open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարթին Շահպազեան

**Մարթին Շահպազեան** (), հայ լրագրող եւ լուսանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան։ 1958 թուականին աւարտած է Երեւանի Նար-Դոսի անուան միջնակարգ դպրոցը։ 6-րդ դասարանէն յաճախած է Ղուկաս Ղուկասեանի անուան պիոներներու պալատի լուսանկարչական խմբակ։ Դպրոցը աւարտելէ ետք, իբրեւ կիսաժամ դրութեամբ թղթակից, համագործակցած է Հայաստանի շարք մը լրատուամիջոցներու հետ։ 1966 թուակաէն լիաժամ լուսանկարիչ կարգավիճակով աշխատած է «Ռիա Թազա», «Հայրենիքի ձայն» եւ «Կոմունիստ» թերթերուն մէջ։

1974-1976 թուականներին աշխատած է «Նովոստի» մամուլի գործակալութեան Հայաստանի մասնաճյուղում՝ իբրեւ սեփական թղթակից։ 1976-2001 թուականներին աշխատած է «Արմէնփրէս» լրատուական գործակալութեան մէջ։ 2001-2010 թուականներին եղած է Հայաստանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի գրասենեակի  լուսանկարիչը։ 

Բազմաթիւ անգամներ մասնակցած է միջազգային եւ հանրապետական ցուցահանդէսներու, երեք անգամ ճանչուած է «ԹԱՍՍ»-ի լաւագոյն լուսանկարիչ։

1988 թուականին Սպիտակի երկրաշարժի զոհերուն նուիրուած լուսանկարը ««Ռէօյթըրզ»» գործակալութեան կողմէն արժանացած է «Տարուայ լաւագոյն լուսանկար» մրցանակին։

Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ՝ աշխարհի զանազան երկիրներուն մէջ։

2004 թուականի Դեկտեմբեր 24-ին ստացած է «Հանրապետութեան Նախագահի երիտասարդական մրցանակ»-ը։ Եղած է Հայաստանի նախագահներու անձնական լուսանկարիչը։ 

Մահացած է 2010 թուականի նոյեմբերի 28-ին, 70 տարեկան հասակում։

Մարթին Շահպազեան, որ իր լուսանկարչական արտադրութիւնը յառաջ կը տանէր բազմակողմանի ձեւով։ Ան մէկ կողմէ մամլոյ լուսանկարիչ էր, իսկ միւս կողմէ նաեւ իր աշխատանքը ունէր գեղարուեստական երեսակ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
Գծային B (Γραμμική Β)

[մինի|Գծային B արձանագրութիւններ․ [Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարանը|Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարան]]
Գծային Β,  յունարէն լեզուի առաջին գիրը (հեգարան այբուբենը)․ գործածուած է Միկինեան քաղաքակրթութեան շրջանին՝ Ք․Ա․ 17-րդ դարէն մինչեւ Ք․Ա․ 13-րդ դար։

## Տեղեկութիւններ
[ձախից|մինի|Գծային B արձանագրութիւն․ [Իրաքլոնի հնաբանական թանգարան]]
Գծային Β գիրը կը յայտնաբերուի Քնոսոս (Կրետէ), Արթուր Էվանս հնագետէն։  Գիրը այդպէս կոչած է, որովհետեւ գծային նիշեր գործածուած են․ անոնք փորագրուած են կաւէ տախտակներու վրայ։ Յաջորդող տարիներուն, բացի Քնոսոսի պալատէն,  Գծային Β գիրով տախտակի վրայ արձանագրութիւններ գտնուած են Փիլոսի Միկինեան պալատին մէջ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի մայրցամաքի տարբեր շրջաններու մէջ։

Ընդհանուրին մէջ գտնուած են մօտաւորապէս 5000 Գծային Β գիրով արձանագրութիւններ․ 3000 Քնոսոս, 1500 Փիլոս, 300 Թիվա, 90 Միկինես, իսկ աւելի քիչ քանակով՝ Խանիա (Կրետէ), Արմենի (Խանիա, Կրետէ), Մալիա (Կրետէ), Թիրինթա (Արղոլիտա, Պելոպոնես), Էլեֆսինա (Ատիկէ), Օրհոմենոս (Թիվա, Վիոթիա՝ կեդրոնական Յունաստան), եւայլն։

## Վերծանում
[մինի|Գծային Β - գաղափարագիրեր՝ ձախէն աջ՝ տղամարդ, կին, անիւ, [Ամֆորէա (αμφορέας)|ամֆորէա, գինի, ձէթ.]]
Գծային Β վերծանած է 1952-ին Միքայէլ Վենթրիս։  Իր այս գործին օգնած են Էմեթ Լեսլի Պենեթ, Ալիս Քոպեր եւ Ճոն Չատուիք։  Ալիս Քոպերն է որ առաջին նշմարած է թէ գծային նիշերու խմբակի մը գաղափարագիր մը կ՛ ընկերակցէր։ Ճոն Չատուիք կարեւոր ներդրում ունեցած է Գծային Β գիրի վերծանման համար․ ան գործակցած է Միքայէլ Վենթրիսին հետ եւ 1955-ին յանգած են եզրակացութեան թէ յունարէն լեզուի նախագիրն է՝ «*Documents in Mycenaean Greek» (*աշխատանք-ուսումնասիրութիւն)։

Գծային Β գիրին վերծանմամբ, փաստուեցաւ թէ յունական գիր է։ 

Գծային Β գիրը կը բաղկանայ մօտաւորապէս 200 նշաններէ։  Թիւերը տասնորդական դրութեան կը հետեւին։

## Գծային Β վանկագիրը
մինի|Հանիայի Հնագիտական Թանգարան․ անօթի վրայ Գծային Β արձանագրութիւն
[մինի|[Միկինեսի Հնագիտական Թանգարան․ Գծային B արձանագրութիւն]]
մինի|Թիվայի Հնագիտական Թանգարան․ Գծային Β արձանագրութիւններու հաւաքածոյ

### Հեգնում եւ արտասանութիւն

մինի|Գծային B վանկագիր մը․ ku - ru - so կը պատկերացնենχρυσός( ոսկի) բառ
[մինի|Նէա Թիրինթա. «<nowiki/>[Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան ջրամբար» ցոյց տուող ցուցատախտակ, գրուած նաեւ Գծային B գիրով]]
մինի|138x138փքս|Գծային B - (Α) Ա վանկը
Գծային B գիրը միաձայներու եւ երկձայններու միախառնութիւն մըն է կանոններու դաշնագրութեամբ։  Քանի մը օրինակներ՝ 

*ai-ku-pi-ti-jo*, *Aiguptios (*Αἰγύπτιος)-ի համար (=եգիպտական),  

*e-rai-wo*, *elaiwon* (ἔλαιον)-ի համար (=ձէթ),

*ti-ri-ja*  *trja* (τρια)-ի համար (=երեք),  

*pa-te,*  *patēr* (πατήρ)-ի համար (=հայր), 

*pa-si* ,  *phāsi* (φησί)-ի համար (=բնութիւն), 

*do-ra*, *dōra* (յոգնակի δῶρον)-ի համար (=նուէր), 

*a-te-mi-ti-jo,*  Ἀρτεμίτιος (*Artemitios*)-ի համար (=Արթեմիթիոս)

*ku-ru-so*, *khrusos* (χρυσός)-ի համար (=ոսկի),

*-a-jo,*  -αῖος (*-aios*) վերջածանց՝  ուրկէ ծագում ունեցող կը նշանակէ (Θηβ**αίος**, Μυτιλην**αίος**..), եւայլն։
մինի|110x110փքս|Գծային B - (Ε) Ե վանկը

### Գծային Β հեգարան

              

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Յունական լեզուներ
Ստորոգութիւն:Լեզուներ
Դիտակ Բիւզանդեան (թերթ)

«**Դիտակ բիւզանդեան**», շաբաթաթերթ, ապա՝ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1812-1816 թուականներուն, Վենետիկ։ Խմբագիրներ՝ Դ. Գապարաճեան, Մ. Փիւսկիւլճեան, Մանուէլ Ջախջախեան։ Ընդգրկած է բանասիրական, կրօնական բնոյթի յօդուածներ, մշակութային լուրեր։ Աշխատակցած են Խ. Սիւրմելեանը, Յարութիւն Աւգերեանը եւ ուրիշներ։

Հրատարակուած է Արշակունեաց հրատարակութեան մէջ։ Խմբագիրներ եղած ենլ Գ. Գապարաճեանը, Մ. Փիւսկուլեանը, Մ. Ջախջախանեանը։

Շաբաթաթերթին մէջ լուսաբանուած է ժամանակի քաղաքական, ռազմական իրադարձութիւնները (Նափոլէոնի արշաւանքը Ռուսաստանի մէջ), հաղորդել տեղեկութիւններ համաշխարհային անցուդարձերու, տարբեր երկրներու տնտեսական ու քաղաքական վիճակի մասին։

1808 թուականին Վենետիկի մէջ հրատարակուած է նոյն անունով եւ բովանդակութեամբ թերթ (մէկ թիւ)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մամուլ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ստորոգութիւն:Թերթեր
Մարկարիթա (քոքթէյլ)

մինի|330x330փքս|Մարկարիթա
**Մարկարիթա**․ խմիչք, որուն բաղադրութիւններն են՝ թեքիլա, նարինջի ըմպելի եւ նումայաջուր։  Կը մեծարուի ընդհանրապէս աղելով գաւաթի եզրը։

## Պատրաստութիւն
Մարկարիթային բաղադրութիւններն են՝ թեքիլա, նարիջի ըմպելի եւ նումայաջուր։  Խմիչքը կը մեծարուի՝

* Սառի կտորով զարնուած (on the rocks)
* Սառի կտորիկներով խառնուած  (frozen margarita)
* Առանց սառի (straight up)։

## Պատմութիւն
ձախից|մինի|Մարկարիթա
Մարկարիթայի ծագումին մասին կան բազմաթիւ ժողովրդային պատմութիւններ։  

* Ըստ Տէյվիթ Վոնտրիհին՝ խմիչքներու պատմագէտ, մարկարիթա կապ ունի մարկարիթա քոնեաքին հետ․ այդ մասին կայ հրապարակիչ Ճէյմս Կրահամին մէկ տեղեկագրութիւնը (1936) թէ այդպիսի խմիչք մը գտած էր Թիհուանա։ 
* 1937-ին «Քաֆէ Ռուայալ Քոքթէյլ Պուք» *Cafe Royal Cocktail Book* գիրքը կը ներփակէ միեւնոյն բաղադրութիւն մը։
* 1938-ին, Քարլոս Տանի Էրերա իր ճաշարանին մէջ՝ «Ռանչօ Լա Կլորիա» Rancho La Gloria, Թիհուանա եւ Ռոսարիթօ քաղաքներուն միջեւ, կը հնարէ մարկարիթան յաճախորդ եւ նախկին պարուհի Մարճորի Քինկին համար․ ան դիւրազգաց էր զանազան ոգելից ըմպելիներու բացի թեքիլայէն։  Այս պատահարը նաեւ նշած է Ալպերթ Էրնանտես, որ 1947-էն ետք կը ծանօթացնէ մարկարիթան Լա Փլածա ճաշարանին մէջ (Լա Եոլա քաղաք)։
* Ըստ Հոսէ Քուերվոյին, մարկարիթա քոքթէյլը 1938-ին կը հնարէ գինեպան մը ի պատիւ Մեքսիքացի  պարուհիին՝ Ռիթա Տէ Լա Ռոսա։
* «Հասոնկս Քանթինա»ն կը պնդէ թէ մարկարիթան ստեղծուած է Էնսենատա, Մեքսիքօ, 1941-ին։
* 1942-ին մարկարիթան կը հնարէ Ֆրանչիսքօ Մորալես «Tommy's Place Bar»ին մէջ, Հուարես, Չիուաուա։
* մինի|Մարկարիթայի տարբերակներ1948-ին, Տալասի բնակիչ Մարկարիթա Սէյմս խմիչքը հնարած է իր ամառանոցին մէջ հրաւիրեալներուն համար, Աքափուլքօ, Կերերօ։  Սակայն, 1945-էն արդէն Հոսէ Քուերվօ կը ծանօթացնէր խմիչքը հետեւեալ լոզունքով՝ «Մարկարիթա․ անունէ մը աւելի՛ է» (Margarita: It's more than a girl's name)։
* 1948-ին, առասպելական «Պալինես Ռում»-ին մէջ գինեպան Սանթոս Քրուս մարկարիթան կը ստեղծէ Փեկի Լի երգչուհիին համար։
* 1953-ին «Էսքուայր» պարբերաթերթը կը հրապարակէ մարկարիթային բաղադրութիւնը։

## Տարբերակներ
Խմիչքին IBA բնօրինակն է 10-4-3 համեմատութեամբ՝ թեքիլա, նարինջի ըմպելի եւ նումայաջուր։  Սակայն, տարիներու ընթացքին շատեր կը փոխարինեն բաղկացուցիչ տարր մը եւ կամ նոր տարրեր կ՛ աւելցնեն։

             

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# IBA- խառնուրդ խմիչքներու պաշտօնական ցուցակ

Ստորոգութիւն:Քոքթէյլներ
Ստորոգութիւն:Խմիչքներ
Արփի Արարատեան (ամսագիր)

**«Արփի Արարատեան»**, բանասիրական, տնտեսական եւ ուսումնական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1853-1855 թուականներուն, Զմիւռնիոյ մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Յարութիւն, Կարապետ եւ Սարգիս Տէտէեաններ։ 

Ունեցած է պահպանողական ուղղութիւն եւ այդ հայեցակէտէն գովազդած է ազգային լուսաւորութեան զարգացման, կրթական-մշակութային ընկերութիւններ հիմնելու խնդիրները։ Ազգային հոգեւոր արժէքները եւ հայ պատմական անցեալը արժէքաւորելու նպատակով տպագրած է բանասիրական յօդուածներ, հայ թագաւորներու զինանշանները, պատմական թեմաներով բանաստեղծութիւններ։

Տպագրած է Յարութիւն Ալամդարեանի, Ռ. Փափազեանի, Հ. Անդրէեանի բանաստեղծութիւնները։ Հրատարակած է Շատոբրիանի, Լամարթինի գործերէն եւ «Մարսելյէզ»-ի հայերէն թարգմանութիւնը։ Աշխատակցած են նաեւ Գ. Չիլինկիրեանը, Հ. Պալապանեանը, Մեսրոպեան վարժարանի աշակերտներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Համօ Բեկնազարեան

**Համօ Բեկնազարեան** (), «Հայֆիլմ»-ի հիմնադիր, դերասան, ժապաւէնի բեմադրիչ, բեմագիր։  

## Կենսագրական գիծեր
Բեկնազարեան սորված է Երեւանի մէջ, ապա` ԹաշքենտՊ։ 1918-ին աւարտած է Մոսկուայի առեւտրի հիմնարկը: Երիտասարդ տարիներուն եղած է վարպետ ըմբիշ: «Մարոնի» կեղծանունով ելոյթներ ունեցած է կրկէսի մէջ, մասնակցած է միջազգային մրցումներու:

## Գործունէութիւն
1915-էն «Համօ Բեկ» կեղծանունով նկարահանուած է Մոսկուայում: Խաղացած է շուրջ 100 դեր: 1921-ից եղած է Վրաստանի ժապաւէն արտադրող հիմնարկութեան տնօրէն եւ գեղարուեստական ղեկավար, ուր նկարահանած է «Անարգանքի սեան մօտ» (1923), «Կորսուած գանձեր» (1924), «Նաթելլա» (1925 ) ժապաւէնները, որոնք աչքի են ընկնում արեւելեան իւրատեսակ երանգաւորումով:

1925-ին հրաւիրուած է Երեւան եւ ձեռնամուխ եղած է հայկական ժապաւէնի ստեղծման: Նոյն թուականին Բեկնազարեան նկարահանած է «Նամուս» գեղարուեստական ժապաւէնը, 1926-ին` հայկական առաջին կատակերգութիւնը` «Շոր եւ Շորշոր»:

Ժապաւէնի համր շրջանի լաւագոյն գործերէն են՝

* «Զարէ» (1926), 
* «Խասփուշ» (1927 ), 
* «Տունը հրաբխի վրայ» (1928) եւ այլք, որոնք խոշոր ներդրում են ֆիլմարուեստի պատմութեան մէջ:

### Ժապաւէններ
Բեկնազարեան, համադրելով հայ դերասանական դպրոցի եւ գրականութեան բնորոշ առանձնայատկութիւնները, սկզբնաւորած է ֆիլմի արտադրութեան ազգային ոճը: Այդ սկզբունքը բեմադրիչը զարգացուցած է իր հնչուն ժապաւէններուն մէջ․ անոնցմէ առաջինը «Պեպօ»-ն (1935) էր, որ թեմայի խորութեամբ, վառ արտայայտչականութեամբ եւ պատմութեան հզօր ոճով երեւոյթ էր նաեւ համաշխարհային ֆիլմի արուեստին մէջ: Անոր «Զանգեզուր» (1938), «Դաւիթ Բեկ» (1944) ժապաւէնները նուիրուած են հայ ժողովրդի պատմութեան:

### Փաստավաւերագրական ժապաւէններ
Բեկնազարեանը նկարահանած է նաեւ փաստավաւերագրական ժապաւէններ` «Երկրաշարժ Լենինականում» (1926), «Երկիր Նայիրի» (1930) եւ այլն: Ան իր ազգային ինքնատիպ արուեստով մեծապէս նպաստած է հայ ժապաւէնի զարգացման:

Բեկնազարեանի կեանքին եւ ստեղծագործութեան անդրադարձած են հայ եւ օտարազգի բազմաթիւ ժապաւէնագէտներ: Ան հեղինակ է «Յուշեր դերասանի եւ կինոռեժիսորի» (1965` ռուսերէն, 1968` հայերէն) գիրքի: Բեկնազարեանի անունով է կոչուած է «Հայֆիլմ»-ը։

## Պարգեւներ եւ կոչումներ

* 1935, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուետագէտ,
* 1941, Ստալինեան II աստիճանի մրցանակ, «Զանգեզուր» ժապաւէնի համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Արեւ (ամսագիր)

**Արեւ**, 1915 թուականէն Եգիպտոսի Աղեքսանտրիոյ մէջ տպագրուող պարբերական ։ Այն  7 Հոկտեմբեր 1921-էն սկսած է լոյս տեսնել իբրեւ Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան Եգիպտոսի շրջանակի պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Պարբերականը 1924-էն կը հրատարակուի Գահիրէի մէջ։ Արեւը 1970 թուականի վերջերէն մինչ այժմ կը շարունակէ տպագրուիլ Հայ Ազգային Հիմնադրամի միջոցներով։ Առաջին տնօրէն-խմբագրապետը Վահան Թէքէեանն է, արտօնատէրը՝ Լեւոն Մկրտչեանը։ Լրագիրը հրատարակուած է 2 եւ 4 էջերով, շարուածքի չափերն են 58 X 40 սմ։ Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի Սաթենիկ Չագըր հիմնադրամի միջոցներով Արեւի 1915-2000 թուականներուն թուայնացուած տարբերակը Յուլիս 2010-ին Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի վարչութեան որոշումով Հայաստանի Ազգային գրադարանին յանձնած է ՀԲԸՄ-ի Եգիպտոսի շրջանակային յանձնաժողովի ատենապետ պրն Պերճ Թէրզեանը։ Պարբերականը Եգիպտոսի միակ հայաթերթը եղած է, որ օրը օրին ներկայացուցած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Գորշուկ

աջից
**Գորշուկ** (), կզաքիսներու ընտանիքին գիշատիչ կաթնասունը։ Սովորական գորշուկը տարածուած է Եւրասիոյ մէջ, Հայաստանի մէջ տարածուած է գրեթէ բոլոր մարզերուն մէջ։

Կը բնակի գետնափոր որջերու մէջ, զորս կը փորեն քարակոյտերու, ժայռերու, ձորերու լանջերուն, բաց տարածութիւններու, անտառներու եւ այլ վայրերու մէջ։ Ստորգետնեայ որջերը ունին մինչեւ 1 մ խորք եւ լայն բնուղիներ, ուր կը պատրաստուին պահեստներ։

Գորշուկները ունին երկու ցեղ, մէկը՝ սովորական գորշուկն է երեք տեսակներով, միւսը՝ Հարաւ-արեւելեան Ասիոյ գորշուկներն են՝ չորս տեսակներով։

Միսը կ'ուտուի, մորթը՝ անարժէք է։

Միակ ձմեռող կզաքիսայինն է։

Ստորոգում:Կզաքիսներ
Ստորոգում:Միջին Արեւելքի կաթնասուններ
Ստորոգում:Ասիոյ կաթնասուններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Վասիլիս Վասիլաքոս (ֆութպոլիստ)

**Վասիլիս Վասիլաքոս** (, ), թոշակի անցած յոյն ֆութպոլիստ։ Ան խաղցած է «PAOK», «AEK Athens» եւ «Panionios» ակումբներէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Արեւ (թերթ)

**Արեւ**, օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-ին, Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Երուանդ Օտեան։ 22-րդ համարէն փոխանցուած է «Եգիպտոսի հայոց հրատարակչական ընկերութեան»:

Հրատարակած է նիւթեր եգիպտահայ գաղութի, Արեւմտեան Հայաստանի եւ Անդրկովկասի հայ իրականութեան մասին. տպագրած է միջազգային լուրեր, տեղեկութիւններ Թուրքիոյ, Եգիպտոսի եւ արաբական այլ երկիրներու կեանքէն։ Անդրադարձած է երիտթուրքերու քաղաքականութեան։ Գրական բաժնին մէջ ներկայացուցած է Երուանդ Օտեանի պամֆլէթները (երգիծագիրները)՝ «Առտուան սուրճի տեղ» ընդհանուր խորագրին տակ։ Թղթակցած են Լ. Մկրտիչեան, Բ. Շահբազ, Վ. Մալէզեան, Վ. Թէքէեան, Ա. Ճիգմէճեան եւ ուրիշներ։ 1909-ի Յունուարին, 91-րդ թիւէն ետք միանալով «Լուսաբեր»-ին՝ դարձաւ «Լուսաբեր-Արեւ»։

«Արեւ» անունով պարբերականը շարունակեց լոյս տեսնել 1915 թուականէն սկսեալ՝ Եգիպտոսի Աղեքսանտրիա քաղաքին մէջ։ Անիկա 1921 Հոկտեմբեր 7-էն սկսեալ հրատարակուեցաւ իբրեւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան Եգիպտոսի շրջանակի պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Պարբերականը 1924 թուականէն սկսեալ կը հրատարակուի Գահիրէի մէջ։ «Արեւ»ը 1970-ականներու վերջերէն մինչեւ այսօր կը շարունակէ տպագրուիլ Հայ Ազգային Հիմնադրամի միջոցներով։ Առաջին տնօրէն-խմբագրապետը Վահան Թէքէեանն է, իսկ արտօնատէրը՝ Լեւոն Մկրտիչեանը։ Լրագիրը հրատարակուած է 2 եւ 4 էջերով, շարուածքի չափերն են՝ 58 x 40 սմ։

Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի «Սաթենիկ Չագըր» հիմնադրամի միջոցներով, «Արեւ»ի 1915-2000 թուականներու թուայնացուած տարբերակը 2010 Յուլիսին, Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի վարչութեան որոշումով, Հայաստանի Ազգային Գրադարանին յանձնած է ՀԲԸՄ-ի Եգիպտոսի շրջանակային յանձնաժողովի ատենապետ տիար Պերճ Թերզեանը։ Պարբերականը Եգիպտոսի միակ հայաթերթն է եղած, որ օրը օրին ներկայացուցած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։

Խմբագիրներ՝ Վահան Թէքէեան, Միքայէլ Կիւրճեան, Լ. Մկրտիչեան, Հ. Յակոբեան, Հ. Պօղոսեան, Յովհաննէս Սեքսենեան, Օննիկ Մահտեսեան, Յակոբ Փափազեան, Յակոբ Արամեան, Պետրոս Տեփոյեան, Նուպար Պէրպէրեան, Էտմոնտ Կոտալազեան, Աւետիս Եափուճեան։

Լայն տեղ յատկացուցած է յատկապէս եգիպտահայութեան եւ ընդհանրապէս սփիւռքահայութեան հետաքրքրող ազգային ու միջազգային հարցերուն, լուսաբանած է Հայկական Հարցը, տպագրած է բանասիրական, պատմական, գիտական, առողջապահական, մանկավարժական, մարզական եւ այլ նիւթեր, ինչպէս նաեւ բանաստեղծութիւններ ու պատմուածքներ՝ հայ եւ օտար հեղինակներէ։ «Արեւ» պայքարած է Դաշնակցութեան արկածախնդրական քաղաքականութեան դէմ սփիւռքի մէջ, լուսաբանած է Խորհրդային Հայաստանի մշակութային, գիտական եւ ճարտարարուեստական բարգաւաճումը։ Համաշխարհային Բ. պատերազմի տարիներուն հանդէս եկած է խորհրդային ժողովուրդի արդարացի պայքարի պաշտպանութեամբ։ Ետպատերազմեան շրջանին աշխոյժօրէն մասնակցած է հայրենադարձութեան կազմակերպման աշխատանքներուն։ Զօրավիգ կանգնելով հանդերձ Խորհրդային Հայաստանին՝ «Արեւ», հետեւելով իր կուսակցութեան քաղաքական գծին, որոշ հարցերու մէջ վերապահ դիրք բռնած է համայնավար գաղափարախօսութեան հանդէպ։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Վազգէն Ամիրբեկեան

**Վազգէն Ամիրբեկեան** (), հայ արձակագիր, լրագրող, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, Գրողներու միութեան անդամ՝ 1958 թուականէն։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վանաձոր։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Շրջանաւարտ ըլլալէ անմիջապէս ետք սկսած է ուսուցչագործել:

### Վարած պաշտօններ
Որոշ ժամանակ ետք դուրս գալով ուսուցչութեան պաշտօնէն իբրեւ քարտուղար աշխատած է «Քիմիայի ճակատում» թերթին մէջ։

1934-1940 թուականներուն եղած է «Աւանգարտ» թերթի վարիչ, 1940-1944 թուականներուն՝ Կիրովականի շրջանային կոմիտէի քարտուղար, իսկ 1944-1949 թուականներուն՝ «Սովետական Հայաստան» թերթի արդիւնաբերութեան բաժնի վարիչ:

Երկու տարի՝ 1949-1950 թուականներուն եղած է «Բանուոր» քաղաքական թերթի խմբագիր: Որոշ ժամանակ եղած է Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցութեան մամուլի վարիչ։

1960-1974 թուականներուն իբրեւ հայ պարբերական մամուլի պատմութեան բաժնի աւագ գիտաշխատող աշխատած է Գիտութեան ակադեմիայի պատմութեան կաճառին մէջ:

Ամիրբէկեան 1965 թուականին պաշտպանելով «Սովետական տեղական մամուլը» խորագրեալ թեզը՝ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան:

### Աշխատութիւններ
Գիտական ուսումնասիրութիւններու կողքին Ամիրբէկեան գրած է նաեւ վիպակներ. անոր առաջին գործը՝ «Անքուն գիշերներ»ը առաջին անգամ հրատարակուած է 1949 թուականին, որուն յաջորդած են «Վաչէ Չինարեան» վիպակը, «Մենաւոր ծառը» եւ ուրիշներ:

Ամիրբէկեան 1958 թուականին դարձած է Գրողներու միութեան անդամ: Մահացած է Երեւանի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հայկական Պար

**Հայկական Պար** լեռնաշղթան կը գտնուի Հայկական հրաբխային բարձրաւանդակին կեդրոնը՝ Բիւրակն ու Մասիս լեռնազանգուածներուն միջեւ։ Ունի աղեղնաձեւ կառուցուածք, ուռուցիկ մասով՝ դէպի հիւսիս։ Երկայնքը շուրջ 250 քմ է, լայնքը՝ 30-35 քմ։ Առաւելագոյն բարձրութիւնը կը հասնի Սուկաւէտի գագաթին՝ 3445 մ։ Ջրբաշխ է Սեւ, Կասպից ծովերու ու Պարսից Ծոցի աւազաններուն միջեւ։
## Բնութագրում
Հայկական պար լեռնաշղթան նախապէս նշանաւոր էր իր երեք գագաթներուն՝ Բարդողի, Սուկաւէտի եւ Այծպտկունքի անուններով:  

Հայկական պարը մեծ պատնէշ մըն է, որ կը բարձրանայ Հայկական լեռնաշխարհին գրեթէ  կեդրոնը, վերջինս բաժնելով երկու մասի՝ հիւսիսային եւ հարաւային:  

Մեծ մասամբ ունի հրաբխային ծագում: Փոքր եւ Մեծ Մասիսներէն մինչեւ Գայլատու լիճին արեւմտեան մասին մէջ գտնուող Սինակ  գագաթը  լեռնաշղթան կ'երկարէ զուգահեռական ուղղութեամբ: Սինակէն արեւմուտք Հայկական պարը մեծ աղեղ մը կը կազմէ: 

Լեռնաշղթային ամէնէն բարձր գագաթներն են Մեծ Մասիսը (5165մ), եւ Փոքր Մասիսը (3925մ), Մասիսներէն արեւմուտք՝ մինչեւ Գայլատու լիճին արեւմտեան ափին մօտ կը բարձրանայ Սինակ գագաթը: Լեռնաշղթային կատարները կ'իջնեն՝ հասնելով 1760մ-ի: 

Այծպտկունքի գագաթին Հայկական պարը կը ճիւղաւորուի: Ճիւղերէն մէկը կ'երկարի դէպի հիւսիս-արեւմուտք՝ իրարմէ բաժնելով Կարինի եւ Աշկալայի դաշտերը, իսկ երկրորդը՝ դէպի արեւմուտք: Երրորդ լեռնաճիւղը կը տարածուի դէպի հարաւ-արեւմուտք եւ կը միանայ Բիւրակնեան լեռներուն, իսկ չորրորդը ունի հիւսիս-արեւելեան ուղղութիւն: Վերջինս կ'երկարի Այծպտկունքէն մինչեւ Անտիպոնտական լեռները՝ Կարինի Բարձրաւանդակը բաժնելով վերին Բասէնի դաշտէն: 

Լանջերէն սկիզբ կ'առնեն Արաքսի եւ Արածանիի կարգ մը վտակներ։ 

Կան հրաբխային շինանիւթերու եւ քարաղի մեծ պաշարներ։ 

## Գրականութիւն
* Հայաստանի բնաշխարհ, Հայկ. հանրագիտ. հրատ., 2006
* Հ.Կ. Գաբրիէլեան, Հայկական լեռնաշխարհ, Եր. 2000

Ստորոգութիւն:Հայկական Պար
Աշոտ Աթանասեան

**Աշոտ Աթանէսեան** (), հայ երգիծաբան, խմբագիր եւ հրատարակիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք մեկնած է Գերմանիա, ուսումը շարունակելու Լայպցիկի համալսարանի գիւղատնտեսութեան կաճառէն ներս: Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք տարբեր վայրերու մէջ որոշ ժամանակ զբաղած է իր մասնագիտութեամբ՝ գիւղատնտեսութեամբ:

### Թերթեր
Աթանէսեան Թիֆլիսի մէջ 1903 թուականին հիմնած ու խմբագրած է նաեւ «Աշխատանք» եւ ապա 1906-1907 թուականներուն «Նոր Աշխատանք» շաբաթաթերթերը:

1909-1917 թուականներուն հիմնած ու խմբագրած է «Գիւղատնտես» հանդէսը, որ եղած է հայկական առաջին գիւղատնտեսական հանդէսը:

### Յօդուածներ
Աթանէսեան «Սալ-Մանէ», «Կայծակ», «Բիձա», «Մե-բիս», «Ստորակէտ» եւ այլ գրչանուններով յօդուածներ հրատարակած է «Մշակ», «Արշալոյս», «Խաթաբալա», «Կայծ» եւ մի քանի այլ պարբերականներու մէջ:

### Պատմուածքներ
Պատմուածքներ ու թերթօններ հրատարակած է «Կարմիր Աքլոր», «Մարտակոչ», «Կարմիր Մոծակ» պարբերականներու մէջ եւս:

Աթանէսեանի յայտնի գործերէն է հայազգի զինուորականներ Լորիս Մելիքովինի եւ Վալերիան Մատաթովին նուիրուած պատկերազարդ յուշամատեանները:

Իր աշխատանքներէն հրատարակուած է՝

* «Ռուս-տաճկական պատերազմը»,
* «Գիւղատնտեսի զրոյցները»,
* «Բանջարաբուծութիւն» եւ այլ գործեր:

Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք Աթանէսեան մեծ աշխատանք տարած է տնտեսութեան բարելաւման գծով. զբաղած է հողամշակութեամբ եւ գիւղացիներուն սորվեցուցած է հողամշակութեան կանոնները եւ անոնց տրամադրած է բոլոր անհրաժեշտ գործիքները:

Աթանէսեան 1926 թուականին քանի մը այլ մտաւորականներու հետ միասին հիմնած է «Հայ գրական ընկերութիւն»ը, որ լուծարուած է Խորհրդային Միութեան կողմէ:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Արեւագալ

**«Արեւագալ»**, գրականութեան եւ արուեստի պարբերաթերթ։ Հրատարակուած է 1937-1939 թուականներուն, Աթէնքի մէջ։ Տպագրած է արձակ ու չափածոյ գործեր հայ եւ օտար ( յոյն) հեղինակներու ստեղծագործութիւններէն, գրական, բանասիրական յօդուածներ, Յունաստանի հայ գաղութի ազգային եւ մշակութային կեանքն ու գործունէութիւնը պատկերող նիւթեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ
Արեւելեան Ծանուցմունք

**«Արեւելեան ծանուցմունք»**, շաբաթաթերթ՝ արեւելեան առաջին պարբերականը։ Լոյս տեսած է 1816 թուականին, Աստրախանի մէջ։ Հրատարակման նախաձեռնողներին էին Աստրախանի գիմնազիայի գերմաներէնի ուսուցչուհի Ի. ֆոն Վեյսքհովենը եւ Կ. Շահուերդեանը։ 

Թերթը տպագրած է գաւառագիտական, գիտամատչելի եւ գրական նիւթեր, օդերեւութաբանական տեղեկութիւններ։ Հրապարակուած են տեղեկութիւններ Կասպից ծովին մէջ նաւագնացութեան մասին, առեւտրական յայտարարութիւններ, որոնք հետաքրքրութիւն ներկայացուցած են գլխաւորապէս վաճառականներու համար։ Թերթը զգալի տեղ տուած է հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ ազգագրութեան։ 

«**Արեւելեան Ծանուցմունքը**» լոյս տեսած է նախ ռուսերէն («ռուս.՝ *Восточшя известия*», 1813 թուականէն) տարբերակով, ապա իսկ 1816-ին՝ միաժամանակ ռուսերէն եւ հայերէն լեզուներով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Արեւելեան մամուլ

**«Արեւելեան մամուլ»**, գրական-քաղաքական պարբերական։ Հրատարակուած է Զմիւռնիոյ մէջ, 1871-1909  եւ 1919-1922։ 1871-1893-ին՝ ամսագիր. 1894-1902-ին՝ կիսամսեայ հանդէս, 1903-1909-ին՝ շաբաթաթերթ, 1919-1922 -ին օրաթերթ։

Խմբագիրներ՝ Մատթէոս Մամուրեան (1871-1901), Հրանդ Մամուրեան (1901-1909, 1919-1922)։

Թերթը ունեցած է ժողովրդաւարական ուղղութիւն, պաշտպանած է Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ արեւմտահայերու ինքնավարութեան գաղափարը։ 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմի ժամանակ եւ յետոյ «Արեւելեան մամուլ»-ը կողմնորոշուած է դէպի Անգլիան՝ անոնցմէ ակնկալելով բարենորոգումներու անցնիլ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ 1878 թուականի Պերլինի կոնգրեսէն յետոյ քննադատած է Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանին՝ անոր գործունէութեան մէջ չտեսնելով ազգային քաղաքականութեան սկզբունքները։

1870-1880-ականներու վաղաժամ համարած է ազատագրական պայքարը՝ գտնելով, որ անոր պէտք է նախորդի տնտեսական, ազգային, մշակութային զարգացման տեւական ժամանակաշրջան մը։ 1880-էն հրաժարած է արտաքին քաղաքական որեւէ կողմնորոշումէ եւ հիմնականին ապաւինած հայութեան ազգային միասնութեան շնորհիւ ինքնորոշման հասնելու գաղափարին։ «Արեւելեան մամուլ»-ի հրապարակախօսութեան մէջ իրական կողմերով ներկայացուած է Հայաստանի բնակչութեան կեղեքումը թուրք եւ քուրտ հարստահարիչներու կողմէ։ 1908-ի երիտթուրքական յեղաշրջումէն ետք հանդէս եկած է երիտթուրքերու ջարդարար քաղաքականութեան դէմ եւ հայ ժողովուրդի փրկութիւնը տեսած զինուած ինքնապաշտպանութեան մէջ։ 1919-1922 թուականներուն լայնօրէն անդրադարձած է յոյն-թրքական պատերազմին, Կիլիկեան Հայաստանի իրադարձութիւններուն, հայկական հարցի վիճակին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Արեւելք (թերթ, Թաւրիզ)

«**Արեւելք**», հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է1943—1946 թուականներուն, 1945-էն՝ եռօրեայ, Թաւրիզի մէջ։ Հրատարակուած է «Հակաֆաշիստական թերթիկ» (1943—1944), «Հակաֆաշիստական թերթ» (1944), «Հակաֆաշիստ» (1944—1945) անուններով։ Խմբագիր՝ Դ.Գէորգեան։

Լուսաբանած է Հայրենական պատերազմի (1941—1945) ընթացքը, տպագրած հաղորդագրութիւններ եւ ակնարկներ հայ ռազմիկներու քաջագործութիւններուն մասին, ինչպէս նաեւ բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, Հայաստանի տնտեսական, գիտական ու մշակութային կեանքը պատկերող նիւթեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Բանբեր Երեւանի համալսարանի

**Բանբեր Երեւանի համալսարանի**, հանդէս, լոյս կը տեսնէ տարեկան երեք անգամ, 6 շարքով՝

# Հայագիտութիւն
# Բանասիրութիւն
# Իրաւաբանութիւն
# Փիլիսոփայութիւն եւ հոգեբանութիւն
# Սոցիոլոգիա եւ տնտեսագիտութիւն
# Միջազգային յարաբերութիւններ եւ քաղաքագիտութիւն։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատվական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ալմա Սաֆրազեան

**Ալմա Սաֆրազեան** (Վարդանոյշ Գելոյեան, ), հայ դերասանուհի եւ թատերական գործիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիսի Ախալցխա քաղաքը։ Անոր բեմական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1880 թուականին, ծննդավայրին մէջ, ներկայացնելով Շէյքսփիրի «Համլեթ»ի Օֆելիա դերը, խաղընկերութեամբ դերասան Պետրոս Ադամեանի:

### Ներկայացումներ
Ալմայի ամուսինը եղած է դերասան եւ թատերական գործիչ Ստեփան Սաֆրազեանը։ Ան իր ամուսնոյն հետ ներկայացումներ ունեցած է Երեւանի, Կարսի, Գանձակի, Թաւրիզի, Թեհրանի, Աստրախանի եւ այլ շրջաններու մէջ:

Ալմա իր ամուսնոյն հետ ներկայացուցած է բազմաթիւ թատրոններ. ինչպէս՝ 

* Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պէպօ»ն,
* Շէյքսփիրի «Օթելլօ»ն,
* Մուրացանի «Ռուզան»ը,
* Զակոմէտիի «Ոճրագործի ընտանիքը» եւ այլ ներկայացումներ:

1883 թուականէն սկսեալ հայկական թատրոնի կողքին դերեր ստանձնած է նաեւ ազրպէյճանեան թատրոններու մէջ, ըլլալով առաջին դերասանուհին: Այդտեղ հանդէս եկած է Մ. Ֆ. Ախունտովի «Հաճի Կարա», Մատաթեանի «Ագահութիւնը թշնամի կը վաստակէ» եւ այլ ներկայացումներ, իր ամուսնոյն կողքին խաղընկեր ունենալով նաեւ ժամանակուան յայտնի դերասաններ Զէյնալովը, Նարիմանովը եւ ուրիշներ:

### Թարգմանութիւններ
Դերասանութեան կողքին կատարած է նաեւ թատերական գործերու թարգմանութիւններ, ռուսերէնի վերածելով Սունդուկեանի «Պէպօ»ն, Ախունտովի «Հաճի Կարա»ն եւ ուրիշներ:

## Կոչում
1926-ին արժանացած է Ազրպէյճանի Վաստակաւոր արուեստագիտուհիի կոչումին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Բանբեր Հայաստանի արխիւների

**«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»**, պատմաարխիւային քառամսեայ հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ Երեւանի մէջ, 1960-էն։ Կը հրատարակէ Հայաստանի Հանրապետութեան Նախարարներու խորհուրդին առընթեր (այժմ` Հայաստանի տարածքային կառավարման նախարարութեան) արխիւային գլխաւոր վարչութիւնը։

Գլխաւոր խմբագիրներ՝ Վ. Կզարթմեան (1960-1962), Ա. Յարութիւնեան (1963-1986 ), Պ. Սաֆեան (1987-1991-ի Մարտ), Հ. Ֆելեքեան (1991-ի Ապրիլէն)։ 

«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը կը հրապարակէ նորայայտ փաստաթուղթեր, արխիւային սկզբնաղբիւրներու հիման վրայ գրուած տեսական յօդուածներ հայ ժողովուրդի պատմութեան նոր եւ նորագոյն շրջանի, հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կարեւոր անցքերու, նշանաւոր գործիչներու վերաբերեալ, գրախօսական ու քննադատական նիւթեր։

«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը իր հրապարակումներուն մէջ մշտապէս կը լուսաբանէ հայկական հարցը, հայերու ցեղասպանութեան հիմնահարցերը։ Կը հրապարակէ սկզբնաղբիւրներ՝ իրենց արխիւային բնագրերու տեսքով կամ թարգմանաբար, գիտական մեկնաբանութիւններով, կ՚արտատպուին նաեւ հրապարակումներ հազուագիւտ եւ օտարալեզու հրատարակութիւններէ։

«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը 1965-1990 -ի համարներուն մէջ (բացառութեամբ աոանձին տարեթիւերու) հայկական հարցի, ցեղասպանութեան վերաբերեալ եղած է 25 անուն հրապարակում, 17 անուն տեսական յօդուած։ Շրջանառութեան մէջ դրուած է 171 նորայայտ փաստաթուղթ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատվական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մ՞էջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Բանուորի խօսք

**«Բանուորի խօսք»**, Պաքուի հայերէն շաբաթաթերթ, ՌՍԴԲԿ Պաքուի կոմիտէի օրգան։ Լոյս տեսած է 1918-ին, Պաքուի մէջ։

Պայքարած է Անդրկովկասի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատման համար։ Տպագրած է Քարլ Մարքսի, Ֆրիտրիք Էնկելսի, Վլատիմիր Լենինի գործերը։ Աշխատակցած են Ստեփան Շահումեանը, Ա. Միկոյեանը, Ա. Յովհաննիսեանը, Արտաշէս Կարինեանը, Վահան Տէրեանը, Ասքանազ Մռավեանը, Սարգիս Կասեանը եւ այլք։

## Աղբիւրներ

* Հայ Սփիւռք հանրագիտարան, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչութիւն, 2003, էջ 29։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Բարձրավանք

**«Բարձրավանք»**, միամսեայ գրական-գեղարուեստական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1922 -ին, Կ․ Պոլիսի մէջ։ Հրատարակիչներ՝ Գ․ Գաւաֆեան, Կոստան Զարեան, Վահան Թէքէեան, Շ․ Պէրպէրեան (պատասխանատու տնօրէն), Յակոբ Օշական։ Հանդէսին շուրջը համախմբուած էին Եղեռնէն ազատուած մտաւորականները՝ արեւմտահայ հոգեւոր կեանքը վերակերտելու ձգտումով։ 

Ամսագրին մէջ ուշագրաւ են Յակոբ Օշականի «Հայ գրականութիւն» յօդուածաշարէն Դանիէլ Վարուժանին, Ա․ Շիրուանզադէին, Աւետիք Իսահակեանին, Զապէլ Եսայեանին, Կ․ Սիտալին, Արսէն Երկաթին նուիրուած գրաքննադատական յօդուածները, Գ․ Ֆէնէրճեանի «Շրջան մը՝ 1900—1908» գրականագիտական վերլուծութիւնը։ 

«Բարձրավանքը» լայն տեղ յատկացուցած է արուեստի նորագոյն ուղղութիւններուն, հայ արուեստի հարցերուն՝ տպագրելով Շ․ Պէրպէրեանի «Արդի երաժշտութեան ձգտումները եւ հայ երգը», «Արուեստի ուղղութիւնները» ուսումնասիրութիւնները, գեղարուեստի տարբեր բնագաւառներուն նուիրուած Կոստան Զարեանի եւ Վահան Թէքէեանի յօդուածները, ինչպէս եւ Փանոս Թէրլէմէզեանի յուշագրական էջերը։ Անդրադարձած է անգլիագիր հայ գրողներ Ս․ Ալեքսանտէրի (Ա․ Շաքլեան), Մ․ Ա- րապեանի (Շ․ Շաւարշ), Մ․ Առլենի (Տ․ Գույումճեան) ստեղծագործութիւններուն։ Տպագրած է Վահան Թէքէեանի «Մայրերը» դրաման, Յակոբ Օշականի «Նոր պսակը» ներկայացումէն մէկ հատուած։ Վերահրատարակած է Մ․ Մեծարենցի, աշուղ Սէյադի ստեղծագործութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Յասմիկ (դերասանուհի)

**Յասմիկ** (Թագուհի Յակոբեան, ), հայ դերասանուհի։ «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» (1936)։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է նախիջեւան։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցին մէջ: Փոքր տարիքէն դերասանուհիին մէջ զգացուած է արուեստի հանդէպ սէրը, սակայն ծննդավայրին մէջ թատրոն եւ արուեստի կենդրոններ չըլլալուն պատճառով Յասմիկ չէ կրցած իր շնորհքները զարգացնել, մինչեւ Սաֆրազեան ամուսիններու Նախիջեւան գալը։ Յասմիկ առաջին անգամ բեմ բարձրացած է Սաֆրազեան ամոլին հետ՝ փոքր տղայի աննշմար դերով:

Ամուսնանալէ ետք Յասմիկ տեղափոխուած է Թիֆլիս, սակայն ամուսնոյն աւանդապահութեան պատճառով հեռացած է բեմէն։

### Թատրոն
1904 թուականին Յասմիկ յատուկ հրամանով առաջին անգամ ըլլալով Թիֆլիսի մէջ ստանձնած է «Քանդած օճախում» թատրերգութեան Քալիի դերը, որուն յաջորդած է «Պէպօ»ի Կեկելը, այսպիսով վերագտնելով իր նախկին դերասանական շնորհքն ու թատրոն բարձրանալու արտօնութիւնը: Յասմիկի հետ յատուկ ձեւով աշխատած է Գաբրիէլ Սունդուկեան:

Յասմիկ դերեր ստանձնած է ժամանակի յայտնի հայ դերասաններու հետ, որոնցմէ են Գէորգ Տէր Դաւթեան, Վարդուհի, Սունդուկեան, Աբէլեան եւ բազմաթիւ ուրիշներ:

Յասմիկ 1920 թուականին յատուկ ներկայացումներ պատրաստած ու ներկայացուցած է Դիլիջանի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ, տեղի գիւղացի հողամշակներու եւ զօրամասերու համար: Խորհրդային Միութեան կարգերու հաստատումէն ետք Յասմիկ եղած է պետական թատրոնի հիմնադիրներէն մին:

### ժապաւէններ
Յասմիկ 1925 թուականներէն սկսեալ թատրերգութեան կողքին զբաղած է նաեւ ժապաւէններու նկարահանումով. եղած է հայկական առաջին ժապաւէններէն՝ «Նամուս»ի դերակատարներէն մին, ուր աւելիով փայլած է Յասմիկի շնորհքներն ու արուեստը: «Նամուս»ին յաջորդած են «Կիկոր»ը, «Երկու գիշեր»ը, «Չար ոգի»ն, «Լեռնային արշաւ»ը եւ ուրիշներ:

1947 թուականին լոյս տեսած են Յասմիկի յուշերը՝ «Թատերական յուշեր» անուան տակ, ուր գրի առած է իր դերասանական կեանքն ու յուշերը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Բիւզանդիոն (թերթ)

**Բիւզանդիոն**, հրատարակուած է Կոստանդնուպոլսի մէջ, 1896-1918 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Բ. Քէչեան, Պ. Քէչեան եւ Ա. Քէչեան, Արշակ Ալպօյաճեան, Ա. Սանտալճեան։ Ունեցած է չափաւոր ուղղութիւն։ 1908 թուականի երիտթուրքական յեղաշրջումէն ետք կը գտնէր, որ հայկական հարցը կարելի է լուծել մեծ տէրութիւններու աջակցութեամբ Թուրքիոյ մէջ բարեփոխումներ կատարելու միջոցով։ Սղանայի կոտորածէն (1909) ետք քննադատած է երիտթուրքերու ազգայնամոլութիւնը, ցոյց տուած է, որ թուրք․ կառավարութիւնը կը շարունակէ համիտեան հակահայկական քաղաքականութիւնը։ Մերկացուցած է համաթուրքականութեան (պանթուրքիզմ) գաղափարախօսութիւնը եւ համաթուրքական պետութիւն ստեղծելու զառանցական գաղափարը։ 

«Բիւզանդիոն» (օրաթերթ)-ի էջերուն մէջ արտացոլած են հայոց ցեղասպանութեան նախապատրաստութեան չարագուշակ նշանները։ Թերթը անդրադարձած է նաեւ յոյներու հանդէպ կիրառուող հալածանքներուն, թուրք-գերմանական մերձեցման մէջ տեսած է վտանգ թրքական լուծի տակ գտնուող ժողովուրդներու համար։ 

«Բիւզանդիոն» որեւէ վերաբերմունք չէ ունեցած ազգային կուսակցութիւններու նկատմամբ, խուսափած է ազգային շարժման հետ կապուած հարցերէ. առաջացուցած է միայն հայերու կեանքի, գոյքի եւ պատուի ապահովման պահանջներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Բնագէտ

**Բնագէտ**, գիտահանրամատչելի եւ գիտամեթոդական բնագիտական հանդէս աշակերտներու, ուսանողներու եւ ուսուցիչներու համար։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Բոբոխ

«**Բոբոխ**», հասարակական, երգիծազաւեշտական երկշաբաթաթերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է 1920-1933 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր՝ Ա. Աղասեան, խմբագիր՝ Հ. Գարագաշ։

1933-ին ունեցած է «Մանկական բոբոխ» էջը։ 1930-էն լոյս տեսած է որպէս «Վերածնունդ» հասարակական ֊քաղաքական եւ գրական լրագրի յաւելուած։ Խարազանած է հայ հասարակական կեանքի ստուերոտ կողմերը, պատկերած ժամանակի իրանահայ կեանքը, արտացոլած հասարակական հոսանքներու ձգտումներն ու տրամադրութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Գաղափար (թերթ)

**«Գաղափար»**, հասարակական-քաղաքական, գրական եռօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1927 թուականին, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր՝ Ա. Բէգեան, խմբագիր՝ Ա. Ղազաբեան։ Ձգտած է սփիւռքը կապել մայր հայրենիքին, ջատագոված է հայահաւաքման գաղափարը՝ աջակցելով Խորհրդային Հայաստանի կառավարութեան միջոցառումներուն։ Մեծ տեղ յատկացուցած է Հայաստանի տնտեսական ու մշակութային կեանքին։ Տպագրած է գիաագրական եւ գեղարուեստական նիւթեր, թարգմանութիւններ։ Պարբերականին կից 1926-1927 թուականներուն լոյս տեսած է «Նոր գաղափար» եռամսեայ յաւելուածը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Գարդմանի կանչ

**Գարդմանի կանչ**, գարդմանահայութեան գիտամշակութային եւ պատմահոգեւոր ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ  Յուլիս 1996-էն։ Մինչեւ 2004-ը լոյս տեսած է  «Գարդմանք» անունով, իսկ 2006-էն ետք՝ «Գարդմանի կանչ»։ Տպագրման լեզուն հայերէնն է, հազուադէպ կը տպագրուին ռուսերէն յօդուածներ։ Տպաքանակը 1000, ծաւալը՝ 2 տպագրական մամուլ։

Գլխաւոր խմբագիր Սերգէյ Կարապետեանի մահէն ետք  (2010թ.) թերթի խմբագրակազմը հետեւեալը եղած է՝ տեղակալն Գուրգէն Կարապետեան, պատասխանատու քարտուղար՝ Սուսաննա Մելիքեան, համարի պատասխանատու՝ Վահագն Փիլիպոսեան։

Թերթին մէջ անդրադարձ եղած է Հայաստան աշխարհին, յատկապէս՝ Գարդմանքին առնչուող սոցիալ–տնտեսական, ռազմաքաղաքական խնդիրներուն, ունեցած է առանձին բաժիններ նուիրուած պատմութեան ու մշակոյթին։

Թերթը դադրած է տպագրուիլ 2014-էն ֆինանսական խնդիրներու եւ ներքին հակասութիւններու պատճառով։ Գարդմանահայերու հայրենակցական միաւորում ՀԿ-ի նախագահ, Աշտարակի դատախազ Յակոբ Մարտիրոսեանի եւ խմբագրակազմի որոշ անդամներու միջեւ առաջացած հակասութիւններու եւ հակադիր գաղափարներու հետեւանքով Գարդմանի կանչ թերթը վերջնականապէս դադրեց հրապարակուիլ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստեփան Սաֆրազեան

**Ստեփան Սաֆրազեան** (), հայ դերասան, թատերական գործիչ։

## Գործունէութիւն
1874 թոականէն հանդէս եկած է Թիֆլիսի մէջ՝ Գէորգ Չմշկեանի թատերախմբին մէջ։

1879-1882 թուականներուն եղած է Թիֆլիսի հայոց մշտական դերասանական խմոիմբին մէւ։ 1880 թուականին Պետրոս Ադամեանին հետ խաղցած է Ախալցխայի եւ Ալեքսանդրապոլի մէջ։

Կնոջ՝ Ալմա Սաֆրազեանին հետ գործած է նաեւ Պաքուի, Երեւանի, Կարսի, Շուշիի, Գանձակի, Աստրախանի, Թաւրիզի, Թեհրանի մէջ եւ այլուր։

### Դերեր
Խաղցած է՝ Պեպօն (Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ», հայերէն եւ ազրպէյճաներէն), Արշակ Երկրորդը (Խ. Գալֆայեանի «Արշակ Երկրորդ»), Հասան Ջալալ (Մուրացանի «Ռուզան»), Օթելլօ (Շէյքսփիրի «Օթելլօ»), Ֆրանց (Շիլլերի «Աւազակներ»), Քին (Ա․ Տիւմա-հօր «Քին»), Միրզա Հապիպ (Ախունտովի «Հաճի Կարա», ազրպէյճաներէն) եւ այլն։

### Բերմադրութիւններ
1888 թուականին Թաւրիզի մէջ առաջին անգամ բեմադրած է Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ»ն՝ ազրպէյճաներէն։

1908 թուականին խաղցած է Էլիզպարովի (Շիրվանզադէի «Պատուի համար») դերը եւ նուիրատուութիւն կատարած հայ թատերական շէնքի կառուցման։

## Ծանոթագրություններ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Գարուն (ամսագիր, Սիտնի)

**Գարուն**, ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1995-էն, Սիտնիի մէջ։ Կը հրատարակէ խմբագրական կազմը։ Հովանաւորն է Համաշխարհային մշակութային միութեան «Նայիրի» մասնաճիւղը։ Կը տպագրուի արեւելահայերէնով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ հայկական պարբերականներ
Գարուն (ամսագիր, Քէոլն)

**«Գարուն»**, եռալեզու (հայերէն, գերմաներէն, թրքերէն) ամսագիր։ Լոյս կը տեսնէ 1995 թուականէն, Քէոլնի մէջ, Գերմանիա։ Հրատարակիչն է Յարութիւն Օրմանճեանը, խմբագիրը՝ Արթին Օրմանճեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ հայկական պարբերականներ
Գեղարդ (թերթ)

**«Գեղարդ»**, գրական, մշակութային եռամսեայ պարբերաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1969-էն, Մոնրէալի մէջ։ Կը հրատարակէ Պոլսահայ միութիւնը։ Ունի խմբագրական կազմ։ Կը տպագրէ հայ հեղինակներու երկեր, քննադատական ակնարկներ, լուրեր (մասնաւորապէս պոլսահայ կեանքէն) եւ այլն։ Պոլսահայ միութեան երիտասարդաց «Սայա» կազմակերպութիւնը կը հրատարակէ «Փունջ» պարբերաթերթը, անգլերէն եւ հայերէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Քանատայի պարբերականներ
Գեղունի

**«Գեղունի»**, Մխիթարեան միաբանութեան հրատարակած պատմաբանասիրական եւ գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ հանդէս, որ լոյս կը տեսէ Վենետիկի մէջ, 1901-1906, 1909, 1927, 1947 եւ 1950 թուականներուն։

## Հանդեսի նպատակը
Նպատակ ունեցած է ընթերցողներուն ծանօթացնելու հայ ու համաշխարհային արուեստի (նկարչութիւն, գրականութիւն, երաժշտութիւն, ճարտարապետութիւն) դասականներու գործերուն (Ջոակինօ Ռոսսինի, Գաիտանոյ Դոնիցետտի, Վինչենցօ Բելլինի, Ջուզեպպէ Վերդի, Էդգար Շահին, Յովհաննէս Այվազովսկի, Կոմիտաս, Տորկուատօ Տասսօ, Մարտիրոս Սարեան, Գառզու, Յովհաննէս Ալխազեան, Վարդան Մախոխեան, Գրիգոր Շիլդեան եւ այլն), բարձրացնելու անոնց գեղարուեստական ճաշակը, հետաքրքրութիւն առաջացնելու հայ արուեստագէտներու նկատմամբ։

Հարուստ են հանդէսի պատմաբանասիրական, գրականագիտական եւ արուեստագիտական բաժինները, ուր ուսումնասիրութիւններ ունին Լէօն, Սուրէն Երեմեանը, Սուքիաս Էփրիկեանը, Թորոս Թորամանեանը, Զ․ Խանզադեանը, Մաղաքիա Ճեւահիրճեանը, Հ․ Քիւրտեանը, Մ․ Պարսամեանը։

Թարգմանութիւններով եւ սեփական ստեղծագործութիւններով հանդէս եկած են Եղիշէ Դուրեանը, Վրթանէս Փափազեանը, Դանիէլ Վարուժանը, Ա․ Ղազարեանը, Սուրէն Պարթեւեանը, Ալեքսանտր Շիրուանզադէն, Ռուբէն Սեւակը, Լեւոն-Զաւէն Սիւրմէլեանը, Ուիլիըմ Սարոյեանը, Կոստան Զարեանը։

«Գեղունին» վերջին տարիներուն լայն տեղտրամադրած է Խորհրդային Հայաստանի մշակոյթի, գիտութեան վերելքին։

## Խմբագիրներ

* Ս․ Երեմեան
* Մ․ Պոտուրեան

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայկական պարբերականներ
Գիտական շարժում

**«Գիտական շարժում»**, ամսաթերթ։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1923-ին, Հալէպի մէջ։ Խմբագիր՝ Վ․ Կարանֆիլեան։ Տպագրած է յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ սոցիոլոգիայի, գրականութեան, բժշկութեան, գիւղատնտեսութեան մասին, անդրադարձած՝ դպրոցի եւ մանկավարժութեան խնդիրներուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական պարբերականներ
Գիտա-բժշկական հանդէս

**Գիտա-բժշկական հանդէս**, կը տպագրուին տեսական եւ գործնական բժշկութեան վերաբերեալ նիւթեր։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գիտութիւն (ամսագիր)

**Գիտութիւն**, հայալեզու պատկերազարդ ամսաթերթ։ Լոգանի Տայկազեան վարժարանի հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսէ 1904-1905 եւ 1908-1909 թուականներուն, Լոզանի մէջ, ապա՝ Փարիզի։ Տնօրէն՝ Միքայէլ Նալպանտեան։ Գովազդած է բնագիտութեան, քիմիայի, կենսաբանութեան, երկրաբանութեան, աստղաբաշխութեան, բժշկութեան, գիւղատնտեսութեան եւ գիտութեան այլ բնագաւառներու նուաճումները։ Անդրադարձած է դպրոցներու գործունէութեան, կազմակերպած գիտական յօդուածներու մրցոյթ, փորձեր առած է հայացնելու գիտական եզրոյթները, տպագրած է գրախօսականներ գիտական հրատարակութիւններու մասին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Գիտութիւն (թերթ)

**«Գիտութիւն»** Հայաստանի ԳիտութիւններուԱզգային Ակադեմիայի թերթը, որ կը հրատարակուի Փետրուար 1993-էն։ Չի վաճառուիր, այլ կը բաժնուի անվճար, ԳԱԱ-ի հետ կապուած կազմակերպութիւններուն մէջ։

Կը հրատարակուի ԳԱԱ-ի «Գիտութիւն» հրատարակչական-արտադրական պետական ՓԲԸ-ի կողմէ։

## Արտաքին յղումներ

* 2 Գիտութիւնների ազգային ակադեմիա - Հրատարակչական գործունէութիւն
* ԳԱԱ-ի «Գիտութիւն» հրատարակչութեան էջը «Սփիւռ» տեղեկատույի մէջ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գերմանիկ (հանդէս)

**«Գերմանիկ»**, քառամսեայ (սկիզբը՝ եռամսեայ եւ երկամսեայ) հանդէս։ Լոյս կը տեսէ 1930 թուականէն, Նիւ Եորքի մէջ։ Մարաշի Հայրենակցական միութեան Ամերիկայի շրջանակի հրատարակութիւն է։ Հիմնադիր խմբագիրը Գ․ Գալուստեանն էր, խմբագիրը՝ Ա․ Փօլատեանը։

## Գործունէութիւն
Նպատակն էր սփիւռքի մարաշցիներուն ներգրաւել Հայրենակցական միութեան կրթական, մշակութային գործունէութեան ոլորտը, ամրապնդած անոնց կապը Խորհրդային Հայաստանի հետ։ Պարբերաբար ակնարկներ կը տպագրէր հայրենադարձ մարաշցիներու, Նոր Մարաշ աւանի մասին, կը հրատարակէր Խորհրդային Հայաստան այցելած մարաշցիներու տպաւորութիւնները, ազգագրական նիւթեր։ «Գերմանիկը» կը ներկայացնէր մասնաճիւղերու կեանքը, կը տպագրէ Միութեան շրջաբերականներն ու յայտարարութիւնները, ինչպէս նաեւ գրական, գեղարուեստական եւ պատմական գործեր։ Ունէր անգլերէն բաժին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Գիտութիւն եւ գիտելիք

**«Գիտութիւն եւ գիտելիքը»**, գիտական պատկերազարդ ամսաթերթ էր։ Լոյս տեսած է 1928—29 թ․թ․-ին, Անտվերպենի մէջ (Պելճիքա) եւ 1930—31-ին՝ Ֆրումոազայի մէջ (Ռումանիա)։

Տպագրած է տեղեկութիւններ, յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ քիմիայի, ֆիզիկայի, բժշկութեան, ճարտարապետութեան, տիեզերական եւ երկրային երեւույթներու, գիւղատնտեսութեան մասին։ Անդրադարձած է նաեւ արեւի ներուժի օգտագործման, անտառի պաշտպանութեան ու մշակման, ելեկտրականութիւնը նոր բնագաւառներու մէջ կիրառելու խնդիրներուն։ «Հանրագիտակ» բաժնին մէջ պատմած է կենցաղային իրերու եւ նիւթերու պատրաստման, անոնց օգտագործման, պատասխանած ընթերցողներու հարցերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պելճիքայի հայկական պարբերականներ
Էյմի Շումըր

**Էյմի Շումըր** (, ), ամերիկացի գրող, դերասանուհի, հասարակական գործիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Էյմի ա­ւար­տած է «Ո­ւի­լիըմ Ես­փեր սթիւ­տիօ»ն, դե­րա­սա­նա­կան դպրոց մը, ուր ու­սա­նած է ե­րեք տա­րի: Ան իր ծննդա­վայր Նիւ Եոր­քի զբօ­սա­վայ­րե­րուն մէջ կա­տա­կեր­գա­կան մե­նա­կա­տա­րում­նե­րով ե­լոյթ ու­նե­ցած է 2004-էն սկսեալ: 

Պատ­կե­րաս­փիւ­ռա­յին կա­տա­կեր­գու­թեամբ ա­ռա­ջին ան­գամ ե­լոյթ ու­նե­ցած է  2007-ին, երբ եր­րորդ դա­սուած է «Էն.Պի.Սի.»ի «Լասթ քոմիք սթանտինկ»-ի մէջ, եւ ա­ւե­լի ուշ երկ­րոր­դա­կան դեր ստանձ­նած է մեծ ժո­ղովր­դա­կա­նու­թիւն վա­յե­լած «30 ռոք» կա­տա­կեր­գա­կան հա­ղոր­դա­շա­րի մէկ դրուա­գին մէջ:

Էյմի 2015-ին հե­ղի­նա­կած է շար­ժա­պատ­կե­ր մը՝ «Թրէյ­նուը­րեք»ին, որ բե­մադ­րած է Ճատ Ա­պա­տով․ ա­ռա­ջին ան­գամն ըլ­լա­լով Ա­պա­տով բե­մադ­րած է շար­ժա­պատ­կեր մը, որ ինք չէ գրած:

2013-ին «Քոմետի սենթրըլ»ը ներկայացուցած է առաջին ելոյթը` «Ինսայտ Էյմի Շումըր», խառնուրդ մը` սքեչներու, կատակերգական մենակատարումի եւ փողոցի մէջ կայացած հարցազրոյցներու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Գիւղատնտեսական կեանք

**«Գիւղատնտեսական կեանք»**, խորհրդային շրջանի հայկական գիւղատնտեսական քաղաքականութեան, Էկոնոմիկայի եւ տեխնիկայի ամսագիր (սկիզբը՝ երկշաբաթաթերթ)։ Հանդիսացած է հողագործութեան ժողկոմատի, հայջրտնտեսութեան, հայգիւղկոոպի օրգանը։ Հրատարակուած է 1922-1929 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Երզնկեան, Ս․ Շադունց։

Անդրադարձած է Խորհրդային Հայաստանի ոռոգման գործի կազմակերպման, անասնապահութեան զարգացման, առանձին մշակաբոյսերու մշակման, վնասատուներու դէմ պայքարի խնդիրներուն։

Զգալի տեղ յատկացուցած է գաւառներու տնտեսութեան ուսումնասիրութեան, գիւղատնտեսութեան զարգացման հեռանկարներու որոշման, գիւղին մէջ կատարուող սոցիալ-քաղաքական անցուդարձերուն։

Հանդէսի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած է «Գիւղացու գրադարան» մատենաշարը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գիւղի կոմունիստ

**«Գիւղի Կոմունիստ»**, խորհրդային շրջանի հայկական ամսագիր։ Հանդիսացած է ՀԿ(բ)Կ ԿԿ-ի եւ Երեւանի քաղաքային կոմիտէի օրգանը։ Հրատարակուած է 1929— 1930 -ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրները՝ Մ․ Չոլախեան, Ե․ Չուբար։

Ըստ խորհրդային պաշտօնական տեղեկատուութեան լուսաբանած է կուսակցութեան քաղաքականութիւնը կոլեկտիւացման շրջանին, պայքարած է աջ օպորտունիզմի դէմ եւ հետեւած քննադատութեան ու ինքնաքննադատութեան ծաւալման գիւղական կուսկազմակերպութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ անդրադարձած է Երեւանի կոմերիտական կազմակերպութիւններու աշխատանքներուն, տպագրած է գիտաաթեիստական յօդուածներ, տեղեկութիւններ միջազգային քաղաքական իրադրութենէն։

«Գիւղի կոմունիստի»-ի բաժիններն էին՝ «Կուսակցական կեանք», «Խորհրդային շինարարութիւն», «Կոլեկտիւացման ճակատում», «Աշխատանքը բատրակների մէջ», «Կոոպերացման ճակատում», «Աշխատանքը գեղջկուհիների մէջ», «Կուլտուրական ճակատում», «Ինչ կարդալ» (քաղաքական եւ գիւղատնտեսական ընթացիկ գրականութենէն)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գիւղտնտես

«**Գիւղատնտես**», պատկերազարդ շաբաթաթերթ (1913-էն՝ երկշաբաթաթերթ)։ Թիֆլիսի Հայ գիւղատնտեսական ու տնայնագործական ընկերութեան հրատարակութիւն (1914-էն)։ Լոյս տեսած է 1909-ին Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր հրատարակիչներ՝ Ա․ Աթանասեան, Ա․ Մահակեան։

Հանդէսը տպագրած է յօդուածներ այգեգործութեան, անասնապահութեան, բամբակագործութեան, մեղուաբուծութեան, շերամապահութեան, գիւղատնտեսական մեքենաներու, տնկիներու ու սերմերու մասին, աջակցած գիւղատնտեսական դասընթացներուն, հրատարակած «Գիւղատնտեսի գրադարան» մատենաշարը։

Հրապարակած է վիճակագրական տուեալներ (1913) Անդրկովկասի մէջ գործող ձեռնարկութիւններու մասին, կազմակերպած գիւղատնտեսական ապրանքներու եւ ձեռարուեստու նմուշներու թանգարան (1909)։ Հանդէսին կից հրատարակուած է «Նոր առող–ջապահիկ» երկշաբաթաթերթը (1912-էն)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Յակոբ Հաճեան

**Յակոբ Հաճեան** (), հայ արձակագիր, հրապարակախօս եւ խմբագիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է կրթութիւնը։ Գրական-հրապարակախօսական ասպարէզ մտած է 1860-ականներոի կեսերէն, աշխատակցելով պոլսահայ մամուլին։

### Իբրեւ խմբագիր
1875-1877 թուականներուն խմբագրած է «Միմոս» երգիծաթերթը, 1897-1898 թուականներուն՝ «Ծաղիկ» պարբերականը։

1901 թուականէն մինչեւ մահ եղած է «Մանզումէի էֆքեար» թերթի օգնական խմբագիրը։

### Իբրեւ վիպագիր
1869 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս տեսած է անոր «Հեղինէ կամ գաղտնիք մը ի Կոստանդնուպոլիս» վէպը, որ յետագային արժանացած է քանի մը տպագրութիւններու (Բ․ տպ.՝ 1909, Գ․ տպ.՝ 1925)։

1886 թուականին տպագրած է «Բերայի գիշերները» արկածային վէպը, որ նոյնպէս վերահրատարակուած է 1914 եւ 1927 թուականներուն։ 

Անոր «Կորուսեալ կտակը» վէպն ալ իբրեւ թերթօն տպագրուած է «Ծաղիկ» պարբերականին մէջ, 1896 թուականին։

Ասոնցմէ բացի՝ 1897-1898 թուականներոին մաս-մաս լոյս ընծայած է «Մոզայիք 999 հատիկներով» ստուար ժողովածուն, որ մանրապատումներ են։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով