Լանկոպարտներ

**Լանկոպարտներ** կամ **Լոմպարտներ** (անգլ.՝ Lombards), լատինէրէն ՝ Լանկոպարտներ (Latin: Langobardi), ( «երկարամորուքներ»), հին գերմանական ցեղ։

332x332px|մինի|աջից|Իտալիան Լանկոպարտներու օրոք

## Լանկոպարտներու ծագումը եւ պատմութիւնը
Լանկոպարտներու ծագման մասին պատմող աղբիւրներէն մէկը անհեղինակ «Լանկոպարտներու ցեղի ծագումը» շարադրանքն է, որ օգտագործեր է (Paul the Deacon) կամ (Paulus Diaconus) Փոլ Սարկաւագը իր «Լանկոպարտներու պատմութիւնը» գործը գրելու ժամանակ։ Համաձայն առասպելին, որ կը նկարագրուի աշխատութեան մէջ, ցեղի անունը տուեր է Օտինը, իսկ անոր կինը՝ Ֆրէյան, կ'ըսէր, թէ կռիւէն առաջ Լանկոպարտներու կանայք իրենց մազերը այնպէս կը փաթթէին դեմքին, որ հեռուէն թուի՝ անոնք մորուքներով տղամարդիկ են։ Նշուած է նաեւ, որ Լանկոպարտները կը կրէին  (Winnili) «Ուինիլի կամ վինիլներ» անուանումը եւ կ'ապրէին  «Սքատան» կղզիի վրայ: (Skadan, which means "in the north")։

Հնէաբաններու կարծիքով Լանկոպարտները սկիզբը ապրած են (Bardengau) Պարտենկայի մէջ՝ Ստորին Էլպայի ձախ ափին։ 5-րդ դարի նախաշէմին, արտագաղթելով հարաւ, մուտք կը գործեն (Norican) Նորիք, ուր կ'ընդունին արիականութիւն, այդպէսով պաշտօնապէս կը համարուին Հռոմէական կայսրութեան մաս եւ դաշնակից։

508 թուականին, (Heruls) հերուլներու դէմ երկրորդ պատերազմի ժամանակ ոչնչացուցին իրենց պետութիւնը՝  (Moravian məˈreɪviən/ ) Մարավիան, իսկ 526 թուականին (Gepids) հեփիտներու ցեղը, զբաղեցնելով Փանոնիան  (Pannonia) (Հունգարիայի արեւմտեան մասը)։ 568 թուականին, (Alboin) Ալպոինի գլխաւորութեամբ, Լանկոպարտները ներխուժեցին Իտալիա, նուաճեցին երկրի հիւսիսային մասը (ներկայիս Լոմպարտիա), ուր եւ հիմնեցին Լանկոպարտեան թագաւորութիւնը՝ Փավիա մայրաքաղաքով։

Լանկոպարտեան օրէնսգիրքը  (Edictum Rothari) («Էտիքթ») կը թարգմանուի լատիներէն (առաջին անգամ կ'ընդունուի 644 թուականին, հետագային վերանայուած է)։ Արքայ Աութարի (584-590 թուականներ) արքայատոհմի վերացումէն յետոյ պավարիական կայսր Լիութփրանտայի (713-744 թուականներ) դստեր՝ Թէոտելինտայի ժամանակ հզօրացաւ Լանկոպարտներու իշխանութիւնը։ Սակայն, Հռոմի պապը կարողացաւ Իտալիոյ մէջ կանգնեցնել Լանկոպարտներուն եւ յաջողութեամբ խանգարեց անոնց՝ (Franks) ֆրանքներու օգնութեամբ, որոնք կը փափաքէին միանալ պետութեանը։

Այսթուլֆը (Aistulf) (740-756 թուականներ) չկրցաւ գրաւել Հռոմը, քանի որ միջամտեց ֆրանքական արքայ (Pippin III) Փիփին Կարճահասակը (754-755 թուականներ)։ Անոր որդեգիրը Տեզիտերին (756-774 թուականներ) 774 թուականին յանձնուեցաւ Քարլոս Մեծին՝ Փավիայի եօթամսեայ պաշարումէն յետոյ։ Լանկոպարտներու պետութիւնը միաւորուեցաւ ֆրանքականին։ Լանկոպարտներու մասին կը յիշատակուին Փավել Տիաքոնի պատմութիւններուն  մէջ, ինչպէս նաեւ  կը յիշատակուին  «Ոսկէ առասպէլը» գիրքին մէջ ()։

## Լանկոպարտներու արքաները Իտալիայի գրաւումէն առաջ
*Իպոր եւ Այո (ենթադրաբար 4-րդ դարու երկրորդ կէս)
*Ակիլմունտ (4-րդ դարու վերջը-5-րդ դարու սկիզբ)
*Լամիսթ (5-րդ դարու սկիզբ)
*Լեթ (առաջին կէսը-մինչեւ 5-րդ դարի կեսերը)
*Ալտիխոք (5-րդ դարու երկրորդ կէս)
*Կոտեխոք (470-489 թուականներ)
*Քլաֆֆո (5-րդ դարի վերջ)
*Թաթօ (մօտաւորապէս մինչեւ 511 թուական)
*Վախօ (511-540 թուականներ)
*Վալթարի (540-546 թուականներ)
*Աուդոին (546-566 թուականներ)
*Ալբիոն (566-572 թուականներ)` Իտալիայի Լանկոպարտ առաջին արքան։

## Պատկերասրահ

Paulus Diaconus Plutei 65.35 b&w.png|Փոլ Սարկաւագ, Paul the Deacon ապրեր է 720-799 թուականներուն
Long555.PNG|Ստորին Էլպայի մէջ գտնուող Լանկոպարտեան հողերը
Lombard Migration.jpg|Լանկոպարտներու գաղթը Սքանտինավեաներէն
Chlothar II.jpg|Ֆրանքական արքայ Խլոթարը, Լանկոպարտներու դէմ ճակատամարտը
Luitprand tremissis 661673.jpg|Լուիթփրանտ արքան, «եղեր է կաթոլիկ, շռայլ եւ մեծ եկեղեցիներու հիմնադիր»
Duchy of Benevento It.svg|Լանկոպարտեան Պենվենիթօ կայսրութիւնը 8-րդ դարուն
Italy 1000 AD.svg|1000 տարուայ մէջ Իտալիա բնակած ցեղերը
Beneventan.jpeg|Սուրբ Պենետիքթի օրէնսգիրքը
Langobard Shield Boss 7th Century.jpg|7-րդ դարու լոմփարտեան վահան
Langobardic - Fibula - Walters 542440.jpg|Լանկոպարտեան S-ձեւ ճարմանդ
Arte longobarda, da sutri, bicchiere a forma di corno, fine VI-inizio VII sec.JPG|Եղջերափող գաւաթը Castel Trosino ամրոցէն
Langobardic - Shroud Cross - Walters 571773.jpg|Ոսկէ Լանկոպարտեան խաչ
Cividale fibula1.jpg|լոմփարտեան զարդեր
Cividale Ratchis1.JPG|Retchis-ի զոհասեղանը
Rachis.gif|Rachis արքան
Fara Gera d'Adda3.JPG|Պազիլիկ եկեղեցի կառոյց՝ Fara Gera d'Adda փողոցին մէջ
Met, langobardic, fibula, 600 circa.JPG|Լանկոպարտեան զարդարանք
Chiesa di santa sofia, benevento.jpg|Սուրբ Սոֆիա տաճարը՝ Իտալիա


## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
**Փոլ Սարկաւագը (Paul the Deacon) *։ «История лангобардов». Լատինական միջնադարեան գրականութիւն 4-9-րդ դարեր Թարգմանութիւն։ Тhietmar, 2002 թուական
* *Քուտրիացեւ Պ.Ն.* Իտալիայի ճակատագիրը Արեւմտեան Հռոմէական կայսրութեան կործանումէն մինչեւ վերականգնումը Քարլոս Մեծի կողմէն, 1850 թուական
* *Շերվուտ Է.Ա.* Լանկոպարտներու օրէնքները. հին գերմանական ցեղի սովորական իրաւունք 1992 թուական
* «Երկարամազ արքաներու պատմութիւնը» Թարգմանութիւնը Ն. Կորելով 2004 թուական
* *Քոպիչեւ Վ. Պ.* Սլովենացիներու նախահայրենիքի որոնումներով 1973 թուական

## Արտաքին յղումներ
* Լանկոպարտեան մշակոյթը Իտալիոյ մէջ
*Մշակութային ժառանգութեան պաշտօնական կայքը
*Իտալիոյ մէջ  Լանկոպարտներու յայտնուիլը 
* Լանկոպարտներու  պատմութիւնը

Ստորոգութիւն:Գերմանական ցեղեր
Ստորոգութիւն:Հին Իտալիայի ազգեր
Ստորոգութիւն:Հին Հռոմի թշնամիներ