open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սամուէլ Շմաւոնեան

**Սամուէլ Ստեփանի Շմաւոնեան** (հաւանաբար 1856, Պոլիս - 1916, Հալէպ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար 1856 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Հայնի թաղամասին մէջ։ Կ. Պոլսոյ հանրայայտ վերապատուելի Ստեփան Շմաւոնեանի որդին։

Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1872 թուականին մեկնած է ԱՄՆ, ուր միաժամանակ աշխատած եւ ուսանած է՝ Քալիֆորնիոյ համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի մէջ։ Համալսարանի 1500 ուսանողներէն միակը եղած է, որ ուսումն աւարտած է ոսկէ մետալով։ Մի քանի տարի աշխատած է զանազան բշժկական հիմնարկներու մէջ եւ հմտացած՝ մասնագիտութեան մէջ։

1885 թուականին վերադարձած է Հալէպ՝ հիւանդ քրոջը, տիկին Ռեբեքա Մարգարեանին բուժելու նպատակով։ Քրոջ ապաքինումէն ետք, հաստատուած է Հալէպի Քասթ Ալ–Հաճար թաղամասը, ուր բացած է իր սեփական հիւանդանոցն ու աշխատած։ Կարճ ժամանակ անց մեծ համբաւ ձեռք ձգած է քաղաքի՝ քրիս­տո­նեայ, մահ­մե­տա­կան եւ հրեայ բնակչութեան շրջապատէն ներս։

Ամուսնացած է պոլսեցի՝ Աղաունի Արամեանի հետ։ Զաւակներ չեն ունեցած։ Աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած է քաղաքին մէջ իրականացուող՝ ազգային, եկեղեցական, կրթական եւ այլ ազգանպաստ միջոցառումներուն։ Նիւթապէս օգնած եւ բարոյապէս քաջալերած է՝ 1909 թուականին, Հալէպի «Աղյոլ» թաղամասի մէջ, դարմանատուն հիմնող սասունցիներուն։ Միաժամանակ աշխատելով այդ դարմանատան մէջ, քննած է հիւանդներուն, հսկած մաքրութեանն ու կարգուկանոնին։ Եղած է ՀԲԸՄ–ի 1910 թ.–ի՝ Հալէպի մէջ հիմնուած մասնաճիւղի, հիմնադիրներէն մէկն ու վարչութեան ցմահ ատենապետը։

1915 թուականին՝ հայերու տարագրութեան եւ Մեծ Եղեռնի ընթացքին, ձգելով գործերը, բարի հրեշտակի մը պէս՝ ընդունած, կերակրած ու հագցուցած է աքսորեալ ազգակիցներուն։ Երբ վերապատուելի Ահարոն Շիրաճեանն ստանձնած է որբանոց-ապաստարան բանալու գործը, բժիշկը դարձած է անոր առաջին բարերարը՝ 200 հնչիւն ոսկի, պատկառելի գումար նուիրաբերելով։

Հալէպի Ազիզիէ թաղամասին մէջ, աւետարանական՝ Էմմանուէլ եկեղեցւոյ կառուցման համար, նուիրաբերած է 300 Օսմանեան ոսկի։ Ըլլալով աւետարանական համայնքի անդամ՝ մշտապէս ներկայ եղած է եկեղեցւոյ կարեւոր ժողովներուն ու ջանացեր՝ խօսքով, խորհուրդներով ու գործով օգտակար դառնալ եկեղեցական, կրթական ու հասարակական միջոցառումներուն։

1916 թուականին, թուրքական կառավարութիւնը վտանգաւոր նկատած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։ 1916 թուականին Ճեմալ փաշան հրաման արձակած է կախաղան բարձրացնել բժշիկին՝ որպէս վտանգաւոր ընկերութեան պարագլուխ, սակայն հայ եւ մուսուլման բնակչութիւնը միասնաբար դիմած է կառավարութեանը եւ կարցած է մահապատժէ փրկել սիրելի բժիշկին կեանքը։

1916 թուականին՝ հազիւ բեկանուած մահավճիռը, վարակուած է տիֆով ու մի քանի օր անց մահացած՝ մօտ 60 տարեկան հասակին։

հակառակ անկայուն քաղաքական իրավիճակին, հալածանքներուն ու աքսորին, բազմազգ թափորը թաց աչքերով ուղեկցած է բժշկի դագաղը։

Բժիշկ Սամուէլ Շմաւոնեան՝ նախօրօք գիտակցած էր, որ իր դէմ մահուան վճիռ արձակուած է։ Երբ կը խնամումէր տիֆով հիւանդ քրոջը՝ Արուսեակ Մարգարեանին, շարունակ կրկնած է. «Ինքս պէտք էի ըլ­լալ թի­ֆու­սէ վա­րա­կո­ւո­ղը, պի­տի նա­խընտ­րէի հի­ւան­դու­թե­ամբ մեռ­նիլ, քան թէ կա­խա­ղա­նի վրայ»։

## Գրականութիւն
* Մարգարեան-Սինանեան Ա., Տոքթ. Սամուէլ Շմաւոնեան, «Գե­ղարդ» սուրիահայ տարեգիրք, Ե. գիրք, Հալէպ, 1996։
## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Ստորոգութիւն:Հալէպ մահեր
Ստորոգութիւն:Տիֆէ մահեր
Շնաձուկ

**Շնաձուկեր**, (անգլերէն՝ Shark, ), ծովային ձուկ է։ Բնորոշ յատկանիշներն են մարմնի ձեւը, մեծ քանակութեամբ սրածայր ատամներու առկայութիւնը։

Ներկայիս յայտնի է շնաձուկերու 450 տեսակ՝ 17 ս.մ. երկարութիւն ունեցող «Etmopterus perryi» տեսակէն մինչեւ 20 մեթրանոց կէտձուկը (որ աշխարհի ամէնամեծ ձուկն է)։ Այս ենթակարգի տեսակները տարածուած են ծովերու եւ ովկիանոսներու մէջ։ Չնայած շնաձուկերու մեծամասնութիւնը կը բնակի աղի ջուրերու մէջ, որոշ տեսակներ կը յարմարին քաղցրահամ ջուրերու մէջ։ Շնաձուկերու մէջ կը գերակշռուին գիշատիչները, սակայն 3 տեսակ, որոնց կարգին կը դասուի կէտձուկը, կը սնուի փոքր ձուկերով։

## Ստուգաբանութիւն
Մինչեւ ԺԶ. դարը, նաւաստիները շնաձուկերը կը կոչէին «ծովային շուն»։ Ասոր հետքերը դեռեւս ակնյայտ են քանի մը տեսակներու անուանումներուն մէջ, ինչպէս՝ «շնաձկնիկ» կամ «լամնա»։

«Շնաձուկ» բառի ստուգաբանութիւնը անորոշ է։ Ամենահաւանական վարկածը կը նշէ, թէ բառի նախնական իմաստը եղած է «գիշատիչ, ուրիշներու վրայ յարձակող», որ յառաջացած է հոլանտերէն schurk բառէն, որ կը նշանակէ «սրիկայ, չարագործ» (հմմտ. *card shark*՝ թղթախաղի խարդախ, *loan shark*՝ վաշխառու եւ այլն)։ Յետագային այս անունը տարածուած է ձկան վրայ՝ անոր գիշատիչ վարքագիծին պատճառով։

Այժմ հերքուած տեսութիւն մը կայ, ըստ որուն՝ բառը սերած է եուքաթէքեան մայա լեզուի xook (կ'արտասանուի՝ [շօօք]) բառէն, որ կը նշանակէ «շնաձուկ»։ Այս ստուգաբանութեան համար իբրեւ փաստարկ կը բերուէր Օքսֆորտի անգլերէն բառարանը (OED), որ կը նշէ, թէ *shark* բառը առաջին անգամ գործածուած է այն բանէն ետք, երբ Սըր Ճոն Հոքինսի նաւաստիները 1569-ին Լոնտոնի մէջ ցուցադրեցին շնաձուկ մը եւ գործածեցին «sharke» անունը՝ վերաբերելու համար Քարայիպեան ծովու մեծ շնաձուկերուն։ Սակայն, Միջին Անգլերէնի Բառարանը (Middle English Dictionary) կ'արձանագրէ *shark* բառի առանձին կիրառում մը (վերաբերելով ծովային ձկան) Թոմաս Պեքինկթընի կողմէ 1442-ին գրուած նամակի մը մէջ, ինչ որ կը բացառէ «Նոր Աշխարհէն» սերած ըլլալու վարկածը։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Շնոպելեան Մրցանակ

մինի|250x250փքս
**Շնոպելեան մրցանակներ (կամ Իկնոպելեան, կամ Հականոպելեան)** մրցանակներ են, որոնք կը շնորհուին այն «նուաճումներու համար, որոնք սկիզբը կը ստիպեն ծիծաղիլ, իսկ այնուհետեւ՝ մտածել»: Թիւով տասը Շնոպելեան մրցանակները կը բաշխուին ամէն տարի Հոկտեմբերի սկիզբը. այն ժամանակ, երբ կը յայտարարուին իսկական Նոպելեան մրցանակակիրներու անունները։ Այս մրցանակը հիմնուած է 1991 թուականին Մարք Աբրահամսի եւ «Արտակարգ հետազոտութիւններու տարեգիրք» ամսագիրի կողմէ եւ կը շնորհուի արտասովոր եւ սրամիտ հետազոտութիւններու համար, որպէսզի լայն հանրութեան ուշադրութիւնը գրաւեն եւ հետաքրքրութիւն խթանեն դէպի գիտութիւն, բժշկութիւն եւ արհեստագիտութիւն։
 
## Անուանման Ծագումը
Մրցանակի անուանումը եկած է  անուանումէն, որուն բառախաղի միջոցով (ignoble — «ամօթալի») ստեղծուած է ծաղրական ազդեցութիւն։ Ռուսերէն տարբերակին անուանումը նոյնպէս կը թարգմանուի բառախաղի միջոցով՝ Ծաղրային Նոպելեան մրցանակ: Այն իր հերթին կը յղէ մեծ քիթի, քանի որ այդ մրցանակն է, որ կը շնորհուի մրցանակակիրներուն եւ որ կապուած է գիտնականի ծաղրական կերպարի հետ։ Հայերէն աւելի լայն տարածում ստացած է Շնոպելեան մրցանակ, կամ Հականոպեեյան տարբերակը։

## Մրցանակաբաշխութիւն
Ամէն տարի Նոպելեան մրցանակի դափնեկիրները՝ մեծ ակնոցներով, արհեստական քիթերով եւ ֆեսերով կու գան շնորհնելու մրցանակները։ Հարուարտի համալսարանի դահլիճներէն մէկուն մէջ, ուր տեղի կջունենայ այս արարողութիւնը, կը թժչին թուղթէ ինքնաթիռներ։ Մրցանակարիրներու ուղերձի ժամանակը սահմանափակուած է 60 վարկեանով, այլապէս իրենց կը կանգնեցնէ աղջիկ մը, որ բարակ ձայնով կը բացագանչէ. «Կը խնդրեմ, վերջ տուէ՛ք, կը ձանձրանամ»:

Մրցանակակիրներուն կը շնորհեն, օրինակ, ֆոլկայէն պատրաստուած մետալ կամ չխկչխկացնող ծնոթներ, ինչպէս նաեւ մրցանակի վկայական, որ ստորագրուած է երեք Նոպելեան մրցանակակիրներու կողմէ։

Մրցանակաբաշխութիւնը կը հեռարձակուի ամերիկեան հեռուստալիքներով եւ ռատիոյով մի քանի լեզուով։ Անիկա կարելի է նաեւ դիտել ուղիղ եթերով մրցանակի պաշտօնական կայքէջին վրայ։ Մի քանի օրէն մրցանակաբաշխութենէն ետք Մասաչուսեթսի արհեստագիտական կեդրոնին մէջ մրցանակակիրները կարող են դասախօսութիւն կարդալ՝ բացատրելով իրենց հետազոտութիւնները եւ իրենց նշանակութիւնը։

## Գրականութիւն
* Աբրահամս. Մ. Շնոպելեան մրցանակներ — Մոսկուա, АСТ հրատարակչութիւն, 2006. — ISBN 5-17-030356-4
* Աբրահամս. Մ. Շնոպելեան մրցանակներ-2 — Մոսկուա, АСТ հրատարակչութիւն, 2009. — ISBN 978-5-17-052229-3

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ստորոգութիւն:Մրցանակներ (արեւմ.)
Ստորոգութիւն:Հարուարտի համալսարան
Ստորոգութիւն:Հումոր (արեւմ.)
Շմաւոն Դանիէլեան

**Դանիէլեան Շմաւոն**, թարգմանիչ, բնիկ Գարամանցի, զաւակը խոնարհ ընտանիքի մը: Իր միջնակարգ ուսումը ստացած է Գոնիայի Ճէնանեան Գոլէճին մէջ։ 1915-ի ընդհ. պատերազմի շրջանին կը միանայ անգլիական բանակին, իբրեւ պարզ թարգման, բազմաթիւ ուրիշ Հայերու հետ: Զինադադարէն ետք շատեր կը հանուին իրենց պաշտօնէն եւ ոմանք ալ կը լքեն իրենց ասպարեզը. սակայն պ. Դանիէլեան, արդէն հասած զինուորական բարձր աստիճանի, մեծապէս կը գնահատուի իր գերադաս մարմիններէն, շնորհիւ իր անբիծ եւ անկաշառ նկարագրին: Աշխատած է առաւելապէս Միջաետքի շրջանին մէջ, զինադադարին եւ անկէ ետք, ուր հանդիսացած է իբրեւ աննկուն պաշտպանը հայ դաղթականութեան: Դանիէլեան բաւական ատենէ ի վեր Եաֆա հաստատուած է. իր զինուորական ծառայութեան 20 ամեակի առթիւ 1936-ին՝ ոչանգլիացիի համար բացառիկ աստիճանի է հասած՝ շնորհիւ իր հաւատարմութեան եւ ստացաւ բարձր շքանշան մը - «Անդամ Բրիտանական Կայսրութեան կարգին»: Այս պարագան 12 Յունուար 1937-ին պաշտօնագրով մը իրենց հաղորդուեցաւ վարչապետ Պոլտուինի անձնական քարտուղարին կողմէ: Երկրորդ պաշտօնագիրով մ’ալ թագաւորին անձնական քարտուղարէն ստորագրուած՝ հաղորդուեցաւ թէ՝ 19 Փետրուար ին Պըքինկհէմ պալատին մէջ պիտի կայանայ նշանաբաշխութեան արարողութիւն մը, ուր թագաւորը անձամբ պիտի բաշխէ շքանշանները, եւ առ այդ Քէփթըն Դանիէլեան ալ կը հրաւիրուի ներկայ գտնուելու յիշեալ արարողութեան:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 583:
Շոգի

մինի|309x309փքս
**Շոգին,** բնագիտութեան, տարրաբանութեան եւ ճարտարագիտութեան մէջ գոլորշիացած ջուր կը նշանակէ: 100 աստիճան տաքութեան եւ բնական մթնոլորտային ճնշումով շոգին, զուտ, թափանցիկ օթակազի մը ձեւը եւ հեղուկ ջուրէն 1600 անգամ մեծ ծաւալ կ'ունենայ: 

Բնական ըլլալով շոգին, ջուրի եռալու աստիճանէն աւելի կ'ըլլայ: Աւելի բարձր տաքութիւններուն՝ շոգիի ընդհանրապէս շիկացած շոգի կ'ըսուի:

Հեղուկ ջուրը եթէ շատ տաք նիւթի մը հետ շփման մտնէ (օրինակի համար լաւա կամ հալած մետաղ), անմիջապէս շոգիի կը վերածուի: Այս դէպքը «շոգիի պայթում» կ'անուանուի: Այս դէպքը գոց միջավայրերու մէջ շատ մեծ վնասներ կրնայ պատճառել:

Շոգիի մեքենայ մը մեքենական ուժ ստեղծելու համար շրջանիւի կամ մխոցի շարժումները, շոգիին ընդլայնումով ձեռք կը ձգուին: Ուրիշ գործատան կիրարկութիւններու մէջ շոգին ընդհանուր ըլլալով՝ եղեգնափողերու մէջ շրջելով ունեցած ջերմութեան ուժը կը փոխադրէ: Այս բարձր ուժին պատճառը ջուրին ունեցած բարձր շոգիանալու ջերմութիւնն է: Ճարտարապետները շոգիի մեքենաները օրինակելու համար իտէալ ջերմազօրութեան շրջան մը՝ Ռէնքայն շրջանը կը գործածեն:

Շոգին, գործատուներէ զատ շոգեբաղնիքներու եւ բաղնիքներու մէջ մարդոց բուժման համար ալ կը գործածուի:

Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները իր ստեղծած ելելկտրական ուժին %90-էն աւելին իբրեւ հեղուկ՝ շոգի գործածած շրջանիւներէն կը հաստատէ: Շոգիի շրջանիւներու ատակութիւնը աւելցնելու համար, ցած ճնշումով մթնոլորտի մը մէջ, շոգին խտացուելով յաճախ ջուրի վերածուելով ձեռք կը ձգուի: Բայց այս միջոցին ժանգոտութենէ փրկուելու համար շրջանը շատ զգոյշ պէտք է որ քննուի:

## Ծանօթագրութիւններ
Շոթիս

**Շոթի** կամ *շեթի* (՝ Շոթիս պուրի), աւանդական վրացական հաց, պատրաստուած սպիտակ ալիւրով, որ ունի նաւակի տեսք։

## Հիմնական առանձնայատկութիւնները
Հիմնական առանձնահատկութիւնը այն է, որ շոթին կը թխեն յատուկ վառարանի մէջ, որ կը նմանի թոնիրի։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Շոթի
* Շոթի վրացական հաց
Շոգենաւ

[մինի|աջից|RMS Թայթենիք [Ապրիլ 10-ին 1912 թ.]]
**Շոգենաւ**, շոգեմեքենայով կամ շոգեթուրպինով շարժման մէջ դրուող ինքնավար նաւ։ Առաջին շոգենաւը նախագծած է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Տենի Պապէնը 1690 թուականին, սակայն շոգենաւերու կառուցումը եւ փորձարկումը սկսած է աւելի ուշ՝ Ջ․ Ուատտի շոգեմեքենայի ստեղծման հետ։ 1807 թուականին Ռ․ Ֆուլթոնը կառուցեց «Քլերմոնթ» գետային շոգենաւը, որ իր առաջին ուղերթը կատարած է Կուձոն գետով՝ Նիւ Եորքէն մինչեւ Օլպանի (մօտ 9 ք.մ./ժ արագութեամբ)։ Ռուսաստանի մէջ առաջին շոգենաւը «Ելիզավետա» նաւն էր (1815), որ կը նաւարկէր Բեթերսպուրկէն Գրոնշթատ։ Ատլանտեան ովկիանոսն առաջինը անցաւ «Սավաննա» ամերիկեան շոգենաւը (1819), որ թէեւ հանդերձաւորուած էր շոգեմեքենայով եւ կողային թիանիւներով, ճամբուն մեծ մասը անցած՝ բաց առագաստներով։ 1838-ին անգլիական, «Սիրիուս» անիւաւոր շոգենաւը, Ատլանտեան օվկիանոսն անցած է առանց առագաստներու։ XIX դ․ 40-ական թթ․ թիապտուտակներու կիրառումը, զգալիօրէն բարձրացուց շոգենաւի լողունակութիւնը։ XX դ․ սկիզբին, պտուտակային շոգենաւերու զարգացմամբ, առագաստանաւերը գրեթէ լիովին դուրս մղուեցան։ Արդի շոգենաւերը հիմնականօրէն հանդերձաւորուած են շոգեթուրպիններով։

Ստորոգութիւն:Ջրային փոխադրամիջոցներ
Յարութիւն Շմաւոնեան

**Յարութիւն Շմաւոնեան** (1750, Շիրազ, Պարսկաստան - 1824, 2 Փետրուար, Մատրաս), հայ հասարակական գործիչ, տպագրիչ, հայ առաջին պարբերականի՝ «Ազդարար»ի հիմնադիր։

## Կենսագրութիւն
[thumb|ձախից|150px|'''Յարութիւն Շմաւոնեանի յուշարձանը [Երեւանի Մամուլի շէնքի առջեւ''']]
Ոսում ստացած է ծննդավայրին մէջ, քահանայ ձեռնադրուածլ Ամէնափրկիչ վանքին մէջ։ Մինչեւ 1777 թուական պաշտօնավարած է Շիրազի մէջ։ 1777-84 թթ. անցած է մենակեաց կեանքի, ինքնուրոյն ուսումնասիրել պարսկերէն եւ արաբերէն լեզուներ ու գրականութիւն, փիլիսոփայութիւն, աստուածաբանութիւն, սորվիլ արհեստներ։

1784-ին, որպէս աւագ քահանա, ուղարկուած է Մատրաս։ Տեղի հայութեան ծանօթացուցած է բրուտագործութեան, ձիթհանութեան եւ այլ արհեստներու։ 1789-ին հիմնադրած է Մադրասի երկրորդ հայկական տպարանը, իսկ 1794-ին` «Ազդարար»ը։

1809-էն տպարանը յանձնած է իր աշակերտներուն, ամբողջապէս նուիրուած է գաղութի հասարակական-լուսաւորական կեանքին։ Ունեցած է ընդգծուած ռուսամետ կողմնորոշում, սերտ կապերու մէջ եղած է Ռուսաստանի եւ Հայաստանի յառաջադէմ շրջաններու հետ, հանգանակութիւններ կազմակերպած ի նպաստ կրթական եւ մշակութային գործին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարսկաստան ծնածներ
Ստորոգութիւն:1750 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1824 մահեր
Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Մատրաս մահացածներ
Տէյվիտ Շուիմըր

**Տէյվիտ Լորենս Շուիմըր**, (անգլ.՝ David Lawrence Schwimmer, ծնած՝ 2 Նոյեմբեր 1966, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), ամերիկացի դերասան եւ արտադրող, յայտնի է *«[[Ընկերներ (հեռուստասերիալ)|Friends]]»* հեռուստաշարին մէջ, Ռոս Կելլերին կերպարով, ինչպէս նաեւ՝ *«[http://Madagascar Madagascar] »* ֆիլմին մէջ իր ձայնագրութեան մասնակցութեամբ:

## Կենսագրութիւն
Տէյվիտ Շուիմըր ծնած է է Նիւ Եորքի մէջ ու 2 տարեկան հասակին իր ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Լոս Անճելըս։ Դերասանական առաջին փորձերը կատարած է *Beverly Hills* երկրորդական դպրոցին մէջ։ 1988 թուականին, Տէյվիտ աւարտած է Հիւսիսարեւմտեան համալսարանը՝ թատերական արուեստի եւ բեմական խօսքի բարձր աստիճանով։

Տէյվիտ Շուիմըրի յայտնի ֆիլմերեն են՝ *The Pallbearer* (1996), *Kissing a Fool* (1998), *Six Days, Seven Nights* (1998), *Apt Pupil*, *Picking Up the Pieces* (2000) եւ *Band of Brothers* (2001)
## Ֆիլմեր եւ դերեր

### Հեռուստաշարեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Էջը IMDb կայքում

Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրողներ
Ուեզլի Շուլթզ

**Ուեզլի Շուլթզ** (), ան գլխաւոր երգիչն ու կիթառահարն է Ամերիկեան The Lumineers խումբին, որ կը բաղկանայ 3 անդամներէ՝ Ուեզլի Շուլթզ, Ճերեմայա Ֆրէյթս եւ Նէյլա Փեքարեք:

## Կեանք եւ գործընթացք
thumb|300px|Ուեզլի Շուլթզ:
Ուեզլին ծնած եւ մեծցած է Նիւ Ճըրսիի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ: Շուլթզին ամէնէն մտերիմ բարեկամը եղած է Ճոշ Ֆրէյթսը, որ մահացած է թմրամոլութեան պատճառաւ 2002 թուականին, 19 տարեկանին: Ճոշին մահէն ետք, Ուեզլին կապուեցաւ անոր փոքր եղբօր հետ՝ Ճերեմայա Ֆրէյթսին որ թմբակահար մըն է: Անոնք սկսան միասին նուագել ու իրենց ցաւերը արտայայտել երաժշտութեան միջոցաւ, երգեր գրելով եւ կարճ համերգներ կատարելով Նիւ Եորքի շուրջ: Երկու ընկերները շրջապտոյտեր կատարեցին «Ուեզլի Ճերամայա» խմբակի անունով, եւ հրատարակեցին իրենց առաջին ալպոմը որ կը պարունակէ *The Lumineers* խումբին նշանաւոր երգերը, օրինակ՝ «*Flowers In Your Hand*» եւ «*Darlene*»:

Ժամանակ մը ետք, իրենց խումբին կը միանայ դասական ջութակահարը՝ Նէյլա Փեքարեքը ու կ'ըլլայ 3-րդ անդամը *The Lumineers* խումբին:

2012 թուականին, 3 անդամներէ բաղկացած խումբը կը հրատարակէ իր առաջին ալպոմը, զայն կոչելով *The Lumineers*: Այս ալպոմին երգերէն են՝ «*Ho Hey*», «*Stubborn Love*» եւ «*Submarines*»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:30 Դեկտեմբերի ծնածներ
Շուշանիկի Վարք

thumb|Սուրբ Շուշանիկի նկարը՝ ստեղծուած վրացական հնագոյն որմնանկարներու հիման վրայ, Սաբինին, 1882 թուական
thumb|Սուրբ Շուշանիկի ամենահին պատկերը
**Սուրբ Շուշանիկ թագուհիի նահատակութիւնը** (, *Ծամեբայ ծմիդիսա շուշանիկիսի դեդոփլիսայ*)**,** վրացական ինքնուրոյն գրականութեան՝ մեզ հասած ամէնահին նմոյշը։ Ստեղծուած է հաւանաբար 476 եւ 483 թուականներու միջեւ, պահպանուած ամէնահին ձեռագիրը կը վերաբերի 10-րդ դարուն

Ստեղծագործութեան հեղինակը՝ Յակով Ցուրթաւելին է, որ եղած է ստեղծագործութեան մէջ յիշատակուող դէպքերու ժամանակակիցն ու մասնակիցը։ Մօտաւորապէս այդ ժամանակ ստեղծուած է նաեւ Շուշանիկի վարքի հայկական կրճատ տարբերակը։

«Շուշանիկի վարքը» ստեղծագործութեան մէջ պատկերուած է Վարդան Մամիկոնեանի դստեր՝ Շուշանիկի տառապանքներն ու սպանութիւնը իր ամուսինին՝ Վարսկենի (Վազգէն) ձեռքով, որ Հարաւային Քարթլիի թագաւորն է։ Պարսիկներու հետ համագործակցելու նպատակով ընդունելով զրադաշտականութիւնը՝ ան նոյնը պահանջեց նաեւ իր կնոջմէն ու երեխաներէն։ Շուշանիկը, մերժելով հրաժարիլ քրիստոնէութենէն, վեց տարի անցուցած է զնտանի մէջ՝ ենթարկուելով տանջանքներու ու ստորացման, իսկ՝ եօթներորդ տարին՝ մահացած է։

Յակով Ցուրթաւելին կը հաստատէ, որ եղած է թագուհիին խոստովանահայրը, իր ստեղծագործութեան մէջ կը շարադրէ իր զրոյցները թագուհիին հետ, ինչ որ մեծ արժէք կու տայ երկրին՝ իբրեւ պատմական աղբիւրի։ Ատոր մէջ գրեթէ չկան աւանդական վարքագրութիւններուն յատուկ կաղապարուած արտայայտութիւններ ու հատուածներ։ Երկը բաւական տեղեկութիւններ կը պարունակէ երկրի պետական կառուցուածքի, պատմութեան, կրօնի, հին Վրաստանի ու Հայաստանի բնակիչներու առօրեայ կեանքին մասին։ Բացի այդ, «Շուշանիկի վարքը» կը համարուի վրացական արձակի փայլուն նմոյշներէն մէկը՝ շնորհիւ անոր լակոնիկ, բայց փոխաբերութիւններով հարուստ ոճի ու գեղարուեստական տարրերու (ինչ բանի պատճառով այս ստեղծագործութիւնը երբեմն կը կոչեն «վարքագրական վէպ»)։

«Շուշանիկի վարքը» առաջին անգամ հրատարակուած է 1882 թուականին: Ան թագմանուած է ռուսերէնի, լատիներէնի, անգլերէնի, գերմաներէնի, ֆրանսերէնի, սպաներէնի եւ յունարէնի: 1979 թուականին, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէն նշուած է այդ գրական յուշարձանի 1500-ամեակը։

## Տե՛ս նաեւ
* Սուրբ Շուշանիկ
* Յակով Ցուրթաւելի
* Վրացական միջնադարեան գրականութեան ժամանակագրութիւն

## Գրականութիւն
* Шушаника // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Արտաքին Յղումներ
* Текст «Мученичества» в русском переводе 
* Статья о произведении 

## Ծանօթագրութիւններ
Շուշիի Կեդրոնական Գրադարան

300px|մինի|աջից|'''Շուշիի Կեդրոնական Գրադարան'''

**Շուշիի կեդրոնական գրադարան**, մշակութային հիմնարկ ԼՂՀ Շուշի քաղաքին մէջ։

## Պատմութիւն
Գրադարանը կը գործէ 1992 թուականի սեպտեմբեր 1-էն։ Պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 1993 թուականին։ Գրադարանի մասնաշէնքը կը գտնուէր կիսավեր, անմխիթար վիճակի մէջ, սակայն աշխատակիցներու շնորհիւ շէնքը մաքրուած է պատերազմի հետքերէն, հաւաքուած է որոշակի քանակութեամբ գրականութիւն եւ գրադարանը իր դուռներն բացած է ընթերցողներու առաջ։

2010 թուականի մայիսէն մինչեւ նոյեմբեր 15-ը «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի  կողմէն Շուշիի կենդրոնական գրադարանը վերանորոգուած եւ նոր տեսք ստացած է, կահավորուած է հիմնադրամի կողմէն տրամադրուած կահոյքով։ 2011 թուականի մայիս 26-ին տեղի ունեցած է Շուշիի ԿԳ-ի վերանորոգուած շէնքի հանդիսաւոր բացումը: Գրադարանը երկհարկանի, մէկ հարկանի մասնաշէնքերէն կազմուած կառույց է` 624 2 մեդր ընդհանուր մակերէսով։

## Ֆոնտ
Շուշիի ԿԳ-ի գրքային ֆոնտը կը կազմէ 18762 կտոր գիրք։ Գրադարանը համալրուած է հիմնականին նուիրատուութեան կարգով Հոկտեմբերեանէն, Եղեգնաձորէն, «Կանչ» թերթի կողմէն, Շենգավիթէն, Հրայր Ուլուբաբեանի կողմէ բերուած գրականութեամբ, Երեւանէն Անի եւ Զեփիւռ Բատիկեաններէն,  Հայաստանի Ազգային Գրադարանէն, ՀՀ տարբեր շրջաններէն, ԼՂՀ գրողներու միութիւնէն, «Քաշաթաղի բազմազաւակ ընտանիքներու Գ.Մելիքեանի հիմնադրամ»-էն, ԼՂՀ մշակոյթի եւ հարցերու նախարարութեան կողմէն, Սիլվա Կապուտիկեանի Տուն-Թանգարանէն, Հայդուկ Շամլեանի հեղինակային գիրքերէն, Թաթուլ Յակոբեանէն, «Սիվիլիթաս» հիմնադրամէն, Արշակ Գիւմրեանէն, Մարգարիտա Պետրոսեանէն, Շուշիի շրջվարչակազմի ղեկավար` Վ. Կասեանի կողմէն, Շուշիի քաղաքապետ ` Ա. Սարգսեանի կողմէն եւ այլ նուիրեալ անհատներէն, ինչպէս նաեւ նախահաշուով գրադարանին տրամադրուած գումարով։

Շուշիի ԿԳ-ի կողմէ կատարուած են բազմաբնոյթ միջոցառումներ`գիրքային ցուցահանդէսներ, գրական-գեղարվեստական ցերեկոյթներ, բանավեճեր, զրոյցներ, գիրքի քննարկումներ, հանդիպումներ նշանաւոր մարդկանց հետ։ Գրադարանը կը համագործակէ Շուշիի դպրոցներու եւ մշակութային օջախներու հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Շուշին վերանորոգուած եւ գիրքերով համալրուած գրադարան ունի. Իրեն վրայ ծախսուած է 83 միլիոն

Ստորոգութիւն:Շուշի
Շուշիի Հայ Բողոքականներու Դպրոց

**Շուշիի Հայ բողոքականներու դպրոցը** հիմնադրուած է 1865-ին՝ Դորպատի համալսարանի ուսուցչական ցենզ ձեռք բերած Ա. Աբրահամեանի կողմէն։ Սակայն որոշ ժամանակ ետք Աորահամեանին արգիլուած էր պահել դպրոցը, քանի որ պատկանի եղած է Բազելեան ընկերութեան գործակալներու խումբին եւ հայութեան մէջ բողոքականութիւն քարոզած է։։

## Գրականութիւն
«Մեղու Հայաստանի», 1886, թիւ 7։
«Մեղու Հայաստանի», 1886, թիւ 53։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Շուշիի Հռիփսիմեան Օրիորդաց Միջնակարգ Դպրոց

**Շուշիի Հռիփսիմեան օրիորդաց միջնակարգ դպրոց**ը հիմնուած է 1876-ին՝ վարդապետ Արիստակես Սեդրակեանի ջանքերով։

Դպրոցը 1877-ին ունեցած է 4 ուսուցիչ եւ 70 աշակերտուհի։ 1881-ին աշակերտուհիներու թիւը հասած է 120-ի։

Ըստ Լէօի, բացումէն մէկ տարի ետք Հռիփսիմեան դպրոցը թեմական դպրոցին մօտ ըլլալով, իր ճակատագիրը կապած է  անոր հետ:

1884-ին այս դպրոցը եղած է բաւականաչափ պատկառելի ուսումնական հաստատութիւն մը՝ իր 13 ուսուցիչ-ուսուցչուհիներով եւ 171 աշակերտուհիներով։ Ունեցած է միջնակարգի դասընթացք։ Հայ միւս դպրոցներուն հետ միասին, անիկա եւս 1885-ին փակուած է։ Վերաբացուած է 1886-ի Հոկտեմբերին՝ որպէս երկդասեան իգական դպրոց։ Տեսուչը եղած է Մովսէս Սամուէլեանը, ուսուցիչները՝ Գաբրիէլ Գիւլիքեւխեանը, Եկատէրինա Մելիք-Սարգսեանը, Զարուհի Արզումանեանը, Ելենա Առաքելեանը, Գալիլիա Յովակիմեանը եւ Նարիման Փիրումեանը։

1888-ին ունեցած է 199 աշակերտուհի։

1896-ին փակուած է, 1906-ի Փետրուարին վերաբացուած է։ 1908-09 ուսումնական տարեղրջանին ունեցած է 5 բաժանմունք, որոնց մէջ սովորած է 218 հոգի, անոնցմէ 29՝ տղաներ։

## Աղբիւրներ
↑ Ս. Կ. Խուդոյեան (1987)։ Արեւելահայ դպրոցները 1830-1920 թուականներին։ Երեւան։ «Լոյս», էջ 377-378։
Լեոյ, «Ղարաբաղի թեմական դպրոցի պատմութիւն», էջ 385-386։
«Մեղու Հայաստանի», 1885, թիւ 63։
«Դպրոց», 1875-76, թիւ 4, էջ 133։
«Արարատ», 1878, ԺԲ, էջ 458։

## Ծանoթագրութիւններ
Շուշիի շրջան

**Շուշիի շրջան **, Արցախի Հանրապետութեան շրջաններէն, կը նմանի դիտակէտի։ Շրջապատուած անդնդախոր կիրճերով, բարձրունքի վրայ նստած կ՛իշխէ շրջապատին։ Բերդաքաղաք մը, որ պատմութեան մէջ բազմիցս ենթարկուած է թուրքերու յարձակումներուն։

Երբեմն՝ երկար դիմադրումէ ետք, յանձնուած է՝ աւերուած վիճակի մէջ, բայց դարձեալ՝ վերածաղկած։
Միայն XX դարուն 2 անգամ (1920 - 1998 թթ․) փորձուած է քաղաքը բնակեցնել միատարր թուրք բնակչութեամբ։

Ռուսական տիրապետութեան օրերուն (XIX դար), տեղւոյն հայերը, կրեւոր դեր ունեցած են Ռուսիոյ, Հնդկաստանի, Չինաստանի եւ Պարսկաստանի միջեւ առեւտրական կապեր հաստատելու եւ զարգացնելու գործին մէջ։ Բացած են դպրոցներ եւ գրադարաններ։

## Ծանօթագրութիւններ
ՍԵՄ «Հայդուկ» թիւ 9

Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան շրջաններ
Շուֆի Շրջան

150px|մինի|աջից|'''Լիբանանի Շուֆ մարզը քարտեսի վրայ'''
**Շուֆ** (), Լիբանանի 25 շրջաններէն մէկն է, որ կը միանայ Լեռնային Լիբանան Մարզի կազմին մէջ։ Շրջանի վարչական կեդրոնը կը հանդիսանայ Պայթ Էտ Տին քաղաքը։ Բնակչութիւնը կը հասնի 166 140 մարդ։

## Աշխարհագրութիւն
Շրջանը տեղակայուած է Լիբանանի արեւմտեան մասին մէջ եւ ունի 495 քմ² տարածք։ Հիւսիսի մէջ սահմանակից է Ալէյ շրջանին, հարաւի մէջ՝ Ժըզինի եւ Սայտայի մէջ, արեւելքը՝ Պեքաային, իսկ արեւմուտքը անոր ափերը կ'ողողուին Միջերկրական Ծովի ջուրերը։

## Համայնքներ
Շրջանը բաժնուած է 72 համայնքներու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիբանան
Շրջասութիւն

**Շրջասութիւնը**, Կը կայանայ իր մը, անձ մը, երեւոյթ մը քանի մը բառերէ կազմուած լեզուական դարձուածքով մը անուղղակի «անուանելու» մէջ, փոխանակ իր անունով կոչելու։ Այսպէս, երբ Պարոնեան կը գրէ. «Տիրասէր» բառը, որ կը գործածես, անախորժ կը հնչէ սահմանադրութեան եւ ազատութեան դարուս մէջ, պարզ «Մեր դարուն» ըսելու տեղ, շրջասութիւն գործածած կ՛ըլլայ. կամ երբ կը գրէ աւազակները կը մերկացնեն իրենց պաշտօնակիցը, փոխանակ գայմագամի։

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Բ.-Գ. տարիներ, էջ 143:

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Էտուարտ Շեւարտնաձէ

**Էտուարտ Շեւարտնաձէ**․ (, , 25 Յունուար 1928, Լանչխութի շրջան, Վրացական ԽԸՀ - 7 Յուլիս 2014, Թիֆլիսի, Վրաստան), խորհրդային կուսակցական եւ պետական գործիչ, յետագային՝ վրացական պետական գործիչ, Վրաստանի 2-րդ նախագահը:

## Կենսագրութիւն
Լանչխութի շրջանի Մամաթ գիւղը ծնած է 25 Յունուար 1928-ին մանկավարժի ընտանիքին մէջ:
Խորհրդային միութեան բարձրագոյն պաշտօնավարումներէն յետոյ Վրաստան վերադարձած է Կամսախուրտիայի իշխանափոխութենէն ետք որպէս խորհրդարանի նախագահ: Սակայն ան լուրջ տնտեսական խնդիրներու եւ Աբխազիոյ մէջ ռազմական գործողութիւններու հանդիպած է: Վրաստանի նախագահ կարգուելով չէ կրցած հասնիլ Աբխազիոյ եւ Հարաւային Ովսիոյ վերադարձին երկրին քաղաքա-տնտեսական խնդիրներու լուծման: 2003 թուականի աշնանը ստիպուած է հրաժարական տալու Վարդերու յեղափոխութեան ատենը:

## Պատուոյ Կոչումներ

#### Ազգային Պատիւներ
**Սովետական Միութիւն**

* 1981 – Սոցիալիստական Աշխատանքի Հերոս
* 1981 – Հինգ Լենինի Շքանշան
* 1985 – Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան Շքանշան
* 1985 – 1-ին դասի Հայրենական Մեծ Պատերազմի Շքանշան
* 1985 – Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի Շքանշան

**Վրաստան**

* Թիֆլիս: 1985 – Թիֆլիսի Պատուոյ Քաղաքացի
* Վրաց Ուղղափառ Եկեղեցի: 2003 – Սուրբ Գէորգի Ոսկի Շքանշան

### Օտարերկրեայ Պատիւներ

* 1999 – Գերմանիա: Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան Արժանիքի Շքանշան
* 1999 – Ուքրանիա: 1-ին դասի Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի Շքանշան՝ Ուքրանիոյ եւ Վրաստանի միջեւ համագործակցութեան զարգացման, ինչպէս նաեւ ուքրանիական եւ վրաց ժողովուրդներու բարեկամութեան ամրապնդման մէջ ակնառու նպաստի համար։
* 1999 – Թուրքիա: Թուրքիոյ Հանրապետութեան Պետական Շքանշանի Առաջին Դաս
* 1999 – Միջազգային Օլիմպիական Կոմիտէ (IOC): Ոսկի Օլիմպիական Շքանշան՝ համաշխարհային մարզական եւ Օլիմպիական ոլորտի զարգացման մէջ մեծագոյն վաստակի համար։
* 1999 – Յունաստան: Փրկչի Շքանշանի Մեծ Խաչ
* 2000 – Միացեալ Թագաւորութիւն (UK): Սուրբ Միքայէլի եւ Սուրբ Գէորգիի Շքանշանի Ասպետական Մեծ Խաչ
* 2000 – Ատրպէյճան: Իսթիքլալի Շքանշան՝ Ատրպէյճան-Վրաստան յարաբերութիւններու զարգացման եւ պետութիւններու միջեւ ռազմավարական համագործակցութեան մէջ իր նպաստներուն համար։
* 2000 – Պաղեստին: Բեթղեհէմ 2000-ի Աստղի Մետալ
* 2000 – Հայաստան: Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի Շքանշան
* 2003 – Ուզբեքիստան: Ակնառու Արժանիքի Շքանշան

### Պատուոյ Դոկտորական Կոչումներ

* 1991 – Հարվըրտ Համալսարան
* 1991 – Պոսթընի Համալսարան
* 1991 – Բրաուն Համալսարան
* 1991 (Մարտ 14) – Թրիեսթի Համալսարան (Իտալիա)
* 1991 – Էմորի Համալսարան
* 1997 – Պաքուի Պետական Համալսարան (Ատրպէյճան)
* 1998 – Թիֆլիսի Պետական Համալսարան (Վրաստան)
* 1999 – Ենայի Համալսարան (Գերմանիա)

## Ծանօթագրութիւններ

#### Արտաքին յղումներ

## Արտաքին Յղումներ

Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Ստորոգութիւն:7 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Վրաստան ծնունդներ
Շուշիի Մարիամեան Օրիորդաց Դպրոց

**Շուշիի Մարիամեան** (Մարիամ Հախումեան), օրիորդաց դպրոցը հիմնվուած է Ապրիլ 7, 1864 թուականին հայ աղջիկներու համար բացուած հնագոյն դպրոցներէն է, որ կանանց կրթութեան սկիզբը դրած է Արցախի մէջ։

Դպրոցի կանոնադրութիւնը մշակած են Պէտրոս Շանշեանը եւ Պէրճ Պռոշեանը։ Դպրոցը գլուխ բերելու գործին մեծ դեր կատարած է Մարիամ Հախումեանը։ Առաջադէմ մարդ եղած է նաեւ անոր ամուսինը՝ Համբարձում Հախումեանը։

Դպրոցի համար տեր եւ տիկին Հախումեանները հատկացրած են իրենց սեփական տունէն 5 սենեակ՝ բոլոր հարմարութիւններով։ Դպրոցի տեսչուհի ընտրուած է անոր հիմնադիրը՝ Մարիամ Հախումեանը, իսկ վերակացուհու պարտականութիւնները ստանձնած է Եղիսաբեթ Սիմոնեանը։

## Գրականութիւն
* Լեո, «Ղարաբաղի թէմական դպրոցի պատմութիւն», էջ 290-302։
* «Մեղու Հայաստանի», 1884, թիւ 90։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Ողբերգութիւն (թատրոնի ժանր)

մինի
**Ողբերգութիւն** (հին յուն․՝ τραγῳδία, tragōdía, բառացիօրէն՝ «Նոխազերգութիւն», τράγος, tragos - «նոխազ» եւ ᾠδή, ōdè - «երգ» բառերէն), թատերախաղի տեսակ, ուր տեղի կ՛ունենան ողբերգական իրադարձութիւններ, գլխաւոր հերոսը կամ հերոսները կը կործանուին։

Ողբերգութիւնը կը յատկանշուի կարիքով, խիստ լրջութեամբ, իրականութիւնը կը պատկերուի առաւել սուր կերպով, իբրեւ ներքին հակասութիւններու կծիկ։ Ողբերգութեան մէջ առաւելապէս լարուած եւ յագեցուած կերպով կը բացայայտուին իրականութեան խորքային հակասութիւնները։ Հերոսը, անհատը, յանուն վեհ եւ բարձր գաղափարներու կը պայքարի չար ուժերու դէմ, գիտակցաբար կամ ոչ գիտակցաբար կը հակադրուի ճակատագրին, արտաքին աշխարհի երեւոյթներուն։ Ողբերգութեան մէջ այդ պայքարը կ՛ունենայ կործանարար վախճան. հերոսը անյաջողութեան կը մատնուի, կամ կը հասնի յաջողութեան՝ իր կամ իր մտերիմներուն, սիրելիներուն, հարազատներուն կեանքի գնով։ Հերոսը կը կորսնցնէ իր պատրանքները, կը ճանչնայ իր անցեալին հետ կապուած ողբերգական հանգամանքները։

Ողբերգութեան ներգործութիւնը հանդիսատեսի վրայ առաջին անգամ ուսումնասիրած է Արիստոտելը՝ իր «Պոետիկայ» երկին մէջ։ Ըստ յոյն փիլիսոփային, ողբերգութիւնը, վախի եւ կարեկցանքի զգացմունքներու առաջացման միջոցով կը հասցնէ հանդիսատեսին մաքրողականութեան՝ այսինքն «մաքրման»։

Ողբերգութիւնը սկիզբ առած է Հին Յունաստանի Աթէնք քաղաքէն։ Սկիզբի շրջանին ողբերգական գործեր հանդիսատեսին ներկայացուած են իւրաքանչիւր տարուան Մարտ ամսուն՝ Դիոնիսոսին նուիրուած տօնախմբութիւններուն ընթացքին («Նոխազերգութիւն» անունը կը ծագի Դիոնիսոսի շքախումբին մէջ ընդգրկուած այծամարդոց երեւոյթէն)։

Մեզի հասած են հին յոյն նշանաւոր ողբերգակներ՝ Էսքիլեսի, Սոփոկլեսի եւ Եւրիպիդեսի ողբերգութիւնները։

Յունաստանէն ողբերգութիւնը անցած է հին Հռոմ, ուր ողբերգութիւններ գրած են Լիվիուս Անդրոնիկուսը, Նեվիուսը, Պակուվիուսը, Սենեկան։ Պահպանուած են միայն Սենեկայի ստեղծագործութիւնները. մնացած հեղինակներէն մէզ հասած են միայն պատառիկներ։

Նոր ժամանակներուն ողբերգութեան ժանրի մեծագոյն վարպետ էկը համարուի Ուիլիըմ Շէյքսփիրը։

## Ծանօթագրութիւններ
Ոչ ֆորմալ կրթութիւն

**Ոչ ֆորմալ կրթութիւն**, ցանկացած տեսակի կազմակերպուած եւ համակարգուած կրթական գործունէութիւն է, որ կրնայ չհամընկնիլ դպրոցներու, ճեմարաններու, համալսարաններու եւ ֆորմալ կրթութեան մէջ մտնող այլ կազմակերպութիւններու գործունեութէան հետ: Հասարակական գիտութիւններուն մէջ եւ ժամանակակից մանկավարժական փորձառութեան մէջ եզրը կը կիրառուի «շարունակական կրթութիւն», «յաւելեալ կրթութիւն», «ինքնակրթութիւն» հասկացութիւններով, որ ցոյց կու տայ, որ ժամանակակից կեանքին մէջ անձի կայացման համար կարեւոր է կրթուիլ եւ զարգանալ ամբողջ կեանքին ընթացքին: Որպէս կանոն, ոչ ֆորմալ կրթութիւնը կը հակադրուի ֆորմալ կրթութեան, որ կ՛իրականացուի պետական կրթական հաստատութիւններուն մէջ, կրթութեան վերաբերեալ պաշտօնապէս ընդունուած փաստաթուղթերով, թէպէտ ոչ ֆորմալ կրթութեան իրականացման համար հաւաստագրի բացակայութիւնը պարտադիր պայման չէ:

Ոչ ֆորմալ կրթութիւնը կարեւոր դեր կը խաղայ այն երեխաներու ու մեծահասակներու կրթութեան գործին մէջ, որոնք չեն ունեցած դպրոց յաճախելու հնարաւորութիւն: Ոչ պետական հաստատութիւնները, որոնք կը զբաղուին կրթութեամբ եւ անձի զարգացմամբ, կ՛իրականացնեն ոչ ֆորմալ կրթութիւն։

Ոչ ֆորմալ կրթութեան կը նպաստէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն:

## Ոչ ֆորմալ կրթութեան օրինակներ
Ոչ ֆորմալ կրթութիւն կ՛իրականացնեն.

* ընդլայնուած կրթական կեդրոնները,
* մեծահասակներու համար գրագիտութեան խումբերը,
* աշխատանքային հմտութիւններու ուսուցումը, մասնագիտական վերապատրաստումը ճիշդ աշխատավայրին մէջ,
* հեռաւոր մարզերուն մէջ ապրողներու համար հեռակայ ուսուցումը,
* զարգացած եւ զարգացող երկիրներուն մէջ հասարակագիտութեան եւ կրթութեան շարունակականութեան ուսուցումը երիտասարդներու եւ մեծահասակներու համար,
* բարձրագոյն ոչ ֆորմալ կրթութիւնը:

## Ոչ ֆորմալ կրթութեան հիմնական սկզբունքներ

Ոչ ֆորմալ կրթութիւնը հիմնականին մէջ կը տարբերի ֆորմալ կրթութենէն հետեւեալով.

* ուսուցում ըստ անհրաժեշտութեան եւ կարիքի,
* կապը փորձառութեան հետ,
* ճկուն կրթական ծրագիրները, դասացուցակը եւ իրականացման վայրի ընտրութիւնը:

## Ոչ ֆորմալ կրթութիւնը միջազգային համալսարաններու մէջ
Պոլոնեան համակարգի փաստաթուղթերուն մէջ , ՄԱԿ-ի, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի, ԵՄ-ի, ԵԽ-ի հրապարակումներուն մէջ բարձրագոյն ոչ ֆորմալ կրթութիւնը կը համարուի առաջնային:

Ոչ ֆորմալ կրթութեամբ զբաղուող առաջին համալսարանը ԱՊՀ եւ Պալթեան երկիրներու տարածքին եղած է Քրիստոնէական հումանիտար-տնտեսագիտական բաց համալսարանը, որ ստեղծուած է 1997-ին Օտեսա քաղաքումին մէջ ռուս եւ ուքրանիացի մտաւորականներու ու հոգեւորականներու կողմէ: Համալսարանը կը պատրաստէ տնտեսագէտներ, իրաւաբաններ, հոգեբաններ, լրագրողներ եւ այլ մասնագէտներ՝ հիմնուելով քրիստոնէական աշխարհայեացքի ոչ պետական ծրագիրների վրայ: Համալսարանի շրջանաւարտները կ՛աշխատին պետական, մասնաւոր, միջազգային եւ կրօնական հաստատութիւններու մէջ:

## Տես նաեւ
* Ֆորմալ կրթութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* European Commission պաշտօնական կայք
Ոսկան (անձնանուն)

**Ոսկան**, հայկական անուն է։ Սերած է "ոսկի"-էն։ 
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ կազմուած մականուն՝ **Ոսկանեան**

## Անունը Կրողներ
* Ոսկան Երեւանցի (1617 Սպահան-74 Մարսէյլ) հայ տպագրիչ
* Ոսկան Թոփալեան (1878 Մարաշ-1915 Երզնկա) հայ տպագրիչ

## Որպէս Ազգանուն
* Երուանդ Ոսկան (Yervant Voskan, 1855 Կ.Պոլիս-1914 Կ.Պոլիս) քանդակագործ

## Ծանօթագրութիւններ
Ոսկան Երեւանցի

**Ոսկան Երեւանցի** (նաեւ՝ *Ոսկան Ջուղայեցի*, 1614, Նոր Ջուղա, Սպահան, - 4 Փետրուար 1674, Մարսէյ, Ֆրանսա), հայ մշակութային գործիչ, տպագրիչ, լեզուաբան։

## Կենսագրութիւն
Իր ինքնակենսագրութիւնը՝ «Պատմութիւն Վարդապետին Ոսկանայ Երեւանցուոյ եւ կենցաղավարութիւն նորին» վերնագիրով ժամանակին հրատարակած է իր ձեռքով Առաքել Դաւրիժեցիին «Գիրք Պատմութեան» (Ամսթերտամ, 1669) աշխատութեան վերջաւորութեան, որպէս գիրքի ԾԷ գլուխ։ 1666-1668 թթ. Ամսթերտամի է մէջ տպագրած է հայերէն Աստուածաշունչ մատեանը, որ կը նկատուի հայ հին տպագրութեան լաւագոյն նմուշներէն մէկը։ Մինչեւ 1669 թ. լոյս կ՛ընծայէ Մովսէս Խորենացիի «Աշխարհացոյց»-ը, Առաքել Դաւրիժեցիի «Գիրք պատմութեան»-ը, Վարդան Այգեկցիին առակները եւ այլն։ Տպագրական գործունէութիւն ծաւալած է նաեւ Լիվոռնոյի եւ Մարսէյի մէջ։

## Աշխատութիւններ
* Ոսկան Երեւանցիի հրատարակութիւն՝ Աստուածաշունչ, Ամսթերտամ, 1666։ 
* Կտակ Ոսկան վարդապետ Երեւանցիի,- Գրքոյկ յանապազօրդեան…, Մարսիլիայ, 1676։
* [Мирзоян Г. К. Философский труд Воскана Ереванци «О единичности и единстве: одинаковы они или различны».- Պատմա-բանասիրական հանդէս, 1971, № 3, стр. 165-173](http://hpj.asj-oa.am/1703/1/1971-3(165).pdf) 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ո՞վ էր Ոսկան Վարդապետը
* Արամայիս Միրզախանեան, Հայ տպագրութեան 500–ամեակը եւ Նոր-Ջուղայի հայոց տպարանի դերը

Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ոսկան Մարտիկեան

**Ոսկան Մարտիկեան** ծնած է Երզնկա հայ ծնողքի: Երիտասարդ տարիքէն ան տեղափոխուած է Իսթանպուլ ստանալու բարձր ուսում։

Ուսումը ստանալէն ետք, ան բարձրացած է Օսմանեան շարքերու կառավարութեան եւ ունեցած է բազմաթիւ պաշտօններ։ Ան ղեկավարած է Օսմանեան *Post-Telegraph* ծառայութիւնը եւ ներկայացուցած է բազմաթիւ բարեփոխումներ։ Յետոյ պետական ​​ընտրութիւններու Օսմանեան խորհրդարանի, ընտրուած է պատգամաւոր։

Ան Օսմանեան յանձնաժողովը հետաքննութիւն մեղադրանքները եւ *rebuffed* զրպարտութիւններուն դէմ կեցած է . Սակայն, անոր հեղինակութիւնը խիստ վնասուած է որպէս վստահելի քաղաքական գործիչ շրջանին երիտթուրքերու. հանդիպման մեկնարկին Առաջին համաշխարհային պատերազմի 1914 թուականին, երբ Օսմանեան խորհրդարանը կը քննարկէր, թէ արթեօք այն պետք է միանալ պատերազմը, Մարտիկեանը ոչ գաղտնիքը իր անհամաձայնութեան տուաւ։ Այս ստեղծեց հետագայ անդունդը Օսմանեան իշխանութիւններու եւ ինքն իրեն. Համաձայն մեծ ճնշման, ան հրաժարեցաւ իր նստավայրէն՝ խորհրդարանէն։

1918 թուականին, Ոսկան Մարտիկեանը մեկնած է Եւրոպա, եւ դարձած է աուդիտորը տարբեր համալսարաններուն մէջ. Իրաքի նորաստեղծ կառավարութիւնը հրաւիրեց Մարտիկեանին եւ անարժանացաւ «բեյ» կոչումին. ան նաեւ ուժեղ կողմնակից է հայ համայնքի անդամ, Ազգային քաղաքական ժողովի Ստամպուլի. ան աշխոյժ է բազմաթիւ գրական եւ հասարակական նախաձեռնութիւններուն մէջ։

## Աղբիւրներ
Երուանդ Ոսկան

**Երուանդ Յակոբ Ոսկան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրութիւն
1872 թուականին աւարտած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը, 1877 թուականին՝ Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիան։

1878 թուականին մեկնած է Փարիզ` կատարելագործուելու, ուր նոյն տարին մասնակցած է միջազգային ցուցահանդէսի մը, արժանանալով երկու արծաթէ մետալներու):

1881 թուականին վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս։

## Ստեղծագործական գործունէութիւն
Ստեղծագործած է հիմնականին քանդակագործութեան բնագաւառի մէջ, թեմաթիք քանդակի («Դափնիէ», «Ռազմիկներ ու աստուածուհիներ», «Աղախինը», «Թուրք մուրացիկը» (1882, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, ՀԱՊ), «Զէյպէկ կնոջ պարը», «Զէյպէկի թուրով պարը») եւ դիմաքանդակի սեռերու մէջ՝ «Օսման Համտի պէյ» (Գեղեցիկ արուեստներու պետական ակադեմիա, Իսթամպուլ), «Տիգրան Չուխաճեան» (ԳԱԹ), «Ինքնադիմաքանդակ» (1882, ՀԱՊ)։
 
Ոսկանի ստեղծած իրապաշտ կերպարներուն բնորոշ է հոգեբանական խորութիւնը։ Անոր գեղանկարչական գործերէն յայտնի են «Հօր դիմանկարը» (1889), «Թուրը սրել տուող զէյբէկ» (երկուքն ալ՝ ՀԱՊ)։
 
Ոսկանը թուրք հնագէտ եւ նկարիչ Օսման Համտի պէյի հետ 1883 թուականին հիմնադրած է Կ. Պոլսոյ գեղարուեստի ուսումնարանը (այժմ՝ Գեղեցիկ արուեստներու պետական ակադեմիան), ուր եղած է տեսուչ եւ քանդակագործութեան դասախօս, ինչպէս նաեւ հնագիտական թանգարանը, որուն համար վերականգնած է շարք մը բարձրարժէք ստեղծագործութիւններ, ինչպէս Սիտոնի մէջ (այժմ՝ Սայտա, Լիբանան) իր իսկ պեղած սարքոֆակը, որ կը վերագրուի Ալեքսանտր Մակեդոնացիին)։

Միասին պեղած են Նեմրութ լեռը եւ գրած առաջին ուսումնասիրութիւնը Կոմմագենէի թագաւորութեան կեդրոնին մասին։

Ոսկանը Կ. Պոլսոյ, նաեւ հայ իրականութեան նոր ժամանակներու առաջին արհեստավարժ քանդակագործն էր, որուն աշակերտած են թուրք քանդակագործներ Օ. Մ. Իհսանը (1867-1944) եւ Մ. Թոմրուկը (1884-1949)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:10 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայերը
Ոչխար

**Ոչխար** (լատ.՝ Ovis aries), կաթնասուն կենդանի։ Ոչխարը հնագոյն ժամանակներուն ընտելացուած է մարդուն կողմէ։ Մարդիկ կ'օգտագործեն ոչխարի բուրդն ու միսը։ Ներկայիս ոչխարի բուրդը՝ աշխարհի տարածքին, ամէնաշատ օգտագործուող բուրդն է։ Ոչխարի միսը շատ երկիրներու մէջ կարեւոր տեղ կը գրաւէ մարդոց ճաշացանկին մէջ։ Երբեմն կ'օգտագործուի նաեւ ոչխարի կաթը։ Վերջերս, ոչխարները գիտահետազօտական ուսումնասիրութիւններուն մէջ եւս կ'օգտագործուին։

Ոչխարաբուծութիւնը՝ կենդանաբուծութեան այն ճիւղն է, որ կը զբաղի ոչխարներու բուծմամբ։ Ներկայիս ոչխարաբուծութեամբ յայտնի են Չինաստանը, Աւստրալիան, Մեծ Բրիտանիան եւ Նոր Զելանտան։

## Ծագում
Ոչխարը մարդուն կողմէ ընտելացուած է հնագոյն ժամանակներուն, աւելի քան 8 հազար տարի առաջ, ժամանակակից Թուրքիոյ, Սուրիոյ եւ հիւսիսային Միջագետքի տարածքին։ Կ'ենթադրուի, որ ոչխարը մուֆլոնի եւ ուրիալի սերունդն է։

## Ծանoթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ընտանի կենդանիներ
Ստորոգութիւն:Ոչխարներ
Ստորոգութիւն:Կաթնասուն կենդանիներ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Ստեփան Ոսկանեան

**Ստեփան Ոսկանեան** (1825-1901), հայ հրապարակագիր, խմբագիր, թարգմանիչ եւ մանկավարժ։ Մեծ դեր կատարած է աշխարհաբարի զարգացման մէջ։

## Կենսագրութիւն
Ստեփան Ոսկանեան ծնած է 1825-ին Իզմիր, ուր ստացած է իր նախակրթութիւնը։ «Մեսրոպեան» վարժարանը աւարտելէ ետք, հոն ուսուցչական պաշտօնի կոչուած է։ Հայերէնի ուսուցիչ եղած է Նուպար փաշա Նուպարեանի եւ եղբօր՝ Առաքելի, որ, փոխադարձաբար, ֆրանսերէն աւանդած է իրեն։ 1846-ին կ՚անցնի Ֆրանսա, ուր պաշտօնի կը կոչուի Սէն-Պարպ ֆրանսական երկրորդական վարժարանին մէջ, Իզմիրի «Արշալոյս Արարատեան» թերթի խմբագիր Ղուկաս Պալթազարեան-ի միջնորդութեամբ։ Ուսուցիչ եւ ուսանող միաժամանակ, Ոսկան կը հետեւի Գոլեժ տը Ֆրանսի եւ Սորպոն համալսարանի դասընթացքներուն, կը մասնակցի քննութեանց ու կը ստանայ գիտութեան ու գրականութեան պսակաւորի վկայական։

1846-1852 Ոսկան Փարիզ կ'ապրի, ուր կը մասնակցի 1848-ի ֆրանսական յեղափոխութեան։

1853-ին կը վերադառնայ Պոլիս, ուր կը հրատարակէ «Ներքին համոզում» գրքոյկը։ 1854-ին Իզմիր կ՚անցնի, ուր կը հրատարակէ երկրորդ գրքոյկը՝ «Հռոմէական պարգեւ»:

Պոլսոյ եւ Իզմիրի մէջ համոզումներուն հետ հաշտ ու տեւական գործ մը գտնելու անկարելիութեան առջեւ, կը վերադառնայ Ֆրանսա։ 1855-ին Փարիզի մէջ կը ձեռնարկէ «Արեւելք» կիսամսեայ հանդէսին հրատարակութեան, կարգ մը ունեւոր հայերու նիւթական աջակցութեամբ։

## Թարգմանութիւններ
Թարգմանած է Էօժէն Սիւի «*Թափառական Հրեան*» (որուն միայն առաջին մասը հրատարակուեցաւ), Ֆլորիանի «*Ժանօ եւ Քոլէն*» կատակերգութիւնը, Շաթօպրիանի «*Յետին Ապենսերաժ*»ը՝ մասամբ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* «Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 10417-1։

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Օսմիոն

**Ոսմիոն**՝ քիմիական տարր է, որուն նշանն է **Os** (-էն), կարգահամարը՝ 76, ատոմական զանգուածը՝ 190,2։ Արծաթափայլ կապտավուն մետաղ է։

## Պատմութիւն
Ոսմիոնը յայտնաբերած են իրիտիւմին հետ միաժամանակ Լոնտոն տեղ 1803 թուականին անգլիացի քիմիագէտներ Սմիթսըն Թենանթը () եւ Ուիլիըմ Ուոլասթընը ()՝ արքայաջուրին մէջ բնածին սպիտակ ոսկին լուծելէն հետո մնացած սեւ փոշիին մէջ։

Յայտնաբերուած նոր տարրը փաստագրուած եղած է Թենանթի Լոնտոնի թագաւորական հասարակութեան նամակին մէջ, Յունիս 21-ին, 1804 թուական:

## Անուանում
Անուանումն ստացած է քառօքսիտի՝ OsO4 սուր հոտի պատճառաւ՝ ՝ «հոտ» բառէն։ Պատճառը ոսմիոնի ցնդող OsO4 օքսիտի՝ օզոնի սուր հոտ հիշեցնող հոտն է։

## Բնութեան մեջ
Երկրակեղեւին քիչ տարածուած տարր է (5•10−6 զանգուած %)։ Կը հանդիպէ ոսմիոնիրիտիւմային հանքանիւթերու ձեով։

## Բնագիտական Յատկութիւններ
մինի|240px|
Բոլոր նիւթերու մէջ ունի ամէնամեծ խտութիւնը՝ 22.59 կ/սմ3։ Այդ ցուցանիշով անոր հետ կրնայ համեմատուիլ միայն իրիտիւմը։

## Քիմիական Յատկութիւններ
Տարրերի պարբերական համակարգի VI պարբերութեան, VIII խումբի քիմիական տարր է, d-տարր է, կը պատկանի պղատինային մետաղներու շարքին։ Աթոմի արտաքին ելեքտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է *5s<sup>2</sup> 5p<sup>6</sup> 5d<sup>6</sup> 6s<sup>2</sup>*։ К, L, M եւ N թաղանթները լրացուած են։

## Ծանօթագրութիւններ
Ոսպապուր

**Ոսպապուրը** ոսպով պատրաստուած ապուր մըն է, որ ունի թէ բուսակերային (պասային) տեսակներ եւ թէ մսային տարբերակներ: Կ՛օգտագործուին դեղին, շագանակագոյն, սեւ եւ կամ կարմիր ոսպի տեսակները՝ պատրաստելու համար թանձր ապուր մը։
300px|մինի|Եգիպտական ոսպապուր

## Պատմութիւն եւ գրականութիւն
Թրքական էզոլեղի ապուրը պատրաստուած է ձաւարէ եւ կարմիր ոսպէ։ Մարթէնները յայտնաբերած են Յունաստանի Ֆրանչթի քարանձաւային պալիոլիթի եւ մեսոլիտիկ շերտերուն մէջ (9,500-էն 13,000 տարի առաջ), վերջին մզոլիթի Մուրեյպէտի մէջ, Սուրիոյ Ապու Հուրէյրայի եւ Ք.Ա. 8000 Երիքովի տարածքին մօտակայքը: Հին յոյները սիրահար էին ոսպապուրի. այս մասին կը վկայէ Արիստոֆենը. 
 
Ոսպապուրը նաեւ կը յիշատակուի Աստուածաշունչին մէջ. Ծննդոց 25: 30-34, Եսաւը պատրաստ է հրաժարիլ իր անդրանիկ իրավունքէն քաղցր կարմիր ոսպապուրի (որոշ տարբերակներու «խառնաշփոթ»), որ կը պատրաստէր իր եղբայրը՝ Յակոբը :

մինի|Թրքական էզոլեղի ապուրը

## Զանազանութիւն
Ոսպապուրը կարելի է պատրաստել բանջարեղէններով, ինչպէս՝ ստեպղին, գետնախնձոր, կարոս, ազատքեղ, լոլիկ, դդում, սոխ: Այս ճաշին համար ընդհանրապէս օգտագործուող համեմունքներն են սխտորը, փոշի կարմիր պղպեղը, քիմիոնը, ձիթապտուղի ձէթը եւ քացախը: Մատուցելու ժամանակ ճաշը երբեմն կը զարդարեն խոտաբոյսերով, կարագով, ձիթապտուղի ձէթով, սերով կամ մածունով: Հնդկական ոսպապուրը կը պարունակէ շարք մը անուշաբոյր համեմունքներ: Մերձաւոր Արեւելքի մէջ կիտրոնի հիւթ աւելցնելը սուր համ կու տայ ապուրին եւ թեթեւցնէ անոր ծանրութիւնը: Եգիպտոսի մէջ ոսպապուրը աւանդաբար կը սպառուի ձմռան։
մինի|Գերմանական երշիկով ոսպապուր

## Սնունդը
Ոսպապուրը ընդունուած է իբրեւ սննդարար ճաշ, որ սպիտակուցի լաւ աղբիւր է եւ միաժամանակ կը պարունակէ բնաթելեր, երկաթ եւ փոթասիոմ: Հիպոկրատ ոսպը կը յանձնարարէր լէարդի հիւանդութիւն ունեցող հիւանդներուն:

մինի|Ոսպի երեք տեսակներ

## Ծանօթագրութիւններ
Ոստան Հայոց (խումբ)

**Ոստան Հայոց**, հայկական ռոք-խումբ, հայկական ռոք-երաժշտութեան «երրորդ ալիքի» ներկայացուցիչ։ Խումբը հիմնուած է 1986 թուականին Արեգ Նազարեանի կողմէն։ Հիմնումէն քիչ անց խումբը մեծ ճանաչում վաստակեց Հայաստանի մէջ եւ դարձաւ 1980-ականներու ազգային շարժման հիմնադիրներէն մէկը։ Երեւանի առաջին ռոք-ակումբի հիմնադիրներէն մէկն է։

23 Դեկտեմբեր 2012-ին խումբը մեծ համերգ ունեցաւ Երեւանի մէջ՝ նշելով իր գործունեութեան 25-ամեայ հոբելեանը։

## Երաժշտութիւն
«Ոստան Հայոցի» երաժշտութիւնը հիմնուած է ազգային մոտիվներու վրայ ուժեղ հարդ-ռոքի հնչողութեամբ եւ արտ-ռոքի տարրերով։

## Կազմ
* Յովհաննէս Կուրղինեան, վոքալ
* Արեգ Նազարեան, բաս կիթառ
* Դաւիթ Մուշեղեան, կիթառ
* Լեւոն Հախվերդեան, հարուածային

## Սկաւառակագրութիւն
* 1991 - «Զարդիր որդեակ»
* 2000 - «Քիմերներ»

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ոստանիկ

**Ոստանիկ Յովհաննէսեան** (1896-1954), Համաձայն իր ինքնակենսագրութեան՝ զոր մեզի ղրկած էր նախքան մահը, ծնած էր «Անգղ գետի եզերքը, հայրենի Ողմ գիւղէն քաղաք տեղափոխուած ատեն, ու Վանի մէջ նետուած օրօրոց»:

## Կենսագրութիւն
1896-ի կռիւներու ընթացքին կը սպաննուի հայրը, ու այդ թուականէն ետք ամբողջ կեանքը կ՛անցնէ թափառումներու մէջ։

Նախնական կրթութիւնեը կը ստանայ վանի Նորաշէն վարժարանին մէջ, ապա՝ տարի մը, կաթոլիկներու մօտ, յետոյ Աղթամար, ու կրկին Վան՝ Երամեան միջնակարգ վարժարանին մէջ։

1918-ին կը մեկնի Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանը, սակայն առաջին աշխարհամարտի ծագումով (1914) կը նետւի կամաւորական, գաղթականական եւ որբանոցային կեանքի մէջ։

Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին կ՛աշխատակցի Երեւանի մէջ վերահրատարուող «Աշխատանք» թերթին, ապա կը ստանձնէ խմբագրութիւնը «Զինուոր» շաբաթաթերթի՝ մինչեւ Կարսի անկումը, երբ կը մեկնի դարձեալ ռազմաճակատ։ Վերադարձին հսկիչ կը նշանակուի Երեւանի որբանոցին եւ միաժամանակ ուսուցիչ՝ Աբովեան վարժարանի, մինչեւ 1921-ի դէպքերը, երբ Հայաստան կը խորհրդայնանայ։

Կ՝ անցնի Պարսկաստան, ուր տարի մը միայն կը մնայ իբրեւ ուսուցիչ։ 1923-ին կը մեկնի Փարիզ եւ կը հետեւի Սորպոնի համալսարանի գրականութեան եւ հոգեբանութեան դասընթացքներուն՝ իբրեւ ունկնդիր ուսանող։ 1934-ին կը վերադրառնայ Թեհրան, ուր մինչեւ մահ կը պաշտօնավարէ Դաւթեան վարժարանին մէջ։

Ոստանիկի քերթողական վաստակը կ՛ընդգրկէ առ հասարակ Հայուն ճակատագիրը: Մերթ բողոք, յաճախ ընդվզւմ, ու գրեթէ միշտ թախիծ ունի այդ ճակատագրին համար։ Իր տաղերը, յաճախ երաժշտական մտահոգութիւններէ ձերբազատ, կը յատկանշեն խոհուն մարդու մը խառնուածքը։ Չի սահմանափակուիր հաստատումներով, դառն ու տխուր խորհրդածութիւններով։ Ընկերային ու համամարդկային ցաւի մը մղձաւանջը ունի՛ երբ կը մտածէ կեանքի խաղերուն ու աշխարհի ունայնութեան մասին։

1913-ին հրատարակած է քերթուածներու իր առաջին գրքոյկը՝ «Հեկեկանքներ». 1921-ին՝ «Զիւլֆի Երգեր», 1932-ին՝ «Արեւելքէն Արեւմուտք», 1934-ին՝ «Երգ Երգոց», 1935-ին«Շահէնի Խիղճը» եւ 1942-ին՝ «Ներաշխարհ»:

## Ծանօթագրութիւններ

* Դար մը գրականութիւն, հատոր Բ, էջ 188

Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1954 մահեր
Ռուբէն Որբերեան

**Ռուբէն Որբերեան **(16 Փետրուար 1873, Մալաթիա - 3 Յունուար 1931, Փարիզ), հայ գրագէտ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մալաթիա, եւ կրթութիւնը ստացած՝ Եփրատ քոլէճի մէջ, ուր խորացուց անգլերէնը, եւ այդ ճամբով, նաեւ հաղորդուեցաւ անգլիական գրականութեան ու անոր բոլոր մեծ դէմքերուն։ Իր վրայ ներգործած է մասնաւորաբար Պայրըն, որուն «Չայլտ Հարոլտ»ին հետեւողարար՝ գրած է «Ծփանքներ» խորագրուած դիւցազնաշունչ քերթուածը։

1890ական թուականներու դէպքերէն ետք, անցած է Իզմիր՝ ուր մնացած է մինչեւ 1904։ Իսկ այդ թուականէն ետք՝ Ճիպութի (Ափրիկէ), ուր ապրած է ամրողջ 16 տարի, գրական իր աշխատանքներուն մէջ մխրճուելու եւ ապրելու համար հայրենի գիւղին կարօտով։ Այստեղ գրեց գրեթէ իր բոլոր գործերը, — անհատական ապրումներու եւ դիւցազնաշունչ յածումներու գումարով մը, քերթուած, վիպակ, արձակ էջեր։ Երեք առանձին գործերու վաստակ մը ունի Ոէբերեան, «Ծփանքներ», «Ցիշատակաց Ծաղիկներ» եւ «Ովասիս»: Քերթողական եւ ընդհանրապէս գրական իր վաստակին մէջ, որ մօտ երեսուն տարիներու շրջան մը կամփոփէ, Որբերեանի քերթողութիւնն ու յածումները կը յատկանշուին հոգիով միայն ապրող մարդու մը ապրումներով, — երազական, իրականախոյս, անձնապաւէն։ Մեռած է 1931:

## Երկեր
* Յիշատակաց ծաղիկներ (չափածո եւ արձակ բանաստեղծությունների ժողովածու), Կ.Պոլիս, 1893, 80 էջ:
* Ծփանքներ (հատվածներ պոեմից), Գահիրէ, 1906, 52 էջ:
* Ովասիս (հուշերի, խոհերի եւ բանաստեղծությունների ժողովածու), Փարիզ, 1920, 288 էջ:
* Երկերի ժողովածու, Երեւան, 1963, 193 էջ:
* Ռուբեն Որբերյան, Ռուբեն Սևակ, Վահան Թեքեյան, Մատթեոս Զարիֆյան, Երկեր, Երեւան, 1981, էջ 31-120:

## Աղբիւրներ
* Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, Ա․ հատոր (Բ հրատարակութիւն), Պոսթըն, 1977, էջ 540 - 541։

Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:16 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մալաթիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1931 մահեր
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Փարիզ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ
Ստորոգութիւն:Մալաթիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով