սիւներ), որուն ճակատը սակայն՝ կանոնին կը հետեւի։[մինի|[Բոմբէյ|Բոմբէյի Ափոլոնաս տաճար]]
## Յոնիական ոճի բերիբթերոս տաճարներ
Յոնիական ոճի բերիբթերոս տաճարներուն չափերը ալ աւելի փոքր են։ Ինչպէս օրինակ՝ Լավրանդայի  (հին յուն․՝Λάβρανδα) Տիաս տաճարը (6 × 8 սիւներ),  Ալավանդայի (Թուրքիա) (հին յուն․՝ Ἀλάβανδα) Ափոլոնի տաճարը (6 × 9 սիւներ) եւ Բրիինիի Աթինա տաճարը (6 × 11 սիւներ)։

Բերիբթերոսին չորս կոնքերը շրջապատուած կ՛ըլլան սիւնաշարէ մը որ կը կազմէ քառանկիւն կամարաշար մը (յուն․՝ Περιστύλιο եւ կամ  περίσταση)։  Բերիբթերոս եզր յաճախ կը գործածուի Տորիան ոճով շինութիւններու համար։[մինի|Աթինա տաճար, (Բոսիդոնիա ''Paestrum,'' [Իտալիա)]]
## Մեծ Յունաստանի բերիբթերոս տաճարներ
Մեծ Յունաստանի բերիբթերոս տաճարները ունին նեղ ու երկայն կառոյց, 6 × 13, 6 × 14 կամ 6 × 15 սիւներով։ Հաւանաբար, որովհետեւ արքայիք շրջանի շինութիւններ են, ինչպէս օրինակ՝ Paestrum-ի Իրա տաճար (9 × 18 սիւներ), Բոմբէյի Ափոլոնաս տաճար (9 × 10 սիւներ)։

## Բերիբթերոս տաճարներ

* Էքադոպետոս տաճար, Աքրոփոլի, Աթէնք

* Իֆեսթոս տաճար, Աղորա
* Փոսիդոնաս տաճար, Սունիօ
* Իրա տաճար,  (Բոսիդոնիա *Paestrum*, Սալերնօ, Քամբանիա, Իտալիա) 
* Աքրաղանտաս տաճար (Ակրիճենթօ, Սիչիլիա, Իտալիա)Աթինա
* Աթինա տաճար, (Բոսիդոնիա *Paestrum*)

     

## Ծանօթագրութիւններ
Կայծակ Առաքել

**Կայծակ Առաքել** (իսկական անունը՝ **Տիգրան Ապաճեան**), (1869 Բաբերդ- 1917 Երզնկա), Հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիտայի, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1869-ին Բաբերդ: Տակաւին պատանի տարիքին, Կայծակ Առաքել Երզնկայի մէջ կը միանայ Ռուբէն Շիշմանեանի (Տէրսիմի Քեռի)ի խումբին։

1896 թուականին կ'անցնի Կովկաս, ապա Պաքու: 1900-1903 թուականներուն կը փոխադրուի Կարս, ուր կը զբաղի Արեւմտեան Հայաստան զէնք փոխադրելով։ Ապա, 1903 թուականի Յունիսին, Թորգոմի /Թուման Թումեան/ ղեկավարած «Մրրիկ» խումբի կազմին մէջ ըլլալով կը հասնի Սասուն, ուր կը մասնակցի 1904 թուականի ինքնապաշտպանական կռիւներուն։ 1905-1906 թուականներուն, Հայ-թաթարական ընդհարումներու ժամանակ կը գործէ Երեւանի մէջ։ Այնուհետեւ, կը մասնակցի Իրանական յեղափոխութեան, ապա կ'անցնի Բաբերդ, Սեբաստիա եւ Վան։

1915 թուականին, ան Վանի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպիչներէն մէկը կը հանդիսանայ, որպէս զինուորական խորհուրդի անդամ։ 1916-1917 թուականներուն Երզնկայի մէջ կը զբաղի հայ գաղթականներու փրկութեան գործով։

## Աղբիւրներ
* «Ով Ով Է Հայեր» կենսագրական հանրագիտարան, հատոր 1, Երեւան, 2005։
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երեւան, 1996, էջ 175։

## Ծանօթագրութիւն
Սինկափուրի Ֆիլատելիստական Թանգարան

**Սինկափուրի ֆիլատելիստական թանգարան** (; ), Սինկափուրի փոստի պատմութեան եւ փոստային նամականիշերու թանգարան։

## Նկարագրութիւն
Թանգարանի շէնքը կը գտնուի Սինկափուրի Քոլմանի 23/Բ թաղամասը: Նախապէս եղած է անգլո-չինական դպրոցական () համալիրի մէկ մասը, որ կառուցուած է 1906 թուականին։ 1970-ական թուականներուն շէնքին մէջ տեղադրուած մեթոտիստական գրադարան (*Methodist Book Room*), իսկ վերականգնումէն ետք, այստեղ ստեղծուեցաւ թանգարանը։

19 Օգոստոս 1995-ին, Սինկափուրի ֆիլատելիստական թանգարանը իր դռները բացաւ այցելուներուն առջեւ։ Անոր նպատակն էր բարձրացնել ֆիլատելիոյ մէջ Սինկափուի պատմութեան եւ մշակութային ժառանգութեան նկատմամբ հետաքրքրուածութիւնը։ Մշտական ցուցադրութիւններէն բացի, թեմատիկ ցուցահանդէսները տարուան ընթացքին այցելուներուն ուշադրութեան կը յանձնեն տարատեսակ ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, որոնց կարգին նշանաւոր Ֆիլատելիստներու մասնաւոր հաւաքածուներ, շրջիկ արտասահմանեան եւ թեմատիկ ցուցահանդէսներ` փոստային նամականիշերու նոր թողարկումներու կապակցութեամբ։ Թանգարանին կից կը գործէ ֆիլատելիստական խանութ, որ սիրելի վայր դարձած է  հաւաքողներու շրջանակին համար։

Թանգարանը ունի ալպոմներ, ուր այցելուները կրնան տեսնել Սինկափուրի Հանրապետութեան կողմէ թողարկուած բոլոր փոստային նամականիշերը։ Բազմաթիւ այլ ցուցանմուշներու շարքին մէջ կարելի է գտնել նաեւ գերմանական քարոզչական կեղծիք՝ բրիտանական նամականիշերը, որոնք պատրաստուած են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, կանխամտածուած տառասխալով՝ Ջորջ VI–ին ծաղրելու համար։

## Պատկերասրահ

Singapore Philatelic Museum 2, Jan 06.JPG|Շէնք
Singapore Philatelic Museum 5, Aug 06.JPG|Ապրանքանիշի ստեղծումը: Արտադրական գործընթացը։
Singapore Philatelic Museum 3, Aug 06.JPG|Ֆիլատելիան ...
Singapore Philatelic Museum 4, Aug 06.JPG|Նամականիշի տպագրութեան մեթոտները
Inverted Jenny, Singapore Philatelic Museum - 20070220.jpg|Թանգարանէն ներս կը պահպանուի յայտնի «Շրջուած Ջեննիի» օրինակը


## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* *Lenzi I.* Museums of Southeast Asia. — Singapore: Archipelago Press, 2004. — 200 p.

## Արտաքին յղումներ
* 
*
Գծային Α (Γραμμική Α)

[մինի|Գծային Α - արձանագրութիւն․ յայտնաբերուած է [Զաքրոս|Զաքրոսի պալատին մէջ]]
**Գծային Α**, պղինձէ դարու ընթացքին մինոացիներուն կողմէն գործածուած գիր։ Կը սեպուի ըլլալ Գծային B (գործածուած է Միկինեան քաղաքակրթութեան շրջանին) գիրին նախահայրը, նախքան Միկինացիներուն գալուստը Կրետէ (Ք․Ա․1800-Ք․Ա․1450)։

## Տեղեկութիւններ
Գծային Α, Գծային B-ին նման փորագրուած է կաւէ տախտակներու վրայ, որոնք յայտնաբերուած են Կրետէ՝ Քնոսոս, Ֆեսթոս, Այիա Թրիադա, Մալիա, Խանիա, Արխանես, եւայլն, ինչպէս նաեւ Կրետէէն դուրս՝ Միլոս, Քէա, Քիթիրա, Թիրա, Միլիթոս եւ Թրիա (Փոքր Ասիոյ հիւսիս-արեւմուտք)։

## Ձեւ
[մինի|Գծային Α-ի ցուցակի կտորներ, [Սանթորինի (Թիրա)|Սանթորինիի հնավայր՝ Աքրոթիրի բնակավայրին  Δ18Α սենեակին մէջ գտնուած ]]
Գծային Α, Գծային B-ին նման վանկագիրերէ եւ նշանագիրերէ (բանատառերէ) կազմուած է։ Գտնուած են մօտաւորապէս 60-70 վանկագիրեր եւ 60 նշանագիրեր։ Անոնցմէ կէսը հասարակ են Գծային B-ի նշանագիրերուն հետ։ Այդ պատճառով Գծային Α կը սեպուի Գծային B-ի նախահայրը։

## Արձանագրութեան իրեր
Գծային Α-ի արձանագրութեան համար առ հասարակ գործածուած են կաւէ տախտակներ, քարէ իրեր եւ կամ նաեւ մետաղներ։
[մինի|Անօթ Գծային Α արձանագրութեամբ․ գտնուած է [Սանթորինի (Թիրա)|Սանթորինիի հնավայր՝ Աքրոթիրի բնակավայրին մէջ]]

## Լեզու
[ձախից|մինի|Տախտակ [Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան արձանագրութեամբ (Գծային Β)․ Աթէնքի հնաբանական թանգարան]]
Գծային Α նորագոյն հնաբանութեան գլխաւոր առեղծուածներէն է․ դեռ չէ լուծուած։ Անոր լուծումը երեւան պիտի հանէ լեզուն եւ հաւանաբար Մինոացիներուն ծագումը։

նշանագիրերը օգնած են եզրակացնելու տախտակներուն պարունակութիւնը։ Մարդոց եւ ինչքերու ցուցակներ են։

Գծային Α եւ Գծային B գիրերուն մէկ մասի նմանութիւնը օգնած են հասնելու այդ եզրակացութեան թէ երկու գիրերուն հասարակ նշանագիրիրեը հաւանաբար ունին նոյն ձայնական (հնչական) արժէքը։ Հիմնուելով Գծային B-ին, Գծային Α-ի գրութիւնները արտագրուած են, սակայն անոնց հնչական կատարումը չի պատկանիր մինչեւ հիմա ծանօթ որեւէ լեզուի մը։

Ենթադրուած է թէ Գծային Α գրութիւններուն լեզուն կրնայ Էթէօկրետական (*Ἐτεόκρητες / Eteocretan․* նախայունական լեզու, որուն մասին վկայութիւններ յայտնաբերուած են հին կրետական քանի մը այբուբենական արձանագրութիւններու մէջ) ըլլալ։

## Զուգորդութեան ցուցակ

            

## Ծանօթագրութիւններ
Ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարան

**Ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարան**ը, բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն է Երեւանի մէջ։ 
Հոկտեմբեր 1921-ին, Երեւանի նորաստեղծ համալսարանին մէջ սկսաւ գործել թեքնիքական ֆակուլտետը՝ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ճարտարապետներու ու շինարարներու պատրաստման առաջին հաստատութիւնը՝ ինժեներաճարտարապետական եւ ինժեներահիտրոթեքնիքական մասնագիտութիւններով ու 38 ուսանողներով:

1989-ին, Հայկական ԽՍՀ մինիստրներու խորհուրդի որոշմամբ, Երեւանի փոլիթեքնիքական ինստիտուտի համապատասխան ֆակուլտետներու ու ամպիոններու հիման վրայ ստեղծուեցաւ Ճարտարապետաշինարարական ինստիտուտը: Ռեկտոր դարձաւ Արեստ Պեգլարեանը: Այլ խօսքով, համալսարանը ստեղծուեցաւ Երեւանի փոլիթեքնիկական ինստիտուտի ճարտարապետաշինարարական, ճարտարագիտաշինական եւ երթուղային ցանցի ֆակուլտետներու հիման վրայ։ Մինչեւ 2000 թուական հանդիսացաւ Երեւանի ճարտարապետաշինական ինստիտուտ, 2000-2014 թուականներուն՝ Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարան։

## Պատմութիւն
23 Յունուար 2014-ին, ՀՀ Կառավարութեան որոշմամբ «Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարան»ը, որպէս պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն վերակազմաւորուած է «Ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի կողմէ։

Համալսարանը կը պարունակէ ճարտարապետութեան, արդիւնաբերական եւ քաղաքացիական շինարարութեան, շինարարութեան թեքնոլոճիայի, ջրաշինարարութեան եւ քաղաքային տնտեսութեան, երթուղիներու շինարարութեան ֆակուլտետներ, ասպիրանտուրա, ատենախօսութեան պաշտպանութեան երկու մասնագիտական խորհուրդներ, հեռակայ ուսուցման բաժին, գրադարան, հրատարակչութիւն։ Կը հրատարակէ «Ինժեներ» ամսաթերթը, 2006 թուականէն սկսեալ։ Ճարտարապետութեան ֆակուլտետին կից կը գործէ ճարտարապետական նախագծման աշխատասենեակ՝ մասնագիտական գրադարանով։ Համալսարանը կը համագործակցի արտերկրի շուրջ 138 գիտաճիւղական հաստատութիւններու հետ։ Անդամակցած է Եւրոպայի ճարտարապետական կրթութեան համալսարաններու, ԱՊՀ երկիրներու ճարտարապետական եւ շինարարական մասնագիտութիւններով համալսարաններու ընկերութիւններուն, նաեւ իտալական «Ռոմշուալ-տօ տել Պիանկօ Ֆոնտասիոն» կազմակերպութեան։ 2010-2011 ուսումնական տարեշրջանին ԵՃՇՊՀ-ի մէջ ուսանած է շուրջ 3,5 հազար ուսանող։ ԵՃՇՊՀ-ի ռեկտոր եղած է Արեստ Պեգլարեանը (1989-2006), 2006-2013 թթ. Յովհաննէս Թոքմաճեանը, 2014-ին հինգ տարի ռեկտոր եղած է Գագիկ Գալստեանը, ներկայիս՝ 2024-ին դոկտ. Մանուկ Գէորգ Բարսեղեան:

## Պատկերասրահ

image:Համալսարանի hամակառույց. Երևանի ճարտարագիտական և Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանները (5).JPG|Երեւանի ճարտարագիտական եւ Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարանը
image:Պոլիտեխնիկ, Մասնաշենք` երրորդ 1.JPG|Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարանի առաջին մասնաշէնքը


## Արտաքին յղումներ
* Ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարանի պաշտօնական կայքը

## Ծանօթագրութիւններ
Մուսթաֆա Րէշաթ Միմարօղլու

Հայ Եղեռնիի տեխնոկրատ Մուսթաֆա Րէշաթ ծնած է Սէլանիք 1882-ին: Հայրը Իպրահիմ Լիւթֆի Էֆէնտի իբր պետական պաշտօնեայ 1885-ին կը նշանակիւի Իսթանպուլ: Ընտանեօք կը հաստատուին Իւսկիւտար Հայաշատ թաղի մը մէջ որոնք լաւ դարցիութեան յարաբերութիւններ Կ'ունենան երկար տարիներ:
Հայրը իրեն կը սորվեցնէ Արապերէն և Ֆարսի լեզուները: Յետոյ կ'արձանագրուի Սօղուքչէշմէ Զինուորական Միջնակարգ Դպրոց: Շրջան մը կը հետեւի Ֆրանսական Սէն Ժօզէֆ դպրոցը: Զինուորական Միջնակարգ Դպրոց յաճախած տարիներուն ընկերոջի մը միջոցաւ կը ծանօթանայ  «Հայրենասիրութեան» գաղափառով՝ կարդալով Շինասի, Նամըք Քէմալ և Զիյա Փաշային գրական ստեղծագործութիւնները կարդալով: Սօղուքչէշմէ Զինուորական Միջնակարգ Դպրոցէն ետք կը յաճախէ բժշկական աւագ դպրոց բայց չուզէր շարունակել: Յետոյ ուսումը կ'ամբոջացնէ Տէրսաատէթ(Վէֆա) աւագ դպրոցի մէջ: Այս միջոցին կը տիրանայ Հայ լեզուի իր դրացիութեան յարաբերութիւններու պատճառաւ որ ունէր մտերիմ ընկերութիւններ անոնց հետ: 1899-ին կը շարունակէ քաղաքագիտական բարձր դպրոց և շրջանաւարտ կ'ըլլայ Յուլիս 1902-ին:
22 Հոկտեմբեր 1902-ին իր մօր առաջարկով և համոզումով կ'ամուսնանայ իր մօրաքրոջ մեծ աղջկան հետ որմէ կ'ունանայ երեք հատ մանչ զաւակ:
1902-էն մինչև 1908 իր առաջին պաշտօնը կ'ըլլայ Ապտիւլհամիտ Բ.ին ֆինանսներու բաժնի անշարժ գոյքերու հաշուապահ: 24 Յուլիս 1908-ին կը հռչակուի Սահմանադրականութիւնը: Յետոյ Դեկտեմբեր 1098-ին կը նշանակուի Կարինի Նամրավան ավանի թաղապետ: Մի քանի ամիս ետք կրկին կը նշանակուի Երզնկա Քէմախ իբր դաղապետ:
Յասմիկ Պապեան

**Յասմիկ Պապեան** (), օփերային երգչուհի։ Եղած է արեւմտեան ու հայ դասական երաժշտութեան ընտրելագոյն մեկնաբանը։ Ան աշխարհի ամենահեղինակաւոր օփերայի բեմերու եւ համերգային սրահներու վրայ հանդէս եկած ու կարեւոր դերեր ստանձնած է նշանաւոր օփերաներու մէջ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ Աւարտած է Կոմիտասի անուան Պետական երաժշտանոցը նախ իբրեւ ջութակահար ապա իբրեւ երգչուհի։ Օտար հեղինակներու դասական գործերը մեկնաբանելու կողքին, ան կը մեկնաբանէ նաեւ Կոմիտասի, Չուխաճեանի, Կանաչեանի, Տիգրանեանի, Տէրտէրեանի, ստեղծագործութիւնները։

Յասմիկ Պապեան 1991-էն ի վեր հաստատուած է Վիեննա, շուտով դուրս գալով նետուած է միջազգային ասպարէզ։  Միջազգային մամուլը բազմիցս անդրադարձած է իր մասին, նկատելով զինք իբրեւ աշխարհի օփերայի լաւագոյն ձայներէն մին։

## Կոչումներու եւ շքանշաններ
Յասմիկ Պապեան 2004-ին արժանացած է «Հայաստանի Հանրապետութեան Ժողովրդական Արուեստագէտ»ի կոչումին, իսկ 2005 ին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ. ի ձեռամբ պարգեւատրուած է «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» բարձր շքանշանով, իբրեւ համայն աշխարհի մէջ Հայաստանի մշակութային դեսպան։

2012-ին արժանացած է Գիւմրիի պատուաւոր քաղաքացի կոչումին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ
Նիքոլա Անելքա

**Նիքոլա Անելքա** (, ), Ֆրանսայի ազգային խումբի նախկին յառաջապահ: Ան 2000 թուականին Ֆրանսայի հետ դարձած էր Եւրոպայի ախոյեան եւ մաս կազմած Փարիզ Սեն Ժերմենի, Արսենալի, Ռէալ Մատրիտի եւ Չելսիի նման ակումբներու:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Սիւզան Խարտալեան

**Սիւզան Խարտալեան** (), լրագրող, հրապարակախօս, վաւերագրական ֆիլմերու հեղինակ եւ բեմադրիչ։

Սիւզան Խարտալեանի «Inside Her Inside Me, A Tale of Three Yazidi Women» փաստավաւերագրական ֆիլմը The Wiener Holocaust Library-ի նախաձեռնութեամբ, Ապրիլ 30-ին պիտի ցուցադրուի Լոնտոնի մէջ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պէյրութ, նախնիները Կիլիկիայէն են։ Մեծցած է հայկական աւանդութիւններով ապրող ընտանիքի մը մէջ` Պուրճ Համուտի կեդրոնական մասը գտնուող հայկական թաղամասին մէջ, ուր անցուցած է մանկութիւնը:

Աւարտած է Լիբանանի հայկական երկրորդական վարժարանը: Քանի մը կրթութիւն ստացած է: Սկիզբը հետաքրքրուած է բնագիտութեամբ, եօթը տարի այս մասնագիտութիւնը սորված է, զուգահեռաբար աշխատած է։ Ստացած է նաեւ դիւանագիտական կրթութիւն: Լրագրութեամբ սկսած է զբաղիլ 14 տարեկանին։

Ուսանած է տարբեր համալսարաններու մէջ, ապա գացած է Ֆրանսա՝ ուսանելու, որմէ ետք փաստագրական եւ վաւերագրական աշխատանքներու մէջ խորամուխ եղած է: Փարիզի մէջ հրատարակուող հայկական «Կամք» թերթի խմբագիրը եղած է։

1987 թուականէն  Սթոքհոլմ կը բնակի։ Շուէտի մէջ աւարտած է Փաստագրական ֆիլմերու սթոքհոլմեան դպրոցը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Օրօրոց Ճօճող Ձեռքը (ոտանաւոր)

alt=«Օրօրոց Ճօճող Ձեռքը» ոտանաւորին անգլերէն բնագիրը|մինի|«Օրօրոց Ճօճող Ձեռքը» ոտանաւորին անգլերէն բնագիրը:
**Օրօրոց ճօճող ձեռքը**. լրիւ խորագիրը՝ «**Օրօրոց ճօճող ձեռքը, այն ձեռքն է, որ կ՛իշխէ աշխարհին**», (անգլերէն՝ "The Hand That Rocks The Cradle Is The Hand That Rules The World")։ Չափածոյ ոտանաւոր մըն է, որուն հեղինակն է ամերիկացի բանաստեղծ՝ Ուիլիըմ Ռոս Ուալլէսը (անգլերէն՝ William Ross Wallace)։ Այս ոտանաւորը կը գովաբանէ մայրութիւնը՝ իբրեւ աշխարհիս մէջ փոփոխութիւն բերող գլխաւոր ոյժ։

Հակառակ անոր որ ոտանաւորը մեծաւ մասամբ մոռցուած է, սակայն յանկերգը (վերոյիշեալ ամբողջական վերնագիրը) դարձած է յաճախ յիշատակուող ասացուածք մը։

## Ծանօթագրութիւններ
Սարգիս Խարտալեան

**Սարգիս Խարտալեան** (), լիբանանահայ ջութակահար։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ, Մարաշցի ծնողքէ: Նախակրթութիւնը ստացած է Պուրճ Համուտի Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, 9 տարեկանին սկսած է ջութակի դասերու, ուսուցիչ ունենալով Օննիկ Սիւրմէլեանը, 12 տարեկանին տուած է առաջին ռեսիթալը:

Պէյրութի Գեղարուեստից Ակադեմիան յաջողապէս աւարտելէ ետք, 1957-ին մեկնած է Փարիզ, ուր վեց ամիս տեղւոյն երաժչտանոցին դասընթացքներուն հետեւելէ ետք, անցած է Քոփենհակըն (Դանիա), եւ աշակերտելով հունգարացի հռչակաւոր փրոֆ. Թելմանիի, արժանացած է բարձր գնահատանքներու: Թելմանիէն սորված է նաեւ կոր աղեղով նուագելը, որուն գաղտնիքին տիրացողները շատ քիչ են:

1960-ին Դանիոյ Արքայական Պալատին մէջ փայլուն նուագահանդէս մը տալով արժանացած է մասնաւոր պատիւներու եւ թագաւորը շքանշան մը տուած է եւ տեղւոյն թերթերը գրած են այդ առիթով.

## Նուագահանդէսներ
1960-ի Մայիսին, Խարտալեան Պէյրութի մէջ յաջող նուագահանդէս մը տուաւ դաշնակի ընկերակցութեամբ Արփինէ Փեհլիվանեանի, Ճիպէյլի «Թռչնոց Բոյն»ի նպաստ, Ամերիկեան Համալսարանի Չէփըլին մէջ։

1981-ին Քոփենհակընի Թիվոլի Սիմֆոնի նուագախումբին հետ Խարտալեան կը նուագէ Չայքովսքիի ջութակի քոնչերթոն եւ հայացգի նշաՆաւոր դասատու Իւան Կալամեան ունկնդրելով Սարգիսին Նուագը, արուեստագէտին կ՝ապահովէ Նիւ Եորքի Ճիւլիըրտ Երաժշտանոցի կրթաթոշակը:

1961-1966 Խարտալեան կը դառնայ Կալամեանի սիրելի աշակերտներէն մին, անկէ ստանալով նուագելու ոճ եւ թեքնիք եւ ուսուցչին յանձնարարութեամբ 1966-ին կ՝ընդունուի որպէս առաջին ջութակահար Սիաթըլի Սիմֆոնիք Նուագախումբին: 

1966-1980 նուագախումբին մաս կազմելով հանդերձ, Ռեսիթալներ կու տայ Պէյրութի, Եւրոպայի եւ Ամերիկայի զանազան քաղաքներու մէջ։

1980-ին, 12 թեկնածուներուն մէջէն կ'ընտրուի Սիաթըլի նուագախումբի «concertmaster»։ Նաեւ կը դասաւանդէ որպէս օգնական փրոֆ. երաժշտութեան Ուոշինկթընի Համալսարանին մէջ, 1974-ի Փետրուար 3-ին, Լոս Անճելոսի Միուէլիք Սենթըրի մէջ, նուագած է Արամ Խաչատուրեանի ջութակի քոնչերթոն, Արշակ Տիգրանեանի գլխաւորած Հայ Համանուագային Երաժշտական Միութեան կազմակերպած նուագահանդէսին:

## Մահը
Խարտալեան մահացած է սրտի կաթուածի հետեւանքով, 2 Մայիս 1982ին, Սիաթըլի մէջ անձնական ռեսիթալի մը ընթացքին նուագած պահուն։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* ՋՈՒԹԱԿԱՀԱՐ ՍԱՐԳԻՍ ԽԱՐՏԱԼԵԱՆԻ ԿԵԱՆՔԸ, «Հայրենիք» օրաթերթ, 16 Յունիս 1982, էջ 6։

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Բոմբէյի մանուկներու 2000 տարուան գծագրութիւններ

մինի|Բոմբէյի հնագիտական վայր․ հարուստի մը տան անցքը
մինի|Բոմբէյ, 2017-ի նկար
**Բոմբէյի մանուկներու 2000 տարուան գծագրութիւններ** (անգլ․՝ pompeii, 2000 years before children's work)․ Բոմբէյ (իտալ․՝ Pompei) Իտալիոյ հնադարեան քաղաքին մէջ շարունակուող պեղումները 2024-ի գարնան յայատնաբերած են քաղաքին մանուկներու գծագրութիւններ (graffiti)։ 79 թուականին մօտակայ Վեզուվիոյին սոսկալի ժայթքումին պատճառով քանի մը ժամուան մէջ Բոմբէյ կը ծածկուի մոխիրի հսկայ ալիքէ մը։ Քաղաքը կը յայտնաբերուի 1592-ին, մերձակայ Թորէ Անունցիանա քաղաքին գետնայարկ ջրուղիին կառուցման աշխատանքներուն ընթացքին։ 

## Տեղեկութիւններ
Գծագրութիւնները մօտաւորապէս 2000 տարուան են, նկատելով թէ քաղաքը ոչնչացաւ 79-ին, Վեզուվիոյի ահաւոր ժայթքումին ընթացքին։ Երեխաները պատերուն վրայ փայտածուխով պատկերացուցած են Բոմբէյի կեանքէն պատկերներ՝ սուսերամարտիկներ եւ որսորդներ։ Այս յայտնաբերումը գտնուած է հարուստի մը տան անցքի պատին վրայ։

Մասնագէտները կը յուսան որ այս յայտնաբերումը իրենց պիտի օգնէ աւելի լաւ հասկնալ թէ քաղաքին մանուկներուն կեանքը ինչպիսին եղած է այդ հնադարեան շքեղ քաղաքին մէջ, ինչպէս նաեւ քաղաքին ընկերութեան կեանքին մասին։ Անոնք, ըստ The Telegraph-ի Նիք Սքուարսի թարգմանութեան, իրենց առօրեային մէջ ականատես եղած են ու շփուած են «բռնութեան ծայրահեղ ձեւի» հետ, որ հաւանաբար, կը ներառէր հանցագործներուն եւ ստրկացած մարդոց մահապատիժները:

        

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հնաբանական մանկական արձանագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Հնաբանական քաղաքներ
Սիմոն Պալեան

**Սիմոն Պալեան** (Սիմոն Պէյ Պալեան),  (16 Մայիս 1846, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 7 Մայիս 1894, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն), ճարտարապետ։

Սիմոն Պալեանը մաս կը կազմէ ճարտարապետութեան մէջ հմուտ Պալեան ընտանիքին: Սիմոն Պալեանը որդին է Կարապետ Պալեանի:

## Կենսագրութիւն
Սիմոն Պալեանը ուսումը ստացած է Եւրոպայի մէջ, սակայն յայտնի չէ, թէ որ դպրոցէն ներս։ Իր եղբօր՝ Սարգիս Պէյի հետ աշխատած է որպէս ճարտարապետ։ Միւս եղբօր՝ Յակոբ Պալեանի մահէն ետք, ան նշանակուած է պալատի օգնական ճարտարապետ, միաժամանակ՝ գծագրող, զարդանախշերու մասնագէտ, հրաշալի մանրանկարիչ։ Պալեան ընտանիքի արհեստանոցէն ներս նախագծուած կառոյցներու արտաքին հատուածներուն վրայ գծած է նկարներ՝ ջրաներկի թեքնիքով։ Որպէս ճարտարապետ մասնակցած է Մաչքայի զինանոցի (1861-1862), Մաչքայի ոստիկանատան, Ելտըզի ապարանքի (Սարգիս Պալեանի հետ) շէնքերու նախագծման աշխատանքներուն։ Մանրանկարներով զարդարած է իր եւ Գրիգոր ու Կարապետ Պալեաններու կառոյցները։

## Տես նաեւ
* Պալեան Ընտանիք

## Ծանօթագրութիւններ
Յեղափոխական կազմակերպութիւն 17 Նոյեմբեր

**Յեղափոխական կազմակերպութիւն 17 Նոյեմբեր** (յուն․՝ Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη, *Epanastatiki Organosi dekaefta Noemvri),* ծանօթ նաեւ որպէս 17N եւ կամ 17 Նոյեմբերի խումբ․ եղած է քաղաքային հրոսակային պատերազմիկ ծայռայեղ ձախակողմեան ահաբեկչական կազմակերպութիւն, որ Յունաստանի տարածքին գործեց 1975-2002 ժամանակաշրջանին։ 

## Տեղեկութիւններ
Կազմակերպութեան գործողութիւնները ընդգրկած են սպանութիւններ, անհատներու դէմ զինական յարձակումներ, ռումբային յարձակումներ, զինամթերքի խլում եւայլն։ Կազմակերպութիւնը գործադրած է 103 ծանօթ (յանձն առած է մամուլի ճամբով) զինական գործողութիւններ (սպանութիւններ եւ ռումբային յարձակումներ), որոնց ընթացքին 23 մարդ սպանուած է։

17 Նոյեմբերի խումբը, Ա․Մ․Ն․ ամբաստանած է Յունաստանի Զինուորական վարչակարգին (Զինուորականներու մենատիրութիւն χ*ούντα* *junta*, 1967-1974) նեցուկ, զօրավիգ կանգնած ըլլալուն եւ իր թիրախը դարձած են Ամերիկացի, Անգլիացի եւ ուրիշ օտարազգի դիւանագէտներ եւ զինուորական պաշտօնեաներ։

Կազմակերպութեան պահանջները եղած են հետեւեալները․-

* Ամերիկեան խարիսխներու վերացումը Յունաստանէն
* Թրքական զինեալ ուժերուն հեռացումը Հիւսիսային Կիպրոսէն
* Յունաստան յետս կոչէ իր անդամակցութիւնը ՆԱԹՕ-էն (ՕԹԱՆ) եւ Եւրոպական Միութենէն։

Ահաբեկչութեան Հանրագիտարանը կազմակերպութիւնը կը նկարագրէ որպէս «տոկուն, մահացու եւ յաջող խումբ որ 25 տարիէ աւելի խոյս տուաւ իշխանութիւններէն» (*a durable, lethal and successful group" who evaded authorities for over 25 years)*։

## Յարձակումներ
17 Նոյեմբերի առաջին յարձակումը տեղի ունեցաւ 23 Դեկտեմբեր, 1975-ին եւ թիրախն էր Ա․Մ․Ն․ Կեդրոնական Հետախուզական Վարչութեան (CIA) Աթէնքի գրասենեակին պատասխանատու Ռիչարտ Ուելչ․ ան ահաբեկուեցաւ երեք ահաբեկիչներու կողմէ իր տան առջեւ։ 

### Զոհեր

## Կազմակերպութեան քայքայում
29 Յունիս 2002-ին, անհատ մը կը վիրաւորուի երբ Բիրէայի նաւահանգիստը գտնուող Hellas Flying Dolphins ընկերութեան տոմսակի պրակին առջեւ պայթուցիկ ռումբ մը կը զետեղէր։ Կը ձեռբակալուի եւ վրան կը գտնեն հրացան մը, որ կը պատկանէր 1984-ին ահաբեկուած Խրիստոս Մաթիսին եւ որ նաեւ գործածուած էր զանազան գողութիւններու։ Այնուհետեւ, մինչեւ 9 Յունուար 2003 կը ձեռբակալուին եւ կամ ինքնակամ կը ներկայանան կազմակերպութեան անդամները։

## 17 Նոյեմբերի դատը
17 Նոյեմբեր խումբին ձեռբակալուած անդամներուն դատը կը սկսի 3 Մարտ 2003-ին։ Երկար տեւող դատական շրջանէ մը ետք, ամբաստալեաները բանտարկութեան կը դատապարտուին։

         
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական յեղափոխական կազմակերութիւններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի յեղափոխական կազմակերպութիւններ
Ստորոգութիւն:Յեղափոխական կազմակերպութիւններ
Լա Թանթ ՏԷՍԷ 10 Ռեսթորան

մինի|281x281փքս|«Կանաչ օդանաւը», ըստ բնիկ ժողովուրդին
**Լա Թանթ ՏԻՍԷ 10 Ռեսթորան** (), Ղանայի Աքքրա քաղաքին մէջ 2013 թուականին հիմնուած իւրայատուկ ճաշարան մը:

## Պատմութիւն
Ճաշարանին տէրերը հին օդանաւ մը գտած են, 2005 թուականին: Ան լքուած է, երբ օդանաւի ընկերութիւնը իր դռները գոցած է: Օդանաւին նոր տէրերը 118 աթոռներով այս օդանաւը ճաշարանի վերածած են եւ անոր տուած են «Լա Թանթ ՏԷՍԷ 10 Ռեսթորան» անունը: Սակայն բնիկ ժողովուրդը զայն կը կոչէ «Կանաչ օդանաւը»:

Պոչին վրայ Ղանայի դրօշակին գոյները կրող այս կանաչ օդանաւը շատ մեծ յաջողութիւն կը վայելէ: Մարդիկ զայն կը յաճախեն ո՛չ միայն անոր ճաշացուցակին համար, այլ պարզապէս օդանաւ մը այցելելու համար, որովհետեւ անոնց մեծ մասը բնաւ չէ ճամբորդած օդանաւով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Օդանաւեր
Ստորոգութիւն:Ճաշարաններ
Խորէն Մէյխանէճեան

**Խորէն Մէյխանէճեան** ( - 30 Ապրիլ 2025, Նիւ Եորք), հայ երաժիշտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ, Սուրիա, 1937-ին։ Ընտանիքին հետ Հայաստան տեղափոխուած է 1946-ին: Հայրը մահացած է, երբ ինք նոր պիտի ծնէր, ուստի չէ տեսած իր հայրը եւ տան միակ զաւակն էր:

Պզտիկ տարիքէն յաճախած է Սուրբ Էջմիածին մօր հետ, ինչ որ մեծ ազդեցութիւն ձգած է մանուկ Խորէնին վրայ: Այդ ժամանակ որոշած է, որ հոգեւոր կրթութիւն պիտի ստանայ: 

Մէյխանէճեան 1956-1960 թուականներուն յաճախած է Սուրբ Էջմիածինի Հոգեւոր ճեմարանը՝ հետեւելու համար աստուածաբանութեան, իմաստասիրութեան, հոգեբանութեան եւ արուեստներու: Ուսանողական տարիներու մէկ տարի երաժշտական անհատական դասընթացքներու հետեւած է (տեսութիւն, բազմազանութիւն եւ դաշնաւորում) Հայ Եկեղեցւոյ սրբազան երաժշտութեան հռչակաւոր վարպետ եւ Կոմիտաս Վարդապետի երաժշտութեան մասնագէտ. Ռոպերթ Աթայեանի քով։

Սուրբ Էջմիածնի հոգեւոր ճեմարանին մէջ իր դասընթացքներու աւարտէն ետք, Խորէն Մէյխանէճեան ընդունուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան երաժշտանոցը, ուր աշակերտած է Թաթուլ Ալթունեանի: 1965 թուականին ստացած է երաժշտական ղեկավարութեան եւ խմբերգային երգեցողութեան մագիստրոսի աստիճանը: 1961-էն սկսեալ, երկրորդ խմբավարը եղած է Հայաստանի Պետական ակադեմական երգչախումբին, զոր կը ղեկավարէր Յովհաննէս Չեքիճեանը։ Չեքիճեան, իբրեւ խմբավար եւ երաժիշտ, նոյնպէս մեծ ազդեցութիւն ձգած է անոր վրայ: Ակադեմական երգչախումբին հետ միասին աշխարհի զանազան երկիրներու մէջ համերգներ ունեցած են:

1975-1979-ին Մէյխանէճեան վերադարձած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցը, ուր ստացած է երկրորդ մագիստրոսի աստիճան մը, որպէս օփերայի եւ նուագախմբային ղեկավար:

Խորէն Մէյխանէճեան իր գործունէութեան երեք տարի նուիորած է Խորէնեան պատարագի երգչախմբային եւ երգեհոնի նուագակցութեան յօրինման: 1984 թուականին Ամենայն Հայոց Վազգէն Ա. Կաթողիկոսի Սրբատառ կոնդակով պաշտօնապէս վաւերացուած է Խորէնեան Պատարագը եւ գործածութեան մէջ դրուած՝ հայ եկեղեցիներու մէջ:

Բացի ասկէ, Մէյխանէճեան դաշնաւորած է ծիսական ուրիշ շարականներ եւ հրատարակած է յօդուածներ՝ երաժշտական մեթոտաբանութեան մասին: 1991 թուականին Մոսկուայի կառավարութիւնը անոր շնորհած է Գերազանց ուսուցչապետի երաժշտական տիտղոսը:

Խորէն Մէյխանէճեան ԱՄՆ ժամանած է Տ. Խաժակ Արքեպիսկոպոս Պարսամեանի առաջարկով եւ իբրեւ առաքելութիւն որդեգրած է Սուրբ Պատարագի երգերու եւ շարականներու ճշգրիտ մեկնաբանութիւնը ուսուցանել Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ Հիւսիսային Ամերիկայի Արեւելեան թեմի տարածքին:

Խորէնեան պատարագը հրատարակուած է 1999 թուականին՝ Հայ Եկեղեցւոյ դպրաց դասերու ընկերակցութեան կողմէ, եւ լոյս տեսած է նաեւ Նիւ Եորքի մէջ:

2007 թուականին լոյս տեսած է Խորէն Մէյխանէճեանի ստեղծագործութիւններու ժողովածոն՝ «Կեանքիս երգերը» խորագրով: Անոր մէջ ընգրկուած են խմբերգներ, մշակումներ, հեղինակային երգեր, նաեւ՝ հոգեւոր եւ աշխարհիկ ստեղծագործութիւններ: Խորէն Մէյխանէճեանը հեղինակն է նաեւ Գէորգեան ճեմարանի օրհներգի երաժշտութեան:

Մահացած է 30 Ապրիլ 2025-ին, Նիւ Եորքի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Արեան ֆերիթին

մինի|Ֆերիթին
**Ֆերիթինը** սպիտակուց մըն է, որ երկաթ կ'ամբարէ բջիջներուն մէջ: Երկաթը անհրաժեշտ է արեան առողջ կարմիր գնդիկներ ստեղծելու համար: Արեան կարմիր գնդիկները թթուածին կը տեղափոխեն թոքերէն մարմինի մնացած մասերը: Երկաթը նաեւ կարեւոր է առողջ մկաններու, ոսկրածուծի եւ օրկաններու, ներառեալ երեխաներու ուղեղի բնականոն զարգացման համար:

Մարմինին մէջ շատ քիչ կամ չափազանց շատ երկաթ ըլլալը կրնայ առողջական լուրջ խնդիրներ յառաջացնել, եթէ բնական իր մակարդակին չդառնայ:

## Երկաթի մակարդակի հետ կապուած խնդիրներ
երկաթի մակարդակի հետ կապուած խնդիրներէն են`

***Hemochromatosis*** 

Մարմինին մէջ չափազանց շատ երկաթի առկայութեան պարագան (նաեւ կը կոչուի երկաթի գերբեռնուածութիւն):

***Երկաթի պակասի արիւնատութիւն (anemia)***

Պարագայ մը, երբ անհատը կարմիր արեան գնդիկներու շատ քիչ քանակ կ'ունենայ երկաթի պակաս ունենալու պատճառով:

***Լեարդի հիւանդութիւններ*** 

Մարմինին մէջ ֆերիթինի մեծ մասը կը պահուի  լեարդին մէջ:

***Անհանգիստ ոտքերու համախտանիշ (restless leg syndrome)***

Ոտքերու թմրութեան կամ այրուածքի զգացում, որ կրնայ պայմանաւորուած ըլլալ երկաթի պակասով:

#### Չափազանց շատ երկաթի առկայութիւն
Բնականէն բարձր ֆերիթինի մակարդակը կրնայ նշանակել, որ մարմինին մէջ չափազանց շատ երկաթ կայ: Պայմանները, որոնք կը յառաջացնեն երկաթի մակարդակի բարձրացում, կը ներառեն`

* Լեարդի հիւանդութիւն,
* Ալքոլի գերսպառում,
* Hemochromatosis,
* Գերվահանագեղձութիւն (hyperthyroidism): Երկաթի չափազանց բարձր մակարդակի ախտանիշները կրնան տարբեր ըլլալ եւ ժամանակի ընթացքին աւելի վատթարանալ: Ախտանիշները կրնան ըլլալ հետեւեալներէն մէկը կամ աւելին.

* Թուլութիւն կամ յոգնածութիւն,
* Համատեղ ցաւ` սովորաբար ծունկերու կամ ձեռքերու մէջ,
* Սեռային հետաքրքրութեան կորուստ,
* Որովայնի ցաւ,
* Փոփոխութիւն մաշկի գոյնի, որ կրնայ մոխրագոյն, կամ պրոնզագոյն տեսք ունենալ:

#### Երկաթի չափազանց ցած մակարդակ
Երկաթի չափազանց ցած մակարդակի ախտանիշներէն են`

* Շնչահեղձութիւն,
* Թուլութիւն կամ յոգնածութիւն,
* Գլխապտոյտ,
* Առիթմիա (սիրտի զարկերու յաճախականութեան կամ ռիթմի հետ կապուած խնդիր):

Երկաթի պակասի արիւնատութիւնը տարածուած տեսակ մըն է, որուն պարագային մարմինը բաւարար քանակութեամբ կարմիր արեան գնդիկներ չ'արտադրեր: Չբուժուելու պարագային, կրնան յառաջանալ սիրտի խնդիրներ, վարակներ, երեխաներու մօտ դանդաղ աճ ու ուղեղի զարգացում եւ առողջական այլ խնդիրներ:

Եթէ ֆերիթինի արդիւնքները բնական չեն, միշտ չէ, որ կը նշանակէ, թէ այդ մէկը բժշկական պարագայ մըն է, որ բուժման կարիք ունի: Որոշ դեղատեսակներ կրնան նուազեցնել կամ բարձրացնել ֆերիթինի մակարդակը:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպիտակուցներ
Յակոբ Վարժապետեան

**Յակոբ Վարժապետեան** (), հայ մտաւորական, գրաբարագէտ, գրող եւ ուսուցիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Յակոբ Վարժապետեան եղած է Մարաշի Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ քահանայ` տէր  Գրիգոր Վարժապետեանին միակ զաւակը:  Յակոբ ուսումը ստացած է Թարսուսի Ամերիկեան Ս. Պօղոս քոլեճին մէջ:

Տնօրէնը եղած է Մարաշի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ ծխական դպրոցին: Ան ուսումնասիրած է Մարաշի բարբառը, գրած է բանաստեղծութիւններ, երկասիրած է Մարաշի պատմութիւնը, որ հետագին հում նիւթ ծառայած է «Մարաշ կամ Գերմանիկ» ծաւալուն գիրքին, որ հրատարակուած է Գալուստեանին կողմէ, Նիւ Եորք, 1934-ին:

Ան աշխարհաբարի թարգմանած է Եղիշէի «Վարդանանց պատերազմը», որ լոյս տեսած է Պոլիս, 1911-ին: Հեղինակած է նաեւ անգլերէն-հայերէն-թրքերէն զրուցատրութեան հատոր մը:

Վարժապետեան գերդաստանը տուած է բազմաթիւ եկեղեցականներ: Տէր Գրիգորին եղբայրը` Յովհաննէս Վարժապետեան, եղած է արքեպիսկոպոս, իսկ իրենց հայրը` տէր Յովհաննէս, հիմնած է Մարաշի առաջին դպրոցը Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ կից:

Յակոբ Վարժապետեան կ'ամուսնանայ  Վիքթորիային հետ եւ կը բախտաւորուին չորս զաւակներով` Սիսակ, Հրաչ, Տիգրան եւ Շահէ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Victoria Varjabedian: An Armenian Mother, THEARMENIAN MIRROR-SPECTATOR, SATURDAY, MAY 13, 2017, P. 14.https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Mirror-Spectator/2017/43.pdf

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրաբարագէտներ