open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յովսէփ (անձնանուն)

**Յովսէփ**` աստուածաշնչային ծագումով հայկական անուն։ Հրէական Եոսեֆ անունն է (), բառացի կը թարգմանուէ՝ «պիտի աւելացուի»։ Տարածուած է նաեւ իսլամ դաւանող ժողովուրդերու մէջ՝ Եուսուֆ ձեւով։ 
* Լատինագիր ձեը՝ 
* Անունով ստեղծուած է **Յովսէփեան** ազգանունը։

## Անունը կրողները
* Յովսէփ Ազնաւոր (1854 Լոնտոն-1935 Գահիրէ)
* Յովսէփ Աղեքսանդրեան (անյայտ-1832) թուաբանագէտ
* Յովսէփ Աղթամարցի (մ. 1544) ծաղկող եւ բանաստեղծ
* Յովսէփ Արղութեան (Երկայնաբազուկ, 1743 Սանահին-1801) ազգային-ազատագրական գործիչ
* Յովսէփ Աւգուստովիչ (Józef Augustynowicz, ծն.1687) լեհահայ իրաւաբան եւ իրաւագէտ
* Յովսէփ Գաթըրճեան (1820-82)` բանասէր, պատմագէտ, թարգմանիչ
* Յովսէփ Էմին (Էմին Յովսէփ Էմինեան 1726 Պարսկաստան-1809, Կալկաթա) հայ ազատագրական գործիչ
* Յովսէփ Կարալեան (1897 Թիփղիս-1981)` հայ խորհրդային նկարիչ
* Յովսէփ Շիշմանեան (Ծերենց, 1822-1888) հայ գրող եւ հրապարակախօս
* Յովսէփ Վարդանեան (1815-79 Կ.Պոլիս) հայ գրող եւ պատմաբան
* Յովսէփ Փուշման (Hovsep Pushman, 1877-1966, Նիւ Եորք) հայ գեղանկարիչ
* Հովսեփ Քարշ (Yusuf Karsh 1908-2002) քանատահայ լուսանկարիչ
* Յովսէփ Օրպելի (1881-1961) գիտնական, արեւելագետ եւ հասարակական գործիչ

#### Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
* **Հովսեփ Ա** (440-452)
* **Հովսեփ Բ** (795-806)

## Այլ լեզուներով
*  Ճոզէֆ, Ճոյ
*  Եուսուֆ
*  Եոսէֆ
*  Եուսուֆ
*  Խոսէ
*  Ճուզէփէ
*  Եոսէֆուս
*  Եուզէֆ
*  Եոզէպ
*  Իոսէփոս
*  Եոժէֆ
*  Ժուսիփ
*  Ասաֆ
*  Ժուզէ
*  Իոսիֆ
*  Իոսէպ
*  Ժոզէֆ

## Ծանօթագրութիւններ
Յովսէփ Ազնաւուր

**Յովսէփ Ազնաւուր** (), ուր իր հայրը տարիներէ ի վեր հաստատուած էր։ Ընտանեօք Պոլիս փոխադրուելէ վերջ՝ 1867-ին գացած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը էւ 1871-ին վերադարձած է ծնողքին քով: Հօր փափաքն էր որ ան նախ երկրագործութիւն, յետոյ մեքենագիտութիւն էւ ի վերջոյ փաստաբանութիւն սորվեցնել տալ. բայց տեսնելով որ այս փորձերէն եւ ոչ մէկը չի յաջողիր, Յովսէփին ձգած է ասպարէզի ընտրութիւնը։  Այդպէս, Յովսէփ մեկնած է Հռոմ ուսանելու համար գեղարուեստից վարժարանը:

Յովսէփ Ազնաւուր Ռաֆայէլեան վարժարանին մէջ ուսանած ժամանակ, միշտ առաջնակարգ հանդիսացած է փիլիսոփայական, երկրաչափական էւ պատմագիտական նիւթերուն մէջ, ինչպէս նաեւ շատ յաջող եղած է գծագրութեան եւ մարմնամարզի մէջ:

1878-ին, տակաւին ուսանողութեան շրջանը ամբողջովին չաւարտած, երբ Տիբերիսի ընկերութեան ամառանոցը շինելու համար մրցում կը բացուի Հռոմի մէջ, Յովսէփն ալ կը մասնակցի այդ մրցումին եւ իտալացի բոլոր  մրցակիցներուն մէջէն յաղթանակը տանողը կ'ըլլայ հայ համալսարանական ուսանողը, որուն կը յանձնուի այդ փառաւոր շէնքին կառուցումը: Յովսէփի այս առաջին յաջողութիւնը մեծ գոհունակութիւն եւ գնահատանք պատճառած է։  Տիբերիս ընկերութիւնը խնճոյք մը սարքած է ի պատիւ իրեն, որուն ներկայ եղած են իտալացի իշխաններ: Իր մարմնամարզական յաղթանակներն ալ մեծ եղած են, մանաւանդ Իտալիոյ մէջ։ 1876-ին Հռոմի մէջ տեղի ունեցած մարմնամարզական մրցումներուն ինքը շահած է առաջին մրցանակը, մարմնամարզի բոլոր ճիւղերուն մէջ:  Յ. Ազնաւուրի կառուցած շէնքերէն յիշենք հետեւեալները.

- Հռոմի մէջ՝ Տիբերիս ընկերութեան փառաւոր հանդիսասրահը,

- Պոլսոյ մէջ Թէփէ Պաշըի Թաղապետական եւ Բերայի նոր ֆրանսական թատրոնները, 

- Ֆէնէրի պուլկարական երկաթեայ նշանաւոր եկեղեցին,

- Րէժի ծխախոտի ընկերութեան Ճիպալիի մեծ գործարանը,

- Սանասարեան Կիւլպէնկեան, Թօփալեան եւ Գաթըրճըօղլու խաները,

- Բրէնսէս Րուքիէ հանըմի եւ Բրէնս Ապպաս Հալիմի ապարանքները,

- Բրէնսէս Նիյմէթ Հանըմի, Բրէնս Մուհամէթ Ալիի Կնոջ եւ Պողոս պէյ Եուսուֆի դամբարանները. 

եւ տակաւին ասոնց նման բազմաթիւ շէնքեր:

Յ. Ազնաւուր եղած է Սահմանադրական Ռամկավար կուսակցութեան հիմնադիրներէն մին. Երկար տարիներ անդամակցած է Հ. Բ. Ը. Միութեան, եղած է Գահիրէի Թեմական Ժողովի անդամ, մասնակցած է Գահիրէի Հայ Գեղարուեստասիրաց միութեան, եղած է նախագահը Հայ մարմնամարզական ակումբին: Ինչպէս նաեւ, սատարած է իր կարողութեան չափով, ազգային բարենպատակ հաստատութիւններու: Համաշխարհային պատերազմէն առաջ Յ. Ազնաւուր Եգիպտոս փոխադրուած է։  

Մահացած է Գահիրէ, 1935 Յունիսի վերջերը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայ Հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, Ա․ Հատոր, 1938 Պուքրէշ, էջ 45-46։

Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Յովսէփ Աղթամարցի

**Յովսէփ Աղթամարցի** (), հայ մշակութային եւ կրթական գործիչ, գրիչ, ծաղկող, բանաստեղծ։ Վարդապետ (1533)։ Աղթամարի նկարչական դպրոցի հիմնադիր, ուսուցիչ։

Գրչութեան եւ մանրանկարչութեան արուեստն ուսանած՝ Արգելանի վանքին մէջ՝ Տէր Կարապետ Բերկրեցիի քով։ Ապրած ու գործած է Աղթամարի վանքին մէջ (նաեւ՝ Լիմի մէջ), ուր նկարազարդած՝ ու ընդօրինակած է գրչագիր աւետարաններ, տօնացոյց, շարակնոց, մաշտոց։ Յովսէփ Աղթամարցիին նուիրած են տաղեր՝ Գրիգորիս Աղթամարցին եւ Զաքարիա Գնունեցին։ Վերջինիս Յովսէփ Աղթամարցիին աջակցած է՝ Պղինձէ քաղաքի պատմութիւնը կաֆաներով հարստացնելու գործին մէջ։ Յովսէփ Աղթամարցիի գործերէն յայտնի են՝ «Երկու Վնաս Կայ Ահագին» (Մատենադարան, ձեռագիր № 5837) ու «Խրատ Գրքերը Լաւ Պահելուն» բանաստեղծութիւնները եւ «Գերի Ադամայ Որդի» (Վիեննայի մատենադարան, ձեռագիր № 977, Մատենադարան, ձեռագիր № 5622, 6485, 10275)։ Յովսէփ Աղթամարցիի՝ 1512-ին գրած երկու յիշատակարաններով, Մ. Պոտուրեան՝ ճշդած է Գրիգորիս Աղթամարցիի կաթողիկոս դառնալու տարեթիւը (1512)։ Յովսէփ Աղթամարցիի աշակերտներէն են՝ Մարգարէ Արճիշեցին ու Սարգիս գրիչը։

Ստորոգութիւն:Հայ ծաղկողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ կրթական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Յովսէփ Իզմիրեանց

**Յովսէփ Իզմիրեանց** (1817-1883),ծնած է Ղըզլար՝ Ղազախստան։

Մեծատուն, ազգային բարերար, հիմնադիր՝ համանուն մրցանակի։

Յետ մահու կտակակատարն է՝ բարեկամը, Կարապետ Եզեան։Ազգին թողած կտակին մաս կը կազմեն՝

# Օսմանեան հայերու մէջ գիտութիւն,արուեստներ եւ հայերէն լեզուի ուսում ծաւալել։
# Մրցանակաբաշխութիւն հայոց պատմութեան եվ հայերէն լեզուագիտութեան մասին լաւագոյն երկասիրութեանց համար։
# Իր ծննդավայրի Ղըզլարի Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ կը յանձնուի գումար մը, որու տոկոսները կը գործածուին տեղւոյն աղջկանց ծխական վարժարանին համար։

1886-ին կտակի յանձնախումբը կ'ընտրուի Պոլսոյ Պատրիարքարանի մէջ,ատենապետն է՝ Գաբրիէլ Նորատունկեան,գանձապետը՝ Յովհանէս Էսաեան։Կարնոյ օրիորդաց ուսումնարանին մէջ կը բացուի ձեռագործի դասարան։

1887-ին կտակի յանձնաժողովը կը հրատարակէ մրցանակի առաջարկուող երկասիրութիւններու մասին պայմանները։Նոյն տարին Յուլիսին Ս.Թարգմանչաց տօնին որւ Պոլսոյ մէջ առաջին անգամ կը կատարուի Իզմիրեանցի Սահակ-Մեսրոպեան գրական մրցանակաբաշխութեան փառաւոր հանդէսը։

Զանազան հայ մտաւորականներ իրենց գործերով արժանացած են Իզմիրեանց մրցանակին։

## Աղբիւրներ

* Հայ Դպրոցը Անցեալէն Դէպի Այսօր,Հրատարակութիւն՝ Ազգային Կեդրոնական Վարժարան,2017,էջ73
Յովսէփ Յովհաննիսեան Ամարխան

**Ամարխան Յովսէփ Յովհաննիսեան**
նշանաւոր հնդկահայ հարուստ՝ Սմարանգցի։ Ռուս-պարսկական պատերազմներէն դեռ առաջ Ներսէս արքեպս. Աշտարակցին (յետոյ կաթողիկոս) հնդկահայերու հետ սկսաւ յարաբերութիւն մշակել եւ նկարագրելով էջմիածնի ու ժողովուրդի վիճակը՝ կոչ կարդաց օգնելու հայրենակիցներուն եւ միեւնոյն ժամանակ յայտնեց, որ շուտով ռուսական զօրքը պիտի շարժի դէպի էջմիածին։ Ամարխանը, որ առասպելական կարողութեան տէր է, 1829-ի Հոկտեմբեր 20-ին գրեց ներսէսին, որ պատրաստ է գալ Ռուսաստան, ծառայած Ռուսաց կայսեր իր հոգով, մարմնով ու հարստութեամբ՝ մուսուլմաններէն գնելով հայաբնակ գաւառներն եւ յանձնած ողորմած կայսեր՝ կառավարելու։ Ներսէսն այս նամակի մասին յայտնեց Քրիստափոր Լազարեանցին, իսկ ան ալ իր կարգին Կեներալ-ատիւթանթ Պեքենտրոֆին։ Կայսրն այս միջնորդական գրութեան վրայ անձամբ բարեհաճեցաւ մակագրել. Пусть инь деть сюда, а свьдьния, имь требуемыя. Я ему дамь, когда его увижу. (Թող ան այստեղ գայ, իսկանոր ուզած տեղեկութիւնները ես կու տամ անոր, երբ կը տեսնեմ զինք)։ 1830-ի Դեկտեմբեր 3-էն տուած բարձրագոյն հրովարտակով անոր գալու իրաւունք տրուեցաւ, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով ան չեկաւ։ Մահուան տեղն ու թուականն անյայտ է։
## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Գրականութեանց, Հայկ Տէր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 87:
Յովսէփ Աբգարովիչ

**Յովսէփ Աբգարովիչ**, որդի Խաչատուրի: Սթա նիսլավուվ քաղաքին մէջ կերպասեղէններու ամէնամէծ վաճառատունը իրն էր: Մեծ հարստութեան տէր ըլլալով՝ Տնիէսթր գետին վրայ գտնուող Լուքա կոչուող գիւղը կը գնէ: Բոլորէն յարգուած էր եւ այնպիսի համբաւ մը ունէր որ ժողովուրդը զինքը նահապետ կը կոչէր, որովհետեւ շատ կրօնասէր կաթողիկէ մըն էր եւ հայկական աւանդութիւններուն սիրահար: Մեռաւ Լեմպերկի մէջ 1853-ին:

## Աղբիւրներ
* Գիրգ Հայ հանրագիտակ
* Գրող Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, էջ 14
Մարճըրի Յովսէփեան

**Մարճըրի Յովսէփեան-Տոպքին** (, 21 Նոյեմբեր 1922, Նիւ Եորք - 8 Փետրուար 2013, Նյու Ջերսի), ամերիկահայ պատմաբան, Նիւ Եորքի Քոլումպիոյ համալսարանի Պարնարտ գոլէճի գրականութեան դասախօս եւ ուսմանց օգնական տեսուչ։

## Կենսագրութիւն
Մարճըրի Յովսէփեան ծնած է 1922 թուականին Նիւ-Եորք Մեծ Եղեռնէն մազապուրծ յայտնի բժիշկ եւ հանրային գործիչ Մովսէս եւ Մաքրուհի Յովսէփեաններու ընտանիքէն ներս։ Պապը զոհուած է Զմիւռնիոյ ջարդերուն ժամանակ։ 1944 թուականին աւարտած է Պարնարտ քոլէճը։ 1957-1993 թուականներուն եղած է նոյն քոլէճի գրականութեան դասախօս եւ ուսմանց օգնական տեսուչ։

Մարճըրի Յովսէփեան ասպարէզ մտած է որպէս գրող։ Ամերիկեան եւ անգլիագիր հայկական մամուլին մէջ տպագրած է պատմուածքներ հայկական կեանքէն, ինչպէս՝ «Տատիկիս Աղօթագիրքը» նորավէպը։ 1956 թուականին հայկական նիւթով առաջին վէպը, ամուսնին՝ գրող Մաչպի Տոպքինի հետ, գրած է «Սիրառատ Տունը» (A Houseful of Love), որուն հերոսները նոյնպէս մեծ մասամբ հայեր են։ Այս վէպն արժանացած է մի քանի հրատարակութեան, 1957-ին «Նիւ Եորք Թայմզի» ամէնէն ծախուող գիրքերու ցանկին մաս կազմած է, տպագրուած Լոնտոնի մէջ ու թարգմանուած է զանազան լեզուներու՝ նորվեգերէն, գերմաներէն, իտալերէն եւ ճափոներէն։

## Աշխատութիւններ
Սակայն, ան յատկապէս յայտնի դարձած է 1966-ին գրած ընդարձակ յօդուածով՝ «Չյիշուող ցեղասպանութիւնը» (The Unremembered Genocide), որ լոյս տեսած էր հրէական ծանօթ հանդէսին՝ “Commentary”ի մէջ, ժամանակի մը, երբ Հայոց Ցեղասպանութեան ուսումնասիրութիւնը տակաւին մոռացութեան մատնուած էր, «Խաղաղութեան Առաջնահերթութիւնը» (1969), «Ի՞նչ Ցեղասպանութիւն, Ի՞նչ Ողջակիզում։ Լուրեր Թուրքիայէն, 1916-1923», 1984, «Ճորճ Հորթըն եւ Մարք Լ. Պրիսթոլ. ընդդիմադիր ուժեր ԱՄՆ-ի մէջ։ Արտաքին քաղաքականութիւն 1919-1923», բոլորը՝ անգլերէն, եւ այլն։ Աշխատութիւնները մասնաւորապէս նուիրւած են 1915-1923-ին Թուրքիոյ մէջ տեղի ունեցած Հայոց Ցեղասպանութեան ու տեղահանութեան։ Անոր հիմնական աշխատութիւնը՝ «Զմիւռնիա 1922։ Մի քաղաքի կործանումը» (The Smyrna Affair), լոյս տեսած է Լոնտոնի մէջ 1972-ին, ունեցած մի քանի հրատարակութիւններ, վերջինը՝ 1988 թուականին. թարգմանուած է նաեւ յունարէնի) նուիրոած է Թուրքիոյ այդ ծովափնեայ քաղաքի յոյն եւ հայ բնակչութեան ողբերգութեան։ Գիրքը հաւաստի պատմական ուսումնասիրութիւն մըն է, գրուած դէպքերու ականատես ու մասնակից հայերու, ամերիկեան դիւանագէտներու եւ միսիոներներու յուշերու, նամակներու ու վկայութիւններու հիման վրայ

## Պարգեւներ, կոչումներ
* «Անանիա Շիրակացի մետալ»
* Ուիլսոն գոլէճի պատուաւոր դոկտոր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Armenian Center at Columbia University Honors Marjorie Housepian Dobkin
* Marjorie Housepian in WorldCat database
* Marjorie Housepian Dobkin, Smyrna 1922: The Destruction of a City, Newmark Press, New York (1988), Softcover, 275 pp

Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2013 մահեր
Ստորոգութիւն:8 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք մահեր
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:21 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Նոր-Եորք ծնածներ
Մարք Յովսէփեան

**Մարք Դանիէլ Յովսէփեան** (5 Յունիս 1937, Մակատան, [ՌԽՖՍՀ), խորհրդային հայ բեմադրիչ, ֆիլմի նկարիչ, ՌԴ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1996)։

## Կենսագրութիւն
Մարք Յովսէփեան, ծնած է 1937 թուականին Մագադանի մէջ։ 1963 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի օբերաթորական բաժինը՝ Բորիս Վոլչեկի արուեստանոցը, իսկ 1967 թուականին՝ Սենարիստներու եւ բեմադրիչներու բարձրագոյն դասընթացները։ 1967 թուականէն Մ․ Գորկի անուան կինոստուդիայի բեմադրիչը եղած է։

## Մրցանակներ եւ պարգեւներ
1968 - ՀԼԿԵՄ մրցանակ «Վիքթոր Չերնիշեւի երեք օրը» ֆիլմի համար 1999 - «Ռոսիա» ոչ խաղարկային ֆիլմերի կինոփառատոնի մէջ (Եկատերինբուրգ) գլխաւոր մրցանակ՝ «№ 12 գնացքի ուղեւորը․ Յիշողութիւններ եւ Տոլստոյի մասին» ֆիլմի համար։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Ֆիլմի նկարիչ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Марк Осепьян 

Ստորոգութիւն:5 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մակատան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Յորդանանի Սահմանադրութիւն

**Յորդանանի Հաշիմեաններու հարստութեան սահմանադրութիւն** (արաբ․՝ الحرس الملكي الأردني‎‎), Յորդանանի մայր օրէնք, որ ընդունուած է 11 Յունուար 1952-ին եւ փոխուած է քանի մը անգամ։ Անիկա կը սահմանէ ժառանգական միապետական համակարգը ներկայացուցչական խորհրդարանի հետ, ինչպէս նաեւ պետութեան առանձնացուած լիազօրութիւնները (օրէնսդիր, գործադիր եւ դատական), քաղաքացիներու իրաւունքներն ու պարտականութիւնները, նիւթական գործառոյթները եւ սահմանադրական կանոնները։

## Պատմութիւն
Յորդանանի մէջ առաջին անգամ բնական օրէնքները հրապարակուած են Ապրիլ 1928-ին Բրիտանական հովանաւորութեան ներքոյ։ Մայիս 1946-ին Յորդանանի ամբողջական անկախացումէն ետք, երբ երկրի վրայ վերացաւ Բրիտանիայի հովանաւորութիւնը, գրուեցաւ նոր սահմանադրութիւն, որ պաշտօնական տեղեկագրերուն մէջ հրապարակուեցաւ 1 Փետրուար 1947-ին, իսկ խորհրդարանի կողմէ ընդունուեցաւ 28 Նոյեմբեր 1947-ին։

Քանի մը տարի ետք սահմանադրութունը փոփոխութեան ենթարկուեցաւ թագաւոր Թալալ Իպն Ապտալայի կողմէ եւ վաւերացուեցաւ 1 Յունուար 1952-ին։ Ընդհանուր առմամբ սահմանադրութիւնը առաջադիմական է։ Քննադատութիւնները մեծ մասամբ կը վերաբերին այն հանգամանքին, որ չափէն շատ լիազօրութիւններ վերապահուած է միապետին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Յորդանանի սահմանադրութեան անգլերէն թարգմանութիւնը
Յորդանանի Տօներ

Կը ներկայացուի Յորդանանի տօներու ցանկը․

Նշումներ․ Յորդանանի մէջ տօները յաճախ շարժական են։ Սովորաբար կառավարութիւնը կը փոփէ տօնին օրը՝ այն տեղափոխելով շաբաթուան հանգստեան օրեր։

## Ծանօթագրութիւններ
Յորդանանի Թագաւորական Պահակախումբ

300px|մինի|Յորդանանի թագաւորական պահակախումբին զինանշանը

**Յորդանանի թագաւորական պահակախումբ**, Համզա Իպն Ապտ Ալ-Մութթալիպ (Սայէտ Ալ-Շուհատա), Յորդանանի զինուած ուժերու ստորաբաժանում։ Պահակախումբը Յորդանանի բանակին աւելի փոքր միաւորումներէն է եւ առաջին հերթին պատասխանատու է Հաշիմեաններու թագաւորութեան պահպանութեան եւ պաշտպանութեան։
մինի|Յորդանանի թագաւորական պահակագունդը, 1-1-1953
Թագաւորական պահակախումբը տեղակայուած է Ամմանի մէջ։ Պահակախումբը կը կազմուի Յորդանանի արեւելեան ափին գտնուող հաւատարիմ պետուիններէն։ Թագաւորական պահակախումբը պէտք չէ շփոթել թագաւորին թիկնազօրին հետ, որ առաւելաբար ունի  արարողական բնոյթ։

Թագաւորական պահակախումբը կը գտնուի թագաւորին անմիջական եւ անձնական վերահսկողութեան տակ։ Գոյութիւն ունի նաեւ թագաւոր Ապտալլահ Բ.-ին յատկացուած յատուկ պահակախումբ մը, որ կը կոչուի «Նորին Մեծութեան Յատուկ Անվտանգութեան Խումբ»։ Յատուկ անվտանգութեան զօրամիաւորը պատասխանատու է թագաւորին նեղ անձնական անվտանգութեան համար եւ համարժէք է Հայաստանի ԱԱԾ-ի պետական պահպանութեան ծառայութեան։ Անվտանգութեան խումբին հրամանատարը թագաւորին եղբայր Արքայազն Ալին է։

Թագաւորական պահակախումբի ներկայիս հրամանատարը Ժեներալ Օղլա Ղամմար Ալ Զպոունն է, որ այդ պաշտօնին անցած է Յունիս 2010-ին։

## Կազմակերպութիւն
* Գլխամասային գրասենեակ
* Նորին Մեծութեան Անվտանգութեան խումբ (مجموعة الأمن الخاص لجلالة القائد الأعلى)
* Մուհամմադիեայ շրջանային խումբ (مجموعة منطقة المحمدية)
* Ալ-Մաքքար Ալաամիր շրջանային խումբ (مجموعة منطقة المقر العامر)
* Կրակի վարման խումբ (مجموعة الإسناد الناري)
* Պատուոյ պահակախումբ (مجموعة حرس الشرف)
* Թագաւորական թիկնազօր (وحدة الفرسان)
* Թագաւորական պահակախումբի ուսումնական կեդրոն

## Նախկին ղեկավարներ
1998-էն մինչեւ Յունուար 2008-ը պահակախումբին հրամանատարը եղած է Արքայազն Ալի պին ալ-Հուսէյնը, որմէ առաջ հրամանատարը եղած է Մուսէյն Մաճալին։

## Ծանօթագրութիւններ
Յորդանանի Հայերը

**Հայերը Յորդանանի մէջ**, հայերը Յորդանան հաստատուած են հին ժամանակներէն՝ Խաչակիրներու շրջանէն , Հեթում թագաւորի օրով (ԺԳ. Դար),  սակայն իբրեւ համայնք սկսած են ձեւաւորուիլ 1915-ի Եղեռնէն ետք, մանաւանդ 1950-ական թուականներուն սկիզբը, երբ Տէր Զօրէն , Սուրիայէն եւ այլ վայրերէ գաղթական բեկորներ ապաստան գտած են Յորդանանի զանազան քաղաքներու մէջ՝ Մաան, Փեթրա, Քարաք, Իրպիտ, Զարքա:

Կը յիշուի, որ Քաղաքին մէջ 1928-ին գոյութիւն  ունեցած է հայկական վարժարան մը՝ որբերուն այբուբեն սորվեցնելու  համար: Այնուհետեւ հայ գաղթականները շարժած են դէպի մայրաքաղաք Ամման, ուր 1933-ին գոյութիւն ունեցած է ազգային վարժարան մը (Հեթումեան) եւ մատուռ մը:

**Կիւլպէնկեան – Եուզպաշեան  Վարժարան,** 1960-ին,  Երուսաղէմի պատրիաքութիւնը կը ձեռնարկէ հայկական վարժարանի շէնքին եւ եկեղեցւոյ կառուցման: Դպրոցը եւ եկեղեցին կը գտնուին շրջանի մը մէջ՝ որ կը կոչուի (Հայ էլ էրմէն), այսինքն՝ Հայկական թաղ: Դպրոցին նախակրթարանի բաժինը կը կոչուի Եուզպաշեան, իսկ մանկապարտէզը՝ Կիւլպէնկեան: Եկեղեցին կը կոչուի Ս. Թադէոս:

Մանկապարտէզը երկու տարուան ընթացք մըն է, իսկ նախակրթարանը ունի 6 դասարաններ: Արաբերէն եւ անգլերէն դասերու կողքին դպրոցին մէջ կը դասաւանդուի հայերէն լեզու եւ կրօն:

Գաղութը սահմանադրական իմաստով հիմնական կառոյց չունի, որովհետեւ եկեղեցին ու դպրոցը սեփականութիւն են Երուսաղէմի Պատրիարքութեան եւ Պատրիարքը կը նշանակէ հոգեւոր հովիւը:

Ս. Թադէոս եկեղեցւոյ մէջ, որ գեղեցիկ ու հայկական ոճով կառուցուած է, ամէն Կիրակի կանոնաւոր կերպով պատարագ կը մատուցուի:

**ԱԿՈՒՄԲՆԵՐ ԵՒ ՄԻՈՒԹԻՒՆՆԵՐ,** Ամմանի հայկական փոքր գաղութը ունի երկու ակումբներ, որոնք կը գտնուին դէմ դիմաց, երկուքն ալ աշխոյժ գործունէութեամբ, գեղեցիկ կառոյցով եւ զանազան բաժանմունքներով: Ակումբներէն մին կը պատկանի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի, միւսը՝ Ա.Մ.Մ.-ի:
## Ծան0թագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Յորդանան էջ 10-11-12-13
Յուզական Բարեկեցութիւն

**Յուզական Բարեկեցութիւն**ը, գոյական մըն է, որ վերջին քանի մը տարիներուն, շատ ձեւերով գործածուած է։ Հետեւանքը որ անձ մը ըլլայ դիւրայոյզ եւ կապուած է հոգեկան առողջութեան, օրինակ։ Ըլլալ ճնշուած, ընկճուած եւ նեղութեան մէջ։ Այս հետեւանքները կարողութիւնը ունին ազդելու ֆիզիքապէս, օրինակ։ Մարսողական անկարգութեան, եւ կը պատճառ է քունի խանգարում եւ ուժգնութիւնի պակաս: Բայց դրական կողմէ, յուզական բարեկեցութիւնը կը նպաստէ քիւածածք կարողութիւնը, անձնահաճութիւնը, գործադրութիւնը եւ արգասաբերութիւնը գործի ժամանակ, եւ նոյնիսկ երկայնակեցութիւն: Յուզական բարեկեցութիւնը մէկն է երկու երեւույթներուն որ կը նշանակ է ըլլալ անձնական վիճակով լաւ, որ կը չափուի քանակական կեանքի որակով։ Երկրորդ երեւոյթը կեանքի գնարկութիւնն է։ Գնարկութիւն որպէս մարդուն ընդհանուր կեանքին: Այդ գոյականը կը ստանայ մեծ թիւով ուշադրութիւն մանաւանդ նոր դարու հոգեբուժներէ որպէսզ կառավարիչ բժիշկ, սկսելով դուրսի զուարճանք է, մինչեւ հոգացնելու տարիքով աւելի մեծերուն: Այս մէկը նաեւ մեծ հետաքրքութիւն մըն է ծնողքներու, պատանի աշխատաւորներու, ուսուցիչներու, սպառնալու դէմ պայքարներու եւ մեծ տարիքով մարդոց որոնց կը մտածեն հրաժարելու մասին, ինչպէս նաեւ հոգեբաններու եւ ուրիշ հոգեկան առողջութեան բժիշներ:

## Ծանօթագրութիուններ

Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն
Եություպ

մինի|200px|'''ԵուԹյուպի շէնքը Սան Պրունոյի մէջ։'''
**YouTube** (կը կարդացուի՝ ԵուԹյուպ, «» — *դու/դուք* եւ «» — *խողովակ, ալիք*), վիտէօ-նախագծային կայք համացանցի մէջ, որ մասնակիցները եւ այցելուները կարող են տեղադրել, դիտել եւ բաժնել տեսանիւթեր։

Եություպի գրասենեակը կը գտնուի Սան Պրունոյի մէջ եւ ստեղծուած է 2005 թուականի Փետրուարին։ Ուեպ կայքը տեսանիւթերը ցոյց տալու համար կ'օգտագործէ Adobe Flash-ը։ 2006-ի 13 Նոյեմբերին ԵուԹյուպը 1,6 միլիար ԱՄՆ տոլարով գնուած է Կուկըլի կողմէ։

Չարձանագրուած այցելուները (ոչ մասնակիցները) կարող են դիտել կայքի տեսահոլովակներու մեծ մասը։ Արձանագրուած մասնակիցները կարող են շատ աւելի մեծ քանակի տեսանիւթեր դիտել, անշուշտ 18 տարեկան եւ բարձր տարիքի համար թոյլատրելի տեսանիւթեր։ ԵուԹյուպի մէջ Փորնոկրաֆիական կամ մերկ տեսարաններ պարունակող տեսանիւթեր դնել արգիլուած է։

Ըստ 2006 թուականի՝ Յուլիսի վիճակագրական տուեալներուն համաձայն, օրական դիտուած է 100 միլիոն տեսանիւթ եւ վերբեռնուած է՝ 65.000։

9 Հոկտեմբեր 2009 թուականի դրութեամբ օրական դիտուած է 1 միլիար Եություպի տեսանիւթեր։

2008 թուականի Փետրուարին Եություպ ունեցած է 2.750.000 դաչագրուած մասնակից եւ ընդհանուր առմամբ 73.100.000 անուն տեսանիւթ։ Պէտք կ'ըլլայ աւելի քան 1000 տարի, որպէսզի հնարաւոր ըլլայ դիտել Եություպի բոլոր հոլովակները։

## Արտաքին յղումներ
* YouTube.com

Ստորոգութիւն:Ընկերային ցանց
Յորդանանի Քաղաքներ

**Յորդանանի քաղաքները**

* 40px Մայրաքաղաք, մօտ 1 000 000 մարդ
* 30px 100 000-էն 500 000 մարդ
* 20px 50 000-էն 100 000 մարդ
* 15px 20 000-էն 50 000 մարդ

## Գրականութիւն
* Գիրք:Густерин П.В.: Города Арабского Востока|2007

## Արտաքին յղումներ
* Департамент статистики Иордании
Չարլզ Եորքս

**Չարլզ Թայսոն Եորքս**, () ամերիկացի գործարար, մեծ դեր խաղցած է Շիքակոյի եւ Լոնտոնի հասարակական փոխադրական, մշակման ու զարգացման մէջ։ Անոր կեանքի պատմութիւնը հիմք հանդիսացած է Թէոտոր Տրայզըրի  «Ցանկութեան եռերգութիւն» գիրքին համար, որ կը ներառէ «Ֆինանսիստը» , «Տիտանը»  եւ «Ստոյիկ»  վէպերը։

## Կենսագրութիւն
Չարլզ Եորքսը ծնած է 1837 թուականին, Յունիս 25-ին Փենսիլվանիա նահանգի Նորթըրն Լիպերթիզ (Northern Liberties) քաղաքին մէջ։ Անոր մայրը մահացած է ծննդաբերութեան ժամանակ, երբ Չարլզը 5 տարեկան էր։ Կարճ ժամանակ մը ետք անոր հայրը ամուսնացած է եւ արտաքսուած է ընկերախումբէն։ Ֆիլատելֆիոյ Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանի երկամեայ դասընթացներու աւարտէն յետոյ, դեռ 17 տարեկան հասակին, Չարլզ Եորքսը բացած է իր սեփական ընկերութիւնը եւ միացած է Ֆիլատելֆիոյ ֆոնտային պորսային։

### Մահ եւ ժառանգութիւն
Եորքս մահացաւ Նիւ Եորքի «Ուոլտորֆ Ասթորիա» (Waldorf Astoria) պանդոկին մէջ, 29 Դեկտեմբեր 1905-ին, երիկամային հիւանդութեան պատճառով: Եորքսի կեանքի իրադարձութիւնները հիմք ծառայեցին Թէոտոր Տրայզըրի «Ֆինանսիստը» (The Financier), «Տիտանը» (The Titan) եւ «Սթոյիկը» (The Stoic) վէպերուն համար, ուր Եորքսի կերպարը ներկայացուած է Ֆրենք Քաուփըրուուտի (Frank Cowperwood) գրական անուան տակ:

Լուսնի վրայ գտնուող **Եորքս** խառնարանը (crater) անուանուած է ի պատիւ իրեն:

Եորքսի եւ իր երկրորդ կնոջ՝ Մերիի դիմանկարները նկարուած են իր սիրելի արուեստագէտին՝ Եան վան Պերսի (Jan van Beers) կողմէ (Ազգային դիմանկարներու պատկերասրահ, Ուաշինկթըն): Իր կինը, որ ֆիլատելֆիացի Թոմաս Մուրի դուստրն էր, 1892-ին նաեւ պատկերուած է զուիցերիացի-ամերիկացի արուեստագէտ Ատոլֆօ Միւլլըր-Ուրիի (Adolfo Müller-Ury) կողմէ: 1893-ին Միւլլըր-Ուրին մանրանկարներէն վերարտադրեց Եորքսի քուէյքըր (Quaker) մեծնհայրերուն՝ տէր եւ տիկին Սայլըս Եորքսերուն դիմանկարները: 1906-ին, անոր այրին՝ Մերի Ատելայիտը, ամուսնացաւ թատերագիր եւ զրուցավար Ուիլսըն Միզնըրի հետ. անոնք ամուսնալուծուեցան յաջորդ տարի:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Թայսոն Յորքս 

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գործարարներ
Ստորոգութիւն:25 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի մահեր
Յուլիս

**Յուլիս**, տարուան եօթներորդ ամիսն է, ունի 31 օր։ Յուլիսը ամռան հրաշագեղ ամիսն է։ Այս ամսուան ընթացքին օդը կ՛ունենայ բարենպաստ ջերմաստիճան։ Յուլիս (լատիներէն՝ Julius)։ Անունը ստացած է ի պատիւ Յուլիոս Կեսարին, որ ծնած է այդ ամսուն։
աջից|194x194փքս

Ըատ հայկական տոմարին, Յուլիսը կը համապատասխանէ «Հրոտից» ամսուան։
* Յուլիս ամսուայ կենդանաշրջանի նշաններն են՝
** Խեցգետինը՝ մինչեւ 22-ը
** Առիւծը՝ 23-էն ետք
## Վարդավառի Օրերը
Յուլիս ամսուան կը տօնուէ Վարդավառը՝ Աստղիկ աստուածուհիին նուիրւած Տօնը:
Անոր տօնակատարութիւնը կը համընկնէ Զատիկէն 14 շաբաթ յետոյ՝
* 2016-ին՝ Յուլիս 03
* 2017-ին՝ Յուլիս 23
* 2018-ին՝ Յուլիս 01
* 2019-ին՝ Յուլիս 28
* 2020-ին՝ Յուլիս 19:
## Անունը Այլ Լեզուներով
Եւրոպական որոշ լեզուներու մէջ, Յուլիս ամիսը ունի՝ լատինական աւանդոյթէն տարբերուող անուն։ Ֆիններէն կը կոչուի «heinäkuu», այսինքն՝ խոտի ամիս, խրուաթերէն՝ srpanj, մանգաղ բառէն։ Լիթուաներէնի եւ սլավոնական որոշ լեզուներու մէջ, Յուլիսն իր անունը ստացած է այդ ամսուն ծաղկող լորենիի անունէն՝ ուքրաներէն՝ липень, պելառուսերէն՝ ліпень, լեհերէն՝ lipiec, լիթվաներէն՝ liepa։
## Յուլիս Ամսուայ Տօնական Օրերը
[մինի|Յուլիս<br /><small>[:en:Grimani family|Կրիմանիներու ընտանիքին Ժամագիրքէն]]

* Յուլիս 1՝
** Գանատա՝ Գանատայի Օր
** Անկախութեան Օր՝
*** Պուրունտի
*** Րուանտա
*** Սոմալիա
* Յուլիս 2՝
** ՉԹՎ-ներու Համաշխարհային Օր
* Յուլիս 3՝
** Պելարուս՝ Անկախութեան Օր
* Յուլիս 4՝
** Անկախութեան Օր
*** Աբխազիա
*** ԱՄՆ
* Յուլիս 5՝
** Ալժիր՝ Անկախութեան օր
* Յուլիս 6՝
** Թիպեթական սփիւռք՝ 14րդ Տալայ Լամայի Ծննդեան Օր
** Ղազախստան՝ Մայրաքաղաքի Օր
** Անկախութեան Օր՝
*** Քոմորոներ
*** Մալաուի
** Լիթուանիա՝ Պետականութեան Օր
[մինի|120px|Յուլիս<br /><small>[:en:James Tissot|Ճէյմս Թիսսօ 1878]]
* Յուլիս 7՝
** Չոքլըթի Համաշխարհային Օր
* Յուլիս 9՝
** Անկախութեան օր՝
*** Արժանթին
*** Հարաւային Սուտան
* Յուլիս 10՝
** Պահամներ՝ Անկախութեան Օր
** Նիքոլա Թեսլայի Օր
* Յուլիս 12՝
** Անկախութեան Օր՝
*** Քիրիպաթի
*** Սան Թոմէ Եւ Փրինսիփ
* Յուլիս 14՝
** Ֆրանսա՝ Պասթիլի Օր
** Շուէտ՝ Շուէտի Արքայադստեր Ծննդեան Օր, Դրօշակի Պաշտօնական Օր
* Յուլիս 20՝
** Քլամպիա՝ Անկախութեան Օր
** Րաստաֆարիներ՝ Հայլէ Սելասիէի Ծննդեան Օր
** Աբխազիա՝ Դրօշակի Օր
** Եգիպտոս՝ Յեղափոխութեան Օր
* Յուլիս 29՝
** Վագրերու Միջազգային Օր
** Թայլընտ՝ Թայիերէնի Օր
* Յուլիս 29՝
** Վանուաթու՝ Անկախութեան Օր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Յունական Աղցան

250px|մինի|աջից
**Յունական աղցան**, յունական ճաշացուցակին մաս կը կազմէ:

Անիկա կը պատրաստուի մանրուած լոլիկով, վարունգով, սոխով, ֆեթա պանիրով եւ ձիթապտուղով (ընդհանրապէս Քալամաթա ձիթապտուղով): Աղցանին մէջ կ'աւելցուին աղ, օրեկանօ եւ ձիթապտուղի ձէթ: Յունական աղցանին մէջ շատ հաւանական է ըլլալ կանաչ պղպեղ կամ կապար:

Յունաստանէն դուրս, Յունական աղցանին մէջ կարելի է տեսնել հազար, առանց ատոր աղցանը կը կոչուի *հօրիաթիքի*, գիւղական աղցան կամ տեղական աղցան: Օրինակ Ամերիկայի մէջ, յունական աղցանը պատրաստուած կ'ըլլայ հազարէ, լոլիկէ, ֆեթա պանիրէ եւ ձիթապտուղէ, որուն մէջ նաեւ կ'ըլլայ վարունգ, փեփերոնչինի՝ Իտալական կծու պղպեղի տեսակ, պղպեղ, սոխ, բողկ, տոլմա եւ սարտին, ինչպէս Տիթրոյթի յունական աղցանը կը պարունակէ ճակնդեղ, իսկ Թամպա Պէյի մէջ՝ գետնախնձոր: Յունական հազարով աղցանին մէջ պարց ձիթապտուղի ձէթէն եւ քացախէն զատ, զանազան բոյսերէ եւ այլ նիւթերէ պատրաստուած խառնուրդներ կ'աւելցնեն երբեմն, որոնք ընդհանրապէս մերժուած են Յունաստանի մէջ:

Այլ աղցաններ ալ, որոնց բաղադրութիւնը բոլորովին տարբեր է յունական աղցանէն կը կոչուին «յունական» աղցան, ինչպէս 1925-ին Աւստրալիական թերթի մը խաշած խառնուրդով եւ թթու կաթով աղցանը եւ 1934-ի Ամերիկեան թերթի մը մայոնեզով, հազարով, մանրուած կաղամբով ու ստեպղինով աղցանը:

## Այլ Աղցաններ Յունաստանի եւ Կիպրոսի մէջ
Ուրիշ շատ աղցանի տեսակներ կան յունական ճաշացուցակին մէջ, ինչպէս հազարի աղցանը հազարով, սոխով եւ սիմիթով պատրաստուած, կաղամբի աղցանը (լահանօսալաթա)՝ ձիթապտուղի ձէթով, կիտրոնի հիւթով եւ սխտորով, ճանկնդեղի աղցանը՝ մանրուած ճակնդեղով, երբեմն ճակնդեղի տերեւներով, ձիթապտուղի ձէթով եւ կարմիր քացախով, ռոքայի աղցանը՝ ռոքայով, ձիթապտուղի ձէթով եւ կարմիր քացախով կամ կիտրոնի հիւթով, երբեմն ալ սարտինով, գետնախնձորի աղցանը՝ գետնախնձորով, ձիթապտուղի ձէթով, մանրուած սոխով, լիմոնի հիւթով կամ քացախով, լուբիայի աղցանը եւ *մայնթանուրի*ն՝ ազատքեղի աղցանը:

Կիպրական աղցանը, որ շատ կը նմանի յունականին աղցանին պատրաստուած կ'լլայ մանրանրուած լոլիկէ, կապարէ, վարունգէ, սոխէ, ազատքեղէ, ֆեթա պանիրէ, որուն մէջ կ'աւելցուին ձիթապտուղի ձէթ եւ լիմոնի հիւթ կամ կարմիր քացախ:

Կարգ մը ճաշեր, որոնք մաս կը կազմեն յունական աղանդերին, կը պատկանին «աղցան»ի ընտանիքին ըստ յոյներուն, ինչպէս՝ *մելիթանօսալաթա*ն, *թարամասալաթա*ն եւ *ցացիքի*ն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական խոհանոց
Ստորոգութիւն:Աղցաններ
Յունական Դիցաբանութիւն

thumb|300px|Յունական եռամիասնութիւնը եւ Երկրի երեք թագաւորութիւններու բաշխումը ՝ Զևսի Աստված (Երկինք), Պոսեյդոն (ծովեր և օվկիանոսներ) և Հադես (ստորջրյա աշխարհ): Theos (անչափահաս աստուածները) այս եռամիասնութեան զաւակներն են:
**Յունական դիցաբանութիւնը** Հին Յունական կրօնքին արմատը կը կազմէ: Ընդհանուր ըլլալով յունական դիցաբանութիւնը արեւելեան եւ շատ մը Եւրոպական դիցաբանութիւնները ազդած է: Հռոմի դիցաբանութիւնը գրեթէ ամբողջովին յունական դիցաբանութիւնը օրինակ առնուելով գրուած է:
Յունական չաստուածները 12 հատ են (4 կին, 8 այր): Օլիմպոս լերան կը նստին: Հէքիաթը Օլիմպոսցի չաստուածներուն եւ Տիտաններուն պատերազմին հետ կը սկսի եւ Օլիմպոսցիներուն շահով վերջ կը գտնէ: Պատերազմէն ետք Տիտանները կը պատժուին ղրկուելով Դարդարուս անուն դժոխքը:
Յունական չաստուածները աշխարհին կը տիրապետեն Օլիմպոս լերան վրայէն: Կայծակներուն իշխանը Զեւս հարիւրաւոր պատերազմեր տալով իշխանութիւնը իր հօրը Քրոնոսին եւ տիտաններուն ձեռքէն առած է: Իր 3 եղբայրներով երկինքը, ծովերը եւ դժոխքը բաժանուած են: Ծովերը Բոսէիտոնին, դժոխքը Հատէսին իսկ երկինքը Զեւսին իշխանոութեան տակ եղած է:

### Աշխարհին Արմատը Եւ Չաստուածներ
մինի|Քաոս
Յունական դիցաբանութեան համեմատ ամէնէն առաջ Քաոսը կար, որուն իմաստն է բացութիւն կամ պարապութիւն: Այս պարապութենէն առաջ Կաիան կը ծնի: Կաիան ծնելէն ետք Ուրանոսը(երկինք) եւ Բոնդոսը կը ծննդաբերէ եւ Ուրանոսով միանալով Ովկիանոս, Քոիոս, Քրիոս, Հյբերիոն, Իաբեդոս, Քրոնոս, Թէիա, Րէիա, Տէմիս, Ֆիպէ, Թէդիս եւ Մնէմոսինը յառաջ կը բեռէ:

Յունական դիցաբանութեան չաստուածները հրաշալի կարողութիւններու տէր են, հիւանդութենէն չեն ազդուիր, անմահ են, որովհետեւ ամբրոսիա եւ նեկտարով կը սնուցանեն: Շատ մը չաստուած կեանքին վերաբերեալ յատկութիւններ ունին: Օրինակ Աստղիկը, սիրահարութեան եւ գեղեցկութեան, Արէսը պատերազմի, Հատէսը դժոխքի, Աթէնքը իմաստութեան եւ պատերազմի եւ Բոսէիտոնը ծովերու չաստուածն է:

### Արեւմտեան Արուեստին Ազդեցութիւնը
մինի|Իքարուսի Համար Ողբերգութիւն
Քրիստոնէութեան տարածումը դիցաբանութեան ժողովրդականութիւնը չկործանեց: Վերածնունդին կանուխ տարիներէն ի վէր Լէօնարտօ Տա Վինչի, Միքէլանճէլօ եւ Ռաֆաէլի պէս գծագրիչները Քրիստոնէական նիւթերուն քով Յունական դիցաբանութիւնն ալ ձեռք առին: Հիւսիսային Եւրոպային Յունական դիցաբանութիւնը գրականութեան, տեսողական արուեստներէն աւելի շատ ազդեցիկ ունեցաւ: Ճհաուճերէն սկսեալ Միլթոն, ՇԷյքսփիր  եւ Րոպէրդ Պրիտկէսը Յունական դիցաբանութենէն օգտուէցաւ իրեն գրութիւններուն համար: Ֆրանսայի մէջ Րաճինէ, Գերմանիոյ մէջ Կէոթէ Յունական  դիցաբանութիւնը յարմարցուց թատրոնի: Թովմաս Պուլֆինջ եւ Նաթանիէլ Հավդորնի պէս 19-րդ Դարու ամերիկեան գրողները կը պահանջէին, որ առանց քլասիկ շրջանի առասպելները հասկնալով անգլիական եւ ամերիկեան գրականութիւնը չէին կրնար պրպտել:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Յուղարկաւորութիւն

մինի|Յուղարկաւորութիւն Պելճիքա
**Յուղարկաւորութիւն** կամ **թաղում**, հանգուցեալը թաղելու (հողին յանձնելու) կարգն է ինչպէս նաեւ մահուան հանդէպ մարդկանց վերաբերմունքն է: Թաղումները կապուած եղած են կրօնական պատկերացումներու հետ եւ կատարուած են քարայրերու ու բնական փոսերու մէջ։ Հանդերձեալ կեանքի վերաբերեալ հաւատը մարդկանց ստիպած է մեռելը զարդարել, լաւ հագցնել, դամբարանին մէջ դնել ուտելիք, զէնքեր, աշխատանքային գործիքներ եւ այլն, միւս կողմէ, վախնալով անոնց, զանազան ծէսերու միջոցով «խանգարել» անոնց «վերադարձը»։ Ի պատիւ հանգուցեալին, գերեզմանին վրայ ստեղծած են բլուրներ (տես Դամբարանաբլուր), կառուցած տարաձեւ դամբարաններ (բուրգ, աշտարակ, մատուռ եւ այլն), դրած են խաչքարեր ու տապանաքարեր։ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ պրոնզի ու երկաթի դարերուն թաղած են տարբեր ձեւերով՝ պպզած ու թեւերը կծկած, կողքի վրայ պառկեցուցած՝ ձեռքերը գլխուն տակ, գետաքար կամ կաւաման դրած, գլուխն ու մարմինը իրարմէ անջատ՝ միեւնոյն կամ առանձին դամբարաններով, դիակառքի վրայ՝ խսիրով փաթթած, մէկ կողմ կամ երկու կարասի մէջ, խմբով՝ 3-45 դիակ մէկ դամբարան (Լճաշէն, Աստղաձոր, Կարճաղբոյր եւ այլն)։ Հանգուցեալի հոգիին հանգստութեան համար կատարուած են շարք մը արարողութիւններ՝ հոգեհանգիստ, հոգեհաց, եօթն օր, քառասունք, տարելից եւ այլն, որոնք պահպանուած են առ այսօր։
Յունաստանի ազգային օփերա

**Յունաստանի ազգայի օփերա** (*&nbsp;— Ազգային քնարական բեմ*)&nbsp;— պետական թատրոն, որ կը գտնուի Աթէնքի Խարիլաոս Թրիքուփիս փողոցին վրայ։ Թատրոնի ղեկավարումը կ'իրագործեն անմիջականորէն Յունաստանի մշակոյթի նախարարութիւնը, խնամակալներու խորհուրդը եւ գեղարուեստական տնօրէնը:

Հասցէ: Աքադիմիա (Ακαδημίας) 59-61, 10679 Αθήνα.

## Հիմնադրման պատմութիւն
1880-ականներու աւարտին առաջին յունական օփերան ներկայացուեցաւ Աթէնքի հին Պուքուրա թատրոնին մէջ։ 1888-1890 թուականներուն յունական օփերան Մոցարթի, Տոնիչետիի օփերաներով հանդէս կու գար աշխարհի այն շրջաններուն, որտեղ կ'ապրէին բազմաթիւ յունական խումբեր, մասնաւորապէս Եգիպտոսի, Թուրքիայի եւ Ռումանիոյ մէջ:

1924 թուականին ԱՄՆ-ի մէջ Յունաստանի եւ այլ երկիրներու մէջ վերջնականապէս որպէս նշանաւոր մշակութային կազմակերպութիւն հաստատուելէն ետք, Յունաստանի կառավարութիւնը սկսաւ սատարել թատրոնին: Արդէն 1939 թուականին պաշտոնապէս հիմնուեցաւ Յունաստանի ազգային օփերան Քոսթիս Պեսթիասի ղեկավարութեամբ, իսկ 1944 թուականին օփերան կը գործէր որպէս ինքնավար կազմակերպութիւն իր այսօրուայ տեսքով:

1982-1986 թուականներուն Ազգային օփերայի տնօրէններու խորհուրդի անդամ էր նշանաւոր արձակագիր Մենիս Քումանտթարեասը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստան
Յունիս

**Յունիս**՝ տարուան վեցերորդ ամիսը՝ ըստ Գրիգորեան Օրացույցին, կը բաղկանայ 30 օրէ, ան կը կոչվուի Իրաքի եւ Շամի երկիրներուն մէջ "Հզէյրան",եւ երբեմն Եգիպտոսի մէջ "Յունիյոյ",Թունիս եւ Ալժիրո մէջ "Ճուան"։
Յունիսը տարուան ամենէ երկար ցերեկուան ժամերու քանակը ունեցող ամիսն է:
Յունիսը խոտը հնձելու ամիսը կը համարուէ։ 
Յունիսը նուիրուած էր Յունոն աստուածուհիին, որ հռոմէական դիցաբանական պանթէոնին մէջ՝ կանանց ու ընտանեկան կենցաղի հովանավորողն է։ 
Ըստ հայկական տոմարի, Յունիսը կը համապատասխանէ «Մարգաց» ամսուան։
* Յունիս ամսուան կենդանաշրջանին նշանները կը համարուին Երկուորեակը՝ մինչեւ 21-ը եւ 22-էն ետք՝ Քաղցկեղը
## Յունիս Ամսուան Տօն Օրերը
[մինի|Յունիս <br /><small>[:en:Grimani family|Կրիմանիներու ընտանիքի Ժամերգարանէն]]
մինի|Յունիս Ամսուայ Օր<br /><small>Դանիացի նկարիչ Լաուրիս Անտերսեն Րինկ (1854-1933)</small>
* Յունիս 1՝
** Երեխաներու Օր
** Սամօա՝ Անկախութեան Օր Նօր Զէլընտէն 
** Կաթի Համաշխարհային Օր
* Յունիս 4՝
** Էսթոնիա՝ Դրօշակի Օր
** Հունկարիա՝ Ազգային Միասնութեան Օր
* Յունիս 6՝
** Շուէտի Ազգային Օր
** Միաւորուած Ազգերու Ռուսերէնի Օր
* Յունիս 7՝
** Փերու՝ Դրօշակի Օր
* Յունիս 8՝
** Ովկիանոսի Համաշխարհային Օր
* Յունիս 9՝
** Յորդանան՝ Ապտուլլահ Բ Թագաւորի Թագադրութեան Օր
* Յունիս 10՝
** Փորթուկալիոյ Օր
* Յունիս 11՝
** Արքայազն Հենրիքի Ծննդեան Օր
* Յունիս 12՝
** Ֆինլընտ՝ Հելսինքիի Օր
** Փիլիփիններ՝ Անկախութեան Օր
** Ռուսիոյ Օր
* Յունիս 13՝
** Հունկարիա՝ Գիւտարարներու Օր
* Յունիս 14՝
** Միացեալ Նահանգներ՝ Դրօշակի Օր
** Տեղահանումներու Յիշատակի Օր
*** Էսթոնիա՝ Սգոյ Եւ Յիշատակի Օր
*** Լիթուանիա՝ Սգոյ Եւ Յոյսի Օր
** Արեան Տօնորներու Համաշխարհային Օր
* Յունիս 16՝
** Տապլին, Այրլընտ՝ Պլումի Օր (Պլումստէյ)
** Ափրիկէցի Երեխաներու Միջազգային Օր
* Յունիս 17՝
* Իսլանտա՝ Ազգային Օր
* Յունիս 19՝
** Հունկարիա՝ Անկախ Հունկարիոյ Օր
* Յունիս 20՝
** Արժանթին՝ Ազգային Դրօշակի Օր
* Յունիս 23՝
** Այրիներու Համաշխարհային Օր
** Լուքսեմպուրկ՝ Մեծն Տուքսի Ծննդեան Պաշտօնական Օր
** Էսթոնիա՝ Յաղթանակի Օր
* Յունիս 25՝
** Մոզամբիք՝ Անկախութեան Օր
* Յունիս 26՝
** Ռումինիա՝ Դրօշակի Օր
** Անկախութեան Օր՝
*** Մատակասքար
*** Սոմալիա
* Յունիս 27՝
** Ճիպութի՝ Անկախութեան Օր
** Թաճիքստան՝ Միասնութեան Օր
* Յունիս 29՝
** Արցախ՝ Զոհուած Զինուորներու Օր
** Սէյշելներ՝ Անկախութեան Օր
* Յունիս 29՝
** Քոնկօյի Տեմոքրաթական Հանրապետութիւն՝ Անկախութեան Օր
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունիս
Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Յունուար

160px|աջից
**Յունուար**, ըստ Գրիգորեան օրացոյցի՝ տարուան առաջին ամիսը. ունի 31 օր։ Առաջին օրը կը նշուի, իբրեւ Նոր Տարուան օր։

Երբ ԺԶ. դարուն կ'ընդունուի համաշխարհային օրացոյցը, ըստ այդ տոմարի տարուան առաջին ամիսը կը հանդիսանայ Յունուարը, իսկ ամիսները կը կոչուին՝ հռոմէական անուններով։ Այդ մէկը հայերը նոյնպէս կ'ընդունին եւ Նաւասարդ անունը կը փոխարինուի՝ Օգոստոս անունով ու կը դառնայ տարուան ո՛չ թէ առաջին, այլ՝ ութերորդ ամիսը։

Տարուան ամիսներու բաժանման՝ այժմեան պատկերը, գոյութիւն ունի աւելի քան երկու հազար տարի։ Անիկա մեզի հասած է Յուլեան օրացոյցի յառաջացման հետ (Հին Հռոմէն), ուրկէ նաեւ յառաջացած են ամիսներուն անունները։

Ինչպէս յայտնի է, հռոմէացիներուն Նոր տարին կը սկսէր գարնան։ Ամիսները սկզբնական շրջանին միայն կը թուագրուէին. առաջինը այն ամիսն էր, որ ներկայիս կը կոչուի «Մարտ»։ Բայց ժամանակի ընթացքին միայն չորս ամիսները կը մնան թուական անուններով։ Այսինքն՝ եօթներորդէն մինչեւ տասներորդը ներառեալ՝ Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր, Նոյեմբեր եւ Դեկտեմբեր, անշուշտ նկատի առած՝ Մարտը, իբրեւ առաջին ամիս։ Մնացեալ ամիսները վերանուանուած են։

Յունուարը տարեմուտի ամիսն է։ Տարուան սկիզբը, սակայն՝ ձմրան կէսը։
* Յունուար ամսուան Կենդանակերպի նշաններն են՝
** մինչեւ 19-ը՝ Այծեղջիւր
** 20-էն ետք՝ Ջրհոս
## Նշանաւոր Օրերը
մինի|աջից|194x194px|<small>Յունուար <br />Եոախիմ ֆօն Զանտրարթ (1606-1688)</small>
[մինի|աջից|160px|<small>15 Յունուար,<br />Չափահասութեան Օրը [Ճափոնի մէջ]]
* 1 Յունուար
** Կաղանդ
*** Ճափոնական Նոր Տարի
** Դրօշակի Օր (Լիթուանիա)
** Չեխիոյ Անկախութեան Վերականգնման Օր (Չեխիա)
** Ընտանիքներու Համաշխարհային Օր
** Ծառ Տնկելու Ազգային Օր (Թանզանիա)
** Յեղափոխութեան Յաղթանակի Օր (Քուպա)
* Յունուար 3÷5
** Նախածննդեան տօներ (Հայաստան)
* 4 Յունուար
** Անկախութեան Օր (Միանմար)
** Պրէյլի Համաշխարհային Օր
* 5 Յունուար
** Թռչուններու Ազգային Օր (Միացեալ Նահանգներ)
* 6 Յունուար
** Ս. Ծնունդ (Հայ Առաքելական Եկեղեցի)
* 7 Յունուար
** Սուրբ Ծնունդ (Յուլեան Օրացոյց, կիրարկող՝ Արեւելեան Ուղղափառ Եկեղեցի)
*** Սուրբ Ծնունդ Ռուսիոյ Մէջ
** Մեռելոց (Հայաստան)
** Դրօշակի Օր (Իտալիա)
** Ցեղասպանութենէ Ազատագրութեան Օր (Քամպոտիա)
* 9 Յունուար
** Առաջին Ակոալիա (Անդիք Հռոմ)
* 11 Յունուար 
** Հանրապետութեան Օր (Ալպանիա)
* 12 Յունուար
** Զանզիպարի Յեղափոխութեան Օր (Թանզանիա)
* 13 Յունուար
** Ազատագրութեան Օր (Թոկօ)
* 14 Յունուար
** Դրօշակի Օր (Վրաստան)
* 15 Յունուար 
** Քորէական Այբուբենի Օր
** Ուիքիփետիայի Օր
* 20 Յունուար
** Միացեալ Նահանգներ
*** Պանիրի Օր
*** Երդմնակալութեան Օր (Տեղի կ'ունենայ չորս տարին մէկ, նահանջ տարիներուն, բացի՝ երբ 20 Յունուարը Կիրակիի կը զուգադիպի):
** Նահատակներու Օր (Ազրպէյճան)
* 21 Յունուար
** Արքայադուստր Ինկրիտ Ալեքսանտրայի Ծննդեան Օրը
** Դրօշակի (Քեպեք)
** Միաւորման Օր (Ռումանիա)
* 26 Յունուար
** Հանրապետութեան Օր (Հնդկաստան)
* 27 Յունուար
** Լենինկրատի Պաշարման Վերացման Օր (Ռուսիա)
** Հրեաներու Ողջակիզման Յիշատակի Օր
* 28 Յունուար
** Բանակի օր (Հայաստան)
* 30 Յունուար
** Մահաթմա Կանտիի Նահատակութեան Օր
* 31 Յունուար
** Անկախութեան Օր (Նաուրու)
##### Շարժական տօներ
* Ամէն երրորդ երկուշաբթին՝
** Մարթին Լութըր Քինկի օր Միացեալ նահանգներ

Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Յունաստանի Ազգային Թատրոն

**Յունաստանի ազգային թատրոն** (), պետական թատրոն, որ կը գտնուի Յունաստանի մայրաքաղաք Աթէնքի մէջ:

Թատրոնը հիմնադրուած է 1880-ին, որպէս շահոյթ չհետապնդող հաստատութիւն, որուն նպատակն է Յունաստանի մէջ մշակութային եւ ազգային ինքնութեան պահպանումը։

## Նպատակներ
Յունաստանի ազգային թատրոնի ստեղծման նպատակներն են.
* Յունաստանի Հանրապետութեան եւ արտերկրի մէջ հին յունական թատերգական ոճը ուսանին։
* Յունաստանի մէջ յոյն դասականներու հեղինակութեան բարձրացում։
* Յունաստանի մէջ մանկական եւ պատանեկան լսարաններու ստեղծում։
* Թատերական կրթութեան բարձրացումը երկրի տարածքին։
* Եւրոպայի այլ թատերական հաստատութիւններու հետ համագործակցութիւն։

## Պատմութիւն
Յունաստանի մէջ թատրոնի ստեղծման եւ զարգացման համար դրամական աջակցութիւն տրամադրած են յոյն բարերար Եվստրատիս Ռալլիստը եւ Յունաստանի թագաւոր՝ Գէորգիոս I-ը։

Թագաւորի հովանաւորութեամբ ստեղծուած թատրոնը կոչուեցաւ Յունաստանի թագաւորական թատրոն։ Ըստ էութեան, թատրոնի շինարարութիւնը սկսած է 1881-ին, Նիքոլաս Տոնիի անունով մեծահարուստի կալուածքին մէջ, որ կը գտնուէր Սուրբ Կոնստանթինի փողոց հասցէով։

Նախագիծի հեղինակն էր Էռնաստ Զիլլերը, որ յայտնի էր որպէս Պանատինաիկոս մարզադաշտին մէջ, Յունաստանի ազգային գրադարանի, Յունաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրի եւ այլ նշանաւոր աթենական շէնքերու նախագծմամբ։

Թատրոնի շինարարութիւնը շուրջ 20 տարի տեւեց։ Շինարարութեան աւարտէն ետք՝ 1900-ին թատրոնի տնօրէն կը նշանակուի Անգելոսի Վլախոսը, իսկ գեղարուեստական տնօրէն՝ Թոմաս Օիկոնոմուն։ 7 Նոյեմբեր 1901-ին թատրոնին կից կը ստեղծուի թատերական դպրոց։

1908-ին թագաւորական թատրոնը յայտարարած է, որ սկսած է դադրեցնել իր գործունէութիւնը Յունաստանի մէջ։ Ան կը շարունակէ իր շրջագայութիւնը Եւրոպայի մէջ:

1930-ին յատուկ որոշում մը կ'ընդունուի, որուն համաձայն Յունաստանի մէջ ազգային թատրոնը կը վերաբացուի՝ Յունաստանի ազգային ակադեմիական թատրոն անուան տակ։

## Աղբիւրներ
* Հունաստանի ազգային թատրոնի ստեղծման պատմություն

Ստորոգութիւն:Յունաստանի թատրոններ
Յօշոտուած Հայաստան

մինի|աջից|Օրորա (Արշալոյս) Մարտիկանեանի պատկերը «Յօշոտուած Հայաստան» գրքի շապիկին վրայ
"*Այս էջը նուիրուած է գիրքի մանրամասնութիւններուն։ Նոյնանուն շառժապատկերին մասին որ աւելի ծանօթ է Հոգիներու Աճուրդ անունով, տեսնել [[Հոգիներու Աճուրդ]]*

**Յօշոտուած Հայաստան**, այս վերնագրով 1918 թուականին Նիւ Եորքի մէջ անգլերէն լեզուով լոյս տեսաւ Հայկական Ցեղասպանութեան ականատեսի առաջին վաւերագրական յուշագրութիւններէն մէկը: Անոր մէջ հեղինակը ցեղասպանութիւնը վերապրած չմշկածագցի Արշալոյս (Օրորա) Մարտիկանեան կը պատմէ բռնագաղթի ճանապարհին իր կրած սարսափները։ Կորսնցելով ծնողները, քոյրերը եւ երեք եղբայրները, որոնք գազանաբար սպաննուեցան իր աչքերուն առջեւ, 14-ամեայ Արշալոյսը տարագրութեան ընթացքին խոշտանգուած էր եւ պատուազրկուած՝ թուրք եւ քիւրտ պաշտօնեաներու եւ ցեղապետներու հարեմներուն մէջ. անոր պատմութիւնը արեան խրախճանքներու եւ մարդկային պատկերացումէն դուրս դաժանութիւններու մասին վկայութիւն մըն էր։

## Շարժանկարը
մինի|ձախից|"Հոգիներու Աճուրդ" ժապաւէնի ծանուցողական թերթիկը
մինի|ձախից|«Հոգիներու Աճուրդ» շարժանկարի պաստառը որպէս Ravished Armenia
**[[Հոգիներու Աճուրդ]]** (), Հայոց Ցեղասպանութեան մասին նկարահանուած առաջին ֆիլմը։ Բեմադրած է  Օսքար Ափֆել։ Առաջին անգամ ցուցադրուած է 16 Փետրուար 1919-ին, Նիւ Եորքի «Փլազա» հիւրանոցին մէջ։

Ֆիլմը նկարահանուած է Հայոց ցեղասպանութեան ականատես Արշալոյս Մարտիկանեանի «Յօշոտուած Հայաստան» փաստագրական յուշագրութեան հիման վրայ, Քալիֆորնիոյ մէջ։ Մասնակցած են շուրջ 10 հազար անձեր, դերակատարութեամբ Օրորա-Արշալոյս Մարտիկեանի:

## Աղբիւրներ
* Armenian Weekly
* Աւրորա Մարտիկանեանի «Յօշոտուած Հայաստան»ը՝ Հայերէնով 
* Փարիզի Մէջ Ցեղասպանութեան Ականատես Օրորա Մարտիկանեանի «Apocalypse Armenie» Ֆրանսերէնի Թարգմանուած Գիրքին Ներկայացումը

## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութիւն
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Անգլերէն ֆիլմեր
Հայկ Նագգաշեան

**Հայկ Նագգաշեան**, (1926, Պէյրութ - 3 Մայիս 2016, Մոնթրէալ, Գանատա), նախակրթութիւնը ստացած է նոյն քաղաքին, իսկ երկրորդական ուսումը Կիպրոսի Մելքոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ։ 

1946-1948 պաշտօնավարած է Ամմանի ազգային վարժարանին մէջ:

1948-1951 Պէյրութի մէջ կը ստանձնէ Հ.Բ.Ը. Միութեան առաջին Կրթական յանձնախումբին քարտուղարութիւնը, միեւնոյն ատեն պաշտօնավարելով իբրեւ օգնական խմրագիր՝ «Զարթօնք» օրաթերթին եւ իբրեւ վարչական գործակատար՝ «Անի» ամսագրին։

1951-1958 կը պաշտօնավարէ Ատիս Ապապայի հայոց վարժարանին մէջ։ Ապա կը ստանցնէ գերմանական դեղօրայքի եւ քիմիական նիւթերու աշխարհահռչակ «Պայեր» ընկերութեան շրջուն ներկայացուցիչի պաշտօնը, իր այդ հանգամանքով շրջելով ամբողջ Եթովպիան եւ արեւելեան ափրիկէի զանազան շրջանները։ Ան կը հանդիսանայ Եթովպահայ գաղութի մտաւորական առաջնորդներէն մէկը, ստանձնելով Արարատ Միութեան ատենապետութիւնը եւ Ուսումնական Խորհուրդին ատենադպրութիւնը։ Քանի մը գրասէր գործակիցներու օգնութեամբ հիմնած ու խմբագրած է «Փիւնիկ» խմորատիպ ամսագիրը, որ հրատարակուած է շուրջ երեք տարի։

1964-ին Հայկ Նագգաշեան կը վերադառնայ Պէյրութ, կը դառնայ առեւտրական գործակատար, միաժամանակ նուիրուելով գրական, ընկերային եւ քաղաքական գործունէութեան, վարելով պատասխանատու պաշտօններ։ Ան կ'աշխատակցի «Զարթօնք», «Արեւ», «Պայքար», «Նոր Օր» օրաթերթներուն եւ «Շիրակ» ամսագրին, իբր խմբագրական կազմի անդամ. կը վարէ նաեւ անոր վարչական տնօրէնութիւնը։

3 Մայիս 2016-ին, Մոնթրէալի մէջ իր մահկանացուն կը կնքէ 90-ամեայ գրող եւ հասարակական գործիչ Հայկ Նագգաշեան:

## Հրատարակութիւններ
Հրատարակուած են իր հետեւեալ հատորները Պէյրութի մէջ.

*Որսորդի Ուղիներով*, պատմուածքներ (1979), Մարկերիթայի Առիւծները (1981), *Անաւարտ Պատմութիւն* (1984), *Սրբազան Ծառին տակ* (1985), *Դէպի ինքնութիւն*, ազգային-ընկերային խորքով վիպակ մը (1986) եւ *Բնութեան Կանչը* (1994):

Երեւանի մէջ հրատարակուած է «Ափրիկեան Անտառներուն մէջ» (1982):

1989-ի վերջաւորութեան, մտաւորական- նորավիպագիրը ակամայ կը հեռանայ Լիբանանէն եւ ընտանեօք կը հաստատուի Մոնթրէալ, Գանատա։

Հ. նագգաշեան իր պատմուածքներուն մէջ կու տայ ափրիկեան կեանքէն իրական պատկերներ. յաճախ քստմնելի, բայց խիստ շահեկան։ իր ոճը տպաւորիչ է եւ զգացական։ Գիտէ հաճելի դարձնել իր պատմուածքները, գործածելով պարզ եւ քնքուշ լեզու մը:

## «Հայկ Նագգաշեան Գրական Գնահատանք» հիմնադրամ
Սփիւռքահայ արձակագիր եւ հասարակական գործիչ Հայկ Նագգաշեանի ընտանիքը հիմնած է «Հայկ Նագգաշեան Գրական Գնահատանք» հիմնադրամը, արժեւորելու հայրենի թէ սփիւռքահայ գրողներու հայերէն նորատիպ գրական-գեղարուեստական երկերը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ
Ենովք Նազարեան

**Ենովք Նազարեան** (1877-1928)

## Կենսագրութիւն
**Ենովք Նազարեան**՝ ծնած է Իսթամպուլ, ուր ստացած է իր ուսումը։ Հետագային, Իտալիոյ մէջ ուսումնասիրած է արուեստը, ապա վերադարձած թուրքիա աշխատելու իբրեւ նկարիչ եւ ուսուցիչ։ Այդ ժամանակաշրջանին իր գործերէն մէկը եղած է դերասան Պետրոս Ադամեանի նկարագրումը իր դագաղին մէջ 1891-ին, եւ շարք մը պատկերներ Պոսֆորի լայնադաշտերէն: Ան, ի վերջոյ այցելած է Թիֆլիս, ուր ապրած եւ նկարած է։ Ի վերջոյ, ան մահացած է Կիւմրի, 51 տարեկանին։

## Ծանօթագրութիւններ
Տիգրան Նազիրեան

**Տիգրան Նազիրեան**, ծնած է Պէյրութ 1937-ին։

## Կենսագրութիւն
Նախնական ուսումը ստացած է Հայ Գալստական վարժարանը։

Շատ կանուխէն, 12 տարեկանին իսկ, ստսած է ըմրշամարտի եւ զանազան մարզանքներու «Սթատ Շայլա» մարզական ակումբը որպէս ուսուցիչ ունենալով պուլկարացի աշխարհահռչակ ըմբիչ Իսքէնտէր Տոպրաչը, որ 17 տարի աշխարհի ախոյեան եղաւ։ Տոպրաշ զինք բաւական մարզելէ ետք ըսած է իրեն. «Հիմա ալ վստահ եմ որ մէկը զքեզ դիւրութեամբ չի կրնար զգետնել»:

1961-ին եղած է Լիբանանի ախոյեան։ Լիբանանի ազատ ըմրշամարտի ծանր կշիռքի ախոյեանութեան գօտին իրեն տրուած է Ֆէտէրասիոնի, Պութրոս Ղանեմի եւ [Էամոն Զէննի]ի], Լիբանանի նախկին ախոյեաններուն կողմէ։ Եւ ինք այս տիտշոսը պահած ու պարտադրած է բոլոր Լիբանանի եւ արաբական հողերուն վրայ գտնուող խաղցողներուն։

Ունեցած է բազմաթիւ մրցումներ, որոնցմէ մեծերը կազմակերպուած են Մարզական աւանին մէջ եւ այլ արաբական երկիրներ ինչպէս Քուէյթ, [Տուպայ, Ապու Տապի, Սուրիա, եւն.: Մանաւանդ Յունաստանի մէջ ունեցած է բազմաթիւ խաղեր եւ եղած պարագլուխներու շարքին։ Խաղացած է նաեւ կարգ մը Եւրոպական երկիրներ, ինչպէս Ֆրանսա, եւն.: Վերջին վաղերը ունեցած էր Պուրճ Համուտի դաշտը եւ 1981-ի Յունուարին գացած էր Տուպայ եւ հոն ունեցած էր բազմաթիւ խաղեր։ Կը պատրաստուէր Լիբանաը ներկայացնելու Նիւ Եորք, Քանատա եւ Մեքսիքա, բայց ափսոս որ կանխահաս մահը զինք զզետնեց վերջերս (1981):

Երկու տարի առաջ ամուսնացած էր եւ ունէր մանչ զաւակ մը:

## Ծանօթագրութիւններ
Շահան Նաթալի

**Շահան Նաթալի** (Յակոբ Տէր Յակոբեան (կեղծանունը՝ Նեմեսիս), ), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող եւ փիլիսոփայ։

## Կենսագրութիւն
Շահան Նաթալի ծնած է 1884 թուականի Արեւմտեան Հայաստանի Խարբերդ նահանգի Հիւսէյնիկ գիւղին մէջ։ Որբացած է սուլթանական Թուրքիոյ մէջ իրականացուած հայկական կոտորածներու ժամանակ: Փոքր տարիքէն ուխտած է ուղղել իր ընտանիքին եւ իր ժողովուրդին հանդէպ կատարուած մեծ անիրաւութիւնը: Ուսանած է Կ. Պոլսի Պէրպէրեան Վարժարանէն ներս, բախտ ունենալով աշակերտելու ժամանակի լաւագոյն մանկավարժներէն Ռեթէոս Պէրպէրէանին: 1904 թուականին մեկնած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուսանած «Boston University College of Liberal Arts»էն ներս ուսումնասիրած է՝ օրէնք եւ իրաւունք եւ այսպէս գրած. 

Շահան Նաթալին մահացած է 1983 թուականի Ապրիլ 18-ին, Պոսթըն:

## Գրական Կեանք
Գրող, պատմաբան ու վերլուծաբան, Նաթալի 1904-1914 թուականներուն հրատարակած է շարք մը գործեր «Շանթեր», «Ամպեր», «Սիրոյ Եւ Ատելութեան Երգեր», «Քաւութեան երգեր», «Վրէժի Աւետարան», եղած է խմբագիր ու աշխատակցած բազմաթիւ հանդէսներու, ինչպէս «Պայքար», «Փիւնիկ», «Շանթ», «Արծիւ», «Հայրենիք» եւ այլն:

## Ազգային-քաղաքական Գործունէութիւն եւ Գործեր
Մաս կազմած Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան, անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, մասնակցած է «Նեմեսիս» (յունական դիցաբանութեան մէջ Հատուցման եւ Արդարութեան աստուածուհի, Ցեղասպանութեան հեղինակները ահաբեկելու ծրագիր) գործողութեան:

Հայ ժողովուրդի մեծ ողբերգութենէն ծնած, հայութեան վերապրումի ուղիներու անհանգիստ որոնող, Շահան Նաթալի հաստատած է, թէ հայ ազգը ո՛չ միայն խօսքով, այլ մանաւանդ գործով պէտք է տիրանայ ապրելու իր իրաւունքին: Իր աշխատութիւններով, «Թուրքիզմը Անկարայէն Պաքու Եւ Թուրքական Օրիանթասիոն», «Թուրքերը Եւ Մենք», հարստացրած է հայ քաղաքական միտքի պատմութիւնը:

### Գործերը
* «Թուրքիզմը Անգորայէն Բագու եւ Թրքական Օրիէնթասիոն» Աթէնք *Նոր Օր*, 1928 172 էջ:
* «Թուրքերը եւ Մենք» Աթէնք *Նոր Օր*, 1928. 70 էջ։ Երկրորդ հրատարակութիւն՝ Պոսթըն, 1931, 93 էջ։ Երրորդ հրատարակութիւն՝ Երեւան, 1992:
* «Ալեքսանդրապօլի Դաշնագրէն 1930-ի Կովկասեան Ապստամբութիւնները» 2 հատոր, Մարսէլ, *Արաբեան Հրատարակչութիւն*, 1934-1935:
* «Երեւանի Համաձայնագիրը» Պոսթըն, 1941, 112 էջ:
* «Գիրք Մատուցման եւ Հատուցման» Պէյրութ *Օնիպար Հրատարակչութիւն*, 1949, 134 էջ:
# «Այսպէս Սպաննեցինք»
# Յաւելուած, Պատկերազարդումներ
* «Վերստին Յաւելուած -- Ալեքսանդրապօլի Դաշնագրի «Ինչպէ՞սն ու ինչո՞ւն» Պոսթըն, *Պայքար*, 1955, 144 էջ:
* 

### Ստեղծագործութիւններ
* «Օրէնքի Եւ Ընկերութեան Զոհերէն» (կարճ պատմուածքներ), Պոսթըն, 1909. 63 էջ:
* «Ամպեր» Պոսթըն, 1909:
* «Սիրոյ Եւ Ատելութեան Երգեր» Պոսթըն, 1915, 165 էջ:
* «Քաւութեան Երգեր» Պոսթըն, *Հայրենիք* 1915, 31 էջ (չափածոյ):
* «Վրէժի Աւետարան», Նյու Յորք, 1918, 39 էջ:
* «Ասլան Բէկ» Պոսթըն, *Հայրենիք*, 1918, 62 էջ (ողբերգութիւն երեք արարով):
* «Քեզի» Պոսթըն, 1920, 116 էջ. սկսած է գրել 1904 թուականին (չափածոյ):

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Շահան Նաթալիի Ընտանիքի Հիմնադրամ 

Ստորոգութիւն:1884 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Նեմեսիսի գործողութեան մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական կեղծանուններ
Ստորոգութիւն:Հայ վրիժառուներ