open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հոլլոքու

Հոլլոքու (),  գիւղ հիւսիսային Հունգարիայի՝ Նոկրատի մէջ: Գիւղը յայտնի դարձեր է որպէս բաց երկնքի տակ գտնուող ազգագրական թանգարան։ Բնակչութիւնը 465 մարդ է: 1987 թուականին ներառուեր է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ: Գիւղի անունը կը թարգմանուի որպէս «Ագռաւաքար»:

Հոլլոքուն կը գտնուի Պուտափեշտէն 90 քմ հիւսիս եւ Էկեր-էն (հունգ.՝ Eger, գերմ.՝ Erlau), 80 քմ հիւսիս-արեւմուտք: Գիւղը ինկած է Չերհեթ (Cherhat)  ոչ բարձր լեռներու հովիտի կեդրոնին մէջ։ Ողջ Հոլլոքուն իրմով կը ներկայացնէ ազգագրական թանգարան, սակայն ի տարբերութիւն նմանատիպ այլ թանգարաններու՝ Հոլլոքունի մէջ չի դադրիր սովորական կեանքը։ Գիւղի բնակիչները խնամքով կը պահպանեն կենսակերպն ու անցեալ դարերու ժողովրդական աւանդոյթները: Գիւղի շէնքերու մեծ մասը կաւաշէն տուներ են՝ փայտեայ ծածկապատշգամներով։ Գիւղին մէջ կը պահպանուին ժողովրդական արհեստները՝ աւանդական ասեղնագործութիւնը, խեցեգործութիւնը եւ փայտի փորագրութիւնը:

Պատկեր:Hollókő Ófalu Fő utca (részlet) 002.jpg|Հոլլոքու գիւղը
Պատկեր:Castle of Holloko with Panorama.JPG|Մօտակայ բլուրէն Հոլլոքուի ամրոցի տեսքը


## Տեսարժանութիւն

* **Փայտէ եկեղեցի՝** կառուցուեր է 16-րդ դարուն, վերակառուցուեր է 1989 թուականին։
* **Գիւղի թանգարան՝** ազգագրական թանգարան։ Նուիիրուած է 18-19-րդ դարերու տեղի բնակիչների կենսակերպին։
* **Փոստային թանգարան**
* **Տիկնիկներու թանգարան**
* **Սարհետ ամրոց՝** կը գտնուի գիւղի ետեւի բլուրի վրայ։

## Բնակչութիւն


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* О селе на сайте http://vengriya.org
* Венгрия. Путеводитель. «Вокруг света», 2007. ISBN 978-5-98652-117-6
* Галерея аэрофотосъёмки

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութեան վայրեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Քորսիքա

**Քորսիքա** ( , ), մեծութեամբ չորրորդ կղզին Միջերկրական ծովուն մէջ, Ֆրանսայի 27 երկրամասերէն մէկը, որ ունի յատուկ կարգավիճակ ()։ Գլխաւոր քաղաքը Այաչոն է։ Բնակչութիւնը՝ 314 486 մարդ (2011), որմով կը գրաւէ 25-րդ տեղը բոլոր շրջաններու շարքին մէջ եւ 22-րդ տեղը՝ եւրոպական շրջաններու մէջ։ Բնակչութեան հիմնական մասը քորսիքացիներ են։

9 Նոյ. 2020-ին Քորսիքայի Անսամբլեան ընդուներ է Արցախի Հանրապետութեան ճանաչման մասին բանաձեւ:

## Անուանում
Ոմանք կ'ենթադրեն, որ անուանումը առաջացեր է հին ժամանակ այստեղ բնակած քորսեր լիկուրական ցեղի անունէն։ Ոմանք ալ կը գտնեն, որ ան յառաջացեր է փիւնիկերէն *ֆորսի*՝ «անտառոտ» բառէն (իրապէս կղզիի ընդարձակ տարածութիւնը կը զբաղեցնէ անտառային եւ թփային բուսականութիւնը)։

Կղզիի հին յունարէն անուանումը եղեր է *Քիրնոս*, որ նոյնպէս փիւնիկերէն է եւ կը նշանակէ «եղջիւր, հրուանդան, ժայռ»։

#### '''Ֆրանսայի միացում'''
1768 թուականի Մայիսին Լիւդովիկոս 15-րդն ընդունել է Ժենովայի հանրապետութեան առաջարկը. Քորսիքա կղզին Ֆրանսային յանձնելու դիմաց ան ներեր է այդ պետութեան երկու միլիոն լիվր պարտքը: Մշտապէս անհնազանդ քորսիքացիներու կարծիքը Ժենովայի իշխանությունները հաշուի չեն առեր եւ այդ գործարքէն  դժգոհ կղզիաբնակներն ապստամբեր են նոր տիրողներուն դէմ: Ֆրանսան 7500 զինուոր  ղրկեր է ապստամբութիւնը ճնշելու համար, բայց այդ զօրախումբը ջախջախուեր է: Մէկ տարի անց քորսիքացիներուն հնազանդեցնելու համար Լիւդովիկոս 15-րդը 22 հազար զինուոր ղրկեր է Քորսիքա: Ապստամբները դաժանօրէն պատժուեր են: Ընդամէնը հարիւր քորսիքացի ապստամբ  կրցեր է փրկուիլ: Փրկուածներուն մեջ  եղեր է ամուսնական  զոյգ մը. յղի վիճակով  կինն ըսեր է. «Իմ որդին պիտի ըլլայ Քորսիքայի վրիժառուն»: Երեք ամիս անց ան արու զաւակ  մը կ'ունենայ, ան կը ծնի մեծագոյն քորսիքացին, Եւրոպայի առաջին միաւորողը՝ Նաբոլէոն Պոնաբարդը:

## Աշխարհագրութիւն
Երկրամասի մակերեսը 8680 քմ² է։ Կը ներառէ Հարաւային Քորսիքա եւ Վերին Քորսիքա նահանգները։

Կղզիի կեդրոնը մինչեւ 3000մ բարձրութիւն ունեցող լեռներ են։ Գետերը լեռնային են, ոչ նաւարկելի՝ Կրավոնա, Ռեսթոնիքա, Թարավօ, Թավինիանօ, Ռիցանեզէ եւ այլն։ Ամէնախոշոր գետը Կոլոն է (90 կմ)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  CNN coverage of rejection of autonomy proposals in 2003
* Քորսիքայի զբոսաշրջական քարտէզներ 
* Քորսիքայի համալսարան

*
Ստորոգութիւն:Քորսիքա
Ստորոգութիւն:Միջերկրական ծովի կղզիներ
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա

Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա (),  սպանացի պետական գործիչ, զօրավար։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
ձախից|մինի|Նոր կառավարութեան յայտարարութիւնը՝ Մատրիտի մէջ
Ռիվերա՝ 1915-1917 թուականներուն եղած է Քատիսի զինուորական նահանգապետ, այնուհետեւ՝ Վալենսիոյ, Մատրիտի, Քաթալոնիոյ հրամանատար զօրավար։ 

13 սեպտեմբեր 1923-ին Պարսելոնայի մէջ պետական հարուած կազմակերպելով տիրացած է իշխանութեան եւ ցրած խորհրդարանը: Իսկ Սեպտեմբեր 15-ին թագաւորը զինք վարչապետ նշանակած է:

Փրիմօ տէ Ռիվերա ստիպողական վիճակ հռչակած, սահմանադրութիւնը առկախած եւ նահանգներուն մէջ զինուորական կառավարիչներ նշանակած է: Անջատողականները չէզոքացնելու առաջադրանքով Պասք երկրամասին եւ Քաթալոնիոյ մէջ հալածանքներ սկսած են:

Փրիմօ տէ Ռիվերա, Ռիֆի մէջ սպանական բանակներուն հսկայական կորուստներուն ի տես որոշած է վերջ տալ գաղութային քաղաքականութեան եւ քաշել սպանական զօրքերը: Բայց երբ մարոքցիք 1925-ին յարձակման անցած են ֆրանսական զօրքերուն վրայ, ան Ափրիկէ մեկնելով ղեկավարած է կռիւները: Ֆրանսական եւ սպանական զօրքերը 1927-ին նուաճած են Ռիֆի ցեղախումբերը:

Երկրին տնտեսութիւնը վերականգնելու առաջադրանքով Փրիմօ տէ Ռիվերա առաջին հերթին ձեռնարկած է ճամբաներու կառուցման: 1924-ին բացուած է Պարսելոնայի մեթրոն: Տուէրօ եւ Էպրօ գետերուն վրայ ամբարտակներ կառուցուած են եւ առաջին անգամ ըլլալով գիւղական կարգ մը շրջաններու ելեկտրականութիւն տրուած:

Սպանիոյ մէջ 1929-ին հունձքը տկար եղած է եւ գիւղական շրջաններուն մէջ թշուառութիւնը ծայր աստիճանի հասաւ: Թագաւորը եւ բանակը հեռացած ոն Փրիմօ տէ Ռիվերայէն, եւ անոնց նեցուկը կորսնցնելէ ետք ան հրաժարած է՝ 28 Յունուար 1928-ին:

## Ծանօթագրութիւններ
Մշոյ Ճառընտիր

**«Մշոյ Ճառընտիր»** կամ **«Տօնական»**, հայերէն ամէնէն մեծ մագաղաթեայ ձեռագիրը:

## Նկարագրութիւն
**«Մշոյ Ճառընտիր»ը** կամ **«Տօնական»ը**, հայերէն ամէնէն մեծ մագաղաթեայ ձեռագիրն է: Գրուած եւ նկարազարդուած է 1200 - 1202 թուականներուն, Երզնկայի Աւագ վանքին մէջ, Բաբերդի տանտէր Աստուածատուրին պատուէրով։ Գրիչը Վարդան Կարնեցին է, իսկ ծաղկողը՝ Ստեփանոսը, որուն օգնած է նաեւ գրիչը։ Ձեռագիրը այժմ ունի 601 մագաղաթեայ թերթ (55, 3X70, 5 սմ.), իւրաքանչիւրը պատրաստուած է երինջի կամ արջառի կաշիէ։ Ձեռագիրը բաժնուած է երկու մասի, կազմ չունի, կշիռքը՝ 28 քկ. է։ 

Ձեռագիրը ճոխ զարդարուած է լուսանցքային զարդերով, գլխազարդերով եւ զարդագիրերով։ Վառ եւ ինքնատիպ են գլխազարդերը, որոնք կը յիշեցնեն շքեղ գորգեր՝ երկրաչափական, բուսական եւ անասնական զարդանախշերով: Լուսանցքային զարդերը կը զարդարեն ամէն մէկ միաւորի սկիզբ։

## Բովանդակութիւն
Ձեռագիրը ճառերու, վարքերու, վկայաբանութիւններու, պատմական քաղուածքներու եւ ներբողներու ժողովածու մըն է, որոնք դասաւորուած են տարուան տօներուն համաձայն, որմէ եկած է ժողովածուին «Տօնական» անունը։ Պահպանուած են երկու տէրունական նկարներ, մէկ էջին մէջ «Քրիստոսի Ծնունդը» իրեն կցուած նկարներով եւ այլ թերթի մէկ երրորդին մէջ՝ «Քրիստոսի Երուսաղէմ Մուտքը»։ 

## Սկզբնական Տեսք
Ձեռագիրը սկզբնական շրջանին ունեցած է 660 թերթ: 17 թերթ պահուած է Վենետիկի մէջ, 1 թերթ՝ Վիեննայի մէջ, իսկ 1977 թուականին Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանը Մոսկուայի Լենինի անուան գրադարանէն ստացած է 2 թերթ, որոնք անջատուած էին 1918-ին։

## «Մշոյ Ճառընտիր»ի Առեւանգում
1203-ին մոնկոլ-թաթարական յարձակումներու ատեն, Աստուածատուրը կը սպաննուի եւ իր ունեցուածքը կը բռնագրաւուի: Բաբերդ քաղաքի աւերման ատեն, ձեռագիրը տակաւին չէր աւարտած, կազմ ու յիշատակարան չունէր: Խլաթ քաղաքի դատաւորը պատճառաբանելով, թէ թուրք դատաւորը իրենց պարտք ունի, կը վերցնէ Աւետարանը: 

1206-ին Մուշ քաղաքի Ս. Առաքելոց վանքի հոգեւորականը եւ տեղի բնակչութիւնը կ'իմանան, որ թուրք դատաւորը վաճառքի հանած է Աւետարանը, մէկ տարուան բանակցութիւններէ ետք, կը յաջողին չորս հազար արծաթէ դրամի փոխարէն Աւետարանը ձեռք բերել եւ զայն կը տեղափոխեն Մշոյ Առաքելոց վանք: 

Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն, ձեռագիրը կրկին կը փրկուի ոչնչացումէ: Երկու հայ կիներ գաղթի ճամբուն վրայ կը գտնեն ձեռագիրը եւ կը վերցնեն իրենց հետ: Անոնք ձեռագիրը երկու մասի կը բաժնեն, որպէսզի եթէ մէկը մահանայ, գոնէ միւսը կարենայ փրկել մատեանը: Երկու կիներն ալ կ'ուղղուին դէպի Արեւելեան Հայաստան: Կիներէն մէկը կը հասնի Էջմիածին եւ ձեռագիրը կը յանձնէ, իսկ միւս կինը կը մահանայ, սակայն մինչ այդ ան ձեռագիրին մէկ մասը կը թաղէ Էրզրումի վանքի բակին մէջ: 

1920-ին, ռուսական բանակի սպայ մը կը գտնէ ձեռագիրը եւ կը տեղափոխէ զայն Թիֆլիս, յանձնելով «Հայկական Ազգագրական ընկերութեան» թանգարանին, ուրկէ կը տեղափոխուի Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան: 

## Մատեանին Քանդակը
Դաւիթ Երեւանցին «Մշոյ ճառընտիր» մատեանը խորհրդանշող քանդակ մը նուիրած է Հայաստանին` հայ գրատպութեան 500-Ամեակին եւ Երեւանը գիրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակուելուն առիթով:

## Անթոնիա Արսլանի «Լուռ Հրեշտակը»
Անթոնիա Արսլանի «Լուռ Հրեշտակը» մարդկային դիմացկունութեան եւ հերոսական հաւատքի պատմութիւն մըն է՝ Հայոց Ցեղասպանութեան եւ հայկական մեծագոյն ձեռագիրին՝ «Մշոյ ճառընտիր»ին ոդիսականին շուրջ հիւսուած։ 

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Ձեռագիրներ
Դաւիթ Երեւանցի

**Դաւիթ Երեւանցի** (Դաւիթ Նիկոլ Բաբայեան, ), հայ քանդակագործ։ Կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ Փարիզի մէջ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան։ 1968 թուականին աւարտած է Փանոս Թէրլէմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը։ 1965 թուականէն եղած է հանրապետական, համամիութենական եւ միջազգային ցուցահանդէսներու մշտական մասնակից։ Փարիզ ապրող եւ ստեղծագործող Երեւանցին մասնակցած է միջազգային ցուցահանդէսներու` Պուլկարիա, Գերմանիա, Ֆրանսա, Ֆինլանտա, Իտալիա, Ճափոն, Պելճիքա եւ այլ երկիրներ։

1970-73 տարիներուն մասնակցած է Շախմատի տան եւ Տիկնիկային թատրոնի շէնքերու ձեւաւորման աշխատանքներուն,։

1980-ին կատարած է «Իսի լը Մուլինօ»ի հայկական եկեղեցիին ճակատի յարդարանքի աշխատանքները:

2012 թուականին պարգեւատրուած է Ուիլիըմ Սարոյեանի մետալով։

## Երեւանցիին հեղինակած աշխատանքներէն
Երեւանցիին գործերէն են․

* Կոմիտասի յուշարձանը (Փարիզ)
* Ղարաբաղցի կինը (1988, Երեւան), որ կերտուած է ծնունդով շուշեցի, մենապարուհի եւ երգչուհի Արեւ Բաղդասարեանի կերպարով: Խորհրդային իշխանութիւնները արգիլած են քանդակը տեղադրել քաղաքին մէջ. անիկա երկու տարի մնացած է ձուլարանը: Արցախեան շարժումէն ետք, 1988-ին արձանը տեղադրուած է Օփերային մօտ: Սայաթ Նովա եւ Տէրեան փողոցներու խաչմերուկին վրայ:
* Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն նուիրուած յուշարձանը (2000, Լիլաս քաղաքի գերեզմանատան մէջ, Ֆրանսա) 
* Ուիլիըմ Սարոյեանի արձանը (2008, Երեւան)
* «Վարք յաւերժութեան» քանդակ (2012, Երեւան),
* Գրիգոր Հասրաթեանի յուշաքարը, պրոնզ  (2012, Երեւան):

Հեղինակ է նաեւ դրուագումներու․

* «Կոմիտաս», 1968, պրոնզ
* «Աղջիկ», 1972, պղինձ եւ այլն։

Ինչպէս նաեւ գեղանկարներու, դիմանկարներու, մետալներու, զարդերու:

## Մրցանակներ

* 1968 , իբրեւ երիտասարդ քանդակագործ արժանացած է յատուկ մրցանակի (Սոֆիա, Պուլկարիա),
* 1975, «Խեցեգործութիւնը ճարտարապետութեան մեջ» համաշխարհային ցուցահանդին արժանացած է 3-րդ աստիճանի տիպլոմի (Լեհաստան)։

## Պատկերասրահ

Ղարաբաղցի կինը քանդակ.JPG|«Ղարաբաղցի կինը» քանդակը, Երեւան
Վիլյամ Սարոյան 1.jpg| Ուիլիըմ Սարոյեանի արձանը, Երեւան
Վարք հավերժության 2.jpg|«Վարք հաւերժութեան» քանդակը, Երեւան
Cours Albert 1er Paris.jpg|Կոմիտասի յուշարձան, Փարիզ
Գրիգոր Հասրաթյանի հիշատակի հուշաքար4.jpg|Գրիգոր Հասրաթեանի յուշաքար, Երեւան



## Ծանօթագրութիւններ
Իջեւանի Պատմաերկրաբանական Թանգարան

**Իջեւանի պատմաերկրաբանական թանգարան**, հիմնադրուած է 1955-ին Իջեւանի գործկոմի կողմէ, այցելուներու համար կը գործեն 1997-էն, կը գտնուի քաղաք մտնելու ճանապարհի աջակողմեան հատուածին վրայ, համարուած է հարուստ ժառանգութիւն ունեցող թանգարաններէն մէկը։ Այժմ թանգարանին մէջ կը գործեն չորս բաժին եւ հինգ ցուցասրահ։ 1992-ին Իջեւանի պատմաերկրագիտական թանգարանէն Սարդարապատի հերոսամարտի եւ Երեւանի յեղափոխութեան (ներկայիս Հայաստանի պատմութեան թանգարան) թանգարաններ կը տեղափոխեն շուրջ 1600 ցուցանմուշներ։

## Նմուշներու նկարագրութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BB%D5%BB%D6%87%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6.jpg|մինի|Իջեւանի թանգարանի ներսի բաժինը
Իջեւանի պատմաերկրագիտական թանգարանին մէջ կան իրեր, որոնք կը պատկանին Ք.Ա. 3-2-րդ հազարամեակին, ինչպէս նաեւ ուրարտական շրջանէն, երրորդ հազարամեակէն մեզ հասած են սակր։ Պատմաերկրաբանական թանգարանի այցելուները այստեղ կրնան գտնել Սարգիս Կասեանի աշխատանքային շարք մը իրեր, ինչպէս օրինակ՝ հեռախօսը Մորզէի այբուբենով, որմով Սարգիս Կասեանը 30 Նոյեմբեր 1920-ին հեղկոմի անունէն, Հայաստանի Սովետականացման մասին կը հեռագրէ Վլատիմիր Լենինին։ Այստեղ կարելի է գտնել 1918-ի արտադրութեան դազգահ, որ օգտագործած են Քարուանսարայի եւ Շամշադինի պարտիզանները, ռատիոընդունիչ, որ Իոսիֆ Ստալինը նուիրած է առաջինը Պերլին մտած շոգենաւավարին։ Ռուս շոգենանաւավարը ապրած է Թիֆլիսի մէջ եւ Կալինինկրատ տեղափոխուելով նուիրած այն իր հայ հարեւանին։ Այնուհետեւ այս հայը վերահաստատուելով Իջեւանի մէջ` ռատիոընդունիչը յանձնած է թանգարանին: Բակին մէջ տեղ գտած թնդանօթներէն մէկը պատրաստուած է 1906-ին Սենթ Փեթերսպուրկ, մասնակցած է Առաջին Համաշխարհային պատերազմին եւ յեղափոխական կռիւներուն, իսկ երկրորդը` պատրաստուած 1927-ին Եկատերինպուրկի մէջ, մասնակցած է երկրորդ աշխարհամարտին։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%84%D5%B7%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B5%D5%A9%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6.jpg|մինի|Իջեւանի  պատմաերկրագիտական  թանգարանի  նմուշներէն

## Թանգարանի բաժիններ

* Տեղեկատուական
* Բնութեան
* Հնագիտութեան
* Ազգագրութեան
* Մեր հերոսներ

Թանգարանը բաց է Երկուշաբթի - ՈՒրբաթ օրերը, ժամը` 10:00-17:00:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տաւուշի մարզի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Իջեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Արամ Ասատուր Ալթունեան

**Արամ Ասատուր Ալթունեան** (), Հալէպի բժշկութեան բնագաւառին մէջ նշանակալի ներդրում ունեցող հայ բժիշկ։ Կրած է «Հալէպի բժիշկներու հայր» պատուանունը: 1937 թուականէն եղած է Հալէպի բժիշկներու միութեան պատուոյ նախագահ:

## Կենսագրութիւն
Ալթունեան ծնած է 1857 թուականի 21 Մարտին, Արեւմտեան Հայաստանի Սեբաստիա քաղաքը: 1881 թուականին աւարտած է Թուրքիոյ Այնթապի եռամեայ բժշկական գոլէճը:

1884 թուականին ուսանած է Նիւ Եորքի Քոլումպիայի գոլէճին մէջ: Աշխատած է Գերմանիոյ Հայտըլպըրկի յայտնի բժշկական կեդրոններուն մէջ: 6 ամիս աշխատած է Պերլինի Քոխի մանրէաբանական տարրալուծարանին մէջ:

1887 թուականին անցած է Պոլիս, ստացած է Թուրքիոյ մէջ գործելու արտօնագիր եւ աշխատած Այնթապի բժշկական դպրոցին մէջ:

1888 թուականին եղած է Վիեննայի եւ Լոնտոնի դարմանատաուները։

## Ալթունեանի գործունէութիւնը Հալէպի մէջ
1889 թուականին հաստատուած է Հալէպ, ուր 1896 թուականին իր կնոջ՝ իրլանտացի Հարրիէթ Ռիտելի հետ բացած է Մերձաւոր Արեւելքի մէջ առաջին ռենկենեան գրասենեակը եւ կատարած ընդերադիտական հետազօտութիւններ:

Այս հիւանդանոցին մէջ հետազօտութիւններ եղած են Հալէպէն այդ տարիներուն անցած յայտնի մարդիկ, ինչպէս՝ գրող Ակաթա Քրիսթին իր հնագէտ ամուսնիի հետ, իսկ  բրիտանացի հնեաբան, զինուորական եւ գրող  Թոմաս Էտուարտ Լոուրէնսը՝ Լոուրէնս Արաբացին, այստեղ բուժուած է պալարախտէ (թուպըրքուլոզ):  

Ան եղած է Հալէպի հայ բժիշկներուն ամենանշանաւորը եւ կրած «Հալէպի բժիշկներու հայր» պատուանունը։ Մեծ եղած է անոր դերը՝ Սուրիոյ առողջապահական ոլորտին մէջ:

## Ալթունեան Հիւանդանոց
Արամ-Ասատուր Ալթունեանը 1911 թուականին հիմնադրած է Ալթունեան հիւանդանոց, որ գործած է մինչեւ 1962 թուական: 1927 թուականին բացած է բուժքոյրերու դպրոց: Մեծ վաստակ ունի Սուրիոյ, յատկապէս Հալէպի առողջապահութեան զարգացման գործին:

Անձնական միջոցներով Հալէպի մէջ բացած է առաջին հայկական դպրոցը՝ հանրայայտ Հայկական վարժարանը:

## Մահ
Արամ-Ասատուր Ալթունեանը մահացած է 1950 թուականի 4 Յունուարին: Թաղուած է Հալէպի Հայ աւետարանական Էմանուէլ եկեղեցւոյ բակին մէջ:

## Պարգեւներ եւ շքանշաններ
Ստացած է՝

* Իտալական գահի ասպետ (1914),
* Սուրիական արքունեաց Բ․ (1931), Ա․ (1939) աստիճանի շքանշան,
* Նիւ Եորքի վիրաբոյժներու միջազգային գոլէճի ոսկէ մետալ (1939),
* Սուրիական արքունեաց Ա․ աստիճանի շքանշան (1939),
* Սուրիական արքունեաց Գերագոյն աստիճանի շքանշան (1950):

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Ով ով է. հայեր: Կենսագրական հանրագիտարան, հտ. 1, 2005 էջ 50-51։
* Սուրիահայ տարեցոյց, Հալէպ 1925, Էջ 250:
Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան

**Երեւանի Ժամանակակից արուեստի թանգարան**, հիմնուած է 1972-ին գլխաւորապէս Հենրիկ Իգիթեանի, քաղաքապետ Գրիգոր Հասրաթեանի եւ ժամանակի ականաւոր հայ նկարիչներու ջանքերով:

## Ցուցադրութիւն
Ներկայացուած են հիմնականին հայ ժամանակակից նկարիչներու՝ Մինաս Աւետիսեանի, Վրոյր Գալստեանի, Յակոբ Յակոբեանի, Լաւինիա Բաժբեուկ-Մելիքեանի, Էմիլ Գազազի, Սարգիս Համալբաշեանի, Աշոտ Ղազարեանի (Աշոտ-Աշոտ) եւ այլոց ստեղծագործութիւնները։

Թանգարանի առաջին ցուցանմուշները հայ արուեստագէտներու նուիրատուութիւններն էին եւ 1960-ականներու՝ Հայաստանի ու Սփիւռքի նկարիչներու գործեր։ Յետագային ցուցանմուշներու քանակը աւելցած է ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան գեղարուեստական ֆոնտի եւ ձեռքբերումներու շնորհիւ։ Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին Մինաս Աւետիսեանի, Աշոտ Յովհաննիսեանի, Մարտին Պետրոսեանի, Գայիանէ Խաչատուրեանի, Վրոյր Գալստեանի, Վաղարշակ, Հենրի ու Ռոբերտ Էլիբեկեաններու, Յարութիւն Կալենցի, Ռուդոլֆ Խաչատրեանի, Վարուժան Վարդանեանի, Աշոտ Բայանդուրի, սփիւռքահայ նկարիչներ Ժիրայր Օրագեանի, Ժանսեմի, Գառզուի, Ասատուր Պզտիկեանի եւ ուրիշներու գործերէն։ Թանգարանի հաւաքածոն համալրուած է միջին ու երիտասարդ սերունդի՝ Սարգիս Համալբաշեանի, Արթուր եւ Արարատ Սարգսեաններու, Մարինէ Դիլանեանի, Ալբերտ Յակոբեանի, Սամուէլ Պաղտասարեանի, Արեւիկ Արեւշատեանի, Կամօ Նիգարեանի, Տիգրան Մատուլեանի, Թենի Վարդանեանի եւ այլ ճանչցուած նկարիչներու աշխատանքներով։ 2004-ին բարերար Գրիգոր Մուրատեանը թանգարանին նուիրած է ամերիկաբնակ ճանչցուած նկարիչ եւ քանդակագործ Էմիլ Գազազի աշխատանքներէն։ Թանգարանը մայրաքաղաքի տարբեր ցուցասրահներուն մէջ («Գէորգեան», «Ակադեմիա» եւ այլն), Հայաստանի նկարիչներու միութեան դահլիճներուն մէջ յաճախակի կը կազմակերպէ ցուցահանդէսներ, հրատարակած է շարք մը ալպոմներ՝ «Քոչար», «Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքեան», «Յովնաթանեանից Մինաս», «Թանգարան», «Մինաս Աւետիսեան», «Վրոյր Գալստեան», «Աշոտ Յովհաննիսեան» եւ այլն։ 2006–2007-ականներուն Ֆրանսայի մէջ՝ «Հայաստանի տարի», 2007-ին Հռոմի մէջ՝ «Հայ մշակոյթի օրեր» ծրագրերու շրջանակներուն թանգարանը կազմակերպած է նոր ցուցադրութիւններ, տպագրած գրացուցակներ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Կապանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան

**Կապանի ժամանակակից արուեստի թանգարան**, կը հանդիսանայ Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարանի մասնաճիւղ, հիմնադրուած է 1990-ին, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Հենրիկ Իգիթեանի նախաձեռնութեամբ եւ տեղական իշխանութիւններու աջակցութեամբ։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին գեղանկարիչներու, քանդակագործներու, գրաֆիկներու եւ դեկորատիւ կիրառական արուեստի վարպետներու աշխատանքները։

Բացի կապանցիներէն թանգարան կ՚այցելեն պատուաւոր հիւրեր գրեթէ բոլոր երկիրներէն։ Եղած են պատուիրակութիւններ Գերմանիայէն, Պելառուսիայէն, Ռուսաստանէն, Կլենտելէն։ «Վորլդ Վիժն Հայաստանի»-ի աջակցութեամբ տարածքային զարգացման ծրագրի շրջանակներուն մէջ կը կազմակերպուին մանկական ցուցահանդէսներ եւ գեղանկարիչ Ռ. Կամոյեանի անհատական ցուցահանդէսը։ 2013-ին կազմակերպուած է Կապանի նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս «Աշուն-2013» խորագիրով եւ տպագրուած է գիրք։ Կապան քաղաքի տօնի առթիւ կազմակերպուած է գեղանկարչական աշխատանքներու ցուցահանդէս։ 2014-ին կազմակերպուած է Կապանի 4 նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս, հեղինակներ՝ Բորիկ Մինասեան, Լ. Առաքելեան, Ա. Աբրահամեան, Նարեկ Մինասեան։ 9 Ապրիլ 2015-ին բացուած է ցուցահանդէս «Կը յիշեմ եւ կը պահանջեմ» խորագիրով՝ նուիրուած Հայոց Մեծ Եղեռնի 100-ամեակին։ 16 Ապրիլին թանգարանային գիշեր միջոցառում, 18 Ապրիլն՝ թանգարանային միջազգային օրուայ առթիւ մշտական ցուցադրութիւն եւ դասախօսութիւն Բ. Մինասեանի կողմէ «Հայ նկարիչներու անդրադարձը Մեծ Եղեռնին»։

Թանգարանին մէջ իրենց փորձը կը կատարեն արուեստի պետական քոլեջի ուսանողները, արուեստի եւ գեղարուեստի դպրոցներու սաները։

## Միջոցառումներ
Բացի մշտական ցուցադրութենէն, թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին Կապանի նկարիչներու անհատական եւ խմբակային ցուցահանդէսներ (Արմինէ եւ Սարօ Կալենցներ, Ռուդոլֆ Խաչատրեան, Ռոբերտ եւ Հենրի Էլիբեկեաններ, Անատոլի եւ Ալեքսանդր Գրիգորեաններ, Յովհաննէս Զարդարեան, Սարգիս Համալբաշեան, Արարատ Սարգսեան, Աշոտ Բայանդուր, Լեւոն Թոքմաճեան, Էդիկ Վարդանեան, Վրոյր Գալստեան, Արամ Իսաբեկեան, Ռաֆֆի եւ Ռուբէն Ադալեաններ, Վարուժան Վարդանեան եւ այլն), մշակութային բազմաբնոյթ միջոցառումներ։ OBCE –ի Կապանի գրասենեակի հետ միասին կազմակերպուած են Կապանի նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս եւ տպագրուած գիրք։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Կապան քաղաքի Ռոմանոս Մելիքեան փողոցի թիւ 8 հասցէով։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Ցուցահանդէս Կապանի ժամանակակից արուեստի թանգարանումին մէջ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Սիւնիքի մարզի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Կապանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Ծոց

մինի|Պենկալեան ծոցը քարտէզի կամ քարտէսի վրայ (Bay of Bengal)
մինի| San Sebastian, Spain Սան Սեպասթիըն քաղաքի ծոցը (պատկեր տիեզերքէն)

**Ծոց**, ովկիանոսի, ծովի կամ լճի՝ ցամաքի մէջ մտած մաս։ Ծոցի հիմնական ջրափոխանակութիւն, ջրաբանական (hydrological) ու ջրաքիմիական պայմանները նոյնանման են ջրաւազանի պայմաններուն, որուն մաս կը կազմէ եւ չի տարբերիր։ Խոշորներէն են (Gulf of Alaska)Ալասքայի,(Bay of Bengal) Պենկալեան ծոցերը։

Ովկիանոսի որոշ մասեր աւանդաբար ծոցեր կ'անուանուին,հակառակ իրենց ջրաբանական առանձնայատկութիւններուն բնատիպ ծովեր են (Gulf of Mexico) (Մեքսիքական, Հուտսընի (Hudson Bay), Պարսից ծոցերը եւ այլն)։

## Սահմանում
Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան «Ծովային իրաւունքի մասին քոնվենսիոն»-ը ծոցը (bay) կը սահմանէ որպէս ափագիծի յստակօրէն գծագրուած խորշ մը, որուն խորութիւնը իր բերանի լայնութեան հետ այնպիսի համամասնութիւն ունի, որ կը պարունակէ ցամաքով շրջապատուած ջուրեր եւ կը կազմէ աւելին, քան ափի սովորական կորութիւնը։ Սակայն, խորշ մը չի կրնար համարուիլ ծոց, եթէ անոր տարածքը հաւասար կամ աւելի մեծ չէ այն կիսաշրջանին, որուն տրամագիծը այդ խորշի բերանը հատող գիծն է. հակառակ պարագային, այն կը կոչուի բացածոց (bight)։

### Տեսակներ

* **Բաց** – ծոց մը, որ ամէնալայնն է իր բերանի հատուածին մէջ եւ երկու կողմերէն շրջապատուած է հրուանդաններով։
* **Փակ** – ծոց մը, որուն բերանը աւելի նեղ է, քան անոր ամէնալայն մասը եւ առնուազն մէկ կողմէն շրջապատուած է թերակղզիով։
* **Կիսափակ** – բաց ծոց մը, որուն ելքը դէպի աւելի նեղ ջրանցքներ կը վերածուի իր բերանին մէջ գտնուող մէկ կամ աւելի կղզիներու պատճառով։
* **Արգելապատնէշային (Back-barrier)** – կիսափակ ծոց մը, որ բաց ջուրերէն բաժնուած է մէկ կամ աւելի արգելապատնէշային կղզիներով կամ ցամաքալեզուակներով։
* **Իրաւաբանական (Juridicial)** – իրաւական տարբերակում, որ որոշակի չափանիշներու համապատասխանող ծոցը կը սահմանէ որպէս «ներքին ջուրեր» եւ հետեւաբար՝ պետութեան պատկանող ջուրեր, այլ ոչ թէ միջազգային կամ տարածքային ջուրեր։ Գլխաւոր չափանիշը կը մնայ այն, որ ծոցի զբաղեցուցած տարածքը պէտք է մեծ ըլլայ իր բերանին վրայ գծուած կիսաշրջանէն։ Այս սահմանումէն կախեալ են այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են՝ ծովայատակի եւ անոր օգտակար հանածոներու իրաւունքը, ձկնորսութեան վերահսկողութիւնը, նաւաստիներու «անմեղ անցման» (innocent passage) իրաւունքը եւ թէ արդեօք տուեալ ափը միջազգային սահման է, թէ ոչ։

### Ծոց / Ծովածոց (Gulf)
Ծովածոցը (gulf) ովկիանոսէն կամ ծովէն դէպի ցամաք տարածուող ջրային մեծ խորշ մըն է, որ սովորաբար (թէեւ ոչ միշտ) աւելի մեծ է եւ ունի աւելի նեղ բերան, քան սովորական ծոցը (bay)։ Այս եզրը աւանդաբար օգտագործուած է ափագիծով շրջապատուած, խոր եւ նաւարկելի աղի ջուրերու մեծ տարածքներու համար։ Շատ ծովածոցներ առեւտրական նաւարկութեան կարեւոր գօտիներ են, ինչպէս օրինակ՝ Պարսից ծոցը, Մեքսիքական ծոցը, Ֆիննական ծոցը եւ Ատենի ծոցը։

Պատկերասրահ

Պատկեր:Balaclava bay.jpg
Պատկեր:Geirangerfjord (6-2007).jpg
Պատկեր:Lagoon-of-venice-landsat-1.jpg|Վենետիկեան ծովածոց: Տեսարան տիեզերքէն (Lagoon of Venice):
Պատկեր:Dniester liman.jpeg|(The Dniester (/ˈniːstər/ NEES-tər)) Տնիսթըրի լիման, ձեւաւորուեր է Տնիսթըր գետի բերանին: Տեսարան տիեզերքէն:


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ծոցեր
Անիկ Ստեփանեան

**Անիկ Ստեփանեան** (), իրանահայ ատամնաբոյժ։ Իրանի առաջին կին ատամնաբոյժը։

## Կենսագրութիւն
Ստեփանեան ծնած է Թեհրան: Տարրական կրթութիւնը ստացած է Թեհրանի  Հայկազեան եւ Ժաննա տ'Արք դպրոցներուն մէջ: 1941 թուականին աւարտած է Թեհրանի համալսարանի ատամնաբուժական բաժինը: 

Ան առաջին կին ուսանողն էր, որ սրված է ատամնաբուժութիւն եւ յետագային ալ դարձած Իրանի առաջին կին ատամնաբոյժը:

## Գործունէութիւն
Անիկ ժշկական գործունէութիւն ծաւալած է 1945-1970 թուականներուն՝ հօր` Յարութիւն Ստեփանեանի եւ եղբօր մօտ:  

Անիկ Ստեփանեան եղած է կաթոլիկ հոգեւոր քոյրերու եւ Սահակեան իգական դպրոցներուն տնօրէնն ու արտօնատէրը: Կապող օղակ հանդիսացած է Իրանի կանանց կազմակերպութեան եւ Թեհրանի կանանց բարեգործական միութեան միջեւ: 1965 թուականին Թեհրանի բարեգործական միութեան կողմէն մասնակցած է Իրանի մէջ տեղի ունեցած կանանց իրաւունքներու համաժողովին: 1965 թուականին այդ կազմակերպութեան կողմէն մասնակցած է Իրանի մէջ տեղի ունեցած կանանց իրաւունքներու համաժողովին:

2000 թուականին գովասանքի արժանացած է Կիլիկիոյ հայկական Թեմի առաջնորդ Արամ Առաջինին կողմէ:

## Ծանօթագրութիւններ
Ժաննա Բարսեղեան

Ժաննա Բարսեղեան (ֆր.՝ Jeanne Barseghian), Սթրասպուրկի քաղաքապետ, ֆրանսահայ բնապահպան, քաղաքական գործիչ: 2020 թուականին տեղական բնապահպանական կուսակցութեան կողմից առաջադրուեր է Սթրասպուրկի քաղաքապետի թեկնածու: Նախընտրական քարոզարշաւի առաջնորդերէն է: Բարսեղեանը ընտրութիւններուն կը գլխաւորէ Ֆրանսայի EELV «Եւրոպա, Բնապահութիւն, կանաչներ» կուսակցութեան ցուցակը։ Ժաննա Բարսեղեանը այդ Սթրասպուրկի քաղաքապետի պաշտօնի միակ կին թեկնածուն է:
Բացի ֆրանսերէնէ, ան լաւ կը տիրապետէ գերմաներէնի, անգլերէնի եւ հայերէնի:

28 Յունիս 2020-ին, Ֆրանսայի Կանաչներու կուսակցութեան թեկնածու **Ժաննա Բարսեղեան** 42,5% ձայներով ընտրուեցաւ Սթրասպուրկի քաղաքապետ:

## Կենսագրութիւն

Ժաննա Բարսեղեանը ծնած է Փարիզեան շրջանի Սիւռէն քաղաքին մէջ, հայ հօրմէ եւ պրըթոն մօրմէ: Ան Հայաստանի առաջին խորհրդարանի անդամ Պերճուհի Պարտիզպանեան-Բարսեղեանի ծոռնուհին է : Ֆրանսահայ Ժաննա Բարսեղեանն ընտրուեցաւ Սթրասպուրկի քաղաքապետ]:  Փափաքած է անասնաբոյժ դառնալ, բայց բնագիտութեան եւ քիմիայի իր նիշերը շատ յաջող չըլլալով ստիպուած եղած է այլ «ուղեգիծի» մը՝ տնտեսութեան եւ ընկերաբանութեան հետքերով յառաջանալու: 2002 թուականին տեղափոխուեր է Սթրազպուրկ, ուր ուսումնասիրեր է ֆրանս-գերմանական օրէնքները եւ դարձեր բնապահպանական իրաւաբան: Որպէս բնապահպան-պաշտպան՝ մասնակցեր է բազմաթիւ բնապահպանական նախագիծերու: Բարսեղեանը կը համագործակցի նաեւ Հայաստանի հետ՝ իրականացնելով նախագիծեր (ecotourism) կենսելորտային զբօսաշրջութեան, շրջակայ միջավայրի պահպանութեան եւ թափոններու վերամշակման ոլորտի մէջ : Ընտրուեր է Սթրասպուրկ քաղաքային խորհուրդի կազմին մէջ 2014 թուականին: Ան քաղաքային խորհուրդի եւ բնապահպաններու խումբի համանախագահն է, միաժամանակ՝ Եւրոմեթրոփոլիս (Eurometropolis) աւագանու խորհրդական:

## Աղբիւրներ
*French-Armenian Jeanne Barseghian Running For Strasbourg Mayor
*Jeanne Barseghian 2020
*Écologiste & Citoyenne
*French-Armenian Jeanne Barseghian elected Mayor of Strasbourg
*Ժաննա Բարսեղեան Ընտրուած Է Սթրասպուրկի Քաղաքապետ

## Ծանօթագրութիւններ

ի քաղաքապետ]]

[Ստորոգութիւն: [Սթրասպուրկ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բնապահպան
Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ
Կուլիէլմօ Մարքոնի

**Կուլիէլմօ Մարքոնի** (), ձայնասփիւռի գիւտարար։ Իտալացի գիւտարարարը հիմնուած է Վատիկանի ձայնասփիւռը։ Կայանին բացումը կատարած է երջանկայիշատակ Պիոս ԺԱ. Հռոմի Պապը՝ 12 Փետրուար 1931-ին։

## Կենսագրութիւն
Մարքոնին ծնած է հարուստ ազնուական ընտանիքի յարկին տակ, Իտալիոյ Պոլոնիա քաղաքը՝ 25 Ապրիլ 1874 թուականին։ Եղած է ընտանքին երկրորդ զաւակը։ Մաքրոնին եւ իր աւագ եղբայրը Ալֆենսոնէ 2-էն մինջեւ 6 տարեկան, ապրած են իրենց մօր եւ խորթ հօր տունը, Անգլիոյ Պետֆորտ քաղաքը։

Սովորած է տունը։ Ան քսան տարեկանին սկսած է կարդալ Հայնրիխ Հերցի փորձերը, իսկ Հերցի փորձերը ցոյց կու տային անտեսանելի ելեկտրամագնիսական ալիքները: Մարքոնին կը հաւատար, որ այդ ալիքները կրնան օգտագործուիլ երկար հեռաւորութիւններու վրայ ձայնային ազդանշաններ ուղարկելու համար՝ առանց լարերու անհրաժեշտութեան: Այս աւելի դիւրին կը դարձնէր հաղորդակցութիւնը, քան հեռագիր օգտագործելը: Այս ալիքներով ան կրնար նաւեր ուղարկել ովկիանոս:

1895 -ին, մէկ տարուան քրտնաջան աշխատանքէն ետք, Մարքոնին յաջողեցաւ կատարել գիւտը, որպէսզի ռատիօ կայաններ ուղարկէ Ատլանտեան ովկիանոս:

## Ծանօթագրութիւններ
Խորէն Նազարեան

**Խորէն Նազարեան**, ծնած է 1920-ին, Խարբերդ, եկած է Հալէպ 1930-ին, Նախնական ուսումը ստացած է Ազգաին Հայկազեան Վարժարանին մէջ, զոր աւարտելէ ետք՝ երկու տարի յաճախած է Մխիթարեան Վարժարանը:  

1932-ին, եղբ. Թադէոս Թիւթելեանի քաջալերանքով մուտք գործած է ՀՄԸՄ-ի շարքերը: Եղած է գայլիկ քաղաքի մասնաճիւղին, որ այդ օրերուն Հալէպի միակ մասնաճիւղն էր, իսկ Նոր Գիւղի մասնաճիւղը յառաջացած է 1934-ին: Այդ օրերուն վարչութեան ատենապետը եղած է Լուտեր Մասպանաճեանը, իսկ իր խմբապետը՝ եղբ. Նշան Թիւյսիւզեանը, որուն տքնաջան աշխատանքով կարելի եղած է կերտել սերունդ մը, ազգային ոգիով եւ գիտակցութեամբ լիցքաւորուած: 

Ան մաս կազմած է նաեւ փողերախումբին: 1939-ին դարձած է վարիչ-առաջնորդ, ապա փոխ խմբապետ: 

1957-ին նշանակուած է խմբապետ, երբ եղբ. Լեւոն Պապլուզեանը դադրած է խմբապետական պաշտօնէն:

1963-ին դարձած է շրջանային ընդհանուր խմբապետ, վարած է բանակումներ իբրեւ ընդհանուր խմբապետ: 

1961-1971 եղած է վարչական: 1975-ին կազմուած է հալէպահայ միջ-սկաուտական խորհուրդը, որուն ատենապետ նշանակուած է ան: Խորհուրդը կ՚ընդգրկէր ՀՄԸՄ-էն 3 սկաուտներ, իսկ ՀՄՄ-էն, ՀԲԸՄ-էն եւ Վասպուրականէն 2-ական սկաուտներ. Կազմը աշխատած է 10 տարիներ, որու ընթացքին չորս միութիւնները միասնաբար կազմակերպած են տօնակատարութիւններ տարբեր առիթներով, ինչպէս Ապրիլ 24, Վարդանանք, առաւել նաեւ հարց-պատասխանի մրցումներ: 12 տարի եղած է Ազգ. Կիւլպէնկեան վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետ: 1988-ին, արժանացած է ՀՄԸՄ-ի «Արժանեաց» շքանշանին: 

Եղած է Քեսապի բանակավայրի առաջին հիմնադիրներէն, նաեւ ղեկավարած է բանակավայրի շինութեան առաջին յանձնախումբը: 

## Աղբիւր
* Հ․Մ․Ը․Մ․-ական դէմքեր Ա․ Հատոր։
Արթուր Պիւլպիւլեան

**Արթուր Պիւլպիւլեան** (), հայ գիւտարար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ամերիկեան բանակի կողմէ օգտագործուած A14 հակակազային դիմակի հեղինակը։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Պիւլպիւլեան ծնած է 1900 թուականին՝ Կեսարիոյ մօտակայքը։ ԱՄՆ գաղթած է 1920-ին: Յաճախած է Միտլպերի ճեմարանիը, ուր ստացած է համարսարանի եւ բնական գիտութիւններու մագիստրոսի աստիճան։ Տիպլոմային աշխատանքներ կատարած է Պրաունի եւ Այովայի համալսարաններուն մէջ։ 1928 թուականին ընդունուած է Մինեսոթայի համալսարանին ատամնաբուժութեան բաժինը ու ստացած՝ ատամնաբուժական վիրաբոյժի դոկտորի աստիճան։ 1931 թուականին նոյն հաստատութենէն ներս նշանակուած է ատամնաշարութեան դաստիարակիչ։

Պիւլպիւլեան եղած է ԱՄՆ-ի՝ Մայոյի Բժշկական թանգարանի առաջին տնօրէնը։ Աշխատած է բժկական աշխատակազմին հետ եւ ստեղծած բովանդակային ցուցանմուշներ։ 

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Արմաշի Դպրեվանքի Մատենադարան

**Արմաշի դպրեվանքի մատենադարան**, Արմաշի Չարխափան վանքին մէջ գրչագրեր  ժողոված են դեռեւս 17-րդ դարէն։

## Պատմութիւն
1786-ին կառուցուած է մատենադարանի յատուկ շէնք։ 18-րդ դարու վերջը, Չակր Հասանի արշաւանքի ժամանակ, ոչնչացուեցան վանքի բոլոր գրչագրերը։ Նոր հաւաքածոյ սկսաւ գոյանալ 19-րդ դարու սկիզբէն։ Նուիրատուութիւններու եւ տեղի ընդօրինակուած ձեռագրերու հիման վրայ 1889-ին հիմնուեցաւ դպրեվանքի մատենադարանը։ 1904-ին Արմաշի դպրեվանքի մատենադարանի գրչագրերու թիւը հասած է 223-ի (գիտականօրէն ցուցակագրած է Յակոբ Թոփճեանը)։ Մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը անոնց թիւը կրկնապատկուած է։ 1915-ին Մեծ Եղեռնի ժամանակ այդ ամէնը ոչնչացաւ։ Արմաշի դպրեվանքի մատենադարանի ձեռագրերը ընդօրինակուած են 14-19-րդ դարերուն։ Հնագոյնը 1351-էն էր, սակայն եղած են նաեւ ձեռագրեր, որոնց կողերուն կարուած էին մեսրոպեան երկաթագրով գրուած պահպանակներ։ 14-րդ դարուն կար 4, 15-րդ դարուն 7, 16-րդ դարուն 8, 17-րդ դարուն 30, 18-րդ դարուն 58, 19-րդ դարուն 116 ձեռագիր։ Մեծ մասը գրուած է Արմաշի մէջ, ինչպէս նաեւ Կ․ Պոլիսի, Սեբաստիոյ, Կեսարիոյ, Ամասիայի, Եկեղեաց գաւառին, Կարինի, Էջմիածինի, Հռոմի, Ղրիմի, Լեհաստանի, Երուսաղէմի եւ հայաբնակ այլ վայրերու մէջ։ Այդտեղ պահուած է Թովմա Մեծոփեցիի «Պատմութեան» 1597-ին ընդօրինակուած գրչագիր մը, Յովհան Ոսկեբերանի անտիպ գործերը, Սիմէոն Երեւանցիի ինքնագիր քարոզ-գիրքը, բժշկարաններ, բառարաններ, խազագրուած ձեռագրեր, Միքայէլ Չամչեանի նամականին, որ Կիլիկիոյ Հայկական թագաւորութեան անտիպ  դատաստանագիրք մըն է։ Սակաւաթիւ մանրանկարչական ձեռագրերուն մէջ կային Գրիգոր Մագիստրոսի, Ներսէս Շնորհալիի, Գրիգոր Նարեկացիի, Գրիգոր Տաթեւացիի եւ այլոց դիմանկարները։

## Գրականութիւն

* Թոփճեան Հ․, Ցուցակ ձեռագրաց Արմաշի վանքին, Վնտ․, 1962
* Քոլանջեան Ս․, Մեր ձեռագրական կորուստները, «Էջմիածին», 1967, № 5

Ստորոգութիւն:Մատենադարան
Աչըք Ռատիօ

Աչըք Ռատիօ

### «Ակօս» Ձայնաւոր

Պոլսոյ հայկական «Ակօս» շաբաթաթերթի անձնակազմը 10 Նոյեմբեր 2012-էն սկսեալ՝ ամէն Շաբաթ առաւօտեան ժամը 9ին, «Ակօս»ի ձայնը լսելի կը դարձնէ «Աչըք Ռատիօ»ի հաղորդումով:  Ձայնասփիւռի 94.9 յաճախականութեամբ շատ կարճ ալիքի վրայ հաղորդում կատարող «Աչըք Ռատիօ» արդէն ծանօթ ձայնասփիւռի կայան մըն է մտաւորական շրջանակներուն մէջ: «Աչըք Ռատիօ»ն իր հաղորդումներուն մէջ յատուկ տեղ կու տայ գրական, գեղարուեստական, մշակութային եւ յատկապէս ալ շրջապատի խնդիրներու:
Նախատեսուած ծրագիրը պիտի պատրաստէ ու ներկայացնէ «Ակօս» թերթի աշխատակազմը: Զանազան նիւթերու մասին կարծիքի փոխանակումներով կայանալիք յայտագիրին մէջ յատուկ բաժին մըն ալ տրամադրուած է Հայերէն լեզուն ծանօթացնելու համար: «Այբ-Բեն-Գիմ» կոչուող այդ հատուածը պիտի ներկայացնէ հայերէնի վաստակաւոր ուսուցչուհի Շուշան Էօզօղուլ:

### «Ակօս»-ի ներկայացուցած նախագիծը
Աչըք Ռատիօ-ի եթերոով «Ակօս»-ի ներկայացուցած նախագիծը պիտի կոչուի «Ռատիօ Ակօս», որուն ընթացքին Թուրքիոյ եւ աշխարհի տարբեր իրադարձութիւններու վերաբերեալ պիտի տրամադրուին տեղեկութիւններ եւ հարցազրոյցներ:

Նշենք, որ Աչըք Ռատիօ-ն Նոյեմբեր 1-էն մէկ հետաքրքրական նախագիծ եթեր հանած է` «Հայ գրականութեան նմուշներ»-ը, որուն ժամանակ կ’ընթերցուին 1912-ին Սարգիս Սրենցի կողմէ կազմուած եւ վերջերս վերահրատարակուած «Հայ գրականութեան նմուշներ» գիրքին մէջ տեղ գտած ստեղծագործութիւնները:

Երուանդ եւ Փայլին Թովմասեաններու կողմէ ներկայացուող ծրագրին մէջ կ’ընթերցուին նաեւ ժամանակակից հայ գրողներու ստեղծագործութիւններու թրքերէն թարգմանութիւնները:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Açık Radyo 94.9 Radio Agos Recording Archive
* Açık Radyo
*Email «Ի՞նչ եփեմ»ի նման «Ի՞նչ գրեմ»
*Իսթանպուլի մէջ երգ երգոց
Ստորոգութիւն:Ձայնասփիւռի կայաններ
Ստորոգութիւն:Հայկական ձայնասփիւռի կայաններ
Ստորոգութիւն:Հաղորդումներ
Ստորոգութիւն:Հաղորդակցութեան տեսակներ
Նիկոլ Պէզճեան

**Նիկոլ Պեզճեան** (), միջազգային մրցանակներու դափնեկիր, ֆիլմարուետի աշխարհին մէջ շարժապատկերի գործիչ, Փիէսի եւ շարժանկարի  բնագիր գրող, հանրածանօթ բեմադրիչ:Ֆֆիլմարտադրութեան եւ ուսումնասիրութեան մասնագէտ: Անոր պատմողական, վաւերագրական եւ հայեցակարգային ֆիլմերը ցուցադրուած են բազմաթիւ միջազգային փառատօներու եւ ժամանակակից արուեստի նուիրուած ձեռնարկներու ընթացքին, եւ այնուհետեւ գնահատուած է հեղինակաւոր մրցանակներով:

### Կենսագրութիւն
Նիկոլ Պեզճեանը ծնած է 1955 թուականին, Հալէպ։ 17 տարեկանին  տեղափոխուելով Պոսթըն ԱՄՆ՝ ուսաներ է Նիւ Եորքի տեսողական արուեստներու դպրոցին ( BFA School of Visual Arts) մէջ, ապա ութ տարի բեմադրիչի եւ ֆիլմարտադրիչի մասնագիտութիւն ստացեր է MFA Լոս Անճելըսի UCLA համալրսարանէն Քալիֆորնիայի համալսարանի մէջ ։

ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներուն մէջ  բեմադրեր է հայերէն եւ անգլերէն ներկայացումներ, մասնաւորապես՝ յիշարժան է 1976-ին Ուոթըրթաունի մէջ անոր ներկայացուցած Շիրվանզադէի «Պատուի համար» փիէսի հայերէն բեմադրւթիւնը։ 1994 թուականին Նիկոլ Պեզճեանը հանդիսատեսի դատին  յանձներ է իր լաւագոյն աշխատանքը «Սիսեռ»  շարժապատկերային ֆիլմը։

2012 թուականին Կօշիկներս Պոլիս ձգեցի ֆիլմը ներկայացուցեր է «Ոսկէ ծիրան» միջազգային կինոփառատօնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրին մէջ։

1997-ի գարնան, Նիկոլ Պեզճեան Լիբանան տեղափոխուած է:

1997-2000-ին` Պէյրութի «Ֆիուչըր» միջազգային հեռուստակայանի գործադիր արտադրիչ: Բեմադրեր է շարք մը թատերական ներկայացումներ եւ շարժապատկերներ ԱՄՆ-ի եւ Լիբանանի մէջ:

Պէզճեան գերդաստանը 19-րդ դարէն սկսեալ մեծ ներդրում ունեցած է Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ կեանքին մէջ, ըլլալով նոյնիսկ հիմնադիրներէն Այնթապի քոլեճին»:

### Միջազգային փառատօներու Մրցանակին արժանացած
Պէզճեան 2015ին արժանացած է «Ոսկէ առիւծ» մրցանակին Վենետիկի երկամեայ (Venice Biennale) փառատօնին՝ հայկական տաղաւարին իր մասնակցութեամբ: 2002ին՝ «Ոսկէ արծիւ» մրցանակին Ռոթերտամի Արաբական Ֆիլմի փառատօնին, 2002ին՝ «Ոսկէ Փանտա» մրցանակին Չինաստանի Sichuan փառատօնին, նոյնպէս 2002ին՝ «Ոսկի Ալէֆ» մրցանակին Պէյրութի Միջազգային փառատօնին:

### Ֆիլմագրութիւն
Բեմադրիչ, հեղինակ եւ ֆիլմարտադրիչ Նիկոլ Պէզճեան Ընտրուած ֆիլմերը

*Broken Dinners, Postponed Kisses:    2018
*Me Water Life:  2017
*Temple of Light: 2016
*After This Day:   2016
*Կաթ, Մեխակ ու Երգ Րենական 2012 ( Milk, Carnation & a a Godly Song 2012)
*Canakayna:   2015
* «Նոյն դարպասը», (վաւերագրական), 2014 (The Same Gate 2014)
* «Շնորհակալութիւն, տիկնայք եւ պարոնայք», 2014 (Thank You, Ladies, & Gentlemen 2014) 
*Հայրենի հող 2008 (Home/Land:  2008)
*Կօշիկներս Պոլիս ձգեցի (ֆիլմ, 2011 (I left My Shoes in Istanbul 2011)
*Աւիւն 2003 (Verve 2003) 
*Roads Full of Apricots 2001                                  
*Muron:  2002
* Սիսեռ (1992) (Chickpea 1992)
* Մոխրագոյն ձիու ժամը (1984)  (Hour of the Gray Horse) 
* Մի ժայռ, մի պարան եւ մի ծառ
* Օճախ Քարմենական 1982
* Դահլիճը

## Աղբիւրներ
*Ֆիլմեր Նիկոլ Պեզճեան 
*ԱՐԺԷՔՆԵՐ. Մտերմիկ զրոյց բեմադրիչ, հեղինակ, ֆիլմարտադրիչ եւ միջազգային մրցանակներու դափնեկիր Նիկոլ Պէզճեանի հետ 
*biennale4  Nigol Benzjian
*Nigol Bezjian’s Ceaseless Search for Truth and Discovery — An Interview

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1955 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Սեպտեմբեր ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Շարժապատկերի գործիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հալէպ քաղաք ծնունդներ
Արլէն Աւագեան

Արլէն Աւագեան (, ), հայազգի պատմաբան: Պատմական գիտութիւններու դոկտոր (1985), փրոֆէսոր (1993): 

## Կենսագրութիւն
Արլէն Աւագեան ծնած է 1939-ին: 1961-ին աւարտած է Գոլումպիա համալսարանի արուեստի պատմութեան բաժինը, MA in History (1975) 1975 թուականին՝ Մասսաչուսեթսի Ամհերսթի համալսարանի մագիստրոսի տիտղոսը and EdD (1985): 1993-2001 թուականներուն դասաւանդած է նոյն համալսարանին մէջ, 2001 թուականէն՝ կանանց հասարակական հետազօտութիւններու բաժնի տնօրէն: 

Աշխատութիւնները կը վերաբերին կանանց գլխաւոր հարցերուն:

## Երկեր
* Through the Kitchen Window: Women Explore the Intimate Meaning of Food and Cooking, Boston, 1997; An Armenian American Memoir, N. Y., 1992.
* Lion woman's legacy։ an Armenian-American memoir, New York: Feminist Press at the City University of New York, 1992
* (with Barbara Haber) From Betty Crocker to feminist food studies: critical perspectives on women and food, Amherst: University of Massachusetts Press, 2005

## Աղբիւրներ
* UMass Amherst Libraries Special Collections & University Archives  Avakian, Arlene Voski
* Academic Seminar:Sabancı University Arlene Avakian 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Պատմական գիտութիւններու դոկտորներ
Ստորոգութիւն:Հայ փրոֆէսօրներ
Ստորոգութիւն:Գոլումպիայի համալսարանի շրջանաւարտներ
Տիժոն

**Տիժոն** (), քաղաք Ֆրանսայի մէջ։ Պուրկունտի երկրամասի վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Փարիզէն 326&nbsp;քմ դէպի հարաւ-արեւելք։

## Անուանում
Անուանումը առաջացեր է հռոմէական տիրապետութեան շրջանին Divio անձնանունէն:

## Բնակչութիւն
Ըստ 2010 թուականի տուեալներու շրջանի բնակչութիւնը կը կազմէ 151 212 մարդ:

## Քոյր քաղաքներ

Տիժոնը Ֆրանսայի ամենաշատ քոյր-քաղաքներ ունեցող քաղաքներէն է, բացի այդ, այն առաջին քաղաքներէն է. որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն յետոյ քոյր-քաղաք դարձաւ գերմանական քաղաքին հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Սուրբ Խաչ Դպրեվանք (Պոլիս)

**Սուրբ Խաչ Դպրեվանք**, Պոլսոյ մէջ հայկական երկրորդական վարժարան։ Հիմնուած է 1953-ին, Պոլսոյ Սկիւտարի թաղամասին մէջ։

## Պատմականը
Ըստ կալուածագրի մը Սուրբ Խաչ Վարժարանի մը անուան կը հանդիպինք 1706-ին Մուալլիմհանէ անուամբ։ Սկիւտարի նշանաւոր հրդեհները 1791-ին, 1825-ին եւ 1846ին հրոյ ճարակ կը դարձնեն վարժարանի շէնքը, որ վերջին անգամ կը կառուցուի 1892-ին։

1919-ին վարժարանին մէկ մասը որբանոցի կը վերածուի մինչեւ 1938։ 1953-ին Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեանի ջանքերով Սուրբ Խաչ վարժարանը միջնակարգ, լիսէ եւ ընծայարանի բաժիններով դպրեվանքի կը վերածուի։ Ընծայարանի բաժինը 1967-ին կը փակուի եւ վարժարանը Սուրբ Խաչ լիսէ անուամբ կը շարունակէ իր գոյութեան։  

1987-1988 տարեշրջանին երկսեռի կը վերածուի։ Վարժարանը ներկայիս քառամեայ լիսէի մակարդակով ուսում կը ջամբէ երկսեռ աշակերտներու։ Կը դասաւանդուի հայերէն, թրքերէն, անգլերէն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, կենսաբանութիւն, փիլիսոփայութիւն, հոգեբանութիւն, տարրաբանութիւն եւ բնագիտութիւն դասերը: 

## Ծանօթագրութիւններ
Պուշեհր

**Պուշեհր** (‎ [buːˈʃehr]) ՝ քաղաք-նաւահանգիստ Իրանի հարաւը, Պուշեհր նահանգի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Իրանի հարաւ-արեւմուտքը, Պարսից ծոցի ափին։ Բնակչութեան թիւը՝ 161 674 մարդ (2006)։

## Անուանում

Կ'ենթադրուի, որ անուանումը առաջացեր է արաբերէն ապու-շահր՝ «քաղաքներու հայր» արտայայտութենէն։

## Պատմութիւն
Պուշեհրը հիմներ է Նատիր շահը 1736 թուականին, հին *Ռիշեխր* բնակավայրի մէջ։
մինի|ձախից
18-րդ դարու վերջը, անգլիացիները Պուշեհրի մէջ կառուցեցին լիարժեք ռազմածովային կայան։ 19-րդ դարուն Պուշեհրի նաւահանգիստը դարձաւ Պարսից ծոցի խոշորագոյն նաւահանգիստներէն մէկը։ 1856-1857 թուականներու Անգլօ-պարսկական պատերազմի ժամանակ 1856ին անգլիացիները գրաւեցին քաղաքը։ Քաղաքի կայազօրը յանձնուեցաւ 1856 թուականի Դեկտեմբերի 9-ին։

Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 1915 թուականին քաղաքը երկրորդ անգամ գրաւուեցաւ անգլիացիներու կողմէ՝ խոչնդոտելով գերմանացիներու տիրապետութեանը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Պուշեհրը քանի մը այլ քաղաքներու հետ կը հանդիսանար հիմնական նաւահանգիստ, որմով ԽՍՀՄ կը տեղափոխուէին ապրանքներ։

## Բնակչութիւն
Քաղաքի բնակչութիւնը 2016 թուականի մարդահամարի տուեալներով կը կազմէր 223 504 մարդ, որոնք կը կազմէին 63 820 տնտեսութիւն։ Պուշեհրը Պուշեհր օսթանի բնակչութեամբ ամէնախոշոր քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչութեան փոփոխութիւնը ժամանակի ընթացքին տրուած է ստորեւ.

Բնակչութեան մեծ մասը կը կազմեն Շիա իսլամները։ Քաղաքին մէջ կը բնակէին նաեւ արաբներու եւ ափրիկէցիներու փոքրամասնութիւններ։

## Աշխարհագրութիւն
Պուշեհրը կը գտնուի Իրանի հարաւ-արեւմուտքը, Պարսից ծոցի ափին։

## Տնտեսութիւն
Պուշեհրի մօտ կը կառուցուի հիւլէական ելեկտրակայան։ Շինարարութիւնը սկսեր է գերմանացի քոնցեռնը (*Kraftwerk Union*) եւ դադրած է 1980ին։ 1992ին Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ կը կնքուի միջկառավարական համաձայնագիր։ 1998ին ՀՖԲ վերսկսաւ շինարարութիւնը, սակայն Իրանի առաջադրած պայմաններու պատճառով շինարարութիւնը ձգձգուեցաւ։

## Գրականութիւն
* Պրոքհաուսի եւ Եփրոնի հանրագիտական բառարան

## Արտաքին յղումներ
* Bushehr Travel Guide 
* Bushehr, The Persian Gulf

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Պարսից ծոցի նաւահանգիստներ
Ստորոգութիւն:1736 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Քոթ տ'Օր

Քոթ տ'Օր (ֆրանսերէն` Côte-d'Or), նահանգ Ֆրանսայի արեւելքը։ Բնակչութեան թիւը 2006-ի տուեալներով  532.948 է, որ 49-րդ ցուցանիշն է:

## Պատմութիւն
Քոթ տ'Օրը 4 Մարտ 1790-ին Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ կազմաւորուած 83 սկզբնական նահանգներէն մէկն է։ Ձեւաւորուած է նախկին Պուրկունտի նահանգի մէկ մասէն։
* Քոթ տ'Օր նահանգի կարգային թիւն է՝ 21։

## Աշխարհագրական տուեալներ
Անունը թարգմանաբար կը նշանակէ` «Ոսկեայ լանջ»։ Շրջապատուած է Ֆրանսայի նահանգներէն վեց նահանգներով՝ Եոնն (Yonne), Նիեվր (Nièvre), Սոն է Լուար Saône-et-Loire, Եուրա (Jura), Օպ (Aube) եւ Վերին Մարն (Haute-Marn)։ 

Տարածքը 8763 քմ2 է։ Տիժոնէն դէպի հիւսիս կ'երկարի Լանկր սարահարթը, հարաւ-արեւելքէն կը հոսի Սոն գետը։
Նահանգին մէջ կը մտնեն 3 շրջաններ (district), 43 գաւառ եւ 707 համայնք։

## Տնտեսութիւն
Քոթ տ'Օր նահանգը Ֆրանսայի մէջ կը գրաւէ խաղողագործութեան առաջաւոր դիրքը։ Այստեղի խստապահանջ եւ աշխատասէր մարդիկ կ'արտադրեն աշխարհի, թերեւս, լաւագոյն Փինօ նուար եւ Շարտոնէ գինիները։ Միւս մշակաբոյսերէն են ցորենը եւ գետնախնձորը։ Շատ կը հանդիպինք նաեւ ոչխարներու հոտերու եւ կովերու նախիրներ։ Տարածաշրջանը յայտնի է նաեւ Տիժոնի մանանեխով։

## Զբօսաշրջութիւն

File:Palais des Ducs.JPG|Պուրկունտի դուքսերու պալատ Տիժոնի մէջ։
File:Hostel Dieu Beaune.jpg|Հիւրատուն
Մասքաթ

**Մասքաթ** (), Օմանի մայրաքաղաքն է եւ խոշորագոյն քաղաքը։ Մասքաթ նահանգապետութեան գլխաւոր քաղաքը։ Նաւահանգիստ է Օմանի ծոցի ափին։

2005 թուականի դրութեամբ բնակչութիւնը կազմեր է 650 հազար մարդ, իսկ 2015 թուականի Մայիսին տեղի ունեցած մարդահամարի տուեալներուն համաձայն՝ 1.56 միլիոն մարդ:
## Պատմութիւն
Հին ժամանակներուն Մասքաթը եղեր է Խունկի ճանապարհի աննշան կէտը, որով խունկը կը տեղափոխուէր Հռոմէական կայսրութիւն: Ռազմավարական նշանակութիւնը ձեռք բերեր է XVI դարուն, փորթուկալցիներու կողմէ բնակավայրը գրաւելէն յետոյ։ Համեմունքներու եւրոպական առեւտրային գործարանները եւ պահեստները Մասքաթի մէջ գոյատեւեցին մինչեւ 1649 թուականը, երբ քաղաքին տիրացեր է Օմանի արաբ շէյխը եւ զայն դարձուցեր է իր մայրաքաղաքը։ Օմանի իշխանութիւններու կալուածները, տիրութիւնները կը տարածուէին դէպի հեռու հարաւ, ընդհուպ մինչեւ Մոզամպիք: Հարստութեան աղբիւրը ստրկավաճառութիւնն էր։

1803 թուականին տեղական սուլթանը յետ կը մղէ վահապիներու յարձակումը։ 19-րդ դարու կէսերուն ստրկութիւնը պաշտօնապէս վերցուեր է, քաղաքը անկում ապրեր է, իսկ սուլթանը իր մայրաքաղաքը տեղափոխեր է Զանզիպար:

## Տնտեսութիւն
Օմանի արդիականացումը սկիզբ առնելէն յետոյ, 1970 թուականին Մասքաթի մէջ տեղի կ'ունենայ ենթակառուցուածքի եւ քաղաքայնացնումի արագ զարգացում եւ, ինչպէս այդ տեղի կ'ունենայ աշխարհի այլ քաղաքներուն մէջ, հարեւան քաղաքները միաւորուեր են՝ ստեղծելով (Megapolis) Մեկափոլիսը:

Հիմնական կեդրոնները կրնան բաժնուիլ երեք խումբերու՝ Արեւմտեան Մասքաթ, Կեդրոնական Մասքաթ եւ Արեւելեան Մասքաթ։

## Փոխադրամիջոց
Քաղաքին մէջ կը գործէ Մասքաթ միջազգային օդանաւակայանը:

## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի միակ գործող մզկիթը Սուլթան Քապուսի մզկիթն է։

## Աշխարհագրութիւն
Մասքաթի տարածքը իր արուարձաններուն հետ միասին կը կոչուի Մայրաքաղաքային շրջան։ Կը զբաղեցնէ մօտ 1500 քմ² տարածք:

## Կլիմա

## Քոյր-քաղաքներ
 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Ֆրանցիսքօ Ֆրանքօ

**Ֆրանցիսքօ Ֆրանքօ Պաամոնտէ** (,, սպանացի սպայ, զօրավար, Սպանիոյ ղեկավար 1939 թուականէն մինչեւ իր մահը՝ 1975 թուականը։ Ֆրանքոն ծնած է զինուորականի ընտանիքի մէջ եւ դարձեր է ամենաերիտասարդ զօրավարը Սպանիոյ մէջ եւ ամենաերիտասարդ  զօրավարներէն մէկը Եւրոպայի մէջ 1920-ական թուականներուն:

Որպէս ուժեղ պահպանողական՝ ան հիասթափութիւն ապրեցաւ, երբ 1931 թուականին միապետութիւնը Սպանիոյ փոխարինուեցաւ հանրապետութեամբ: 1936 թուականի ընտրութիւններուն պահպանողականները պարտութիւն կրեցին Ժողովրդական ճակատէն, վերջիններս եկան իշխանութեան։ Դուրս գալով հանրապետութեան դէմ՝ Ֆրանքոն եւ այլ զօրավարներ կազմակերպեցին յեղաշրջման փորձ, որմէ ալ սկսաւ  Սպանիայի քաղաքացիական պատերազմը: Միւս գեներալների մահէն յետոյ Ֆրանքոն դարձաւ իր կուսակցութեան միակ առաջնորդը։

### Կանայք Սպանիոյ մէջ Ֆրանքոյի կառավարման ժամանակ
thumb|Ֆրանքոն եւ իր տիկինը Քարմեն Փօլոն 1968 թուականին:
Ֆրանքոյի ժամանակ կինը պէտք է ըլլայ բարութեան եւ հոգածութեան չափանիշը, կինը պէտք է սիրէ իր զաւակներուն, ծնողներուն, եղբայրներուն, հաւատարիմ ըլլայ իր ամուսնոյն, ըլլայ միշտ իր ընտանիքի կողքին։ Պաշտօնական գաղափարախօսութեան համաձայն կինը պետք է հոգ տանի իր ընտանիքի եւ զաւակներու նկատմամբ։ Պատերազմի աւարտէն անմիջապէս յետոյ չեղեալ համարուեցան սեռական հաւասարութեան մասին օրէնքները։ Կինը չէր կարող ըլլալ դատաւոր կամ վկայութիւն տար դատարանի մէջ։ Կանայք նաեւ չէին կարող դառնալ համալսարաններու փրոֆէսօրներ։ Անոնց բոլոր գործերը պէտք է կառավարուէին ամուսիններու կամ հայրերու կողմէ։ Նոյնիսկ 1970-ական թուականներուն կանայք կարող էին ձերբակալուիլ եւ բանտ նստիլ դաժան ամուսինէ փախուստի համար։ Մինչեւ 1970-ական թուականները կանայք չէին կարող ունենալ դրամատան հաշիւ առանց ամուսնու կամ հօր համաձայնութեան: 1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն շատ սահմանափակումներ վերացուեցան, սակայն շատերը մնացին տակաւին Ֆրանքոյի մահէն յետոյ, մինչեւ սեռային հաւասարութեան մասին օրէնքներ ընդունուեցան:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգրութիւններ:Ուիքիփետիա:Կաղապարներ

: *[http://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Allpages&from=&namespace=10 Կաղապարներու ձեւաւորվող ցանկ]*

Ստորոգութիւններ:Ուիքիփետիա:Կառավարում
Վարվառա (Վարիա) Սահակեան

**Վարվառա Սահակեան** (Վարիա),  Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Երեք Կին Պատգամաւորներէն մին**,**

Աւետիք Սահակեանի (Հայր Աբրահամի) կինն էր։ Առաջին հանրապետութեան տարիներուն ընտրուած է խորհրդարանի պատգամաւոր եւ ընդգրկուած կրթական ծրագիրներու մէջ: Այդ շրջանին  անհրաժեշտ դեղորայքի պակասէն մահացաւ անոր զաւակը: Ատոր յաջորդեց` Հայաստանի խորհրդայնացումը, ամուսինին բանտարկութիւնը: Փետրուարեան յեղափոխութեան ժամանակ Վարիան, ամուսինը եւ երկու զաւակները՝ Արմէնն ու Սուրէնը ոտքով փախան Թաւրիզ: Այստեղ վեց տարի ապրելէ ետք Սահակեանները փոխադրուեցան Հարաւային Իրան, Հետագային` Իրաք: Սակայն կլիման չափազանց վատ ազդեց Վարիայի առողջութեան վրայ, որուն պատճառով ալ ընտանիքը ստիպուած եղաւ տեղափոխուի Լիբանան:

Մահացած է 1934-ին:

## Ընտանիք
Վարվառա Սահակեանի եւ Աւետիք Սահակեանի (Հայր Աբրահամի) որդիներ՝ Արմէնը ծնած է 1905-ին:

Թաւրիզեան կեանքի ծանր պայմաններուն մէջ անգամ, մտաւորական Աւետիք Սահակեանի միակ մտահոգութիւնը որդիներուն լաւ կրթութիւն ապահովելն էր: Կրտսեր որդին Արմէնը 1921-ին կ'ընդունուի Թաւրիզի երկսեռ հանրակրթական միջնակարգ ուսումնական հաստատութիւնը, որ կ'աւարտէ Յունիս 1923-ին՝ գերազանց յառաջադիմութեամբ: Այնուհետեւ Արմէնը կը մեկնի Փարիզ, ուր հասարակ աշխատաւոր էր երկաթուղային կայարանի մէջ, ապա կը յաջողի աշխատանք ճարել ռուսական թերթերէն մէկուն տպարանին մէջ: Այս ծանր կեանքին զուգահեռ Արմէնը կրցաւ ուսանիլ եւ աւարտել Սթրասպուրկի Համալսարանի հանքաբանութեան բաժինը՝ Քարիւղի նաւթի մասնագիտութեամբ: Նոյն դժուար պայմաններուն դիմակայելով Վարվառա (Վարիա) Սահակեանի եւ Աւետիք Սահակեանի (Հայր Աբրահամի) անդրանիկ որդին՝ Սուրէնը կ'աւարտէ Փրակի մէջ Քիմիագիտութեան կաճառը, ապա կ'անցնի Պուքրէշ, Ռումանիա, ուր ապրուստը ապահովելու համար թաքսիի վարորդ կ'աշխատի։

## Պէյրութ, Լիբանան Հայ Օգնութեան Միութիւն
Պէյրութի մէջ ան ներգրաւուած է հասարակական գործունէութեան մէջ՝ մասնակցելով Օգնութեան Խաչի աշխատանքներուն: 1932-ին կորսնցուցած է միւս զաւակը, մէկ տարի անց` ամուսինը:
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆՆ ՈՒ ԿՆՈՋ ՆԵՐԳՐԱՒՈՒՄԸ