open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պետրոս Տէր Պօղոսեան

**Պետրոս Տէր Պօղոսեան,** Խոտորջուրի Մոխրակուտ գիւղէն էր, հասակակից՝ Արտաշէս Գէորգեանին: Ան ալ 13 տարեկանին կը մեկնի հարաւային Ռուսաստան եւ Խարքով քաղաքին մէջ կ’աշխատի իբրեւ հացագործ:

## Պատմութիւն

1916-ին, երբ ռուսական բանակը կը գրաւէ Խոտորջուրը, Պետրոս խումբ մը ընկերներով անմիջապէս կը վերադառնայ հայրենի գիւղ: Ռուս բանակի հեռանալէն ետք, ան կը մասնակցի Խոտորջուրի հերոսամարտին, իբրեւ տասնապետ: 

Նահանջի ճամբուն վրայ կը վարակուի թիֆուսով եւ գերի կ’իյնայ թուրքերուն ձեռքը: Կը ստանայ մահավճիռ (կախաղանով) ,որ աւելի ուշ կը փոխուի 101 տարուան բանտարկութեան:

Զինադադարէն ետք, բանտէն ազատելով, կը մեկնի Հայաստան եւ մինչեւ խորհրդայնացումը իբրեւ պարտաճանաչ եւ յանդուգն զինուոր կը մնայ Ստեփան Ծաղիկեանի ձիաւոր խումբին մէջ:

Խորհրդայնացումէն ետք, ան կ’անցնի Թիֆլիս, ուրկէ կը փախչի Ռուսաստան, երբ ճեմալ Փաշա ոչ եւս էր:

Ստալինեան հալածանքներու շրջանին կը ձերբակալուի Ստեփան Ծաղիկեանի հետ, 1937-ին ու միասնաբար կը գնդակահարուին:

Պետրոս Տէր Պօղոսեան միջահասակ, նուրբ կազմուածքով, արագաշարժ մէկն էր, խառնուածքով Արտաշէս Գէորգեանի ճիշդ հակապատկերը:

Պետրոս ուրախ, կատակասէր եւ չարաճճի երիտասարդ էր եւ շատ կը սիրէր ընկերներուն գլխուն խաղեր խաղալ: Սիրուած էր բոլորին կողմէ: Շատ բարի սիրտ ունէր եւ ծայր աստիճան ընկերային էր:

## Աղբիւրներ
*Դաշնակցական Պատանիին Գիրքը էջ (196-197)
Պետրոս Քհնյ. Պապուճեան

**Տ. Պետրոս Քհնյ. Պապուճեան** (1859-1947), աւազանի անունով՝ Յովհաննէս, որեի Աբրահամի եւ Մանուծակի, ծնած է քեսապցի ծնոցքէ 1859-ին, Քեսապի մէջ։
## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւն չէ ստացած, որովհետեւ ընտանիքին նիւթական պայմանները առիթ չեն տուած անդպրոց յաճախելու։ Հետեւաբար, իր ընտանիքին օգտակար դառնալու համար, շատ փոքր տարիքին մտած է կեանքի ասպարէզ ու հետեւած արհեստի։ Տարիներ ետք դարձած է վարդապետ ատաղձագործ ու զբաղած գիւղի փայտաշէն բնակարաններու նորոգութեամբ եւ հողագործութեամբ։

Յովհաննէսի մայրենի լէզուն Քեսապի բաբառը եղածէ։ Ան գրել կարդալ սորված է ինքնաշխատութեամբ։

Կանոցխ հասակին ընտրածէ իր կեանքի ընկերուհին՝ Վարդուհին, որիւն հետ պսակուած է Քեսապի մէջ եւ ունեցած է ութ զաւակներ՝ Քերոբ, Վարդան, Զարոււհի, Մանուղակ, Ստեփան, Զընոբ, Աբրահամ եւ Սերոբ։

Երբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս՝ Մկրտիչ Քէֆսիզեան հայրապետը հովուապետական այցելութեամբ ետած է Քեսապ 1890 թուին, Քէսապի ու շրջակայ բոլոր գիւղերու քեսապցիները մեծ շուքով ընդունելութիւն մը կազմակերպած են։ Տեղւոյն ազգայիններն ու Քեսապի ու Գարատուրանի եկեղեցականներուն թաղականութեանց անդամները խնդրած են վեհաբառէէն, որ երկու մնայուն քահանաներով օժտէ Քեսապն ու Գարատուրանը, եւ ներկայացուցած են երկու երիտասարդ քահանայացուներ, որոնցմէ մին Յովհաննէսն է եղած։ Վեհափառը ընթացք տալով թաղականութեանց եւ ժողվուրդին փափաքին, հովուապետական այցելութեան աւարտին, իր հետ Սի սի Մայրավանք տարած է Աթիկեան եւ Պապուճեան Յովհաննէսը՝ Քեսապի եւ Գարատուրանի եկեղեցիներուն համար։

Այս երկու քեսապցի երիտասարդները Սիսի դպրեվանքին մէջ կարճ ժամանակուայ մը համար հետեւած են կրօնական եւ քահանայական դասընթացքներու, եւ ապա քահանայական տարրական գիտելիքները սորվելէ ետք, 1890-ին, Սիսի Մայր Եկեղեցւոյ մէջ. Մկրտիչ Քէֆսիղեան Կաթողիկոսի ձեռամբ քահանայ ձեռնադրուած են, վերակոչուելով Տէր Պետրոս եւ Տէր Պօղոս, առաջինը՝ Գարատուրանի եւ երկրորդը՝ Քեսապի եկեղեցիներօւն համար։

Անոնք քահանայ ձեռնադրուելէ ետք, քառասնօրեայ պատրաստութեանշրջանը անցուցած են Սիսի դպրեվանքին մէջ, ուր սորված են քահանայագործութեան ու խորհրդակատարութեանց' գործնական գիտելիքներ։ Ապա, վերադարձած են իրենց ծննգավայրը եւ կոչուած՝ հովուական կեանքի։

1909-ի Ատանայի կոտորածին Սակայն Տէր Պետրոս, քանի մը քաջ երիտասարդներու ղեկավարութեամբ, ոտքի հանած է րոլոր երիտասարդ ուժերը, կազմակերպած է զանոնք ու դիմած՝ ինքնապաշտպանութեան միջոցներու։ երիտասարդներուն ու ժողովուրդին հետ, ան աւելի քան չորս ժամեր կռ֊իւ մղած է թուրք խուժանին դէմ եւ յաջողած՝ իր ժողովուրդին հետ թուրք թշնամին հեռացնել ու փախցնել գիւղի սահմաններէն դուրս։

1946|1946]]-ի ներգաղթի օրերուն, Քեսապի մէջ ալ աշխատանք տարուած է փափաքողները հայրենիք տանելու։ Տէր Պետրոս որոշած է վերջնականապէս հայրենիք գաղթել ու իր որոշումր գործադրած՝ 1947-ին։ Բայց ափսոս, որ ան երկար չէ ապրած հայրենիքի մէջ։ Ըստ ժողովուրդի վկայութեան եւ հայրենիքէն հասած լուրերուն, ան հայրենիք հաստատուելէ ետք, հազիւ վեց-եօթ ամիս ապրած է եւ նոյն տարին՝ 1947-ին ալ վախճանած ու մարմինը հայրենիքի մէջ ամփոփուած է։
## Ծանօթագրութիւններ
Եղիա Պետրոսեան

**Եղիա Պետրոսեան** - բնիկ Ակնցի։ Հայրը շուրջ հարիւր քսան տարի առաջ Ակնէն փոխադրուած Լաթաքիա: Եղիա ծնած է Լաթաքիա 1881-ին եւ Պէյրութ հաստատուած 1909-ին։ Եղած է պաշտօնեայ փոսթ հեռագրատան մէջ 1910-15: Առաջին ընդհանուր Պատերազմին զինուորագրուած Թրք. բանակին մէջ, ուր օգտակար եղած է հայ գաղթականներու։ Զինադադարէն յետոյ դարձեալ փոսթ-հեռագրատան գործը կը շարունակէ, 1939-ին հանգստեան կը կոչուի։ Ունեցած է հինգ զաւակ, երեք աղջիկ երկու մանջ, Աղաւնի, Մարիա, Ժագ, Զապէլ, Ալիս եւ Յովսէփ։ Պարոն Ժագ պաշտօնեայ է Պէյրութի նամակատան մէջ։

## աղփիւր
Մեսրոպ Ա. Քհնյ. Պետրոսեան

**Տ. ՄԵսրոպ Ա.Քհնյ.Պետրոսեան** (1946|1946]]), Աւազանի անունով Վարուժամ, որդի Պետրոսի եւ Աղաւնիի, ծնած է Գամիշլի, 1946|1946]]-ին։

## Կենսագրութիւն
Նախակրթուլթիւնը ստացած է Գամիշլիի Ազգ. Եփրատ վարժարանէն, զոր աւարտելէ ետք 1958-ին, տարի մըն ալ հետեւած է միջնակարգի դասերուն, բայց ենտանիքի նիւթական դժուարութեան պատճառով չէ կրցած ուսումը շարունակել։ ԱՅսուհանդերձ, ուսման հանդէպ ունեցած սէրը զինք մղած է եկեղեցական կրթութիւն ստանալու դպրեվանքի մէջ։

1959-ին մուտք գործած է Անթիլիասի դպրեւվանքը եւ ժառանգաւորացի աշակերտ եղած մինչեւ 1962 թուական։ Երեք տարի ետք ուսումը ընդհատելով մտած է կեանքի ազատ ասպարէզ։

Տպարանի աշխատանքները շատ սիրելուն, Անթիլիասի Կաթողիկոսարանի տպարանի մէջ եղած վ պաշտօնեայ։ Քանի մը տարի աշխատելէ ետք, նացած է Պէյրութի Տօնիկեան հրատարակչատունը, ուր իբրեւ գրաշար պաշտօնավարած է մինչեւ 1970-ական թուականները։

Իր կեանքի ընկերը ընտրած է՝ օրդ. Թէրէզ Պշարան, որուն հետ պսակուած է Պէյրութի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, 1970-ինյ ձեռամբ Տ. Բաբգէն Քհնյ. Քէնտէրճեանի եւ ունեցած չորս զաւակներ՝ Վարդուհի, Վարդան, սելլա եւ Աւօ։

Քահանայական ձեռնադրուլիւնն ու օծումը տեղի կ՝ ունենան ձեռամբ Լիբանանի Թեմի առաջնորդ՝ Տ. Տաքատ Արք. Ուրֆալեանի, Պէյրութի Ս. Նշան մայր եկեղեցգոյ մէջ, 6 Դեկտեմբեր 1974-ին, վերակոչուելով Տ. Մեսրոպ քհնյ.։

Հուեւոր հովիւ կը նշանակուի Սուրիոյ Ռաս Ուլ Այն գիւղաքաղաքի Ս. Յակոբ Եկեղեցւոյ եւ տնօրէն՝ տեղւոյն Ազգ. Վարժարանին։

Ապա կը նշանակուի տէր հայր հոգեւոր հովիւ Հասաքէի։ 1983-ին, վերջնականապէս կը հաստատուի Հասաքէ, հովուական գործին առընթեր վարելով տեղւոյն Ազգ. Մեսրոպեան վարժարանի տնօրէնութեան պաշտօնը։

1983-էն ի վեր . կը քահանայագործէ Հասաքէի հայ գաղոթին մէջ, պարբերաբար պատարագելով Ռաս Ուլ Այնի Ս.Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ։

Իբրեւ ուսուղիչ տնօրէն, մեծ կարեւորութիւն կու տայ դպրոցի կրթական աշխատանքներուն։ Կը հետեւի ուսուցչական դասաւանդութեան։

Իր ու հոգաբարձութեան կազմակերպած ձեռնարկելով ու յարատեւ ջանքերով կարելի կ՝ ըլլայ 1993-ին դպրոցը օժտել նոր ինքնաշարժով մը։

Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք 1985-ին, Ծաղկեայ սեւ փիլոն կրելու իրաւունք՝ 1994-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Գարեգին Բ. Վեհափառ Հայրապետէն։ Իսկ Աւագութեան տիտղոս եւ պատիւ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կթողիկոսէն, 2000-ին։

Ան կը շարունակէ քահանայագործել Հասաքէի Հայ գաղութին, ետին ձգելով 37 տարիներու ուսուղչութեան վաստակ։
## Ծանօթագրութիւններ
Պետրոս Աղաճանեան

**Պետրոս Աղաճանեան ** (1859, Արաբկիր - 1927, Պէյրութ):
## Կենսագրութիւն
Ծնած Արաբկիր1859-ին, Պէյրութ հաստատուած՝ 1890-ին։ Եղած է սիրուած ու յարգուած վաճառական եւ բազմաթիւ տարիներ Սբ. Նշան վարժարանի հոգաբարձու։ Մեռած Պէյրութ,1927-ին։ Ունեցած երկու աղջիկ՝ Սաթենիկ(որ կը գտնուի Ամերիկա) եւ Շուշան (ներգաղթած Հայաստան), ինչպէս նաեւ երեք մանչ զաւակներ, ՊՊ. Գրիգոր, Հայկազուն եւ վահան։ Առաջինը երկարամեայ պաշտօնեայ է Օրոզտիպաք ծանօթ վաճաժատան մէջ, երկրորդը տարիներէ ի վեր կը մաշտօնավարէ Իրաք Բեթրօլիում կազի ընկերութեան մէջ, իսկ երրորդը՝ Պրն. Վահան՝ երկրաչափ է, շրջանաւարտ Ֆրանսայէն, որ այժմ Պէյրութ կը գործէ:

## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Պարտիզպանեան

**Լեւոն Ղունկիանոսի Պարտիզպանեան** (1887 թուական, Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Մեզիրէ քաղաքին մէջ), հայ բժիշկ նաեւ հասարակական-քաղաքական գործիչ։
 
## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1887 թուականին, Խար­բեր­դի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Մեզիրէ քաղաքին մէջ։ Հայրը՝ Ղունկիանոս Պարտիզպանեան, երկար տարիներ եղած է Պաքըր-Մատենի քաղաքապետութեան բժիշկը եւ 1907 թուականին մահացած խորհրդաւոր պայմաններու մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի Կեդրոնական վարժարանէն ներս, այնուհետեւ՝ նոյն քաղաքի Սուլթանի՝ վարժարանէն ներս։ Բնակած է Կոստանդնուպոլսոյ Գատը Գիւղ թաղամասին մէջ։ Եղած է ՀՅԴ Գատը Գիւղի կոմիտէի եռանդուն անդամ։ 1912 թուականին, երբ Արտակարգ դատարանը դադրեցուցած է ՀՅԴ օրկան «Ազա­տա­մար­տ»ի հրատարակութիւնը, ՀՅԴ տպագիր օրկանի դերը կատարած է «Ազ­դա­րա­րը», որուն արտօնատէրն էր Լեւոնը։ 1914 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլ­ոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը եւ բժիշկի վկայական ստացած։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսուելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած` հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականի Ապրիլին, զինուորական համազգեստը հագին ձերբակալուած է եւ բանտարկուած Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած Չանղըրը։ Այնուհետեւ շարք մը դաշնակցական մտաւորականներու հետ աքսորուած է Այաշ եւ պահուած տեղի բանտին մէջ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Թէոդիկի «Յու­շար­ձան…» գիրքին մէջ ըսուած է, թէ՝ սպանուած է 1915 թուականին, Այաշի ճամբուն վրայ, ի թիւս խումբ մը հայ մտաւորականներու՝ 28 տարեկան հասակին։ Այլ աղբիւրու մէջ յիշատակուած է, որ սպանուած է Տէր Զօրի մէջ։ Մինչդեռ, Գրիգորիս ծ. վրդ. Պալաքեան, զինք կը յիշէ Չանղըրըի աքսորէն վերապրողներու շարքին մէջ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպո­լիս, 1919։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վի­են­նա, 1922։ 
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները),Պոսթըն, 1957։ 
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։ 
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։ 
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։ 
* Աւագեան Կարինէ, Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւ­ան, 2002։ 
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թուականներ), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։ 
* Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թուական Ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-1։

## Աղբիւրներ
* 

## Արտաքին յղումներ
* Հայ Բժիշկներու Նահատակութիւնը Մեծ Եղեռնի Ընթացքին: 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Պետօ

**Պետօ** (**Պետրոս Ղեւոնդեան**, ), եղած է Դաշնակցական ղեկավար գործիչ եւ ուսուցիչ։ Ան երկար տարիներով ծառայութիւնը կը բերէ եւ կը զոհաբերուի յեղափոխական շարժման ընթացքին Շապին Գարահիսարի Ճակատամարտի ընթացքին։

## Կենսագրութիւն
Ալեքսանդր Պետրոսեան ծնած է Կարս 1870 թուականին չքաւոր ընտանիքի մը մէջ։ Կ՚աւարտէ Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը եւ կը դառնայ ուսուցիչ։ 1890 թուականին կը կազմէ Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութեան (այժմ՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն) եւ անմիջապէս կը սկսի իր լայնածաւալ ազգային աշխատանքները։ Կուսակցութեան անդամակցութենէ ետք կ՚ուղղուի Թաւրիզ, Պարսկաստան, Հայաստան անցնելու նպատակով։

1890 թուականին կը ծպտուի իբր ծառայ ու կը հասնի Վան։ «Դրօշակ» թերթը կը վկայէ, թէ ան ունէր ոտքին տրեխներ եւ գլխուն՝ բուրդէ փափախ եւ այդ պատճառով կրցաւ աննկատ շրջիլ Վասպուրականի մէջ։ Այս ժամանակամիջոցին կը ծանօթանայ հայ գեղջուկի մը չքաւոր կեանքը իր երկու տարուան ընթացքին։ Երբ ան զգաց որ թուրք, քիւրտ, կամ յեղափոխութենէ սարսափող հայ մը իրեն նկատէր, շուտով կը փոխէր իր տեսքն ու արհեստը (ըլլալով փերեզակ եւ բուրդ մանող)։ Այս գործի շնորհիւ ժողովուրդին լայն խաւերուն հետ կը սկսի աւելի շփուիլ եւ մանաւանդ երիտասարդներուն հետ խօսելով իրենց մէջ կը թրծէ յեղափոխաշունչ ոգի։

1892 թուականին կը մասնակցի ՀՅԴ-ի Առաջին Ընդհանուր Ժողովին, Թիֆլիսի մէջ եւ կ՚երթայ Վան իբր ՀՅԴ-ի լիազօր ներկայացուցիչ։ Վեց տարուայ ընթացքին ան կը փորձէ արթնցնել Վանեցիներուն մէջ յեղափոխական մարտունակութեան ոգին։ Այդ տարիներու ընթացքին Հայ գիւղերու մէջ անզէն հայութիւնը հազարներով կոտորուեցաւ։ Վան-Այգեստանի մէջ երեք կուսակցութիւններու միացեալ ուժերով այն տարիներուն կը մղուէր ինքնապաշտպանական կռիւներ։

20 Յունիսէն 24 Յունիս երկարող օրերուն, Շապին Գարահիսարի Հերոսամարտի 23 Յունիս-ին կռիւի ժամանակ վիրաւորուելով կը մահանայ հարիւրաւոր զինակիցներու կողքին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* ARF Official Website - Article from Troshag 
Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ
Պերլին

Պերլինը (), Գերմանիոյ մայրաքաղաքը։ Այն Գերմանիոյ ամենախոշոր քաղաքն է թէ՛ տարածքով, թէ՛ բնակչութեան քանակով։ Լոնտոնէն յետոյ, Պերլինը Եւրոպական Միութեան երկրորդ խոշոր քաղաքն է։ Պերլինը Գերմանիոյ 16 դաշնային երկրներէն մէկն է։ Բնակչութիւնը 2010 թուականին կը կազմէր 3,440,441 մարդ։ Քաղաքը տարածուած է Շփրէ գետի ափին։

## Պատմութիւնը
1200-ականներուն շուրջ, այժմեան Պերլինի տարածքի մէջ տեղակայուած էին երկու առեւտրային հաստատութւններ՝ Քէօլնը (գերմ.՝ Köln) եւ Պերլինը։ որպէս իրաւական քաղաք, հստակ տարեթիւ չկայ։ Քէօլնը որպէս քաղաք կը յիշուի դեռեւս 1237 թ., իսկ Պերլինը՝ 1244 թ․։ 1307 թուականին քաղաքները միացան մէկ վարչական միաւորի մէջ։ 1400 թուականին, Պերլինի բնակչութիւնը կը կազմէր շուրջ 8,000 մարդ։ Պերլինը եղած է Պրուսիայի մայրաքաղաքը եւ Գերմանիոյ կայսրութեան ստեղծումէն յետոյ դարձած է նաեւ այդ պետութեան մայրաքաղաքը։

## Բնակչութիւն

## Հայերը Պերլինի մէջ
Պերլինի մէջ հայերը հաստատուած են XIX դարու վերջը – XX դարու սկիզբը։ Իրենք գլխաւորապէս Պերլինի համալսարանի եւ այլ ուսումնական հաստատութիւններու ուսանողներ էին, որոնցմէ շատերը յետագային դարձած են հայ մշակոյթի եւ գիտութեան ականաւոր գործիչներ։ 1878 թ.-ին այստեղ տեղի ունեցած է Պերլինի վեհաժողովը։ Պերլինի Ռ. Շմիտթի մասնաւոր կոնսերուատորիաի մէջ եւ համալսարանի մէջ սորված է հայ մեծանուն երաժշտագետ, խմբավար եւ երգահան Կոմիտասը։ Նոյն ժամանակաշրջանին Պերլինի մէջ գործած են հայ քաղաքական կուսակցութիւններու (ՀՅԴ, Հայ սոցիալ դեմոկրատներ) խմբակներ, հիմնուած են շարք մը հասարակական ու մշակոթային կազմակերպութիւններ եւ ընկերութիւններ, 1914 թ.-ին՝ Գերմանա-հայկական ընկերութիւնը։

1920 թ.-էն Պերլինի համալսարանի հնդեւրոպական լեզուներու «ֆակուլտետ»ի մէջ կը գործէ հայկական բաժին։ Քաղաքին մէջ կայ Հայկական փողոց։

1921 թ.-ի Մարտի 15-ին Պերլինի մէջ ժողովրդական վրիժառու Սողոմոն Թեհլիրեանը գնդակահարած է Հայոց ցեղասպանութեան կազմակերպիչներէն՝ Թուրքիոյ ներքին գործերու նախարար՝ Թալեաթին. Յունիսին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած դատավարութեան ժամանակ հայ հայրենասէրը արդարացուած է։ 1922 թ.-ի Ապրիլ 17-ին ժողովրդական վրիժառուներ՝ Արշաւիր Շիրակեանը եւ Արամ Երկանեանը, Պերլինի մէջ սպանած են երիտթուրքերու պարագլուխներէն Պեհաէթթին Շաքիրին եւ Տրապիզոնի հայերու դահիճ Սայիտ Հալիմին։ Ներկայիս Պերլինի մէջ կը բնակի 2.200 հայ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Պերլինի մէջ գործած է Հայ ազգային խորհուրդը՝ Գերմանիոյ համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ գտնուող խորհրդային բանակի հայ ռազմագերիներուն օգնելու նպատակով։

Ներկայիս Պերլինի հայ համայնքը ստեղծած է իր ընտրովի վարչութիւնը, բացած ակումբ՝ Հայ տունը։ 1985 թ. հիմնուած է Հայկական տեղեկատուութեան եւ փաստագրութեան կեդրոնը, 1979 թ-էն գործած է յանուն վտանգուած ազգերու ընկերակցութեան հայկական համագործակցութեան խմբակը։ 2010 թուականին, Գարիկի եւ Արամ Mp3-ի կողմէն, Պերլինի մէջ 32 հայերու հետ քոչարի պարած են։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գերմանիա
Պերլինի Եգիպտական Թանգարան

[thumb|[Nefertiti bust]]

**Պերլինի Եգիպտական Թանգարան** (գերմաներէն՝ Ägyptisches Museum und Papyrussammlung), տունն է աշխարհի ամէնէն կարեւոր եւ հին եգիպտական հաւաքածոներուն։ Հաւաքածոները մաս կը կազմեն Նիուիւս Թանգարանին։

## Պատմութիւն
Թանգարանը ծագում ունեցաւ 18-րդ դարու արքայական արուեստներու հաւաքածոներէն փրուսական թագաւորութիւններէ։ Ալեքսանտըր Վոն Համպոլդ առաջարկեց, որ թանգարանին մէջ ստեղծուի Եգիպտական բաժին մը եւ առաջին առարկաները փոխադրուեցան Պերլին 1828 թուականին Ֆրէյտրիչ Ուիհլամ III-ի հրամանատարութեամբ։ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմէն ետք թանգարանը մեծ վնասներ կրեց։ Թանգարանը բաժնուեցաւ Արեւելեան եւ Արեւմտեան Պերլինի մէջ, բայց կրկին միացան, Գերմանիոյ վերամիացումէն ետք։

## Հաւաքածոներ
Հաւաքածոները կը պարունակեն արհեստական շինծուներ 4000 Ք.Ա. թուականէն (Բրետինասդիք դար) մինչեւ Ռումանիոյ թագաւորութեան շրջանին, բայց գրեթէ բոլորը Ախենադեն թագաւորութեան շրջանէն են (1340 Ք.Ա.)։
Ամէնէն նշանաւոր առարկան որ կը գտնուի թանգարանին մէջ, բացառիկ եւ լաւ պահպանուած «Քոլորտ Պասդ Ոֆ Քուին Նեֆերդիդի»ն է։ Հաւաքածոները փոխադրուած են Շարլոդդընպըրկէն դէպի Ալդես թանգարանը 2005 թուականին եւ ետքը դէպի Պերլինի Նիուիւս թանգարանը, որ արդէն վերանորոգուած էր Հոկտեմբեր 2009-ին։

## Պատկերասրահ

File:Girl with a cat.jpg|Figure of a girl with a cat and standing figure of a young woman, 18th Dynasty, c. 1380 and 19. Dynasty, Abusir el Meleq and Theben
File:-100 Ptolemaios X. Alexander I. anagoria.JPG|Head of a statue of king Ptolemaios X (reign 110-88 BC).;


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ

* Staatliche Museen zu Berlin: Egyptian Museum and Papyrus Collection 
* Neues Museum Berlin
*  Society for the Promotion of the Egyptian Museum Berlin
* Flickr – Photos taken in the Egyptian Museum

Ստորոգութիւն:Պերլինի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Եգիպտական հաւաքածոներ Գերմանիոյ մէջ
Ստորոգութիւն:Հնաբանական թանգարան Գերմանիոյ մէջ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Պերլինի Մայր Տաճար

**Պերլինի Մայր Տաճար**, ( գերմաներէն՝ Berliner Dom ), կարճ անուանուած է՝ Աւետարանական ( այսինքն՝ բողոքական ), Ծայրագոյն ծխական եկեղեցին է Պերլինի մէջ։ (Գերմաներէն՝ Oberpfarr- und Domkirche )։ Ան կը գտնուի թանգարանի կղզիին՝ Mitte գիւղաքաղաքը։

Պերլինի տաճարը պատմական բողոքական եկեղեցի է Պերլինի մէջ, Գերմանիա: Անիկա քաղաքի ամէնամեծ եկեղեցական շենքն է եւ կարեւոր տեսարժան վայրերէն մէկը։ Մայր տաճարը կառուցուած է 1894-1905 թուականներուն՝ Վերածնունդի եւ *պարոք* ոճով։

Շէնքը աւարտած է 1905 թ., եւ հիմնական աշխատանքն է՝ «Historicis Kaiserzeit» ճարտարապետութեան։

«The Dom» ծխական եկեղեցին է ժողովուրդին «GEMEINDE der Oberpfarr- und Domkirche zu Berlin», անդամ հովանաւոր կազմակերպութեան՝ Աւետարանական եկեղեցւոյ, որ կը գտնուի Պերլին «Brandenburg - Silesian Lusatia»։

Աւետարանչական Եկեղեցին, որ կը գտնուի Պերլին-Պրանտրպուրկ, որուն եպիսկոպոսը հաստատուած է Ս. Աստուածածնայ եկեղեցին եւ Քայզէր Ուիլհըմ Յիշատակի Եկեղեցին, որոնք կը գտնուին Պերլին։

### Ճարտարապետական առանձնայատկութիւններ
Տաճարը յայտնի է իր տպաւորիչ ճարտարապետութեամբ, որ իր մէջ կը ներառէ մեծ գմբէթը, մեծ սանդուխը եւ առատօրէն զարդարուած նախշերով: Գմբէթը Պերլինի ամէնէն ճանչցուած տեսարժան վայրերէն է եւ կարելի է տեսնել քաղաքի շատ կողմերէն:

### Կրօնական նշանակութիւն
Պերլինի տաճարը Պերլինի եպիսկոպոսի եւ Աւետարանական եկեղեցւոյ նստավայրն է Պերլինի մէջ, Պրանտենպուրկի եւ Սիլեզիայի Վերին Լուսատիայի մէջ: Անիկա նաեւ յայտնի զբօսաշրջային վայր է եւ կը հիւրընկալէ տարբեր միջոցառումներ ամբողջ տարուան ընթացքին:
Ստորոգութիւն:Պերլին
Պերճ Ֆազլեան

**Պերճ Հայկ Ֆազլեան** (), դերասան, բեմադրիչ։

## Կենսագրութիւն
Աւարտած է Պոլսոյ Մխիթարեան եւ Կեդրոնական վարժարաններն ու քաղաքապետարանի թատրոնի դասընթացները։ 1944-ին մասնակցած է նոյն թատրոնի ներկայացումներուն։ 1965-1967-ին իր արուեստը կատարելագործելու համար Փարիզի մէջ հետեւած է դասընթացներու։ 

Պէյրութի մէջ 1956-ին հիմնած է «Նոր բեմ»ը: 

1959-ին Հայ Երիտասարդական Ընկերակցութեան «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբը (ղեկավարած է մինչեւ 1971), 1963-ին՝ Լիբանանեան Արաբական Թատրոնը, 1971-ին՝ իր սեփական «Ազատ բեմ» թատերախումբը։ 

1976-ին հաստատուած է Մոնրէալ, կազմակերպած՝ «Հայ Բեմ» թատերախումբը։ Հանդէս եկած է Քանատայի եւ ԱՄՆ-ի քաղաքներու, նաեւ՝ Լոնտոնի մէջ։

1959-ին ամուսնացած է նկար­չու­հի Սիր­վարդ Գրի­գո­րեա­նի հետ, որ դարձած է իր կեան­քի, ա­րուես­տի ու բե­մի մնա­յուն ըն­կե­րուհին։ Ունեցած են եր­կու զա­ւակ­. ման­չը՝ Յարութ Ֆազլեան, խմբա­վար ու               գեղարուեստական ղե­կա­վար է Մի­ջին Ա­րե­ւել­քի տարբեր եր­կիր­նե­րու մէջ՝ սիմ­ֆո­նիկ նուա­գա­խում­բե­րու:

Պերճ Ֆազլեանի բեմադրութիւններէն են՝ Փանէօլի «Տոպազ»ը, Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ»ը, Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար Աղբար»ը, Գարլօ Կոլտոնիի «Երկու Տիրոջ Ծառան»ը, Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Ամառնային Գիշերուան Երազը», Մոլիէռի «Թարթիւֆ»ը («Խաչագողը»), Նիքոլայ Կոկոլի «Ամուսնութիւն»ը եւ այլ թատերախաղեր։ Ան դերեր ստանձնած է իր բոլոր ներկայացումներուն մէջ։ Հայաստանեան հեռուստաթատրոնին մէջ բեմադրած է «Քարիտէզճին» (ըստ Երուխանի «Ձուկին Փոխարէն» պատմուածքին, 1986)։ Նկարահանուած է լիբանանեան եւ եգիպտական շարժանկարներու մէջ («Մատանի Վաճառողը», «Պահակին Աղջիկը» եւ այլն):

Մոլիերի «Ագահը» գործին բեմադրութեամբ իր վրայ հրաւիրած է լուսարձակները. լիբանանեան եւ լիբանանահայ կեանքին մէջ անոր բեմադրութիւններէն կարելի է յիշել Իսամ Մահֆուզի «Զանզալախթը», Մ. Փանէոլի «Թոպազ»ը, Լ. Շանթի «Հին աստուածներ»ը, Յ. Պարոնեանի «Պաղտասար աղբար»ը, Կ. Կոլտոնիի «Երկու տիրոջ  ծառան», Վ. Շէյքսփիրի «Ամառնային գիշերուան երազը», Մոլիերի «Թարթիւֆ»ը («Խաչագողը»), Ն. Կոկոլի «Ամուսնութիւն»ը, Կապրիէլ Պուսթանիի «Ժըպրան Խալիլ Ժըպրան»ը  եւ բազմաթիւ ուրիշներ: Աշխատած է լիբանանցի նշանաւոր արուեստագէտներու հետ` Ռեմոն Ժըպարա, Նեպիլ Ապու Հըսըն, Ֆիլիփ Աքիքի, Ֆրիալ Քարիմ եւ շատ ուրիշներ:

Իբրեւ դե­րա­սան մաս­նակ­ցած է տաս­նեակ մը ֆիլ­մե­րու նկարահանումներուն, ո­րոնց բե­մադ­րիչ­նե­րը ե­ղած են Եու­սէֆ Շա­հին, Հան­րի Պա­րա­քաթ, Ան­թուան Ռէ­մի, Նի­յա­զի Մուս­թա­ֆա եւ ­ուրիշ­ներ։ Գլխա­ւոր դեր ստանձ­նած է նաեւ աշխարհահռչակ գանատահայ բեմադրիչ Ատոմ Էկոյեանի առաջին ֆիլմին՝ «Next of Kin»ի մէջ։

### Պարգեւ եւ Շքանշան
Պերճ Ֆազլեան  պարգեւատրուած է 1985ին Հայաստանի մէջ, Սփիւռքահայութեան Հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէի նախագահ Վարդգէս Համազասպեանէն եւ 2000ին Պէյրութի մէջ Արամ Ա. կաթողիկոսէն՝ ստանալով «Ս. Մեսրոպ մաշտոց» շքանշանը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Պերճ Ֆ. Սապպաղեան

**Պերճ Ֆարեսի Սապպաղեան,** ծնած է Հալէպ, 18 Օգոստոս, 1918-ին:Հնագէտ էր եւ հմուտ մասնագէտ դրամագիտութեան:

## Կենսագրութիւն

Ան իր նախակրթութիւնը կը ստանայ Հալէպի Ազգային Հայկազեան Վարժարանին մէջ,իսկ միջնակարգ ուսումը՝ տեղւոյն Ֆրեր Մարիսթներու դպրոցին մէջ։ Տարի մի Հայկազեանի մէջ Ֆրանսերէն լեզու դասաւանդելէ ետք, կը նետուի առեւտրական ասպարէզ, եւ պաշտօնի կը կոչուի «Էֆրիքըն Ըսթըրն» ընկերութեան մէջ։ Իր ասպարէզի գծով ան կը հետամտի բարձրագոյն ուսման, Լոնտոնի մէջ հետեւելով առեւտրական եւ օրէնսդրական դասընթացքներուն: Ապա՝ Հալէպի մէջ կը հիմնէ իր սեփական առեւտրական գրասենեակը, որուն տնօրէնի պաշտօնը կը վարէ միաժամանակ:
Անկախ իր ընտրած ասպարէզէն, Պերճ Սապպաղեան կանուխէն հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ դրամագիտութեան եւ պատմագիտութեան հանդէպ: Ինքնաշխատութեամբ, կամ մասնաւոր ուսուցիչներու հսկողութեամբ՝ հայերէնի կողքին ան կը տիրապետէ արաբերէն, անգլերէն, Ֆրանսերէն, Գերմաներէն լեզուներուն, ինչպէս նաեւ կը ծանօթանայ հին ասորերէնին: Տարի մը կը խմբագրէ Հալէպ «Եփրատ» օրաթերթը: Դեռ երիտասարդ, կ'աշխատակցի Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի աշխատասիրած «Պատմութիւն Հալէպի Հայոց» եռահատոր երկին՝ անգլերէն լեզուէ թարգմանութիւններ կատարելով հեղինակին համար: Ժամանակի ընթացքին սակայն ան իր հմտութիւնը կը խորացնէ դրամագիտութեան մէջ, դառնալով Մերձաւոր Արեւելքի, ու յատկապէս, արաբական աշխարհի այդ մարզին ծանօթ ու փնտռուած մասնագէտներէն մէկը: Աշխոյժ մասնակցութիւն բերելով մէկտեղ Հալէպահայ մշակութային կեանքին, որուն մղիչ ու ղեկավար ուժերէն մէկն է ան քառասունական եւ յիսունական թուականներուն, միաժամանակ կը հանդիսանայ հայ-արաբ մշակութային գործակցութեան գլխաւոր օղակներէն մէկը:Անդամ՝ Սուրիոյ Հնագիտական Ընկերակցութեան, մաս կը կազմէ անոր վարչութեան, մինչեւ վերջ մնալով այդ մարմնին նախաձեռնող ու գործօն անդամներէն մէկը:

Հակառակ իր կուտակած գիտական մեծ պաշարին, բծախնդիր ու զուսպ՝ Պերճ Սապպաղեան կը մնայ ժլատ, գրիչի տէր մարդ: Սակայն եթէ գիրի ճամբով գիտական-ստեղծագործական իր խօսքը կը մնայ սահմանափակ էջերու մէջ, բանաւոր կերպով սակայն՝ ան տարբեր ծաւալ ու տարողութիւն կ'ունենայ: Սուրիոյ Հնագիտութեան Ընկերակցութեան նախագահ Սաատ Քաուաքիպիի վկկայութիւնը լաւագոյն գրաւականն է վետոյիշեալ իրողութեան.պերճ Սապպաղեան «Հնագէտ էր եւ հմուտ մասնագէտ դրամագիտութեան: Հալէպ քաղաքը, աւաղ, կորսնցուց իր լաւագոյն աղբիւրը, որուն կը դիմէին բոլոր անոնք, որոնք լուսաբանութեան պէտք ունէին»:

Պերճ Սապպաղեանի թիւով սակաւ դրամագիտական յօդուածները գլխաւորաբար կը մնան «Հայկազեան Հայագիտական  Հանդէս»ի եւ Հալէպի «Գեղարդ-Սուրիահայ Տարեգիրք»-ի էջերուն մէջ:

Պերճ Սապպաղեան կը մահանայ 12 Յուլիս, 1982-ին, Հալէպ:

## Աղբիւրներ
*Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1982-1984, էջ(361-362)
Պերճուհի Տայեան

**Տայեան-Մակարեան Պերճուհի** (1923-2000), ծնած է Լափսէքի (Տարտանէլ) եւ մահացած Իսթանպուլ։ Միջնակարգ ուսումը ստացած է Եսայեան վարժարանի մէջ, իսկ եկրորդականը Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ։ Բ. Աշխարհամարտին պատճառով վերադարցած է Իսթանպուլ։ Թորոս Ազատեանի եւ *Ժամանակ* որաթերթի խմբագրութեան քաջալերանքով իր քէրուածները լոյս ընծայած է «Ժամանակ»ի մէջ։ Կարճ շրջան մըն ալ աշխատակցած է *Սան* պարբերաթերթին եւ «Պայքար» շաբաթաթերթին։ Ամփոփումներ կատարած է ընկերաբանական եւ իմաստասիրական գիրքերէ։ Ունի անտիպ թարգմանութիւններուն, մասնաւորաբար Էտկար Ալէն Փոյի բանաստեղծութիւնները եւ Ալէքսիս Գարելի հանրածանոթ «Մարդը Այս Անծանոթը» հեղինակութիւնը։

## Ծանoթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լափսէքի ծնածներ‎
Ստորոգութիւն:Հայեր
Բերմ

**Բերմ** (), քաղաք Ռուսաստանի եւրոպական մասին մէջ, Ուրալեան լեռան ստորոտը, Քամա գետին ափը։ Հիմնադրուած է 1723-ին։ 1940-1957 թուականներուն կոչուած է *Մոլոթով*։ Բնակչութիւնը՝ ։

Բերմը մշակութային, գիտակրթական կեդրոն է։ Ուրալեան տարածաշրջանին մէջ առաջին համալսարանը հիմնուած է Բերմի մէջ (1916 թուականին)։

Բնակավայրը հիմնադրուած է 1723 թուականին։ 1940-1957 թուականներուն կոչուած է Մոլոթով։

Ռուսաստանի Դաշնութեան նախագահի 2020 թուականի Յուլիս 2-ի հրամանագրով Բերմին շնորհուած է «*Աշխատանքային անձնուիրութեան քաղաք*» («*Город трудовой доблести*“») կոչումը:

## Պատմութիւն
Քաղաքի ներկայի տարածքին ու շրջակայքին մէջ մարդիկ բնակութիւն հաստատած են հնագոյն ժամանակներէն սկսեալ։ Այստեղ յայտնաբերուած են 130-էն աւելի հնագիտական յուշարձաններ, որոնք թուագրուած են քարէդարեան ժամանակներէն մինչեւ ուշ միջնադար։

Բերմի հիմնադրման օր ընդունուած է համարել Եգոշիխա գիւղի մերձակայքի պղնձաձուլական գործարանի հիմնադրման օրը՝ 1723 թուականի Մայիսի 4-ը։ Նորաստեղծ բնակավայրին 1781 թուականին շնորհուած է քաղաքի կարգավիճակ։ Անոր աշխարհագրական բարենպաստ դիրքը՝ Կամա գետի նաւարկելի հատուածի ափին ինկած ըլլալը, Ռուսաստանի եւրոպական մասը Ուրալեան լեռնաշղթայի յաղթահարումով Սիպիրին կապող ճանապարհներու վրայ գտնուիլը նպաստած են, որ կարճ ժամանակամիջոցի մէջ դառնայ առեւտուրի ու արտադրութեան կեդրոն։ Խորհրդային իշխանութեան տարիներուն քաղաքն աճել է չափազանց արագ քայլերով։ Ներկայիս բազմաճիւղ արդիւնաբերութիւն ունեցող կեդրոն է։ Ունի մետաղաձուլական, մեքենաշինական, սարքաշինական խոշոր գործարաններ, քիմիական արդիւնաբերութեան ձեռնարկութիւններ, որոնք պարարտանիւթեր, ներկեր կ'արտադրեն։ Բերմի մէջ կ'արտադրուին նաեւ տարաբնոյթ նշանակութեան մեքենաներ, սարքեր, սարքաւորումներ, գործիքներ, որոնք կ'օգտագործուին նաւթի, ածուխի արդիւնահանման, գիւղատնտեսութեան եւ այլ բնագաւառներու մէջ։ Կան նաեւ նաւթավերամշակման խոշոր ձեռնարկութիւններ, ուր կը մշակուի սիպիրեան նաւթահանքերու նաւթը։ Բացի այդ, Բերմով կ'անցնին  այդ նաւթը Սիպիրէն եւրոպական մաս տեղափոխող գլխաւոր խողովակաշարերը։

## Կլիմայ
Բերմին բնորոշ է տաք ամառներով մայրցամաքային խոնաւ կլիման, որ *[[:hy:Կյոպպենի_կլիմաների_դասակարգում|Կէօպպենի կլիմաներու դասակարգումով]]* կը կրէ *Dfb* նիշը։ Ձմեռները երկարատեւ են, ձնառատ, ցրտաշունչ, ամառները համեմատաբար տաք են ու կարճատեւ, գիշերները զով է։ 

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

  Perm asv2019-05 img26 Monastyrskaya11.jpg|
  Perm asv2019-05 img13 Lenina13a.jpg|
  Perm State Institute of Arts and Culture.jpg|
  Мариинская женская гимназия (Пермь).jpg|
  Perm asv2019-05 img32 Perm-I station.jpg|мини|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Շնորհք Պէրպէրեան

**Շնորհք Պէրպէրեան** (1895 - 25 Յունիս 1927, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ, վիրաբոյժ։

Ծնած է 1895 թուականին։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս մանկաբարձ-վիրաբոյժ աշխատած՝ Կ. Պոլսոյ պուլկարական ու հրեական հիւանդանոցներու մէջ։ 
1925 թուականին Շնորհք Պէրպէրյան՝ որպէս թերապեւտ, վիրաբոյժ ու մանկաբարձ, աշխատած է Կ. Պոլիս, Բանկալթի, Պէօյիւ Քտերէ ճատտէսի-46 հասցէին գտնուող բուժարանին մէջ։ 
Մահացած է 1927 թուականի Յունիս 25—ին Կ.Պոլսոյ մէջ՝ զոհ երթալով մասնագիտութեանը։

## Գրականութիւն
* «Կավռօշ» տարեգիրքը, Կ. Պոլիս, 1925։
* Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, 1928, Փարիզ, 1929։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ վիրաբուժներ
Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1927 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Պերսեւս

մինի|180px|Պերսեւս
**Պերսեւս**՝ () յունական դիցաբանութեան մէջ Կադմոսի եւ Բեղերոփոնի հետ միասին եղած է մեծագոյն հերոս եւ հրեշներու յաղթող մինչեւ Հերակլեսը: Ան Պոլիդեկտեսի պատուերով գլխատած է Գորգոն Մեդուսան: Ան եղած է կիսաստուած, Զեւսիի եւ մահկանացու Դանաէի զաւակը, ինչպէս նաեւ Հերակլեսի պապը:

## Ծագում
Պերսեւսի հայրը Զեւսն էր, մայրը՝ Արգոսի արքայ Ակրիսիոսի դուստր Դանաէն: Որդի զաւակ չունենալէն վշտահար Ակրիսիոս դիմած էր Դելփերի գուշակին, ով զգուշացուց անոր, որ պիտի սպաննուէ իր դստեր զաւակին ձեռամբ: Դանաէն անզաւակ թողնելու համար Ակրիսիոսը անոր բանտարկած էր վերէն բաց պրոնզեայ զնդանի մը ներսը, որ դրուած էր իր պալատի բակին վրայ: Զեւսը եկած էր անոր քով ոսկեայ անձրեւի տեսքով եւ յղացուցած էր անոր: Կարճ ժամանակ անց ծնած է անոր զաւակ Պերսեւսը:

Իր ապագային հանդէպ անհանգստացած Ակրիսիոսը, որ նաեւ վախեցած էր յարուցել աստուածներու բարկութիւնը, սպաննելով Զեւսի զաւակը, Ակրիսիոսը երկուքը դրաւ փայտեայ սնդուկին մը մէջ եւ արձակեցաւ դէպի բաց ծով: Մայր ու որդի հասան Սերիփոս կղզիի ափը, ուր անոնց ջուրէն հանած է ձկնորս Դիկտիսը եւ տղան խնամած է մինչեւ չափահաս դառնալը:

## Գորգոնի Դէմ Կռիւը
մինի|160px|Պերսեւս եւ Մեդուսա
Դիկտիսի եղբայրն էր կղզիի արքայ Պոլիդեկտեսը: Ան սիրահարուեցաւ գեղեցկուհի Դանաէին: Պերսեւսը անոր պատուարժոն չէր համարեր եւ անկէ կը պաշտպանէր իր մայրը: Այդ ատենը Պոլիդեկտեսը ծրագրեցաւ ղրկել Պերսեւսին վտանգաւոր ճամբորդութեան: Ան կազմակերպեց մեծ խնջոյք մը եւ հիւրերը նուերներ պիտի բերէին: Պոլիդեկտեսը յորդորած էր, որ հիւրերը նժոյգներ նուիրաբերէն եւ Պերսեւրսը չէր կրցած նժոյգ բերել: Եւ ան խնդրեց Պոլիդեկտեսին, ըսել, թէ ինչ է իր ուզածը եւ որ ինք չի պիտի մերժէ: Խոստումին համաձայն Պոլիդեկտեսը պահանջեցաւ բերել սպաննուած Մեդուսա Գորգոնի գլուխը , որուն հայեացքէն մարդիկ կը քարանային:

## Տե՛ս նաեւ՝
* Պերսեւս (համաստեղութիւն)

## Գրականութիւն
* Edith Hamilton, Mythology

## Ծանօթագրութիւններ
Պերսեւս (համաստեղութիւն)

**Պերսեւս** (), երկնքի հիւսիսային մասին գտնուող համաստեղութիւն, որն իր անունն ստացած է Մեդուզան սպաննած յոյն հերոսին պատուին։ Անիկա Պտղոմեոսի 48 համաստեղութիւններէն է եւ 88 ժամանակեն համաստեղութիւններէն մեկը։ Անոր մէջ կը գտնուի յայտնի Ալկոլը (*Պերսէի բետա* *β Per*) փոփոխական աստղը։
* Մակերեսը 615 քառ.աստ. է (24րդը)

## Պատկերում
մինի|240px|Պերսեւսի պատկերումը Յովհ. Հեւելիուսի Uranographia ալպիւմէն, 1690
Պերսեւսը Դանաէի որդին էր եւ անոր հայրն էր Զեւսը: Պոլիդեկտես արքան անոր ողրկեց սպաննելու Գորգոն Մեդուսան, որուն նայուածքը կը քարացներ իրեն նայողին: Համաստեղութիւնն աւանդաբար Պերսեւսը կը պատկերէ՝ ձախ ձեռքով բռնած Մեդուսայի կտրած գլուխը, աջին թուրն է, որով կտրած է այդ գլուխը:

## Աստղեր
Պերսեւսի որոշ աստղեր՝
* α Per՝ Միրֆաք . Համաստեղութեան ամէնապայծառ աստղն է, անունը արաբերէնէ թարգմանաբար կը նշանակէ արմունկ: Ասիկա F5 Ib սպեկտրալ դասի գերհսկայ է, որն ունի 1.79m աստղային մեծութիւն եւ կը գտնուի 590 լոյս-տարի հեռուութեան վրայ։ Միրֆաքն Արեգակէն պայծառ է 5000 անգամ եւ ունի 62 անգամ մեծ տրամագիծ։
* β Per Ալկոլ . Ասիկա համաստեղութեան ամէնապայծառ աստղը չէ, սակայն անիկա երկնակամարի ամէնայայտնի աստղերէն է։ Անոր տեսանելի աստղային մեծութիւնը կը փոփոխուի 2.12m-էն մինչեւ 3.39m միջակայքին մէջ, մօտաւորապէս 2,867 օրուայ ընթացքին։ Ալկոլը (՝ *ռա'ս ալ-ղուլ*՝ տեմոնի գլուխ) համաստեղութեան մէջ կը գտնուի Մեդուսայի աչքին տեղը: Սա աստղը խաւարուն փոփոխական աստղերու խումբի ներկայացուցիչն է։ Խումբին ամէնապայծառ բաղկացուցիչը B8V սպեկտրալ տեսակի կապոյտ-ճերմակ աստղ է, 3.5 անգամ ծանր եւ 180 անգամ պայծառ է Արեգակէն: Երկրորդ բաղադրիչը նարնջագոյն ենթահսկայ է, որ սկսած է սառչիլ եւ ուռչած է մինչեւ Արեգակէն 3.5 անգամ մեծ չափսերու եւ ունէ 4.5 անգամ մեծ պայծառութիւն եւ անոր զանգուածի 80%-ը: Սա երկուքն իրարէ անջատուած են ընդամենը 0.05 աստղագիտական միաւորով (ԱՄ), որ կը կազմէ Արեգակէն մինչեւ Երկիր հեռուութեան հինգ տոկոսը: Սա զոյգ աստղերէն 2.69 ԱՄ հեռուութեան վրայ կը գտնուէ երրորդ բաղադրիչը: Պերսեի փին  կրկնակի աստղ է, թէեւ անոր երկու բաղադրիչները չեն աղոտցներ զիրար: Առաջնայինը հնարաւոր է, որ հսկայ է, իսկ երկրորդայինը կը նմանի աստեղային մնացորդի:
* BD+31°640՝ աստղ, որուն կազմին մէջ կայ նաւթալին։

## Ծանօթագրութիւններ
Պեքաայի Մարզ

**Պեքաայի մարզ** ( *մուհաֆազաթ ալ-Պիքա*), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային մասը Լիբանանի Հանրապետութեան հիւսիս-արեւելեան հատուածին մէջ։

## Աշխարահգրութիւն
մինի|Պեքաայի մարզ․ շրջանները|189x189փքս
Պեքաայի մարզը կ'ընդգրկէ 4.429 մ² տարածք։ Տնտեսութեան հիմնական մասը գիւղատնտեսութիւնն է։ Մարզի հիւսիսէն-հարաւ կը հոսի Լիթանի եւ Ասի գետերը։ Ան կը ներառէ Պեքաայի հովիտը։

Սահմանակից է հիւսիսը՝ Հոմսի Մարզին, արեւելքը՝ Ռիֆ Տիմաշք մարզին, հարաւը՝ Նապաթիէի Մարզին, արեւմուտքը՝ Լեռնային Լիբանանի մարզին, հիւսիս-արեւմուտքը՝ Հիւսիսային մարզին:

## Կլիմա եւ Զբոսաշրջութիւն
Ջերմաստիճանը կը հասնի -10°C մինչեւ 35°C ամբողջ տարուան ընթացքին։ Զահլէ, Պաալպաք, Մաշղարա, Նիհա, Այնճար, Քապ ալ-եաս, Քաֆր Զապաղ, Քարաոն Տամ, Ճտաուրա եւ Ֆուրզուլ այս բնակավայրէն են զբոսաշրջութեան հիմնականուղղութիւններ։ Պեքաայի մարզը զբոսաշրջիկներուն կը գրաւէ նաեւ,  Սուրիայի-Լիբանանի միջեւ երթուղիով։ Մարզը յայտնի է նաեւ իր գինիի արդիւնաբերութեամբ, ամառնային փառատոններով եւ տեղական խոհանոցով։

## Ժողվրդավարութիւն
Ըստ 2008 թուականի պաշտոնական մարդահամարի տուեալներով մարզի բնակչութիւնը կը կազմէ 489 900 մարդ: Բնակչութեան 42% Շիա իսլամներ են, 30% Քրիստոնեաներ են, 25% Սուննի իսլամներ են իսկ մնացած 3% Տրուզներ են։մինի|Պեքաայի հովիտ․ այգեստաններ|182x182փքս
## Վարչական բաժանում
* Արեւմտեան Պեքաայի շրջան (), կեդրոն՝ Ժըպ Ժանին, բնակչութիւն՝ 104 000 մարդ, 29 համայնք
* Պաալպաքի Շրջան (), կենտրոն՝ Պաալպաք, բնակչութիւն՝ 333 000 մարդ, 58 համայնք
* Զահլէի Շրջան (), կեդրոն՝ Զահլէ, բնակչութիւն՝ 178 000 մարդ, 29 համայնք
* Հըրմըլի Շրջան (), կեդրոն՝ Հըրմըլ, բնակչութիւն՝ 48 000 մարդ, 5 համայնք
* Ռաշայայի Շրջան (), կեդրոն՝ Ռաշայա, բնակչութիւն՝ 26 000 մարդ, 26 համայնք

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Zahle,Lebanon.JPG|Զահլէի համայնապատկեր
Պատկեր:Beqaa-vineyard.JPG|Խաղողի այգիներ Պեքաայի մէջ
Պատկեր:Baalbek - temple of Jupiter.jpg|Ճիւբիդըրի տաճարը Պաալպաքի մէջ
Պատկեր:Anjar - Cardo vu du nord 2.jpg|Ումայյադ քաղաքի աւերակնեը Այնճարի մէջ
Պատկեր:Lebanon Bekaa.png


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պեքաայի մարզ
Եսայի Պզտիկեան

**Պզտիկեան Եսայի**, Ատանայի հին եւ ազնուական ընտանիքներէն մէկուն զաւակը, ծնած է 1885-ին, նախնական ոսումը ստացած է նախ Ատանա, ապա Տարսոնի Ամերիկեան Գոլէճը եւ Ֆրանսա, իսկ 1904-ին, Պէյրութ եկած է որպէս ուսանող՝ Ֆրանսական Բժշկական Համալսարանի։ Ուսանողական շրջանին եղած է հանրային կեանքով հետաքրքուող եւ ազգասէր երիտասարդ մը։ Իր նիւթական եւ բարոյական աջակցութիւնը բերած է ուսանողական կեանքի գրական եւ մշակութային գործերուն։

Ծննդավայրը վերադառնալէ ետք, 1909-ին կիլիկեան ջարդերու ժամանակ Ատանայի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպութեան ղեկավարներէն եղած է, ինչ որ պատճառ հանդիսացած է Զինուորական Ատեանի կողմէ մահուան դատապարտուելուն։ Ստոյգ մահէ ազատած է անգլիական հիւպատոսին միջամտութեան շնորհիւ, անգլիական հիւպատոսարան ապաստանած ըլլալուն համար։ Ժամանակ մը ետք մահուան վճիռը վերաքննութեան ենթարկուած է եւ Պզտիկեան ազատ արձակուած։

Ատանայի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն կը մասնակցի եւ հերոսներէն կը հանդիսանայ նաեւ Պրն. Եսայի Պզտիկեանի հօրեղբօրորդին՝ Տիգրան Յ. Պզտիկեան, որ կռիւներու ընթացքին թեւէն ծանրօրէն կը վիրաւորուի։ Դէպքի վերջաւորութեան կը բանտարկուի եւ բանտէն ազատ արձակուելէն ետք Պէյրութ կուգայ վիրաբուժական գործողութեան համար։ Դժբախտաբար գործողութիւնը ձախող կ'ընթանայ եւ Տիգրան Պզտիկեան կը մեռնի Պէյրութի մէջ, 1910-ի սկիզբները։

1915-ին Ապրիլեան Եղեռնին ձերբակալուած է որպէս մտաւորական եւ աքսորուած՝ դէպի Տէր Զօր, բայց Հալէպի կուսակալին շնորհիւ ազատուած եւ Հոմս ղրկուած։

1918-1922 Ատանայի Ֆրանսական գրաւման շրջանին եղած է քաղաքի ոստիկանապետ, վարժարաններու հոգաբարձու, Քաղաքական Ժողովի, Ազգ. Միութեան եւ Ազգ. Խորհուրդի անդամ, ինչպէս նաեւ գտնուած է Դաշնակցութեան ղեկավար շրջանակին մէջ։

Արտագաղթէն յետոյ հաստատուած է Պէյրութ, ուր եղած է Ազգ. Քաղաքական Ժողովի անդամ, եւ Ատանայի Հայրուն Միութեան Ատենապետ եւ Նախագահ։

Իր նախնիներէն յիշատակութեան արժանի են Մահտեսի Աւետիք եւ Մահտեսի Կարապետ ապա Պզտիկեանները, որոնք եղած են 1828-էն մինչեւ իրենց մահը հայ կեանքի կարեւոր դէմքերէն թէ՛ որպէս քաղաքական եւ թէ տնտեսական բարձր դիրքի  մարդիկ։ իրենք եղած են ի միջի այլոց բանակի հայթայթիչներ։ Կ'արժէ յիշել հետեւեալ դրուագը. 

Յիշատակութեան արժանի է նաեւ Մահտեսի Աւետիք աղային որդին՝ Հաճի Գրիգոր աղա Պզտիկեանը, որ 1878-ի Ռուս-Թրքական պատերազմի օսմանական երեսփոխան կ'ընտրուի եւ կը մեկնի Պոլիս։ Երեսփոխանական ժողովի մէկ նիստին, պատերազմի հետ առնչութիւն ունեցող մէկ կարեւոր հարցի շուրջ իր կարծիքը կը հարցուի։ Պզտիկօղլու շատ նեղ կացութեան մը կը մատնուի, մանաւանդ չուզեր «այո» կամ «ոչ» ըսել։ Սակայն որպէս բանիմաց մարդ, կը գտնէ բանաձեւ մը, որ ո՛չ «այո» ըսել է եւ ոչ ալ ժխտական. «ինչ որ պիտի ըլլայ, ան կ'ըլլայ»: Եւ այսպիսով զերծ կը մնայ կասկածելի մէկը նկատուելէ։

Ահաւասիկ ընտանիք մը, որ 150 տարիէ ի վեր եղած է մեր ազգային կեանքով հետաքրքրուող գերդաստան մը, ազգին տալով ղեկավար անհատներ:

## Ծանօթագրութիւններ
Պերնատէթ Շիրաք

**Պերնատէթ Շիրաք** () Ֆրանսայի 22–րդ նախագահ Ժաք Շիրաքի կինը։

## Կենսագրութիւն
Պերնատէթ Շոտրոն տը Քուրսէլ ծնած է 18 Մայիս 1933–ին՝ Ֆրանսայի Փարիզ քաղաքը։ 1939-ին անոր հայրը զօրակոչուած է բանակ եւ Երրորդ ռեյխի զօրքին հետ մարտին գերի կ՛իյնայ։ Յունիս 1940-ին Պերնատէթ իր մօր հետ լքած է Փարիզը եւ գացած Ֆրանսայի Հարաւ–Արեւմուտքը գտնուող Լոյ եւ Գարոնի վարչական շրջան։ 1943-ին անոնք կրկին տեղափոխուած են, այս անգամ Լուարէ շրջան՝ Ժէն կոմունայ։ 1945-ին անոր հայրը գերմանական գերութենէն տուն վերադարձած է եւ ընտանիքը վերադարձած է Փարիզ։ 1946-ին ծնած է անոր քոյրը՝ Քաթրին, իսկ 1948-ին, եղբայրը՝ Ժերոմ։ Միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք Պերնատէթը ընդունուած է Փարիզի քաղաքական հետազօտութիւններու ուսումնարան, ուր ծանօթացած է իր ապագայ ամուսինին՝ Ժաք Շիրաքի հետ։ Հարսանիքը տեղի ունեցած է 16 Մարտ 1956–ին։ Պերնատէթ Շիրաք զբաղուած է քաղաքականութեամբ, ինչպէս նաեւ խաղցած է քանի մը դրուագային դերեր։ Մայիս 2004-ին այցելած է Մոսկուա, ուր հանդիպած է Լիւտմիլա Փութինայի հետ։

## Ընտանեկան կեանք
Ամուսնութեան ընթացքին Պերնատէթը երկու աղջիկ ունեցած է․ Լորանս (1958) եւ Քլոտ (1962)։ 1979-ին Պերնատէթը եւ Ժաք Արեւմտեան Վիեթնամէն որդեգրած են աղջիկ մը՝ Ան–Տաօ–Թրաքսէլին։ Լորանս Շիրաք իր կեանքին մեծ մասը տառապած է ախորժակի պակասէ եւ անով պայմանաւորուած ինքնասպանութեան փորձեր կատարած է։ Մահացած է 15 Ապրիլ 2016–ին՝ սրտային անբաւարարութեան պատճառով։ Քլոտ Շիրաք իր հօր մօտ աշխատած է իբրեւ խորհրդատու, ամուսնացած է ֆրանսացի մարզիկ Թիերի Ռէյի հետ, ունի մէկ որդի՝ Մարթին Ռէ–Շիրակ։

## Ծանօթագրութիւններ
Պէաս

**Պէաս** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ։ կը մտնայ Ուելվա նահանգի կը կազմուի, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Քոնտատօ գաւառի կազմի մէջ։ Տարածքը 144 քմ2։ Բնակչութիւնը 4336 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 30 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական էջ
* Ayuntamiento de Beas

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Արտաւազդ Պէզիրճեան

**Արտաւազդ Պէզիրճեան** Ծնած է Իսթանպուլ։ Նախնական ուսումը սաանալէ ետք Էսայեան վարժաrանին մէջ, աւարտած է Կեդրոնական վարժարանը։

## Կենսագրութիւն
Զանազան հաստատութիւներու մէջ պաշտօնավարած է իբրեւեւ հաշուապահ։ Նոյն ասպարէզը կը շարունակէ ներկայիս։ Գրական աոառին փորձերը՝ չափածոներ, լոյս տեսած են զանազան պարբերաթերթերու, մանաւանդ Մարմարա օրաթերթի գրական էջերուն մէջ։ Գրած է նաեւ պատմուածքներ։ Ասոնցմէ զատ, ունի նաեւ երկու թատերգութիւններ. առաջինը՝ Մեր թաղին Պատմութիւնը գրուած 1971-ին, ներկայացուած է Իսթանպուլի մէջ. երկրորդը՝ Ղուկասին Կինը 1973-ին արժանացած է գրական մրցանակի։ Այժմ դադրած է գրելէ եւ հերու կը մնայ գրականութենէ։

## Հրատարակուած գործ
Ղուկասին Կինը (թատերգութիւն) - Իսթանպուլ, 1973։

## Ստացած Մրցանակ
ՀԲԸՄ-ի Ալեք Մանուկեան Մշակութային Հիմնադրամի մրցանակ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ալեքսան Պէզճեան

**Ալեքսան Պէզճեան **(Տոքթ. ), թոռն է անուանի բնագէտ-քիմիաքէտ Փրօֆ. Ալեքսան Պէզճեանի, եւ որդին՝ օրէնագիտութեան եւ քաղաքագիտութեան ուսուցչապետ, (Սորպոնի շրջանաւարտ), եւ յետոյ Ազգապետ Փրօֆ. Զենոբ Պէզճեանի։

## Կենսագրական գիծեր
Բնիկ Այնթապցի, Նախ կաւարտած է Այնթապի Գոլէճը 1911-ին, ստանալով Պ.Ա. տիտղոսը, որուն առեւտրական ճիւղին հետեւելէ յետոյ մտած է բժշկական ճիւղը եւ աւարտած է 1917-ին։ Ա. Ընդհ. Պատերազմին եղած է բժիշկ-հարիւրապետ թրքական բանակին մէջ, Զինադադարէն յետոյ՝ բժիշկ Այնթապի ամերիկեան հիւանդանոցին (Այնթապի ինքնապաշտպանութեան միջոցին):

1920-23-ին` բժիշկ Պոլսոյ ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ։ 1923-25-ին` Լիբանանի ամերիկեան Նիյր Իսթ Րիլիֆի որբանոցներու օգնական բժշկապետ։ Տարի մը մասնագիտութեան կը հետեւի Լոնտոն եւ Փարիզ, եւ 1926-32 դասախօսած է . պաշտօնավարած է Իրաք՝ Նաւթի Ընկերութեան մէջ հիւանդանոցի բժիշկի հանգամանքով։

Ապա հաստատուած է Պէյրութ եւ ունի իր անձնական դարմանատունը։ Զինադադարէն յետոյ ծառայած է Հալէպի ազգային վարչութեան մէջ, եւ իբր Կարմիր Խաչի բժիշկ վերադարձող հայ գաղթականներուն։

Ամուսնացած է ունի 4 զաւակներ, 3 աղջիկ եւ մանչ մը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ
Պէթ Էլ Պայէ

**Պէթ Էլ Պայէ**, Հիւսիսային լեռնալիբանանի մէջ հայկական գիւղ մը, որ կը թարգմանուի «Վաճառականին տունը»: 

Շուրջ 200 տարի առաջ Հաննա Ղատատիէ անունով հալէպցի հայ մը կը փախչի եւ Լիբանան կը հաստատուի։ Զմմառի վանքը, աւելը ճիշդը՝ Անտոնեան միաբանութիւնը, զայն կը ղրկէ Զղարթա՝ իր կալուածները հսկելու համար։

Հոն Ղատատիէ կը զբաղի նաեւ՝ փերեզակութեամբ, որմէ յառաջ կու գայ գիւղին այժմու անունը՝ Պէյթ էլ Պայէ:

Ղատատիէ կ'ամուսնանայ եւ ժամանակի ընթացքին իր գերդաստանը կը բազմանայ, եւ այժմ Պէթ էլ Պայէ 200 հոգինոց զուտ հայկական արաբախօս գիւղ մըն է։

Ղատատիէի գերդաստանը կը կոչուի Պայեան։ Այս գերդաստանէն յառաջ կու գան չորս կաթոլիկ քահանաներ. Ռաֆայէլ՝ կը մեռնի Մերսին, Սիմոն՝ 1915-ի տեղահանութեան կը նահատակուի, Օհաննէս՝ կը մեռնի Զղարթա, իսկ երիտասարդ Ռաֆայէլ Պայեան՝ ժամանակին կը գտնուէր Պէյրութ։ 

Պայեան գերդաստանի բոլոր անդամներն ալ քաջ եւ յաղթանդամ են, հայոց հին լեռնականները յիշեցնող տիպարներ։

## Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Պէթ Պէհըրզ

**Պէթ Պէհըրզ** (, ծնած՝ 26 Դեկտեմբեր 1985, Լանքասթըր, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Քարոլին Չանինկի դերով CBS ընկերութեան *2 Broke Girls* (2011—ներկայ) հեռուստաշարին մէջ:

## Վաղ Կեանք
Պէհըրզ ծնած է Լանքասթըրի մէջ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ, իբրեւ անդրանիկ զաւակը Տէյվիտ Պէհըրզի՝ համալսարանի տնօրէնութեան գրասենեակի պաշտօնեայ մը եւ Մորին Պէհըրզի՝ առաջին դասարանի/նախակրթարանի ուսուցչուհի մը: Ան ունի փոքր քոյր մը, որ 6 տարիով փոքր է իրմէ: Պէհըրզ կը փոխադրուի Լինչպըրկ, Վիրճինիա, ԱՄՆ, 1989-ին եւ հոն կ'անցընէ իր պատանեկութիւնը: Ան սկսած է մաս կազմել թատերական ներկայացումներու, երբ 4 տարեկան էր. նաեւ ոտնագնդակ խաղացող էր: Անոր երկրորդական վարժարանը եղած է E.C. Glass High School ուսումնարանը:

15 տարեկանին, Պահըրզը կը տեղափոխուի ընտանիքին հետ Մարին Քաունթի, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ, ուր կը սկսի յաճախել Tamalpais High School վարժարանը 2001-ին եւ կ'ընդունուի մակարդակաւոր տրամայի/թատերական խմբակի մը մէջ: Պէհըրզ կը յաճախէ American Conservatory Theater ուսումնարանը Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ եւ կ'ունենայ իր առաջին թատերական *Dangling Conversations: The Music of Simon and Garfunkel* ներկայացումը, ինչպէս նաեւ *Korczak’s Children* եւ *[[A Bright Room Called Day]]* թատրոններուն մէջ։ Ան լաւապէս մարզուած է իբրեւ երգչուհի:

Պէհըրզ կը փոխադրուի Լոս ԱՆճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ, 2004-ին, որպէսզի յաճախէ UCLA School of Theater, Film and Television ուսումնարանը: 2005-ին, ան ստանձնած է Սէնտի Տամպրաուսքիի դերը *[[Grease (երաժշտային)|Grease]]* երաժշտային թատրոնին մէջ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ, Ray of Light Theatre թատերասրահ: Ան նաեւ թագադրուած է որպէս Մարին Քաունթի շրջանի գեղեցկուհին, 2006-ին: Սկսած է փորձել դերեր ստանձնել, երբ երկրորդականի վերջին տարուայ ուսանող էր 2008-ին, ինչպէս նաեւ աւարտելէն ետք՝ Քննադատական Փիլիսոփայութեան պաշտօնով: 

Ան ստացած է մրցանակ մը, որ իր կրթաթոշակը կը վճարէ բոլորովին, որուն անունն է Young Musician's Foundation Vocal Scholarship:

## Դերեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Փենսիլվանիա ծնածներ
Պէյ Տունա

**Պէյ Տունա** (, , ծն. 11 Հոկտեմբեր, 1979) Հարաւային Քորեացի դերասանուհի եւ նկարիչ է: Ան Քորեայէ դուրս ճանչցուած դարձաւ երբ քաղաքական ցուցարարի մը դերը խաղցաւ Փարք Չան Ուքի *[[Sympathy for Mr. Vengeance]]* (2002) ֆիլմին մէջ, նաեւ իբրեւ աղեղնաձիգ Փարք Նամ Ճու *[[The Host (2006 ֆիլմ)|The Host]]* (2006) ֆիլմին մէջ, եւ իբրեւ ուռելի պուպրիկ Հիրոքազու Քորէետա բեմադրիչի *[[Air Doll]]* (2009) ֆիլմին մէջ: Ան ունեցած է անգլիախօս դերեր Վաչովսքիներու *[[Cloud Atlas (ֆիլմ)|Cloud Atlas]]* (2012) եւ *[[Jupiter Ascending]]* (2015) ֆիլմերուն մէջ, ինչպէս նաեւ իրենց Sense8 հեռուստաշարին մէջ (2015):

## Տե՛ս նաեւ
* Sense8
* Թուփընս Միտլթըն
* Պրայըն Ճ. Սմիթ
* Ամըլ Ամին
* Մէքս Ռիէմէլթ
* Թինա Տէզայ
* Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթր
* Ճէյմի Քլէյթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1979 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Պէլըմի Եանկ

**Պէլըմի Եանկ** (, ծնած Amy Maria Young՝ 19 Փետրուար, 1970), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի, արտադրիչ մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Առաջին Կին Մէլի Կրէնդ կերպարի պատճառաւ ABC կայանի քաղաքական տրամա **[[Գայթակղութիւն (Հեռուստաշար)|Scandal]]** հեռուստաշարին մէջ (2012-ներկայ)։ 2014-ին՝ իր այդ դերով ան յաղթեց Critics' Choice Television Award for Best Supporting Actress in a Drama Series մրցանակը:

## Վաղ Կեանք
Եանկ ծնած է իբրեւ Էյմի Մարիա Եանկ Աշվիլ, Յիւսիսային Քարոլայնա, ԱՄՆ-ի մէջ եւ մեծցած է որդեգրուած: Իր մայրը եղած է իր ուսուցչուհին 6րդ դասարանէն 8րդ դասարան։ Ան իր անունը փոխած է, որովհետեւ արդէն կար Էյմի Եանկ մը դերասաններու ցանկին մէջ: «Պէլըմի» անունը որոշած է ի յիշատակ իր հօր ամէնէ մոտիկ ընկերոջ «Պիլ»-ի, ով իրեն հոգատար դարձած է իր հօր մահէն ետք:

Ան յաղթած է Յիւսիսային Քարոլայնայի մէջ աշակերտական մրցում մը, ինչ որ անոր տուած է ձրի ուսումի Աշվիլ Երկրորդական Վարժարանէն ներս, ուրկէ ետքը կ'աւարտէ 1987-ին: Ան բարձրագոյն ուսումը ստացած է Yale University համալսարանէն, սորվելով Անգլերէն լեզու եւ Թատրոն, հոնկէ ան կ'աւարտէ 1991-ին: Եանկ իր ամառներէն մէկը կ'անցնէ Անգլիոյ մէջ՝ Oxford University, ուր մաս կը կազմէ Անգլիական Ամերիկեան Տրամայի Ակադեմիային մէջ:

[left|thumb|Եանկը [2014 Հոկտեմբերին:]]

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

### Թատերական

## Տե՛ս նաեւ
* Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
* Քէրի Ուաշինկթըն
* Հենրի Այըն Քուսիք
* Քոլամպըս Շորթ
* Տարպի Սթանչֆիլտ
* Քէյթի Լոուզ
* Կիլէրմո Տիազ
* Ճէֆ Փէրի
* Թոնի Կոլտուին
* Ճաշուա Մալինա
* Սքոթ Ֆոլի
* Փորշա Տը Ռոսի
* Քորնիլիըս Սմիթ
* Ճո Մորթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Պէյրութի Պայթումներ (2015)

**Պէյրութի պայթումներ (2015)**, 12 Նոյեմբեր2015-ին, երկու մահապարտ պայթումներ իրականացուցին Պէյրութի հարաւային արուարձան Պուրժ Էլ-Պարաժնէի մէջ, որ բնակեցուած է շիա մահմետականներով եւ կառավարուած է Հըզպալլահի կողմէ։ Համաձայն տարբեր աղբիւրներու՝ զոհերու թիւը կը տատանի 37-էն 43-ի միջեւ:  Իրաքի եւ Լեւանթի իսլամական պետութիւնը (ԻԼԻՊ) ստանձնած է պայթումներուն ամբողջ պատասխանատուութիւնը։

## Նախապատմութիւն
2011 թուականին Սուրիոյ դրացի պետութիւնները կը գտնուէին քաղաքացիական պատերազմի մէջ։ Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմի սկսելէն առաջ, լիբանանեան խումբերը, ինչպէս Սուրիոյ մէջ բաժնուած են երկու մասի՝ Սուրիոյ պատերազմի մասնակիցներ (օրինակ՝ Հըզպալլահը) եւ Լիբանանի ներքին պաշտպանութեամբ զբաղուող խումբը։ 2014 թուականին Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմին միջամտեց ԱՄՆ-ն, իսկ յաջորդ տարի՝ Ռուսաստանի Դաշնութիւնը։

Բացի այդ Լիբանանի մէջ քաղաքական շարժում կար Ապրիլ 2014-ին, քանի որ նախագահի ընտրութիւնը անընդհատ կը ձախողէր:

## Պայթումներ
Ըստ Ալ-Մանար հեռուստաընկերութեան տուեալներուն, Պէյրութի Պուրժ էլ Պարաժնէ արուարձանին մէջ երկու պայթիւն տեղի ունեցած է՝ Հուսէինի փողոցին վրայ գտնուող անվտանգութեան գլխաւոր գրասենեակին մօտ։ Արուարձանը բնակեցուածէ շիա մահմետականներով եւ կը կառավարուի Հըզպալլահի կողմէ։ Առաջին պայթիւնը տեղի ունեցած է շիաներու մզկիթէն դուրս, իսկ միւսը՝ մօտիկ հացատան, մինչեւ ժամը 18։00-ն։ Երկրորդ պայթումը տեղի ունեցած է առաջինէն 20 մեթր հեռաւորութեան վրայ, 5-7 վայրկեան ետք։ Երրորդ մահապարտը սպաննուած է մինչեւ պայթումը։ Ըստ Լիբանանի անվտանգութեան ծառայութեան՝ անոր ոտքերը կտրուած էին, բայց դեռ կը կրէր պայթուցիկներու գօտին։

Լիբանանի առողջապահութեան նախարարութեան տուեալներուն համաձայն՝ նուազագոյնը 43 մարդ մահացած է եւ 239-ը վիրաւորուած է, բայց այս տուեալները կը փոխուին, քանի որ վիրաւորներուն մեծ մասը վատ վիճակի մէջ էին։ Ըստ Լիբանանի Կարմիր Խաչի տուեալներուն՝ վիրաւորներուն թիւը 200-էն աւելի է: Շրջանի հիւանդանոցները կոչ ուղղեցին հանրութեան արիւն տալ։ Շտապ օգնութեան ծառայութեան աշխատակիցները կը խնդրէին երթեւեկի դիւրութիւն ստեղծել, որպէսզի կարենան արագ տեղափոխել վիրաւորները բժշկական հաստատութիւններ։

### Զոհեր
Առաջին զոհերուն մէջ էին Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի երկու աշխատողներ, երեք լիբանանաամերիկացիներ Տիրպորն, Միշիկընէն՝ 49 տարեկան կին եւ երիտասարդ զոյգեր, որոնք զոհուած էին, անոնց երեք տարեկան երեխան ծանր վնասուած էր։

Հաճ Հուսէյն Եարին, որ Հըզպալլահի անվտանգութեան համակարգի գլխաւորներէն էր, սպաննուած էր պայթումին պատճառով։

Յայտնի է, որ ռումբերէն մէկը պայթած է, երբ Պէյրութի բնակիչ Ատըլ Թերմոսը գրկած է մահապարտներէն մէկը, որուն հետ փրկած է շատերուն կեանքը։

## Յետաքննութiւն
Երկու օրուայ ընթացքին պայթումներուն կազմակերպման մեղադրանքով ձերբակալուած է վեց մարդ, որոնցմէ 5-ը սուրիացի են, մէկը՝ պաղեստինցի։ Լիբանանի Հըզպալլահի գլխաւոր ղեկավար Հասան Նասրալլան ըսած է, որ պայթումները կազմակերպելու մեղադրանքով ձերբակալուած են լիբանանցիներ եւ սուրիացիներ։

## Յանցագործ
ԻԼԻՊ-ը վերցուցած է պայթումներու կազմակերպման պատասխանատուութիւնը։ ԻԼԻՊ-ը իր Թուիթըրի գրառման մէջ ըսած է՝ «Թող շիաները գիտնան, որ մենք չենք հանգստանար, մինչեւ Մուհամմատի անունով վրէժ չլուծենք»։ Համացանցի վրայ նշուած է նաեւ, որ յարձակողները «Խալիֆայութեան զինուորներն են»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պէյրութ
Ստորոգութիւն:2015