open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մժեղներ վանող քիմիական նիւթեր

մինի
**Մժեղներ վանող քիմիական նիւթեր**, քիմիական նիւթերու խառնուրդ մը, որ կը շփոթեցնէ մժեղները` մարդկային մարմինին հետքերը գտնելու իրենց ունեցած կարողութեան մէջ:

### Մժեղի խայթոց
Բնածխական կազը մարդոց հետքերը ճշդող կարեւոր ազդակ մըն է մժեղներուն համար:

Արիւն ծծող էգ մժեղները մարդոց արտաշնչած բնածխական կազին տարողութիւններուն հետեւելով` կը գտնեն անոնց հետքերը եւ, այդպիսով, կը հասնին անոնց ու կը խայթեն զանոնք: Նշեալ մժեղները կրնան զգալ բնածխական կազին նոյնիսկ ամէնէն փոքր տարողութիւնները:

Մասնագէտները յայտնած են, թէ նշեալ մժեղները տարեկան մօտաւորապէս կէս միլիառ հոգի կը վարակեն ճահճատենդով ու դեղին տենդով, ինչպէս նաեւ` այլ տեսակի վնասակար ժահրերու յառաջացուցած հիւանդութիւններով, որոնց պատճառով տարեկան քանի մը միլիոն հոգի կը մահանայ աշխարհի տարածքին` գլխաւորաբար երրորդ աշխարհի երկիրներուն մէջ:

## Մժեղներ շփոթեցնող քիմիական նիւթեր

* Մասնագէտները գտած են այնպիսի՛ քիմիական նիւթեր, որոնք կը կասեցնեն եւ կամ կը շփոթեցնեն բնածխական կազին գոյութիւնը զգալու մժեղներուն ունեցած կարողութիւնը:
* Մասնագէտները իրենց պատրաստած գիշահոտ քիմիական նիւթերը փորձարկած են երեք տեսակի մժեղներու վրայ, որոնք տարբեր տեսակի վնասակար ժահրերով կը վարակեն մարդիկը:
* Քիմիական նիւթերը տարբեր ձեւերով կասեցուցած են բնածխական կազին գոյութիւնը զգալու մժեղներուն ունեցած կարողութիւնը: 
* Նիւթերէն մէկը իր կերտուածքով նմանած է բնածխական կազին կերտուածքին, որ կարելի է գործածել միջատներու թակարդներուն պատրաստութեան մէջ: 
* Քիմիական այլ նիւթ մը կասեցուցած է բնածխական կազ գտնելու մժեղներուն ունեցած կարողութիւնը` զգայազուրկ դարձնելով զանոնք նշեալ կազին նկատմամբ:
* Ուրիշ մը շփոթեցուցած է մժեղներուն ուղեղը` հսկայ տարողութեամբ բնածխական կազով շրջապատուած ըլլալու խաբկանքը ստեղծելով անոնց մօտ: Այսուհանդերձ, նշեալ վիճակին մէջ եղող մժեղները չեն կրցած ճշդել իրենց ուղղութիւնը եւ, այդպիսով, հեռու մնացած են մարդոցմէ:
* Այս քիմիական նիւթերը մեծ առաւելութիւններ կ'ընձեռեն մժեղներուն` մարդոց հետ շփման մէջ ըլլալը նուազեցնելու կապակցաբար, ինչպէս նաեւ կը նպաստեն միջատները մարդոցմէ հեռու պահող եւ կամ զանոնք հրապուրող նոր թակարդներու զարգացման:
* Նման քիմիական նիւթեր կրնան ուշագրաւ կերպով կասեցնել մժեղներուն մարդ փնտռելու կարողութիւնը եւ, այդպիսով, կը նպաստեն անոնց պատճառով մարդոց մօտ յառաջացած հիւանդութիւններուն հակակշիռի տակ առնուելուն:

### Մժեղներուն համար հրապուրիչ եղող քիմիական նիւթեր
Մասնագէտները ըսած են, թէ բնածխական կազը միակ միջոցը չի հանդիսանար մժեղներուն մարդ գտնելու գործընթացին մէջ` նկատի ունենալով, որ անոնք զգայուն են նաեւ մարդոց քրտինքին ու մորթին հոտին:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջատներ
Ստորոգութիւն:Խայթող միջատներ
Ստորոգութիւն:Մժեղներ
Ստորոգութիւն:Առողջապահութիւն
Ստորոգութիւն:Վարակիչ ժահրեր
Քամպօ (Գորտի մորթով դեղ)

մինի
**Քամպօ (Գորտի մորթով դեղ)**, «Մոմանման կապիկ» կոչուած գորտի տեսակ մը ու անոր շերեփուկին մորթին բաղկացուցիչները եղող երկու տեսակի բնասպիտներ, որոնք կրնան նպաստել աւելին քան եօթանասուն տեսակի հիւանդութիւններու դարմանումին:

## Քաղցկեղի եւ այլ հիւանդութիւններու դարման

* Ըստ մասնագէտներու, զոյգ բնասպիտները կրնան կանոնաւորել արեան երակներու աճման գործընթացը: Այդ բնասպիտներէն մէկը կրնայ կասեցնել արեան երակներուն աճը, որ իր կարգին կարելի է գործածել քաղցկեղի վերածուած ուռերու ոչնչացման գործընթացին մէջ` նկատի ունենալով, որ քաղցկեղի վերածուած ուռերուն բջիջները կ'աճին զիրենք շրջապատող արեան երակներուն միջոցով իրենց հասնող սնունդին ու թթուածինին միջոցով: Քաղցկեղի վերածուած ուռերուն մեծ մասը իր կազմութեան սկզբնական հանգրուանին կ'աճի միայն որոշ տարողութեամբ մը, որմէ ետք անիկա անպայմանօրէն պէտք կ'ունենայ իր մէջ արեան երակներու կազմութեան, որպէսզի անհրաժեշտ սնունդն ու թթուածինը հասցնէ իրեն եւ, այդպիսով, անիկա կարենայ յաւելեալ աճիլ ու տարածուիլ: Այսուհանդերձ, նշեալ ուռերուն մէջ ու անոնց շուրջ արեան երակներուն աճը կասեցնելը նուազ հաւանական կը դարձնէ ուռերուն տարածուիլը եւ ի վերջոյ պատճառ կը դառնայ անոնց ոչնչացման:
* ձախից|մինիՄասնագէտներըկ'ըսեն նաեւ, թէ այդ զոյգ բնասպիտներէն երկրորդը կը նպաստէ արեան երակներու աճին, որ իր կարգին կրնայ նպաստել վիրաւոր եւ կամ վիրաբուժութեան ենթարկուող հիւանդի մը շատ աւելի արագօրէն ապաքինման: 
* Նշեալ բնասպիտը կարելիութիւն կ'ընձեռէ, որ կարգ մը հիւանդութիւններ արագօրէն դարմանուին, մասնաւորաբար` այնպիսի՛ հիւանդութիւններ, որոնց դարմանումին մէջ վճռորոշ դերակատարութիւն ունի արեան երակներուն արագօրէն վերակազմուիլը, ինչպէս, օրինակ, ծանր վէրքերու սպիացման ու մարմինի տարբեր օրկաններու պատուաստումին, ինչպէս նաեւ շաքարախտի պատճառով յառաջացած խոցերուն ու կաթուածներու յառաջացուցած վնասներուն դարմանումին մէջ:
* Մասնագէտները հետամուտ են «մոմանման կապիկ» կոչուած գորտին ու անոր շերեփուկին մորթին բաղկացուցիչ այդ զոյգ բնասպիտները օգտագործելու պատրաստութեան մէջ այնպիսի՛ դեղամիջոցներու, որոնց միջոցով կարելի ըլլայ ազդեցիկ կերպով թիրախ դարձնել եւ հակակշռել, ինչպէս նաեւ կանոնաւորել արեան երակներուն աճը:

## Պատկերասրահ

File:Waxy Monkey Tree Frog Phyllomedusa sauvagii.jpg|
File:Rã arborícola face.jpg|
File:Phyllomedusa hypochondrialis.jpg|
File:Phyllomedusa burmeisteri01b.jpg|
File:Phyllomedusa iheringii01.jpg| 
File:Phyllomedusa trinitatis.jpg|
File:Phyllomedusa distincta01.jpg|
File:Phyllomedusa boliviana - Bolivianischer Makifrosch.jpg|
File:Phyllomedusa azurea.jpg| 


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Ստորոգութիւն:Առողջապահութիւն
Ստորոգութիւն:Անասնաբուժութիւն
Ստորոգութիւն:Գորտեր
Ֆօնոթոկրաֆ

մինի|1859
**Ֆօնոթոկրաֆը** առաջին մեքենան էր, որ կրնար իսկական ձայներ արձանագրել թուղթի մը վրայ սլաքի մը միջոցով յառաջացած ձայնի ալիքներու ձեւին տակ:

Հնարած է ֆրանսացի Էտուար Լէոն Սքոթ տը Մարթինվիյը (Édouard-Léon Scott de Martinville), 25 Մարտ 1857-ին:

**Պատմութեան առաջին արձանագրուած ձայնը**

Անիկա ֆրանսական նշանաւոր «Օ քլէր տը լա լիւն» երգն է, որ արձանագրուած է 9 Ապրիլ 1860-ին Էտուար Լէոն Սքոթ տը Մարթէնվիյի կողմէ Ֆօնոթոկրաֆի մը միջոցով: 
[մինի|[Au clair de la lune (երգ)|«Օ քլէր տը լա լիւն» երգը]]
Այս արձանագրութիւնը առաջին անգամ կը կարդացուի իբրեւ ձայն 2008-ին, շնորհիւ համակարգիչին:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ձայնագրութիւն
Երկար մատներով գորտեր

**Երկար մատներով գորտեր,** Ափրիկէի Պուրունտի կոչուած շրջանին անտառներուն մէջէն յայտնաբերած երկար մատներ ունեցող գորտեր:

### Պատմութիւն
Նշեալ գորտերը վերջին անգամ տեսանելի եղած են 1949-ին: Ապա տասնամեակներ շարունակ շրջանին մէջ ծայր առած քաղաքական հակամարտութիւններուն պատճառով ստեղծուած անապահով վիճակը առիթ չէ տուած, որպէսզի մասնագէտներ կարենան ուսումնասիրութիւններ կատարել այդ անտառներուն մէջ:

## Նկարագրութիւն
Երկար մատներով գորտերը ունին 3,2 սանթիմեթր երկայնք: Անոնց մատներուն ամէնէն երկարը մատնեմատը եղած է:

Այդ գորտին թեւերն ու սրունքները մութ կապոյտ գոյնի հաստ գիծերով ծածկուած են:

###### Անհետացման վտանգին ենթարկուած
Երկար մատներով գորտին գոյութիւնը կրնայ անգամ մը եւս վտանգուիլ նկատի ունենալով, որ մեծ թիւով մարդիկ սկսած են բնակութիւն հաստատել Պուրունտիի լեռներուն վրայ, որոնք կրակ վառելու համար փայտ պիտի ապահովեն շրջանին անտառներուն ծառերէն եւ, ժամանակի ընթացքին, այդ անտառներուն անհետացումով պիտի անհետանան նաեւ մեծ թիւով անասուններ, որոնց կարգին նաեւ` երկար մատներով գորտերը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գորտեր
Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Ստորոգութիւն:Անհետացման վտանգին ենթարկուած անասուններ

## Տե՛ս նաեւ
*Քամպօ (Գորտի մորթով դեղ)
Գորտեր

**Գորտեր** (), անպոչ երկակենցաղներու կարգի ընտանիք։ Տարածուած են ամէնուրեք (բացառութիւն կը կազմեն Հարաւային Ամերիկան, Աւստրալիոյ հարաւն ու Նիւ Զիլանտան)։ 

Գոյութիւն ունին շուրջ 42 ցեղի գորտեր։

Մաշկը հարթ է։ 

Ետեւի վերջոյթները երկար են. ունին լաւ զարգացած լողաթաղանթներ։ Ներքին-կրնկային թմբիկը բարձր է եւ կլոր։

## Սնունդ
Գորտերը կը սնանին մանր որդերով, միջատներով, փափկամարմիններով,երբեմն նաեւ մանր ողնաշարաւորներով եւ այլն։  

Կը ձմեռեն աշնան վերջէն մինչեւ գարնան սկիզբը՝ ջրաւազանի յատակի տիղմի մեջ թաղուելով կամ քարակոյտերուն մէջ եւ այլ թաքստոցներու մէջ։ 

Օգտակար են. կ'ոչնչացնեն վնասակար միջատները։ 
## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
*	Երկար մատներով գորտեր
*	Քամպօ (Գորտի մորթով դեղ)
Ստորոգութիւն:Անպոչ երկակենցաղներ
Ստորոգութիւն:Գորտեր
Տիզի (tick) խայթուածք

մինի
**Տիզի (tick) խայթուածք**, Տիզը ընդհանրապէս կը գտնուի անտառներու եւ խոտավայրերու մէջ:

Տիզը խայթելէ ետք կը մխրճուի մորթին մէջ եւ կը մնայ հոն: Կը յայտնուի կարծր եւ կլոր մորթի ուռեցքով: 

Տիզը  պէտք է հանուի, որպէսզի չյառաջանայ lyme հիւանդութիւնը, որ կը յատկանշուի հետեւեալ ախտանշաններով` մորթի կարմիր ցան (rash), գլխացաւ, յոգնածութիւն, ջերմ, դող, մկանային ցաւ, վիզի պրկուածութիւն: Այս հիւանդութիւնը կը դարմանուի հակամանրէական դեղերով: 

Տիզը պէտք է հանուի, մորթին տակէն նրբունելիով մը բռնելով անոր գլուխէն եւ զետեղել զայն ալքոլով լեցուն սրուակի մը մէջ, որպէսզի ան քննութեան ենթարկուի: Խայթուածքը պէտք է լուալ օճառ-ջուրով, սրբել ալքոլով եւ ծածկել հակամանրէական օծանով մը:

Անտառներու եւ խոտավայրերու մէջ, ուր տիզի գոյութիւնը հաւանական է, մարդիկ պէտք է գործածեն միջատ վանող թրջոցներ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Միջատներ
Ստորոգութիւն: Միջատի խայթոցներ
Մեղուի խայթուածք

մինի
**Մեղուի խայթուածք,** Մեղուի խայթուածքը կը յառաջացնէ մորթի կարմրութիւն, ուռեցք, քերւըտուք եւ ցաւ, իսկ խայթը կը ցցուի մորթի մակերեսէն դէպի դուրս:

## Նախազգուշացում եւ դարմանում
Խայթը կարելի է հանել քերթելով մորթը եղունգով եւ կամ մաքուր խաւաքարտով. բնաւ չգործածել նրբունելին` հանելու համար խայթը: Հանելէ ետք խայթը, լուալ վայրը օճառ-ջուրով: Մեղուի խայթուածքին ցաւը կը մեղմանայ` ծածկելով խայթուածքը պաղ ջուրով եւ կամ սառով:

Կարգ մը մեղուներու տեսակներ որոշ երկիրներու մէջ կը փոխանցեն ժահրային հիւանդութիւն մը, որ կը կոչուի West Nile Fever. Այս վայրերու մէջ գտնուողներ պէտք է հագնին երկար թեւով շապիկներ եւ երկար տափատներ ու պէտք է գործածեն միջատ վանող թրջոցներ: Պաշտպանուելու համար այս վտանգաւոր մեղուներէն` մայրամուտին պէտք է հեռու մնալ  պարտէզներէ, խոնաւ վայրերէ, ճահիճներէ եւ աղբերէ, ինչպէս նաեւ պէտք չէ գործածուին անուշահոտ-օճառներ, մազի ջրցօղ:

## Պատկերասրահ

File:Stechende Biene 12a.jpg|
File:Bienenstich 20a.jpg|
File:Bienenstich 25a.jpg|
File:Bienenstich 37a.jpg|
File:Bee-sting-piqure-abeille-scale-2.jpg|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջատներ
Ստորոգութիւն:Մեղուներ
Խխունջներ

**Խաղողի խխունջ** ()։ Անոնց կարելի է հանդիպիլ անտառներուն մէջ եւ խոնաւ վայրերու մէջ։ 

Կը սնանին տերեւներով՝ յատկապէս խաղողի տերեւով, ուրկէ ալ յառաջացած է անոր անունը։ 

Ըստ կարգ մը աղբիւրներու, խխունջները սկսած են տարածուիլ Կեդրոնական եւ Հարաւ-Արեւմտեան Եւրոպայի երկիրներէն։

Հին ժամանակներէն մարդիկ խխունջը օգտագործած են ուտելիքներու մէջ եւ անիկա հասանելի է բոլոր խաւերու ներկայացուցիչներուն։ 

## Հռոմէացիները եւ յոյները
ձախից|մինի
Յոյները եւ հռոմէացիները շատ կը սիրեն խխունջ ուտել: Անոնք կը հաստատեն խխունջի առաջին անասնաբուծութիւնները, որոնք կը կոչուէին քոքլէարիա: Ապա խխունջ ուտելու նորոյթը վերիվայրումներ կ'արձանագրէ: 

ԺԹ. դարուն, խոհարարները կը սկսին առաջարկել «Ա լա պուրկինիոն» խոհագիրը, պատրաստուած կարագով, սխտորով, ազատքեղով եւ սոխի տեսակով մը: Այդ ժամանակէն ի վեր, խխունջ ուտելը շքեղ սովորութիւն մը դարձած է: 

## Գեղեցկութեան սեր
մինի
Այս հոգատարութեան միջոցը շատ տարածուած է Ճափոնի մէջ եւ սկսած է ընդունուիլ ամբողջ աշխարհին մէջ: Խխունջները կը դրուին դէմքին վրայ, եւ անոնց լորձունքը կը թափանցէ մորթին մէջ` զայն աւելի պայծառ եւ փայլուն դարձնելու համար:

Խխունջին լորձունքը հարուստ է ջուրով, հետեւաբար ան այդ ջուրը մորթին մէջ անցնելու յատկութիւնը ունի: Նոյն ատեն ան կնճիռներու դէմ կը պայքարի եւ զանոնք սպիացնելու կարողութիւն ունի: Իսկ անոնց համար, որոնք չեն սիրեր, որ այս սահող փոքրիկ անասունները պտտին իրենց դէմքին վրայ, կան նաեւ խխունջի լորձունքով պատրաստուած սերեր:

## Լորձունքը
Խխունջը պէտք է իր ոտքերուն մէջ գտնուող մկանները կծկէ, որպէսզի քալէ, սակայն գետնին վրայ կան տեսակաւոր առարկաներ, որոնք կրնան զայն վիրաւորել:

Հետեւաբար, աւելի դիւրին սահելու եւ պաշտպանուելու համար խխունջը կ'արտադրէ մեծ քանակութեամբ լորձունք: Այս լորձունքը արտադրելու համար ան պէտք ունի ջուրի: Այս պատճառով է, որ երբ սաստիկ անձրեւ ըլլայ, խխունջները իրենց ծակերէն դուրս կ'ելլեն: Այս պատճառով է նաեւ, որ անոնք անմիջապէս կը պահուըտին երբ օդը կը սկսի տաքնալ: Անոնք կը մտնեն իրենց պատեանին մէջ` աւելի լաւ եւ անձրեւոտ օրեր սպասելով:

Սակայն խխունջին լորձունքը անոր կը ծառայէ նաեւ իր թշնամիները վախցնելու: Երբ ան ինքզինքը վտանգի մէջ կը զգայ, ան կրնայ լորձունքի պղպջակներու ամպ մը արտադրել, որպէսզի վրան չյարձակին:

### Հետաքրքրական տեղեկութիւններ

* Բնութեան մէջ խխունջը կ'ապրի միջին հաշուով 10 տարի:

* Խխունջը կը յառաջանայ 1 վայրկեանուան մէջ 6 սմ. արագութեամբ:

* Խխունջը ունի 4 շրթներ եւ 1 մէկ ակռայ:

* Այդ ակռան անոր կ'օգնէ ուտելիքները բռնելու: Ապա լեզուն է, որ գործի կ'անցնի: Անիկա օժտուած է հազարաւոր մանր ակռաներով:

* Խխունջը բերանէն չի շնչեր, այլ մորթէն: Ան այնքան բարակ է, որ խխունջը կրնայ նոյնիսկ անոր ընդմէջէն խմել:

* Հակառակ իր շօշափուկներուն ծայրը զետեղուած աչքերուն, խխունջը ունի վատ տեսողութիւն եւ ոչ գունաւոր: Իր ճամբան գտնելու համար ան կը գործածէ յատկապէս իր հոտառութիւնը:

* Խռնջայլներն ալ պատեան մը ունին: Սակայն ան շատ մանր է, եւ զետեղուած մորթին տակ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փափկամարմիններ
Էլի Սաապ

**Էլի Սաապ** (, ),  լիբանանցի ոճաբան։ Արհեստանոցներ ունի նաեւ Միլանի եւ Փարիզի մէջ։

Սաապի տաղանդը ի յայտ եկած է ինը տարեկանին, երբ ան վարագոյրներն եւ սփռոցներ կտրելով քոյրերուն համար սկսած է զգեստներ պատրաստել եւ հագուսները գծել թուղփերու վրայ:

Երբ տասնԵօթ տարեկան կը դառնայ, կը մեկնի Փարիզի եւ կը սկսի նորաձեւութիւն սորվիլ:

1982 թուականին կը վերադառնայ Լիբանան ու Պէյրութի մէջ կը բանայ իր առաջին հաւաքածուն եւ կը ներկայացնէ իր առաջին հաւաքածուն:

1997 թուականին ան իր առաջին հաւաքածուն կը ներկայացնէ Լիբանանէն դուրս՝ Իտալիա, ան առաջին արաբ ձեւաւորողն էր, որ ցուցադրախ էր Հռոմի Նորաձեւութեան Շաբաթի ընթացքին:

2002 թուականին, դերասանուհի Հալլի Պերին կը կրէ Սաապի կողմէն ստեղծուած զգեստը, «Օսքար»-ի մրցանակաբաշխութեան ժամանակ եւ կ'արժանանaj «Լաւագոյն դերասանուհի» մրցանակին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ոճաբաններ
Մոխրաբերդ

**Մոխրաբերդ**, գիւղ՝ Վանի լիճի հարաւակողմը եւ Աղթամար կղզիի հանդիպակաց։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։

## Աղբիւրներիւններ

* [Հանդէս Ամսօրեայ, ԿԵ. տարի 1951, էջ 306։](https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Handesamsorya/1951(8-10)_ocr.pdf)
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Ցորեն

մինի
**Ցորեն,** Հա­ցա­հա­տի­կա­յին բոյ­ս, տա­րած­ուած բո­լոր ցա­մա­քա­մա­սե­րուն վրայ: 

Պե­ղում­ներն ու գի­տա­կան ապա­ցոյց­նե­րը հաս­տա­տած են, թէ հնա­գոյն ցո­րե­նի հա­տիկ­նե­րը ու­նին մօ­տա­ւո­րա­պէս 9500 տար­ուան կեանք:

Աշխարհի տարածքին կայ 25 վայրի եւ մշակուած ցորենի տեսակ:

Հայաստանի մէջ տարածուած է 13 տեսակ:

Կ'օգտագործուի հացի, ձաւարի, դդմաճիի եւ հրուշակեղէնի արտադրութեան մէջ։ 

## Արտադրութիւնը

## Արտաքին յղումներ
* Ցորենի մասին դասարան
* Ցորենի լուսանկարներ

Ստորոգութիւն:ՀՀ Կարմիր գիրքին մէջ գրանցուած բոյսեր
Ստորոգութիւն:Հացազգիներ
Ստորոգութիւն:Հացահատիկային բոյսեր
Ստորոգութիւն:Մշակաբոյսեր
ԳԷորգ Մելիտինեցի

**ԳԷորգ Թոփալեան** (գրական ծածականունով՝ **Մելիտինեցի**, (), Մալաթիոյ Հարազատ Կրթական Միութեան կեդրոնական վարչութեան երկար տարիներու գործօն անդամ, «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակի եւ վերհրապարակութեան ֆոնտի հիմնադիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է  Մալաթիա, ապա հաստատուած է Քլիվլենտ, ուր մեծ դեր խաղցած է գաղութի կազմակերպման աշխատանքներուն մէջ: Ապա, իբրեւ հրապարակագիր, աշխատակցած է «Հայրենիք»ին եւ «Ասպարէզ»ին, որոնց էջերուն լոյս տեսած իր յօդուածները 1963-ին ամփոփած է ստուարածաւալ «Ապրումներ» հատորին մէջ, որուն Բ. գիրքը լոյս տեսած է 1970-ին, կարգ մը յաւելումներով:

Ազգային եւ հասարակական բեղուն գործունէութիւն ունեցած Թոփալեան, 1965-ին, 50-000 տոլարի հիմնադրամով մը հաստատած է «Գ. Մելիտինեցի» գրական մրցանակը, ապա՝ վերհրատարակութեան ֆոնտը (50-000 տոլար), որոնց տոկոսներով Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ապարանէն եւ դատակազմի որոշումով հրատարակուած են շարք մը հատորներ, որոնց կարգին․

* Արամ Հայկազի «Չորս տարի Քիւրտիստանի լեռներուն մէջ»ը,
* Նշան Պէշիկթաշլեանի« Թատերական դէմքեր», 
* Յակոբ Օշականի «Երկեր»ը,
* Կոստան Զարեանի «Երկեր» անուն հաստափոր հատորներն ու այլանուն գիրքեր:

## Աղբիւններ

* «Բագին», Հոկտեմբեր 1986, էջ 80։
Զի Կրիլ դրոշմաթուղթը

մինի
**Զի Կրիլ դրոշմաթուղթը,**  դրոշմաթուղթ, որուն իւրայատկութիւնը յառաջացած է թուղթին վրայ սեղմուած ուաֆֆըլի ձեւով նախշին:

1868-ի Պենճըմին Ֆրանքլին Զի Կրել դրոշմաթուղթը սովորական դրոշմաթուղթ մը չէ:

Անիկա այդ դրոշմաթուղթէն մարդոց ծանօթ տակաւին գոյութիւն ունեցող երկու դրոշմաթուղթերէն մէկն է: Այս դրոշմաթուղթերէն մէկը մաս կը կազմէ Նիւ Եորքի Հանրային գրադարանին հաւաքածոյին, իսկ երկրորդը կը պատկանի Պիլ Կրոսի անձնական հաւաքածոյին:

Նիւ Եորքի մէջ Ռոպըրթ Սիկըլ աճուրդի տան մասնագէտները կ'ըսեն, թէ դրոշմաթուղթը ծախուած է 4,4 միլիոն տոլարի:

## Դրոշմաթուղթին պատմութիւնը
*Զի Կրիլ* դրոշմաթուղթին իւրայատկութիւնը յառաջացած է թուղթին վրայ սեղմուած ուաֆֆըլի ձեւով նախշին: Այս իւրայատուկ գիծը ունի հետաքրքրական պատմութիւն մը: 1868-ին, ամերիկեան քաղաքացիական պատերազմէն անմիջապէս ետք, ամերիկեան նամակատունը մտահոգիչ վիճակի մէջ կը գտնուէր, որովհետեւ մարդիկ կը մաքրէին եւ դարձեալ կը գործածէին չեղեալ նկատուած դրոշմաթուղթեր:

Վնասներ չարձանագրելու համար նամակատունի պատասխանատուները կը սկսին գործածել «կրիլլինկի» նոր միջոց մը` դրոշմաթուղթերու տպագրութեան ընթացքին: Դրոշմաթուղթերու շրջանակը կտրուած էր փոքրիկ ակռաներու նման: Այս ձեւով դրոշմաթուղթի վրայ գործածութեան ընթացքին տպուած թուականին մելանը կը մտնէր այդ «ակռաներուն» մէջ, ապա դժուար կ'ըլլար այդ մելանը ամբողջովին մաքրել` դրոշմաթուղթը դարձեալ գործածելու համար:

Այս «կրիլլինկի» միջոցը կը գործածուի մինչեւ 1870-ական թուականները Պենճըմին Ֆրանքլինի պատկերով այս դրոշմաթուղթը այդ շարքին համար տպուած բազմաթիւ պատկերներէն մէկն էր: Սակայն անիկա կը գործածուի միայն քանի մը շաբաթ եւ հազուադէպօրէն` մէկ սենթ արժող դրոշմաթուղթերու վրայ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դրոշմաթուղթեր
Էվերեսթ

մինի|աջից
**Էվերեսթը** ծովու մակերեսէն (բայց ոչ երկրագունդի կեդրոնէն), աշխարհի ամէնէն բարձր գագաթն է՝ 8848,86 մ։ 

Կը գտնուի Նեփալի եւ Չինաստանի (Թիպեթ) միջեւ, Հիմալայեան լեռնաշղթային վրայ: 

## Առաջին Լեռնագնացներ
2006-ի դրութեամբ գրանցուած է 3,050 լեռնագնացութիւն՝ 2,062 լեռնագնացի կողմէ եւ 203 մահ՝ լերան վրայ։ 

Պայմանները լերան վրայ այնքան դժուար են փրկարարներուն համար, որ մահացողներուն դիակներուն մեծ մասը հոն կը մնայ։
* 1921-ին Անգլիայէն եկած խումբ մը կը կատարէ առաջին արշաւ մը դէպի Էվերեսթ: Այս արշաւին նպատակն էր ծանօթանալ վայրին եւ հետախուզական նշաններ դնել:
* 1922-ին Անգլիական երկրորդ արշաւ մը կը հասնի մինչեւ 8320 մեթր բարձրութիւն:
* 1924-ին Երրորդ անգլիական արշաւէն երկու անդամներ` Ճորճ Մալլորիի եւ Անտրու Ըրվինիի հետքերը կը կորսուին գագաթին մօտ: Մալլորիի մարմինը կը գտնուի 1999-ին, մինչ Ըրվինի մարմինին գտնուելու վայրը տակաւին անյայտ կը մնայ: Յստակ չէ, թէ արդեօք այս երկու լեռնագնացները կրցա՞ծ էին հասնիլ Էվերեսթի գագաթը մահանալէ առաջ:
* 1953-ին Նոր Զելանտայէն Էտմընտ Հիլլարի եւ անոր առաջնորդը` Նեփալէն Թենցիկ Նորկէյ Շերփան մաս կը կազմեն 350 անձերէ կազմուած խումբի մը: Երկու լեռնագնացները կը հասնին Էվերեսթի գագաթը 29 Մայիսին: Շնչելու համար անոնք կը գործածեն թթուածինի դիմակներ: Անոնք միայն 15 վայրկեան կը մնան լերան գագաթը:
* 1975-ին  իր առաջնորդ շերփաներուն օգնութեամբ, ճափոնցի Ճունքօ Թապել կը դառնայ Էվերեսթի գագաթը հասնող առաջին կինը:
* 1980-ին Իտալիայէն Ռայնհոլտ Մեսնըր կը դառնայ առաջին անձը, որ կը հասնի Էվերեսթի գագաթը մինակը, եւ` առանց թթուածինի դիմակի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հիմալայեան լեռներ
Ստորոգութիւն:Չինաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Նեփալի լեռներ
Ստորոգութիւն:Թիպեթի լեռներ
Քամի Ռիթա

**Քամի Ռիթա**, (17 Յունուար, 1970), Նեփալցի լեռնագնաց:

Ան մօտէն ծանօթ է Հիմալայեան լեռներուն, առաջին անգամ ըլլալով Էվերեսթը նուաճած է Մայիս 2018-ին:

10 տարի ետք, ան կը դառնայ գագաթը մագլցողներուն առաջնորդ:

2018-ին ան կ'արձանագրէ իր առաջին մրցանիշը` 22-րդ անգամ Էվերեսթը բարձրանալով:

Այդ թուականէն ի վեր իւրաքանչիւր արշաւի հետ ան այդ մրցանիշը աւելի կը բարձրացնէ: 

22 Մայիս 2024-ին ան կը կատարէ իր 30-րդ արշաւը` յաջողութեամբ առաջնորդելով քսան լեռնագնացներու խումբը դէպի Էվերեսթի գագաթը:

## Էվըրեսթը նուաճելու թուականները

* 13 Մայիս, 1994
* 1995- ին  հասած է մինչեւ 8500 մ 
* 25 Մայիս, 1997
* 25 Մայիս, 1998
* 13 Մայիս, 1999
* 23 Մայիս, 2000
* 25 Մայիս, 2002
* 30 Մայիս, 2003
* 24 Մայիս, 2004
* 30 Մայիս, 2005
* 20 Մայիս, 2006
* 22 Մայիս, 2007
* 24 Մայիս, 2008
* 5 Մայիս, 2009
* 5 Մայիս, 2010
* 18 Մայիս, 2012
* 22 Մայիս, 2013
* 2015
* 20 Մայիս, 2016
* 27 Մայիս, 2017
* 16 Մայիս, 2018
* 15 Մայիս, 2019
* 21 Մայիս, 2019
* 7 Մայիս, 2021
* 7 Մայիս, 2022
* 17 Մայիս, 2023
* 23 Մայիս, 2023
* 12 Մայիս, 2024
* 22 Մայիս, 2024
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լեռնագնացութիւն
Էտ Ուայթ (Տիեզերագնաց)

**Էտուարտ Հիկկնս Ուայթ** (), (14 Նոյեմբեր, 1930, ԱՄՆ- ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերու փոխգնդապետ։

Ուայթի անունով կը կոչուի Լուսինին չերեւցող կողմին խառնարաններէն մէկը։

## Էտուարտ Ուայթի Կեանքը եւ Գործը
Էտուարտ Ուայթ Երկրորդը (Edward White II) ամերիկացի աւիացիոն ճարտարագէտ, Միացեալ Նահանգներու Ռազմաօդային Ուժերու սպայ, փորձարկող օդաչու եւ ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնաց էր։ Ան «Ճեմինի 4» եւ «Ափոլլոն 1» անձնակազմերու անդամներէն էր։

### Կրթութիւն եւ Ռազմական Ծառայութիւն
1952 թուականին Ուեսթ Փոյնթէն Գիտութեան Բակալաւրի աստիճանով աւարտելէ ետք, Ուայթը ուղարկուեցաւ թռիչքի մարզումի եւ նշանակուեցաւ Արեւմտեան Գերմանիոյ Բիթպուրկի Օդային Բազային մէջ գտնուող 22րդ Մարտական Օրուայ Էսքատրոնի մէջ, ուր կը թռչէր F-86 Sabre եւ F-100 Super Sabre մարտական ինքնաթիռներով։

1958 թուականին ան ընդունուեցաւ Միշիկընի Համալսարան՝ աւիացիոն ճարտարագիտութիւն սերտելու, եւ 1959 թուականին ստացաւ իր Գիտութեան Մագիստրոսի աստիճանը։

Այնուհետեւ Ուայթը Փորձարկող Օդաչուի մարզում ստացաւ Քալիֆորնիոյ Էտուըրտսի Ռազմաօդային Բազային մէջ, նախքան Օհայոյ Ռայթ-Փաթերսընի Ռազմաօդային Բազային մէջ գտնուող Աւիացիոն Համակարգերու Բաժինի փորձարկող օդաչու նշանակուիլը։

ԱՄՆ-ի տիեզերագնացներու խումբին մաս կազմած է 1962-ին։

### ՆԱՍԱ-ի Քարիերա
Ուայթը ընտրուեցաւ որպէս տիեզերագնացներու երկրորդ խումբի անդամներէն մէկը, այսպէս կոչուած «Յաջորդ Իննեակը», որոնք ընտրուած էին մասնակցելու Ճեմինի եւ Ափոլլոն առաքելութիւններուն։

Ան նշանակուեցաւ որպէս «Ճեմինի 4»ի օդաչու՝ Ճէյմս Մաքտիւիթի հետ, որ հրամանատար օդաչուն էր։

1965 թուականի Յունիս 3ին Ուայթը դարձաւ տիեզերքի մէջ քալած առաջին ամերիկացին։

Այնուհետեւ ան նշանակուեցաւ որպէս Ափոլլոն 1-ի՝ անձնակազմով առաջին առաքելութեան աւագ օդաչու։

### Մահը Եւ Պարգեւներ
1967 թուականի Յունուար 27ին, Փլորիտայի Քէյփ Քանավերալի մէջ «Ափոլլոն 1»ի մեկնարկէն առաջ փորձարկումներու ընթացքին բռնկած հրդեհի մէջ Ուայթը մահացաւ՝ տիեզերագնացներ Վըրճիլ «Կաս» Կրիսըմի եւ Ռոճըր Պի. Չաֆիի հետ միասին։

Ան իր «Ճեմինի 4»ի թռիչքին համար պարգեւատրուեցաւ ՆԱՍԱ-ի Իրենց Ծառայութեան Համար Մետալով եւ յետմահու՝ Կոնկրեսական Տիեզերական Պատուոյ Մետալով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տիեզերագնացներ
Էտ Տուայթ

**Էտ Տուայթ,** (9 Սեպտեմբեր, 1933) Ափրիկեան արմատներով ամերիկացի քանդակագործ, գրող, օդաչու եւ աստղանաւորդ:

Միացեալ Նահանգներու մէջ 1960-ական թուականներուն Էտ Ուայթ բանակին մէջ օդաչու էր: Ան առաջին սեւամորթ անձն էր, որ կը մարզուէր աստղանաւորդ դառնալու համար: Ասիկա նշանակալից էր, որովհետեւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ այդ ժամանակաշրջանին սեւամորթները նուազ իրաւունքներ ունէին, քան` սպիտակամորթները: Հակառակ իր երկար պատրաստութեան` Էտ բնաւ չի նշանակուիր մասնակցելու համար դէպի անջրպետ ճամբորդութեան մը համար:
ձախից|մինի
Կիրակի, 19 Մայիս 2024-ին, 60 տարի ետք, իր երազը վերջապէս կ'իրականանայ: 90 տարեկան աստղանաւորդը կը դառնայ անջրպետ ճամբորդող ամէնէն տարիքոտ անձը: 

Ան 10 վայրկեանի շատ կարճ ճամբորդութիւն մը կը կատարէ անջրպետին մէջ իր անջրպետանաւով, կը յաջողի քանի մը վայրկեան առանց ճնշումի վիճակի մէջ մնալ` անջրպետի զբօսաշրջիկներու ընկերակցութեամբ: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տիեզերագնացութիւն
Թռուցիկ

մինի
**Թռուցիկը** թռչունի կամ վիշապի ձեւով շինուած եղէգէ, մետաքսէ կամ թուղթէ սարք մըն է: 

Ներկայիս թռուցիկներուն մեծ մասը արհեստական նիւթերով պատրաստուած է:

Թռուցիկին պատմութիւնը երկար ժամանակներէ ի վեր կապուած է Չինաստանի պատմութեան հետ: Սակայն յայտնի չէ, թէ ճիշդ ե՛րբ թռուցիկը հնարուած է, սակայն կ'ենթադրուի, որ անիկա այդ երկիրին մէջ յայտնուած է մօտաւորապէս 3000 տարիներէ ի վեր:

Անցեալին թռուցիկը կը գործածուէր զինուորականներու կողմէ` իրենց զինուորներուն լուրեր ղրկելու համար: Չիները կը մտածէին նաեւ, որ անիկա միջոց մըն է ոգիներուն հետ կապի մէջ մտնելու:

## Պատմութիւն
Ամէն տարի, Ապրիլ ամսուն Չինաստանի արեւելքը Ուէյֆանկ քաղաքին մէջ տեղի կ'ունենայ թռուցիկներու մեծ փառատօն մը: Չինաստանի տարբեր շրջաններէ, ինչպէս նաեւ ուրիշ երկիրներէ եկած աւելի քան 1000 թռուցիկներ կը մասնակցէին այս փառատօնին: Մեծ թիւով թռուցիկներ անասուններ կը ներկայացնեն: Սակայն գոյութիւն ունին նաեւ տարօրինակ օրինակներ, ինչպէս, օրինակի համար, ինքնաշարժի կերպարանքով թռուցիկը:

Ուէյֆանկը ճանչցուած է նաեւ իբրեւ թռուցիկի շինութեան մեծ կեդրոն:

Ասիոյ մէջ գոյութիւն ունին թռուցիկի կռիւներ, որուն ընթացքին մասնակցողները կը փորձեն իրենց շուրջիններուն թռուցիկները վար առնել:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:DeltaKite.JPG
Պատկեր:Japanese kite - Tokyo - 2019 10 5.webm
Պատկեր:A sketch of the Mitsui shop in Suruga street in Edo.jpg
Պատկեր:Hiroshige II Enshū Akiha.jpg
Պատկեր:Story of the mince pie (1916) (14749678221).jpg|
Պատկեր:Kitesflying.jpg|
Պատկեր:Lachender Drachen in Sternform.JPG
Պատկեր:Bermuda Kite 01.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թռուցիկներ
Ծաղիկ Գազանճեան

**Ծաղիկ Գազանճեան** (), յունահայ երգչուհի, օփերայի մենակատար:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ծնած է Բիրէա: Ուսուցչուհի ունենալով տիկին Պութուն, նախ՝ դաշնակ (1946-948), ապա ձայնամարզում եւ երաժշտագիտութիւն ուսանած է՝ Աթէնքի Ազգային Երաշտանոցին մէջ, որու ընթացքը աւարտած է «Միաձայնութեամբ քաջալաւ» եւ «բացառիկ մեկնաբանութեան գնահատնք»ով:

Իր երաժշտական ուսումը շարունակած է Հռոմի Սանթա Չէչիլիա երաժշտական ակադեմիայի մէջ, փրոֆեսէօր ունենալով Ճորճիօ Ֆավարէթթոն: Միաժամանակ օփերայի երգացանկ սերտած է Հռոմի «Օփերա Ռէալ»ի մաէսթրօ Ռիչիի մօտ:

Աթէնքի պետական օփերայի բեմէն աշխարհահռչակ երգիչներու կողքին երգած է բազմաթիւ օփերաներ: Ծաղիկ Գազանճեան յունահայ գաղութի ազգային կեանքին հետ սերտօրէն կապած է իր անունը, փոքր տարիքէն յայտնուելով յունահայ բեմերու վրայ՝ ազգային տօներու գեղարուեստական ձեռնարկներու առիթներով իր մեներգներով:

Բացի հայկական իրականութենէն արուեստագիտուհին ունեցած է նաեւ յունական եւ օտար բեմերու վրայ տպաւորիչ ու յատկանշական ներկայութիւն, որուն կը փորձենք անդրադառնալ յաջորդաբար:

Յունաստանի Համազգայինը տարիներ առաջ յատուկ երեկոյի մը ընթացքին պատուեց Ծաղիկ Գազանճեանը իր երկարամեայ ծառայութեան համար Հայ մշակոյթին ու Համազգայինին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Օփերայի երգչուհիներ
Կլոսթաշայի Պանիր Գլորելու Մրցումը

մինի
**Կլոսթաշայի պանիր գլորելու մրցումը,** ամէն տարի, Մայիս ամսուան վերջին Երկուշաբթին, Անգլիոյ Կլոսթաշայի շրջանին մէջ` Քուփըրզ Հիլ բլուրին վրայ տեղի ունեցող մրցում:

Այս արտասովոր մրցումին ընթացքին մասնակիցները պէտք է վազեն` գլորին զառիթափ բլուրին վրայէն, բռնելու համար 3,6 քիլօ կշռող գլորուող պանիրը:
ձախից|մինի
Կ'ենթադրուի, թէ այս խանդավառ առիթը սկսած է 1800-ական թուականներուն, իբրեւ միջոց մը հողատէրերու միջեւ վէճերը լուծելու: Մրցումը գաղտնի կը մնայ տասնեակ տարիներ, եւ միայն շրջանի բնակիչները տեղեակ էին այս մասին:

2009-ին 15 հազար անձ կը խուժէ Քուփըրզ Հիլ` մրցումը դիտելու համար: Մրցումին պատասխանատուները մտահոգ, կ'որոշեն զայն ջնջել վիրաւորներ ունենալու վտանգներէն վախնալով: Սակայն ասիկա չ'արգիլեր, որ այս մրցումին սիրահարները ամէն տարի հաւաքուին նոյն թուականին` սովորութիւնը շարունակելու համար:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Մրցաշարքեր
Ստորոգութիւն: Աւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Անգլիական սովորութիւններ
## Արտաքին յղումներ
*Կլոսթաշայի պանիր գլորելու մրցումը
Երկրագունդին Օրը

մինի
**Երկրագունդին Օրը**, 22 Ապրիլին, աշխարհի տարածքին նշուող տօն: 

Ասիկա առիթ մըն է մտածելու երկրագունդին հանդէպ մարդոց ունեցած վերաբերումին եւ զայն պահպանելու համար շօշափելի քայլեր առնելու մասին:

Երկրագունդի օրը մարդոց կը յիշեցնէ, որ իւրաքանչիւր անհատ իր դերը ունի երկիր մոլորակին պահպանման աշխատանքներուն մէջ:

Ամէն տարի Երկրագունդի օրը կը կեդրոնանայ յատուկ նիւթի մը վրայ եւ կը փորձէ լուսարձակի տակ առնել կենսոլորտի գլխաւոր հարցերէն մէկը:

Աշխարհին շուրջ անձեր, հաստատութիւններ, կազմակերպութիւններ եւ պետութիւններ տարբեր տեսակի ձեռնարկներ կը կազմակերպեն Երկրագունդի օրը նշելու համար, ինչպէս՝ պարտէզներ եւ ծովափներ մաքրել, ծառեր տնկել, դպրոցներուն մէջ դասախօսութիւններ, կլիմայի համար ցոյցեր, եւ այլն:

## Պատմութիւն
Առաջին Երկրագունդի օրը կազմակերպուած է Միացեալ Նահանգներու մէջ, 1970-ին, ծերակոյտի անդամ Հէյլորտ Նելսընի կողմէ: Ան կ'ուզէր ժողովուրդին ուշադրութիւնը կեդրոնացնել կենսոլորտի մարտահրաւէրներուն վրայ: Այս առաջին հաւաքին տեղի կ'ունենան ցոյցեր, վիճաբանութիւններ եւ տարբեր ձեռնարկներ ամբողջ երկիրին մէջ: Այդ օրէն սկսեալ Երկրագունդի օրը կը դառնայ միջազգային իրադարձութիւն մը, որ կը նշուի աւելի քան 192 երկիրներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ
Բաղիշ Յովսէփեան

**Բաղիշ Յովսէփեան** (), արձակագիր եւ հրապարակագիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մարտունի շրջանի ներքին Ալաչալու գիւղը։ 1934-1940 Բաղիշ Յովսէփեան կը զբաղի ուսուցշութեամբ, ծննդավայր գիւղին մէջ:

1940-1943 կը ծառայէ խորհրդային բանակին մէջ, ապա կը դառնայ Մարտունի շրջանի «կոլխոզ ուղի» թերթի պատասխանատու քարտուղար:

1945-ին կ՝ընդունուի Երեւանի պետական համայսարան, որու բանասիրական Հիմնարկի հայկական բաժինէն շրջանաւարտ կ՝ելլէ 1950-ին:

1950-58 մաս կը կազմէ «Գրական թերթ»ի խմբագրութեան՝ իրրեւ բաժնի վարիչ, ապա 1956-1975 մաս կը կազմէ Հայաստանի գրողներու միութեան անձնակազմին՝ իբրեւ խորհրդական:

1975-1990 կը պաշտօնավարէ «Սովետական գրականութեան» ամսագրի մէջ՝ իբրեւ արձակի բաժնի վարիչ: 

## Աշխատութիւններ
Յովսէփեան հրատարակած է հինգ հատորներ, որոնց նշանաւորներն են․

* «Սերմնացանները չվերադարձան»,
* «Դու հասկացա՞ր ինձ» եւ «Ընտիր երկեր»։

Անոր «Սերմնացանները չվերադարձան» վէպը լոյս տեսած է նաեւ ռուսերէնով, լեհերէնով եւ էստոներէնով։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Նոր Շահումեան (թերթ)

«**Նոր Շահումեան**», հասարակական-քաղաքական, գրական երկշաբաթաթերթ։ Եղած է ԼՂՀ Շահումեանի շրջուարչակազմի պաշտօնաթերթը։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 2003 թուականէն Ստեփանակերտի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ալեքսանդր Քանանեան, Ալպերթ Աւէտեան, Վահան Դանիէլեան, Գայիանէ Բաղրամեան (2008 թուականէն)։

Պարբերականը կը լուսաբանէ շրջանի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, մշակութային կեանքը, կ՚անդրադառնայ երիտասարդութեան հիմնահարցերուն, մեծ տեղ կը յատկացնէ Արցախեան հիմնախնդիրի խաղաղ կարգաւորման բանակցային գործընթացներուն, կը տպագրէ գրական գործեր, շրջվարչակազմի յայտարարութիւններ։ Կը թղթակցին նաեւ ընթերցողները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արցախի պարբերականներ
Զօրի Բալայեան

**Զօրի Բալայեան** (), արձակագիր, բժիշկ, լրագրող, մարզիկ եւ ճանապարհորդ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լեռնային Ղարաբաղի Ստեփանակերտ քաղաքը: 1953-57 ծառայած է Բալթիկեան նաւատորմին մէջ: 1963-ին աւարտած է Ռյազանի Ի. Պ. Պաւլովի բժշկական հիմնարկի բուժական մասնաճիւղը: 1963-73 իբրեւ բժիշկ աշխատած է Կամչատկայի մէջ:

1967-ին, երկու ընկերներու հետ, «Վուլկան» եւ «Հէյզէր» նաւակներով Կամչատկայէն հասած է Օտեսա, կտրելով 22 հազար քիլոմւթր:

1970-ին, Կամչատկայէն կտրելով Խաղաղական ովկիանոսը հասած է Ատլանտեան ովկիանոս:

1973-ի ձմեռը, շնասահնակով, կտրած ու անցած է Կամչատկայի եւ Չուկոտկայի սառցադաշտերը եւ հասած մինչեւս Հիւսիսային ովկիանոս:

1973-1975, աշխատած է Երեւանի բուժական ֆիզկուլտուրայի հանրապետական բուժարանին մէջ:

1975-ին նշանակուած է «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթի Հայաստանի սեփական թղթաղկից:

## Աշխատութիւններ
Հայկ Ղարաբաղցի գրչանունով իր գրական առաջին փորձերը կատարած Զօրի Բալայեան ստորագրած է ռուսերէն եւ հայերէն լեզուներով:

Ան հրատարակած է հինգէ աւելի ռուսերէն եւ շուրջ 10 հայերէն հատորներ, որոնց նշանաւորներն են․

* «Երկնագոյն ճանապարհներ»,
* «Գօտեմարտ»,
* «Խիղճը»,
* «Ցաւ»,
* «Երկու կրակի մէջ»,
* «Օճախ» անուն արձակ գործերը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 38։

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մարզիկներ
Արտաշէս Քալանթարեան

**Արտաշէս Քալանթարեան** (), հայ արձակագիր, թատերագիր, թարգմանիչ եւ հրապարակագիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: 1954-ին կաւարտած է Երեւանի համալսարանի լրագրութեան բաժինը: Ուսանողական տարիներուն աշխատած է զանազան հաստատութիւններու մէջ՝ արխիւի վարիչ, քարտուղար եւ բաժնի վարիչ:

1954-55 տարիներուն մաս կազմած է հանրապետական ռատիոկոմիտէին՝ իբրեւ սեփական թղթակից:

1955-69 տարիներուն յաջորդարար մաս կազմած է «Սովետական Հայաստան», «Երեկոյեան Երեւան» եւ «Գրական թերթ»ի խմբագրութեանց, նախ՝ իբրեւ բաժնի վարիչ, ապա պատասխանատու քարտուղար:

1970-էն մինչեւ 1982 Քալանթարեան եղած է գլխաւոր խմբագիրը ՀԱՍՀ մինստրներու խորհուրդի պատկերասփիւռային եւ ձայնասփիւռային հաղորդումներու կոմիտէի թատերական բաժինին:

## Աշխատութիւններ
Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան մրցանակին տիրացած Ա. Քալանթարևան գրած է շարք մը թատերախաղեր, որոնք բեմադրուած են հայրենի բեմերու վրայ: Անոր ստորագրութիւնը կը կրեն մեծ ու փոքր 12 գիրքեր, որոնց նշանաւորներն են․

* «Խղճի գիշերային այցը», 
* «Մարաթոն», 
* «Բացէք ձեր աչքերը» ,
* «Կատակերգութիւններ»:

Ա Քալանթարեան ռուսերէնէ թարգմանած է արձակ չորս հատորներ:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Artashes_Kalantaryan's_plaque,_Yerevan.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Artashes_Kalantaryan's_plaque,_Yerevan.jpg|Արտաշէս Քալանթարեանի յուշատախտակը, Երեւան
Պատկեր:Artashes_Kalantaryan_cemetery.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Artashes_Kalantaryan_cemetery.jpg|Արտաշէս Քալանթարեանի գերեզմանը, Երեւան
Պատկեր:Alley_of_Devotees,_Yerevan_(48).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Alley_of_Devotees,_Yerevan_(48).jpg|Արտաշէս Քալանթարեանի անուանական աստղը, Նուիրեալներու արահետին վրայ


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 50։

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Անժիկ Յակոբեան

**Անժիկ Յակոբեան** (), հայ հրապարակագիր, թարգմանիչ եւ արձակագիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ 1947ժին աւարտած է Երեւանի Յակոբ Յակոբեանի անուան դպրոցը: 1947-ին ընդունուած է Երեւանի համայսարան, որուն բանասիրական հիմանարկի հայոց լեզուի եւ գրականութևան բաժինը աւարտած է 1962-ին:

1963-62 տարիներուն Անժիկ Յակոբեան պաշտօնավարած է «Աւանգարդ» օրաթերթի մէջ, նախ՝ գրական աշխատող, ապա՝ բաժնի վարիչ։

1962-66 վարած է «Պիոներ կանչ» թերթի տասխանատու քարտուղարի պաշտօնը:

1966ին անցած է «Գարուն» ամսագիր, ուր յաջորդաբար ստանձնած էէ պատասխանատու քարտուղարի, գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնը:

1946-ի Փետրուարին նշանակուած է «Գրական թերթ»ի գլխաւոր խմբագիր:

Ա. Յակոբեան հրատարակած է «Զուլալ առուակի պէս» պատմուածքներու գրքոյկը (Երեւան, 1971, 60 էջ) եւ թարգմանած՝ արձակ երեք գործեր:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 65։

Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Նոր Շարժում (թերթ, Աթէնք)

«**Նոր Շարժում**», քաղաքական, աշխատաւորական շաբաթաթերթ։ Յունաստանի կոմկուսի հայկական բիւրոյի պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1931-1934 թուականներուն Աթէնքի մէջ։ Խմբագիրներն են եղածԳրիգոր Նազիկեանը, Վ. Սաքալեանը, Մ. Դարբինեանը։ Եղած է «Ժողովուրդի ձայն» պարբերականի շարունակութիւնը։

Պարբերականը կազմակերպած է յունահայ գաղութի մասնակցութիւնը յոյն աշխատաւորութեան դասակարգային պայքարին։ Լուսաբանած է ՀՕԿ-ի յունահայ մասնաճիւղերու եւ հայրենասիրական այլ կազմակերպութիւններու աշխատանքները, հրատարակած լուրեր Խորհրդային Հայաստանի մշակութային ձեռքբերումներու մասին։ Ջատագոված է հայրենադարձութիւնը եւ աշխուժօրէն մասնակցած այդ գործին։

«Նոր Շարժում» պարբերականի գրական-հրապարակախօսական բաժնին հիմնականին թղթակցած են յունահայ գործիչները։ Տպագրած է նաեւ խորհրդահայ հեղինակներու արձակ եւ չափածոյ գործեր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ
Էդուարդ Աւագեան

**Էդուարդ Աւագեան** (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս: 1952-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական հիմնարկի հայկական բաժինը: Տարի մը «Գիտելիք» ընկերութևան մէջ իբրեւ դասախօս պաշտօնավարելէ ետք, 1953-1954 հայոց լեզու դասաւանդած է՝ Մոսկուայի գրողներու միութևան կեդրոնական տան մէջ, թարգմանիչներու խմբակին:

1954-ին վերադարձած է Երեւան եւ պաշտօնավարած է Հայպետհրատի մէջ, նախ՝ իբրեւ սրբագրիչ, ապա իբրեւ խմբագիր:

Եղած է «Սովետական գրող» հրատարակչութեան պատանեկան գրականութեան խմբագիր, միաժամանակ՝ խմբագրութեան վարիչի տեղակալ:

## Աշխատութիւններ
Էդուարդ Աւագեան հրատարակած է բազմաթիւ գիրքեր, որոնցմէ են․

* «Մենք ապրում ենք Կոնդում»,
* «Մարդը մարդուն», 
* «Կախարդական աշխարհ»,
* «Հաւատ եւ սէր»,
* «Զրոյց գարնան հետ» եւ «Մի կեանքը քիչ է»

Աւագեան ռուսերէնէ եւ անգլերէն թարգմանած է աւելի քան 20 հատորներ, իսկ իր գործերէն ոմանք թարզմանուած են ռուսերէնի, ուքրաներէնի եւ այլ լեզուներու։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 72։

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Դաւիթ Գասպարեան

**Դաւիթ Գասպարեան** (), հայ գրականագէտ, գրաքննադատ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր։ Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ (1976 թուականէն)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: 1970-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական հիմնարկի հայկական բաժինը:

1971-ին Գասպարեան աշխատած է Հայաստանի Գիտութիններու Ակադեմիայի Մանուկ Աբեղեանի անուան բանասիրական հիմնարկի հայկական բածինին մէջ, իրբեւ գիտաշխատող:

1974-ին, «41-70ական թուականների սովետահայ պոեզիայի տաղաչափութիւնը» թեմայով աւարտաւճառը պաշտպանելէ ետք՝ ստցած է գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան:

1973-1978 պաշտօնավարած է Հայաստանի գրողներու միութեան մէջ, իբրեւ գրական խորհրդատու, 1978-1980՝ «Գարուն» ամսագիրի մէջ՝ իբրեւ գրականագիտութեան քննադատութեան բաժինի վարիչ, 1980-ին՝ «Սովետական զրող» հրատարակչութեան մէջ իբրեւ խմբագիր:

1977-ի ընթացքին ստորագրած իր յօդուածներուն եւ «Սովետահայ գրականութեան տարեգրութիւն» գիրքին համար արժանացած է Հայաստանի Լենինեան Կոմերիտմիութեան «Տարուայ լաւագոյն ստեղծագործութիւՆ» մրցանակին:

## Աշխատութիւններ
Դաւիթ Գասպարեան հրատարակած աշխատութիւններնէն են․

* «Սովետահայ գրականութեան տարեգրութիւն 1957-1975» (Հ. Գալստեանի հեղինակցութեւամբ),
* «Սովետահայ պոեզիայի տաղաշափութիւնը»,
* «Բանաստեղծութեան ոգին»,
* «Եղիշէ Չարենց եւ 1920ական թուականների պոեզիան» եւ «Ժամանակ եւ շարժում» հատորները:

## Պարգեւներ եւ մրցանակներ

* 2015 Մովսէս Խորենացիի մետալին,
* 2011 թուականին արժանացած է ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչի պատուաւոր կոչումին։
* 2010 թուականին արժանացած է ՀԳՄ «Նիկոլ Աղբալեան» մրցանակին։
* 2007 թուականին արժանացած է ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան եւ Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան Ոսկէ մետալներուն։
* 1984 թուականին արժանացած է ՀԳՄ Միքայէլ Նալբանդեանի անուան մրցանակին։
* 1980 թուականին արժանացած է Հայաստանի Լենինեան կոմերիտմիութեան մրցանակին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 94։

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ քննադատներ
Աղաւնի (գրող)

**Աղաւնի** (աւազանի անունով՝ Աղաւնի Գրիգորեան, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ եւ հրապարակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Արեւմտնան Հայաստանի Կարսի մարզի Տայլար գիւղը: 1930ին աւարտած է Լենինականի մանկավարժական հիմնարկը:

1930-51 յաջորդարար մաս կազմած է «Պիոներ կանչ», «Աւանգարդ», «Կոլխոզնիկ», «Գրական թերթ» «Սովետական Հայաստան» թերթերուն եւ Երեւանի ռատիոհաղորդումներու խմբագրութիւններուն, ապա պաշտօնավարած է Արտասահմանեան երկրներու հետ բարեկամութեան եւ մշակութային կապի հայկական ընկերութեան մէջ:

1928-ին, Աղաւնիի առաջին բանաստեղծութիւնը տպագրուած է Լենինականի «Բանուոր» թերթին մէջ, 1930-էՆ սկսեալ ան հրատարակած է բազմաթիւ հատորներ եւ գրքոյկներ, որոնց նշանաւորներն են․

* «Երեւանեան երգեր»,
* «Շիրակ»,
* «Ճամբորդների զօզանջը»,
* «Բարի լոյս, Արեգ»: 

ԱՆ նաեւ թարգմանած է շուրջ 5 հատորներ, իսկ իր «Շիրակ» վէպը լոյս տեսած է նաեւ ռուսերէնով:

## Պարգեւներ
Արժանացած է վաստակաւոր գործիչի կոչումին, պարգեւատրուած է «Աշխատանքային կարմիր դրօշ» եւ «Պատուոյ նշան» շքանշաններով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 104։https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Bagin/1988/3-4_ocr.pdf

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Նոր Շարժում (թերթ, Գահիրէ)

«**Նոր շարժում**», գրական-գեղարուեստական, գիտական պատկերազարդ շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է  1923-1924 թուականներուն Գահիրէի մէջ։ Խմբագիրը եղած  է Գուրգէն Մխիթարեանը։

Առաջադրած  է հայերէնի բարբառներու ուսումնասիրութեան եւ պահպանման գաղափարը։ Արձագանգած  է Խորհրդային Հայաստանի գրական-թատերական կեանքին, նպաստած  Սփիւռքի գրական ուժերու համախմբման։ Տպագրած  է հայ գրողներու գործեր, Ռ. Թագորի, Օ. դը Պալզակի, Հ. Ք. Անտերսէնի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւններէն, ազգագրական նիւթեր՝ «Մասունքներ գաւառէն» խորագրով։ Անդրադարձած է Եգիպտոսի հին շրջանի պատմութեան ու արուեստին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Նոր Շինարար

«**Նոր շինարար**», ՀԲԸՄ Եւրոպայի շրջանային կեդրոնական յանձնաժողովի պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1967-1992 թուականներուն Փարիզի մէջ (1971-1978 թուականներուն ընդհատուած է)։ «Շինարար» պարբերականի (1956-1966, Փարիզ, խմբագիրներ՝ Վահէ Անդրանիկեան, Յովհաննէս Պօղոսեան, Գրիգոր Պահրի, Հայկ Թոփաքեան) շարունակութիւնն է։

«Նոր Շինարար» պարբերականի խմբագիրները եղած են Սեդրակ Քորեանը, Երուանդ Փափազեանը, Կարիկ Պասմաճեանը, Ա. Համբարձումեան։ Այն լուսաբանած է միութեան գործունէութիւնը, անդրադարձած Գալուստ Կիւլպենկեան հիմնարկութեան միջոցառումներուն, Մելքոնեան կրթ. հաստատութեան, Նուպարեան մատենադարանի, ազգային այլ հաստատութիւններու աշխատանքներուն, օժանդակած Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապնդման։ Տպագրած է Եւրոպայի հայկական համայնքներու, հայրենիքի առօրեային նուիրուած նիւթեր, գրականութեան, արուեստին, հասարակական գիտութիւններուն վերաբերող յօդուածներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Մարգօ Ղուկասեան

**Մարգօ Ղուկասեան** (), հայ արձակագիր եւ լրագրող։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Լենինական: Մինչեւ 7-րդ կարգ ուսանած է Լենինականի թիւ 10 միջնակարգ դպրոցին մէջ:

1941-1945 տարիներուն աշխատած է Երեւանի «Հայկոպ»ի գեղարուեստական արուհատանոցին մէջ՝ իբրեւ նկարչուհի, միաժամանակ ուսանելով Երեւանի թիւ 41 երեկոյեան Բաներիտ միջնակարգ դպրոցին մէջ, զոր աւարտած է 1945-ին:

Ապա յաճախած է Երեւանի պետական համալսարան, որուն բանասիրական հիմնարկի բաժինէն շրջանաւարտ եղած է 1950-ին:

1950-1957 պաշտօնավարած է «Պիոներ կանչ» թերթին մէջ, իրրեւ գրական աշխատող, իսկ 1957-67՝ իբրեւ բաժնի վարիչ։

1967-ին մաս կազմած է «Գարուն» խմբագրութեան՝ մինչեւ 1975 իբրեւ բաժնի վարիչ, 1975-79 տարիներուն՝ իբր պատասխանատու քարտուղար, որմէ ետք վերստին ստանձնած է բաժնի վարիչի պատասխանատուութիւնը:

1975-էն սկսեալ, «Գարուն» ամսագրի մէջ իրեն վստահուած պատասխանատուութեան զուգահեռ դասաւանդած է Երեւանի «Կ. Մարքսի անուան պուլիտեխնիկական ինստիտուտի հասարակական մասնագիտութիւնների ֆակուլտետի» լրագրութեան բաժնին մէջ:

Մարկօ Ղուկասեանի պատմուածքներէն, ակնարկներէն եւ յօդուածներէն բնորոշ էջեր ամփոփած են «Բաց նամակ երկու միլիոն հասցէով» եւ «Նախնիների շառաւիղը» հատորներու մէջ։

## Պարգեւներ

* ՀԽՍՀ վաստակաւոր լրագրող, 1986։
* «Հայաստանի Ճարտարապետների Միութեան» պատուավւոր տիպլոմ։
* Մովսէս Խորենացիի մետալ, 2011։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
«Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 50։
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Վալտեր Արամեան

**Վալտեր Արամեան** (), հայ արձակագիր եւ թարգմանիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վաղարշապատ (այժմ Էջմիածին) քաղաքը։ 1932-ին աւարտած է Երեւանի Պետական համալսարանի լեզու ագրական բաժինը: Շրջան մը աշխատած է Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ, ապա նուիրուած է գրական աշխատանքներու:

## Աշխատութիւններ
Վալտեր Արամեան ստորագրած է բազմաթիւ մեծ ու փոքր գործեր, որոնց նշանաւորներն են․

* «8այգայի օրէնքը»,
* «Ռուսա, որդի Արգիշտի»,
* «Ընկած ծառը»,
* «Միթէ բոլորը հոգ դարձան»,
* «Վերադարձ»,
* «Զարմանալի տարիներ»։

Առաջին երկուքը լոյս տեսած են նաեւ ռուսերէնով, առանձին հատորներով:

Վալտեր Արամեան ռուսերէնի թարգմանած է նաեւ զանազան ժողովուրդներու հեքիաթներ, պատմուածքներ ու վիպակներ, որոնք ամփոփուած են ինը հատորներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 120։

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Սամուէլ Կոսեան

**Սամուէլ Կոսեան** (), հայ բանաստեղծ, լրագրող, թատերագիր։ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ (1976-էն)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: 1970-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ճիւղին լրագրական բաժինը: Առաջին բանաստեղածութինը լոյս տեսած է 1962-ին, «Պիոներ կանչ» թերթին մէջ:

1979-81 թուականներուն աշխատակցած է Հայաստանի գրողներու միութեան մէջ՝ իբրեւ գեղարուեստական գրականութեան քարոզչական բիւրոյի տնօրէնի տեղակալ:

2004-ին վաչած է «Գրական թերթ»ի բանաստեղծական բաժինի վարիչի պաշտօնը:

## Աշխատութիւններ
Հեղինակ է շարք մը ժողովածուներու, թատերգութիւններու, կը գրէ նաեւ մանուկներու համար։ Անոր թատերգութիւնները բեմադրուած են Յովհաննէս Թումանեանի անուան տիկնիկային եւ Համազգային թատրոններուն մէջ։

Լոյս ընծայած է բանաստեղծական երեք ժողովածուներ․

* «Գոյներ»,
* «Դէլի տունը երգի»,
* «Լուսաբացի թոչուն»: 

Սամուէլ Կոսեան կատարած նաեւ շարք մը թարգմանութիւններ:

«Դէպի տունը երգի» բանաստեղծական ծողովածուին համար՝ Սամուէլ Կոսեան արժանացած է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի մրցանակին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մարտ-Ապրիլ 1988, Պէյրութ, էջ 126։

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Նոր ՈՒղի (ամսագիր, Պէյրութ)

«**Նոր ուղի**», գրական, հասարակական, մշակութային եռամսեայ, ապա՝ երկամսեայ պարբերագիրք։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1945-1947 թուականներուն Պէյրութի մէջ։ Խմբագիրներն են եղած Գրիգոր Քէշիշեանը, Գրիգոր Սիսուանը (Պեքմէզեան), Յարութիւն Գայայեանը, Հրաչ Պուճիկանեանը, Վարսիկ Պոյաճեանը (Շաքէ Վարսեան), Փանոս Չագրեանը։

Լուսաբանած է Հայաստանի տնտեսական, մշակութային ձեռքբերումները, Հայրենական մեծ պատերազմին հայ ժողովուրդի մասնակցութիւնը, մասնաւորապէս՝ հայկական Թամանեան դիւիզիայի մարտական ուղին, Ֆրանսայի Դիմադրութեան շարժման հայ մասնակիցներու (Մ. Մանուշեան եւ ուրիշներ) հերոսական պայքարը, նպաստած է Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապնդման, խրախուսած 1946 թուականի հայրենադարձութիւնը։ Անդրադարձած է հայ գրողներու յոբելեաններուն, տպագրած խորհրդահայ հեղինակներու գործեր, ինչպէս նաեւ նմուշներ ռուս դասական գրականութենէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Նոր Ուղի (ամսագիր, Երեւան)

**«Նոր ուղի»**, գրական-գեղարուեստական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1929-1932 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Պ․ Մակինցեան, Ա․ Կարինեան, Ե․ Չուպար, Դ․ Սիմոնեան։ Անցեալի գրական ժառանգութեան գնահատութեան հարցերուն մջ ուղեցոյց ունենալով կուսակցութեան համապատասխան որոշումները նշանակալի չափով նպաստած է հայ սովետական գրականութեան զարգացման, գրական-գեղարուեստական նոր ըմբռնումներու ձեւաւորման ու ամրապնդման։ Միքայէլ Նալպանտեանի, Յակոբ Պարոնեանի, Յովհաննէս Թումանեանի, Ալեքսանդր Շիրուանզադէի, Աւետիք Իսահակեանի երկերու հետ մէկտեղ տպագրած է Եղիշէ Չարէնցի, Ակսել Բակունցի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Ստեփան Զօրեանի, Մովսէս Արազիի, Վահան Թոթովենցի, Նայիրի Զարեանի, Ազատ Վշտունիի, Գեղամ Սարեանի, Գուրգէն Մահարիի, Վ․ Նորենցի եւ այլոց ստեղծագործութիւնները։

Գրականագիտական եւ քննադատական յօդուածներով հանդէս եկած են Ա․ Տերտէրեանը, Հ․ Սուրխաթեանը եւ ուրիշներ։ Երաժշտութեան ու արուեստի հարցերուն անդրադարձած են Ռ․ Թերլեմէզեանը, Գ․ Լեւոնեանը, Ա․ Սարգսեանը, Վ․ Ղորղանեանը, Ս․ Քոչարեանը։ 

Ամսագիրը ունէր «Ռուսական գրականութիւն», «Արտասահմանեան գրականութիւն», «Անդրկովկասեան գրականութիւն» բաժիններ, հետեւողականօրէն կը լուսաբանէր ԽՍՀՄ ժողովուրդներու գրական կեանքը։ Գիտական բաժինին մէջ տպագրուած են Գ․ Ղափանցեանի, Ռ. Գաբրիէլեանի, Է․ Հասրաթեանի, Մորուս Հասրաթեանի եւ ուրիշներու հաղորդումներն ու յօդուածները։ Հասարակական-քաղաքական նիւթերը նուիրուած էին սոցիալիստական շինարարութեան տարբեր խնդիրներուն, դաշնակցութեան քննադատութեան, յեղափոխական շարժումներու պատմութեան լուսաբանման։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Նոր Ուղի (թերթ, Մասիս)

**«Նոր Ուղի»**, երկօրեայ թերթ։ ՀԿԿ Մասիսի շրջկոմի եւ ժողդէպուտատներու Մասիսի շրջանային սովետի օրկան։ Լոյս կը տեսնէ 1969 թուականէն Մասիսի մէջ (հայերէն եւ ատրպէյճաներէն)։ Կը ներկայացնէ շրջանի գիւղատնտեսութեան եւ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու նուաճումները, կը լուսաբանէ սոցիալիստական մրցութեան ընթացքը, կ՚ընդհանրացնէ առաջաւոր փորձը, կը ծանօթացնէ շրջանի անուանի մարդոց։ Սիստեմատիկաբար կը գովազդէ ԽՍՀՄ ժողովուրդներու բարեկամութիւնը եւ եղբայրական հանրապետութիւններու յաջողութիւնները։ Կը պատմէ նաեւ միջազգային իրադարձութիւններու, շրջանի մշակութային ու մարզական կեանքի մասին, «Շաբաթօրեայ էջ» խորագրով կը տպագրէ գիտութեան եւ տեխնիկայի հետաքրքիր նորութիւններ, բժշկական, իրաւաբանական խորհուրդներ, մասիսցիներու գրական փորձերը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Նոր Ուսանող

**«Նոր Ուսանող»**, հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ հանդէս։ Համարուած է խորհրդայնացումէն ի վեր առաջին ուսանողական պարբերականը Հայաստանի մէջ։ Հանդիսացած է Հայաստանի պետական համալսարանի ուսանողական խորհուրդի օրկանը։ Լոյս տեսած 1924 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Նայիրի Զարեան։ Լուսաբանածէ բուհի առօրեան, բարձրագոյն կրթութեան զարգացման հեռանկարները հանրապետութեան մէջ։ Նիւթեր տպագրած է Վլատիմիր Լենինի կեանքի ու գործունէութեան վերաբերեալ։ Թղթակցած են Հ․ Ազատեանը, Ա․ Մռաւեանը, Ա․ Յովհաննիսեանը, Ա․ Լուկաշինը, Վ․ Արծրունին եւ ուրիշներ։ Տպագրած է Գուրգէն Մահարիի, Արաքսի, Գ․ Վանանդեցիի ստեղծագործութիւններուց։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ