Մորթի այրուածքներ

մինի
**Մորթի այրուածքի ախտանշանը** մորթի բացայայտ վէրքն է իր զանազան երեւոյթներով` մորթի կարմրութիւն, ուռեցք, կորուստ եւ ջրափշտիկներ:

Մորթի այրուածքները կը դասակարգուի` ըստ այրուածքին յառաջացուցած վէրքի խորութեան, տարածութեան եւ ախտանշաններու տարողութեան:

## Այրուածքի աստիճաններ
Առաջին աստիճանի այրուածքը միայն մակերեսային է, կը տեւէ քանի մը օր եւ կը յայտնուի ցաւով ու մորթի կարմրութեամբ եւ կրնայ դիւրաւ վերածուիլ երկրորդ աստիճանի այրուածքի:

Երկրորդ աստիճանի այրուածքը կը յայտնուի ցաւով, մորթի կարմրութեամբ, վէրքի շրջապատի ուռեցքով եւ ջրափշտիկներով: Կը տեւէ 2-3 շաբաթ:

Երրորդ աստիճանի այրուածքը կը յայտնուի այրած եւ փճացած մորթով, որ կ'ունենայ տարբեր-տարբեր գունաւորումներ, բացուած ջրափշտիկներ եւ բաց, խորունկ ու մեծ վէրքեր, ինչպէս նաեւ` մարմնական ջրանուազումով: Ան մորթի որոշ սպիացումի հետք կը ձգէ:

Մարմինի մակերեսի 20 առ հարիւրէն աւելի մեծ` երկրորդ եւ կամ երրորդ աստիճանի այրուածքի պատճառով տեղի կ'ունենայ զգալի մարմնական ջրանուազում, որուն ախտանշաններն են` ծարաւ, փսխուք, կեդրոնացումի պակաս, մոռացութիւն, արագ սիրտի զարկ, զարկերակային ճնշումի նուազում, մէզի նուազում եւ մարմնին մէջ կալիումի կորուստ:

## Միջոցառումներ
Առաջին աստիճանի այրուածքները ընդհանրապէս յատուկ դարմանումի չեն կարօտիր. միայն լուալ այրուածքը մաքուր եւ պաղ ջուրով:

Մեծ այրուածքներու պարագային`

* Կեդրոնանալ հիւանդին շնչառութեան, սիրտի զարկին, արեան ճնշումին, գիտակցութեան եւ արթնութեան վրայ, ապա կատարել շտապ օգնութիւն՝ ըստ կարիքի:
* Հեռացնել ենթական կրակէն, քիմիական նիւթերէն, ապա մարել կրակը:
* Անջատել ելեկտրական հոսանքը զոհէն:
* Հանել զոհին այրած հագուստները, սակայն չդպչիլ անոնց, եթէ անոնք հիւանդին մարմինին փակած են:
* Պահել հիւանդը տաք եւ ապահով տեղ մը:
* Չծածկել մեծ վէրքը որեւէ օծանով:
* Տալ հիւանդին ցաւազրկող դեղեր:
* Երկրորդ կարգի պզտիկ այրուածքներու պարագային, լուալ օճառով եւ մաքուր` գաղջ ջուրով, ծածկել օծանով եւ կամ գաղջ ջուրի մէջ թաթխուած մաքուր լաթով մը:
* Երրորդ աստիճանի պարագային, չլուալ վէրքը եւ ո՛չ ալ օծան եւ կամ փոշի գործածել. միայն ծածկել մաքուր լաթով մը:
* Մեծ տարածութեամբ երկրորդ եւ երրորդ աստիճանի այրուածքի պարագային, չզովացնել հիւանդը, այլապէս ան կրնայ ունենալ ջերմանուազում:
* Զոհը արագօրէն փոխադրել մօտակայ հիւանդանոց, երբ`

ա.- Զոհը անգիտակից եւ շնչահեղձ է:

բ.- Երկրորդ եւ երրորդ աստիճանի այրուածքը կը գտնուի դէմքին, աչքերուն եւ ձեռքերուն վրայ:

գ.- Մարմինի մակերեսին 15 առ հարիւրէն աւելին այրած է:

դ.- Այրուածքը երրորդ աստիճանի է եւ կամ երկրորդ աստիճանի, բայց մեծ է:

ե.- Զոհը անչափահաս է եւ կամ տարեց է:

զ.- Այրուածքը ելեկտրականութեան հոսանքի հետեւանք է:

է.- Զոհը արդէն կը տառապի այլ մտահոգիչ հիւանդութենէ մը:

Հիւանդանոցային խնամքը կը կատարուի` ըստ հիւանդին առողջական ընդհանուր վիճակին եւ այրուածքին տարողութեան: Խորունկ այրուածքներ կը կարօտին մորթային ինքնապատուաստումի, այսինքն հիւանդին մարմինի զանազան մասերէն առողջ մորթի պատուաստում կը կատարուի ծածկելու համար բոլորովին բաց վէրքերը:

Դարմանումի ընթացքին բժիշկը առաւելագոյն ուշադրութեամբ կը խնամէ հիւանդը, որպէսզի չպատահին մորթային մնայուն կարծր սպիացում եւ կծկում-պրկուածութիւն, ինչպէս նաեւ՝ յօդերու անշարժացում: Դարմանումին մաս կը կազմեն նաեւ ֆիզիքական միջոցառումները, ի մասնաւորի`բարեխառն ջերմութեան գործածութիւնն ու մարզանքը, որպէսզի յօդային կարծրացում եւ անշարժացում, ինչպէս նաեւ մորթային կծկում-պրկուածութիւն չյառաջանան: Այս բարդութիւններու պարագային, մորթային ինքնապատուաստումը  դարձեալ պարտաւորիչ կը դառնայ: Հիւանդին կը ներարկուի պրկախտի պատուաստ, կը տրուին բնասպիտով հարուստ սննդանիւթեր եւ կենսանիւթեր: Ըստ կարիքի, կը կատարուի նաեւ արեան փոխներարկում:

Դէմքի, աչքերու, քիթի, շրթունքներու այրուածքները ընդհանրապէս սովորական դարմանումներու կողքին, կը կարօտին նաեւ գեղագիտական վիրաբուժութեան եւ մորթային ինքնապատուաստումի: Վիզի այրուածքը կրնայ ստեղծել շնչառական համակարգի դժուարութիւններ՝ շնչահեղձութիւն, ձայնի խռպոտութիւն, խռչափողատապ, ցնցղատապ, թոքատապ, շնչահեղձութիւն եւ կապտախտ: Այս բոլոր բարդութիւնները կրնան կարօտիլ շնչափողածակումի:

### Ելեկտրական հոսանքի եւ կայծակի այրուածքներ
Ելեկտրական այրուածքը կը յառաջանայ ելեկտրական հոսանքի եւ կամ կայծակի ուղղակի ենթակայ ըլլալով: Այս այրուածքը կ'ունենայ ելեկտրական հոսանքի մուտքի եւ ելքի կէտերը, որոնք յաճախ նշմարելի չեն ըլլար մորթին վրայ: Ելեկտրական հոսանքը մորթի մակերեսէն անցնելէ ետք, կը քալէ առաւելաբար ջիղերու եւ մկաններու հիւսկէններու վրայէն եւ կը հասնի մարմինի զանազան օրկաններուն: Ան կը յառաջացնէ մակերեսային մորթային այրուածք, ներքին օրկաններու վնաս, սիրտի անկանոն զարկ, շնչահեղձութիւն եւ շնչադադար: Ելեկտրական հոսանքը իր վնասները կը հասցնէ՝ ըստ իր տեսակին, զօրութեան, տեւողութեան եւ մուտքի վայրին, ինչպէս նաեւ`մարմինի դիմադրողականութեան:

###### Ելեկտրական այրուածքի ախտանշանները
*Ելեկտրական այրուածքի ախտանշանները կրնան ըլլալ.* 

* Մակերեսային մորթի այրուածք, 
* մկանային ակամայ պրկումներ եւ ցնցումներ, 
* սիրտի արագ զարկ, 
* շնչահեղձութիւն եւ շնչադադար, 
* գիտակցութեան կորուստ, 
* ուղեղային վնաս, 
* մկանային անշարժութիւն եւ անդամալուծութիւն, 
* ներքին օրկաններու վնաս եւ փճացում, 
* ոսկրային կոտրուածքներ,
* գանկային վնաս:

Կայծակնահար անհատը կ'ունենայ անցողակի եւ կամ մնայուն հետեւանքներ` ըստ կայծակի ուժգնութեան եւ տեւողութեան: Ան կրնայ ունենալ` 

* մորթային այրուածք, 
* ներքին օրկաններու վնասներ, 
* ուղեղային եւ ջղային դրութեան վնասներ, 
* մոռացկոտութիւն, 
* շփոթութիւն, 
* անգիտակցութիւն, 
* ոտքի եւ ձեռքի անզգայութիւն ու անշարժութիւն, 
* ականջաթմբուկի պատռուածք, 
* ակնազօդ, 
* հոգեբանական խանգարում, 
* անքնութիւն, 
* սիրտի անկանոն զարկ, 
* սրտադադար եւ մահ:

**Դարմանում**

Դարմանումը կը կայանայ` ըստ կայծակնահարութեան զօրութեան եւ հիւանդին առողջական ընդհանուր վիճակին: Անգիտակցութեան եւ շնչադադարի եւ կամ սիրտի զարկի բացակայութեան պարագային, կը կատարուի շտապ վերակենդանացում, որմէ ետք հիւանդը կը փոխադրուի հիւանդանոց, ուր կը կատարուին դարմանումի անհրաժեշտ միջոցառումները:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անյետաձգելի բուժօգնութիւն
Ստորոգութիւն:Սուր ցաւեր
Ստորոգութիւն:Վնասուածքներ