Աննա Աւստրիացի

**Աննա Աւստրիացի**, ( , Ֆրանսայի թագուհի, Ֆրանսայի թագաւոր Լուի ԺԳ. Արդարի կինը (18 Հոկտեմբեր 1615-էն): «Աւստրիացի» մականունը կը նշանակէ միայն ծագումով աւստրիական Հապսպուրկեան տոհմին պատկանիլը:

## Կենսագրութիւն
thumb|Լուի 13-րդ Արդար , Աննա Աւստրիացու ամուսինը

Սպանիոյ թագաւոր Ֆիլիփ Գ.-ի եւ իր կնոջ՝ Մարկարիթա Աւստրիացիի դուստրը: Աննան կրտսեր քրոջ՝ Մարիա Աննայի հետ բարձր կրթութիւն ստացած էր՝ սորված լատիներէն, եւրոպական լեզուներու հիմունքներ, կարել, պարել, գրագրութիւն, կրօնի պատմութիւն եւ Հապսպուրկեան տոհմի ծագումնաբանութիւն:

1612-ին Սպանիոյ թագաւոր Ֆիլիփ Գ. ամուսնական պայմանագիր մը կնքէ, որու համաձայն՝ Ֆրանսայի երիտասարդ թագաւոր Լուի Ժգ. Արդարը կ'ամուսնանայ Սպանիոյ արքայադուստր Աննային հետ: Այս ամուսնութիւնը անհրաժեշտ էր դիւանագիտական ​​նպատակներով, քանի որ այդ օրերուն Սպանիան եւ Ֆրանսան պատերազմի եզրին էին: Ամուսնական պայմանագիրով նախատեսուած էր նաեւ, որ արքայադուստր Աննան կ'ամուսնանայ Լուիի հետ միայն այն ատեն, եթէ վերջինիս քոյրը՝ Իզապելլան դառնայ Աննային կրտսեր եղբօր՝ արքայազն Ֆիլիփ Դ.-ի (Սպանիոյ թագաւոր) կինը:

1615-ի վերջը 14-ամեայ Աննան կը մեկնի Ֆրանսա եւ 18 Հոկտեմբերին կ'ամուսնանայ  Լուի Ժգ.-ի հետ: Սկիզբը թագաւորը հիացած էր իր կնոջմով, որ իրապէս կը համարուէր Եւրոպայի առաջին գեղեցկուհին, բայց որոշ ժամանակ մը ետք կը պարզուի, որ երիտասարդ զոյգը ընդհանրապէս պատրաստ չէր ընտանեկան կեանքին: Անոնց յարաբերութիւնները հետզհետէ կը սառին: Աննան կը հակի դաւաճանութեան, սադրանքներու եւ բանսարկութիւններու: Թագուհին կ'աջակցէր Ռիշելիոյ դէմ դաւադրութիւններուն:

Այս բոլորին վրայ կ'աւելնայ նաեւ այն իրողութիւնը, որ Լուի Ժգ.-ի եւ Աննայի ամուսնութեան  23 տարիները անպտուղ էին, եւ միայն 1638 ու 1640 թուականներուն, քանի մը անյաջող յղութիւններէ ետք, Աննա կը ծնի երկու որդի, ապագայ Լուի Ժդ.-ն  եւ Ֆիլիփ Ա. Օռլիանցին (Ֆրանսա):

1643-1651 թուականներուն Աննա Աւստրիացին փոխարքայ կը նշանակուի մանկահասակ Լուի Ժդ.-ին, սակայն ըստ էութեան, պետութիւնը կը ղեկավարէր Ճուլիօ Մազարինին, զոր  Աննա  առաջին նախարար նշանակած էր: 1661-ին, Մազարինիի մահէն ետք, երբ Լուի Ժդ. կը սկսի ինքնուրոյն ղեկավարել երկիրը, զինք կը հեռացնեն թագաւորական խորհուրդէն: Մայր թագուհին այլեւս քաղաքական ազդեցութիւն չ'ունենար թագաւորական գործերուն վրայ: Աւելի ուշ ան կը հեռանայ Վալ տը Կրասի աբբայութիւն:

Աննա Աւստրիացի կը մահանայ 20 Յունուար 1666-ին կրծքագեղձի քաղցկեղէն:

## Գրականութեան մէջ
thumb|Աննա Աւստրիացին 1643-1646 թուականներու մետաղադրամներուն վրայ

thumb|Ֆրանսայի առաջին նախարար եւ կարտինալ Ճուլիօ Մազարինին

Աննա Աւստրիացիի եւ Լուի Ժգ.-ի յարաբերությունները կը դառնան (հայր) Ալեքսանտր Տիւմայի «Երեք հրացանակիրներ» յայտնի վէպին նիւթերէն մէկը: Աննա  Աւստրիացիի կերպարին կը հանդիպինք նաեւ Տիւմայի «Քսան տարի անց» եւ «Վիքոնթ տէ Պրաժելոն, կամ Տասը տարի անց», «Կարմիր սֆինքսը» վէպերուն եւ «Լուի Ժդ.» կենսագրական գիրքին մէջ: «Կանանց պատերազմ» վէպին մէջ նոյնպէս յիշատակում կայ իր մասին: Անոր կերպարը կայ նաեւ անգլիացի գրող Էվէլին Էնթոնիի «Քարտինալին սէրը», Գէորգ Պորնի «Աննա Աւստրիացին, կամ թագուհիին երեք հրացանակիրները», Շառլ Տալիարտի «Աննա Աւստրիացիին առաջին սէրը» եւ Ճուլիէթա Պենցոնիի «Պետական ​​գաղտնիքներ» շարքէն «Թագուհիին ննջասենեակը» վէպերուն մէջ:

### Շարժանկարի մէջ

*«Երեք հրացանակիրները», (), ԱՄՆ, 1921, 
*«Երեք հրացանակիրները» հեռուստաշարք, (), Ֆրանսա, 1921,
*«Քսան տարի անց», (), Ֆրանսա, 1922,
*«Երկաթեայ դիմակ», (), ԱՄՆ, 1922,
*«Երեք հրացանակիրները» երաժշտական կատակերգութիւն, (), ԱՄՆ, 1939,
*«Երկաթեայ  դիմակով մարդը», (), ԱՄՆ, 1939,
*«Երեք հրացանակիրները», (), ԱՄՆ, 1948,
*«Քափիթան»,  Ֆրանսա, 1960,
*«Երեք հրացանակիրները», (), Ֆրանսա-Իտալիա, 1961,
*«Երկաթեայ  դիմակ»,  (), Ֆրանսա-Իտալիա, 1962,
*«Սիրանօ եւ Տարթանեան», (), Ֆրանսա, 1964,
*«Լուիս Ժդ.-ի գահակալումը»,  (), Ֆրանսա, 1966,
*«Երեք հրացանակիրները», (), Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1973,
*«Չորս հրացանակիրները, միլետիի վրէժը»,  Մեծն Բրիտանիա-Սպանիա-Փանամա, 1974,
*«Երեք հրացանակիրներու վերադարձը», (), ԱՄՆ-Մեծն Բրիտանիա-Սպանիա-Փանամա, 1989,
*«Շառլոյի Չորս հրացանակիրները», (), Ֆրանսա, 1974,
*«Չորսն ընդդէմ Քարտինալի», (), Ֆրանսա, 1974,
*«Երկաթեայ դիմակով մարդը»,  (), Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1977,
*«Ռիշէլիէ», (), Ֆրանսա, 1977,
*«Մազարինի» մինիշարք, (), Ֆրանսա, 1978,
*«Տ'Արթանեանը եւ երեք հրացանակիրները»,(), ՍՍՀՄ, 1978, 
*«Հրացանակիրները քսան տարի անց», (), Ռուսաստան, 1992, 
*«Աննա թագուհիին գաղտնիքը կամ երեսուն տարի անց», (), Ռուսաստան, 1993 *«Հրացանակիրներու վերադարձը, կամ քարտինալ Մազարինիի գանձերը», ), Ռուսաստան, 2009,
*«Լուի, մանուկ թագաւորը», (), Ֆրանսա, 1993,
*«Երեք հրացանակիրները», (), Աւստրիա-Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1993,
*«Տ'Արթանեանի դուստրը», (), Ֆրանսա, 1994,
*«Հին երգեր նորի մասին 3», (), Ռուսաստան, 1997 год.
*«Երկաթեայ դիմակով մարդը»,  (), Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1998,
*«Թագաւորը կը պարէ», (), Ֆրանսա-Գերմանիա-Պելճիքա, 2000,
*«Հրացանակիր», (), Գերմանիա-Լուքսեմպուրկ-Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 2001,
*«Հրացանակիրները», (), Ֆրանսա-Մեծն Բրիտանիա, 2001,
*«Պլանշ», (), Ֆրանսա, 2002,
* «Միլետի» հեռուստաշարք, (), Ֆրանսա, 2004,
*«Տ'Արթանեանը եւ երեք հրացանակիրները», (), Ռուսաստան, 2005,
*«Չորս հրացանակիրներ», (), Գանատա-Ֆրանսա-Մեծն Բրիտանիա-Չեխիա, 2005,
*«Վերսա՝ թագաւորին երազանքը», (), Ֆրանսա, 2008,
*«Թագուհին եւ քարտինալը» մինիշարք, (), Ֆրանսա, 2009,
*«Թագաւորը, սկիւռը եւ իժը» հեռուստաշարք, (), Ֆրանսա, 2009,
*«Երեք հրացանակիրները», (), ԱՄՆ, 2011,
*«Երեք հրացանակիրները», (), Ռուսաստան, 2013б
*«Ռիշելիէն, ծիրանին եւ արիւնը», (), Ֆրանսա, 2014,
*«Հրացանակիրները», (), Մեծ Բրիտանիա, 2014,
*«Վերսալ» հեռուստաշարք, (), Գանատա-Ֆրանսա, 2015:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի թագուհիներ
Ստորոգութիւն:Հապսպուրկներ