open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պալիի Ուլուուաթու տաճարը

**Ուլուուաթու տաճարը,** շրջան՝ Պալի կղզիին մէջ:

Հոն, կանաչութեան մէջ պահուած, կը գտնուի Փուրա Լուհուր տաճարը, ուր կապիկները թագաւորի պէս կ'իշխեն: Այս տաճարը շինուած է վաղուց, ծովու աստուածներուն ի պատիւ:

Երբ այս տաճարը կը բացուի հանրութեան առջեւ, մեծ թիւով զբօսաշրջիկներ կը սկսին անցնիլ Ուլուուաթուէն: Անիկա կը դառնայ Պալի կղզի այցելողներուն համար գրեթէ ստիպողական հանգրուան մը: 

## Ուլուուաթույի կապիկները
ձախից|մինի
Պելճիքայի` Լիէժի համալսարանէն կապիկներու մասնագէտ մը անդադար չորս ամիս ուսումնասիրած է այս անասունները` հասկնալու համար, թէ Ուլուուաթուի այս մագոգ կապիկները ինչպէ՛ս կը կազմակերպուին ուտելիք ապահովելու համար: Ի յայտ կու գայ, որ անոնք գլխարկ մը կամ արեւու ակնոցներ կը գողնան, ապա իրենց տիրոջ կը վերադարձնեն, որ տէրը իրենց փոխարէնը ուտելիք տայ:

Մասնագէտը կը բացատրէ, որ ասիկա իւրայատուկ վարք մըն է: Այս վարմունքը տեսնուած է, Պալիի` Ուլուուաթույի տաճարին մէջ: Ան կը մտածէ, որ հաւանաբար այս տաճարին մէջ շրջող կապիկները գտած են այս հնարքը, ապա անոնց շուրջի կապիկները սկսած են ընդօրինակել այս վարմունքը: 

Սակայն, այս փոքրիկ գողերը այլեւս չեն բաւարարուիր զբօսաշրջիկներէն գողնալով իրենց ստամոքսը լեցնող ուտելիքներ եւ խմելիքներ: Ներկայիս սովորական երեւոյթ մըն է, որ այցելու մը Ուլուուաթուի տաճարէն վերադառնայ մէկ կօշիկով, կամ` առանց ակնոցի, գլխարկի եւ գոհարեղէնի: Վերջին տարիներուն կապիկները սկսած են նաեւ մօտէն հետաքրքրուիլ նոր արհեստագիտութիւններով, որովհետեւ անոնք սկսած են գողնալ նաեւ զբօսաշրջիկներուն բջիջային հեռաձայնները եւ լուսանկարչական գործիքները:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Գող կապիկները
*Կապիկներուն վարմունքը
Սֆենդոնի քարայր

ձախից|մինի|Սֆենդոնի քարայրին ներքնամասը․ «Արքունիք բաժին»
**Սֆենդոնի քարայր** (յուն․՝ Σπήλαιο Σφενδόνη)․ Կը գտնուի Կրետէի Ռեթիմնօ նահանգին Զոնիանա գիւղին մէջ՝ (1 քլ․ հիւսիս-արեւելքը)։ Հեռաւորութիւնը Իրաքլիոյէն 43քլ․ է, իսկ Ռեթիմնոյէն՝ 52քլ․։ 

Քարայրը մաս կը կազմէ Փսիլորիթիսի Բնական Ճեմապարտէզին, որ իր կարգին կը պատկանի Եւրոպական Երկրաճեմապարտէզներու օղահիւսքին (EGN)՝ բնապահպանման օղահիւսքներ որ Եունեսքոյէն կը հովանաւորուի։

Քարայրին տարածութիւնն է 3․000 մ²։ Քարայրին մէջ, մուտքէն մօտաւորապէս 270 մ․ անդին, կը հանդիպինք հսկայ սիւներու, որոնց առջեւ կը բացուին բաւղային յարկաբաժիններ։ Անհամար գոյնզգոյն եւ տարբեր շթաքարեր եւ պտկաքարեր կը զարդարեն քարայրին սրահները, իսկ քանի մը տեղեր կան քարբեկ ջուրի աւազաններ եւ խոռոչներու մարգարիտներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Σπήλαιο Σφενδόνη 16.jpg
Պատկեր:Σπήλαιο Σφενδόνη 13.jpg
Պատկեր:Σπήλαιο Σφενδόνη 04.jpg
Պատկեր:Jaskinie na Krecie.jpg

Ստորոգութիւն:Կրետէի քարայրներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քարայրներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Քարայրներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Քարայրներ
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր

      
## Ծանօթագրութիւններ
Զոնիանա

**Զոնիանա**․ (յուն․՝ Ζωνιανά)․ Կրետէի Ռեթիմնօ նահանգին Միլոբոթամոս գաւառի լեռնային գիւղ։ Իրաքլիոնէն 43 քլ հեռու է եւ կը գտնուի անոր արեւմուտքը, հարաւ-արեւմուտքը, իսկ Ռեթիմնոյէն 52 քլ հեռու է եւ կը գտնուի անոր արեւելքը, հարաւ-արեւելքը։ Զոնիանայի հարաւ եւ հարաւ-արեւելքը կը գտնուի Զոմինթոս լեռնադաշտը՝ Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի Մինոասեան քաղաքակրթութեան կարեւոր կեդրոններէն։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ

### Դիրքը
ձախից|մինի|Զոնիանա շրջապատուած Գրանա եւ Լիվատիա գիւղերէն
մինի|Զոնիանա․ Այիոս Եորղոս եկեղեցին
Զոնիանա կը գտնուի Փսիլորիթիս լեռնաշղթային (Իդի լեռ) լանջին, ծովու մակերեսէն 630 մ․ բարձրութեան վրայ։ Մնայուն բնակչութեան թիւն է 1 206 (2021-ի մարդահամար)։ Գիւղին մուտքին կը գտնուի Սֆենդոնի քարայրը։

### Անունը
Գիւղը Զոնիանա չանուանուած, ունեցած է երկու անուն եւս։ Զուլիանա՝ Զա հովիւին անունէն (անոր սեռական հոլովումը կու տայ Զու բառը *Ζα /* *Ζου*), որ այդ վայրին մէջ ջուր գտաւ, ինչպէս նաեւ Զութոլաքոս, որ կը նշանակէ «սթու Զու թօ լաքօ» (*στου Ζου το λάκκο /* Զուին հորը)։ Նաեւ, անունը կապուած է տեղական ասացուածքի մը՝ «Զոնէ Թէէ» *Ζώνε Θεέ*, որ կը նշանակէ՝ «Լսէ, Աստուած իմ»։

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրետէի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի բարձրադիր գիւղեր
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Նիդա լեռնադաշտ

մինի|Նիդա լեռնադաշտ
**Նիդա լեռնադաշտ** (յուն․՝ Νίδα)․ Կրետէի լեռնադաշտ։ Կը գտնուի 1․450 մ․ բարձրութեան վրայ, Փսիլորիթիսի արեւելան եւ արեւմտեան լեռնազանգուածներուն միջեւ։ Անոյեայէն 22 քլ հեռու է։ Լեռնադաշտի արեւտեան ծայրամասէն կը սկսի լեռնային Ε4 արահետը որ կը հասնի Փսիլորիթիսին Իդա գագաթը։ Հոն կը գտնուի նաեւ Իդէոն Անտրօ կարեւոր հնավայրը։
[մինի|[Մարքի Պոսքինի քարտէս․ արձանագրուած են, Նիդա լեռնադաշտը՝ CAMPA IDA եւ գագաթը՝ M ((monte) IDA) ]]
Մարքի Պոսքինի քարտեսագիրին ԺԷ․ դարու քարտէսին վրայ, Նիդա լեռնադաշտը Իդա գագաթին հետ նոյն անունով նշուած են եւ կը զանազանուին հետեւեալ ձեւով՝ գագաթը արձանագրուած է որպէս M ((monte) IDA) եւ լեռնադաշտը՝ CAMPA IDA։ Կ՛ենթադրուի թէ մինչեւ տուեալ քարտէսին հրատարակումը, Փսիլորիթիսին տարածքին մէջ ընդգրկուող վայրերէն (լեռնադաշտը, գագաթը, Իդէօ Անտրօ) երկու վայրերը՝ գագաթը եւ լեռնադաշտը նոյն անունը ունեցած են եւ Նիդա տեղանունը հաւանաբար յառաջացած է «իս թին Իդա» (εις την Ίδα) խօսքէն։

## Պատկերասրահ
**Նիդա լեռնադաշտի նկարներ**
Պատկեր:Oropedio Nida, Crete, 076745.jpg
Պատկեր:Oropedio Nida, Crete, 076689.jpg
Պատկեր:Nida-Hochebene 35.jpg
Պատկեր:Nida-Hochebene 04.jpg
Պատկեր:Nida-Hochebene 22.jpg
Պատկեր:Oropedio Nida, Crete, 076692.jpg
Պատկեր:Οροπέδιο Νίδας 0461.jpg
Պատկեր:Nida-Hochebene 33.jpg


   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրետէի լեռնադաշտեր
Ստորոգութիւն:Կրետէի դաշտեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռնադաշտեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի դաշտեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռնադաշտեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի դաշտեր
Պաղպաղակի Ազգային Ամիս

մինի
**Պաղպաղակի ազգային ամիս** հռչակուած է Յուլիսը՝  Միացեալ Նահանգներու մէջ: 

Միացեալ Նահանգներու 40-րդ նախագահը` Ռոնալտ Ռիկըն (1981-1989) պաղպաղակ շատ կը սիրէր: 1984-ին ան Յուլիս ամիսը կը հռչակէ Պաղպաղակի ազգային ամիս, եւ Յուլիս ամսու երրորդ Կիրակին՝ Պաղպաղակի ազգային օր: Ան ժողովուրդը կը մղէ այդ ամիսը տօնելու մթնոլորտին «համապատասխան տօնակատարութիւններով եւ ժամանցներով»:
## Ծանօթագրութիւններ
Մանտինադա

**Մանտինադա** (յուն․՝ μαντινάδα, *յոգն․՝ μαντινάδες մանտինադես*)․ ժողովրդային ինքնաբուխ զրուցերգ արտայայտութիւն։ Կ՛արտայայտուի կարճ ոտանաւորներով եւ յաճախ երաժշտութեան ընկերակցութեամբ՝ կը գործածուին կրետական քնարը *λύρα* եւ լաութօ *λαούτο*։ Բառը ծագած է վենիտիկեան *matinada* բառէն, որ «առտուան երգ» կը նշանակէ 1201-էն մինչեւ 1669 Կրետէն կը գտնուէր Վենետիկեան գերիշխանութեան լուծին տակ։

Մանտինադան կազմուած կ՛ըլլայ կրետական ռիթմիկ զուգեակներէ, որոնք պարային երաժշտութեան ընթացքին ընդհանրապէս յանկարծակի եւ ինքնաբուխ են։ 

Վերածնունդի յանգաւոր ոտանաւորը, մասնաւորաբար «Էրոթոքրիթոս» *Ερωτόκριτος* վէպը (հեղինակ՝ Վիցենզօ Քորնարօ, ԺԷ․ դար) կը յիշեցնէ մանտինադան։ Յօրինուած են 15 վանկերէ կազմուած յանգատողերով եւ յաճախ փոխերգական են, այսինքն յանգատող մը պատասխան մը երեւան կը բերէ (պահանջքի ձեւով) եւ այդ ուրիշ պատասխանի մը կ՛առաջնորդէ, ու այդպէս կը շարունակուի։

Յունական հնադարի ժամանակաշրջանին ալ այդպիսի երգեր նկատուած են։ Ինչպէս օրինակ՝ հին «գոմօ» *κώμο․* մարդիկ խրախճանքէ ետք խումբեր կազմած ճամբաները կը շրջէին եւ իրենց նախասիրած պատուհաններուն տակ կ՛երգէին (հին յուն․՝ εκωμαόδουν) իրենց զգացումները։ Յատկանշական օրինակ մը Ալեքսանտրեցի Քալիմախոս բնաստեղծի յանգատողէն որ ուղղուած է իր սիրելիին՝ Գոնոբիոն (Κωνώπιον)․-

: *Ούτως υπνώσαις, Κωνώπιον ως εμέ ποιείς*
: *κοιμάσθαι ψυχροίς τοίσδε παρα προθύροις*
: (= դուն ալ Գոնոբիոն քնացիր, ինչպէս ինծի ըրիր
: անքուն մնամ պատուհանիդ առջեւ)
: («*προθύροις/*Πρόθυρο»․ մուտքի դրան առջեւի մասը  θύρα=դուռ)

      
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներու երգեր
Ստորոգութիւն:Կրետական մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Յունական ժողովրդագրութիւն
Ստորոգութիւն:Գրաւոր արտայայտութիւններ
Ստորոգութիւն:Ժողովրդական երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն:Ժաղովրագրութիւն
Բիպլիա

ձախից|մինի|Այիա Բարասքեւի գիւղը եւ համանուն եկեղեցին
մինի|Օրֆէասին կեանքը․ կը նկատուի Դիոն հնադարեան քաղաքը
**Բիպլիա** (յուն․՝ Πίμπλεια)․ Բիէրիայի (Հարաւային Մակեդոնիա, Յունաստան) հին յունական քաղաք։ Անոր վայրը նոյնացուած է արդի Այիա Բարասքեւի գիւղին վայրին հետ, որ կը գտնուի Դիոնէն 2 քլ հարաւ։

Քաղաքը ծանօթ եղած է որպէս ծննդավայր եւ բնակավայր դիւցազն Օրֆէասին եւ ունեցած է համբաւի արժանացած յուշարձաններ եւ աղբիւրներ ձօնուած հերոսին պաշտամունքին։ Բիպլիայի մէջ նաեւ կը պատուէին Բիպլիիդես մականունով մուսաները։

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքներ այբենական կարգով
Լիվիթրա

**Լիվիթրա** (յուն․՝ Λίβηθρα)․ Ողիմպոսի մօտ, (Յունաստան) հին յունական քաղաք։ Ըստ դիցաբանութեան եւ հին պատմիչներուն (Բաւսանիաս, Ստրապոն, Աբոլոնիոս Ռոտացի, եւայլն), հոն մուսաները Օրֆէաս թաղած են։ Մուսաներուն նախասիրած քաղաքներէն մէկը եղած է եւ այդ պատճառով հին յունարէնի մէջ անոնց անունը Լիվիթրիդես եղած է։ 
մինի|330x330փքս|Օրֆէասի կեանքը․ քարտէսին վրայ նշուած են Ողիմպոս լեռը եւ Լիվիթրա ու Բիպլիա հնավայրերը։
Բաւսանիաս կը պատմէ թէ քաղաքը կործանած է երբ Սիս գետը կը յորդի ( հին յունարէնի մէջ «Συς» (սիս) վայրի խոզ կը նշանակէ)։ Պատգամ մը գուշակած էր թէ երբ արեւը Օրֆէասին աճիւնները տեսնէր, վայրի խոզ մը Լիվիթրան պիտի կործանէ։ Աճիւնները սիւնի մը վրայ դրուած սափորի մը մէջ զետեղուած էին։ Սակայն, բնակիչները պատգամին կարեւորութիւն չեն տուած եւ արհամարած են Օրֆէասին դամբանը։ Եւ երբ հովիւներ սխալմամբ սիւնը վար նետած են, սափորը բացուած է եւ Դիոնիսոս աստուածը շրջանին մէջ ղրկած է զօրաւոր փոթորիկ մը որ Սիս գետին յորդումը պատճառած է։ Բնակիչներուն մեծ մասը եւ անասունները խեղդամահ կ՛ըլլան։ Աղէտէն փրկուած բնակիչները դէպի հարաւ կը գաղթեն եւ հոն ուր կը հասնին կը հիմնեն Էլեֆսիս քաղաքը։ «Էլեֆսիս», այսինքն եկողները (ελαύνοντες)։

Ան նաեւ կը պատմէ թէ քաղաքը քանդուեցաւ Զիոսէն՝ Ողիմպոսի գետէն։ Ստրապոն կը նշէ թէ Լիվիթրա կը գտնուէր Դիոն քաղաքին Բիպլիա գիւղին մօտ։ Իսկ Թիթոս Լիվիոս հռոմէացի պատմաբանը Լիվիթրան կը ճշդէ որպէս հռոմէական բանակին յանգած վայրը՝ Մակեդոնիոյ Բերսէաս թագաւորին դէմ արշաւանքին ընթացքին։ 

Շրջանին մէջ գտնուած են Պղինձի դարաշրջանէն գերեզմանատուն մը, ինչպէս նաեւ Մակեդոնիոյ  Արխելաոս Ա․ թագաւորին կողմէ կառուցուած պարիսպներ (Ք․Ա․ 5րդ դար)։

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնադարեան քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր
Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքներ այբենական կարգով
Կուաքամոլ

մինի|Կուաքամոլ թաթխան
**Կուաքամոլ** (), մեքսիքական թաթխան։ 1980-ականներէն Ամերիկայի մէջ, ոչ պաշտօնապէս, կրճատուած է «Կաուք»ի։ 

## Բաղադրութիւն
Թաթխանը կը պատրաստուի աւոքատոյի, սոխի, կիտրոնի հիւթի, գինձի, լոլիկի, փոշի քիմիոնի, աղի, կանաչ կծու պղպեղի խառնուրդով։

Աւոքատոյով պատրաստուած այս շատ առողջապահական թաթխանը կարելի է խրթխրթան հացով, չիփսով եւ կամ կտրատուած բանջարեղէններով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մեքսիկական խոհանոց
Նիկիոյ տիեզերական ժողով

մինի|375x375փքս
**Նիկիոյ տիեզերական ժողով,** գումարուած 325 թուականին, Մեծն Կոստանդին կայսեր հրաւէրով եւ եկեղեցական պետերու առաջարկով, Նիկիոյ մէջ, որ այսօրուան Իզնիքն է՝ Պուրսայի հիւսիս-արեւմուտքին։  

Նիկիոյ առաջին տիեզերական ժողովը համաքրիստոնէական նշանակութիւն ունի։ 

### Մասնակցողներու թիւ
Մեծն Կոստանդին հռոմէական հսկայական կայսրութեան տարածքին գտնուող քրիստոնեայ եկեղեցւոյ 1800 բարձրաստիճան հոգեւորականներ կը հրաւիրէ: 

Մասնակցողներու տարբեր թիւեր տրուած են  երեք ներկաներու կողմէ, բայց 318 թիւը պատուիրակներու ընդունուած պաշտօնական թիւն է: Քանի որ իւրաքանչիւր պատուիրակ իրեն հետ կրնար բերել երկու քահանայ եւ երեք սարկաւագ, հետեւաբար ներկաներուն թիւը աւելի էր: 

### Ժողովի ընթացքին քննարկուած հարցեր
Այդ ժողովին կը քննարկուին շարք մը վիճայարոյց նիւթեր, որոնց շարքին՝ արիոսականութեան հարցը, Զատկուան թուականը, Եկեղեցւոյ կազմակերպումն ու կառուցուածքը, աղօթքի պահուն ծունկի գալու հարցը եւ այլն: 

Առաջին դարերէն ի վեր քրիստոնեաներու միջեւ միշտ քննարկման նիւթ դարձած էր՝ Տէր Յիսուս Քրիստոսի նոյնաժամանակ թէ՛ մարդ եւ թէ Աստուած ըլլալու պարագան։ Բնոյթի վերաբերեալ այս նիւթը պարզելու առաջադրութեամբ Նիկիոյ առաջին տիեզերական ժողովը կազմակերպուած էր՝ Հռոմի Կոնստանդին կայսեր կողմէ։ 

Կարեւոր արդիւնքը Հաւատամքի՝ քրիստոնէական հաւատքի հանգանակի ստեղծումն էր։ 

Համաժողովը դատապարտած է արիոսականութիւնը, որ կը ժխտէ Քրիստոսի լիարժէք աստուածութիւնը, եւ հռչակած՝ ուղղափառ դաւանանքը՝ *«Եւ* *ի* *մի* *Տէր* *Յիսուս* *Քրիստոս, յՈրդին* *Աստուծոյ, ծնեալն* *յԱստուծոյ* *Հօրէ՝* *միածին, այսինքն* *յԷութենէ* *Հօր։* *Աստուած* *յԱստուծոյ, լոյս* *ի* *լուսոյ, Աստուած* *ճշմարիտ* *յԱստուծոյ* *ճշմարտէ, ծնունդ* *եւ* *ոչ* *արարած»* («Կը հաւատանք մէկ Տէր Յիսուս Քրիստոսի, Աստուծոյ Որդիին, որ Հօր Աստուծմէ ծնած է որպէս միակ ծնունդ․ այսինքն՝ Հօրը էութենէն է։ Աստուած է՝ Աստուծմէ ծնած, լոյս է՝ լոյսէն յառաջ եկած։ Ճշմարիտ Աստուծմէն ծնած ճշմարիտ Աստուած է, եւ ո՛չ՝ արարած»)։ Նիկիոյ Հանգանակը կ'արտասանուի Ս. Պատարագի ընթացքին:

Ժողովի եզրափակումէն առաջ, պատուիրակները կը նշեն Կոստանդին կայսեր 20-ամեակը, որ իր եզրափակիչ խօսքին մէջ իր հակակրանքը կ'արտայայտէ դաւանական բանավէճերու հանդէպ, յայտնելով այն փափաքը, որ Եկեղեցին ապրի ներդաշնակ, խաղաղ եւ միասնական:

### Հայ եկեղեցւոյ մասնակցութիւնը
Հայ Եկեղեցին ներկայացուցած է Գրիգոր Լուսաւորիչի որդին՝ Արիստակէսը: 

Ըստ աւանդութեան՝ Արիստակէս Նիկիոյ առաջին տիեզերական ժողովի որոշումները կը տանի Հայաստան ու զանոնք կը ներկայացնէ Ս. Գրիգոր Լուսաւորչին։ Այս վերջինը որոշումները կը ներմուծէ Հայ Եկեղեցւոյ դաւանաբանութեան եւ ծիսակարգին մէջ։ 

Նիկիոյ տիեզերական համաժողովը յիշուած է Մովսէս Խորենացիի եւ Ագաթանգեղոսի կողմէ: 

Յետագայ դարերուն, Հայ Եկեղեցւոյ հայրերը ակնածանքով անդրադարձած են Նիկիոյ ժողովին իրենց գրութիւններուն մէջ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տիեզերական ժողովներ
Կոստանդնուպոլսոյ տիեզերական ժողով

մինի
**Կոստանդնուպոլսոյ ժողովը** գումարուած է 381 թուականին, 150 Հայրապետներու մասնակցութեամբ եւ քննեց «Սուրբ Հոգիին» մասին Մակեդոնի վարդապետութիւնը, որ կ'ուրանար Ս. Հոգիին աստուածութիւնը եւ հաւասար ու համագոյ ըլլալը Հայր Աստուծոյ հետ:

Կ. Պոլսոյ 381-ի ժողովին Հռոմի Եկեղեցին եւ ողջ Արեւմուտքը ոչ մէկ ներկայացուցիչ ունեցած են, սակայն այդ ժողովի Տիեզերական հեղինակութիւնը բոլոր Եկեղեցիները ճանչցած են։ Ժողովը Տիեզերական կոչուելու համար վճռական պայման մը չէր, որ կայսրը կամ Հռոմի Պապը վաւերացնէր զայն։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Տիեզերական ժողովներ
Աթանաս Ալեքսանդրացի

**Աթանաս Ալեքսանդրացի** (, նաեւ՝ **սուրբ Աթանաս Մեծ**), ընդհանրական եկեղեցւոյ նշանաւոր հայրապետներէն, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ համաքրիստոնէական տօնելի սուրբ հայրերէն, որոնք ծանօթ են «երկոտասան վարդապետք» անունով, Ալեքսանդրիոյ պատրիարք (326-էն)։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Սերած է յոյն քրիստոնեայ ընտանիքէ։ Սարկաւագութենէն՝ Նիկիոյ Ա. տիեզերական ժողովին (325), լուրջ հակահարուած հասցուցած է Արիոսին ու անոր հետեւորդներուն։ Այնուհետեւ՝ իր ողջ կեանքի ընթացքին պայքարած է արիոսական հերձուածին դէմ, պաշտպանած՝ նիկիական ուղղափառ դաւանանքը։ Անզիջում ու հետեւողական պայքարի համար հալածուած է արիոսական իշխանաւորներէն եւ իր եպիսկոպոսական 47 տարիներէն 15-ը անցուցած է աքսորի մէջ։ Եկեղեցաքաղաքական, դաւանական հակամարտութիւններու այդ մթնոլորտին մէջ անոր աշխատութիւնները ունեցած են տեսական եւ աստուածաբանական ուղղութիւն։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցական հայրեր
Ստորոգութիւն:Ընդհանրական եկեղեցւոյ սուրբեր
Ստորոգութիւն:Դ. դարու փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Հայ առաքելական եկեղեցւոյ սուրբեր
Ստորոգութիւն:Դ. դարու քրիստոնէական սուրբեր
Ստորոգութիւն:Դ. դարու հռոմէացիներ
Ստորոգութիւն:Դ. դարու քրիստոնէական աստուածաբաններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցւոյ ուսուցիչներ
Պօղոս Թասլաքեան

**Պօղոս Թասլաքեան** (**Աղասի**, ), քանդակագործ-գեղանկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Այնճար: Նկարչական բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է Երեւանի եւ Իտալիոյ մէջ: 1996-ին վերադարձած է Լիբանան։

Ցուցահանդէսներ ունեցած է Իտալիոյ, Լիբանանի, Սպանիոյ, Զուիցերիոյ, Միացեալ Նահանգներու, Երեւանի, Անգլիոյ եւ Պելճիքայի մէջ:

Անոր քանդակները ցրուած են բազմաթիւ երկիրներու մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետություն

**Սահարայի Արաբական Ժողովրդավարական Հանրապետություն** (ՍԱԴՀ) (արաբ.՝ الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية, իսպ.՝ **República Árabe Saharaui Democrática**), կիսով ճանչցուած է նահանգ, որ Արեւմտեան Սահարայի ամբողջ տարածքին վրայ տէ ֆաքթօ ունի իր գերիշխանութիւնը։ Նախկինին եղած է Սպանիայի գաղութներէն։ Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետութեան կառավարութիւնը կը ղեկավարէր իր պնդած տարածքներուն 20-25%-ը միայն։

## Ծանօթագրութիւններ
Մերի Ուիթըն Քալքինզ

**Մերի Ուիթըն Քալքինզ** (30 Մարտ 1863 – 26 Փետրուար 1930) Ամերիկացի փիլիսոփայ եւ հոգեբան, որուն գործերն ու հետազօտութիւնները կեդրոնացած են յիշողութեան, երազներու եւ ինքնութեան վրայ: 1903 թուականին, Քալքինզ իր վաստակով 12րդ դիրքին արժանացաւ 50 հոգեբաններու միջեւ: 

Քալքինզ գլխաւոր դէմք մըն է կին հոգեբաններու պատմութեան մէջ: Ան կիներու համար առաջին հոգեբանական տարրալուծարանը հիմնադրեց Ուելսլի Քոլեճին մէջ: Ան նաեւ եղած է առաջին կինը, որ ամբողջացուցած է հոգեբանութեան ճիւղի Վարդապետութեան տիտղոսի դասերը Հարվըրտ համալսարանին մէջ: Սակայն, Հարվըրտ համալսարանը մերժած է Քալքինզին տալ Վարդապետութեան տիտղոսը իր սեռին պատճառով - որովհետեւ ան կին էր եւ այն ժամանակ համալսարանը կիներ չէր ընդուներ:

Ետքը, Մերի Քալքինզ դարձաւ Ամերիկեան Հոգեբանական Միութեան եւ Ամերիկեան Փիլիսոփայական Միութեան առաջին կին նախագահը:

Ան գրեթէ 40 տարի դասաւանդած է հոգեբանութիւն եւ փիլիսոփայութիւն Ուելսլի Քոլեճին մէջ: Նաեւ հետազօտութիւններ կատարած է հոն եւ Հարվըրտ համալսարանին մէջ:

## Պատմութիւն
Մերի Ուիթըն Քալքինզը ծնած է 30 Մարտ, 1869 թուականին, Հարթֆորտ, Քոնեքթիքթ նահանգին մէջ: Ան ունէր 7 քոյր եւ եղբայրներ եւ ինք ամէնէն մեծն էր անոնց միջեւ: Մերին շատ մօտ կապ ունէր իր ընտանիքին հետ: 1880 թուականին, ան իր ընտանիքին հետ փոխադրուեցաւ Նիւթըն, Մասաչուսեց նահանգը որպէսզի շարունակէ իր ուսումը եւ մնաց հոն մինչեւ իր կեանքին վերջը: 

Մերիին հայրը, որ երիցական կղերական մըն էր, շատ աշխոյժ ձեւով կը հետապնդէր իր զաւակներուն ուսումը: Այս պատճառով, Մերին կրցաւ քոլեճ արձանագրուիլ իր դպրոցական ուսումը աւարտելէ ետք: 1882 թուականին, 1 տարի Մերի Սմիթ Քոլեճ յաճախեց: Երբ 1883 թուականին իր քոյրը մահացաւ, ան տարի մը դադրեցուց իր քոլեճի ուսումը եւ սկսաւ անձնական յունարէն դասեր տալ: 1884 թուականին վերադարձաւ Սմիթ Քոլեճ եւ աւարտեց փիլիսոփայութեան ճիւղը:

Աւարտելէ ետք, Քալքինզ իր ընտանիքին հետ 18 ամիս պտոյտ մը ունեցաւ Եւրոպա: Հոն, ան ալ աւելի հետաքրքրուեցաւ արդի Յունարէնով: Երբ վերադարձան, Մերիին հայրը իրեն համար հարցազրոյց մը կազմակերպեց Ուելսլի Քոլեճի նախագահին հետ, որ Մերին հոն աշխատի որպէս յունարէնի ուսուցչուհի: Եւ այս Քոլեճը միայն կիներու համար էր: Մերին հոն աշխատեցաւ 3 տարի, մինչեւ որ փիլիսոփայութեան ճիւղէն դասախօս մը նկատեց Մերիին լաւ դասաւանդութեան ձեւը եւ առաջարկեց իրեն հոգեբանութիւն դասաւանդել, որ փիլիսոփայութեան ճիւղին մէջ նոր ծրագիր մըն էր: Քալքինզ ընդունեց առաջարկը այն պայմանով, որ ան 1 տարի հոգեբանութիւն ուսանի:

Այդ ժամանակ, Քալքինզ, որպէս կին, դժուարութիւն ունէր ուսանելու եւ դասաւանդելու: Ան հետաքրքրութիւն ունէր տարրալուծարանի մը մէջ ուսանելու, որ, այն ժամանակ, միայն Քլարք եւ Հարվըրտ համալսարանները ունէին այս առաւելութիւնը: Ի վերջոյ ան Հարվըրտ համալսարանը յաճախեց: Հարվըրտ չէր արտօներ որ կիները ուսանին համալսարանէն ներս, սակայն երբ Մերիին հայրը եւ Ուելսլի Քոլեճին նախագահը միջամտեցին, Հարվըրտ ընդունեց որ Մերին հետեւի դասերուն: 

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1930 մահեր
Ստորոգութիւն:1863 ծնունդներ
Պատմուածք

**Պատմուածք**, պատմուածքը արձակ գեղարուեստական ​​գրականութիւն է: Անիկա սովորաբար կարելի է կարդալ մէկ նիստով եւ կը կեդրոնանայ ինքնամփոփ միջադէպի կամ իրար կապուած միջադէպերու վրայ՝ մէկ տրամադրութիւն առաջացնելու նպատակով:

Պատմուածքը գրականութեան հնագոյն տեսակներէն է եւ գոյութիւն ունեցած է աւանդութիւններու, առասպելական հեքիաթներու, ժողովրդական հեքիաթներու, հեքիաթներու, պատմուածքներու, առակներիւ եւ անեքթոտներու տեսքով աշխարհի տարբեր հին հասարակութիւններուն մօտ: Ժամանակակից պատմուածքը զարգացած է 19-րդ դարու սկիզբը։

## Ծանօթագրութիւններ
Միջազգային Սկաուտական Շարժման Կազմակերպութիւն

**Միջազգային Սկաուտական Շարժման Կազմակերպութիւնը** համաշխարհային ամենամեծ սկաուտական կազմակերպութիւնն է։ ՄՍՇԿ ունի 175 անդամ։ Այս անդամները ճանչցուած են իբրեւ ազգային սկաուտական կազմակերպութիւններ, որոնք հավաքական կերպով ունին շուրջ 57 միլլիոն մասնակցողներ։ ՄՍՇԿ հաստատուած է 1922-ին, եւ ունի։

## Պատմութիւն
Հաստատուած է 1922-ին եւ ունի մօտաւորապէս 57 միլլիոն մասնակցողներ։ 

## Աղբիւրներ
Հ.Մ.Ը.Մ. Պուրճ Համուտ

***Հ***.***Մ***.***Ը***.***Մ***.***-ի*** ***Պուրճ*** ***համուտի*** ***մասնաճիւղը,*** հիմնուած է 1935-ին։ Իւրաքանչիւր մասնաճիւղ ունի իր յատուկ գոյնը, Պուրճ համուտինը՝ դեղին է։ Արդէն իսկ եղած է 90 տարի, ինչպէս սկաուտները պաշտօնական վերամուտին տօնեցին 02/12/2024 ին, "Կամաւոր բանակի հաստատ քայլերով դէպի 100 ամեակ" նշանաբանով։ 

### Սկաուտութիւն
Հ․Մ․Ը․Մ․- ի Պուրճ Համուտի մասնաճիւղի սկաուտները բաղկացած են 8 տարբեր խումբերէ։

**Մոկլի։** 3-6 տարեկան փոքր աղջիկ եւ տղաներու։

**Գայլիկ Բ․ ։** 6-9 

**Գայլիկ Ա․ ։** 9-11

**Արծուիկ։** 6-11

**Արի։** 11-16

**Արենոյշ։** 11-16

**Երեց։** 16+

**Պարմանուհի։** 16+

## Ծանօթագրութիւններ
14 (Նիկողոս Սարաֆեան)

**14** կամ **Տասնը Չորս** գիրք մըն է՝ քերթուածներու փունջ մը ժողվող, ֆրանսահայ գրող (բանաստեղծ, վիպասան) Նիկողոս Սարաֆեանի գրիչով՝ անոր երկրորդ հատորը։ Կապուած է ՝ֆրանսական յուլիս 14-ի հետ (ֆրանսերէն՝ le 14 juillet), առաջին անգամ կը հրատարկուի 1933-ին։

Այստեղ Նիկողոս Սարաֆեան, նոր ձեւի մշակումով կ՚անդրադառնայ հայոց ցեղասպանութեան ու հայ ժողովուրդին կրած տառապանքներուն, կ՚ափսոսայ անոր ցաւը, թախիծը. բայց կը ցնծայ յաղթանակներով ու լուսաբացով: Կը բարձրացնէ Ճիչ անարդարութեան ու կ՚ուղղէ պահանջատիրութեան կոչ ապագայ սերունդին: Որպէս սփիւռքահայ (ֆրանսահայ) գրող կ՚արտացոլացնէ սփիւռքահայութեան ուրոյն ներաշխարհը: Իր Ժամանակի գրականութեան հետ քայլ պահող այս ստեղծագործութիւնը թերեւս անհասկնալի թուի շատերուն, բայց խորը թափանցելով կարելի է տեսնել միտքը, փիլիսոփայութիւնը, հայրենասիրութիւնը : Սարաֆեան ունի իւրայատուկ ոճ եւ հարուստ պատկերներ: Գիրքը փոքր է ծաւալով։

## Տե՛ս Նաեւ

* Նիկողոս Սարաֆեան:
* Անջրպետի մը գրաւումը (Նիկողոս սարաֆեան)։
* Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Վէնսէնի Անտառը (Նիկողոս Սարաֆեան)։
* Մենք (գրական խմբակ):
* Կը Հրաժարիմ Հայութենէ (վէպ) - Կարօ Փոլատեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Անջրպետի Մը Գրաւումը (Նիկողոս Սարաֆեան)

**Անջրպետի մը գրաւումը** բանաստեղծութիւններու ժողովածոյ, ֆրանսահայ գրող, սփիւռքի արձակագիր ու բանաստեղծ Նիկողոս Սարաֆեանի առաջին հրատարակուած գիրքը։ Լոյս տեսած է 1928 թուականին։ Կը պարփակէ 21 ոտանաւոր։ Մինչեւ այս հատորը, Սարաֆեան քերթած էր ուրիշ ոտանաւորներ, սակայն անոնց մէջ յստակ է այլոց ազդեցութիւնը ինչպիսիքն  են Թէքէեան, Տէրեան եւ այլք․․․ Այստեղ ընթերցողը կը հանդիպի բանաստեղծական նոր լեզուի մը։

Ըստ Կարօ Փօլատեանի Սարաֆեանի այս գործը Սփիւռքի առաջին կարեւոր քերթողական մատեանն է:

## Բանաստեղծութեանց Ցանկ
Անջրպետի մը գրաւումը կը պարփակէ 21 քերթուածներ։

## Մէջբերումներ
**ԳՆԱՑՔ**

Ոչ ոյժ է, ոչ ախտ՝

Մարդատեաց հոգիս,

Այլ ճամբորդ մ՚աղքատ՝

Քաղաքէ մ՚ուրիշ

Քաղաքի միջեւ,

Ձգածիս ընդմիշտ

Եւ դեռ անորոշ

Գալիքին միջեւ։

## Տե՛ս Նաեւ

* Նիկողոս Սարաֆեան:
* 14 (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Վէնսէնի Անտառը (Նիկողոս Սարաֆեան)։
* Մենք (գրական խմբակ):
* Կը Հրաժարիմ Հայութենէ (վէպ) - Կարօ Փոլատեան։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
Անջրպետի Մը Գրաւումը (Նիկողոս Սարաֆեան)
Վինըս Ուիլյըմզ

**Վինըս Էպընի Սթարր Ուիլյըմզ** () Ամերիկացի թենիս խաղցող։

## Ծանօթագրութիւններ
2024 Ողիմպիական Խաղեր

**2024-ի 33-րդ ամառնային Ողիմպիական Խաղեր**, խաղեր են, որ 4 տարին անգամ մը տեղի կ՚ունենան: Ֆրանսայի մայրաքաղաքը երրորդ անգամ հիւրընկալեց ամառնային ողիմպիական խաղերը: Մրցումներու կայացման համար ներգրաւուած էր 35 մարզական կառոյց, խաղարկուեցան 329 մրցանակ՝ 32 մարզաձեւի համար: 
Պատկեր:Olympic rings on the Eiffel Tower 2024 (9).jpg|Ողիմպիականի շրջանակները Էֆէլ աշտարակին վրայ
2024-ի խաղերը տեղի ունեցան Յուլիս 26 - Օգոստոս 11 Փարիզի մէջ: Անոնց յաջորդեցին հաշմանդամներու մրցախաղերը, 28 Օգոստոսէն 18 Սեպտեմբեր։

Խաղերուն մասնակցեցան աւելի քան 10 հազար մարզիկ՝ 206 ազգային հաւաքականէ, ինչպէս նաեւ չէզոք կարգավիճակով մարզիկներ Ռուսիայէն եւ Պելառուսիայէն:

Փարիզի ողիմպիական խաղերն արդէն մրցանիշ սահմանած են. վաճառուած է 8,6 միլիոն տոմս, որ ամէնաբարձր ցուցանիշն է ողիմպիական խաղերու ողջ պատմութեան ընթացքին:

Ֆրանսայի իշխանութիւնները, շարք մը վարչական ստուգումներէ ետք, մերժած են մայրաքաղաք Փարիզի մէջ տեղի ունենալիք Ողիմպիական խաղերու աշխատանքներուն համար դիմումնագիր լեցուցած 3570 անձերու դիմումները: 

Ֆրանսայի ներքին գործոց նախարար Ժերալտ Տարմանին յայտարարեց,  թէ կառավարութիւնը 770 հազար հետաքննութիւն կատարած է` ստուգելու Ֆրանսայի ազգային անվտանգութեան սպառնացող վտանգները: 3570 անձերէն 130-ը ընդգրկուած են «Ֆիշ Էս.»-ի ցուցակին մէջ, որ ահաբեկչութեան եւ ազգային անվտանգութեան մէջ կասկածներու կառավարութեան ցուցակն է, մինչ տասնեակ մը մարդիկ կապեր ունին իսլամական արմատականներու հետ:

Մինչեւ 45 հազար հոգինոց անվտանգութեան ուժեր, որոնց կարգին իրաւապահներ եւ քաղաքապետարանի ոստիկաններ ամբողջ Փարիզի մէջ պիտի հսկեն մարզական աշխարհի գլխաւոր մրցաշարքերէն մէկուն ընթացքին:

## Ծանօթագրութիւններ
Ուիլիըմ Ճէյմս

**Ուիլիըմ Ճէյմս** (11 Յունուար, 1842 - 26 Օգոստոս, 1910) Ամերիկացի փիլիսոփայ եւ հոգեբան մըն էր: Ան առաջին դասախօսն էր որ հոգեբանութեան դասեր դասաւանդեց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ: Ուիլիըմ Ճէյմս կը նկատուի 19րդ դարու գլխաւոր իմաստուն փիլիսոփաներէն մէկը, ինչպէս նաեւ ամերիկեան հոգեբանութեան «հայրը»:

Ուիլիըմ Ճէյմս, Չարլզ Սանտրզ Փիրսին հետ, հիմնադրեց «pragmatism» հոգեբանական գաղափարը: Ճէյմս նաեւ եղած է գործառնութեան հոգեբանութեան «functional psychology» հիմնադիրներէն մէկը: 2002 թուականին, Ճէյմս 14րդ դիրքը արժանացաւ որպէս 20րդ դարու գերազանց հոգեբաններէն մէկը: 1991 թուականին,  քննաչափութիւն մը Ուիլիըմ Ճէյմսին շնորհեց 2րդ դիրքը: Առաջին դիրքը գրաւեց Ուիհըմ Ուընտթը որ հիմադիրն է փորձառական հոգեբանութեան «experimental psychology»:

Ուիլիըմ Ճէյմս ծնած է հարուստ ընտանիքի մը մէջ: Անոր հայրը Հենրի Ճէյմս Սինիորն էր, որ աստուածաբան էր: Անոր եղբայրը՝ Հենրի Ճէյմս, վիպասան էր: Իսկ քոյրը՝ Ալիս Ճէյմս, օրագիր գրող: Ճէյմս բժշկութիւն ուսանած էր եւ մարդակազմութեան դասեր կը դասաւանդէր Հարվըրտ Համալսարանէն ներս: Սակայն, ան երբէք չաշխատեցաւ որպէս բժիշկ: Ան հետաքրքրուած էր հոգեբանութեամբ եւ փիլիսոփայութեամբ:

## Կեանքը
աջից|մինի|Ուիլիըմ Ճէյմս Պրազիլի մէջ, 1865
Ուիլիըմ Ճէյմս ծնած է 11 Յունուար, 1842 թուականին, Նիւ Եորքի մէջ: Անոր ընտանիքին շրջապատը լեցուն էր այն ժամանակուայ գրագիտական եւ իմաստուն անհատներով:

Ճէյմս կը փափաքէր գեղանկարիչ մը դառնալ, սակայն անոր հայրը իրեն քաջալերեց որ բժշկութիւն ուսանի: Իր կարգին, ան ուզեց մասնագիտանալ ջղային դրութեան եւ հոգեբանութեան մէջ: 

Երիտասարդ տարիքին, Ճէյմս շատ մը ֆիզիքական հարցեր ունէր, օրինակ աչքերու, կռնակի, ստամոքսի, եւ մորթի: Ան նաեւ հոգեբանական խնդիրներ եւ ընկճումներ ունէր որոնց ախտանշանները կը մղէին իրեն անձնասպանութեան մասին մտածել: Ճէյմսին երկու եղբայրները քաղաքային պատերազմին մաս կազմած են, սակայն Ճէյմս խաղաղութիւնը կը քաջալերէր: 

1864 թուականին, Հարվըրտ համալսարանին մէջ բժշկութիւն ուսանեցաւ: Սակայն, ստիպուեցաւ դադրիլ 1867 թուականին հիւանդութեան պատճառով: Ճէյմս Գերմանիա ճամբորդեց բուժումի համար եւ հոն մնաց մինչեւ Նոյեմբեր, 1868: Այն ժամանակ ան 26 տարեկան էր: Հոն նկատեց թէ ինք հետաքրքրուած էր հոգեբանութեամբ եւ փիլիսոփայութեամբ, եւ ոչ բժշկութեամբ:

Ճէյմս իր բժշկական ուսումը աւարտեց 1869 թուականին, բայց ան երբէք չաշխատեցաւ որպէս բժիշկ: Ան 1878 թուականին ամուսնացաւ Ալիս Կիպընզի հետ:  

## Ասպարէզ
Ուիլիըմ Ճէյմս տարբեր գրողներու եւ գիտնականներու հետ կապեր ունէր, օրինակ՝ Ճոն Տիուի, Մարք Թուէյն, Քարլ Եանկ, եւ Սիկմոնտ Ֆրոյտ:

Ճէյմս իր ակադեմական ասպարէզը սկսաւ որպէս մարդակազմութեան դասախօս Հարվըրտ համալսարանէն ներս 1873 թուականին: 1881 թուականին, ան հոն սկսաւ փիլիսոփայութիւն ալ դասաւանդել: 

Այն ժամանակ որ հոգեբանութեան ճիւղը նոր կը կազմուէր, Ճէյմս հետաքրքրուած էր մարդկային միտքով եւ վարուելակերպով: Ան ծանօթացած էր Հերմանն Հելմհոլթզի եւ Փիէր Ժանեթի գիտական հոգեբանական գործերուն: Ճէյմս իր առաջին փորձառական հոգեբանական դասը դասաւանդըց Հարվըրտի մէջ 1875-1876 թուականներուն:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1910 մահեր
Ստորոգութիւն:1842 ծնունդներ
Մենք (գրական խմբակ)

**Մենք** գրական խմբակ: 

Գործուն եղած է 1930-1933 թուականներու ընթացքին: 

«Մենք» պարբերաթերթը լոյս կը տեսնէ հինգ թիւերով։ Այս խմբակը գրական ակումբ մը ըլլալէ անդին՝ գրական եւ մտաւորական շարժում մը կ'ըլլայ սփիւռքի նախնական տարիներուն։ Այս խմբակի անդամները կ՚երազէին անդրազգային նորագոյն գրականութեան մը ստեղծումը։ Անոնք նպատակ ունէին համախմբել տարբեր գաղութներու (համայնքներու) մէջ ցրուած հայ գրողներն ու մտաւորականները, այս նոր գրականութեան գաղափարին շուրջ, մերժելով անցեալէն եկած արեւմտահայ գրականութեան աւանդոյթը։ Այս խմբակի անդամները, նոյնանուն պարբերականով եւ առանձին հրատարակուած գեղարուեստական այլ գործերով փորձեցին հայ ինքնութիւնը վերակերտել եւ վերասահմանել սփիւռքեան, նոր պայմաններուն մէջ։

## «Մենք»ի հիմնադրութեան նախադրեալները
1915 թուականին տեղի ունեցած Հայոց Ցեղասպանութիւնը (անգլերէն՝ The Armenian Genocide) ունեցաւ տարբեր հետեւանքներ։ Անոնցմէ ամէնաշոշափելին հայկական սփիւռքի գոյացումն էր։ Այս նոր իրականութեան թելադրած հարցերն ու խնդիրները իրենց արտահայտութիւնը պետք է ունենային այդ օրերու մտաւորականութեան ու գրականութեան վրայ։ Աշխարհագրական, քաղաքական, տնտեսական ու հոգեբանական նոր պահանջներն ու գործօնները ձեւաւորեցին սփիւռքահայ գրականութիւնը։ Այս գրականութեան ստեղծումին մէջ առանձնայատուկ դերը խաղաց ֆրանսահայ գաղթավայրը։

## «Մենք»ի հիմնադրութիւնը ծանուցանող յայտարարութիւնը

## «Մենք»ի «Տղաքը»
Նիկողոս Սարաֆեան, պարբերաթերթի երկրորդ թիւէն ետք կը լքէ խմբակը, երբ կակամարաութիւնները եղեր էին ծայրայեղօրէն սուր։

## Տե՛ս Նաեւ

* Նիկողոս Սարաֆեան:
* 14 (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Անջրպետի մը գրաւումը (Նիկողոս սարաֆեան)։
* Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Վէնսէնի Անտառը (Նիկողոս Սարաֆեան)։

## Ծանօթագրութիւններ
Անտրէ Սեւրուկեան

**Անտրէ Սեւրուկեան** (Տերվիշ, ), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իրանի մայրաքաղաքը՝ Թեհրանի մէջ: Անոր հայրը Իրանի Նասեր ալ Տին շահի արքունական լուսանկարիչ Անթուան Սեւրուկինն է։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ֆրանսական վարժարանը, այնուհետեւ՝ Փարիզի գեղարուեստի դպրոցը։ Փարիզէն վերադառնալէն ետք ան մտաւորական ընկերներու հետ հիմնած է փիլիսոփայական շրջանակ, որու ծիրէն ներս զայն տուած են «տերվիշ» մականունը:

Մասնագիտացած է ինքնակրթութեամբ, ուսումնասիրած է հին պարսկական մանրանկարչութիւննը, որու ազդեցութիւնն ալ կրած է իր ստեղծագործութիւններուն մէջ:

## Ասպարէզ
Գեղանկարչը 1922 թուականին եղած է Անդրկովկաս, որոշ ժամանակ ապրած է Թիֆլիս, անդամակցած՝ «Հայ արուեստագէտներու միութեան»։

Ծննդավայրին մէջ Սեւրուկեան շուրջ ինն տարի նկարազարդած է պարսիկ նշանաւոր բանաստեղծ Ֆիրտուսիի «Շահնամէ»ն, այդ նիւթով ստեղծած է 416 նկար, որոնք ցուցադրուած են Ֆիրտուսիի ծննդեան 1000-ամեակի տօնակատարութեան օրերուն (1930-ականներուն)։ Այդ աշխատանքի համար Տերվիշին շնորհուած է «Արուեստի եւ գիտութեան» շքանշան։

Իր միւս նշանակալի գործը պարսիկ գիտնական, բանաստեղծ Խայամիի քառեակներու 140 նկարազարդումներն են:

## Ցուցահանդէսներ
Անտրէ Սեւրուկեան անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Հնդկաստանի, Պերլին, Պրիւքսէլի, Վիեննայի եւ Լոնտոնի մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ներսեհ Խալաթեան

**Տ. Ներսեհ Վրդ. Խալաթեան** (), հայ հոգեւորական, գեղանկարիչ։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբաններէն։

Հայաստանի նկարիչներու միութեան պատուաւոր անդամ (2015), Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ (2016), Էջմիածնի նկարիչներու միութեան անդամ (2019)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թիֆլիս։ 1989-95ին յաճախած է Սուրբ Էջմիածինի Հոգեւոր ճեմարանը եւ 1995-ին նշանակուած է Գանձատան տնօրէն։

1996-ին ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ, ապա նշանակուած է Մայր աթոռի թանգարաններու տնօրէն:

2000-ին եղած է Ս. Գայիանէ վանքի վանահայր, իսկ 2002-ին՝ Ս. Գեղարդավանքի վանահայր:

2006-ին նշանակուած է Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ հայրապետական պատուիրակի Փոխանորդ, իսկ 2009-ին Ս. Հաղարծին վանքի վանահայր:

2011-էն ի վեր նաեւ քահանաներու պատրաստութեան լսարանի տեսուչն է, իսկ 2016-էն ի վեր՝ Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ:

## Ցուցահանդէսներ
Մասնակցած է շարք մը խմբային ցուցահանդէսներու, իսկ անոր ստեղծագործութիւնները կը պահուին Մայր աթոռի Գանձատան, Դիւանատանը եւ Մատենադարանին մէջ, ինչպէս նաեւ Երեւանի Ժամանակակից արուեստի թանգարանին եւ անհատական այլ հաւաքածոներու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն (Նիկողոս Սարաֆեան)

Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն բանաստեղծական ժողովածոյ, սփիւռքի բանաստեղծ, ֆրանսահայ գրող, բանաստեղծ եւ արձակագիր՝ Նիկողոս Սարաֆեանի գրիչով։ Այս հատորը իր մէջ կ՚ամփոփէ գրեթէ մէկ տասնամեակի մը շրջանին՝ 1931-1938 տարիներուն գրուած քերթուածները։

## Տե՛ս Նաեւ

* Նիկողոս սարաֆեան
* 14 (Նիկողոս սարաֆեան)։
* Անջրպետի մը գրաւումը (Նիկողոս սարաֆեան)։
* Վէնսէնի Անտառը (Նիկողոս Սարաֆեան)։
* Մենք (գրական խմբակ):
* Կը Հրաժարիմ Հայութենէ (վէպ) - Կարօ Փոլատեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Վէնսէնի Անտառը (Նիկողոս Սարաֆեան)

**Վէնսէնի Անտառը** խոհագրութիւն, բանաստեղծական արձակ սեռին պատկանող գիրք, ֆրանսահայ գրող, սփիւռքի արձակագիր ու բանաստեղծ Նիկողոս Սարաֆեանի գրիչով։

## Տարբեր Հրատարակութիւններ

* Առաջին անգամ հրատարակուած է Անդրանիկ Ծառուկեանի խմբագրութեամբ՝ Նայիրի ամսագիր, Հալէպ-Սուրիա։
* 1982 1986 թուականներուն լոյս տեսած է «ԿԱՄ» հանդէսի 2 եւ 3-4 թիւերուն մէջ։

* երրորդ անգամ 1988 թուականին լոյս կը տեսնէ արդէն հատորի մը մէջ, Գ. Պըլտեանի խմբագրութեամբ, Փարիզ-Ֆրանսա։
* 2022 թուականին լոյս կը տեսնէ Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Երեւանի մէջ , աշխատասիրութեամբ Արթուր Անդրանիկեանի *Էտիթ Փրինթ* հրատարակչատուն (անգլերէն` Edit Print Publishing House)։

## Տե՛ս Նաեւ

* Նիկողոս Սարաֆեան։
* Անջրպետի մը գրաւումը (Նիկողոս սարաֆեան)։
* 14 (Նիկողոս սարաֆեան)։
* Տեղատուութիւն եւ Մակընթացութիւն (Նիկողոս Սարաֆեան):
* Մենք (գրական խմբակ):
* Կը Հրաժարիմ Հայութենէ (վէպ) - Կարօ Փոլատեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Դոկտ. Միրնա Տուզճեան

**Դոկտ. Միրնա  Տուզճեան** Գալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղէն (UCLA) վկայուած է Համեմատական գրականութեան մէջ՝ պատուոյ բարձր յիշատակութեամբ, իսկ 2013-ին նոյն համալսարանէն արժանացած է դոկտորական տիտղոսի։ Իր աւարտաճառի նիւթը եղած է յետ-խորհրդային հայ եւ ռուս գրականութիւնը։  Տուզճեան հեղինակն է գիտական եւ պարբերական յօդուածներու, արդի հայ թատրոնի, գրականութեան եւ ֆիլմի մասին։ Ան նաեւ հայերէնէ անգլերէնի թարգմանած է բանաստեղծութիւններ եւ թատերգութիւններ, որոնք բեմադրուած են Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ներկայիս ան մնայուն դասախօս է Քալիֆորնիոյ համալսարանի Պըրքլի մասնաճիւղին մէջ (U.C. Berkeley), ուր կը դասաւանդէ հայոց լեզու եւ գրականութիւն։
## Ծանօթագրութիւններ
Նուրի Կամ Անձրեւի Հարս Տիկնիկը

մինի
**Նուրի Կամ Անձրեւի Հարս Տիկնիկը,** հայկական ծիսական տիկնիկ:

## Նկարագրութիւն
Նուրին համարուած էր Ծաղկազարդի խորհրդանիշ տիկնիկը, որմէ երաշտի ժամանակ գիւղացիները անձրեւ կը խնդրէին: Նուրիին մեծ ու նշաձեւ աչքերէն կը ծնէին շաղը, ցօղն ու անձրեւի կաթիլները: Երբ մարդ ու անասուն ջուրի պակասէ կը տառապէին, Նուրին կ'արտասուէր, եւ անոր արցունքներով թրջուած հողը կը վերակենդանանար ու կրկին բերք կու տար:

Նուրի տիկնիկը կը պատրաստուէր ցախաւելէ կամ փայտէ: Դէմքը կը պատրաստէին ճերմակ լաթէ, գօտին` գունաւոր կտորէ, լաչակը` փայլուն ուլունքներէ, իսկ գլխուն ծաղկեպսակ կ'ամրացնէին:

Ծաղկազարդի տօնին աղջիկ երեխաները երգով ու պարով Նուրին տունէ տուն կը պտտցնէին, մինչ մարդիկ դռներէն ու պատուհաններէն կուժերով տիկնիկին վրայ ջուր կը ցօղէին, իսկ երեխաներուն հաւկիթ, պանիր, հաց եւ երբեմն ալ մետաղադրամ կը նուիրէին: Շրջակայ տուներէն հաւաքուած մթերքներով երեխաները խնճոյք կը կազմակերպէին, իսկ գումարը կը տանէին գիւղի դարբինին, որպէսզի մետաղեայ տիկնիկ մը ձուլէր, ապա զայն կը տանէին ու կը նուիրէին գիւղի եկեղեցւոյ:

Նուրի տիկնիկին ծէսը Ծաղկազարդի տօնին ամէնէն կարեւոր բաղադրիչներէն էր:
## Նուրիին նուիրուած երգ
Նուրիին համար յատուկ երգ յօրինուած էր.

## Հայկական ծիսական տիկնիկները
Հայկական ծիսական տիկնիկներուն մէջ ամփոփուած է մեր ժողովուրդին մտածողութիւնը: Անցեալին ժողովուրդը զանոնք օժտած է մոգական ուժով, չարը խափանող, վտանգներէ զերծ պահող եւ յաջողութիւն ապահովող յատկութիւններով: Տիկնիկներուն միջոցով անոնք ձգտած են ապահովել` բերք ու բարիքի առատութիւնը, պտղաբերութիւնը, արգասաբերութիւնը, ինչպէս նաեւ` ընտանեկան ու անձնական յաջողութիւնները:

## Ծանօթագրութիւններ
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր (2024)

**2024-ի Ամառնային Ողիմպիականը** կը սկսի 26 Յուլիսին, Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ:

16 Ապրիլին, Ողիմպիական ջահը Յունաստանէն Ֆրանսայի Մարսէյ քաղաքը կը հասնի Մայիս 8-ին:

### Մարզաձեւեր
Ամառնային Ողիմպիականը սովորաբար 28 մարզաձեւ կ'ընդգրկէ:

2020 թուականէն ի վեր խաղերը կազմակերպող երկիրներուն արտօնութիւն կը տրուի աւելցնելու մինչեւ վեց տարբեր մարզաձեւ` իրենց Ողիմպիական յայտագիրին:

2024-ի ամառնային Ողիմպիական խաղերը կը սկսին 26 Յուլիսին, Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ, իրենց յայտագրին մէջ ընդգրկելով չորս նոր մարզաձեւեր` պրէյքտենս, սըրֆ, սքէյթպորտ եւ յատուկ պատի մագլցում:

## Հայաստանի մասնակցութիւնը
Հայաստան՝ Փարիզի 33-րդ ամառնային Ողիմպիական խաղերուն կ՚ունենայ 15 մասնակից` հրաձիգ Էլմիրա Կարապետեան, մարմնամարզիկներ Արթուր Դաւթեան (յենացատկ), Վահագն Դաւթեան (օղակներ), ըմբիշներ Սլաւիկ Գալստեան (յունահռոմէական ոճ, 67 քկ.), Մալխաս Ամոյեան (յունահռոմէական ոճ, 77 քկ.), Արթուր Ալեքսանեան (յունահռոմէական ոճ, 97 քկ.), Արսէն Յարութիւնեան (ազատ ոճ, 57 քկ.), Վազգէն Թեւանեան (ազատ ոճ, 65 քկ.), ծանրորդներ Անդրանիկ Կարապետեան (89 քկ.), Գարիկ Կարապետեան (102 քկ.), Վարազդատ Լալայեան (+102 քկ.), կռփամարտիկ Դաւիթ Չալոյեան (+92 քկ.), լուղորդներ Արթուր Բարսեղեան եւ Վարսենիկ Մանուչարեան, վազորդ Երուանդ Մկրտչեան:

## Ծանօթագրութիւններ
Ողիմպիական ջահը

մինի
**Ողիմպիական ջահը**, թէ՛ ամառնային, թէ՛ ալ ձմեռնային Ողիմպիական խաղերուն գլխաւոր խորհրդանիշը:

Ան կը ներշնչուի Հին Յունաստանի խաղերու աւանդութենէն, երբ սրբազան կրակը կը վառէին` ի պատիւ աստուածներուն: Այժմ այդ ջահը կը ներկայացնէ` խաղաղութիւնը բարեկամութիւնը եւ ժողովուրդներու միջեւ միութիւնը:

Ջահը կը հետեւի երկար ճամբու մը` բազմաթիւ երկիրներու եւ երբեմն ցամաքամասերու միջեւ, յայտարարելու համար Ողիմպիական խաղերուն սկիզբը եւ խորհրդանշելու համար ազգերու միջեւ եղբայրութիւնը: 
ձախից|մինի|Կրակը վառելու արարողութիւնը, 2008
Ան իր ճամբորդութիւնը կը սկսի Յունաստանի Ողիմպոս լերան վրայ Հերայի տաճարին աւերակներուն մէջէն: Արեւուն ճառագայթները կը վառեն առաջին բոցը հայելիի մը շնորհիւ: Պատմութիւնը կը վերակենդանանայ, երբ քրմուհիներու նման հագուած կիներ ջահը կը վառեն: Այդ ջահը բնաւ պէտք չէ մարի, մինչեւ որ հասնի այն քաղաքը, որ պիտի ընդունի Ողիմպիական խաղերը: Ան կը փոխանցուի շնորհիւ հազարաւոր վազողներու, որոնք զայն կը հասցնեն մինչեւ կազմակերպիչ քաղաքը: Այդ առիթով այն շրջանները, ուրկէ կ՛անցնի ջահը, անոր շուրջ յատուկ ձեռնարկներ կը կազմակերպեն: Այս արկածախնդրութիւնը վերջ կը գտնէ Ողիմպիական խաղերու բացման արարողութեան ընթացքին, հանդիսատեսներով լեցուն դաշտի մը մէջ: Կրակը կը շարունակէ վառ մնալ աւելի մեծ ջահի մը մէջ` ամբողջ մրցումներուն տեւողութեան: Ան կը խորհրդանշէ մարզական ոգին եւ կը փայլի աշխարհին շուրջ միլիառաւոր հանդիսատեսներուն աչքերուն առջեւ:

Հայաստանի Ողիմպիական հաւաքականի անդամ, հրաձիգ Էլմիրա Կարապետեան Յուլիս 17-ին Փարիզի մէջ մասնակցած է Ողիմպիական խաղերու ջահի փոխանման վազքին, Վիլեր-Գոթըրէ քաղաքին մէջ (Հօ-տը-Ֆրանսի շրջան)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* International Olympic Committee. Olympic Games

Ստորոգութիւն:Ողիմպիական խաղեր
Ստորոգութիւն:Կրակ
Պրէյքտենսը 2024-ի Ողիմպիականին

**Պրէյքտենս,** Քաղաքային պարի ոճ, որ ծագած է 1970-ական թուականներուն, Նիւ Եորքի մէջ:

2024-ի ամառնային Ողիմպիական խաղերը կը սկսին 26 Յուլիսին, Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ, իրենց յայտագիրին մէջ ընդգրկելով չորս նոր մարզաձեւեր`պրէյքտենս, սըրֆ, սքէյթպորտ եւ յատուկ պատի մագլցում:

2024-ի Ողիմպիական խաղերուն պրէյքտենսի մրցումը կը բաղկանայ երկու բաժինէ`այր մարդոց յատուկ մրցում եւ կիներու յատուկ մրցում: Իւրաքանչիւր մրցաշարքի մասնակցող 16 մարզիկ կը զատուի իրենց իւրայատուկ ոճին եւ շարժումներու հիման վրայ: Եւ որպէսզի մրցակցութիւնը արդար ըլլայ, անոնցմէ կը պահանջուի իրենց պարին մէջ ներառել կարգ մը ստիպողական շարժումներ:
## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ողիմպիական Խաղեր
Սըրֆ մարզաձեւը Ողիմպիական 2024-ին

**Սըրֆ մարզաձեւը,** Սըրֆի մարզաձեւը Ողիմպիական խաղերու ցանկին մէջ իր մուտքը կը կատարէ 2020-ի Թոքիոյի խաղերուն ընթացքին: 

2024-ի Փարիզի խաղերուն սըրֆի մրցումները տեղի կ'ունենան հարաւային Խաղաղական ովկիանոսին մէջ գտնուող Թահիթի կղզիին վրայ: Անոնք տեղի կ'ունենան չորս օրերու ընթացքին, 27 Յուլիսէն 5 Օգոստոսի միջեւ: 

Մարզիկները կը դատուին իրենց ալիքին վրայ յայտնաբերած տեսակաւոր շարժումներուն, հնարքներուն եւ անոնց դժուարութեան վրայ:

Նիշեր կը տրուին, նաեւ` ըստ արագութեան եւ մարզիկին շարժումներուն սահունութեան համար:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ողիմպիական խաղեր
Պատի մագլցում Ողիմպիական 2024-ին

**Պատի մագլցումը** մուտք կը կատարէ Թոքիոյի խաղերուն: 

Այս մրցումը բաղկացած է 3 բաժիններէ, պոլտըրինկ (արգելքներով մագլցիլ), արագ մագլցիլ, առաջնահերթ մագլցիլ:

Արգելքներով մագլցելու պարագային, մարզիկները պէտք է փոքրիկ արգելքներով օժտուած 4,5 մեթր բարձրութիւն ունեցող պատերը մագլցին` առանց պարանի, ժամանակին դէմ մրցելով, ամէնէն նուազ ձախող փորձերով հասնելու գագաթին: Արագութեան մրցումին պարագային, մարզիկները պէտք է պատը մագլցին շատ արագ եւ ճշգրիտ ձեւով: Եւ վերջապէս, առաջնահերթ մագլցելու մրցումին մարզիկները միայն 6 վայրկեան ունին հասնելու 15 մեթր բարձրութեամբ պատի մը ամէնէն բարձր կէտը: Սակայն ասիկա կրնայ մեծ մարտահրաւէր մը ըլլալ, որովհետեւ մարզիկները սկիզբէն ծանօթ չեն պատին եւ անոր արգելքներուն:

Ամառնային Ողիմպիականը սովորաբար 28 մարզաձեւ կ'ընդգրկէ: Սակայն 2020 թուականէն ի վեր խաղերը կազմակերպող երկիրներուն արտօնութիւն կը տրուի աւելցնելու մինչեւ վեց տարբեր մարզաձեւեր` իրենց Ողիմպիական յայտագիրին:

2024-ի ամառնային Ողիմպիական խաղերը կը սկսին 26 Յուլիսին, Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ, իրենց յայտագիրին մէջ ընդգրկելով չորս նոր մարզաձեւեր` պրէյքտենս, սըրֆ, սքէյթպորտ եւ յատուկ պատի մագլցում:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Ողիմպիական խաղեր
Սքէյթպորտը Ողիմպիական 2024-ին

**Սքէյթպորտի մարզաձեւը** մեծ յաջողութիւն կը գտնէ իր առաջին մուտքին, Թոքիոյի խաղերուն ընթացքին: 

Ամառնային Ողիմպիականը սովորաբար 28 մարզաձեւեր կ'ընդգրկէ: Սակայն 2020 թուականէն ի վեր խաղերը կազմակերպող երկիրներուն արտօնութիւն կը տրուի աւելցնելու մինչեւ վեց տարբեր մարզաձեւեր` իրենց Ողիմպիական յայտագիրին:  

2024-ի ամառնային Ողիմպիական խաղերը կը սկսին 26 Յուլիսին, Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ, իրենց յայտագիրին մէջ ընդգրկելով չորս նոր մարզաձեւեր` պրէյքտենս, սըրֆ, սքէյթպորտ եւ յատուկ պատի մագլցում: 

Մասնակցողները ընտրութիւն կ'ունենան երկու տարբեր մարզաձեւի միջեւ`փարք եւ սթրիք: 

Փարքի մրցումին ընթացքին մարզիկները կը դատուին դաշտին մակերեսին վրայ եւ արգելքներուն միջեւ նաւարկելու իրենց ճկունութեան, արագութեան եւ բարձրութեան հիման վրայ: Իւրաքանչիւր մարզիկ երեք 45 երկվայրկեան տեւող ժամանակամիջոց մը կ'ունենայ:

Սթրիթ մրցումին պարագային, մարզիկները կը շրջին աստիճաններով, բռնակներով եւ ուրիշ արգելքներով օժտուած եւ մրցումին համար յատուկ շինուած քաղաքային փողոցի մը նման մակերեսի մը վրայ: 

Իւրաքանչիւր մարզիկ կ'ունենայ երկու 45 երկվայրկեան տեւող ժամանակամիջոցներու, հինգ հնարքներ ցուցաբերելու համար: Անոնք կը դատուին ըստ սըրֆպորտին վրայ ունեցած իրենց կառավարման, հնարքներու տեսակին եւ ընդհանուր ոճին:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ողիմպիական խաղեր
Մանուկ Դուինեան (Նիկողոս Սարաֆեան)

**Մանուկ Դուինեան** վէպ, ֆրանսահայ գրող, սփիւռքի արձակագիր ու բանաստեղծ Նիկողոս Սարաֆեանի գրիչով։

## Վէպին ուրուագիծը
Մանուկ Դուինեանը՝ պոլսեցի վաճառականի զաւակը, զոհն էր Արեւելք-Արեւմուտք հակամարտութեան։ «Արմատախիլ հայ մը, դարուն մարդը նոյն ատեն, թափառական աշխարհի բոլոր ճամբաներուն վրայ, իր կապերը կտրած հայրէինքէն ու ժողովուրդէն...»:

## Մէջբերումներ Վէպէն
...Ահա թէ ինչու՞ կը մնամ միշտ թաղուած կը մնամ ես իմ մէջ... եւ որքան քաղցր է մեռնիլը յաճախ, որքան անգամներ զգացեր եմ թէ խաղաղութեամբ պիտի ընդունէի մահը, նոյնիսկ ժպտելով պիտի գրկէի զայն, խորհելով թէ պիտի գտնեմ վերջապէս անձկալի ճշմարտութիւնը...                                        

**Մանուկ Դուինեան** (վէպի գլխաւոր կերպարը)

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
Մանուկ Դուինեան/ Նիկողոս Սարաֆեան․-Եր․։ Էտիթ Փրինթ, 2020․- 136 էջ։
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի դրօշակը

մինի
**Հ.Մ.Ը.Մ.-ի դրօշակը** միութեան պաշտօնական դրօշակը: 

Դրօշակը քառանկիւն է։ Ան բաժնուած է եռանկիւնաձեւ երկու մասի։ Երկուքին միացման գիծը կ'երկարի վերի աջ կողմի անկիւնէն մինչեւ վարի ձախ կողմի անկիւնը։ Ձախ կողմի եռանկիւնը կարմիր է, իսկ աջ կողմի եռանկիւնը՝ կապոյտ։ Կեդրոնը ներկայացուած է միութեան վահանը՝ Հ.Մ.Ը.Մ. գրութեամբ։ 

Դրօշակին չափերն են՝ 150x100 սմ. սրահային դրօշակներու պարագային, իսկ 180 x120 սմ. տողանցքներու ընթացքին գործածուող դրօշակներու պարագային։

Դրօշակին վերի աջ կողմի անկիւնը տեղ գտած է շուշանածաղիկը՝ փոքր չափով, իսկ վարի ձախ կողմի անկիւնը՝ 1918-ը, միութեան հիմնադրութեան թուականը։

Հ.Մ.Ը.Մ.ը ունի նաեւ սկաուտական դրօշակ, որ իր չափերով եւ գոյներով կը նմանի միութեան դրօշակին, մէկ տարբերութեամբ որ կեդրոնը, փոխան վահանին, տեղ գտած է սկաուտական շուշանածաղիկը՝ մեծ չափով եւ «Բարձրացիր-բարձրացուր» գրութեամբ։

Հ.Մ.Ը.Մ.ի պաշտօնական եւ սկաուտական դրօշակները շրջաններուն կը տրամադրուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարմնակրթական միութիւններ
Ստորոգութիւն:Հ.Մ.Ը.Մ. մարմնակրթական միութիւն
Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.-ական Ընդհանուր Բանակումներ

**Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.-ական Ընդհանուր Բանակումներ,** Հ.Մ.Ը.Մ.ի համագաղութային կառոյցին ստեղծումէն ի վեր տեղի ունեցած բանակումներ:

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Ա. Ընդհ. Բանակում - 1-13 Օգոստոս 1978, Քալամոս (Յունաստան)։ Մասնակցութիւն՝ 12 շրջանէ 226 արի-արենոյշներ։ 

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Բ. Ընդհ. Բանակում - 14-26 Օգոստոս 1980, Քլամար (Ֆրանսա)։ Մասնակցութիւն՝ 12 շրջանէ 291 արի-արենոյշներ։ 

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Գ. Ընդհ. Բանակում - 10-20 Օգոստոս 1986, Չալֆոնթ Հայթց (Անգլիա)։ մասնակցութիւն՝ 11 շրջանէ 269 արի-արենոյշներ։ 

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Դ. Ընդհ. Բանակում - 21-31 Օգոստոս 1990, Այա Մարինա (Յունաստան)։ Մասնակցութիւն՝ 14 շրջանէ 484 արի-արենոյշներ։ 

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Ե. Ընդհ. Բանակում - 27 Յուլիս - 7 Օգոստոս 1994, Բիւրական (Հայաստան)։ Մասնակցութիւն՝ 14 շրջանէ 432 արի-արենոյշներ։ 

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Զ. Ընդհ. Բանակում - 12-21 Յուլիս 1998, Աղաւնաձոր (Հայաստան)։ Մասնակցութիւն՝ 19 շրջանէ 715 արի-արենոյշներ (24-ը հիւրաբար Իրանի Հայ Մշակութային «Արարատ» Կազմակերպութենէն եւ Հայ Մշակութային «Սիփան» միութենէն)։ 

Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.ական Է. Ընդհ. Բանակում - 27 Յուլիս - 4 Օգոստոս 2002, Բիւրական (Հայաստան)։ Մասնակցութիւն՝ 17 շրջանէ 510 արի-արենոյշներ (31-ը հիւրաբար Իրանի Հայ Մշակութային «Արարատ» կազմակերպութենէն եւ «Սիփան», «Նայիրի» մշակութային միութիւններէն)։ 
## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն: Մարզական միութիւններ
Դաւիթ Չալոյեան

**Դաւիթ Արեսի Չալոյեան**, սիրողական ոճի հայ բռնցքամարտիկ, Հայաստանի բռնցքամարտի հաւաքականի անդամ, աշխարհի առաջնութեան արծաթէ մետալակիր (2021), աշխարհի զինուորականներու առաջնութեան պրոնզէ մետալակիր (2021), Հայաստանի քառակի ախոյեան (2016, 2017, 2020, 2021), բազմակի միջազգային եւ հանրապետական ​​սիրողական մրցաշարքերու յաղթող եւ մրցանակակիր։
## Կենսագրութիւն
Դաւիթ Չալոյեան ծնած է 30 Սեպտեմբեր 1997-ին Գիւմրի։ Բռնցքամարտով սկսած է մարզուիլ 15 տարեկանին, առաջին քայլերը առած է Գիւմրիի պետական մարզական քոլէճին մէջ։ Անոր մարզիչներն են Կարէն Ղազարեանն ու Ռուդիկ Մկրտչեանը։

2021-ի աշխարհի առաջնութեան արծաթէ մետալակիր, բանակայիններու աշխարհի առաջնութեան պրոնզէ մետալին արժանացած Դաւիթ Չալոյեան իր մարզական ասպարէզին մէջ կը մասնակցի 2024-ի Ողիմպիական խաղերուն։

Ան Հայաստանի դրօշակակիրը կ'ըլլայ Փարիզի մէջ կայանալիք Ողիմպիական խաղերու բացման հանդիսաւոր արարողութեան՝ Յուլիս 26-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դաւիթ Չալոյեան
Փիեռ Կիւրճեան

**Փիեռ Կիւրճեան** (), հայ փրոֆեսոր:

2016-էն 2023 թուականներուն եղած է Պրիւքսէլի Ազատ համալսարանի (ULB) տնօրէններու խորհուրդի նախագահը:

Պելճիքայի Ֆիլիփ թագաւորը «Պարոն» արքայական տիտղոս կը շնորհէ հայազգի փրոֆեսոր, Պրիւքսէլի ազատ համալսարանի տնօրէններու խորհուրդի նախկին նախագահ, «Մատենա» միջազգային ակադեմական խորհուրդի անդամ՝ Փիեռ Կիւրճեանին։  

Փրոֆ. Կիւրճեան այս բարձր պատիւին արժանի նկատուած է բացառիկ աւանդի ու իր ոլորտին գերազանց նուիրումին համար։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Արմանտ Տուբլանտիս

**Արմանտ Տուբլանտիս** (լրիւ անունը՝ **Armand Gustav Duplantis**, զայն յաճախ կը մականուանեն՝ Mondo Duplantis․ 10 Նոյեմբեր 1999), ձողացատկի շուետացի եւ ամերիկացի համաշխարհային ախոյեան (6,25 մ․)։ Երկու անգամ Ողիմպիական ախոյեան՝ Թոքիոյի 2020-ի եւ Փարիզի 2024 Ողիմպիական խաղերուն․ 6,02 մ․ Թոքիօ եւ 6,25մ․ Փարիզ, 5 Օգոստոս 2024։ Երկու անգամ բաց, ինչպէս նաեւ գոց մարզադաշտի համաշխարհային ախոյեան (2022 եւ 2023) եւ երեք անգամ (2018-էն սկսեալ) եւրոպայի ախոյեան։
ձախից|մինի|2018․ Պերլինի Եւրոպական մարզախաղերու ընթացքին ձողացատկի ոսկի մետալակիր
մինի|220x220px|Տուբլանտիս Սթոքհոլմի մարզադաշտին մէջ, երբ կը ցատկէ 6,00 մ․, 24 Օգոստոս 2019
Մանուկ հասակէն, Արմանտի հայրը (որ ձողացատկի իր մարզիչն է) ու մայրը (իր մարզուհին) յայտնաբերած ըլլալով անոր ձողացատկի բացառիկ կարողութիւնները, զայն քաջալերած են, խրախուսած են ու կողքին կանգնած են։ 

## Յաջողութիւններ

        
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ձողացատկողներ
Ստորոգութիւն:Շուետացի ձողացատկողներ
Ստորոգութիւն:Ձողացատկողներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի ձողացատկի ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Ձողացատկի համաշխարհային ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Ողիմպիական խաղերու ձողացատկի ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Դասական մարզախաղերու ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:Ախոյեաններ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ախոյեաններ
Նոր Հաճըն (թերթ)

«**Նոր Հաճըն**», եռամսեայ թերթ (երկար ժամանակ եղած է ամսաթերթ)։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1933 թուականին, Պուէնոս Այրէսի մէջ՝ հայերէն, սպաներէն։ Հաճընի հայրենակցական միութեան կեդրոնական վարչութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Ազարիա Պապահէգեան, Աբրահամ էոլմեսէկեան, Աբրահամ Կրաչեան, Յարութիւն ծ. վրդ. Մուշեան, Նազարէթ Ճէրէճեան (Կուժնունի)։

Տպագրած է Հաճընի պատմութեան եւ սովորոյթներուն վերաբերող նիւթեր, Արժանթինի եւ այլ գաղթավայրերու մէջ ապրող հաճընցիներու մասին լուրեր, Հայաստանի Նոր Հաճըն աւանին նուիրուած լրատուութիւններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Նոր Հայաստան

«**Նոր Հայաստան**», ազգային, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1991 թուականէն Լոս Անճելըսի մէջ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Վահան Վահանեան (**Ճանսըզեան**)։

Կը տպագրէ յօդուածներ ու լուրեր հայ քաղաքական կեանքի, Հայաստանի, Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններու, Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման եւ Արցախեան հիմնախնդրի խաղաղ կարգաւորման բանակցային գործընթացներու, միջազգային անցուդարձի վերաբերեալ։

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտոնական կայք 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ