open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ճորճ Էլիըթ

**Ճորճ Էլիըթ** (, իսկական անունը՝ Մէյրի Անն Իվանս, ),  անգլիացի վիպասանուհի, լրագրող եւ թարգմանչուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Չիլվըրզ Քոթըն, Անգլիա: Ճամբորդած է Իտալիա, Ֆրանսա եւ Զուիցերիա: Շրջան մը ապրած է Քովընթրի. ապա 1851-ին հաստատուած է Լոնտոն եւ ապրած Ճորճ Հենրի Լեւիսի հետ, որուն քաջալերանքով սկսած է գրել վէպեր եւ գործածած իր անունը իբրեւ ծածկանուն:

## Աշխատութիւններ
Առաջին ստեղծագործութիւնը եղած է «Սինզ Աֆ Քլըրիքըլ Լայֆ», իսկ առաջին վէպը «Ատամ Պետ», որուն միջոցաւ նշանաւոր դարձած եւ հռչակ առած է։

Յաջորդ վէպերէն են․

* «Տհը Միլ Ան Տհը Ֆլոս»,
* «Ռոմոլա»,
* «Ֆելիքս Հոլթ,
* «Տհը Ռետիքըլ»,
* «Միտըրմարչ»,
* «Տանիէլ Տերանտա» եւ այլն: 

Ճորճ Լեւիսի մահէն՝ 1878-ին, վեց ամիս ետք գրագիտուհին ամուսնացած է իրմէ 20 տարի փոքր առեւտրական Ճոն Քրոսի հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 4։

Ստորոգութիւն:Վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Չարլզ Ուիլիըմ Էլիըթ

**Չարլզ Ուիլիըմ Էլիըթ** (, ), ամերիկացի մանկավարժ, դաստիարակ եւ քիմիագէտ: Եղած է Հարվըրտ համալսարանի նախագահ (1869-1909)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոսթըն։ Ուսանած Հարվըրտ համալսարանի մէջ, իր ուսանողութեան երկրորդ տարին ստանձնած նաեւ դասախօսի պաշտօն համալսարանի մէջ։

Կատարած է հասարակական մեծ աշխատանքներ, հեղինակն է գիտական եւ մանակավարժական ու դաստիարակչական բազմաթիւ ստեղծագործութիւններու։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 4։

Ստորոգութիւն:Մանկավարժներ
Սըր Ճոն Էլիըթ

**Սըր Ճոն Էլիըթ** (, ), անգլիացի խորհրդարանական առաջնորդ, քաղաքագէտ: 

Գլխաւոր զօրակիցը եղած է Պաքինկհամի քաղաքականութեան, սակայն ժամանակի ընթացքին ընդդիմութեան շարքերը անցնելով բանտարկուած է։

Չարլզ Ա․ թագաւորի կողմէն բազմիցս բանտարկուած է Լոնտոնի աշտարակին մէջ, ուր ալ ի վերջոյ մահացած է՝ խորհրդարանի իրաւունքները եւ արտօնութիւնները պաշտպանելուն համար։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
«Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 4։
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ ըստ երկրի
Ճոն Էլիըթ

**Ճոն Էլիըթ** (, ), ամերիկացի քաղաքագէտ եւ միսիոնար:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Անգլիա։ Ուսանած է Քեմպրիճի Աստուածաբանական բաժանմունքի մէջ:

1631-ին գաղթած է Ամերիկա, ուր կատարած է դասատուի եւ ապա քարոզիչի աշխատանք։

Ուսումնասիրած է Ալկոնքլան լեզուն եւ կատարած է միսիոնարի աշխատանք ամերկևան հնդկիներու մօտ:

Կատարած է թարգմանութիւններ եւ հեղինակ է բազմաթիւ աշխատասիրութիւններու:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 4։

Ստորոգութիւն:Միսիոնարներ
Հըրպ Էլիըթ

**Հըրպ Էլիըթ** (, ), աւստրալիացի մարզիկ։

## Կենսագրական գիծեր
Հըրպ եղած է ժամանակաշրջանի նշանաւոր մէկ մղոն եւ 1500 մեթր վազքի անպարտելի մարզիկ:

Արձանագրած է համաշխարհային մրցանիշներ:

Շահած է 1960-ի ողիմպիական մրցումներու ոսկի մետալ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 4։

Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Մայրաքաղաք

[մինի|Հայաստանի մայրաքաղաք [Երեւան|Երեւանը]]
**Մայրաքաղաքը** այն քաղաքն է, ուր հաստատուած կ'ըլլան երկիրը կառավարող հաստատութիւնները: 

Հոն կը գտնուին երկիրին գլխաւոր գերատեսչութիւնները:

Յաճախ մայրաքաղաքը երկիրին ամէնէն մեծաթիւ բնակչութիւն ունեցող քաղաքը կ'ըլլայ: Երկիրին գլխաւոր գործունէութիւնները հոն կը տարուին, մեծ վաճառատուները, մարզադաշտերը, թատերասրահները, դպրոցները եւ հաստատութիւնները:

Երբեմն, պատմութեան ընթացքին, երկիրի մը մայրաքաղաքը կրնայ փոխուիլ: Ինչպէս պատահած է Պրազիլի մէջ, որուն մայրաքաղաքը մինչեւ 1960 Ռիօ տը Ժաներօն էր: Այժմ Պրազիլի մայրաքաղաքը Պրազիլին է, քաղաք մը, որ յատկապէս իբրեւ մայրաքաղաք շինուած է:

Ուրիշ պարագաներու, երկիրի մը գլխաւոր գործունէութիւնները մայրաքաղաքին մէջ չեն գտնուիր, սակայն` ուրիշ քաղաքի մը մէջ, որ երկիրին «տնտեսական մայրաքաղաքն» է: Այս ձեւով, օրինակի համար, Փղոսկրեան Ափունքի մայրաքաղաքը Եամուսքրոն է, սակայն անոր «տնտեսական մայրաքաղաքը» Ապիճանն է:
[ձախից|մինի|[Ֆրանսա|Ֆրանսայի մայրաքաղաք Փարիզը]]
Մայրաքաղաքը անպայման երկիրին ամէնէն մեծ, կամ ամէնէն ծանօթ քաղաքը չէ: Օրինակի համար, Սիտնի Աւստրալիոյ ամէնէն շատ բնակիչ ունեցող քաղաքն է, սակայն երկիրին մայրաքաղաքը Քանպերան է:

Կուաթեմալայի մէջ երկիրը եւ մայրաքաղաքը նոյն անունը ունին: Նոյնն է պարագան` Սինկափուրի, Ճիպութիի, Լուքսամպուրկի, եւ այլն:

– Ովկիանիոյ մէջ գտնուող Փալաօս կղզիներուն մայրաքաղաքը Մելեքէօք միայն 400 բնակիչ ունի:

– Մինչ Ճափոնի մայրաքաղաք Թոքիօ ունի 38 միլիոն բնակիչ: Ան աշխարհի ամէնէն մեծաթիւ բնակչութիւն ունեցող քաղաքն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Մայրաքաղաքներ
Տերեւ

մինի
**Տերեւը,** բուսական աշխարհի կարեւորագոյն մասերէն մէկն է։ Անիկա ծառերու, թուփերու կամ խոտերու ցօղունէն աճած կանաչ գունաւոր մասն է, որ ունի բազմաթիւ կենսական կարեւորութիւններ։

Տերեւներու ձեւերը բազմազան են՝ լայն, բարակ, երկար, սրածայր կամ սրտաձեւ։ Այս ձեւերը պայմանաւորուած են բոյսին տեսակէն եւ անոր կլիմայական ու բնական միջավայրէն։ Օրինակ՝ արեւադարձային երկիրներու ծառերը կը բանան լայն տերեւներ՝ արեւու ուժգին ճառագայթները կարելիին չափով կլանելու համար, մինչդեռ ցամաքային շրջաններու բոյսերը  մոմապատ տերեւներ ունին՝ ջուրի գոլորշիացումը նուազեցնելու նպատակով։

## Տերեւին գոյնը
Ամէն ապրող էակ ունի մորթի բնական երփնանիւթեր (փիկմընթ), որոնք անոր գոյն կու տան: Ծառի տերեւներու պարագային, այդ գոյները կրնան ըլլալ` դեղին, նարնջագոյն, կարմիր կամ կանաչ (ասիկա քլորոֆիլն է): Այդ երփնանիւթերը տարբեր ձեւով կը բանին` ըստ եղանակին:

### '''Գարնան եւ ամրան'''
Ծառին աճման շրջանին քլորոֆիլը շատ մեծ դեր կը խաղայ: Ան արեւուն լոյսը «կը ծծէ» ծառը սնուցանելու համար. այս գործողութիւնը ճանչցած է *ֆոթոսենթեզիս* անունով:

Այս եղանակներուն քլորոֆիլը շատ մեծ քանակով կը գտնուի տերեւներուն մէջ` ծածկելով միւս գոյներու ներկայութիւնը. տերեւները կանաչ կ'ըլլան:

*Ֆոթոսենթեզիս*ի ատեն, օդին մէջ ծառին տերեւները «կը ծծեն» արեւուն լոյսը եւ բնածխական կազը (CO2): Գետնին մէջ անոր արմատները կը հաւաքեն ջուրը եւ հանքային աղերը (հողին մէջ գտնուող սնունդ հայթայթող նիւթեր): Այս տարբեր տարրերով ծառը շաքար կը շինէ սնանելու, ապրելու եւ աճելու համար: Երբ ֆոթոսենթեզիսի գործողութիւնը կ'աւարտի, ան դուրս կ'արձակէ թթուածինը, որ մարդու շնչած կազն է:

### Աշնան
Բոյսը դանդաղօրէն կ'ապրի: *Ֆոթոսենթեզիս*ի աշխատանքները կը նուազին, տերեւները անօգուտ կը դառնան:

*Քլորոֆիլի*ն քանակն ու որակը կը նուազին եւ կը վատանայ: Միւս երփնանիւթերը կը վերայայտնուին. տերեւները կը դառնան դեղին, նարնջագոյն կամ կարմիր, ապա` սրճագոյն: Վերջապէս, անոնք կը մեռնին եւ կը թափին:

Ծառերը տարբեր գոյներ կը ստանան` ըստ իրենց տեսակին, իրենց առողջական վիճակին, ջերմաստիճանին կամ հողին բաղադրութեան: Կարգ մը ծառեր շատ գեղեցիկ տերեւներ կ'ունենան, ինչպէս` կնձնին եւ ընկուզենին, որոնց տերեւները ոսկեգոյն երանգ մը կը ստանան, կամ` կաղնին, որուն տերեւները կարմիր կը դառնան:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Folla Roseira 004eue.jpg
Պատկեր:1 Каштана лист VizuIMG 2024.JPG
Պատկեր:Helleborus niger Leaf.jpg
Պատկեր:3D rendering of a micro CT scan of a piece of dried leaf..ogv
Պատկեր:Picea-glauca-needles.JPG
Պատկեր:Leaves-scan.jpg
Պատկեր:Maianthemum bifolium 2.JPG
Պատկեր:Starr 031118-0115 Miconia calvescens.jpg
Պատկեր:Platanus orientalis leaf.JPG
Պատկեր:Hildegardia migeodii - leaf shape (8307117710).jpg
Horsetail vegeative stem.JPG| 
Ginkgo biloba scanned leaf.jpg|

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ''VASCULAR PLANT SYSTEMATICS'' Section B. General Characters and Character States:  Position and Arrangement
* Science aid: Leaf  Leaf structure and transpiration resource for teens.
* Cleared Leaves DB  An open database for cleared leaves with full annotation.

Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ճոնաթան Կրիան

մինի
**Ճոնաթան Կրիան,** աշխարհի ամէնէն տարիքոտ կրիան:

Ճոնաթան եկած է Սեշել կղզիներէն: Ան Սենթ Հելէն կղզին հասած է 1882-ին: 

Անոր տարիքը ճշդելու համար մասնագէտները ուսումնասիրած են անոր` կղզի ժամանումին օրերէն առնուած նկար մը: Ըստ անոնց, այդ ժամանակաշրջանին Ճոնաթան նուազագոյնը 50 տարեկան էր արդէն:

Այդ թուականէն ի վեր Ճոնաթան կ'ապրի Սենթ Հելենի ղեկավարին բնակավայրին պարտէզին մէջ: Այս անձը կղզին կը ղեկավարէ` նշանակուելով Անգլիոյ կողմէ, որուն կը պատկանի այդ տարածքը: 
մինի|ձախից|Ճոնաթանը 2022-ին
140 տարիներու ընթացքին, Ճոնաթան` իբրեւ դրացի, ունեցած է 35 ղեկավար:

Ճոնաթանը 2019-ին ընդգրկուած է «Կինես»ի համաշխարհային մրցանիշներու գիրքին մէջ, իբրեւ աշխարհի ամէնէն տարեց ցամաքային անասունին ներկայացուցիչը։ 

Ան իր ապրելակերպով եւ երկար կեանքով դարձած է խորհրդանիշ մը՝ ամբողջ աշխարհի համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրիաներ
Մարկարեթ Միտ

**Մարկարեթ Միտ** (, ),  ամերիկացի մարդաբան, ազգային հոգեբանութեան դպրոցի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ֆիլատելֆիոյ մէջ (Փենսիլվանիա): Հայրը Էտուըրտ Շերուուտ Միտ տնտեսագիտութեան ուսուցիչ եղած է, իսկ մայրը՝ Էմիլի Ֆոկկ Միտ մասնագէտ՝ մարդկային գիտութիւններու: Մարկարեթ կը մեծցած է շատ մաքուր, բծախնդիր եւ մտաւորականներու միջեւ։

Մարկարեթ մէկ տարի Ինտիանայի «De Pauw» Համալսարանին մէջ դասընթացքներու հետեւած է, որմէ ետք Նիւ Եորքի Պեռնարտ Քոլէճ յաճախած է: Իր տոքթորայի վկայականը ստացած է, մարդաբանութեան գիտութիւններուն մէջ:

Մարկարեթ ռահվիրայ դարձած է մարդաբանական գիտութիւններու մարզէն ներս: Մօտէն հետաքրքրուած է նախամարդոց կեանքով: Իր առաջին աշխատանքները ընդգրկած են «Թաու» ապա «Սամոտ» կղզիներուն մէջի նախամարդիկը: Հոն ուսումնասիրած է պատանի նախամարդոց բնաւորութիւնները:

1926-ին Մարկարեթ իր վերադարձին (Նիւ Եորք) փառաւոր աստիճանի արժանացած է:

Մարկարեթի ամէնէն հռչակաւոր գիրքը՝ "Coming Of Age In Samoa" հրատարակուած է 1928-ին։

«Սամոա» եւ «Մանիւս» կղզիները ուսումնասիրելէ ետք, ուսումնասիրած է Խաղաղական ովկիանոսի կղզիները՝ «Արափել», ուր իր աշխատանքն ու ուսումնասիրութիւնները յատկացուցած է նախնական ցեղախումբեր ուսումնասիրելու, զանազան կղզիներ այցելած է՝ Միւնտիւկիւմոր, Չամպուլի, Պալինէ եւ կղզիներ։ Երկար ժամանակ ապրած է այդ կղզիներուն մէջ եւ սորված է անոնց լեզուն:

Մարկարեթ Միտ 24-է աւելի գիրքեր գրած եւ հրատարակած է։ Տասնեակ մը գիտական յօդուածներ գրած է եւ կը պատրաստած է գանազան ուսումնասիրութիւններ, որոնք լոյս տեսած են այլազան թերթերու մէջ:

Այս բոլորին կողքին, հարիւրաւոր դասախօսութիւններ ներկայացուցած է: 1974-ին երբ արդէն Մարկաըեթ Մէյտը 73 տարեկան էր, ԱՄՆ-Ի գիտական յառաջդիմական կազմակերպութեան վարիչ ընտրուած է։

Միտ բազմաթիւ առիթներով զանազան գնահատանքներու արժանացած է:

Գիտական բանախօսութիւններուն կողքին, զանազան նիւթեր դասախօսած է, ինչպէս քաղաքական եւ կնոջական: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 5։

Ստորոգութիւն:Մարդաբաններ
Վիքթորիա (Մայրաքաղաք)

**Վիքթորիա** (նաեւ՝ Վիքթորիա նաւահանգիստ, ), Սեշելեան կղզիներու մայրաքաղաքն է։

Կը գտնուի Մայէ կղզիին վրայ, նաեւ երկիրին ամէնէն մեծ քաղաքն է։ Հիմնադրուած  է ԺԸ. դարուն եւ անուանուած  է ի պատիւ Անգլիոյ Վիքթորիա թագուհիին՝ Վիքթորիա նաւահանգիստ, իսկ 1960-էն վերանուանուած է՝ Վիքթորիա։

մինի|ձախից
Քաղաքը 1814-էն սկսեալ եղած է անգլիական ազդեցութեան տակ, մինչեւ որ Սեյշելները կ'անկախանան 1976-ին։

### Տնտեսութիւն
Քաղաքը Սեշելներու տնտեսական կեդրոնն է։ 

Հոն կը գտնուին պետական շէնքեր, դատական մարմիններ, դրամատուներ եւ միջազգային կազմակերպութիւններու տեղական գրասենեակներ։ Նաւահանգիստը մեծ դեր ունի առեւտրական գործունէութեան մէջ, իսկ քաղաքին մօտակայքը գտնուող միջազգային օդակայանը կապ կը ստեղծէ արտաքին աշխարհին հետ։

Վիքթորիա շրջապատուած է արեւադարձային անտառներով, լեռնաշղթաներով եւ ծովափներով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սեշելեան կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վիքթորիա (ջրվէժ)

մինի
**Վիքթորիա** **ջրվէժ** (անգլ. Victoria), ջրվէժ Հարաւային Ափրիկէի Զամպէզի գետին վրայ։

Կը գտնուի Զամպիայի եւ Զիմպապուէի սահմանին։ 

Ջրվէժին լայնքը շուրջ 1800 մեթր է, իսկ բարձրութիւնը՝ 120 մեթր։

Վիքթորիա անունը ստացած է 1855-ին՝ անգլիացի հետազօտող Տէյվիտ Լիվինկսթընի կողմէ, որ ջրվէժը անուանած է Անգլիոյ Թագուհի Վիքթորիային ի պատիւ։

Տէյվիտ երբ ջրվէժը տեսած է, ըսած է.
ձախից|մինի
Ջրվէժը կը գտնուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ 

Անիկա կարեւոր բնական միջավայր է՝ բուսական ու կենդանական բազմազանութեան համար։
Զիմպապուէի եւ Զամպիայի պետութիւնները մեծ ջանք կը թափեն, որ պահեն ջրվէժին բնական եւ մշակութային արժէքը՝ զայն պաշտպանելով շինարարական աւերիչ ազդեցութիւններէ։

#### Տարածութիւն եւ կառուցուածք
Ջրվէժը բաղկացած է քանի մը բաժիններէ, որոնցմէ նշանաւորներն են՝ 

* Դիւական ժայռը (Devil’s Cataract), 
* Աշխարհի Խորխորատը (Main Falls), 
* Ձախ Բազուկը (Left Arm) եւ 
* Արեւելեան ժայռը (Eastern Cataract)։

Ջուրը կը թափի խոր ձոր մը, որ կը կոչուի «Վիքթորիայի Ժայռոտ Խորխորատ»։ Այս ձորը մօտաւորապէս 120 մեթր խորք ունի։ Վայրաբնակ թռչուններու եւ անասուններու համար այս շրջանը իսկական ապաստարան մըն է։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ջրվէժներ
Ստորոգութիւն:Զամպիայի ջրվէժներ
Ստորոգութիւն:Զիմպապուէի ջրվէժներ
Թի. Էս. Էլիըթ

**Թի. Էս. Էլիըթ** (, ), բանաստեղծ, թատերագիր եւ գրաքննադատ:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նոր Անգլիոյն սերող միջին դասի պատկանող ընտանիքի մը մէջ: Ուսանած է Սմիթ եւ Միլթըն ակադեմիաներու մէջ, ապա 1906-ին յաճախած Հարվըրտ համալսարա, զոր աւարտած է ստանալով պսակաւոր եւ մագիստրոսի վկայականներ:

1910-ին ուսանած է Սորպոնի մէջ, ապա կրկին շարունակած է բարձրագոյն ուսումը Հարվըրտի մէջ՝ ուսանելով փիլիսոփայութիւն:

Համաշխարհային Ա. պատերազմի ընթացքին ապրած է Անգլիոյ մէջ եւ այնտեղ դասաւանդած:

1915-ին ամուսնացած է անգլիացի պալերինա Վիվիըն Հայուուտի հետ:

## Պարգեւներ
1948-ին պարգեւատրուած է Նոպելեան մրցանակով, նոյն տարին՝ բրիտանական Մերիթ պարգեւատրումով, իսկ 1964-ին՝ ամերիկեան անկախութեան մետալով:

## Հրատարակութիւններ
Հրատարակած է «Էկոիսթ» եւ «Քրիբերիւն» հանդէսները:

Բանաստեղծութիւններէն են․

* «Քոնվըրզէյչըն Կալանթ»,
* «Փորթրէյթ Աֆ Է Լէյտի»։

Իսկ թատերախաղերէն․

* «Տը Ֆեմիլի Ռէիւնիըն»,
* «Տը Քոքթէյլ Փարթի»,
* «Մըրտըր ԻՆ Տը Քաթիտրըլ» եւ այլ գործեր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Զարթօնք» օրաթերթ, 25 Նոյեմբեր 1997, էջ 4։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ
Վիքթորիա թագուհի

մինի**Վիքթորիա Թագուհի,** (24 Մայիս 1819, Քենսինկթըն պալատ, Լոնտոն - 22 Յունուար 1901, Մեծն Բրիտանիա) եղած է Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իրլանտայի միացեալ թագաւորութեան թագուհին՝ 1837-1901 թուականներուն, իսկ 1876-ին՝ Հնդկաստանի առաջին կայսրուհին։ 

Իր գահակալութեան շրջանը՝ Վիքթորիական դարաշրջանը, յատկանշուած է բրիտանական կայսրութեան հզօրութեան աճով, ճարտարարուեստի, մշակոյթի, գիտութեան եւ գիւտերու մեծ յառաջընթացով։

## Վաղ տարիներ
Վիքթորիա ծնած է 24 Մայիս 1819-ին՝ Քենսինկթըն պալատին մէջ։ 

Ան ծոռնուհին էր Ալպերթին՝ Ճորճ Գ. թագաւորի որդիներէն մէկուն՝ Քենթի դուքս Էտուարտին միակ դուստրը։ 

Հայրը մահացած է երբ Վիքթորիա դեռ մանուկ էր, ուստի մեծցած է մօրը՝ Վիքթորիա Սաքս-Քոպուրկ-Զալֆելտի խիստ հսկողութեան տակ։

### Գահակալութիւն
Վիքթորիա գահ բարձրացած է 20 Յունիս 1837-ին, իր հօրեղբօր՝ Ուիլիըմ Դ.-ի մահէն ետք։ 

Գահակալութեան սկզբնական տարիներուն, ան կարեւոր դեր ստանձնած է սահմանադրական միապետութեան մէջ, թագաւորական իշխանութեան վերաիմաստաւորման ճանապարհին։

1840-ին ամուսնացած է իր առաջին զարմիկին՝ Ալպերթ Սաքս-Քոպուրկ-Կոթային հետ, որ կը դառնայ իր վստահելի խորհրդականը եւ մտերիմ գործակիցը։ 

Ալպերթ կը մահանայ 1861-ին, որուն մահը Վիքթորիա կը սգայ երկար տարիներ ։

### Վիքթորիական դարաշրջան
Վիքթորիային գահակալութիւնը յատկանշուած է բրիտանական կայսրութեան ընդարձակումով՝ Ափրիկէի, Ասիոյ եւ Խաղաղական Ովկիանոսի տարբեր շրջաններուն մէջ։ Ան եղած է բրիտանական ազգային ինքնութեան եւ կայսերական մեծութեան խորհրդանիշ մը։

Գահակալութեան 60-ամեայ յոբելեանը՝ 1897-ին, նշուած է ամբողջ կայսրութեան տարածքին, ընդգծելով «Կայսրուհի Վիքթորիայի»ն համաշխարհային հեղինակութիւնը։

## Մահ
Վիքթորիա մահացած է 22 Յունուար 1901-ին՝ 81 տարեկան հասակին։ 

Ան կը համարուի ամէնէն երկար գահակալած բրիտանացի միապետուհին՝ մինչեւ թագուհի Էլիզապէթ Բ.-ի գահակալութիւնը։ 

Անոր ժառանգութիւնը ձեւաւորած է Մեծն Բրիտանիոյ պատմութեան ամբողջ դարաշրջան մը, որ յատկանշուած էր բարոյական պահպանողականութեամբ եւ ընկերային բարեփոխումներով։ 

Ան դարձած է միապետի իտէալի մարմնացումը՝ իր նուիրումով, արդարամտութեամբ եւ վեհութեամբ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անգլիոյ թագուհիներ
Վահրամ Կաքաւեան

**Վահրամ Կաքաւեան** (), ֆրանսահայ գրող։ Ֆրանսական գրականութեան մէջ ծանօթ է առաւելաբար իբրեւ «Վիքթոր Կարտոն» գրչանունով։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վան: Վանի Նորաշէն եւ Երամեան վարժարաններու, Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանի (1918), Ռոստովի թեմական դպրոցի (1920) եւ Պոլսոյ Կեդրոնականի (1922)  սան եղած է։

1923-ին հաստատուած է Ֆրանսա եւ հետեւած գիւղատնտեսութեան, ապա փիլիսոփայութեան եւ գեղագիտութեան՝ Սորպոնի մէջ։

Եղած է զինուոր, մասնակցած է դիմադրական շարժումին՝ Վիկթոր Կորտոն անունով։

Գնահատուած է Պատուոյ Լեգէոնի Ասպետ՝ Պատերազմական խաչ, Դիմադրականութեան շքանշաններով։

## Աշխատութիւններ
Վահրամ հայերէնով գրած է միայն մէկ գիրք՝ «Պողպատէ սերմեր» խորագրով, որ հրատարակուած է 1929 թուականին. անոր միւս գործերը ամբողջութեամբ ֆրանսերէն լեզուով են:

Տիգրան Քիրազեանին հետ ֆրանսերէնի թարգմանած է (1964) Դ․ Դեմիրճեանի «Վարդանանք»ը։

Ան Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ իր յուշերը ֆրանսերէնով գրի առած է ու Փարիզի մէջ հրատարակած երեք հատորներով, որոնք մէկ գիրքի մէջ առաջին անգամ լոյս տեսած են 1970-ին` «Վանեցին. հայու մը մանկութիւնը» խորագիրով (Le Vanetsi – Une Enfance Arménienne, Editions Stock, Paris, 1027 pages. Publication Calmann-Levy): Նոյնին Բ. տպագրութիւնը լոյս տեսած է կրկին Փարիզ, 2008-ին:

Աւետիս Եափուճեան հայերէնի թարգմանած է այս գործին առաջին երկու հատորները, որոնք իբրեւ թերթօն լոյս տեսած են «Զարթօնք» օրաթերթին մէջ, Պէյրութ, 1964-ին եւ 1965-ին:

Առաջին եւ երկրորդ հատորներուն մէջ հեղինակը իր մանկութեան յուշերը եւ Վանի հերոսամարտն ու նահանջը կը ներկայացնէ: Երրորդ հատորը ան յատկացուցած է Թիֆլիսի մէջ իր գաղթականի կեանքին եւ նահանջի ատեն կորսուած մեծ մօր` Ոսկեհատի փնտռտուքին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Հոկտեմբեր 1966, թիւ 10, էջ 80։

Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Քենսինկթըն պալատ

մինի
**Քենսինկթըն պալատը** կը գտնուի Լոնտոնի Քենսինկթըն եւ Չելսի շրջանին մէջ։ 

Անիկա կը հանդիսանայ բրիտանական արքայատան պատմական եւ գործող նստավայրերէն մէկը։ 

Պալատը յատկացուած է արքայական ընտանիքին կարգ մը անդամներուն իբրեւ բնակավայր եւ աշխատավայր։

## Պատմութիւն
Քենսինկթըն պալատը կառուցուած է ԺԷ. դարու սկիզբին, իբրեւ ամառնային նստավայր՝ Սըր Ուիլիըմ Քատլինկի կողմէ։ 

1689-էն անիկա դարձած է բրիտանական թագաւորական ընտանիքին սեփականութիւնը, երբ Ուիլիըմ Գ. եւ Մարի Բ. ձեռք բերած են զայն՝ իբրեւ պաշտօնական նստավայր։

Պալատին մէջ ծնած եւ ապրած են շարք մը բրիտանական արքաներ եւ արքայադուստրեր, որոնց կարգին՝ թագուհի Վիքթորիան, որ հետագային մեծ դեր խաղացած է բրիտանական պատմութեան մէջ։
մինի|alt=Վիքթորիա թագուհիին արձանը՝ պալատին շրջափակին մէջ2020-ական թուականներուն հոն բնակութիւն հաստատած են արքայազն Ուիլիըմն ու Քէյթ Միտլթընը։

### Ներկայիս
Պալատը բաց է հանրութեան՝ իր կարգ մը բաժիններով, ուր կը ցուցադրուին արքայական հագուստներ, թագաւորական պահածոներ եւ տարբեր կերպարուեստի նմուշներ։ 

Պալատը կը շարունակէ գործածուիլ նաեւ իբրեւ արքայական ընտանիքի կարգ մը անդամներու մշտական բնակարան։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անգլիոյ թագաւորութիւն
Բենիամին Պողանեան

**Բենիամին Պողանեան** (), ֆրանսահայ ջութակահար։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մարսէյլի մօտ՝ Լա Սիոթա քաղաքին մէջ: 1959-ին մտած է Մարսէյլի երաժշտանոցը եւ ստացած է Մարսիլիոյ Երաժշտանոցի առաջին մրցանակը ներդաշնակութեան (առմոնի):

1964-ին եւ 1965-ին» յաջորդարար ստացած է առաջին մրցանակները քոմփոզիսիոնի եւ ֆիւկի։

1965 Հոկտեմբերին ընդունուած է Փարիզի Ազգ. երաժշտանոցը, ուր հետեւած է «քոմփոզիմիոն»ի եւ «տիրելսիոն տ՝օրքեսթր»ի դասընթացքներուն:

Յօրինած երկերն են՝ «Սաղմոս 23» եւ «Երգ Ծննդեան» երկսեռ ձայներու համար, լարային նուագարաններու քառեակ մը, այլեւ եղանակներ՝ ջութակի, դաշնակի եւ քլարինէթի համար։

Իր ստեղծագործութիւններու շարքին մասնաւորաբար կը յիշուի իր լարային քառեակը:

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Նոյեմբեր 1966, էջ 80։
* «Ջահակիր» շաբաթաթերթ, 22 Սեպտեմբեր 1966, էջ 2։

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Մոնթկոմըրի Քլիֆթ

**Մոնթկոմըրի Քլիֆթ** (, ), ամերիկացի դերասան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նիպրասքա նահանզի Օմահա քաղաքը: 

Անոր կարեւորագոյն ֆիլմերը եղած են «Այ Գոնֆէս», «Ֆրոմ հիր թու իթըրնիթի»։ 

Քլիֆթ չէ ամուսնացած, սակայն մշտական եւ մտերիմ բարեկամն էր Էլիզապէթ Թէյլըրի, որուն հետ դարձուցած է «Է փլէյս ին տը սըն», «Սատընլի լասդ Սամմըր» եւ «Ռէնդրի Գաունթի»:

1965-ին ինքնաշարժի ծանր արկածի մը հեետեւանքով ենթարկուած է դէմքի գեղեցկագիտական գործողութեան մը, որ որոշապէս անոր դիմագիծը փոխուած է։ Քլիֆթ այս պատճառաւ հոգեպէս ընկճուած է եւ գրեթէ բոլորովին քաշուած կեանք մը ապրած է։ Այդ միջադէպէն ետք՝ միայն երկու ֆիլմ դարձուցած է։

Ան Նիւ Եորք ապրած է, եւ միյն ֆիլմ դարձնելու համար Հոլիվուտ գաքած է։ Ապրած է հանդարտ ու պարկեշտ կեանք մը՝ առանց սիրարկածներու։ Իր ժամանակին մեծ մաքսը անցուցած է նաւային զբօսապտոյտներով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Ջահակիր» շաբաթաթերթ, 22 Սեպտեմբեր 1966, էջ 7։

Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Տինկ Լինկ

**Տինկ Լինկ** (, ), Չինաստանի ամէնէն յառաջադէմ գրագիտուհիներէն մէկը։

## Կենսագրական գիծեր
Լինկի վէպերէն են․

* «Խաւար»,
* «Կին մը»,
* «Մայրը»,
* «Սանկքան գետ»ը։

Ան իր վէպերուն մէջ ուսումնասիրած է տեղի ունեցող հողային բարենորոգումները։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Բագին»,Դեկտեմբեր 1966, էջ 55։
Ստորոգութիւն:Գրագէտներ
Մայէ կղզի

**Մայէ** (), Սեշելեան կղզիներու ամէնէն բարձր կղզին։

Կը գտնուի Հնդկական ովկիանոսին մէջ:

Ընդգրկուած է Սեշելեան կղզիներու հանրապետութեան մէջ։

## Աշխարհագրութիւն
Կղզիին ընդհանուր տարածքը կը կազմէ 155 քմ²։ 

Կղզիին ամէնէն բարձր կէտը կը գտնուի ծովու մակերեսէն 905մ. բարձրութեան վրայ։

Ըստ 2018-ի մարդահամարի տուեալներուն՝ Մայէ կղզիին բնակչութիւնը կը կազմէ 95,000 հոգի։ 

Բնակչութեան 80%-ը Սեշելեան կղզիներու քաղաքացի են։

Կղզիին վրայ կը գտնուի Սեշելեան կղզիներու մայրաքաղաք Վիքթորիան, հանրապետութեան գլխաւոր նաւահանգիստը եւ միջազգային օդակայանը։
## Պատկերասրահ

File:View point Anse Major Mahe (27842343749).jpg|
File:Aerial of Beau Vallon Mahe, Seychelles (38911468714).jpg|
File:Beach resort Mahe, Seychelles (39619518591).jpg|
File:Steuerparadies Eden island Mahe (27842327419).jpg|
File:View point Anse Intendance beach Mahe Seychelles (38723090535).jpg|
File:Luftbild Anse Intendance Strand Mahe Seychellen (24751376957).jpg|
File:Aerial of Anse Takamaka beach Mahe Seychelles (39589907292).jpg|
File:Seychelles large map.jpg|
File:Victoria (Seychelles).jpg|
File:Hindu Temple Victoria Seychelles Islands of Africa.jpg|
File:Mahecapital.jpg|
File:Maheview.jpg|
File:Seychelles 019.JPG|
File:Seychelles,_mahe.JPG|
File:Port Launay Beach view.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ
Սեշել կղզիներ

մինի
**Սեշելեան կղզիներ** (, ), կղզային հանրապետութիւն Արեւելեան Ափրիկէի մէջ։ 
[ձախից|մինի|[Լա Տիկ կղզի|Լա Տիկ կղզին]]
Բրիտանական համագործակցութեան անդամ է։ Մայէ կղզին ամէնէն բարձրադիր կղզին է։ 

Այս կղզիները յայտնաբերած են փորթուկալցիները՝ ԺԵ. դարու սկիզբին։ 
[ձախից|մինի|[Փրասլի կղզի|Փրասլին՝ երկրորդ մեծ կղզին]]
Մայրաքաղաքը Վիքթորիան է։
## Նկարագրութիւն

* Մակերես՝ շուրջ 459 քմ²
* Բնակչութիւն՝ շուրջ 100,000, 
* Պաշտօնական լեզուներ՝ Սեշելեան կրէօլ, անգլերէն, ֆրանսերէն,
* Կառավարման ձեւ՝ Հանրապետութիւն (նախագահական համակարգով):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սեշելեան կղզիներ
Մաօ Տուն

**Մաօ Տուն** (), չինացի վիպասան։

## Կենսագրական գիծեր
իր իւրաքանչիւր գործը լոյս կը սփռէ չինական կեանքի իւրաքանչիւր փոփոխութիւներուն վրայ՝ ընկերային, բարոյական եւ տնտեսական։

Ան իր երեք վէպերուն մէշ՝ «Ծիրանի գօտին» («虹»,1930), «Յուսախաբութիւններ»  («幻滅», 1927) եւ «Հետապնդումներ» աշխատութիւններուն մէջ ան ուսումնասիրած է յեղափոխական երիտասարդութիւնը, եւ վերուծած՝ անոր հոգեբանութիւնը։

Իսկ «Շերամ» եւ «ԿԷս Գիշեր» («子夜», 1933) վէպերուն մէջ  ներկայացուցած է փլուզումը տեղական առեւտուրին, որ անկարող է մրցիլ օտար արտադրութիւներուն հետ։

Մաօ Տունի նոր իրապաշտութիւնը մեծապէս ազգած է չինական գրականութեան վրայ։ Իրեն հետեւելով բոլոր երիտասարդ գրողները նկարագրած ու  քաջալերած են երկիրին արդիականացումը, հողագործութեան եւ ճարտարարուեստին վերելքը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Դեկտեմբեր 1966, էջ 56։

Ստորոգութիւն:Վիպասաններ
Կոստանդին Յովհաննիսեան

**Կոստանդին Յովհաննիսեան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետութեան դոկտոր։ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1961)։

Որդին էր յայտնի սրտաբան Լեւոն Յովհաննիսեանի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս։ 1932 թուականին աւարտած է Երեւանի բազմարուեստից հիմնարկը (այժմ՝ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան)։

Աշխատած է Ալեքսանդր Թամանեանի (1933-1934) եւ Նիկողայոս Բունիաթեանի (1934-1941) ճարտարապետական արուեստանոցներուն մէջ։

1932-1937 թուականներուն Հայատանի Ճարտարապետներու Միութեան կազմակերպչական կոմիտէի պատասխանատու քարտուղար եղած է։

Հեղինակած է բնակելի եւ հասարակական շէնքերու նախագիծեր, որոնցմէ մէկ քանին իր կնոջ՝ Հայաստանի առաջին կին ճարտարապետ Աննա Տէր Աւետիքեանի հետ։

Իբրեւ Արին-բերդի հնագիտական արշաւախումբի ղեկավար (1950-1972) պեղած եւ հետազօտած է Էրեբունի քաղաքի մնացորդները եւ անոր հիմնադրութեան արձանագրութիւնները։

1961-ին ստացած է Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչի, իսկ 1968-ին՝ վաստակաւոր ճարտարապետի տիտղոսները։

1952-1979-ին ճարտարապետական յուշարձաններու պահպանութեան վարչութեան պետ եղած է, իսկ 1955-1971-ին դասաւանդած է Երեւանի բազմարուեստից վարժարանին մէջ։

Հեղինակած է «Էրեբունի» (1968), «Էրեբունիի որմնանկարները» (1973), «Ճարտարապետական յուշարձանների վերանորոգումը Սովետական Հայաստանում» (1978) հատորները, ինչպէս եւ շարք մը ռուսերէն աշխատութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ճարատարապետներ
Ճորճիօ Արմանի

**Ճորճիօ Արմանի** (, ), ձե­ւա­գէտ եւ նո­րա­ձե­ւու­թեան տան հիմ­նա­դիր սե­փա­կա­նա­տէր։ Իր ա­նու­նով ա­ռա­ջին հա­ւա­քա­ծոն՝ Ար­մա­նին, ներ­կա­յա­ցու­ցած է 1974 թուա­կա­նին: Ան Ի­տա­լիոյ ա­մե­նա­հա­րուստ ան­ձե­րէն մին է:

## Կենսագրական գիծեր
Արմանին հասակ նետած է եղբօր ու քրոջ հետ: Երիտասարդ տարիքին ցանկացած է բժիշկ դառնալ, բայց ուսումը կիսատ ձգելով՝ գացած է բանակ ծառայելու: Այնուհետեւ, ան տարուած է լուսանկարչութեամբ ու յայտնուած է նորաձեւութեան աշխարհին մէջ:

Արմանին յաջողած է աշխատիլ այնպիսի անուանի վարպետներու հետ, ինչպիսիք են Էմանուէլ Ունկարօն եւ Էրմենէճիլտօ Զէյնան:

1975-ին, Արմանին իր ընկերոջ՝ Սերճիօ Կալէօթիի հետ հիմնած է «Giorgio Armani S.p.A.» ընկերութիւնը: Կալէօթիի մահէն ետք, 1985-ին, իրեն միացած է քոյրը՝ Ռոզաննա Արմանին:

Հակառակ իր յառաջացած տարիքին, Արմանի կը շարունակէ ինքնուրոյն լուծել իր ընկերութեան հիմնական խնդիրները: Ան միակ բաժնետէրն է, նախագահն ու գործադիր տնօրէնը իր ընկերութեան: Ան, մինչեւ այսօր, անձամբ կը մշակէ «haute couture» գիծի իւրաքանչիւր նմոյշ:

Բացի այս բոլորէն, ան նաեւ հիւրանոցային եւ ճաշարանային գործառքներ կը վարէ:

Ան երբեք չէ ամուսնացած եւ երեխաներ չունի: Անոր միակ ընտանիքն են քոյրը՝ Ռոզաննան, եւ քրոջ դուստրերը՝ Սիլվանան ու Ռոպերթան, որոնք եւս կ՛աշխատին իրենց քեռիին հետ:

## Այլ Գործունէութիւններ

### Արմանիի Հիւրանոցներու Ժողովածու (''Armani Hotel Collection'')

* 2005 թուականին Ճորճօ Արմանի ՍՊԸ-ն (*Giorgio Armani S.p.A.*) երկարաժամկէտ արտօնագրային համաձայնագիր ստորագրեց Էմաար Փրոփըրթիս (*Emaar Properties*) ընկերութեան հետ՝ Արմանիի անունով շքեղ հիւրանոցներու եւ առողջարաններու համաշխարհային ցանց մը զարգացնելու համար։
* Էմաարը կը վերահսկէր շինարարութիւնը, կառավարումը եւ գործունէութիւնը, մինչդեռ Արմանին կը պահէր ստեղծագործական վերահսկողութիւնը ներքին ձեւաւորման, կահաւորման եւ ընդհանուր ոճի վրայ։
*  «Արմանի Հիւրանոց»-ը բացուեցաւ Պուրճ Խալիֆայի մէջ՝ 2010 թուականի Ապրիլ 27-ին։
** Այն կը զբաղեցնէ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու Տուպայ քաղաքի գերբարձր աշտարակաքերծի (*supertall skyscraper*) ստորին 39 յարկերը։
** Ունի 160 հիւրասենեակ եւ սուիթներ, ինչպէս նաեւ 144 բնակարան։
* Արմանին նաեւ ձեւաւորած է Արմանի Բնակարաններու (*Armani Residences*) ներքին տարածքը, որոնք նոյնպէս կը գտնուին աշտարակաքերծին մէջ, ինչպէս նաեւ իր յատուկ ձեւաւորուած արտադրատեսակներու գիծը՝ Արմանի/Քազա (*Armani/Casa*) տան կահաւորման ժողովածուէն։

### Երաժշտութիւն (''Music'')

* Արմանի Մուզիքա (*Armani Musica*) կը ներկայացնէ *Emporio Armani Caffè* ժողովածուները. սա յատուկ ձայնասկաւառակներու (*CD compilations*) շարք մըն է, որ կը համադրուի Արմանիի կողմէ՝ Տի-Ճէյ/Ձայնային տիզայնըր Մաթէօ Չէչքարինիի հետ եւ կ'առաջարկէ կոնցեփթուալ ձայներու ու ընդյատակեայ ռիթմերու խառնուրդ մը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ձեւագէտներ
Կարօ Անդրէասեան

**Կարօ Անդրէասեան** (), ծագումով հայ ամերիկացի նկարիչ եւ մանկավարժ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ինտիանապոլիս, Զարեհ եւ Թագուհի Անդրէասեաններու ընտանիքին մէջ, որոնք փրկուած էին 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութենէն։

Անդրէասեան արժանացած է շարք մը մրցանակներու եւ մեծարանքներու, իսկ անոր ստեղծագործութիւնները կը գտնուին առաւել քան 60 թանգարաններու, ներառեալ՝ Լոս Անճելըս գաւառի Արուեստներու, Փասատինայի «Նորթըն Սայմըն», մայաքաղաք Ուաշինկթընի «Սմիթսոնիըն» եւ Նիւ Եորքի «Կուկընհայմ», «Մեթ» եւ Արդի արուեստներու թանգարաններուն մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ ըստ ազգութեան
Վիգէն Աւետիս

**Վիգէն Աւետիս** (Աւետիսեան, ), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրական գիծեր
1985-1993 թուականներուն Արա Յարութիւնեանի արուեստանոցին մէջ եղած է քանդակագործի օգնական։

1989-1993 թուականներուն սորված է Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական հիմնարկին մէջ, այնուհետեւ՝ 1995-1997 թուականներուն ուսումը շարունակած է Լեհաստանի Փոզնան, իսկ 1998-2005 թուականներուն` Իտալիոյ Ֆլորանս քաղաքներու գեղարուեստի ակադեմիաներուն մէջ։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BE%D5%B8%D5%BE%D5%AB%D5%B6%D5%A1%D6%80._%D5%8D%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%AB_%D5%A5%D6%82_%D4%B2%D5%A1%D5%B2%D5%A4%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%AB_%D5%AE%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A4%D5%A8_(1).JPG|մինի|250x250փքս|«Սասնայ ծռեր, Ծովինարը Սանասարի եւ Բաղդասարի հետ» շատրուան-յուշարձան
1998 թուականէն բնակած եւ ստեղծագործած է Ֆլորանսiի մէջ։

2008 թուականէն  «40 ֆլորանսացիներ» միութեան անդամ է, 2009 թուականէն՝ Ֆլորանսի Տոնաթելլոյի անուան նկարիչներու միութեան անդամ։

2006 թուականին դասաւանդած է Ֆլորանսի գեղարուեստի ակադեմիային մէջ, 2007 թուականէն՝ «Փալլացօ Սփինելլիի» արուեստի եւ վերականգնման հմիմնարկին մէջ։ Դոցենտ է։

2002 թուականին արժանացեած է Իտալիոյ Նովարա քաղաքի կեդրոնական շատրուանի նախագծի համար մրցոյթի 1-ին մրցանակին։

2008 թուականին «Ծովինար» արձանախմբի իրականացման կապակցութեամբ արժանացած է Արաբկիր համայնքի պատուաւոր քաղաքացիի կոչումին։

2011 եւ 2012 թուականներուն կազմակերպած է Շուշիի քանդակի միջազգային սիմպոզիումները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Գէորգի Գարանեան

**Գէորգի Գարանեան** (), հայ երաժիշտ եւ Ռուսական Դաշնութեան ժողովրդական արուեստագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մոսկուա։ Գէրոգի Գարանեան կը ներկայացնէր ռուսական «ճազ»ի յետպատերազմեան առաջին սերունդը:

1958-ին Գարանեանի սաքսոֆոնը հնչած է Օ. Լունդստրեմի նուագախումբին մէջ, իսկ ետքը, 1966-ին՝ Համամիութենական ձայնասփիւռի էստրատային նուագախումբին, որու ղեկավարը եղած է Վադիմ Լիւդուիկովսկին:

1960ականներու կիսուն ժամանակակից ոճով «ճազ»ի կտորները, որոնք հնչած են Համամիութենական ձայնասփիւռով, լայն ճանաչում բերած են Գարանեանին եւ անոր հետ հանդէս եկող երաժիշտներուն:

1973-ին «Պետհեռուստառատիոյ»ի նախկին նուագախմբի բազմաթիւ երաժիշտներ հրաւիրած են ձայնագրելու «Մելոդիա»ն: Գարանեանը դարձած է նոյնանուն նուագախումբի ղեկավարը: «Մելոդիան» հնչած է նաեւ ֆիլմերու մէջ, եւ Գարանեան՝ ռուսական «ճազ»ի վարպետը, գրած է շուրջ 40 ֆիլմերու երաժշտութիւնը:

Գարանեան Ռուսիոյ ժողովրդական արուեստագէտ է, ՌԴ Պետական մրցանակի դափնեկիր, միջազգային «ճազ»ի փառատօներու դափնեկիր: Ան ճանաչման  հասած է նաեւ որպէս Օլեգ Լունդստրեմի անուան Պետական «ճազ» նուագախմբի գեղարուեստական եւ գլխաւոր ղեկավար:

## Մահ
Մահը պատահած է Կրասնոտարի մէջ, ուր երաժիշտը ժամանած է հիւրախաղերու՝ իր նուագախմբին հետ: Ինչպէս յստակացուցած է անոր այրին, Գ. Գարանեան պէտք է ելոյթներ ունենար Յունուար 15-ին եւ 16-ին հանրաճանաչ վարպետ Միշէլ Լըկրանի հետ:

Թաղուած է Մոսկուայի Վականքովոյի գերեզմանատունը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Սարգիս Զապունեան

**Սարգիս Զապունեան** (), պոլսահայ այժմ ֆրնասաբնակ արուեստագէտ։ Առաւել յայտնի է պարզապէս իբրեւ՝ Սարգիս։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ Աւարտած է Միմար Սինան համալսարանը։

1964-էն ան կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ Փարիզի մէջ:

## Մրցանակներ
1967-ին, հայազգի արուեստագէտը ստացած է «Prix de la Peinture a la Biennale de Paris»ի գլխաւոր մրցանակը, իսկ 1991-ին յաղթող հանդիսացած է «Grand Prix National de Sculpture» մրցանակաբաշխութեան ընթացքին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայազգի Արուեստագէտին Ցուցահանդէսը Պոլսոյ Մէջ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Լուիս Ռոմէրօ

**Լուիս Ռոմէրօ** (, ), սպանացի վիպասան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պարսելոնա: Ճանչցած է իր երկիրը երեսնական փոթորկոտ տարիներուն։ Ապրած է քաղաքացիական պատերազմի մութ տարիները, ապա գաղթած է Արժանթին։

1951-ին իր «Նորիան» վէպին համար ստացած է «Նատալ» մրցանակը, որ Սպանիոյ մէջ կը համապատասխանէ «Կոնքուր»ին։

Ապա հրատարակած է պատմուածքներ եւ վէպեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը կը կոչուի «Միւսները»։

## Գործերը

### Սպաներէն

* *Cuerda tensa* (1950)
* *La Noria* (1951)
* *Ha pasado una sombra* (1953)
* *Carta de ayer* (1953)
* *Las viejas voces* (1955)
* *Los otros* (1956)
* *Libro de las tabernas de España* (1956)
* *Esas sombras de trasmundo* (1957)
* *Tudá (Allá)* (1957)
* *La noche buena* (1960)
* *La corriente* (1962)
* *El cacique* (1963)
* *Tres días de julio* (1967)
* *Desastre de Cartagena* (1971)
* *Todo Dalí en un rostro* (1975)
* *El final de la guerra* (1976)
* *Cara y cruz de la República* (1980)
* *Por qué y cómo mataron a Calvo Sotelo* (1982)
* *Aquel Dalí* (1984)
* *Dedálico Dalí* (1989)
* *Salvador Dalí* (1992)

### Քաթալաներէն

* *La finestra* (1956)
* *El carrer* (1959)
* *Castell de cartes* (1991)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Փետրուար 1967, թիւ 2, էջ 58-59։

Ստորոգութիւն:Վիպասաններ
Թայ Ուանկշու

**Թայ Ուանկշու** (, ), չինացի բանաստեղծ։

## Կենսագրական գիծեր
Խորհրդապաշտ Ուանկշու գրած է զգայնութեամբ թրթռուն բանաստեղծութիւններ, ուր կարելի է գանել չինական դասականութեան եւ Արեւմուտքի խորհրդապաշտներուն ազգեցութիւը, սակայն շատ քիչեր գնահատած են անոր արուեստը։

Բանաստեղծութիւնը, մօտենալու համար ժողովուրդին, եղած է իրապաշտ։ Սակայն վիպապաշտութիւնը միշտ իր շունչը զգալի դարձուցած է մեծ քերթողներուն տողերուն մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Դեկտեմբեր 1966, էջ 56-57։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Ալէն Պէրպէրեան

**Ալէն Պէրպէրեան** (), ֆրանասահայ բեմադրիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ: Հայրը հայ էր, մայրը՝ յոյն: Իր եղբայրը՝ Շարլ յայտնի արուեստագէտ է։

Աւարտելէ ետք սինեմաթոկրաֆիի մասին մասնագիտութիւնը՝ Ալէն Պէրպէրեան յաջողած է ընդունուիլ Ֆրնասայի նշանաւոր «Քանալ + Թի. Վի.» կայանը: Այնտեղ ծանօթութիւններ ունեցած է եւ սկսած է արդէն իսկ նկարելու երգիծական ֆիլմեր, որոնք մեծ յաջողութիւն գտած են:

## ժապաւէններ
Ան անմոռանալի է «Վախերու Գիւղը» (La Cite de la Peur) եւ «Ոչինչները» (Les Nuls) ֆիլմերով:

Յաջողութիւն գտած ժապաւէններէն են․

* «Le Boulet» (համաբեմադրուած էր Ֆրետերիք Ֆորեսթիէի հետ),

* «L’Enquete corse»,
* «L’ile aux tresors» ,
* «Les Nuls»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Մելինէ Անումեան

**Մելինէ Անումեան** (), հայ գրող, թրքագէտ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ 1994 թուականին ընդունուած է Երեւանի Պետական Համալսարանի արեւելագիտութեան բաժանմունքի թիւրքագիտութեան բաժինը, իսկ 1999 թուականին՝ ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի յետ-ընթացաւարտ։

Իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող 1999-2001 թուականներուն աշխատած է նոյն հիմնարկին մէջ։

2002 թուականին Մելինէ Անումեան 3 ամիսով Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի կողմէ գործուղղուած է Պոլիս, ուր «Պատմութեան հիմնադրամի» (Tarih Vakfı) կազմակերպութեան մէջ անցած է օսմաներէնի (արաբատառ թուրքերէնի) արագացուած դասընթացք։

Անումեան կատարած  է շատ մը թարգմանութիւններ, եղած է թրքերէն հաղորդումներու թարգմանիչ եւ հաղորդավար, դասախօսած է թուրք գրականութիւն, նաեւ աշխատակցած է զանազան ցեղասպանագիտական հանդէսներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ճոն Մալքովիչ

**Ճոն Մալքովիչ** (, ), ամերիկացի դերասան, արտադրող եւ բեմագիր։

## Այցը՝ Հայաստան
Մալքովիչ 2017-ին այցելած է Հայաստան․ Ճոն Երեւան ժամանած էր մասնակցելու Արամ Խաչատրեանի անուան 5-րդ փառատօնի բացման, որ տեղի ունեցած է 11 Հոկտեմբերին:

Երեքշաբթի, 10 Հոկտեմբերին ան այցեած է Ծիծեռնակաբերդ՝ իր յարգանքի տուրքը մատուցելու Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին:

Իսկ Հինգշաբթի, 12 Հոկտեմբերին, այցելած է «ԹՈՒՄՕ»: 11 Հոկտեմբերին, դերասանը ելոյթ ունեցած է Արամ Խաչատրեանի անուան հինգերորդ փառատօնի բացման ընթացքին՝ հատուածներ ընթերցելով Նարեկացիի «Մատեան Ողբերգութենէն»: Հինգշաբթի օր, դերասանը իր կնոջ ու խմբավար Սերգէյ Սմբատեանի հետ այցելած է Էջմիածին, ուր հանդիպած է Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին հետ:

## Մրցանակներ եւ Անուանացանկեր

## Պետական Պարգեւներ

* Խրուաթիոյ Դանիցայի Շքանշան (Order of Danica Hrvatska)՝ Մարկօ Մարուլիչի դիմագիծով (Զաղրեպ, 2003)
* Արժանեաց Շքանշան (Order of Merit) (Ուքրանիա), 3-րդ կարգի (Կիեւ, 2018)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան
Արա Սարաֆեան

**Արա Սարաֆեան** (, ), հայ պատմաբան, հիմնադիր տնօրէնը Լոնտոնի «Կոմիտաս» հիմնարկին։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կիպրոս։ Տնօրէննէ Լոնտոնի «Կոմիտաս» հիմնարկին։ Հիմնարկը հետազօտութիւններ կը հովանաւորէ ու կը կատարէ, ինչպէս նաեւ գիրքեր կը հրատարակէ: Հիմնարկի հրատարակութիւններու շարքին են Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերող հայկական գրութեանց անգլերէն թարգմանութիւններ:

Խմբագրած է «1915-1916ին Օսմանեան Կայսրութեան Մէջ Հայոց Հանդէպ Վերաբերմունք»ը գիրքը, որ ծանօթ է «Կապոյտ Գիրք» անունով, որ առաջին անգամ հրատարակուած է 1916-ին, բրիտանացի պատմաբաններ լորտ Ճէյմզ Պրայսի եւ Առնոլտ Թոյնպիի կողմէ: Խմբագրած է նաեւ նշեալ գիրքի թրքերէն հրատարակութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Արա Սարաֆեան. «Հայոց Ցեղասպանութիւնը Քննարկելու Համար Պետական Յանձնաժողովներու Կարիքը Չունինք»

Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Ռոնալտ Գրիգոր Սիւնի

**Ռոնալտ Գրիգոր Սիւնի** (, ), ամերիկացի պատմաբան։ Միշիկընի համալսարանի պատմութեան եւ քաղաքական գիտութիւններու դասախօս։

## Կենսագրական գիծեր
Սիւնի ծնած է հայկական ընտանիքի մէջ, Ֆիլատելֆիա: Մեծնալով հոն եւ Փենսիլվանիոյ Պրումոլ (Broomall) քաղաքին մէջ իր քրոջ՝ Լինտա Սիւնի Միրսիատեսի (ծն. 1941) հետ, Սիւնի դերեր ստանձնած է թատերախաղերու մէջ թէ՛ միջնակարգ դպրոցի, թէ՛ քոլէճի տարիներուն: Ան նաեւ խաղացած է իր քեռիին՝ Մեսրոպ Քեստեկեանի ամառնային թատրոնին մէջ (Green Hills Playhouse), որ կը գտնուէր Ռիտինկ (Reading) քաղաքէն դուրս: Ռուսական եւ խորհրդային պատմութեան, ինչպէս նաեւ Հարաւային Կովկասի (Հայաստան, Ազրպէյճան եւ Վրաստան) հանդէպ անոր հետաքրքրութիւնը յառաջացած է իր հօր՝ Գուրգէն (Ճորճ) Սիւնիի (1910–1995) պատմած պատմութիւններէն, որոնք կը վերաբերէին ռուսական յեղափոխութեան նախորդող եւ յաջորդող տարիներուն Թիֆլիսի մէջ անոր անցուցած մանկութեան: Թէեւ իր հայրը, որ լուացքատան տէր էր եւ հայկական երգչախումբի ղեկավար, քաղաքականութեամբ չէր զբաղեր, սակայն համակիր էր Խորհրդային Միութեան մէջ ընկերվարութիւն (socialism) կառուցելու ջանքերուն: Մայրը՝ Արաքս Քեստեկեան Սիւնի (1917–2015), տնային տնտեսուհի էր, որ նաեւ ներգրաւուած էր ընտանեկան գործերու մէջ. ան քաջալերած է որդին, որպէսզի դերասան դառնալու փոխարէն ընտրէ պատմաբանի ուղին: 

Սիւնի աւարտած է Սուորթմոր (Swarthmore) քոլէճը 1962-ին, իսկ 1968-ին ստացած է իր դոկտորական աստիճանը Քոլոմպիա համալսարանէն: Հոն ան աշակերտած է հայ պատմաբան Նինա Գարսոյեանին, կայսերական շրջանի ռուս պատմաբան Մարք Ռաեֆին եւ Սոցիալ-դեմոկրատական ու բանուորական շարժման պատմաբան Լէոփոլտ Հ. Հայմսոնին: Անոր ուսումնասիրութեան ոլորտներն են՝ Խորհրդային Միութիւնը եւ յետխորհրդային Ռուսաստանը, ազգայնականութիւնը, էթնիկական հակամարտութիւնները, զգացումներու դերը քաղաքականութեան մէջ, Հարաւային Կովկասը եւ ռուսական/խորհրդային պատմագրութիւնը:

Ան հայ երգահան Գրիգոր Միրզայեան Սիւնիի թոռն է: 1971-ին ամուսնացած է դաշնակահար եւ Սուզուքի մեթոտի դասատու Արմենա Փըրլ Մարտիրոսեանի (1949–2012) հետ. անոնք ունեցած են երեք զաւակ՝ Գրիգոր Մարտիրոս Սիւնի (1978–1980), կենսաբան Սեւան Սիրանոյշ Սիւնի (ծն. 1982) եւ մարդաբան Անուշ Թամար Սիւնի (ծն. 1987):

Ցեղասպանութեան նուիրուած Սիւնիի աշխատութիւններէն մէկը «Անոնք Միայն Անապատի Մէջ Կրնան Ապրիլ» (They Can Live in Desert and Nowhere Else) խորագրեալ գիրքն է։ Ռոնալտ Սիւնիի գիրքը, որ կը բաղկանայ 500 էջերէ, վէպի մը նման կը պատմէ տեղահանութեան ու սպանդի դրուագները։ Գիրքը անգլերէն բնագիրէն թրքերէնի թարգմանուած է Էպրու Քըլըճի կողմէ։ 

Սիւնիին այս գիրքը, ըստ բազմաթիւ քրոնիկագիրներու ու պատմաբաններու, Հայոց Ցեղասպանութեան մասին գրուած լաւագոյն գիրքերէն մէկն է։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ
Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Քեմալ Քարփաթ

**Քեմալ Քարփաթ** (, ), թուրք պատմաբան։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ծագումով թուրք պատմաբանը ծնած է Պապատաղ, Ռումանիա: Ան Պոլսոյ համալսարանէն ստացած է իրաւագիտու«թեան» վկայական, մագիստրոսի աստիճան՝ Ուաշինկթընի համալսարանէն եւ դոկտորի աստիճան՝ Նիւ Եորքի համալսարանէն:

Պատմաբան Քեմալ Քարփաթ բազմաթիւ յօդուածներ հրապարակած է օսմանեան շրջանի պատմութեան մասին: Ան իր կեանքին մեծ մասը անցուցած է արտասահմանի մէջ, ապա հաստատուած է Միացեալ Նահանգներ:

Սկիզբը աշխատած է «ՄԱԿ»-ի տնտեսական եւ սոցիալական խորհրդին մէջ եւ դասաւանդած է Մոնթանայի եւ Նիւ Եորքի համալսարաններուն մէջ:

Անոր վերջին պաշտօնը եղած է Պոլսոյ Շեհիր համալսարանին մէջ:

## Ընտրուած Հրատարակութիւններ
Այս ցանկը կը ներկայացնէ քաղաքագէտի ընտրուած աշխատանքները, որոնք գլխաւորաբար կը վերաբերին Թուրքիոյ եւ Մերձաւոր Արեւելքի քաղաքական եւ հասարակական հարցերուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Լեւոն Մարաշլեան

**Լեւոն Մարաշլեան** (), սփիւռքահայ քաղաքագէտ-պատմաբան։ Կլենտէյլ Գոլէճի, ինչպէս նաեւ Քալիֆորնիոյ լաւագոյն համալսարաններու դասախօս։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ։ Ընտանիքը Միացեալ Նահանգներ տեղափոխուած է 1956 թուականին, երբ Լեւոն 8 տարեկան էր: Պատանեկութեան ու երիտասարդ տարիները անցուցած է Շիքակօ։

Կրթութիւնը ստացած է Իլինոյի եւ Քալիֆորնիոյ համալսարաններուն մէջ։

Գրած է «Օսմանեան կայսրութեան հայ բնակչութեան վիճակագրութիւնը» (1990, անգլերէն) ուսումնասիրութիւնը, ուր վերլուծած է թրքական պաշտօնական վիճակագրութեան տուեալները Օսմանեան կայսրութեան բնակչութեան քանակական եւ ազգային կազմի մասին, վեր հանած է, որ թրքական պաշտօնական վիճակագրութիւնն ու պատմագրութիւնը կը ձգտին նուազեցնել հայ բնակչութեան թուաքանակը՝ Անատոլիոյ մէջ (այսինքն՝ Արեւմտեան Հայաստան) ամբողջ պատմութեան ընթացքին, կը ժխտեն Օսմանեան կայսրութեան մէջ ազգային ճնշման գոյութիւնը, իսկ հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժումը կը ներկայացեն իբրեւ Ռուսաստանի եւ եւրոպական կայսերապաշտութեան բանսարկութիւն։

Ան մասնակցած է միջազգային շարք մը գիտաժողովներու, հանդէս եկած է Հայկական հարցի վերաբերեալ զեկոյցներով։

## Աշպատութիւններ

* Politics and Demography։ Armenians. Turks and Kurds in the Ottoman Empire. N Y. Zoryan Institute. 1990
* "Finishing the Genocide: Cleansing Turkey of Armenian Survivors, 1920-1923," in Richard Hovannisian, ed., Remembrance and Denial: The Case of the Armenian Genocide (Detroit, 1998)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Մուրատ Կարապետեան

**Մուրատ Կարապետեան** (), հայ պատմաբան։

## Մենագրութիւններ
Հեղինակ է հինգ մենագրութեան.

* «Հայաստանի Հանրապետութեան բանակը (1918-1920)»,
* «Հայկական կամաւորական խմբերը եւ ազգային գումարտակները Կովկասեան ռազմաճակատում (1914-1917)», 
* «Գեներալ-լեյտենանտ Յովհաննէս Հախվերդեան»,
* «Հայազգի զինուորականները ռուսական բանակում (19րդ դարի վերջ-20րդ դարի սկիզբ)»,
* «Ռուսական կայսրութեան բանակի հայ զօրապետների հայկական կազմաւորումների եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ռազմական պատմութեան աղբիւրագիտական ուրուագծեր (XIX դարի վերջ-XX դարի սկիզբ)»։

Համահեղինակ է «Հայրենիք եւ ծառայութիւն» գիրքի:

«Հայկական բանակ» հանդէսին մէջ պարբերաբար լոյս կը տեսնեն Կարապետեանի ռազմապատմական յօդուածները: 

## Պարգեւներ
Հայ ռազմարուեստի պատմութեան ուսումնասիրութեան գործին մէջ ունեցած աւանդի համար  Կարապետեանը պարգեւատրուել է «Անդրանիկ Օզանեան» մետալով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Հայկ Դեմոյեան

**Հայկ Դեմոյեան** (), հայ պատմաբան, հրապարակախօս, Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի նախկին տնօրէն, պատմական գիտութիւններու դոկտոր։

## Գործունէութիւն
Գիտական հետազօտութիւններու ոլորտին մէջ կը մտնեն Արցախեան հակամարտութեան, հայ-թրքական յարաբերութիւններու, Հայոց Ցեղասպանութեան եւ համաթրքականութեան խնդիրները, ազգային հակամարտութիւնները Հարաւային Կովկասի մէջ, ազգային ինքնութեան եւ կարծրատիպերու հիմնահարցեու ուսումնասիրութիւնը։

Գիտական հետաքրքրութիւններու ոլորտը կը ներառէ նաեւ հայ ռազմարուեստին, հայկական ազգային խորհրդանշաններուն եւ զինանշանագիտութեան հետ առընչուող հարցերը։ 

Դոմոյեան աւելի քան 40 գիտական հրապարակումներու, ինչպէս նաեւ տասնհինգ մենագրութիւններու հեղինակ է։

Անդամակցած է Ցեղասպանագէտներու միջազգային ընկերակցութեան։ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի գիտական խորհուրդի նախագահն է։ Երեւանի պատմութեան թանգարանի եւ Ազգային գրադարանի գիտական խորհուրդներու անդամ է։

2009 թուականի Մարտին Հայաստանի նախագահի հրամանագիրով նշանակուած է Հայաստանի հանրային խորհուրդի անդամ։

2011 թուականին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի հրամանագիրով նշանակուած է Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրերորդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումները համակարգող պետական յանձնաժողովի քարտուղար։

2013 թուականին ընտրուախ է Երեւանի աւագանիի անդամ` Հայաստանի Հանրապետական կուսակցութեան համամասնական ընտրացուցակով։

Կը տիրապետէ ռուսերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն լեզուներուն։

## Աշխատութիւններ
Հայկ Դեմոյեան հրատարակած է գիրք մը, ուր ամփոփուած են հայկական ազգային խորհրդանշանները: «Հայկական ազգային խորհրդանշաններ» խորագիրով գիրքը նուիրուած է հայ տպագրութեան 500ամեակին եւ տպագրուած է «Փիւնիկ» համահայկական հիմնադրամի աջակցութեամբ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ապտուլլահ Կիւլ

**Ապտուլլահ Կիւլ** (, ), թիւրք քաղաքական գործիչ։ Թուրքիոյ 11-րդ նախագահը (2007-2014)։ Հինգ ամիս եղախէ Թուրքիոյ վարչապետ (2002-2003) եւ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար (2003-2007)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կեսարիա։ Ան միակ թուրք առաջնորդն է, որ 2008 թուականին այցելած է Հայաստան։ Այս այցը «դաւաճանութիւն» կոչուած է ազգայնական թիուրքերու կողմէ։

## Քաղաքական Ասպարէզ

### Կուսակցական Գործունէութիւն

* Իր համալսարանական տարիներուն հաստատակամ **Իսլամիստական** քաղաքական հայեացքներ քարոզելով, Կիւլ 1991 թուականին դարձաւ **Քայսերիի** **Խորհրդարանի Անդամ** եւ վերընտրուեցաւ 1995, 1999, 2002, եւ 2007 թուականներուն։
* **Կուսակցական Փոփոխութիւններ**
** Սկզբնապէս Իսլամիստական **Բարօրութեան Կուսակցութեան** անդամ, Կիւլ 1998 թուականին միացաւ **Առաքինութեան Կուսակցութեան** (*Virtue Party*)՝ այն բանէն ետք, երբ նախկինը արգիլուեցաւ հակա-աշխարհիկ գործունէութիւններու պատճառով։
** Երբ 2000 թուականին կուսակցութիւնը բաժնուեցաւ ծայրայեղ իսլամիստական եւ մոտեռնիստական խմբակցութիւններու, Կիւլը միացաւ կուսակցական ընկերոջը՝ **Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանին**՝ ջատագովելով բարեփոխումներու եւ չափաւորութեան կարիքը։
* Ան առաջադրուեցաւ գործող ղեկավար **Ռեճայի Քութանի** դէմ՝ Առաքինութեան Կուսակցութեան ղեկավարութեան համար, այն ժամանակ, երբ Էրտողանին արգիլուած էր քաղաքական պաշտօն զբաղեցնել։ Որպէս մոտեռնիստական ճամբարի թեկնածու՝ ան երկրորդ տեղը գրաւեց 521 ձայնով, մինչդեռ Քութան յաղթեց 633 ձայնով։
* 2001 թուականին, երբ Առաքինութեան Կուսակցութիւնը փակուեցաւ, Կիւլը Էրտողանի հետ համահիմնեց չափաւոր **Արդարութիւն Եւ Զարգացում Կուսակցութիւնը** (AKP), մինչդեռ ծայրայեղ պահպանողական անդամները հիմնեցին **Երջանկութեան Կուսակցութիւնը** (*Felicity Party*)։

### Վարչապետութիւն Եւ Փոխվարչապետութիւն

* Կիւլ դարձաւ **Վարչապետ**, երբ AKP-ն հսկայական յաղթանակ տարաւ 2002 թուականի ընդհանուր ընտրութիւններուն, մինչ Էրտողանին դեռ արգիլուած էր պաշտօն ստանձնել։
* Իր կառավարութիւնը 2003 թուականի Մարտին վերացուց Էրտողանի քաղաքական արգելքը, որմէ ետք Էրտողանը դարձաւ Սիիրթի Խորհրդարանի անդամ՝ լրացուցիչ ընտրութեան միջոցով եւ ստանձնեց Վարչապետի պաշտօնը։
* Յետագային Կիւլ ծառայեց որպէս **Արտաքին Գործերու Նախարար եւ Փոխ** **վարչապետ** մինչեւ 2007 թուականը։

### Նախագահութիւն

* Նախագահութեան համար անոր յաջորդ թեկնածութիւնը մեծ եւ բացայայտ ընդդիմութիւն առաջացուց **Թուրքիոյ աշխարհիկութեան** ջերմեռանդ կողմնակիցներէն եւ սկզբնական շրջանին արգիլուեցաւ **Սահմանադրական Դատարանին** կողմէ, իր Իսլամիստական քաղաքական անցեալի շուրջ եղած մտահոգութիւններուն պատճառով։
* Ան, ի վերջոյ, ընտրուեցաւ Թուրքիոյ առաջին Նախագահը՝ ունենալով Իսլամական քաղաքականութեան մէջ անցեալ, 2007 թուականի **արտահերթ ընդհանուր ընտրութիւններէն** ետք։
* Որպէս Նախագահ՝ Կիւլ քննադատութեան ենթարկուեցաւ վիճայարոյց օրէնքները վաւերացնելուն համար, որոնք քաղաքական ընդդիմութեան կողմէ նկատուեցան որպէս **հակասահմանադրական**։
* Կիւլ միջնորդական մօտեցում ցուցաբերեց Գեզի Պարքի հակակառավարական ցոյցերուն եւ կառավարական գոռուփցիոն սկանտալներուն ընթացքին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Ապտուլլահ Կիւլը տնտեսագէտ Տարօն Աճեմօղլուին առաջարկած է անդամակցիլ իր նոր ստեղծուելիք կուսակցութեան. Լրատուամիջոցներ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ ըստ երկրի