open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Եզնիկ Ապահունի

**Եզնիկ Ապահունի** (), հայ մշակութային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է իր կրթութիւնը Խասգիւղ թաղամասի Շահնազարեան վարժարանի մէջ։ Երիտասարդ տարիներէն խանդավառուած է թատրոնով եւ մտաւորական շարժումով։ Եռանդուն մասնակցութիւն ունեցած է «Արտաւազդեան» թատերական ընկերութեան կազմակերպման մէջ։ Բազմիցս խաղցած է տարբեր փիէսներու մէջ։ 1868 թուականին դարձած է հոգեւորականՙ շարունակելով մասնակցիլ մշակութային կեանքին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ապաշա

**Ապաշա** (), քաղաք Վրաստանի Սամեկրելօ եւ Զեմօ-Սուանէթի մարզին մէջ՝ 4941 բնակչութեամբ։ Կը գտնուի 283&nbsp;ք․մ․ հեռաւորութեամբ, դէպի արեւմուտք՝ Թիֆլիսէն։

Վրաստանի համայնավար կուսակցութեան առաջնորդ Էդուարդ Շեւարդնաձէն 1970 թուականներուն խմբած է բոլոր շրջանային գիւղատնտեսական հաստատութիւնները, կոլխոզները եւս, վարչական ընկերութեան մը ինչ որ օգնած է չքաւոր Ապաշայի շրջանի բարգաւաճման եւ գիւղատնտեսական արտադրութեան աշխատանքներուն կապակցութեամբ։ Այս եղած է առաջին անձնական ձեռնարկութիւնը Սովետական Միութեան Լենինի օրերէն ի վեր։

## Յայտնի ապաշցիներ
* Կոնստանտին Գամսախուրդիա (1893 - 1975), վրացի գրող։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վրաստանի քաղաքներ
Ապարանի Այր Մարդոց Տարազներ

**Ապարանի այր մարդոց տարազներ**, Ապարանի շրջանի տղամարդոց տարազը կը նմանէր միւս գաւառներուն, այն տարբերութեամբ, որ աղքատ դասակարգը շապիկի վրայէն կը հագնէր պլուզ վերնազգեստը, իսկ հարուստը՝ արխալուղ: Շալվար, անդրավարտիքի համար յարմար էին կապոյտ եւ սեւ գոյները: Արխալուղին վրայ կաշիէ գօտի կը կապէին: 19րդ դարէն սկսեալ աւելի գործածական էին արծաթէ գօտիները: Իբրեւ վերնհագուստ գործածուող չուխան ունէր բազմաթիւ տարբերակներ՝ պարզ, փոթաւոր եւ դարսերով: Ամուրի երիտասարդները չուխա չէին հագներ: Պսակի օրը չուխա հագնիլը պարտադիր էր:

## Աղբիւր

* «Հայկական Տարազներու Պատկերագիրք», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 28։
Ստորոգութիւն:Տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տարազներ
Ստորոգութիւն:Ապարան
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Ապարանի Դաշտ

**Ապարանի դաշտ**ը կամ սարահարթը, տարածուած է Արագածի եւ Ծաղկունեանց լեռներուն միջեւ, Քասաղ գետի հովիտին մէջ՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզին մէջ։

## Աշխարհագրական Տուեալներ
Տարածքը մօտ 200&nbsp;քմ², տարածուած է հիւսիս-արեւմուտքից հարաւ-արեւելք։ Բարձրութիւնը 1800-2000&nbsp;մ է։ Մակերեւոյթը բլրաալիքավոր է՝ տեղ-տեղ դարաւանդներով ու արտաբերման կոներով։ Ապարանի դաշտի հարաւը կը գտնուի Ապարանի ջրամբարը։ Կան ստորերկրեայ ջուրերու պաշարներ, բազմաթիւ աղբիւրներ։ Տեսարանը լեռնատափաստանային է։ Կը մշակեն գլխաւորաբար ցորեն, գարի եւ բանջարեղէն. զարգացած է անասնապահութիւնը, պանրագործութիւնը եւ թռչնաբուծութիւնը։ Բնորոշ կենդանիներէն են դաշտամուկը, ճագարամուկը, գայլը, աղուէսը, նապաստակը, գորշուկը, դաշտային արտոյտը եւ լորը։

## Կլիմայ
Կլիման չափաւոր ցամաքային է, Յունուարին միջին ջերմաստիճանը՝ -9.6&nbsp;°C, Յուլիսին՝ 16.6&nbsp;°C, Ամառը մեղմ է. միջին ջերմաստիճանը՝ 16-էն 32, տարեկան տեղումները՝ 550-650 մմ։



Պատկեր:Lusagyugh panorama.jpg|Ապարանի դաշտին տեսքը Լուսագիւղէն



## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստանի դաշտեր
Շինզոյ Ապէ

**Շինզոյ Ապէ** () Ճափոնի 96րդ եւ ներկայիս վարչապետն է, վերընտրուած է 2012-ի Դեկտեմբերին, այնուհետեւ՝ 2014-ի Դեկտեմբերի 14-ի ընտրութիւններու արդյունքին։ Նաեւ Ճափոնի Լիպերալ-տեմոքրաթական կուսակցութեան նախագահն է։

2006-ին Ապէն դարձաւ երկրի 90րդ, Ճափոնի ամէնաերիտասարդ եւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն յետոյ ծնուած առաջին վարչապետը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Նակաթոյ, քաղաքական անցեալով ընտանիքին մէջ։ Պապը՝ Քան Ապէն եւ արտգործնախարար աշխատած հայրը՝ Շինթարոյ Ապէն քաղաքական գործիչներ եղած են։ Ապէի մայրը՝ Եոքոյ Քիշին 1957-էն մինչեւ 1960-ը Ճափոնի վարչապետ եղած Նոպուսուքէ Քիշիի դուստրն է։

### Ուսում Եւ Քաղաքական Գործունէութիւն
1977-ին աւարտած է Սէյքէյի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը եւ սովորելով անգլերէն, ընդունած է ԱՄՆ-ու Հարաւային Քալիֆորնիոյ համալսարանը։ 1979-ին Ճափոն վերադարձած է եւ պողպատաձուլական գործատունէն ներս աշխատանքի անցած է, որտեղ աշխատած է երեք տարի։ Քաղաքական գործունէութիւնն սկսած է 1982-ին, դառնալով արտաքին գործերու նախարարի պաշտօնն զբաղեցնող իր հօր՝ Շինթարոյ Ապէի քարտուղարը։ 1993-ին դարձաւ Ճափոնի խորհրդարանի պատգամաւոր։ 2000 թուականէն աշխատած է Եոշիրոյ Մորիի եւ Ճունիչիրոյ Քոյզումիի կառավարութիւններու կազմերին։

## Անձնական Կեանք
Ամուսնացած է Աքիէ Մացուզաքիի հետ, 1987-ին, որ նախկինի մէջ ռատիոյ հաղորդավար էր, դուստրն է տուրմէ արտադրողի: Հանրութեան մէջ այտնի է «Ընտանիքի ընդդիմադիր կուսակցութիւն» անունով: Զաւակներ չունեն

## Պարգեւներ
* Ապտել Ազիզ թագաւորի շքանշան, 2007 Ապրիլ  Սէուտական Արաբիա
* Պատուոյ շքանշան  Յունաստան
* Շէյխ Իսայ պըն Սալման ալ Խալիֆի շքանշան, 2013, Օգոստոս  Պահրէյն
* Իւուարեան ծառայութիւններու շքանշան, 2014 Յունուար  Քոթ տ'Իւուար
* Օրանի Նասաուի շքանշան, 2014, Հոկտեմբեր  Նետերլանտներ

## Տես նաեւ
* Թարոյ Ասոյ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:21 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Շաուքի Ապի Շաքրա

**Շաուքի Ապի Շաքրա** (, ), լիբանանցի բանաստեղծ եւ լրագրող:

## Կենսագրութիւն
Շաքրա ծնած է 1935-ին: Պէյրութ: Նախնական կրթութիւնը ստանած է Ռաշմայայի Մար Եուհաննա նախակրթարանին, իսկ երկրորդական ուսումը` Պէյրութի Հիքմէ վարժարանին մէջ: Սկսած է գրել երիտասարդ տարիքին: Մաս կազմած է «Սուրայեայ» («Լուսաջահը») գրական խումբին եւ Եուսեֆ Խալի «Շը՛ըր» բանաստեղծական հանդէսի խմբագրական կազմին: Խմբագրած է «Նահար» օրաթերթի մշակութային էջը: Ներկայիս կ՛ապրի Պէյրութ:

## «Շիըր» (Պոէզիա) Հանդէսը
Ապի Շաքրա կը հանդիսանայ «Շիըր» հանդէսի յայտնի հիմնասիւներէն մէկը, ուր զետեղուած էին նաեւ՝ Ատոնիսը, Մուհամմատ Ալ-Մաղութը, Եուսէֆ Ալ-Խալը եւ Անսի Ալ-Հաճը։ Ան հանդէսին մէջ աշխատած է որպէս խմբագրական քարտուղար։

Իր «Շուարումս խնձոր նստած է սեղանին վրայ» («حيرتي جالسة تفاحة على الطاولة») հատորով, Ապի Շաքրա 1962 թուականին շահած է «Շիըր» հանդէսի մրցանակը։

Ինչպէս որ ըրին «Շիըր» հանդէսի հիմնադիրները, Ապի Շաքրա թարգմանեց գրական գործեր այնպիսի բանաստեղծներէն, ինչպէս՝ Ռամպօն, Լոթրեամոնը, Ափոլինէրը եւ Ռիւէրտին։ Սակայն այս գործունէութիւնը մնաց շեշտազուրկ եւ հեռու իր սեփական բանաստեղծութիւններէն։

Թարգմանութիւնը հանդէսի ծրագիրին հիմնական մասն էր, եւ բնական էր, որ արդիականութիւնը (յատկապէս իր ֆրանսական տարբերակը) մուտք գործէր հանդէսի բանաստեղծներուն գործերուն մէջ, ինչպէս նաեւ անոնց արդի արաբական պոեզիային վերաբերող յայտարարութիւններուն մէջ։ Սակայն, Ապի Շաքրայի փորձառութիւնը սկիզբէն իսկ թուաց բաւարարուած իր տեղական մթնոլորտով։

## Առաջին Ամէնօրեայ Մշակութային Էջը
Ապի Շաքրա հիմնեց առաջին ամէնօրեայ մշակութային էջը լիբանանեան մամուլին մէջ։ Ան որպէս լրագրող աշխատած է 1960 թուականէն ի վեր, եւ 1964 թուականին ստանձնեց Պէյրութի «Ան-Նահար» թերթի մշակութային էջի պատասխանատուութիւնը, ուր շարունակեց աշխատիլ շուրջ 35 տարի։

1999 թուականին «Ան-Նահար» թերթէն հեռանալէ ետք, 2008 թուականէն ի վեր ան յօդուածներ կը գրէ «Ալ-Ղաւուն» թերթին մէջ։

## Երկեր
Շաուքի Ապի Շաքրայի գլխաւոր քերթողական հատորները.
* «Աղքատներուն տոպրակները» (1959),
* «Թագաւորին քայլերը» (1960),
* «Ջուր` ընտանիքին ձիուն» (1962),
* «Սկիւռը կ՛իյնայ աշտարակէն» (1971),
* «Կը հետեւի կախարդին եւ հասկերը կը կոտրտէ վազելով» (1979),
* «Շուարումս խնձոր նստած է սեղանին վրայ» (1983),
* «Մի՛ առներ մեհեանի տղուն թագը» (1992),
* «Կարօտի աղօթք` մենութեան մահճակալին վրայ» (1995),
* «Զարգացած սրունքներով նաւաստին» (2003),
* «Ովասիսին եւ խոտին գիշերային հագուստը» արձակ բանաստեղծութիւններու ժողովածուները (1998) եւ «Երէկին վարորդը կ՛իջնէ կառքէն» խորագրեալ արձակ հատորը:

## Մրցանակներ
1962-ին, Շաուքի Ապա Շաքրա կը հրատարակէ «Ջուր` ընտանիքին ձիուն» խորագրեալ քերթողագիրքը, որ կ՛արժանանայ «Շը՛ըր» հանդէսի տարեկան մրցանակին: Սոյն գործը ջերմօրէն կը գնահատուի նորարարութեան կողմնակից քննադատներու կողմէմ, որոնք Շաուքի Ապի Շաքրայի անձին մէջ կը տեսնեն իւրայատուկ հոգեբանութեամբ եւ աշխարհահայեացքով օժտուած բանաստեղծ մը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արաբ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Հերման Ապիխ

**Ապիխ Հերման Ուիլհելմ** (), գերմանացի երկրաբան, Փեթերսպուրկի «Գիտութեան Ակադեմիա»-ի ակադեմիկոս (1853) եւ պատուաւոր անդամ (1866)։

## Կենսագրութիւն
Աւարտած է Պերլինի համալսարանը (1831)։ Հետազօտած է Իտալիոյ հրաբուխները։ 1842-ին. հրաւիրուած է Ռուսիոյ Կայսրութիւն եւ մինչեւ 1844 վարած՝ Դորպատի համալսարանի հանքաբանութեան ամպիոնը։ Ակոռիի երկրաշարժի (1840) պատճառներն ուսումնասիրելու նպատակով 1844 թ. եկած է Հայաստան, Անիի մէջ կատարած է քաղաքի հանոյթը, կազմած է անոր գլխաւոր շինութիւններուն գծագիրը։մինի|Արարատ|ձախից1845 թուականին բարձրացած է Արարատ լեռը (Յուլիս 17–ին հասած է գագաթը)։  Լեռան տուած է երկրաբանական նկարագրութիւնն ու կտրուածքները։ Հայաստանի մէջ Ապիխին հինգ ամիս 22 օր ուղեկցած է Խաչատուր Աբովեան, տեղեկութիւններ հաղորդելով Երեւանի նահանգի մասին։

## Աշխատութիւններ
Ապիխ հրատարակած է «Կովկասեան Երկրների Երկրաբանութեան Ներածական Տեսութիւն» (1859), «Երկրաբանական Դիտումներ Կուրի Եւ Արաքսի Միջեւ Եղած Լեռնաշխարհում» (1867) աշխատութիւնները։ 1876-ին, տեղափոխուելով Վիեննա, հիմնականօրէն զբաղած է Կովկասի մէջ հաւաքած նիւթերու մշակմամբ ու հրատարակած՝ «Երկրաբանական Հետազօտութիւններ Կովկասեան Երկրներում» (1878–1887) եռահատոր աշխատութիւնը, որուն 2–րդ եւ 3–րդ հատորները նուիրուած են հայկական լեռնաշխարհին։

Կովկասի երկրաբանութեան վերաբերեալ Ապիխ գրած է յիսունէն աւելի աշխատութիւն, առաջին անգամ գիտականօրէն բացայայտած անոր բնութեան ֆիզիկա-աշխարհագրական առանձնայատկութիւնները եւ լեռնային՝ գրագիտական բնոյթը։ Ապիխը կը համարուի «Կովկասի երկրաբանութեան հայրը»։

## Գրականութիւն
* Волкова С. П и Тихомиров В. В., Жизнь и труды Германа Вильгельмовича Абиха, «Очерки по истории геологических знаний», 1959, л. 8 (կայ Ապիխի աշխատութիւններու ամբողջական ցանկը)։

Ստորոգութիւն:Գերմանացի երկրաբաններ
Ստորոգութիւն:11 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի մահեր
Ապիրատ Իշխան Հասանեան

**Ապիրատ Իշխան Հասանեան**, որդի Հասանի, 1020-ին կ’օգնէ Աշոտի՝ ընդդէմ իր եղբօր Յովհաննէս թգ.ի յաջորդ տարին սակայն երբ Աշոտ հիւանդ ձեւացած իր քով կանչեց Յովհաննէս թգ.ը եւ խնդրեց Ապիրատէն որ ձերբակալէ եւ սպաննէ՝ Ապիրատ, Յովհաննէսը ձեռբակալելէ ետք դուրս հանեց սենեակէն եւ փոխանակ սպաննելու՝ Անի տարաւ եւ գահին վրայ նստեցուց: Ապիրատ խորհելով որ Աշոտ պիտի թշնամանայ իրեն հետ՝ ընտանիքը եւ Սպլջահապու Վահան որդիները առնելով՝ իր հեծեալներով միասին Դուին գնաց Ապուվար ամրիային: Ապուսվար սիրով ընդունեց քաջն Ապիրատը. սակայն քիչ ետք նաքանձորդները Ապուսվարը Ապիրատի դէմ գրգռեցին ըսելով թէ՝ այս զօրաւոր անձին քեզի ապաստանելու միակ նպատակն է սպաննել քեզ ու ընտանիքթ: Ապուսվար 1021-ին իրեն կանչելով ծածուկ խողխողեց: Ապիրատի մահը սուգ պատճառեց Յովհաննէս թագաւորին:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 205:
Ապլղարիպ

**Ապլղարիպ**, Ապլղարիպ Վասակեան, Տէր Պիր կամ Պիրիճիկ քաղաք: Հայ թագաւորներէն շինուած այս քաղաքը, Ապլղարիպ պարսից ձեռքէն կ'առնէ եւ հոյակապ ամրոց կառուցելով անառիկ քաղաքի կը վերածէ:

1117-ին Եդեսիոյ կոմսը՝ Բաղտնի, մեծ զօրքով Պիրի վրայ կը յարձակի եւ տեսնելով որ պիտի չկարենայ քաղաքը գրաւել՝ մէկ տարի կը պաշարէ զայն եւ բնակիչները սովի կը մատնէ: Ապլղարիպ կը ստիպուի քաղաքը Բաղտինի յանձնել եւ ինքն ու իր եղբայրը՝ Թորոս իշխանին մօտ կ՛ապաստանին։ 

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքներ
Ապխազիոյ Արքաներու Ցանկ

**Ապխազիոյ արքաներու ցանկ** (վրաց.՝ ափխազթա մեփեթա տեւանի) 10-11-րդ դարերուն կազմուած Ապխազական թագաւորներու ցանկն է: Մեզի հասած է 15րդ դարէն մնացած դիւանը, որ մշակուած է Էւկտիմէ Տաքայիշուիլիի կողմէ: Թարգմանուած է ռուսերէնի եւ անգլերէնի:

Ցանկը կազմուած է որպէս առաջին համայն վրաց թագաւորի՝ Բագրատ Գ.ի նախորդներու շղթայ: Ան Ապխազիոյ մէջ գահ բարձրացած էր 978 թուականին: Բագրատը կը սերէր հայ Բագրատունիներուն ճիւղէն՝ Բագրատունիներու տոհմէն:

Ստորեւ կը ներկայացուին 22 թագաւորները: Մինչեւ 780-ական թուականները անոնք Բիւզանդական կայսրութեան կողմնակից էին: Անկախ թագաւորութեան հիմքը դրած է Լեւոն Բ.ը, որ վերջ տուած է այս վիճակին եւ ինքզինք արքայ հռչակած էր: Իրեն յաջորդող թագաւորները Անոսիտներու տոհմէն էին, բացի Յովհաննէս եւ Ատրներսեհ Շահլիանիներու:
* Անոս (510-530)
* Ղոզար (530-550)
* Իստուինէ (550-580)
* Փինիքտիոս (580-610)
* Պառնուկ (610-640)
* Տեմեդրէ Ա. (640-660)
* Թէօտօսիուս Ա. (660-680)
* Կոստանդին Ա. (680-710)
* Թէօտօր (710-730)
* Կոստանդին Բ. (730-745)
* Լեւոն Ա. (745-767)
* Լեւոն Բ. (767-811)
* Թէօտօսիուս Բ. (811-837)
* Տեմեդրէ Բ. (837-872)
* Կէորկի Ա. Սղծեփելի (872-878)
* Բագրատ Ա. (887-898)
* Կոստանդին Գ. (898-916)
* Կէորկի Բ. (916-960)
* Լեւոն Գ. (960-969)
* Տեմեդրէ Գ. (969-976)
* Թէօտոսիուս Գ. (976-978)
* Բագրատ Գ. (978-1014)

## Տե՛ս նաեւ
* Ապխազիոյ թագաւորութիւն

Ստորոգութիւն:Ապխազիոյ արքաներ
Աբխազիոյ Հայերը

**Աբխազիոյ** հայերը կամ աբխազահայերը աբխազներէն յետոյ Աբխազիոյ մէջ երկրորդ ազգային խումբը։ Համաձայն 2003 թուականի տուեալներուն Աբխազիոյ մէջ կը բնակէր աւելի քան 45000 մարդ, որ կը կազմէր երկրի բնակչութեան 20% (215000 մարդ)։ Հայերը հը կազմեն մեծամասնութիւնը: Սուխումի շրջանը եւ Գագլայի ու Գուլրիփշի շրջանը թիւով խոշորագոյն խումբն են։ Սակայն այդ մարդահամարի տուեալները կը քննարկուին եւ համաձայն հայկական ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու տուեալներուն, Աբխազիոյ իշխանութիւնները վիճակագրութիւններու ընթացքին կը նուազեցնեն հայերու թիւը եւ իրականութեան մէջ ատիկա կը կազմէ 67000 մարդ։

### Ըստ շրջաններու

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:Աբխազիա
Ափոլլօ Թատրոն

**«Ափոլլօ» թատրոն** (անգլ.՝ Apollo Theater), համերգային դահլիճ Նիւ Եորքի Հարլեմ թաղամասին մէջ, նշանակալի դեր խաղցած է ափրիկ-ամերիկեան երաժշտական մշակոյթի զարգացման գործին մէջ եւ ներառուած է պատմական վայրերու ազգային գրանցիչին մէջ։

## Պատմութիւն

### Հիմնադրումը եւ վերելքը
Ափոլլօ Հոլը հիմնադրուած է 19-րդ դարու կէսերուն քաղաքական պատերազմի նախկին զօրավար Էտուարտ Ֆերերոյի կողմէ, որպէս պարահանդէսային պարերու դահլիճ։ Շէնքի վարձակալութեան աւարտէն ետք՝ 1872-ին, շէնքը վերափոխուա է թատրոնի, սակայն փակուած՝ 19-րդ դարու վերջը։

1913 կամ 1914-ին կառուցուեցաւ նոր շէնք՝ ճարտարապետ Ճորճ Կեյստերի նախագիծով եւ Նիւ Եորքի առաջին մկրտչական եկեղեցւոյ օրինակով։ Թատրոնը կը ղեկավարէին Ճուլս Հարտիգը եւ Հարրի Սիմոնը, որոնք 30 տարուայ վարձակալութեան իրաւունք ստացան։ 1928-ին թատրոնի ղեկավարութիւնը ստանձնեց Պիլ Մինսկին։ 1932-ին «Ափոլլօ»-ն ձեռք բերաւ Սիտնի Կօէնը, սակայն 1934-ին վաճառեց զայն Ֆրենկ Շիֆմանին եւ Լէօ Բրեչերին, որոնք կրկին բացին թատրոնը 26 Յունուար 1934-ին, ներկայացնելով զայն որպէս Հարլեմի լաւագոյն թատրոն։ Կօէնի մահէն ետք «Ափոլլօ»-ն եւ Հարլեմի օբերային թատրոնը միաւորուեցան։

Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք «Հարլեմեան Վերածնունդը» նկատուեցաւ, երբ սկսաւ ԱՄՆ-ի հարաւային նահանգներէն սեւամորթներու վերաբնակեցման ժամանակաշրջանը։ Շիֆմանը եւ Բրեչերը վարձեցին սեւամորթ արուեստագէտներու ո՛չ միայն այն պատճառով, որ Հարլեմի մէջ այդ աստիճանական վերաբնակեցման արդիւնքին մէջ սեւամորթներու թիւը կը գերակշռէր, այլեւ սեւամորթ դերասաններու աշխատանքը զգալիօրէն աժան էր եւ Շիֆմանը կրնար խելամիտ գինով որակեալ ցուցադրութիւն բեմադրել։ Երկար տարիներ շարունակ «Ափոլլօ»-ն Նիւ Եորքի միակ թատրոնն էր, ուր սեւամորթները կրնային աշխատանք գտնել իրենց համար։

Տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին թատրոնին մէջ հանդէս եկած են Էլլա Ֆիցջերալտը, Պիլլի Հոլիտեյը, Ճէյմս Պրաունը, Տայանա Ռոսը, Գլեդիս Նայթը, Պատի Լաբելը, Մարուին Գէյը, Լիւթեր Վանդրոսը, Սթիվի Ուոնդերը, Արետա Ֆրանքլինը, Լորին Հիլը եւ Սարա Վոնը։

### Անկումը եւ վերականգնումը
մինի|Թատրոնը ներսէն նկարուած
Թատրոնը անկում ապրեցաւ 1960-1970-ական թուականներուն մինչեւ 1975-ին երբ վերափոխուեցաւ կինոթատրոնի։

«Ափոլլօ» թատրոնը վերածնաւ, երբ 1983-ին Inner City Broadcasting ընկերութիւնը շէնքը գնեց։ Թատրոնը դաշնային եւ պետական կարգավիճակ ստացաւ եւ լիովին վերականգնեցաւ աշխատանքը 1985-ին։ Թատրոնի մեծ բացման ելոյթ ունեցան Hall & Oates երաժշտական երկանուագը, ինչպէս նաեւ The Temptations խումբի մենակատարներ Էտի Կենդրիքսը եւ Ճիմի Ռաֆինը։

1991-ին Նիւ Եորք նահանգը գնեց «Ափոլլօ» թատրոնը։

15 Դեկտեմբեր 2005-ին թատրոնի վերակառուցման առաջին փուլը սկսաւ, որ 65 միլիոն տոլար արժեց։ Վերակառուցման սկիզբը ազդարարող հանդիսաւոր արարողութեան ներկայ էին ԱՄՆ-ի նախագահ Պիլ Քլինթոնը, Նիւ Եորք քաղաքի քաղաքապետ Մայքլ Պլումպերկը եւ Time Warner-ի գլխաւոր տնօրէն Ռիչարտ Պարսոնսը։

2009-էն թատրոնը կը գտնուէր Apollo Theater Foundation Inc. ոչ առեւտրային ընկերութեան ենթակայութեան ներքեւ։

Թատրոնը այցելողներու թիւը տարեկան կը կազմէ 1,3 միլիոն մարդ։

2001-էն սկսած Ամերիկեան ճազի հիմնադրամը ամէնամեայ «Մեծ գիշեր Հարլեմի մէջ» համերգը կը կատարէ։

## Յղումներ
* «Ապոլլո» թատրոնի պաշտոնական կայքը 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թատրոններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի թատրոններ
Ապու Տապի

**Ապու Տապի** (, «Եղջերուի հայրը»), Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու եւ Ապու Տապիի Էմիրութեան մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ 1.463.491&nbsp;մարդ (2007 թ.)։

## Պատմութիւն
Հիմնադրուած է 1760 թուականին։ Գեղեցիկ առասպել մը կայ ՄԱԷ-ի մայրաքաղաքի ստեղծման մասին։ Արաբ որսորդները օվասիսներէն մէկուն եղջերուին հետապնդելու ժամանակ կը հասնին Պարսից ծոցի ափերը, որտեղ ալ եղջերուն ջուրը կը նետուի եւ լողալով կը հասնի կղզի մը։ Որսորդները կը հետեւին եղջերուին, զոր անոնց կը հասցնէ քաղցրահամ աղբիւրի մը մօտ։ Որսորդները, ի նշան երախտագիտութեան, չեն սպաններ եղջերուն։ Իսկ աղբիւրի մօտ հիմնուած բնակավայրը կը կոչեն «Եղջերուի հայրը», ինչ որ արաբերէն կը հնչեն Ապու Տապի։

## Աշխարհագրութիւն
Պարսից ծոցի կղզիներէն մեկուն մէջ՝ մայր ցամաքէն 4&nbsp;ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ Կղզին մայր ցամաքին կապուած է 2 ինքնաշարժի կամուրջներով։

## Բնակչութիւն

## Փոխադրամիջոցներ
Քաղաքին մէջ կը գործեն Մինա Զայէտ նաւահանգիստը եւ Միջազգային օդակայանը։
Հիմնական փոխադրամիջոցը ինանաշարժն է։ Փողոցները լայն են, արդիական կառուցապատմամբ, երթեւեկը եռագիծ է բոլոր կողմերէն։ Որպէս կանոն՝ հիւսիսէն հարաւ կը ձգտին ճանապարհները, իսկ արեւմուտքէն արեւելք՝ փողոցները։ Փողոցները բաժնուած են կեդրոնէն, բաժանման գիծը պատուած է արմաւենիի ծառերով։

## Մարմնամարզ
2009 թուականէն Եաս կղզիի ճանապարհին կ’ընդունուի Ֆորմիւլա 1-ի մրցոյթներէն մէկը՝ Ապու Տապիի Կրան Բրին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Աբու Դաբի Fotos 

Ստորոգութիւն:Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Նահապետ Ապտալեան

**Նահապետ Ապտալեան** (), հայ բժիշկ։
 
## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1844 թուականին Սե­բաս­տիոյ նահանգի Սեբաստիոյ գաւառի Կիւ­րի­նի գաւառակի կեդրոն Կիւրին քաղաքին մէջ։ Սորված է ամերիկացի միսիոներներու Մարզուանի Անա­տո­լիա գոլէճին մէջ, որուն ուսանողները, բացի մի քանի յոյնէ, հայեր էին։ Բարձր յառաջադիմութեամբ աչքի իյնալով՝ շահած է գոլէճի ամերիկացի տնօրէնի համակրանքը եւ անոր հոգածութեամբ մեկնած՝ ԱՄՆ-ի Քոնեքթիքըթ նա­հան­գի «Հարթ­ֆորթ» քաղաքի աստուածաբանական դպրոցէն ներս ուսանելու, զոր նաեւ աւարտած է բարձր յառաջադիմութեամբ։ 1877 թուականին Հարթֆորդի մէջ ձեռնադրուած է քարոզիչ եւ ստացած՝ ամերիկեան քաղաքացիութիւն։ Այս տարիներուն սորված է Նիւ Եոր­քի բժշկական գոլէճին մէջ ու հմտացած է վիրաբուժութեան ճիւղին մէջ։ 1879 թուականին աւարտելով բժշկական կրթութիւնը՝ վերադարձած է Թուր­քիա։ 1882 թուականին Պրու­սա­յի նա­հան­գի ­կոմիդի­ոյ գաւառակի կեդրոն Նիկոմիդիա (Իզմիթ) քաղաքին մէջ ամուսնացած է օրիորդ Հայկանոյշ Պէյազեանի հետ, այնուհետեւ կրկին մեկնած է ԱՄՆ ու իր մօտ հրաւիրած՝ կնոջը։ 1884 թուականին՝ Կիւ­րին քաղաքի կառավարութեան մասնաւոր հրաւէրով, վերադարձած է Թուրքիա եւ հաստատուած՝ ծննդավայրի մէջ։ 1884-1895 թուականներուն, Ամերիկեան Պորտի միսիոներ եւ կառավարական բժիշկ նշանակուած՝ Կիւրինի մէջ։

## Սպանութիւն
1895 թուականին, օր մը թուրքերը Կիւրինի հայկական տուներու վրայ յարձակած են, որոնց կարգին՝ իրենց լաւ ծանօթ բժիշկ Նահապետ Ապտալեանի տան վրայ։ Բժիշկի կինը՝ զաւակներուն հետ, փախած ու ապաստանած է հայոց եկեղեցւոյ մէջ։ Բժիշկին նախօրոք, վիրաբուժական գործողութիւն կատարելու պատրուակով, հրաւիրած են կառավարչատուն, ուր անոր մտերիմ թուրք ոստիկանը սպանած է զինք թունաւոր գնդակով՝ 51 տարեկան հասակին։ Այդ ահաւոր օրերէն յետոյ տիկին Հայկանոյշ, մեկնելով Կոստանդնուպոլիս՝ ԱՄՆ-ի հիւպատոսի միջոցով, բողոք յղած է Թուրքիոյ կառավարութեան՝ ԱՄՆ քաղաքացի ամուսինի սպանութեան համար եւ յաջողութեամբ փոխհատուցում ստացած։ Յետագային տիկին Հայկանոյշ Ապտալեան, զաւակներուն հետ տեղափոխուած է ԱՄՆ, ուր անոր դուստրը՝ Զապէլ Ապտալեան, ստացած է բժշկական կրթութիւն։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Պատմագիրք Կիւրինի, պատասխանատու խմբագիր՝ Պետրոս Մինասեան, Պէյրութ, 1974, 823 էջ։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ապտու Տիուֆ

**Ապտու Տիուֆ** (), սենեկալցի քաղաքական գործիչ, Սենեկալի նախագահ (1981-2000), Ֆրանքոֆոնիայի միջազգային կազմակերպութեան 2-րդ քարտուղարը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է փոստատարի ընտանիքի մէջ։ Միջնակարգ կրթութիւն ստացած է Սէն Լուիի մէջ, ապա ուսանած է Տաքարի եւ Փարիզի համալսարաններու իրաւաբանական բաժանմունքներուն մէջ եւ 1959-ին ստացած է իրաւագէտի վկայականը։ Ապա, աւարտած է Ֆրանսայի անդրծովեան տարածքներու վարչական աշխաատողներու վերապատրաստման ֆրանսական դպրոցը։

Վերադառնալով հայրենիք, անցած է պետական ծառայութեան՝ զբաղեցնելով կառավարութեան գլխաւոր քարտուղարի տեղակալի պաշտօնը: Յունիս 1961-ին նշանակուած է Սենեկալի պաշտպանութեան նախարարութեան գլխաւոր քարտուղարը: Նոյն թուականին անդամակցած է Սենեկալի Առաջադէմ Միութեան (ՍԱՄ): 1961-1962 տարիներուն եղած է Սինէ Սալում տարածաշրջանին մարզպետը, 1962-1963-ին՝ արտաքին գործերու նախարարութեան գրասենեակի ղեկավար, 1963-1965-ին՝ նախագահի գրասենեակին ղեկավարն ու առաջին քարտուղարը, 1968-1970-ին՝ Սենեկալի արտադարութեան եւ ծրագրաւորման նախարար:

1968-էն ի վեր եղած է ՍԱՄ քաղաքական բիւրոյի անդամ, 1978-էն՝ ՍԱՄ գլխաւոր քարտուղարի տեղակալ: Փետրուար 1970-ին կրկին նշանակուած է վարչապետի պաշտօնին, ունենալով զուտ տեխնիկական գործառոյթներ, ապա, երկրի առաջին նախագահի՝ Լեոբոլտ Սետար Սենկորի հրաժարականէն ետք, 1 Յունուար 1981-ին զբաղեցուցած է անոր պաշտօնը: 1983, 1988 եւ 1993-ին իբրեւեւ նախագահ վերընտրուած է համընդհանուր ընտրութիւններով:

Ապտու Տիուֆի կառավարման ընթացքին ամենակարեւոր իրադարձութիւններէն էին զինուած միջամտութիւնները Կամպիայի մէջ, երբ 30 Յուլիսի գիշերը անարիւն զինուորական յեղաշրջում մը տեղի ունեցաւ, որուն կազմակերպիչներն էին ձախ թեւի սպաները եւ ընդյատակեայ մարքսիստական յեղափոխական կուսակցութեան անդամները (զոհուեցաւ աւելի քան 500 մարդ)։ 1982-ին հարեւան Կամպիայի հետ ստեղծուեցաւ Սենեկամպիայի համադաշնութիւնը եւ 1989-ին Մաւրիտանիայի սահմանային դաշնութեան պատճառով համադաշնութիւնը կործանուեցաւ:

2000-ին Տիուֆ պարտուեցաւ նախագահական ընտրութիւններու երկրորդ փուլին ընդդիմութեան առաջնորդ Ապտուլա Վատին: 1 Յունուար 2003-էն մինչեւ 1 Յունուար 2015-ը զբաղեցուցած է Ֆրանքոֆոնիայի միջազգային կազմակերպութեան նախագահի պաշտօնը, 2006-ին ընտրուած է երկրորդ անգամ:

## Ծանօթագրութիւններ
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ

**Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ** (), Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր (2005 - 2015)։ Գրաւելով աշխարհի Ամենաազդեցիկ մարդոց ցուցակին 11-րդ դիրքը։

## Կենսագրութիւն
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ ծնած է 1 Օգոստոս 1924-ին Սէուտական Արաբիոյ մայրաքաղաք Ար-Ռիյատի մէջ` արքայի ընտանիքին։

## Ընտանիք
Անոր ամենափոքր երեխան ծնած է 2003 թուականին, երբ ան 79 տարեկան էր։ Անոր որդին՝ արքայազն Միշաալը, 2013 թուականէն սկսեալ Մեքքայի մարզպետն է։ Միւս արքայազն Խալըտ Ալ ֆայսալը Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարն է՝ մինչ այդ, 2009 թուականին ան ծառայած է որպէս Նաժրան նահանգի կառավարիչ։ Անոր որդին՝ արքայազն Աբտուլ ազիզը, արտաքին գործերու նախարարի տեղակալն է։ Անոր դուստրը՝ արքայադուստր Ալիան, սոցիալական սպասարկման ծրագիրներու նախագահն է։

## Քննադատութիւն
Փետրուար 2008-ին՝ Ամերիկեան Վաշինգտոն Փոստը Հրապարակեց աշխարհի ամենադաժան բռնապետներ վերնագրով հոդուածը՝ որտեղ Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ կը գտնուէր 4-րդ դիրքին վրայ՝ զիջելով միայն Հիւսիսային Քորեայի նախագահ՝ Քիմ Չեն Իրին, Սուտանի նախագահ՝ Օմար Ալ Պաշիրին, Միյանմարի սպարապետ՝ Թան Շուէյին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:23 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Սէուտեան Արաբիոյ թագաւորներ
Ապրիլ

**Ապրիլ**, տարուան չորրորդ ամիսը, ըստ Գրիգորեան օրացոյցի, ունի 30 օր։
* Ապրիլը Յուլիսին, նահանջ տարիները՝ Յունուարին հետ կը սկսէ շաբաթուան նոյն օրը:
## Անուն
Ապրիլ ամսուան լատիներէն՝ Aprilis անունը կը ծագէ *aperire* բայէ եւ կը նշնակէ «բացում», նկատի առնելով, որ ապրիլին կը բացուին դաշտերու եւ ծառերու ծաղիկները։ Քանի որ հռովմեացիներու կարգ մը ամսանուններու շնորհուած են աստուածութիւններու անուններ, կարծիք կայ նաեւ, որ Ապրիլ իր անունն ստացած է Վեներայէն, նամանաւանդ, որ անոր Վեներալիումները կը սկսէին Ապրիլ ամսուան: Ինչպէս նաեւ Ապրիլ անունը, որ կը գրուէր նաեւ **Aphrilis**, յունական Ափրոտիթէի (Aphros) անունէն ծագած կը համարուի։ 
Ապրիլը հռովմէացիներու ամենէ վաղ օրացոյցին երկրորդ ամիսը եղած է մինչեւ Ianuarius-ը եւ Februarius-ը շուրջ Ք.ա. 700-ին աւելցնելը:
Ապրիլը կը համապատասխանէ՝ հին հայկական տոմարի, «Ահեկան» ամսուն։
Ապրիլի առաջին օրը կը նշուի՝ խաբելու օրը։

Ապրիլի 24-ին, Հայաստանի մէջ եւ ամբողջ սփիւռքի տարածքին կը նշուի՝ 1915 թուականին, Օսմանեան կայսրութեան մէջ իրականացուած, Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը։
* Ապրիլ ամսուայ Կենդանաշրջանի նշաններն են՝
** մինչեւ 20-ը՝ Խոյ
** 21-էն ետք՝ Ցուլ
## Զատիկ
* Ապրիլ ամսուան կը նշուէ քրիստոնէական զատիկը՝
** 2017-ին Ապրիլ 16
** 2018-ին Ապրիլ 01
** 2019-ին Ապրիլ 21
** 2020-ին Ապրիլ 12
** 2021-ին Ապրիլ 04
## Նշանաւոր Օրերը

* Ապրիլ 1
** Կիպրոսի Ազգային Օր
** Ասորիներու Նոր Տարի (Խա բ'Նիսան)
* Ապրիլ 4
** Անկախութեան Օր (Սենեկալ, Ֆրանսայէն 1960)
* Ապրիլ 7
** Առողջապահութեան Համաշխարհային Օր
* Ապրիլ 10
** Նոր Տարի
*** Թայլընտ
*** Լաօցիներու Նոր Տարի (Լաօս)
* Ապրիլ 13
** Նոր Տարի
*** Պիրմա
*** Քհմերներու Նոր Տարի (Քամպոճա)
* Ապրիլ 14
** Նոր Տարի (Պանկլատեշ)
** Զիմպապուէի Անկախութեան Օր (Միացեալ Թագաւորութենէ 1980)
* Ապրիլ 17
** Անկախութեան Օր (Սուրիա, Ֆրանսայէն 1946)
* Ապրիլ 22
** Երկիրի Օր
* Ապրիլ 23
** Գերմանական Գարեջուրին Օր (Գերմանիա)
* **Ապրիլ 24**
** **Հայոց Ցեղասպանութեան Զոհերու Յիշատակի Օր**
* Ապրիլ 25
** Ազատագրութեան Օր (Իտալիա)՝ որպէս Հիւսիսային Իտալիոյ ազատագրուեան օր՝ Նազիսթական Գերմանիայէն
** ԱՆԶԱՔ-ի Օր (Աւսթրալիա եւ Նոր Զելընտ)
* Ապրիլ 27
** Ազատութեան օր (Հարաւային Ափրիկէ)
* Ապրիլ 28-էն մինչեւ Մայիս 3՝ Ֆլորալիումներ (Անդիք Հռովմ)
* Ապրիլ 29-էն մինչեւ Մայիս 5՝ «Ոսկի Շաբաթ» (Ճաբօն)
** Ապրիլ 29-ին՝ Շոուայի Օր
* Ապրիլ 30
** Զինուած Ուժերու Օր (Վրաստան)
** Դրօշակի Օր (Շուէտ)
** Ճազի Համաշխարհային Օր (ԻՒՆԷՍՔՕ)
** Պարսից Ծոցի Օր (Իրան)
** Վերամիաւորումի Օր (Վիեթնամ)
** Ուալփուրկի Գիշեր (նաեւ՝ Վհուկներու Գիշեր, գերմաներէն՝ Walpurgisnackt, Եւրոպա, Միացեալ Նահանգներ)
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Ապրոյ

**Ապրօ**(1832-1875), եգիպտահայ, սերած Իզմիրէն, որդի Պետրոս Ապրոյի, ծնած 1932-ին եւ բարձրագոյն ուսումը ստացած Գերմանիոյ մէջ, որուն լեզուին հմուտ էր եւ նաեւ տեղեակ ֆրանսերէնի եւ անգլերէնի: Պաշտօնավարելէ ետք խտիւ Իսմայիլ փաշայի քով՝ մտած էր Մեծն Նուպար փաշայի օրով Եգիպտոսի Արտաքին նախարարութեան մէջ 1870-79 տարիներուն, որ երբ եգիպտական կառավարութեան կողմէ Եթովպիա կը ղրկուի հայազգի երիտասարդ քաղաքագէտն ալ 1875-ին Եգիպտոսի փառքին համար զոհ կ՛երթայ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Գիրք Բ., Թիւ 2, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 209
Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ
Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ
Ապրոյ Սահակ

**Սահակ Ապրօ** ծնած է 1823-ին եւ վախճանած է 1900, վարդապետ։

Սահակ Ապրօ՝ Ապրօ Չէլէպի ծանօթ գերդաստանէն սերած է։ Ծնած Զմիւռնիոյ մէջ 1823-ին Սեպտեմբեր 15-ին։ Երտասարդ հասակին Պոլիս երթալով՝ մտած է Մեծ Դուռ եւ աշխատած իբրեւ թարգմանութեանց դիւանի անդամ։ 1852 Փետրուար 28-ին՝պաշտոնակից Գրիգոր Մարկոսեանի հետ կը սկսի հրատարակել «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաերթը, մինչեւ 8 Օգոստոս 1853։

Արտագին Գործոց նախարարութեան մէջ կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք Ալի փաշայի գաւառապետι օրով կայսերական դիւանին Ա. Թարգման եւ յետոյ Արտաքին Գործոց փոխ-քարտուղար կ՚անուանուի։

1876-ին կը կարգուի Ֆիլիպէի արտակարգ յանձնաժողովի անդամ եւ ետքը նախագահ։ Այնուհետեւ քանի մը կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք կ՚ընտրուի պետական խորհուրդի Անդամ ուր եւ կը մնայ մինչեւ մահը՝ 1900։

Ազգային գործերուն մէջ ալ կարեւոր պաշտոններ վարած էր։  Թրքերէնի Թարգմանած է Մեծն Պետրոսի եւ Վօլթերի Գառոլոս ԺԲ․ի պատմութիւնները,  Ժ. Պ. Սէլի Քաղաքական Տնտեսութիւնը, ՄաքիաՎէլլիի Իշխանը, ինչպէս նաեւ Ռիֆաթ փաշայի հետ հրատարակած է  քաղաքական անձերու մասին ուսումնասիրոիթիւններ։

## Աղբյուրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հ Մկրտիչ Վրդ Պոտուրեան,էջ 209, 1938
* Զարդարեան Յիշատակարանք Գ Թէոդիկ՝ Ամենուն տարեցոյցը 1912 էջ 368։
Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ
Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ
Աբրահամ Ապրօ

**Աբրահամ Ապրօ** (1793 - 18 Սեպտեմբեր 1857 թթ.), հայ վաճառական։
## Կենսագրութիւն
Աբրահամ 1814-ին՝ ծնողքին թելադրութեամբ կը ղրկուի Եուսուֆեան Պետրոս Ամիրայի քով, որ Եգիպտոսի փոխարքայ Մեհմետ Ալի փաշայի սեղանաւորն ու գործակալն էր եւ Թրիէոթէի առաջին վաճառականը։

Աբրահամ՝ վաճառականութեան սիրահար, հետզհետէ մեծ յաջողութիւն ցոյց կու տայ, այդպէս որ Պետրոս ամիրայ իր բոլոր գործերը անոր կը յանձնէ եւ ամէն անգամ, որ իր եղբօր՝ Պօղոս պէյ Եուսուֆի հետ տեսնուելու պէտք կունենայ, իր տեղը Աբրահամը կը ղրկէ Եգիպտոս։

1847-ին երբ Պետրոս ամիրայ կը մահանայ, իր ամբողջ հարստութիւնը եւ փոխարքային սեղանաւորութենէն Ապրոյի կը ձգէ. Մեհմետ Ալի փաշա այնչափ գոհ կը մնայ անոր անձուէր ծառայութենէն որ 1846-ին Ապտուլ Ազիզ կայսրէն կը խնդրէ որ իֆթիխարի պատուանշանը շնորհուի Աբրահամ Ապրոյի։

Իր բարձր պաշտօնը մինչեւ 1853 ամենայն հաւատարմութեամբ կը կատարէ եւ այդ տարին իր անձնական գործերուն պատճառով կը քաշուի։ Ճամբորդութիւններ կը կատարէ դէպի Եգիպտոս, Լոնտոն եւ Փարիզ, ուր կը մահանայ 18 Սեպտեմբեր 1857-ին, չկրնալով տոկալ իր վաղամեռիկ զաւկին մահուան պատճառած ցաւին։
## Նուիրատուութիւններ
* Աբրահամ Ապրօ 10000 Ֆրանք նուիրած է Փարիզի մէջ մատուռ մը կառուցելու համար, բայց զանազան պատճառներով այն ատեն չէ իրագործուած։
* Շահնազարեան Կ.Վ-ի հրատարակած «Շտեմարան հայ պատմագրաց»ին նիւթապէս սատարած է, հոգալով տպագրական ծախսերը։
## Աղբիւրներ
* Մասիաց աղաւնի 1857
* Յիշատակարան (հեղինակ՝ Վ. Գ. Զարդարեան)

Ստորոգութիւն:1793 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:1857 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Խադ Աջապահեան

**Խադ Աջապահեան**, (), Մեծի Տանն Կիլիկիոյ միաբաններէն, զանազան պաշտօններ վարած է վանքին մէջ։

## Կենսագրութիւն
Խադ Աջապահեան, տեղւոյն ազգային վարժարանին մէջ նախնական ուսումը ստանալէ յետոյ, կը մտնէ վանք 1898-ին եւ յաջողութեամբ կը վերջացնէ ժառանգաւորացի դասընթացքը։ 1902-ին կը ձեռնադրուի սարկաւագ, իսկ աբեղայ՝ 1909-ին, եւ 1910-ին ալ վարդապետ՝ Սահակ Կաթողիկոսէն։ Զանազան պաշտօններ վարած է վանքին մէջ։ 1914-ին նուիրակ ղրկուած է Եոզղատի Թեմ եւ այդ առթիւ ալ, ընդհանուր վիճակագրութիւն մը պատրաստած է, անձամբ շրջելով այդ շրջանի 45-է աւելը հայաբնակ գիւղերը։

Տեղահանութեան ընթացքին, խումբ մը միաբաններով իր հետ ապահով կերպով կը տանի վանքին թանկարժէք անօթները Հալէպ: 1915-ին, կաթողիկոսին եւ միաբաններու հետ կը ղրկուի Երուսաղէմ: 1916-ին վեհափառը կ'ուղարկէ զինք Պէյրութ, Սուրբ Նշան վանքի տեսչութեան պաշտօնով։ Հոն կը մնայ մինչեւ 1922:

1922-ին կը ձեռնադրուի ծայրագոյն վարդապետ եւ 1923-ին՝ Հալէպի թեմի կաթողիկոսական փոխանորդութեան պաշտօնը կը վարէ։ Միեւնոյն պաշտօնով, 1929-ին կ'անցնի Դամասկոս: Նոյն տարին եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի Սահակ Կաթողիկոսէն, Հալէպի մէջ։ 1933-ին, կը նշանակուի Անտիոքի Թեմի Կաթողիկոսական Փոխանորդ։ Իր աննկուն ջանքերուն շնորհիւ, այս թեմը կարճ ժամանակի մը ընթացքին կազմակերպեալ վիճակ կը ստանայ։

1941, Ապրիլ 10-ին Երեւան կ'երթայ իբրեւ Անթիլիասի պատգամաւոր՝ կաթողիկոսական ընտրութեանց համար։ Պէյրութի կաթողիկոսական տեղապահ կը նշանակուի 1943, Մարտ 7-ին, երբ Եղիշէ Սրբազան կը ախճանի։

## Ծանօթագրութիւններ
Առած եւ Ասացուածք

**Առածներն ու ասացուածքները** ժողովուրդի մը բանաւոր ստեղծագործութեան շատ հին եւ ամէնէն տարածուած տեսակներն են: Իւրաքանչիւր ժողովուրդի խօսակցական լեզուին մէջ դարելու ընթացքին ստեղծուած ու գործածուած են տասնեակ հազարաւոր առածներ ու ասացուածքներ, որոնցմէ շատերը մուտք գործած են նաեւ գրաւոր խօսքի՝ գրականութեան մէջ: Անոնց միջոցով թէ՛ բանաւոր եւ թէ՛ գրաւոր խօսքի մէջ մարդիկ իրենց միտքը աւելի արտայայտիչ ու տպաւորիչ կը դարձնեն:

Ահաւասիկ քանի մը առածներ ու ասացուածքներ.

* «Մեղքը լալով, պարտքը տալով», 
* «Սեւն օճառն ի՞նչ ընէ, խենթը խրատն ի՞նչ ընէ», 
* «Ջուրն ինկողը անձրեւէն չի վախնար»,
* «Այսօրուան հաւկիթը վաղուան հաւէն լաւ է»:

Այս օրինակները ցոյց կու տան որ առածներն ու ասացուածքները որոշակի միտք պարունակող, պատկերաւոր, բայց շատ կարճ եւ իմաստալից արտայայտութիւններ են:

Առածին ու ասացուածքին միջեւ կայ ե՛ւ նմանութիւն, ե՛ւ տարբերութիւն:

Իրենց բովանդակութեամբ ու կառուցուածքով անոնք նման են, որովհետեւ երկուքն ալ մեծ մասամբ պատկերաւոր եւ շատ կարճ ու իմաստալից արտայայտութիւններ կամ դարձուածքներ են, բայց եւ տարբեր են, որովհետեւ առածին արտայայտչական ձեւը այլաբանական է: Առածը այս կամ այն միտքը կ'արտայայտէ անուղղակի կերպով, որեւէ այլաբանութեան միջոցով: Այսպէս օրինակ, երբ կ'ըսենք. «Յօնքը շտկելու տեղ, աչքը կը հանէ», ըսել կ'ուզենք որ ան օգուտ տալու փոխարէն վնաս կու տայ. կամ երբ կ'ըսենք.«Մէկ եզով արօր չ'ըլլար», ըսել կ'ուզենք որ մէկ մարդով գործը առաջ չ'երթար: Կարելի է յիշել նաեւ․
* «Մինչեւ Շուշանը զարդարուի, ժամը կ'արձակուի»,
* «Գայլէն վախցողը ոչխար չի պահեր»,
* «Թռչուն կայ, որ միս կ'ուտէ, թռչուն ալ կայ, որուն միսը կ'ուտեն»,
* «Խօսք ըսածդ կլոր է, խորհէ՛, վերջը գլորէ» եւ այլն։

Իսկ ասացուածքին արտայայտչական ձեւը այլաբանական չէ, ան որեւէ միտք կ'արտայայտէ ուղղակի ձեւով, առանց այլաբանութեան: Օրինակ, երբ կ'ըսենք «Ամէն բանի սկիզբն է դժուար», կամ՝ «Լաւ սկիզբը յաղթանակին կէսն է», ապա այս արտայայտութիւններով ուղղակիօրէն կը հասկնանք այն, ինչ պարզորոշ կերպով կ'ըսուի:

Թէ՛ առածները եւ թէ՛ ասացուածքները մեծ մասամբ խրատական, դաստիարակչական իմաստ եւ նշանակութիւն ունին: Այսպէս օրինակ, իր մայրենի լեզուէն զատ ուրիշ լեզուներ սորվելու կարեւորութիւնը բացատրելու համար կ'ըսենք. «Քանի լեզու գիտես, այնքան մարդ ես». կամ անուս ու տգէտ մնալու վնասը ցոյց տալու համար կ'ըսենք. «Ով ոչինչ գիտէ, ամէն սուտ բանի կը հաւատայ»:

###### Յաճախ գործածուող առածներ

* «Փորձուած սատանան չփորձուած հրեշտակէն լաւ է»:
* «Թռչուն կայ, որ միս կ'ուտէ, թռչուն ալ կայ, որուն միսը կ'ուտեն»:

* «Մէկու մը 40 օր խենթ ըսես` խենթ կ'ըլլայ»:
* «Որբին հաց տուող չ'ըլլար, բայց խրատ տուող շա՜տ կ'ըլլայ»:
* «Գայլէն վախցողը ոչխար չի պահեր»:
* «Այծին կոտոշը դուրս չեկաւ` ըսին «ո՛ւլ է»:
* «Խլուրդն ինչքան հող փորէ` ի՛ր գլխուն կը թափի»:
* «Ոսկին մանր է, գինը ծանր է»:
* «Անձրեւոտ օրը հաւերուն ջուր տուող շատ կ'ըլլայ»:
* «Ուզողի մէկ երեսն է սեւ, չտուողին` երկու»:
* «Կ'ապրի զրկուածը, չ'ապրիր  զրկողը»:
* «Նորը գտիր, ետքէն հինը նետէ»:
* «Վատ օրը կ'աղէկնայ, վատ մարդը չ'աղէկնար»:
* «Մինչեւ Շուշանը զարդարուի, ժամը կ'արձակուի»:
* «Օտարին աչքը մարդու լուս չի տար»:
* «Աստուած ցաւ տայ, դարմանն ալ հետը կու տայ»:
* «Խօսք ըսածդ կլոր է, խորհէ՛, վերջը գլորէ»:
* «Աղէկ ըսէ, որ աղէկ լսես»:
* «Թող չըսեն` էշ է, թող ըսեն` գէշ է»:
* «Օրն առաւօտէն յայտնի կ'ըլլայ»:
* «Բարկ քացախն իր տիկը կը պատռէ»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրական ձեւեր
Եփրեմ Ապրոյեան

**Եփրեմ Ապրոյեան** (), Մխիթարեան միաբան, տնօրէն։

Ապրոյեան ծնած ի Գաղատիա (Անգարա) 1869 փետրուար 21-ին: Նախնական ուսումը Պոլսոյ Լուսաւորչեան եւ Սագըզ Աղաճի Մխիթարեան վարժարաններու մէջ ոտանալէ ետք՝ Վենետկոյ Ս. Ղազարու վանքը ղրկուած է 1884-ին ու աշակերտած Հ. Մկրտիչ Վ .Եանուզեանի ու Հ. Թորոսեանի:

1892-ին Գեր. Իգնատիոս Կիւբեղեան Արքեպ.էն քահանայ կը ձեռնադրուի եւ կը նուիրուի ուսուցչութեան: Վանքին մէջ վարած է փոխտնօրէնի եւ տնօրէնի պաշտօններ եւ միաբանութեան ընծայած է քահանայական դաս մը: Ուսումնապետի պաշտօն վարած է Վենետկոյ Մ. Ռափայէլեան վարժարանին մէջ եւ խորհրդական ու քարտուղար վանքի Վարչական Ժողովոյ:

1912-1926 Պոլսոյ Բերայի Մխիթարեան վարժարանի տնօրէն, ու յետոյ մեծաւորի պաշտօն կը վարէ մինչեւ իր մահը՝ որ յանկարծակի տեղի կ՛ունենայ 1935 Յունուար 5-ին:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Բ․ հատոր, էջ 209։

Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ միաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ տնօրէններ
Ապօ Թիֆլիսեցի

**Ապօ Թիֆլիսեցի** (), նահատակ, Թիֆլիս քաղաքի երկնային հովանաւորը։ Ոգեշնչման արարողութիւնը կը կատարուի Վրաց ուղղափառ եկեղեցիին մէջ Յունուար 8-ին՝ ըստ հուլեան տոմարի (21 Յունուար գրիգորեան օրացոյցով):

Ազգութեամբ արաբ է։ Պաղտատի մէջ կը զբաղի անուշահոտ իւղեր պատրաստելով։ Քարթլիի թագաւոր Ներսէի շքախմբի կազմը 775 թուականին կը գնէ Թիֆլիսի էմիրութիւն, որ կը գտնուէր արաբական տիրապետութեան ներքեւ։ Ներսէն Պաղտատի մէջ ամբաստանութեան պատճառով երեք տարի կ'անցնէ բանտին մէջ, կ'արդարացուի խալիֆայի կողմէն եւ կ'ուղարկուի Վրաստան։ Թիֆլիսի մէջ Ապօն կը հակի դէպի քրիստոնէական հաւատքը, սկիզբը ան աստվածաբանական բանավէճեր կը վարէ քրիստոնեաներուն հետ, սակայն յետոյ կը հաւատայ անոնց հայեացքներու ճշմարիտ ըլլալուն։ 781 թուականին Ներսեն կը փախչի Խազարիա։ Ապօն կ'երթայ անոր հետ։ Խազարիայի մէջ ան կը մկրտուի, ապա ճգնաւորի կեանք կը վարէ Աբխազիոյ մէջ։ 782 թուականին կը վերադառնայ Թիֆլիս եւ քարոզչութեամբ կը զբաղի արաբ քրիստոնեաներու շրջանին մէջ։ 785 թուականին արաբ էմիրի հրամանով բանտ կը նետուի եւ կը գլխատուի Քրիստոսի մկրտութեան օրը, մարմինն ալ կ'այրուի, իսկ աճիւնը կը դնէ ոչխարի մորթին մէջ ու կը նետէ Կուր գետը։ Այս վայրին մէջ, ըստ աւանդութեան, 

կ' երեւի լոյսի սիւն։
thumb|«Մետեխի» Վերափոխման տաճառը Թիֆլիսի մէջ
Ապոյի գործերուն վկայ Իոանէ Սաբանիձեն կը գրէ անոր վարքն ու նահատակութիւնը Քարթլիի կաթողիկոս Սամուէլ VII-ի յանձնարարութեամբ։ Այդ աշխատանքը Վրաստանի պատմութեանն ամենահին գրաւոր այբուբեններէն ու գրական յուշարձաններէն մէկն է, որ կը գրուի Վասիլի Մեծի՝ Սեբաստիոյ 40 նահատակներուն նուիրուած աշխատութեան, Արեոպագիտի, ինչպէս նաեւ վրացական վաղ վարքագրութիւններու ազդեցութեամբ։ Ապօ Թիֆլիսեցիի վարքը կը ներառուի վարքագրութիւններու տարբեր ժողովածուներու մէջ եւ բազմիցս վերամշակուեր է։ Կուրի ափին՝ Ապոյի մարմինը այրելու վայրին մէջ, XIII դարուն կը կառուցուի Մետեխիի տաճարը։

## Գրականութիւն
* Полное жизнеописание святых Грузинской церкви // Перевод М. Сабинина. СПб., 1871, ч. 1.
* Кекелидзе К. С. Памятники древнегрузинской агиографической литературы. Тбилиси, 1956.
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.
* Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

## Արտաքին յղումներ
* АБО ТБИЛИССКИЙ: Православная Энциклопедия под редакцией Патриарха Московского и всея Руси Кирилла (электронная версия)
* АБО ТБИЛИССКИЙ — Древо
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի Թանգարան

300px|մինի|Առաջին համաշխարհային պատերազմի թանգարան (Ռուսաստան)
**Առաջին համաշխարհային պատերազմի թանգարան** (ռուս.՝ *Музей «Россия в Великой войне*), ռազմա-պատմական թանգարան Սանկտ Փեթերսպուրկի Ցարսքոյէ Սելօ քաղաքին մէջ՝ նուիրուած Առաջին համաշխարհային պատերազմին  Ռուսական կայսրութեան մասնակցութեան: Կը հանդիսանայ Ցարսքոյէ Սելօ արգելոց-թանգարանի մէկ մասը: Թանգարանի ցուցադրութիւնը պատրաստուած է 1917-ին, սակայն մէկ տարի ետք փակուած է: *«Ռուսաստանը Մեծ պատերազմին»* թանգարանը բացուած է 2014-ին՝ նուիրուած Առաջին համաշխարհային պատերազմի 100-ամեակին:

Կը գտնուի Ալեքսանտրովսկի զբօսայգիի հարեւանութեամբ, ռազմական պալատի շէնքին մէջ, որ Նիքոլա Բ.-ի օրօք կառուցած է ճարտարապետ Սիմիոն Սիտորչուկը, որպէս ռազմական պատմութեան եւ հերոսներու թանգարան: Ներկայիս ցուցահանդէսային տարածքը կը կազմէ մօտ 900 մ²:

## Ցուցադրութիւն
«Ռուսաստանը Մեծ պատերազմին» ցուցահանդէսը՝ թանգարանի աշխատակիցները ստեղծած են ո՛չ միայն իրենց սեփական պահեստներէն, այլ թանգարանային հաւաքածոներու համալրման մասնակցած են սովորական փեթերսպուրկցիները:

### Թանգարանի բաժիններ
Ներկայիս թանգարանը ունի 13 բաժին, որոնցմէ իւրաքանչիւրը յագեցած է էլեկտրոնային պաստառներով եւ պլանշետներով տեղեկատուական կրպակով, ուր կարելի է տեղեկութիւններ ստանալ պատերազմի հիմնական դրուագներու, անոր մասնակիցներու, համազգեստի եւ այդ տարիներու զէնքերու մասին:

* «Պատերազմի սկիզբ»
* «Ռազմական գործողութիւններ»
* «Օդագնացներ ու օդաչուներ»
* «Նաւատորմ»
* «Դիրքային կռիւ»
* «Գիորգիեւեան ասպետներ»
* «Կայսերական ընտանիքը պատերազմական տարիներուն»
* «Կարմիր խաչն ու բանտարկեալները»
* «Հոգեւորականութիւն»
* այլ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ քաղաքի
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ տեսակի
Առաջին Սիրոյ Երգը (ֆիլմ)

**Առաջին սիրոյ երգը**, 1958 թուականին Հայժապաւէն արուեստանոցի նկարահանուած գեղարուեստական ժապաւէն: Գլխաւոր դեր կը խաղայ Խորէն Աբրահամեանը՝ երգիչ: Վարունցի դերը:

## Սիւժէ
Երաժշտական, մելոտրամաթիկ տաղանդաւոր, բայց յաջողութիւններէն շփացած երգիչի մասին, որ անցնելով փորձութիւններու մէջէն՝ կը կարողանայ ուղղել սխալներն ու արժանանալ սիրած կնոջ վստահութեան:

## Դերերը

* Հրաչեայ Ներսիսեան - Տիգրան Վարունց, Արսէնի Հայրը
* Վաղարշ Վաղարշեան - Աւետ Ալեքսանդրի Մելիք-Նուպարեան, երաժիշտ
* Խորէն Աբրահամեան - Արսէն
* Էլեոնորա Սուդակովա - Ռուզան
* Սեմիոն Սոկոլովսկի - Վարուժան
* Օլգա Գուլազեան - Վարդուշ
* Թամարա Լանկո-Կիմանյան - Օֆելիա
* Նիկոլայ Տէր-Սեմիոնով - Մամիկոնեան
* Վերջալոյս Միրիջանեան - Փառանձեմ, Մամիկոնեանի կինը
* Ա. Սողոմոնյան - Օնիկ
* Իւան Գրիկուրով - հողափորիչի վարորդ
* Ա. Սելիմխանով - Դոդիկ
* Գէն (Գուրգէն Շահնազարեան) - առեւտրական
* Ամասի Մարտիրոսեան - պահակ

## Դրուագները
* Տ. Բախշինեան - Ռուզանի եւ Արսէնի որդի, Թաթուլ Դիլաքեան, Աննա Գարագաշ - ընկերուհին, Մուրադ Կոստանեան - Տիգրան Վարունցի դրացին

## Ստեղծագործական Խումբ

* Բեմադրող նկարիչ - Վալենտին Պոդպոմոգով
* Հնչիւնային օպերատոր - Նինա Ջալալյան
* Ռեժիսոր - Ա. Հայրապետեան
* Նկարիչի օգնական - Ռաֆայել Ս. Բաբայան
* Մոնտաժ - Վալենտինա Հայկազեան
* Երգերու տեքստերի հեղինակներ - Ն. Ադամյան, Հարոլդ Ռեգիստան
* Երգերու կատարումը - Սերգեյ Դավիդյան
* Խմբագիր - Սաբիր Ռիզաեւ
* Տնօրէն - Աշոտ Դիլանեան

## Հետաքրքիր Փաստեր
* Բրեմիերա - Ապրիլ 4, 1958 թ. Երեւան
* Բրեմիերա Մոսկուա Օգոստոսի 4, 1958 թ.
* Ժապաւէնը դարձաւ ԽՍՀՄ 1958 թ. ամենաշատ դիտուող ժապաւէնը - 24.6 միլիոն հանդիսատես
* Առնօ Պապաճանեանը ժապաւէնի համար գրեց 3 երգ՝ «Երեւանի սիրուն աղջիկ», «Իմ Երեւան», «Դու իմ սիրոյ արեւ», որոնք ժապաւէնի ցուցադրումէն յետոյ դարձած են հայ ժողովուրդի ամենասիրուած երգերէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1958
Առաջին Բոյժ Օգնութիւն

200px|Առաջին օգնութեան միջազգային խորհրդանիշը|մինի|աջից
**Առաջին բուժ օգնութիւն**, hիւանդ կամ վնասուածքի ենթարկուած անհատին օգնելու նպատակով կիրառուած անմիջական դարմանումը կը կոչուի Առաջին բուժ օգնութիւն:

## Բոյժ օգնութեան տեսակները
# *Ինքնօգնութիւն*, երբ անհատը բուժ օգնութիւն կը կատարէ ինք իր անձին նկատմամբ:
# *Առաջին օգնութիւն*, երբ անհատը բուժ օգնութիւն կը կատարէ այլ անձի նկատմամբ:

Տնային դարմանումը օգնութիւն է եւ ոչ առաջին բուժ օգնութիւն: Այն կը կիրառուի աննշան վնասուածքներու եւ ոչ լուրջ վիճակներու ժամանակ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բշժկութիւն
Ստորոգութիւն:Առաջին Խնամք
Ստորոգութիւն:Առաջին Օգնութիւն
Ստորոգութիւն:Շտապ Օգնութիւն
Առանց Արեւի (ֆիլմ)

**«Առանց Արեւի»** (ֆր.՝ Sans Soleil), Քրիս Մարքերի վաւերագրական ֆիլմը (1983), անուանուած է ի պատիւ Մոտեսթ Մուսորկսքիի համանուն ձայնային ցիկլի:

## Բովանդակութիւն
Փոքր մասերու բաժնուած «ըստ Վերտովի» տեսանիւթը (ինչպէս ճիշդ բեմադրիչի կողմէ նկարուած, այնպէս եւ VideoBank-էն ստացուած) կ՛ուղեկցի կանացի ձայն, որ դատողութիւններ կ՛ընէ ազատ թեմաներու դիմելով մահացած բեմադրիչին (մտածածին): 

Պատկերագրական շարքը հիմնականին կը ձեւաւորուի Թոքիոյի ապագայապաշտական կեանքի տեսարաններէն եւ Կուինիա Պիսաույի նախագիծերէն (ըստ բեմադրիչի՝ «Ափրիկէի ամենամոռցուած երկիրը»): Անձնակազմէն դուրս ձայնը կը բացատրէ, որ այս երկու աշխարհագրական բեւեռները կը մօտեցնէ հակուածութիւնը հոգեկանին, հաւատը դէպի աշխարհի ամէն բանի շնչաւորուածութիւն:

Անսպասելի, երբեմն տարաբանական միաւորումը անհամատեղելի, առաջին հայեացքէն, իմաստային շարքերը բնորոշ են ոչ միայն անձնակազմէն դուրս բնագիրին, այլ նաեւ մոնտաժային մասերուն[4]::Օրինակ, մեթրոյին մէջ ննջող ուղեւորներու դէմքերը համակցուած ճափոնական շարժանկարչութենէն վերցուած տեսարաններու հետ: Ժամանակ առ ժամանակ բեմադրիչը կը խորասուզուի լիրիկական շեղումներու մէջ ինչպէս հիչկոկեան «Գլխապտոյտ» ֆիլմի հերոսներու երթուղիի կրկնութիւնը Սան Ֆրանսիսքոյի փողոցներով:

## Համբաւ
Մարքերի կողմէ մշակուած ֆիլմի ցուցադրութեան ձեւը մեծ պահանջարկ ստացաւ յաջորդ սերունդներու վաւերագրականներու կողմէն, յատկապէս ամերիկեան (Էրրոլ Մորրիս, Մայքլ Մուր): «Առանց Արեւի» ֆիլմը ընդունուած է համարել վաւերագրական այդ ժանրի գագաթնակէտը: Քննադատ Սէմ Ատամսը Մարքերի ֆիլմը անուանած է «ֆիլմի միջոցներով մտածելու ընթացքը պատկերելու ամենայաջողուած փորձ»:

Պատմութեան մէջ լաւագոյն ֆիլմի համար քուէարկութեան ժամանակ 846 քննադատներ (Sight & Sound, 2012) «Առանց Արեւի» ֆիլմի համար տուած են նոյնքան ձայներ, որքան Ռիտլի Սկոտի «Սայրի վազորդ» եւ Տէյվիտ Լինչի «Կապոյտ Թաւիշ» ֆիլմերու համար:

2007-ին Մարքերի ֆիլմը թողարկուեցաւ անգլերէն լեզուով (փոքր տարբեր Ֆրանսական բնօրինակէն) DVD ֆորմատով Criterion Collection ընկերութեան կողմէ («Թռիչքուղի» ֆիլմի հետ մէկ սկաւառակի վրայ):

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Английский текст фильма-эссе
* «Без солнца»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքին մէջ
* «Без солнца»(անգլ.) ֆիլմը Allmovie կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:1983
Առասպել

**Առասպել** (անգլերէն՝ Myth, յունարէն՝ μύθος - խօսք, ասք, աւանդութիւն), ժողովրդական բանահիւսութեան վիպերգական ժանրերէն մին, որուն մէջ գերբնական ու չափազանցուած ձեւով արտացոլուած են հնագոյն ժողովուրդներու կեանքի կարեւորագոյն դէպքերը, աշխարհի վերաբերեալ մարդոց պատկերացումներն ու ընկալումները։ Առասպելներու հիմքինմէջ, հիմնականօրէն, ընկած են տուեալ ցեղի, ժողովուրդի կեանքին մէջ տեղի ունեցած իրական դէպքերը, սակայն բնութեան դէմ՝ դեռեւս անզօր, մարդն իր սնոտիապաշտ մտածողութեամբ երեւոյթները բացատրած է, որպէս՝ աստուածներու եւ ոգիներուի գերբնական ոյժի արտայայտութիւն։ Այդ պատճառով ալ իրական հիմք ունեցող դէպքերու ու հերոսներու պատմութիւնն ի սկզբանէ ընդունած է չափազանցուած եւ գերբնական բնոյթ։ Չնայած անոր, առասպելները կ՛օգնեն որոշակի պատկերացում կազմելու հնագոյն ժողովուրդներու, յատկապէս՝ նախագրային շրջանի պատմութեան վերաբերեալ։ Աշխարհի տարածքին մեծ ճանաչում ունին Անթէի, Պրոմեթեւսի, Հերակլեսի, Իկարի մասին եւ այլ հին յունական առասպելներ, որոնց մէջ բանաստեղծօրէն կ'արտայայտուին հին յոյներու աշխարհըմբռնումն ու գեղարուեստական մտածողութիւնը։ Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութեան» շնորհիւ պահպանուած եւ մեզ հասած են հայ ժողովուրդի ստեղծած՝ «Հայկ Եւ Բել», «Արա Գեղեցիկ Եւ Շամիրամ», «Վահագնի Ծնունդը», «Տորք Անգեղ» առասպելները։ Առասպելներէն շատերը յետագային ենթարկուած են գրական մշակման (օրինակ՝ Էսքիլեսի «Շղթայուած Պրոմեթեւսը», Սոֆոկլեսի «Էդիպ Արքան» յունական գրականութեան մէջ, Նայիրի Զարեանի «Արա Գեղեցիկը», Ղազարոս Աղայեանի «Տորք Անգեղը», Յովհաննէս Յովհաննիսեանի «Վահագնի Ծնունդը», «Արտավազդը» հայ գրականութեան մեջ եւ այլն)։

## Աղբիւրներ
* Էդ. Ջրբաշեան, Հ. Մախչանեան, «Գրականագիտական Բառարան», 1980, էջ 26

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Առաքել Ալթուն-Տիւրրի

**Առաքել Ալթուն-Տիւրրի** (1840 - 1886), հայ խմբագիր։

Ծնած է Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Առաքելի հայրը Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի մեծ դիրք ունէր Եգիպտոսի մէջ, իսկ երբ հայրը Պոլիս կը մեկնի, կը բնակի Խասգիւղ, ուր Առաքել կը յաճախէ ներսէսեան վարժարանը եւ կ՛ըլլայ ժամանակին ուսումնականներէն մին։ Կնքահայրը եղած է Եուսուֆեան Պօղոս պէյ։ Եղբայրը Յակոբ Ալթուն Տիւրրի մին էր Ասիական ընկերակցութեան հիմնադիրներէն։

Առաքել՝ տակաւին 20 տարեկան երիտասարդ հասակին, կը հիմնէ թատրոն մը Խասգիւղի մէջ։ Այն ատեն հրաման չըլլալով թատրոնի արտօնութիւնը առնել Փիլիպոս եւ Մկրտիչ Կէլկէլեան ամիրաները կը խոստանան Առաջին հայ թատրոնը կը բացուի, չեն ան կը շինուի եւ առաջին ներկայացումը կ'ըլլայ Երուանդ Առաջին թատերախաղը էքչեանի եւ Բ. Մալաքեանի առաջնորդութեամբ։ Ահագին բազմութիւն կը լեցուի թատրոնին մէջ եւ մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ այդ առաջին թատրրոնը, որուն երաժշտագետը եղած էր Տիգրան Չուկաճեան (1858-9)։ Սակայն նոյն շաբաթը թատրոնի կը գոցեն քանի արտօնագիրը գազինօի համար էր։ Առաքել Ալթուն-Տիւրրի նաեւ Եւրոպա կը ճամբորդէ եւ գլխաւոր քաղաքները կը պտըտի տեսնելու գործեր։

Քաղաքական ժողովի անդամ էր, նաեւ եղած էր Ազգային Երեսփոխան, Միացեալ ընկերակցութեան հիմնադիր միացնելով կարգ մը ընկերութիւններ ինջպէս Կիլիկեան, Այրարատեան եւայլն։ Կը մահանայ 1886 թ.։

Ստորոգութիւն:Հայեր
Առաքել Առաքելեան

**Առաքել Առաքելեան**, (), հայ խորհրդային բանասէր։

## Կենսագրութիւն
1896-1899 թուականներուն Շուշիի թեմական դպրոցին մէջ կը ստանայ իր նախակրթութիւնը, ապա կ'անցնի Էջմիածինի Գէորգեան Ճեմարանը, որուն լրիւ ընթացքը կ'աւարտէ 1907-ին: Ճեմարանէն շրջանաւարտ, որպէս ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Իգտիրի, Շուշիի, Պաքուի եւ Երեւանի մէջ:

1911-1913 թուականներուն կը ստանձնէ Ղարաբաղի Հայկական Դպրոցներուն վերատեսուչի պաշտօնը:

1923-1925 թուականներուն կը վարէ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար Մարզի Լուսաւորութեան ժողովրդական կոմիսարի տեղակալի պաշտօնը, իսկ 1925-1927 թուականներուն՝ Լուսաւորութեան ժող. Կոմիսարի: 

1932-ին կը տեղափոխուի Երեւան, ուր որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի եւ Խաչատուր Աբովեանի անուան Հայկական Մանկավարժական ասպարէզէն քաշուիլը: Կը վարէ այս վերջին հիմնարկին Արտասահմանեան Գրականութեան Ամպիոնի վարիչի պաշտօնը, միաժամանակ դասաւանդելով լատիներէն եւ գրաբար: 1955-ին կ'արժանանայ Հայկական ՍՍ Հանրապետութեան Վաստակաւոր Գործիչի կոչումին: 1956-ին կ'արժանանայ Բանասիրական Գիտութիւնների Դոկտոր տիտղոսին, իսկ 1959-ին Փրոֆեսորի:

Մանկավարժական իր երկարատեւ ծառայութեան առընթեր, Փրոֆ. Ա. Առաքելեան կ'ունենայ գիտական ստեղծագործութեան բեղուն կեանք մը: Անոր երկասիրութիւններէն առանձին հատորներով լոյս տեսած են. ԳՐԱԲԱՐԻ ԻՆՔՆՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ (Երեւան, 1937), ԳՐԱԲԱՐԻ ԴԱՍԱԳԻՐՔ, Ա. եւ Բ. Հատորներ (Երեւան, 1944 եւ 1945), ՅՈՒՆԱ-ՀՌՈՄԷԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, Ա. մաս (Երեւան, 1939), ՆԻՒԹԵՐ ՀԵԼԼԵՆԻՍՏԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ (Երեւան, 1945), ՀՌՈՄԷԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1956), ՅՈՒՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1968): Սակայն Փրոֆ. Ա. Առաքելեանի կոթողային աշխատանքը կը մնայ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԻ ՄՏԱՒՈՐ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ եռահատոր մեծածաւալ աշխատասիրութիւնը՝ հետեւեալ մասնաբաժանումներով.- Ք.Ա. Առաջին Դարէն - 14. Դար (Ա. Հատոր, Երեւան,1959), 14-էն մինչեւ 19 դար. առաջին կէսը (Բ. Հատոր., Երեւան, 1964), 15-րդ դարէն մինչեւ 19-րդ դար. առաջին կէսը (Գ. Հատոր, Երեւան, 1975):

Փրոֆ. Ա. Առաքելեան կը մահանայ Մայիս, 1980-ին:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1980, էջ (344-345)
Առաքել Ա․ Ապրոյեան

**Առաքել Ա․ Ապրոյեան** (1859, Գարահիսար - անյայտ, Մէրտին), 19-րդ դարու համարակալ։

## Կենսագրութիւն
Առաքել Ա․Ապրոյեան' ծնած է 1859 թուականին, Աֆրիգա Գարահիսար։ Ան իր ուսումին կ՚սկսի հոն, յետոյ կը շարունակէ Իզմիրի Սէն Ժօզէֆի դասընդացքներուն։ Ան իր ուսումը աւերտելէն վերջ կը դարնայ ծննդավայրին եւ Ռէժիի մէջ պաշտօն կ՚ստանայ։ 1889 ին Մազնիսա կը մեկնի առեւտուրի գործով։ Իսկ 1892 ին տարագրուած է դեպի Իզմիր։ Ղ․ Եսայեան Տան․ Հնչակեան մէջ պաշտօնավարած է իբր համարակալ։ Մէրտինի ճամբուն վրայ մեռած է։

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան, Կ․ Պոլիս, 1919, էջ 76․