Անտրոս

մինի|Անտրոս․ դիրքը[մինի|Անտրոս տիեզերէքն․ կը նշմարուին՝ հիւսիս-արեւմուտքէն Էվիա կղզիին հարաւ ծայրամասը, հարաւ-արեւելքէն [Թինոս եւ հարաւ-արեւմուտքէն Սիրոս կղզիին հիւսիսային մասը]]
**Անտրոս** (յուն․՝ Άνδρος*)*, Էգէական Ծովուն Քիքլատես կղզեխումբին հիւսիս-արեւելեան կողմը գտնուող լեռնային կղզի, Էվիա կղզիին հարաւ-արեւելքը, Յունաստան։ Մայրաքաղաքն է Հորա կամ Անտրոս, իսկ նաւահանգիստն է՝ Ղավրիօ։ Կը կապուի Յունաստանի մայր ցամաքամասին հետ Րաֆինա նաւահանգիտին (Ատիկէ նահանգին արեւելքը, Էվիա կղզիին դիմացը) միջոցով։ Ծանօթ է իբրեւ նաւատէրերու, նաւավարներու եւ նաւապետներու կղզի։
## Ընդհանուր տեղեկութիւններ

### Աշխարհագրութիւն
ձախից|մինի|220x220px|Անտրոս․ Հորա եւ Փանայիա ի Թալասինի եկեղեցինԿը գտնուի Էվիա կղզիին հարաւ արեւելքը եւ Սիրոս կղզիին հիւսիս արեւելքը։ Կղզին կ՛երկարի հիւսիս արեւմուտքէն դէպի հարաւ արեւելք։ Տարածութիւնն է 381 քռ․քմ․ եւ բնակչութեան թիւն է՝ 9․170։ Մայրաքաղաքն է Անտրոս կամ՝ Հորա։ Նաւահանգիստն է՝ Ղաւրիօ։ Կղզիին լայնքին եւ երկայնքին շարուած կը գտնուին 4 լեռնաշղթաներ․ անոնք կղզին 5 զուգահեռ մասերու կը բաժնեն։ 
ձախից|մինի|Ղավրիօ
Կղզիին հարաւ-արեւելքը՝ 1 ծովային մղոն հեռաւորոթեամբ, կը գտնուի Թինոս կղզին։ Հակառակ անոր թէ կղզին չեն ճեղքեր գետեր, Անտրոս հարուստ է ակերով եւ հեղետաներով, որոնք սակայն ամառը կը ցամքին։ Ունի նաեւ բազմաթիւ աղբիւրներ․ ամենածանօթն է «Սարիզա»ն, Ափիկքիա շրջանը։

Անտրոսի հողը կը պարունակէ մեծ քանակութեամբ երկաթ եւ մական, ինչպէս նաեւ փոքր քանակութեամբ պղինձ, կապար, զինկ, նիքել եւ տալկ։ 

### Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
ձախից|մինի|Մենիթես դէպի Լամիրա արահետ
մինի|Անտրոս, NATURA 2000
Անտրոս լեռնային կղզի ըլլալով, դաշտեր չունի, սակայն ունի բերրի հովիտներ որոնք կ՛ օգտագործուին բնակչութեան կողմէ։ Կը մշակուին խտղատու ծառեր, ձիթենիներ եւ անսահման այգեստաններ։  

Վայրի կենդանիներ չկան, սակայն բարձրադիր ապառաժներուն վրայ կը հանդիպինք արծիւներ, բազէներ, վայրի աղաւնիներ, կաքաւներ։ Կան նաեւ այծեր, նապաստակներ, ոզնիներ, ախազներ եւ օձեր. 

Կղզիին արահետները 4․000 տարուայ պատմութիւն ունին։ Անոնց երկարութիւնն է 200 քլմ․։ Կ՛ օգտագործուէին մինչեւ 1930-ական թուականներուն, երբ կը սկսի կղզիին ճանապարհաշինութիւնը։ Իսկ 1997-ին կը սկսի արահետներու քարտէսագրումը եւ Հոկտեմբեր 2015-ին կը փաստագրուին անոնց մէկ մասը եւ կը ներառնուին քայլարշաւի Եւրոպական քարտէսին մէջ։

### Մետաղահանքեր
ԺԹ․ եւ Ի․ դարերուն թափ առած մետաղանքերուն շահագործումը կ՛ օգնէ տնտեսութեան։ 

## Պատմական

### Հնադար - ԺԸ․ դար
մինի|Ք․Ա․ 5-րդ դար, Ղաւրիօ շրջանը գտնուած
ձախից|մինի|Սթրոֆիլա հնագիտական վայրը
Կը նկատուի թէ կղզին առաջին անգամ բնակուած է Նոր Քարէ Դարու շրջանին, Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակին, Սթրոֆիլա բնակավայրին մէջ։ Առաջին բնակիչները եղած են Քարեսներ, Փիւնիկեցիներ, Կրետացիներ, Փելասղի եւ Իոնես (յոնիացիներ)։

Յունապարսկական պատերազմին ընթացքին մաս կը կազմէ Աթէնքի Դաշինքին։  
ձախից|մինի|Քալէոթոլիս․ Անտրոսի հին մայրաքաղաքը
Հելենիստական, Հռոմէական, Բիւզանդական եւ Օսմանեան ժամանակաշրջաններուն պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան։

### Յունական Ապստամբութիւն
Յունական Ապստամբութեան ընթացքին Անտրոսին բնակիչները մասնակցեցան Պելոպոնեսի, Փսարա եւ Իտրա կղզիներու կռիւներուն։ Իր փոքր նաւատորմիղը՝ 40 առագաստանաւեր, լուրջ ներդրում ունեցաւ ապստամբութեան։ 

1870-ի տասնամեակին, Անտրոսի նաւատէրերը առագաստանաւերը կը փոխարինեն շոգենաւորով եւ նաւագնացութիւնը արագօրէն կը զարգանայ։ Էփամինոնտաս Էմպիրիքոս նաւատէրին ներդրումը կենսական է․ 1898-ին կղզին կը հաշուէր 8 շոգենաւեր, իսկ 1914-ին՝ 60։

### Ի․ Դար
մինի|Հորա
Ի․ դարասկիզբին, Հորային մէջ Տիմիթրիս Մորայիթիս կը հիմնէ «Անդրխաղաղական Ազգային Շոգենաւարկութեան» ընկերութիւնը որ կը կատարէ Յունաստան - Նիու Եորք երթեւեկութիւնը․ 1908-ին ընկերութեան ղեկը կ՛ անցնի Ղուլանտրիս ընտանիքին։

1939-ին Անտրոս կը հանդիսանայ նաւերու քանակութեամբ Յունաստանի երկրորդ նաւահանգիստը՝ 80 նաւերով։ Սակայն, Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին մեծ վնաս կը կրէ․ կը ռմբակոծուին նաւատէրուն բնակարանները եւ նաւերը։ 1950-ական թուականներուն, բնակչութեան փոքր մաս մը կը գաղթէ դէպի Փիրէա եւ Ա․Մ․Ն․։

### Ժամանակակից շրջան
մինի|Լամիրա (Էմպիրիքոս նաւատէրին ծննդավայրը), աղբիւր․
Կղզին վերագտած է իր տնտեսութիւնը, շնորհիւ նաւատէր ընտանիքներուն տնտեսական ներդրումին եւ զբօսաշրջիկութեան։ Տեղացի նաւատէրերու եւ նաւապետներու համբաւը մեծ է։

## Բնակչութիւն

## Տնտեսութիւն
Մինչեւ ԺԹ․ դարասկիզբին, Անտրոսի տնտեսութիւնը յենուած էր հողագործութեան եւ անասնապահութեան։ Յունաստանի ազատագրումէն ետք բնակիչները սկսան զբաղիլ նաւագնացութեամբ եւ առեւտուրով, մանաւանդ երբ Փսարա կղզիէն գաղթականներ կը հաստատուին։ Կղզին կը դառնայ նաւարկութեան եւ տնտեսութեան կեդրոն։  

## Նաւագնացութեան զարգացում
Կղզին ծննդավայրն է միջազգային տարողութեամբ նաւատէրերու, ինչպէս օրինակ Ղուլանտրիս եւ Էմպիրիքոս ընտանիքները, որոնք մեծ ներդրում բերած են ու կը բերեն կղզիին զարգացման։

Նաւագնացութեան զարգացումը սկսած է 1770-էն, երբ ռուսերը կղզին կը հասնին։ Բնակիչներուն նաւերը ազատ կը շրջէին Էգէական եւ մնացեալ ծովերը, ունենալով ռուսերուն պաշտպանութիւնը։ Հորա կը դառնայ առեւտրական կեդրոն։ 

## Ժողովրդակագրութիւն
ձախից|մինի|Քոհիլոս

### Բնակչութեան թիւ
Ըստ 2011-ի մադահամարին, կղզիին մնայուն բնակչութեան թիւն է 9 221։ Պատմութեան ընթացքին բնակչութեան թիւը կը խաղար 10 000 - 20 000-ի միջեւ։ Յունական ապստամբութեան (1821) նախօրեակին կղզին կը հաշուէր 16 000 բնակիչ։ 

Բնակիչները գլխաւորաբար կը զբաղին նաւագնացութեամբ եւ վաճառականութեամբ, այսպէս կղզին դարձած է նաւային եւ տնտեսական կեդրոն։ 

### Գլխաւոր բնակավայրեր
մինի|Փալէոփոլիսի հնագիտական թանգարանը
ձախից|մինի|Ք․Ա․7-րդ դարու կարաս, Հորայի հնագիտական թանգարան
Մայրաքաղաքն ՝ Հորա* կամ Անտրոս։ Գլխաւոր բնակավայրերն են՝ Քորթի, Այիա Մարինա, Րողօ, Քափարիա, Այտոնիա, Քոհիլոս, Էքսօ Վունի, Մեսա Վունի, Սթաւրոս, Սինեթի, Սթենիես, Մենիթես։

*<u>Հորա</u>․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։*

### Թանգարաններ
Անտրոս կղզին բաղմաթիւ թանգարաններ ունի՝ հնագիտական, Արդի Արուեստի, Քիքլատեսի ձիթենիի, եւայլն։ Հնագիտական թանգարաններ կան Հորա (Անտրոս) եւ Փալէոփոլիս։ 

### Անձնաւորութիւններ
Յունաստանին տուած է նշանաւոր անձնաւորութիւններ․ կաթողիկոսներ, քաղաքագէտներ, հանրածանօթ նաւատէրեր (յատկապէս միջազգային տարողութեամբ, ինչպէս՝ Ղուլանտրի եւ Էմպիրիքոս ընտանիքները), համալսարանի դասախօսներ, բանաստեղծներ, հնագէտներ, բանասէրներ, գրագէտներ, նախարարներ, եւայլն։

## Տեսարժան վայրեր

Պատկեր:Andros island, Greece - panoramio.jpg|Անտրոս, Հորա 
Պատկեր:Chora of Andros, monument in front of the Maritime Museum, 090605.jpg|Հորա, Նաւագնացութեան թանգարանի առջեւ զետեղուած յուշարձան
Պատկեր:View of Batsi - Andros, Greece - panoramio.jpg|Պացի
Պատկեր:Batsi and Gavrionisia, Andros.JPG|Պացի եւ Ղավրիոնիսիա
Պատկեր:Gavrio 845 01, Greece - panoramio.jpg|Ղավրիօ
Պատկեր:Ormos Korthiou, 090841.jpg|Քորթի եւ համանուն ծոցը
Պատկեր:Κόρθι-Άνδρος 2014-03-25 15-09.jpg|Քորթի
Պատկեր:Chora of Andros from around Lamira, 090637.jpg|Լամիրա շրջան․ արահետ
Պատկեր:Modern Paleopolis, Andros, 090699.jpg|Նոր Փալէոփոլիս
Պատկեր:Small terracotta animals 5th c BC AM Andros 090544.jpg|Ք․Ա․5-րդ դար, գտնուած Փալէոփոլիս հնավայրը
Պատկեր:Stenies village in Andros island, Greece - panoramio.jpg|Սթենիես
Պատկեր:Chora of Andros, Venetian castle, 090607.jpg|Հորա․ Վենետիկեան բերդ
Պատկեր:Old Bridge - panoramio (11).jpg|Հին կամուրջ
Պատկեր:Mesa Kastro Andros (Cyclades).jpg|Մեսա Քասթրօ
Պատկեր:Agia Aikaterini - panoramio.jpg|Այիա Էքաթերինի
Պատկեր:Pirgos Agiou Petrou (Andros).jpg|Այիոս Փեթրոս աշտարակ
Պատկեր:Dovecote near Korthiou, Andros, 090859.jpg|Աղաւներուն, Քորթի
Պատկեր:Fountain in Menites, Andros, 090620.jpg|Մենիթես
Պատկեր:Fountain with inscriptions, 1818, Andros town, 090514.jpg|Հորա․ աղբիւր Հնագիտական թանգարանին առջեւը, կառուցուած 1818
Պատկեր:Fountain in Menites, Andros, 090626x.jpg|Մենիթես, աղբիւր
Պատկեր:Chora of Andros, main street of the old town, 090597.jpg|Հորա
Պատկեր:Chora of Andros, main street of the old town,090598.jpg|Հորա
Պատկեր:Old water mill - panoramio.jpg|Հին ջրաղաց
Պատկեր:Pidima Grias Beach - panoramio.jpg|Փիտիմաս Ղրիաս ծովափ
Պատկեր:Pithara's waterfall, Apoikia, Andros.JPG|Փիթարաս ջրվէժ, Ափիքիա
Պատկեր:Andros island, close to Episkopio village.jpg|Էփիսքոփիօ գիւղին մօտերը
Պատկեր:Andros island stone built pathway.jpg|Արահետ
Պատկեր:Andros island,Lamyra village, The girl school.jpg|Լամիրա
Պատկեր:Chora of Andros, alley in the old town, 090600.jpg|Հորա
Պատկեր:Andros 01.jpg|Էմպիրիքիոն Ծերանոցը եւ Անտրէաս Էմպիրիքոսի կիսանդրին


        

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ