Լէօ

**Լէօ (Առաքել Գրիգոր Բաբախանեան)** (), հայ պատմաբան, գրող, գրականագէտ, հրապարակախօս, ՀԽՍՀ գիտութիւններու եւ արուեստի հիմնարկի իսկական անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1860-նի ապրիլի 26-ին, Շուշի (Արցախ)։ Հետեւած է Շուշիի Թեմական եւ Քաղաքային վերակազմեալ վարժարաններուն։ 1878 թուականին աւարտած է Շուշիի քաղաքային վերակազմեալ դպրոցը։ Շուշիի եւ Պաքուի մէջ աշխատած է իբրեւ նոտարային գրագիր, հեռագրիչ, «Արօր» տպարանի կառավարիչ։

## Գրական գործունէութիւն
Պատանեկան տարիներէն Լէոն աշխատակցած է «Մշակին» ձգելով պատմագիտական, գրական եւ հրապարակախօսական մեծ ժառանգութիւն, հայոց պատմութեան մեծահատոր գործեր եւ բազմաթիւ հրապարակախօսական յօդուածներ։

1877 թուականէն աշխատակցած է «Մշակ», «Արձագանք», «Արմենիա», «Մուրճ», «Հանդես ամսօրյա», «Տարազ», «Հորիզոն», «Համբավաբեր» եւ այլ պարբերականներու, տպագրած հարիւրաւոր քննադատ, յօդուածներ, վիպակներ, պատմագիտական ու գրականագիտական ուսումնասիրութիւններ։ Մինչեւ պատմագիտական իր աշխատութիւնները, Լէոն իր գրական գործունէութեան առաջին տաս

ամեակին զբաղած է գրական–հրապարակախօսական աշխատանքներով, գրած է վէպեր, պատմուածքներ, վիպակներ որոնք յաջորդաբար լոյս տեսած են՝ Թիֆլիսի, Պաքուի, Շուշիի, Վենետիկի, Ս. Ղազարի եւ Պոլսոյ հայ մամուլի էջերուն մէջ։

1906–1907 թուակններուն դասաւանդած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանէն ներս, ապա տեղափոխուախ է Թիֆլիս եւ նուիրուած գիտական աշխատանքի։

1924 թուականին Խորհրդային Հայաստանի կառավարութեան հրաուէրով ան Թիֆլիսէն եկած է Երեւան եւ աշխատանքի անցած իբրեւ Պետական համալսարանի աւագ դասախօս (ուր դասախօսած է հայոց պատմութիւն)։ Անոր դասախօսութիւնները տպագրուած են ձեռագիրի իրաւունքով եւ Յակոբ Մանանդեանի դասախօսութիւններուն հետ միասին դարձած հայոց պատմութեան համալսարանական առաջին դասագիրքերը։

ԵՊՀ-ի մէջ հայագիտական առարկաներու դասաւանդումը գիտական մակարդակի վրայ դնելու գործին մէջ Յակոբ Մանանդեանի, Մանուկ Աբեղեանի, Հրաչեայ Աճառեանի եւ ուրիշներու հետ միասին մեծ երախտիք ունի նաեւ Լէոն։

1925 թուականին Լէոյին շնորհուած է փրոֆէսորի կոչում։ Նոյն թուականին ան դարձած է ՀԽՍՀ գիտութեան եւ արուեստի հիմնարկի (1930 թուականէն՝ ՀԽՍՀ գիտութիւններու ինստիտուտ) իսկական անդամ։

Վախճանած է 1932-ի Նոյեմբեր 14-ին՝ Երեւան։

Լէոյի անունով Երեւանի մէջ անուանուած են դպրոց եւ փողոց։ Լէոյի պրոնզաձոյլ կիսանդրին կը գտնուի ԵՊՀ կեդրոնական մասնաշէնքի նախասրահին մէջ։

## Աշխատութիւններ
Լէոյի յայտնի աշխատութիւնները՝
*«Հայոց պատմութիւն» 
*«Անցեալից» 
*«Թուրքահայ յեղափոխութեան գաղափարախօսութիւնը» 
*«Հայկական տպագրութիւն»
*«Գրիգոր Արծրունի»
*«Ստեփանոս Նազարեան»
*«Ս. Մեսրոպ»
*«Խոջայական կապիտալ»
*«Պատմութիւն Ղարաբաղի հայոց թեմական հոգեւոր դպրոցի»
*«Վանի թագաւորութիւնը»
*«Հայոց հարցի վաւերագրերը»
Լէոի գեղարուեստական գործերէն են՝ «Ոսկու ժխորի մէջ» վիպակը եւ «Մելիքի աղջիկը» պատմավէպը, որ առաջին անգամ տպագրուած է «Մշակ» լրագիրի մէջ։

## Գեղարուեստական ստեղծագործութիւնները
*«Սնապաշտութեան քուրմ», 1884 (պատմուածք) 
*«Դարտամահ», 1890 (պատմուածք) 
*«Արնագին», 1890 (պատմուածք) 
*«Այծարածը», 1904 (պատմուածք) 
*«Մի բուռը մոխիր», 1904 (պատմուածք) 
*«Պանդուխտ», 1888 (պատմուածք) 
*«Կորածները», 1889 (պատմուածք) 
*«Ոսկու ժխորի մէջ», 1901 (պատմուածք) 
*«Վահան Մասմիկոնեան», 1888 (պատմական զրոյց) 
*«Սպանուած հայրը», 1891 (պատմական զրոյց) 
*«Վերջին վէրքեր», 1891 (պատմական զրոյց) 
*«Թաթախման գիշեր», 1892 (պատմական զրոյց) 
*«Լեռնցիները», 1896 (պատմական զրոյց) 
*«Մելիքի աղջիկը», 1898 (պատմա-աւանդական վէպ) 
*«Վարդանանք», 1916 (թատերախաղ)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Պետրոսեան, Հ., *Հայ գիտնականներ, հրապարակախօսներ, ժուռնալիստներ*, Երեւան, 1960, էջ 319-324։

## Արտաքին յղումներ
* ԱՆԻ-Լէօ՝ ելեկտրոնային գիրք
* Նորայր Սարուխանեան, Հայոց պատմութեան երախտաւորը  
* Լէօ՝ մեծ հայրենասէրը եւ քաղաքացին 

Ստորոգութիւն:14 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով