open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քաւալիանի, Էվիա

**Քաւալիանի** (յուն․՝ Καβαλλιανή)․ անբնակ կղզի, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քաւալիանի անբնակ կղզի է։ Տարածութիւնն է 1,93 քլ․² եւ կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւը։ Կը պատկանի Քարիստոս (Էվիա) քաղաքապետութեան։  

## «Հիմարա» շոգենաւին նաւաբեկութիւնը
Քաւալիանիի բացերը՝ 1,5 քլ․ հեռու կղզիին ափերէն, 19 Յունուար 1947-ին «Հիմարա» շոգենաւը կը խորտակուի։  374 հոգի կը մահանան։   

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Հայկական Էսպերանտիստ

**Հայկական էսպերանտիստ** (էսպերանտօ՝ *Armena esperantisto*), գրական, մշակութային, ուսումնական պատկերազարդ ամսաթերթ՝ հայերէն եւ էսպերանտօ լեզուներով։ Երեւանի համալսարանին առընթեր հայկական էսպերանտական կազմակերպութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1958 թուականին, Երեւանի մէջ, խմբագիր՝ Գուրգէն Սեւակ։

Ձգտածէ ընթերցանութեան նիւթ մատուցել հայ էսպերանտիստներուն, ամրապնդած անոնց կապերը Խորհրդային Միութեան էսպերանտական խումբերու հետ։ Ծանօթացուցած է հայ եւ օտար գրականութեան, ներկայացուցած է հայ անուանի գիտնականներուն, տպագրած բանաստեղծութիւններ (Յովհաննէս Թումանեանի «Մի կաթիլ մեղրը»՝ Գ. Սեւակի թարգմանութեամբ), հանելուկներ, նոթագրուած երգեր։ «Լրատու» բաժինը լուսաբանած է էսպերանտական կեանքը Հայաստանի եւ Վրաստանի մէջ։ Ունեցած է էսպերանտօ լեզուն ուսումնասիրողներու դասընթաց։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայկական Ժամանակ

**Հայկական Ժամանակ**, Հայաստանի մէջ տպագրուող հայալեզու քաղաքական ուղղուածութեամբ օրաթերթ։

## Պատմութիւն
1999 թուականին «Օրագիր» պարբերականի փակուելէն ետք Նիկոլ Փաշինեանի ջանքերով վերականգնուեցաւ «Հայկական ժամանակ»-ի տպագրութիւնը։ Այն «Օրագրի» տրամաբանական շարունակութիւնն է։

Մինչեւ 1 Մարտ 2008-ը, թերթի գործող գլխաւոր խմբագիրը եղած է Նիկոլ Փաշինեանը։ 2008-2011 թուականէն գլխաւոր խմբագրի պարտականութիւնները կատարած է Աննա Յակոբեանը։ Մայիս 2012-ին ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւոր ընտրուելէն ետք Նիկոլ Փաշինեանը հրաժարած է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի գլխաւոր խմբագրի պաշտօնէն։ Այժմ գլխաւոր խմբագիրն է Հայկ Գէորգեանը։

Ունի նաեւ ելեկտրոնային տարբերակ։

## Հետաքրքիր փաստեր
«Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի 20 Յունուար 2015-ին համարը լոյս տեսած էր առանց լուսանկարներու, գովազդի եւ խաչբառի։ Լուսանկարներու փոխարէն թերթի էջերուն վրայ սեւ պատկերներ էին։

Սեւ պատկերներ հրապարակելով՝ «Հայկական Ժամանակը» միացած է Գիւմրիի մէջ սպանուած Աւետիսեաններու ընտանիքի վերջին ներկայացուցչի՝ 6 ամսական Սերէօժա Աւետիսեանի մահէն ետք Հայաստանի մէջ սգոյ օր յայտարարելու պահանջին։

Սեւ պատկերներու մասին թերթը գրած է․

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին Յղումներ

* Պաշտօնական էջ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայկական Մաթեմատիկական Հանդէս

**Հայկական Մաթեմատիկական Հանդէսը** (անգլերէն՝ *Armenian Journal of Mathematics*) վերանայուած մաթեմատիկայի գիտական ելեկտրական եւ ազատ մատչելիութեամբ հանդէս է, որ լոյս կը տեսնէ 2008 թուականէն։ Այն կը հրատարակուի Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի կողմէ՝ միայն առցանց։ Հանդէսը կը հրատարակէ բնօրինակ ներդրումներ, ինչպէս նաեւ վերանայող յօդուածներ, կարճ հաղորդակցութիւններ, թեզեր եւ այլ առարկաներ որոնք կը պարունակեն մանրամասն արդիւնքներու բացատրութիւն, ապացոյցներ, թուային փորձեր եւ օրինակներ։ Անոր նպատակներէն մէկը Հայաստանի մաթեմատիկական հետազօտութեան առաջադիմութեան արտացոլումը, եւ միջազգային ֆորումի ստեղծումն է՝ խթանելու անոր յետագայ զարգացումներուն։

Յօդուածները ընդունուելէն ետք անմիջապէս կը տեղադրուին համացանցին մէջ։ Բոլոր յօդուածները մատչելի են անվճար հնարաւորինս ունկնդիրներուն հասանելի ըլլալու համար։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայկական Սինեմա (թերթ)

**«Հայկական Սինեմա»**, երգիծական պատկերազարդ շաբաթաթերթ։

Լոյս տեսած է 1925-1926-ին, Գահիրէի մէջ։ Արտօնատէր-հրատարակող՝ Ա․Սարուխան, խմբագիրներ՝ Վ․Չաքարեան, Ե․Օտեան։ Լուսաբանած է սփիւռքի հայ հասարակութեան կեանքը, կարեւոր տեղ յատկացուցած ազգամիջեան-միջկուսակցական յարաբերութիւններուն։ Դատապարտած է օտարամոլութիւնը, հայ որբերու նկատմամբ ցուցաբերուող անտարբերութիւնը։ Կոչ ըրած է օգնել Հայաստանին, ներկայացուցած հանրապետութեան տնտեսական եւ մշակութային կեանքը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Յիսուս Քրիստոսին Կերպարը Հայ Կերպարուեստին Մէջ

մինի|Մոմիկ.«Համբարձում» մանրանկար «Պատերազմի Աւետարանէն»։

**Յիսուս Քրիստոսին Կերպարը Հայ Կերպարուեստին Մէջ** ի յայտ կու գայ մանրանկարչութեան, պատկերաքանդակի, որմնանկարչութեան եւ գեղանկարչութեան ընդմէջէն: Մանրանկարչութեան մէջ Ս. Ծննդեան տօնը կը ներկայացուի երեք թեմաներով` Աւետման, Յիսուս մանուկի ծնունդին ու մոգերու երկրպագութեան եւ վերջապէս` Տիրամայրը մանկան հետ: Այս վերջինին զուգահեռ, երբեմն նաեւ պատկերուած կ'ըլլայ Սուրբ ընտանիքը, այսինքն պատկերին կը միանայ հայր Յովսէփը, ինչպէս նաեւ նոյնիսկ Աստուածածինին մայրը` Աննան:

Պատկերաքանդակներու պարագային,  միջնադարեան նշանաւոր ստեղծագործութիւններէն մէկը Մոմիկ վարդպետին Նորավանքի ճակտոնապատին պատկերած գործն է: Հոն կ՛երեւին Հայր Աստուած եւ անոր կողքին` Յիսուս Քրիստոսը: Յիսուսի կերպարին մենք կը հանդիպինք  նաեւ Ամենափրկիչ խաչքարերուն վրայ, ուր արուեստագէտները Յիսուսի կերպարը աւելի կենսունակ եւ հաղորդիչ դարձնելու համար մեծաւ մասամբ շեշտը դրած են Խաչեալին տառապանքին վրայ ու երբեմն կերտած են նոյնիսկ արիւնաքամ Յիսուսներ:

Քրիստոնէութեան տարածման առաջին հանգրուանին իւրաքանչիւր ազգ Յիսուս Քրիստոսի կերպարը կը պատկերէր իր ազգային տեսքով: Հայերն ալ Յիսուս Քրիստոսը նկարած են իբրեւ հայ: Հայ եւ օտար արուեստի մէջ սրբապատկերներու կարեւոր տարբերութիւներէն մէկը այն է, որ հայ սուրբերու պարագային անոնց աչքերուն մէջ կայ ահազանգի ու տագնապի վիճակ մը: Հայոց մօտ խաչեալ Յիսուսին կերպարները շատ աւելի տառապած են, քան միւսները. այս մէկը կու գայ հայ ժողովուրդին պատմութենէն, այսինքն, ըլլալով օտար տիրութիւններու տակ, հայ մանրանկարիչները միշտ ապրած են ըլլալ-չըլլալու անդոհանքն ու  տագնապը. ինչպէ՛ս թշնամիներէն նաեւ ունեցած են այն վախը, թէ ինչպէս պիտի պահեն պահպանեն արուեստի եւ մշակոյթի այս հարստութիւնը: Ոչ հայ մանրանկարիչներէն շատեր այս տագնապը գրեթէ չեն ունեցած, եւ ատոր համար ալ անոնց գործերուն մէջ արտայայտչականութեան նոյն ուժգնութիւնը չի նշմարուիր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցական Կերպարուեստ
Հայկական Աշխարհ

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Haykakan_ashkharh_(Baku,_1877).jpg|աջից|մինի|338x338փքս
**Հայկական Աշխարհ**, գրական, մանկավարժական եւ կրօնական ամսագիր, որ լոյս տեսած է 1864-1871, 1874-1879 թուականներուն, Թիֆլիսի, Շուշիի, Գանձակի, Պաքուի, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ Խորէն Ստեփանէ (Ստեփան Ստեփանեան)։

## Պատմութիւն
Ծանօթացուցած է գրական կեանքի իրադարձութիւններուն, տպագրած նիւթեր Հայաստանի պատմութեան, աշխարհագրութեան, հայոց լեզուի ու գրականութեան վերաբերեալ։ Աջակցած է եւ ուղղութիւն տուած հայ մանկավարժներու գործունէութեան, անդրադարձած կանանց կրթութեան ու դաստիարակութեան հարցերուն։ Ներկայացուցած է Վիսարիոն Բելինսկիի, Նիկոլա Դոբրոլիւբովի, Դ․ Պիսարեւի եւ այլոց մանկավարժական հայեացքները։

Հանդէսին մէջ տեղ գտած են Գրիգոր Արծրունիի յօդուածներն ու հաղորդումները, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի, Պ․ Մադաթեանի (Սէիադ) բանաստեղծութիւնները, ռուս եւ եւրոպական հեղինակներու գործեր։

Լայն տեղ յատկացուցած է հայ եկեղեցւոյ, անոր պատմութեան, հայ աստուածաբանութեան հարցերուն, շեշտած կրթուած հոգեւորականներ ունենալու անհրաժեշտութիւնը։ Աշխատակցած են Զ․ Գրիգորեանը, Ռուբէն Հասան-Ջալալեանը, Հ․ Քուչուբեկեանը, Հ․ Առաքելեանը եւ այլք։

1864-1965-ին կոչուած է «Հայկական Աշխարհի Կռունկ»։ «Կռունկ Հայոց Աշխարհին» ամսագիրին շարունակութիւնն է։

Ապրիլ 1874-ի թիւին մէջ արձանագրուած է. «Հայկական աշխարհի նպատակն է կրօնական ընթերցասիրութիւն տարածել հայկազն հասարակութեան մէջ, ազգային դպրոցներու յառաջադիմութեան եւ մանուկներու կրթութեան նպաստել իւրովսանն, նոր հայկական լեզուի մշակութեան առանձին ուշք դարձնելով: Հայկական աշխարհը գրելու է մաքուր կանոնաւոր հայկական լեզուով»:

Հայկական աշխարհ կը բովանդակէր.

1.- Մանկավարժական ընտիր յօդուածներ, մանկավարժութեան ներկայ դրութեան եւ զարգացման տեղեկութիւններով զանազան լուսաւորուած աշխարհներու մէջ:

2.- Օրիորդներուն եւ պատանեակներուն օգտաւէտ ընթերցանութեան համար գրուածներ պատմական, բնագիտական, կենսագրական, ճանապարհորդական, առողջապահական եւ այլն:

3.- Կրօնական գրուածներ: Քարոզներ (թարգմանուած կամ յարմարեցուած): Սուրբ գիրքէն թարգմանութիւններ աշխարհաբար լեզուով:

4.- Աշխարհաբար լեզուի կանոններու եւ ոճերու քննութիւններ:

5.- Մանկավարժական եւ դպրոցական գրուածներու քննութիւն: Հոգեւորականներու եւ հոգեւոր դպրոցներու մասին տեղեկութիւններ: Մատենագրական տեղեկութիւններ: Զանազան մանր լուրեր:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայկական Ֆիզիկական Հանդէս

**Հայկական ֆիզիկական Հանդէսը** (անգլերէն՝ *Armenian Journal of Physics*) վերանայուած ֆիզիկայի գիտական ելեկտրոնային եւ ազատ մատչելիութեամբ եռամսեայ հանդէս է, որ լոյս կը տեսնէ 2008 թուականէն։ Հրատարակիչն է Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիան, եւ այն կը հրատարակուի միայն առցանց։ Այն կ՚ընդունէ բնօրինակ ներդրումներ, վերանայող յօդուածներ, կարճ հաղորդակցութիւններ, ասուլիսի արձանագրութիւններ, համակարգչային ծրագրեր, ասպիրանտուրայի թեզերու կարճ պարունակութիւններ, ինչպէս նաեւ այլ գիտական տեղեկատուութիւն տեսական, փորձառական, եւ կիրառական ֆիզիկայի եւ ելեկտրոնիկայի մէջ, որոնք գրուած են անգլերէնով, եւ կարող են ըլլալ աշխարհի որեւէ երկրէ։

Յօդուածները ընդունուելէ ետք անմիջապէս կը տեղադրուին համացանցին մէջ։ Յօդուածները մատչելի են բոլորին՝ անվճար, հնարաւորինս տարածուած ունկնդիրներուն հասանելի ըլլալու համար։ Հանդէսի կայքը նաեւ կ՚օգտագործէ համացանցը՝ տեղադրելու դինամիկ, բացմագոյն գրաֆիկներ եւ յղումներ ներքին եւ արտաքին աղբիւրներու։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայոց Լեզու Եւ Գրականութիւն

**Հայոց Լեզու Եւ Գրականութիւն**, գիտամեթոդական ամսագիր։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայրենիք (թերթ, Թիֆլիս)

**Հայրենիք**, գրական, հասարակական, քաղաքական եւ տնտեսական օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1915-1918 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ա. Մահտեսի-Յակոբեան, Ս. Թառայեան։ Ներկայացուցած է հայ ժողովուրդի ծանր կացութիւնը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանին, Արեւմտեան Հայաստանի եւ արեւմտահայ գաղթականներու վիճակը, կարեւոր տեղ յատկացուցած ազգային-ազատագրական պայքարին, անոր գործիչներու կեանքին ու գործունութեան։ Արծարծած է գրականութեան եւ արուեստի հարցեր, տպագրած գեղարուեստական գործեր, պատկերներ եւ այլ նիւթեր։ Մշտական թղթակիցներ ունեցած է Ռուսաստանի շարք մը վայրերու մէջ, Թուրքիոյ, Պարսկաստանի, եւրոպական երկիրներու, ԱՄՆ-ի մէջ եւ այլուր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Էվրիփու նեղուց

[մինի|Հարաւային [Էվոյիքոս ծոց․ նկարին վերը ձախին՝ էվրիփու նեղուցը]]
**Էվրիփու նեղուց** երկայն ու նեղ ջրանցք, Ատիկէ նահանգին եւ Էվիա կղզիին միջեւ։ 

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Էվրիփու նեղուցը Էվոյիքոս ծոցը կը բաժնէ երկու մասի․ հիւսիսային եւ հարաւային։  Երկայնքն է 40 մեթր, լայնքը՝ 39 եւ խորութիւնը՝ 8,5։ 

6000 տարի առաջ, նեղուցը խրամահատով փակուած էր եւ երկրաշարժ մը զայն բաժնած է։ 

## Ծովու խաղացք (մակընթացութիւն եւ տեղատուութիւն)
Էվրիփուի մակընթացութիւնն եւ տեղատուութիւնը իւրայատուկ երեւոյթ մըն են։  Նեղուցին ջուրերը մնայուն շարժումի մէջ են եւ միաժամանակ իրենց հոսանքի ուղղութիւնը կը փոխեն․ ուրիշ անգամ դէպի հիւսիս եւ ուրիշ անգամ դէպի հարաւ։  Հետեւողական ուսումնասիրութիւններ կը ցուցնեն թէ 22-23 օր 6 ժամ անգամ մը ջուրերը ուղղութիւն կը փոխեն (11-12 օր նոր լուսընկայի շուրջ եւ նոյնքան՝ լիալուսնի շուրջ), իսկ ամսուան մնացեալ 6-7 օրերու ընթացքին հոսանքը անկանոն կը դառնայ․ 24 ժամուայ մէջ մինչեւ 14 անգամ ուղղութիւն կը փոխէ։ 

## Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ
Երկու կամուրջներ նեղուցը կը ճեղքեն (երկուքն ալ Հալքիտա)․ նոր (բարձր) կամուրջը եւ հին կամուրջը։  Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ։

   

## Ծանօթագրութիւններ
Հայրենասէր

**«Հայրենասէր»** շաբաթաթերթ, քաղաքական, բանասիրական եւ առեւտրական շաբաթաթերթ, 1845 թուականէն՝ երկշաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է Արազածունեաց մշակութային ընկերութեան հրատարակութիւնը։ Լոյս տեսած է 1843-1846 թուականներուն, Զմիւռնիոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Խ. Մելիքսելումեանց։ Տպագրած է լուրեր, առեւտրական ծանուցումներ, բարոյախօսական՝ «Հայրենասէր» շաբաթաթերթի գլխագիրը զրոյցներ, հատուածներ պատմա-ուղեգրական երկերէն, գրական-գեղարուեստական, թարգմանչական գործեր։ Մասնաւորապէս լոյս ընծայած է տեղեկութիւններ ռուսահայ կեանքէն, հնդկահայ գաղութէն։

Խուսափելով կառավարութեան քննադատելէն եւ կրօնական խնդիրներ արծարծելէն՝ բաւարարուած է գաղութի հարուստ վերնախաւի արատներու մատնանշմամբ։ Ծանօթացուցած է նաեւ ժամանակի գիտական յայտնագործութիւններուն։ «Հայրենասէր» շաբաթաթերթը հալածուած եւ արգելքներու  հանդիպած է լեզուի, կրթութեան, լուսաւորութեան հարցերուն մէջ ունեցած ուրոյն դիրքորոշման համար։ Թերթի լեզուն աշխարհաբար էր։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Հայք (թերթ)

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D6%84%D5%AB_%D5%B7%D5%BA%D5%AB%D5%A3%D5%A5%D5%AC.jpg|alt=Հայք թերթի շպիգելը|մինի|Հայք թերթի շապիկը**«Հայք»**, հայկական քաղաքական եւ հասարակական շաբաթաթերթ։ Առաջին համարը լոյս տեսած է 4 Նոյեմբեր 1989-ին՝ ՀՀՇ առաջին համագումարի օրը։ Թերթը հայաստանեան առաջին ոչ կոմունիստական թերթն էր, որ տպագրուեցաւ մեծ տպաքանակով եւ ոչ ինքնահրատ եղանակով։

Թերթի առաջին գլխաւոր խմբագիրը «Ղարաբաղ» կոմիտէի անդամ Սամուէլ Գէորգեանն էր։ Թերթը կարճ ժամանակահատուածի մէջ խմբագրած են նաեւ նոյն կոմիտէի անդամներ Վանօ Սիրադեղեանը եւ Ալեքսան Յակոբեանը։

1990-ականներու սկիզբը «Հայք»ին մէջ տպագրուած են ճանաչուած շատ գործիչներ, ինչպէս եւ ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանը, Ռաֆայէլ Իշխանեանը, Վազգէն Մանուկեանը եւ այլք։

«Հայքը» ըլլալով ՀՀՇ պաշտօնաթերթ, ազատ էր եւ այստեղ տեղի կ՚ունենար մտքերու բախում, կառուցողական քննարկում։ Թերթը տարբեր տարիներուն խմբագրած են Վասակ Դարբինեանը, Արծրուն Պէպանեանը, Յասմիկ Պոդոսեանը, Վարդգէս Դաւթեանը, Տիգրան Յակոբեանը, Արմէն Բաղդասարեանը, Գեղամ Նազարեանը։

1998-ի սկիզբները «Հայքը» օրաթերթը վերածուեցաւ շաբաթաթերթի, որու գլխաւոր խմբագիր նշանակուեցաւ Տիգրան Յակոբեանը։ Անոր հետ թերթին կ՚աշխատէին եւ կը տպագրէին Արմէն Բաղդասարեանը, Արայիկ Մանուկեանը, Գեղամ Նազարեանը, Արտակ Գնունին, Մհեր Արշակեանը, Նայիրա Զոհրաբեանը, Նելլի Գրիգորեանը, Նորայր Պօղոսեանը, Անահիտ Ադամեանը։ Մինչեւ 1999 թ. կեսերը «Հայք» շաբաթաթերթը հայաստանեան ամենամեծ հեղինակութիւն ունեցող եւ վաճառուող պարբերականներէն էր։

Ֆինանսական խնդիրներու պատճառով թերթի տպագրութիւնը դադրեցաւ Յունիս 1999-ին։ Տպագրութիւնը վերսկսաւ Սեպտեմբեր 2006-էն։ Այս գործին մէջ հսկայական ներդրում ունեցաւ Արարատ Զուրաբեանը, որ այն ժամանակ կը զբաղեցնէր ՀՀՇ վարչութեան նախագահի պաշտօնը։ «Հայքը» կը խմբագրէր Վասակ Դարբինեանը, իսկ 2008 թ. Գեղամ Նազարեանը։

Կրկին ֆինանսական խնդիրներու պատճառով թերթի տպագրութիւնը դադրեցաւ Յուլիս  2010-էն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հանդէս (հանդէս, Թեհրան)

**«Հանդէս»**, գրական-գեղարուեստական եռամսեայ պարբերական։ Լոյս կը տեսնէ Դեկտեմբեր 2001-էն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր եւ խմբագիր՝ Վարուժ Սուրէնեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Հանդէս (տարեգիր)

**Հանդէս**, հայկական գիտամեթոդական հանդէս։ Երեւանի թատրոնի եւ կինոյի պետական ինստիտուտի հրատարակչութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 2002 թուականէն Երեւանի մէջ (տարեկան 1-2 համար)։ Գլխաւոր խմբագիրն է Լաուրա Մուրադեանը։

Հանդէսին մէջ կը տպագրուին թատրոնի եւ կինոյի պատմութեան ու տեսութեան, բեմական խօսքին, պարարուեստին, հեռուստատեսութեան, արուեստի այլ ճիւղերու հիմնախնդիրներուն, դասաւանդման մեթոդներու վերլուծութեան վերաբերող, ինչպէս նաեւ գրականագիտական, փիլիսոփայական, գեղագիտական, պատմական, սոցիոլոգիական յօդուածներ։ «Հանդէս»-ին կ՚աշխատակցին բուհի դասախօսներ, ասպիրանտներ, ուսանողներ եւ տուեալ ոլորտի այլ մասնագէտներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հանդէս Հայագիտութեան

**«Հանդես Հայագիտութեան»** («Zeit-schrift fur armenische Philologie»), գիտական հանդէս։ Հրատարակուած է 1901-1902 թուականներուն, երկու գիրք (տպագրութիւնը Մարպուրկի մէջ՝ Գերմանիա, խմբագրավայրը՝ Թիֆլիս)։ Պատասխանատու խմբագիր՝ Ֆրանց Նիկոլաուս Ֆինկ, ընկերակցութեամբ՝ Ե. Գէանշեցեանի եւ Հ. Մանանդեանի։ Տպագրած է նիւթեր պատմութեան, լեզուաբանութեան, ազգագրութեան վերաբերեալ։

Ուշագրաւ համարուած են հայագէտ խմբագրի «Հայ միջնադարեան մանրապատումներ», Հրաչեայ Աճառեանի «Վանի բարբառի հնչիւնաբանութիւնը» ուսումնասիրութիւնները, Ս. Մալխասեանի մենագրութիւնը Փաւստոս Բուզանդի պատմութեան վերաբերեալ, Ա. Մեյէի, Հ. Գելցերի եւ այլոց գործերը։ Ներկայացուցած է նաեւ գեղարուեստական աշխատանքներ։ Պարբերագիրքի յօդուածներու մէկ մասը գերմաներէն է։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Հանդէս Մշակոյթի

**«Հանդէս Մշակոյթի»**, գրական, գեղարուեստական եւ բանասիրական հանդէս։ Իսթանպուլի Կեդրոնական սանուց միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1948—1967-ին (անկանոն պարբերականութեամբ), Իսթանպուլի մէջ։ Պատասխանատու տնօրէն եւ արտօնատէր՝ Վ. Պեկեան։ Ներկայացուցած է իսթամպուլահայ գրողներու բանաստեղծութիւններն ու պատմուածքները, Արշակ Չօպանեանի, Պետրոս Դուրեանի, Հրաչեայ Աճառեանի եւ այլոց գործունէութիւնը։ Առանձին համարներ նուիրած է  Յակոբ Մնձուրիին եւ Սայաթ-Նովային։ «Հայ գեղարուեստ» բաժնին մէջ անդրադարձած է երաժշտութեան, գեղանկարչութեան, ճարտարապետութեան եւ այդ բնագաւառներու հայ եւ օտար անուանի արուեստագէտներու կեանքին ու ստեղծագործութիւններուն։

Հանդէսը յօդուածներ տպագրած է գիտական յայտնագործութիւններու եւ նշանաւոր գիտնականներու վերաբերեալ։ Լուսաբանած է առողջապահութեան հարցեր, Կեդրոնական սանուց միութեան գործունէութիւնը։ Ծանօթացուցած է թրքական նորագոյն գրականութեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Հայրենիք (թերթ, Իսթանպուլ)

**«Հայրենիք»**, օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1891-1896 թուականներուն, Կ. Պոլսոյ մէջ։ Խմբագրապետ՝ Արփիար Արփիարեան, խմբագիրներ՝ Լեւոն Բաշալեան, Երուանդ Օտեան, Հ. Շահնազար։ Շեշտուած դեմոկրատական ուղղութեան համար հալածուած է սուլթանական կառավարութեան կողմէ, առճակատուած հայ մեծահարուստներու եւ հոգեւորականութեան հետ։ Թղթակցական լայն ցանցի առկայութիւնը խմբագրութեան հնարաւորութիւն ընձեռած է ուշադրութեան «Հայրենիք» օրաթերթի գւխագիրը կեդրոնը պահել եւ արտացոլել Թուրքիոյ մէջ բնակուող հայ հատուածի հասարակական եւ մշակութային կեանքի իրադարձութիւնները, համիտեան բռնապետութեան պայմաններուն մէջ պաշտպանել անոնց շահերը։ Թերթը նկատելի դեր կատարած է հայ ժողովուրդի արեւելեան եւ արեւմտեան հատուածներու փոխադարձ ծանօթացման, արեւելահայերու տնտեսական եւ հոգեւոր կեանքի արտացոլման գործին մէջ, սերտ կապ պահպանած «Մշակի» եւ անոր խմբագիր Գ. Արծրունիի հետ, տպագրած արեւելահայ գրողներու գործեր, Թիֆլիսէն ստացուած բազմաթիւ թղթակցութիւններ։ «Հայրենիքը» ունեցած է հարուստ գրական աւանդութիւններ։ Անոր շուրջը համախմբուած են արեւմտահայ գրականութեան ականաւոր ներկայացուցիչները (Գ. Զօհրապ, Տ. Կամսարական, Մ. Կիւրճեան, Ա. Չօպանեան եւ ուրիշներ)։ Այստեղ տպագրուած են Զօհրապի «Քօքինակի», «ճեյրան» նովէլները, «Նարդիկ» անաւարտ վէպը (1891 թուական), «Ծանօթ դէմքեր» դիմանկարներու շարքէն քանիսը, Տ. Կամսարականի «Հայ գրականութեան ձգտումը» յօդուածաշարը, Լ. Շանթի «Մնաս բարովի իրիկունը» վէպը եւ այլ գործեր։ Թերթին մէջ գրական մկրտութիւն ստացած են Թլկատինցին, Ա. Յարութիւնեանը եւ ուրիշներ։ «Հայրենիք» լայն տեղ յատկացուցած է նաեւ ռուս ռեալիստական գրականութեան (Լ. Տոլստոյ, Դոնչարով, Պուշկին, Լերմոնտով եւ ուրիշներ), «Մծիրին» առաջին անգամ տպագրուած է այստեղ՝ Լեւոն Շանթի թարգմանութեամբ (1891)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Հայրենիք (ամսագիր)

**«Հայրենիք»**, գրական-գեղարուեստական, մշակութային-պատմական ամսագիր, 1968 թուականէն՝ եռամսեայ։ Դաշնակցութիւն կուսակցութեան օրգան։ Լոյս տեսած է 1922-1970 թուականներուն, Պոսթընի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ռուբէն Դարբինեան, Մ. Թոլոլեան։ Տպագրած է սփիւռքահայ, յատկապէս դաշնակցական գրողներու վիպակներ ու վէպեր, պատմուածքներ, պոէմներ ու բանաստեղծութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Հանրագիտակ

**«Հանրագիտակ»**, գրականութեան, արուեստի, գիտութեան եւ հասարակական-քաղաքական պատկերազարդ շաբաթաթերթ (1901-1902 թուականներուն՝ տասնօրեայ)։ Լոյս տեսած է 1896-1908 թուականներուն, Կ.Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ղ. Բոլատ, Ա. Լուսինեան, Վ. Փափազեան, Մ. Պապոյեան։ Սկզբնական շրջանին ունեցած է առաւելապէս մանկական բնոյթ, այնուհետեւ՝ 1905 թուականէն, գրական-երգիծական։ Հանրագիտական յամառօտ տեղեկութիւններ հաղորդած է գիտութեան տարբեր բնագաւառներու, հասարակական ֊քաղաքական կեանքի իրադարձութիւններու, պատմութեան վերաբերեալ։ «Նորութիւններ գիտական աշխարհէն» բաժնին մէջ ներկայացուցած է ժամանակի գիտական յայտնագործութիւնները, նիւթեր տպագրած բանասիրութեան, աշխարհագրութեան, տնտեսագիտութեան, մանկավարժութեան եւ այլ բնագաւառներէ։ Զետեղած է նաեւ պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ։ Աշխատակցածեն Ալփասլանը, Թէոդիկը, Հ. Ասատուրը, Սիպիլը եւ ուրիշներ։ 1908 թուականին լոյս ընծայած է  «Հանրագիտակ-ալպոմ» երգիծական հաւաքածօն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Յառաջ (գրական թերթ)

**Յառաջ**, գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1965-1970 թուականներուն։ Արտօնատէր՝ Նախլէ Մութրան։ Պատասխանատու տնօրէն Գասպար Տէրտէրեան։ Խմբագիրներ՝ Յովհաննէս Աղպաշեան, Գասպար Տէրտէրեան, Պետրոս Մինասեան։ Ունեցած է կոմունիստական ուղղութիւն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ

մինի|Էվրիփու նեղուցին երկու կամուրջները․ ձախին հին կամուրջը եւ աջին նոր կամուրջը։  Նկարուած արեւմուտքէն, դէպի արեւելք ուղղութեամբ
**Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ**, Էվրիփու նեղուց, էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Երկու կամուրջներ Էվրիփու նեղուցը կը ճեղքեն (երկուքն ալ Հալքիտա)․ նոր (բարձր) կամուրջը եւ հին (շարժուն) կամուրջը։ 

### Հին կամուրջ
Հին կամուրջը (կամ շարժուն) կամուրջը կը սահի (կը բացուի), որպէսզի թոյլատրէ նաւագնացութիւնը։  Կը գտնուի նեղուցին ամենանեղ մասը։ 1858-ին կառուցուած «ետ քաշուող» կամուրջը, 1896-ին կը փոխարինուի պտտուող կամուրջով։ Իսկ ներկայ շարժուն կամուրջը կառուցուած է 1962-ին եւ վերանորոգուած է 1998-ին։

#### Պատկերասրահ

Պատկեր:Altebrücke1 1.jpg|Հին կամուրջը
Պատկեր:Evripos moving bridge 3.JPG|Straight of Evripos old bridge Chalkida Greece.jpg
Պատկեր:Straight of Evripos old bridge Chalkida Greece.jpg|Էվրիփու նեղուց․ շարժուն կամուրջը
Պատկեր:Αυτοματισμού ΤΕΙ Χαλκίδας δωματια 6973078138 - panoramio.jpg
Պատկեր:Evripos moving bridge 4.JPG


### Նոր կամուրջ
Նոր կամուրջը կամ Էվրիփուս կամուրջը, 395 մեթր երկարութեամբ, կառուցուած է 1992-ին։ Կը գտնուի Հալքիտա քաղաքին հարաւ-արեւմուտքը։  

Կայմապարան կամուրջին երկարութիւնը երկու անցուղիներով միասին (դէպի արեւմուտք եւ դէպի հիւսիս) 694,5 մ․ է, իսկ լայնքը 12,5 մ։   Բարձրութիւնն է 34,5 մ․։   

Կամուրջին կառուցման աշխատանքները սկսան 1985 Մայիսին եւ աւարտեցան 1993-ին։  Բացումը տեղի ունեցաւ 9 Յուլիս 1993-ին։  

#### Պատկերասրահ

Պատկեր:Chalkida Bridge - Flickr - stefg74.jpg|Նոր (բարձր) կամուրջը
Պատկեր:Halkida Gr - panoramio.jpg
Պատկեր:Χαλκίδα - panoramio (4).jpg|Նոր (բարձր) կամուրջը, երկու անցուղիներով
Պատկեր:Neue Brücke Chalkida.jpg|Նոր (բարձր) կամուրջը
Պատկեր:Bridge of Chalcis, Euboea (3).JPG|Նոր (բարձր) կամուրջը
Պատկեր:Chlakis Bridge by Night.jpg|Նոր (բարձր) կամուրջը իրիկնամուտին


   

## Ծանօթագրութիւններ
Հանրային Կառավարում Գիտական Հանդէս

**Հանրային Կառավարում Գիտական Հանդէս**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Յաւերժահարս (ամսագիր)

«**Հաւերժահարս**», գրականութեան, արուեստի եւ գիտութիւններու կիսամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1862 -ին, Զմիւռնիոյ մէջ (12 համար)։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Ս. Փափազեան։ Տպագրած է յօդուածներ գիտութեան եւ արուեստի տարբեր բնագաւառներէ, զուարճալիքներ, նամակներ, զանազան յայտարարութիւններ եւ այլն։ Յատուկ տեղ յատկացուցած է կանանց կրթութեան, կենցաղավարութեան, նորաձեւութեան հարցերուն։ «Յաւերժահարսը» նպաստած է գաղթօջախի մշակութային կեանքի զարգացման։ Հրատարակած է Ուիլիըմ Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը» (Կ. Տէտէեանի թարգմանութեամբ), Ղ. Մարկոսեանի «Ալֆրետ ու Եւգինէ» երկը, չափածոյ գործեր, մանրավէպեր։ Աշխատակցած են Տ. Տէտէեան, Մ. Նուպարեան եւ ուրիշներ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Հարուածային Բանուոր

**«Հարուածային Բանուոր»**, խորհրդային շրջանի հայկական եռօրեայ, ապա՝ երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԱՄԽ-ի եւ արհմիութիւններու կեդրոնական վարչութիւններու օրգանը։ Լոյս տեսած է 1933—1934 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ոսկանեան։

Լուսաբանած է հանրապետութեան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, գիւղատնտեսական արտելներու, նորակառոյցներու արտադրական եւ արհմիութենական կեանքը, բանուորներու նամակներու ու թղթակցութիւններու օգնութեամբ ֆելիետոններով ու ծաղրանկարներով վեր հանել արտադրութեան տարբեր օղակներու մէջ, աշխատաւորութեան կենցաղին եւ սպասարկման բնագաւառին մէջ տեղ գտած ենթադրեալ թերութիւնները։

Թերթի «Շրջիկ խմբագրութիւնը» գործած է Խորհրդային Հայաստանի խոշորագոյն արտադրական ձեռնարկութիւններու եւ շինհրապարակներու մէջ, օգնած սոցմրցութեան կազմակերպման, ամփոփած անոր արդիւնքները, ընդհանրացուցած առաջաւորներու փորձը։

«Հարուածային Բանուոր»-ը անդրադարձած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն եւ սոցիալիստական շարժման, տպագրած լուրեր բուհերու կեանքէն, մարզական նորութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հարուածային ֆիզկուլտուրնիկ

«**Հարուածային ֆիզկուլտուրնիկ**», խորհրդային շրջանի մարզական բովանդակութեան հայկական ամսագիր։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ ֆիզկուլտուրայի գերագոյն եւ Երեւանի քաղաքային խորհուրդներու օրգանը։ Լոյս տեսած է 1932-1934 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Արզումանեան, Ա. Հախումեան, Ա. Տէմեան։

Լուսաբանած Է հանրապետութեան եւ մայրաքաղաք Երեւանի մարզական առօրեան, գովազդած առանձին մարզաձեւեր, ներկայացուցած մարզական տարբեր ձեւերուն մէջ յաջողութիւններու հասած հայ եւ խորհրդային այլ մարզիկներու։

Մեծ ուշադրութեան նուիրած է Խորհրդային Հայաստանի մէջ աշխատաւորութեան ֆիզիկական դաստիարակութիւնը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Յեղափոխութեան Ճամբով

**«Յեղափոխութեան Ճամբով»** , ամսագիր, ՀՅԴ «Ռոստոմ» երիտասարդական միութեան պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է 1979-1982 թուականներուն։ Ունեցած է պարսկերէն էջեր։ Փորձած է Հայաստանի Հանրապետութեան Դաշնակցութեան գաղափարախօսութիւնը մատուցած երիտասարդութեան նորացուած եղանակով։ Արծարծած է «ընկերային անարդարութեան» հարցեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
ՀՀ ԳԱԱ Զեկոյցներ

**ՀՀ ԳԱԱ Զեկոյցներ** («Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Զեկոյցներ), հանդէսը լոյս կը տեսնէ տարեկան չորս անգամ, կը զետեղէ հետազօտութիւններու նոր արդիւնքներ պարունակող յամառօտ յօդուածներ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հասկեր (ամսագիր)

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%C2%AB%D5%80%D5%A1%D5%BD%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%AB%C2%BB_%D5%B7%D5%A1%D5%BA%D5%AB%D5%AF%D5%A8.jpg|մինի
**«Հասկեր»**, հայկական մանկական պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1905-1917, 1922-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակողներ՝ Կ. Լիսիցեան, Ս. Լիսիցեան։ Խմբագրութեան աշխատանքներուն մասնակցած են Յակոբ Աղաբաբը, Դերենիկ Դեմիրճեան, Ս. Սահակեան, Ս. Քափանակեան, Ա. Գուլոյեան (Սէյրին) եւ ուրիշներ։

Տպագրած է հեքիաթներ, լեգենդներ, առակներ, բնութեան երեւույթները բացատրող գիտահանրամատչելի ակնարկներ ու զրոյցներ։ Մանկավարժական բաժինը, որուն աշխատակցած են Հ. Տէր-Միրաքեան, Տ. Ռաշմաճեան, Ի. Յարութիւնեան, լուսաբանած է երեխաներու գեղագիտական, ֆիզիկական դաստիարակութեան հարցեր։ Գրակա-գեղագիտական բաժնին մէջ տեղ գտած են Յովհաննէս Թումանեանի, Աթաբեկ Խնկոյեանի, Հ. Հայրապետեանի, Հ. Աղաբաբի մանկական ստեղծագործութիւնները։ Նախադպրոցական տարիքի երեխաներուն հասցէագրուած «Մարիամ տատի տոպրակից», «Մարիամ տատի հեքիաթները» խորագրերով հրատարակած է պատմութիւններու եւ զրոյցներու շարքը։ Թարգմանաբար ներկայացուցած է ռուսական մանկական գրականութիւն։ «Մանկավարժական գրադարան» խորագրով, որպէս յաւելուած, լոյս ընծայած է մասնագիտական գրականութիւն։ «Հասկեր» կարեւոր տեղ կը գրաւէ հայկական մանկական պարբերականներու շարքին։

Հանդէսը մանուկներուն ծանօթացուցած է նշանաւոր մարդոց կեանքին ու գործունէութեան, հայ ժողովուրդի ծագման եւ ձեւաւորման պատմութեան, երեխաներու մէջ սերմանած է մարդկային բարձր արժէքներ՝ սէր հայրենիքի ու հայրենի բնաշխարհի նկատմամբ, քաջութիւն, ազնուութիւն, բարութիւն։ «Հասկեր»ի մէջ նախադպրոցական տարիքի երեխաներու համար տպագրուած են «Մարիամ տատի տոպրակից», «Մարիամ տատի հեքիաթները» խորագրերով պատմութիւններու ու զրոյցներու շարքեր։ «Զուարճալիք», «Այլ եւ այլք», «Դէսից դէնից» բաժիններուն մէջ զետեղուած են հանելուկներ, մանկական խաղեր, շուտասելուկներ, խմբերգերու բնագիրներ, որոնք պատրաստած են մշակութային եւ հասարակական գործիչ Մարիամ Թումանեան, գրող եւ մանկավարժ Հ. Աղաբաբը։ Հանդէսի նիւթերու պատրաստման մասնակցած են նաեւ երեխաներ։ Անոնց հեղինակած նիւթերը տեղ գտած են «Իմ հասկերը» բաժնին մէջ, որ վարած է գեղանկարիչ Գէորգ Բաշինջաղեան։ Առանձին բաժնի մէջ տպագրուած են մանկավարժութեան, մատաղ սերունդի բարոյական եւ գեղագիտական դաստիարակութեան, ֆիզիկական զարգացման վերաբերող յօդուածներ։ Որպէս յաւելուած՝ ամսագիրը հրատարակած է «Մանկավարժական գրադարան» մատենաշարով գիրքեր՝ նուիրուած մանկական հոգեբանութեան եւ դաստիարակութեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Նօիպաու

**Նօիպաու,** կամ **Վիեննայի Եօթերորդ Թաղամասը** (գերմ.՝ Neubau, VII. Wiener Gemeindebezirk), 1850-էն ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննայի եւ կը գտնուի քաղաքի կեդրոնը: Այստեղ կը բնակի մօտ 32 հազար մարդ:

## Ժողովրդագրութիւն

### Բնակչութեան զարգացում
Նօիպաու արդեն Վիեննայի միացումէն առաջ խիտ բնակուած էր, 1869-ին այստեղ կ'ապրէին 80.043 անձեր, ամենէ բարձրը թաղամասին պատմութեան մէջ: Մինչ առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը բնակչութեան թիւը կայուն էր, սակայն պատերազմէն ետք հետզհետէ պակսեցաւ: Պատճառներէն մին բնակիչներու բնակատարածքի պակասն էր, որուն պատճառով յարկաբաժիններ միացուեցան: 2001-ին միայն թէ 28,292 անձեր կ'ապրէին թաղամասին մէջ: 2021 Նօիպաու կ'ապրէին 31,683 մարդիք:

### Բնակչութեան տարիք
Նօիպաուի բնակչութեան տարիքը 2013-ին Վիեննայի միջինէն շեղեցաւ: 15 տարեկանէն վար մանուկները կը կազմէին թաղամասի10,5%-ը, վիեննայի միջինէն շատ աւելի ցած 14,3%: Սակայն թաղամասի 20-39 տարեկանները կը կազմէին 38,3%-ը, վիեննայի միջինէն աւելի (30,9%), փաստելով Նօիպաուի համբաւը իբր երիտասարդ տնտեսներու, արուեստագէտներու եւ ստեղծագործներու կենդրոնը: 65 տարեկանէն վեր բնակչութեան մասը՝ 14,3%, Վիեննայի միջինէն ցած (16,9 %):

### Բնակչութեան ծագում
Յօզէֆշթաթի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (20344, 63,6%): 18,9%-ը (6069) կը ծագին Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 17,3%-ը (5548)՝ այլ երկիրներէ:

## Մշակոյթ
մինի|Նօիպաու կասսէի լու շուկան
Նոիպաուկասսէ լու շուկայ (flea market). Տեղի կ՛ունենայ տարին երկու անգամ - գարնան եւ աշնան:

## Հայերը Նօիպաուի մէջ
*Տես նաեւ → [[Մխիթարեան Միաբանութիւն]]*
մինի|Մխիթարեան եկեղեցի, Նօիպաու, Վիեննա
1810-ին Կայսր Ֆրանց Ա. կնգղաւոր վանգ մը նուիրեց Մխիթարեան Միաբանութեան: Այստպիսով հայ-կաթոլիկէ պատարագը Աւստրիոյ կաթոլիկէ պատարագներէն ճանաչուեցաւ: 1842-ին վանգին կոխքի թաղը կոջուեցաւ վանգի անունով՝ Մխիթարիսթնկասէ (գերմ.՝ Mechitaristengasse, «Մխիթարեաններու թաղ»): 

Վանգը ունի գրադարան, տպարան, եւ կը պատրաստէ Մխիթարին անունով խմիչք մը:

## Ծանօթագրութիւններ
Էջմիածնի Գաւառ

**Էջմիածնի Գաւառ**,  վարչաքաղաքական միաւոր Ռուսական կայսրութեան կազմի մէջ: Ձեւակերպուած է 1849 թուականին՝ Երեւանի նահանգի կազմին մէջ: Գաւառի կեդրոնը Վաղարշապատ քաղաքն էր:

## Սահմաններ
Էջմիածնի գաւառի սահմանները՝ հիւսիս-արեւելքէն Ալեքսանդրապոլ, արեւելքէն՝ Նոր Պայազիտ եւ Երեւան, հարաւէն՝ Սուրմալու գաւառները: Արեւմուտքէն՝ Ախուրեան գետի երկայնքով, սահմանը կ'անցներ Օսմանեան կայսրութեան, իսկ 1878 թուականէն սկսեալ Կարսի մարզով: Ներառուած է հիմնականին մէջ ժամանակակից Արմաւիրի մարզը, ինչպէս նաեւ՝ Արագածոտնի մարզ (բացի Արագածի շրջանը) ու Կոտայքի մարզի Նաիրիի շրջանը:

## Անուանում
Ռուսական վարչաքաղաքական բնագիրներու մէջ յայտնի է որպէս «Էջմիածնի Գաւառ», որ անուանուած էր Հայ առաքելական Մայր աթոռ եկեղեցիի՝ Էջմիածնի Մայր տաճարի անունով: Իսկութեան մէջ մայր տաճարի գտնուած վայրը (քաղաքը) կը կոչուէր Վաղարշապատ, եւ մինչեւ 1945 թուականը պահպանած էր սոյն անունը:

## Պատմութիւն
Գաւառը կազմուած է 1849 թուականին: Նախապէս, Սուրմալուի եւ Նոր Պայազիտի գաւառներու հետ միասին մաս կազմած է Երեւանի Խանութեան (1747-1827), ապա՝ Երեւանի Գաւառի կազմի: Ռուսական տիրապետութեան շրջանին ենթարկուէր է Հայկական մարզին (1828-1840), ապա՝ վրացա-իմերեթական նահանգի (1840-1846), Թիֆլիսի նահանգի (1846-1849) վարչութեան: Պարսկական տիրապետութեան շրջանին Էջմիածնի Գաւառի տարածքը ձեւակերպուէր էին Ապարանի, Արմաւիրի (Սարտարապատ), Աշտարակի (Կարբիբասար), Թալին մահալները:

1849 թուականին կայսերական յատուկ հրովարտակով կազմուեցաւ Երեւանի նահանգը: Ան կը ներառէր 1840 թուականին լուծուած Հայկական մարզի տարածքը եւ Ալեքսանդրափոլի գաւառը՝ հանդիսանալով ժամանակակից Հայաստանի հանրապետութեան հիմքը: 1918-1920 թուականներուն ներառուած է Հայաստանի առաջին հանրապետութեան, իսկ 1920 թուականէն ետք Խորհրդային Հայաստանի կազմին մէջ: 1930 թուականին լուծուէր է:

## Բնակչութիւն
1897 թուականին մարդահամարի տուեալներով գաւառի բնակչութիւնը 124,237 մարդ էր, որոնց մօտաւռր 63 տոկոսը հայեր էին (77,572 մարդ), աւելի քան 35 տոկոսը՝ մուսուլմաններ՝ թաթարներ, քուրտեր, թուրքեր (35,999 մարդ): Փոքրամասնութիւն էին ՝ Ազերի, Ռուս, Ուգրանացի, վրացի, հրեայ, լեհ, պարսիկ, յոյն, գերմանացի ազգեր եւ ուրիշներ: 

Բուն քաղաքի բնակչութիւնը 1897 թուականին հասեր էր 5267 մարդու, որոնցմէ 4996-ը (94,9 տոկոս) հայեր էին: Բնակչութիւնը կեդրոնացած է հիմնականին Արարատեան Դաշտի գիւղերը, նաեւ՝ Աշտարակի շրջակայքը:

1926 թուականին գաւառի բնակչութիւնը կազմեր էր 114,505 մարդ:

## Վարչական Բաժանում
1913 թուականին գաւառը բաժնուած էր 26 գիւղական համայնքներու՝ 

* Աղաւնատունի
* Ալի Քուչակի (Քուչակ)
* Աշտարակի
* Բաշ-Ապարանի (Ապարան)
* Գեչալուի (Մրգաշատ)
* Դողսի
* Եղվարդի
* Զեյվայի (Առատաշեն)
* Էվջիլարի (Արազափ)
* Թալինի
* Խերբեկլուի (Երուանդաշատ)
* Կարբիի
* Կոշի
* Ղարաքիլիսի (Հարթավան)
* Ղզըլ Թամուրի (Ոսկեվազ)
* Ղուրդուղուլիի (Արմաւիր)
* Մահրիբանի (Կաթնաղբիւր)
* Ներքին Խաթունարխի (Գայ)
* Շահրիարի (Նալբանդեան)
* Չոբանքարայի
* Սաղմոսաւանի
* Սարդարապատի (Արմաւիր)
* Վաղարշապատի
* Վերին Խաթունարխի (Ակնաշեն)
* Փիրագանի (Բիւրական)
* Քարխունի (Արաքս)
* Քյորփալուի (Արշալոյս)

## Տես նաեւ

*Արեւելեան Հայաստանը Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ

## Ծանօթագրութիւն
Հատապտուղ

**Հատապտուղի** խումբին կը պատկանին կարմիր եւ սեւ հաղարջը, մոշը, ազնուամորին, հապալասը, լորամիրգը։ Հատապտուղները իրենց սննդային արժէքներու հետ միասին, ունին նաեւ քրտնեցնող, ջերմութիւն իջեցնող, ծարաւը յագեցնող յատկութիւն: Շատ օգտակար են հատապտուղները տարեցներու համար․ կը պարունակեն նիւթեր, որոնք ազդելով ուղեղի բջիջներուն վրայ, կը բարելաւեն յիշողութիւնը։ Ժողովրդական բժշկութեան մէջ կ'օգտագործուին նաեւ անոնց տերեւներու եւ ծաղիկներու եփուկը՝ քարային հիւանդութիւնները, յօդացաւերը եւ սրտխառնոցը բուժելու, արեան անօթները մաքրելու, արիւնահոսութիւնը դադրեցնելու համար:

Հատապտուղները կ'օգտագործուին թարմ, պահածոյացուած անուշներու եւ չիրերու տեսակով:

## Աղբիւրներ
* Ճիշդ Անունդ՝ Առողջ Կեանք, Բժշկուհի Գոհար Վարդանեան-Քէշիշեան, էջ 77
Դաւիթ Վարդանեան

**Դաւիթ Վարդանեան** (յիշուած է նաեւ իբրեւ Դաւիթ Վարդունեան, ), խորտակուած «Թիթանիք» նաւուն 771 փրկուողներէն մին։ Նաւուն վրայ գտնուած եօթ հայերէն երկուքը՝ Դաւիթ Վարդանեանն ու Նշան Գրիգորեանը յաջողած են փրկուիլ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Էրզրում։

1911-ին, Դաւիթ Վարդանեան ամուսնացած է Մարիամ Պայծառի հետ (ծն. 15 Ապրիլ, 1895-ին, Քղիի Ճերմակ գիւղը), Էրզրումի մէջ։ Նկատի ունենալով երկրի քաղաքական ու տնտեսական պայմանները, որոշած է իր կինն ու ընտանիքը Էրզրում ձգելով, իր երեք ընկերներուն հետ մեկնիլ Գանատա՝ աշխատելու համար ձուլարանի մը մէջ:

Այդ օրերու ամէնէն ապահով եւ ամէնէն շքեղ զբօսանաւը համարուող «Թիթանիք» նաւուն վրայ, իբրեւ երրորդ կարգի ուղեւորներ, Օսմանեան անցագրերով կը յայտնուին եօթ հայեր` Նշան Գրիգորեան, Սարգիս Մարտիրոսեան, Արսէն Սիրականեան, Դաւիթ Վարդանեան, Մամբրէ Տէր Զաքարեան, Արթին Տէր Ղուկասեան եւ զէյթունցի յայտնի գրող Սմբատ Բիւրատի որդին՝ Վաղինակ Բիւրատ: Շրջապատին կողմէ ճանչցուած է «Թիթանիք Դաւիթ» անունով: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Դաւիթ Վարդանեան
Արհակելոս, Լերոս

**Արհակելոս** (յուն․՝ Αρχάγγελος), հարաւ-արեւելեան Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Կը գտնուի Լերոսին հիւսիսը, Փարթենի գիւղի ծոցին դիմացը։

## Տեղեկութիւններ
Արհակելոս կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։  Տարածութիւնն է 1,61 քլ․²։ Ձկնորսութեան յարմար կղզի է։ Ունի գեղեցիկ ծովափներ եւ ծոցեր, ուր օդի վատ պայմաններուն երթեւեկ նաւերը կրնան ապաստան գտնել։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Վելոնա, Լերոս

**Վելոնա** (յուն․՝ Βελόνα), հարաւ-արեւելեան Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Լերոս, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Կը գտնուի Լերոսի Տիափորի հրուանդանին հարաւ-արեւելքը։

## Տեղեկութիւններ
Վելոնա ժայռակղզիակը կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։ Կը գտնուի Լերոսի հարաւ-արեւելքը եւ Քալիմնոսին հիւսիս-արեւմուտքը։ Տարածութիւնն է 0,66 քլ․²։ Մեղալօ եւ Միքրօ Ղլարոնիսիին հետ նաւագնացութեան համար վտանգաւոր ժայռակղզիակներ են։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ղլարոս, Լերոս

**Ղլարոս** (յուն․՝ Γλάρος ),  Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Լերոս, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
ձախից|մինի|Էգէականի ճայ

## Հակիրճ տեղեկութիւններ

Կը գտնուի Քինարոսին արեւելքը եւ Մաւրա ժայռակղզիակին ու Լեւիթա կղզիակին արեւմուտքը։  Տարածութիւնն է 0,177 քլ․²։  Վարչականօրէն մաս կը կազմէ  Լերոս քաղաքապետութեան։

## Բնապահպանում
Յայտարարուած է  NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ) եւ Էգէականի ճայ *(*αιγαιόγλαρος) թռչուններուն համար։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Շուշմայ

մինի
մինի|շուշմայի հատիկներՇուշմայ  բառը ասորերեն է
Շուշմայի(**Բազմոստ** ,Սուկնտիկ)  

հատիկները Ծայրագոյն Արեւելքի մէջ ունէին խորհրդանշական իմաստ եւ կը նկատուէին երկարակեցութեան գրաւական։ 

Ներկայիս եւս ունին  բժշկական բազմաթիւ եւ բազմապիսի յատկութիւներ ու յատկանիշներ։

### Շուշմային սննդական արժէքը
Շուշմայի հունտերը կը պարունակեն 55% իւղ, 21% փրոթէին, քալսիում, քիչ քանակով  «Ի» եւ «Տ» կենսանիւթ։ 

Հարուստ է հակաօքիստաններով:

Պարունակած «Տ» ֆաքթորը կը բարձրացնէ արեան մածուցիկութիւնը։ 

Մեծ քանակութեամբ ֆիթոէսթրոժէն կը պարունակէ, որ շատ անհրաժեշտ է կանանց դաշտանադադարի շրջանին: Կը նուազեցնէ քոլեսթերոլը, կը պարունակէ լիկնին, որ ունի հակաքաղցկեղային յատկութիւն: 

Շուշման շատ իւղ կը պարունակէ, անոր 100 կրամը մօտաւորապէս 900 քալորի ունի:

Շուշմայի սերմերը շատ հարուստ են քալսիումով, օգտակար են ոսկրային հիւանդութիւններու եւ կոտրուածքներու պարագային: Կան տարբեր գոյներու շուշմաներ՝ սեւ, սրճագոյն, ոսկեգոյն, սպիտակ: 

Սպիտակ շուշման պահել սառնարանը։ 

Դեղահատերու ձեւով սեւ սերմերու իւղը կ'ամրացնէ մազերը եւ եղունգները:

**Հում վիճակի մէջ**
ձախից|մինի|Բոյսը
5-էն 10 կրամ շուշմայի հատիկ լաւապէս ծամել՝

* Ստամոքսային եւ աղիքային անհանգստութիւններու պարագային,
* մօր կաթը խթանելու եւ քանակը աւելցնելու համար,
* դաշտանի անկանոնութիւններու պարագային,
* մազերու գոյնը սեւցնելու համար,
* տեսողութեան խանգարումներու պարագային:

**Իբրեւ թէյ**

Երկու թէյի դգալ շուշմայի հատիկ թեթեւ մը ճզմել, գաւաթ մը ջուր աւելցնել եւ եռացնել 10-20 վայրկեան: Օրական 2-3 գաւաթ խմել առանց քամոցէ անցընելու։

* Մազերու գոյնին համար 2-էն երեք շաբաթ,
* տեսողութեան խանգարումներու պարագային,
* մօր կաթը խթանելու գամար,
* դաշտանի անկանոնութեան պարագային:

**Իբրեւ ձէթ (իբրեւ քսուք)**

* Մորթային հիւանդութիւններու (մասնաւորաբար ճեղքուածքի) պարագային,
* պայթած պեներու պարագային,
* այրուածքներու վրայ (աղի պաղ ջուրով լուալէ ետք),
* գանկին վրայ՝ հերաթափութիւնը կեցնելու համար,
* գիշերային չոր հազի պարագային, հանգիստ քնանալու համար ապուրի դգալ մը շուշմայի կամ ձիթապտուղի մաքուր ձէթ մեծ օգուտ կրնայ ունենալ. եթէ հազը շարունակուի՝ ի հարկին կարելի է երկրորդ դգալ մը եւս խմել:

##### Իբրեւ կաթիլ
մինի|Շուշմային ծաղիկը
* Բորքոքած եւ ցաւող ականջներուն մէջ՝ մէկ-երկու կաթիլ գաղջ  ձէթ կաթեցնել.
* Երբ ականջին ներքնամասը թեթեւ մոմակալած մաշկով մը պատուած է, ձէթը կը կակուղցնէ մոմակալած մաշկը, որմէ ետք աւելի հեշտ կ'ըլլայ մաքրել զայն ջուրով.
* տեսողութեան զանազան խանգարումներու պարագային. այս նպատակին համար օգտագործել լաւագոյն որակի շուշմաձէթ (MITOKU Toasted Sesame Oil):
#### Շուշմաձէթ՝ կոճապղպեղի հիւթով
Այս խառնուրդը, իբրեւ քսուք, կարելի է օգտագործել յատկապէս հետեւեալ պարագաներուն`

* Հերաթափութիւնը կասեցնելու եւ թեփերու պարագային,
* օգտակար է յատկապէս մկանային յօդացաւերու եւ դէմքի ջղացաւերու համար,
* շատ ազդու է զանազան գլխացաւերու պարագային,
* այս խառնուրդը մեծապէս օգտակար է նաեւ ականջի բորբոքումներու համար այն աստիճան, որ անոր մէկ կաթիլն ագամ  կրնայ հանդարտեցնել բորբոքումը։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Ճիշդ Անունդ՝ Առողջ Կեանք, Բժշկուհի Գոհար Վարդանեան- Քէշիշեան, էջ 123
Թիրոլ (նահանգ)

**Թիրոլ** (), Աւստրիոյ 9 նահանգներէն մէկը։ Կը գտնուի երկրի արեւմտեան մասը։ Նահանգի կեդրոնը Ինսպրուք քաղաքն է։ Տարածքը 12 648 քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 760105 մարդ (2021 թուական, Աւստրիայի 5-րդը)։  
մինի|Թիրոլ նահանգի դրօշը
Սահմանակից է Քերնթնին, Սալցպուրկին եւ Ֆորարլպերկին, ինչպէս նաեւ պետական սահմաններ ունի Իտալիոյ (հարաւէն), Զուիցերիայի (արեւմուտքէն) եւ Գերմանիոյ հետ (հիւսիսէն)։ Նահանգը բաժնուած է երկու մասի՝ հիւսիսային Թիրոլ եւ Արեւելեան Թիրոլ։ Հարաւային Թիրոլը, որ մաս կը կազմէր Աւստրիոյ, 1919-ին Սան-Ժերմանի դաշնագրէն ետք անցաւ Իտալիոյ: 

Նահանգի հիմնական լեզուն գերմաներէնն է։ Բնակչութեան 90%-էն աւելին կաթոլիկ են։

## Ամենակարեւոր զբօսաշրջային վայրերը

* Ինսպրուկ
* Կիցբիւէլ
* Օցտալի հովիտ
* Զեեֆելդ - Զեեֆելդի ողիմպիական տարածք
* Սվարովսկի բիւրեղ

## Լրացուցիչ զբոսաշրջային տեսարժան վայրեր

* Նաւով զբօսանք Աախեն լիճին վրայ
* Աախեն լիճի գոլորշիի ատամնանիւ երկաթուղի
* Զիլերտալ հովիտ
* Հանթերտոքսի սառոյցէ պլոք
* Զիլերտալ հովիտի գոլորշիի երկաթուղի
* Սոլդեն գիւղը եւ իր սառցադաշտը
* Ստուպայի սառցադաշտ
* Դրադցպըրկի ամրոց
* Շաւազի արծաթի հանքավայր
* Հալլի հին քաղաքը եւ դրամահատարանը
* Ագուա Տոմ (աւանդոյթներով լի առողջարանային կեդրոն)

## Ծանօթագրութիւններ
GLAM

**GLAM** կամ **ՑԳԱԹ** կրճատումն է *ցուցասրահներ*, *գրադարաններ*, *արխիւներ* եւ *թանգարաններու*, եւ կը յարաբերի մշակութային կառոյցներու ծրագիրներուն որոնց նպատակն է հայթայթել ազատ տեղեկութիւն տարբեր նիւթերու մասին: ՑԳԱԹները ընդհանրապէս կը հաւաքուին իբր գլխաւոր աղբիւրներէ: Նախապէս կը կոչուէր LAM կամ ԳԱԹ, չառնչելով ցուցասրահները իբրեւ գլխաւոր աղբիւրներու կեդրոն:
[մինի|213x213փքս|[Լուվր|Լուվր Թանգարանը, Փարիզ, Ֆրանսա]]

## Ծանօթագրութիւններ
Քերնթն

**Քերնթն** (, ), նաեւ ճանչցուած իբր **Քարինթիա**, Աւստրիոյ 9 նահանգներէն մեկն է։ Կը գտնուի երկրի հարաւային մասը։ Նահանգի կենդրոնը Քլակնֆուրթ քաղաքն է։ Տարածքը 9.536 քմ² է, իսկ նահանգի բնակչութիւնը կը կազմուի 562089 մարդէ (2021, Աւստրիայի 6-րդը)։ Նահանգի կարգավիճակ ստացաւ 1918-ին։ Սահմանակից է Սալցպուրկին, Շթիրիային եւ Թիրոլին, ինչպես նաեւ պետական սահմաններ ունի Սլովենիոյ եւ Իտալիոյ հետ։ Նահանգին մէջ կը խօսուի գերմաներէն, ինչպես նաեւ կայ սլովենախօս փոքրամասնութիւն։

## Պատմութիւն
Հնագոյն ժամանակներուն Քերնթն կը պատկանէր հին հռոմէական Նորիք նահանգի մէջ։ Ժողովուրդներու մեծ գաղթի ժամանակ Քերնթն հասան արեւելեան Կոթական ցեղեր, որոնք շուտով դարձան շրջանի կառավարիչները: Ք.Վ. 6-րդ դարուն երբ Սլավական ցեղեր փոխարինեցին շրջանի վերնախաւը եւ Քարանթիա պետութիւնը հիմնեցին, սլավական լեզուն այլ լեզուները հեռացուց: Աւարներու դէմ պաշտպանութեան համար պայըրական եւ ֆրանքական դուքսերու օգնութիւնը խնդրուեցաւ, որուն պատճառով այս երկուքն ալ շրջանի վրայ ազդեցութիւն ունէին: 743-էն 907 ֆրանքական թագաւորներ եւ կայսրեր կ'իշխէին այս տարածաշրջանի վրայ: Անոնց յաջորդեց Պայըրնի Դքսութիւնը, որուն պատճառաւ պայըրական բնակիչներ գաղթեցին դէպի Քերնթն եւ գերմանական լեզուն տարածուեցաւ:

976 Քերնթն դարձաւ անկախ դքսութիւն մը: Այս ժամանակին բազմաթիւ վանքեր եւ փերթեր կառուցուեցան: Կայսր Լուտվիկ ֆոն Պայըր Քերնթն յանձնեց Հապսպուրկներուն, որոնք Աւստրիոյ, Շթիրիայի եւ Քրայնի հետ միացուցին:

Յաջորդող դարերուն մինչեւ 18-րդ դար Քերնթն Օսմանեան դէմ պատերազմներէն, գիւղացիներու բողոքներէն, բողոքականներու բարեկարգութենէ եւ հակաբարեկարգութենէ ազդուեցաւ: Վերակաթողիկէացման պատճառով հազարաւոր բողոքականներ դէպի հարաւային Գերմանիա եւ արեւմտեան Հունգարիա աքսորուեցան:

Մարիա Թերեզիայի շնորհիւ բարենորոգութիւններ տեղի ունեցան, որոնց հետեւանքն էր կրօնական գործիչներու ուժի նուազումը եւ հողագործներու անձնական հողեր ունենալու իրաւունք ստանալը, սակայն Քերնթն իր վարչական անկախութիւնը կորսնցուց: Շրջանի զարգացման կրկին նուազումին պատճառ եղան դաշնակցային պատերազմները 1797-էն սկսեալ, որուն հետեւանքով 1809 ամբողջ հիւսիսային Քերնթն բոլորովին Ֆրանսայի տիրապետութեան տակ անցաւ: 1813 շրջանը հապսպուրկի Իլիրիայի թագաւորութեան կողմէ ազատագրուեցաւ:

1848-ի յեղափոխութենէ ետք Քերնթն 1849-ին վերստին ստացաւ վարչական անկախութիւն եւ 1867-1918 Աւստրիա-հունգարական կայսրութեան արեւմտեան կէսին մէջ դքսութիւն էր: Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք, որուն հետեւանքն էր Հապսպուրկի կայսրութեան անկումը, նոյեմբեր 11 1918-ին Քերնթնի առժամեայ նահանգային կառավարութիւնը որոշեց Քերնթն միացնել Գերմանական Աւստրիոյ:

Ռայպլ գիւղը ու Քանալ ձորը () Իտալիոյ եւ Միսդալը, Ունդըրաուպուրկը ու Զելանտը Սլովենացիներու Քրուաթներու եւ Սերպերու պետութեան կորսնցնելէ եւ հարաւային Քերնթնի Աւստրիոյ հետ միացումի ժողովրդավար յաջող ընտրութենէ ետք Հոկտեմբեր 10 1920-ին Սան Ժերման դաշնագրէն ետք Քերնթնի սահմանները ճշտուեցան ինչպէս որ այսօր են:

## Բնակչութիւն
Քերնթնի ամենամեծ քաղաքը, Քլակնֆուրթ, կը բնակին 101 հազար, Ֆիլախ՝ 58 հազար, Վոլֆսպերկ՝ 25 հազար եւ Շբիթալ՝ 16 հազար մարդ։ 

### Լեզու
Բնակչութեան մեծ մասը կը խօսի գերմաներէն։ Քերնթնի հարաւ-արեւելքը կ'ապրի փոքրաթիւ սլովենական համայնքը (17 հազար մարդ)։ Սլովեներէնը Աւստրիոյ փոքրամասնութիւններու ճանչցուած լեզուներէն է:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ նահանգներ


## Յղումներ
* Քերնթնի պաշտօնական կայք էջը
Ստեֆան Հայրապետեան

**Սթեֆան Հայրապետեան** (Էսթ.՝ **Stefan Airapetjan**, ), ճանչցուած իբր **Սթեֆան** կամ **Stefan**, Էսթոնահայ երգիչ եւ երգահան է: Ան պիտի ներկայացնէ Էսթոնիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Hope» երգով:

## Վաղ կեանք
Սթէֆանը ծնած եւ հասակ առած է Վիլեանտի, Էսթոնիա: Անոր ծնողքը հայ են: Սթեֆանիա անունով քոյր մը ունի:

## Ծանօթագրութիւններ