Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդ

**Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդ**, տիեզերական միջազգային կազմակերպութիւն է, որ հիմնադրուած է 23 Օգոստոս 1948-ին, Ամսթերտամի մէջ։ Անոր կազմին մէջ մտած են 350 քրիստոնէական եկեղեցիներ, աւելի քան 100 երկիրներէ։ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդը կը ներկայացնէ է մօտաւորապէս 400 մլն քրիստոնեայ համայնք։

ԵՀԽ-ի աշխատանքը կը ֆինանսաւորուի եկեղեցիներու անդամներուն կողմէ, եկեղեցիներու հետ կապուած կազմակերպութիւններու, հիմնադրամներու եւ անհատներու նուիրաբերութիւններու միջոցով։ Ան եկամուտները ստացած է նաեւ ներդրումներէն, տիեզերական հաստատութեան դասընթացքներու համար տրուող վճարներէն, Ժընեւի տիեզերական կեդրոնին մէջ վարձակալութեան տրուած տարածքներէն եւ հրատարակութիւններու վաճառքէն։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին ԵՀԽ-ին միացած է 1962-ին, ինչ որ միանշանակ չէ ընդունուած հայերուն կողմէ։ Հարաւային Քորիայի Պուսան քաղաքին մէջ տեղի ունեցած Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի 10-րդ համաժողովի 4 Նոյեմբերի նիստի համաժողովին պատուիրակներու միաձայն քուէարկութեամբ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, Գարեգին Բ Ոսկեհատցին ընտրուեցաւ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի նախագահ՝ յառաջիկայ ութ տարիներու համար։

## Ափրիկէի եկեղեցիներ
Ժամանակակից տիեզերական շարժումներու մէջ եւ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի աշխատանքներուն մէջ Ափրիկէի եկեղեցիներու դերը մեծ եղած է։ Ափրիկէի մէջ հին ժամանակներէն քրիստոնէական երկու մեծ կեդրոններ գոյութիւն ունեցած են՝ Եգիպտոսը եւ Եթովպիան։ Հոլանտայի եւ Անգլիոյ գաղութային քաղաքականութեան իբրեւ արդիւնք, Ափրիկէի հարաւային հատուածին մէջ ամբողջութեամբ մեծցան քրիստոնեաներու թիւը։ Ափրիկէի եկեղեցիները սկսած են մասնակցիլ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի աշխատանքներուն, սկսած Ափրիկէի մէջ անկախ պետութիւններու առաջացումէն 1950-60-ական թուականներուն։ Մէկը-միւսին ետեւէն Ափրիկեան եկեղեցիները ստանալով անկախութիւն իրենց «մայր» եկեղեցիներէն (Եւրոպա եւ Հիւսիսային Ամերիկա) մտան Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդին մէջ։ Անոնց մտնելը ԵՀԽ-ի մէջ մեծ փոփոխութիւններ յառաջ բերաւ ԵՀԽ-ի գաղափարախօսութեան մէջ յատկապէս ցեղապաշտութեան դէմ պայքարի, սոցեալական անհաւասարութեան, Աստուածաբանական կրթութեան եւ այլ բնագաւառներու մէջ։ 1963-էն Ափրիկեան եկեղեցիները ստեղծեցին իրենց տիեզերական շարժման հիմը Համափրիկեան Եկեղեցական Խորհուրդը (AACC)։ Այսօր AACC-ն անդամներ ունի հարաւային եւ արեւելեան Սահարա անապատի եւ Հնդկական ովկիանոսի շարք մը կղզիներու մէջ։ Եգիպտոսը մաս կը կազմէ մերձաւոր արեւելքին, սակայն ան մտած է AACC-ի մէջ: ԵՀԽ-ի անդամ եկեղեցիներուն մէջ մտած են նաեւ Ալճերիան եւ սկսած 2005-ին Պուրքինա-ֆասօ գոյութիւն ունեցող քրիստոնէական եկեղեցիները։ Այսօր  Ափրիկէի ԵՀԽ-ը ունի 94 եկեղեցի անդամներ եւ 165 միլիոն հետեւորդ։ 20-րդ դարուն Ափրիկէի մէջ տարբեր վտանգաւոր միսիոնարական շարժումներու դէմ պայքարելու համար ստեղծուեցաւ Ափրիկեան անկախ եկեղեցիներու միութիւնը։ Ափրիկէի եկեղեցիները անդամագրուած են Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդին՝
* Ափրիկէի քրիստոնէական եկեղեցի եւ դպրոցներ-ԵՀԽ-ին անդամագրուած է 1975-ին Նայրուպիի վեհաժողովին։
* Սուրբ Հոգիի Ափրիկէի եկեղեցի-ԵՀԽ-ին անդամագրուած է 1975-ին Նայրուպիի վեհաժողովին։
* Իսրաէլեան Նինուէական Եկեղեցին Ափրիկէի մէջ 1975-ին, Նայրուպի։
* Քրիստոսի լոյսի եւ սուրբ Հոգիի եկեղեցի - 1973-ին:
* Ափրիկեան եկեղեցի 2005-ին եւ այլ եկեղեցիներ։ 
* Յիսուս Քրիստոսի եկեղեցին երկրագունդի վրայ ստեղծուած անոր յատուկ պատուիրակ Սիմոն Կիմբանգուի կողմէն 1969-ին:
* Տիրոջ Համաշխարհային եկեղեցին 1975-ին:
* Ափրիկեան եկեղեցիներու խորհուրդ 1998-ին:
* Ափրիկէի եկեղեցիի առաքելութիւն:
* Ափրիկէի Սուրբ Սիոնիստական եկեղեցի: 
* Աստուածային Ափրիկեան եկեղեցի: 
* Ափրիկէի ներքին եկեղեցի: 
* Ափրիկեան անկախ փենթաքոսթային եկեղեցիներ: 
* Քենիայի սուրբերու եկեղեցի: 
* Խաղաղութեան եկեղեցին Ափրիկէի մէջ:
* Մարգարէներու եկեղեցի:
* Փրկչական եկեղեցի եւ այլն։

Քանի մը Ասիական եկեղեցիներ եւս  կը մասնակցին համաշխարհային տիեզերական շարժման ճիշդ սկիզբէն։ Յատկապէս կոշտ դիրքորոշում ցուցաբերեցին չինական եւ հնդկական եկեղեցիները 1910-ին Էտինպուրկի մէջ , այդ պայմանաւորուած էր քրիստոնէական աշխարհին մէջ խառնաշփոթ իրավիճակով։ Անոնք նման վերաբերմունքով հանդէս եկան նաեւ Լոզանի մէջ 1927-ին, այս իրադարձութիւնները յետագային մէջ մաս կազմեցին տիեզերական պատկերացումներու ձեւաւորման։ Ասիական եկեղեցիները իրենց անկախութեան մասին առաջին անգամ յայտարարեցին 1947-ին հարաւային Հնդկաստանի մէջ, հետեւաբար այս էր կարեւորը, որ անոնք սկսան մասնակցիլ տիեզերական շարժման՝ իբրեւ ոչ մէկ  եկեղեցի կախում ունի ուրիշ եկեղեցիներէ։ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի ստեղծման ժամանակ, Ասիան եղած էր լաւագոյնը։ Ասիոյ մէջ տիեզերական առաջին կազմակերպութիւնը ստեղծուած էր  1957-ին, հարաւային Ասիոյ մէջ, որ կոչուած էր Քրիստոնէական եկեղեցիներու ասիական միութիւն, Ասիոյ մէջ կայ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի 74 անդամ եկեղեցի եւ 60 միլիոն քրիստոնեայ հաւատացեալներ։ ԵՀԽ-ի անդամ եկեղեցիները Ասիոյ մէջ գտնուած են իբրեւ հիմնականը անոր արեւելեան եւ կեդրոնական շրջաններու մէջ։ Այս կազմակերպութեան մէջ մասնակցութիւն ունին նաեւ Աւստրալիան եւ Նոր Զելանտան, որոնց մէջ գտնուող եկեղեցիները եւս մաս կը կազմեն Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդին։ Ասիոյ եկեղեցիներու մեծ մասն ունի սեփական եկեղեցական խորհուրդ կամ վերլուծող կազմակերպութիւն։ 

Հարաւային Ասիոյ երկիրներէն Պանկլատէշի, Հնդկաստանի, Նեփալի, Փաքիստանի եւ Սրի Լանքայի եկեղեցիները կը մտնեն Հարաւային Ասիոյ Եկեղեցական խորհուրդին մէջ, որ համարուած է տարածաշրջանի տիեզերական շարժման գլխաւոր կազմակերպիչը։ Ասիոյ միւս շրջաններուն մասին կարելի է ըսել, որ անոնք աւելի ուշ անդամագրուեր են տիեզերական շարժման։ Անոնք կը թուեն  Վիեթնամը, Քամպոտիան, Լաօսը, Թայլանտը եւ այլ երկիրներ, իր վառ օրինակն է այն, որ Լաօսի կառավարութիւնը միայն 2006-ին թոյլ տուած է այդ երկրի եկեղեցիներուն, որ մասնակցին տիեզերական շարժումներուն։ 

Տարածաշրջանային առումով եկեղեցիներու միութիւններ կը համարուին
* Քրիստոնէական Եկեղեցիներու Ասիական Միութիւնը:
* Ասիական Եպիսկոպոսներու Միութիւնը:
* Աւետարանական եղբայրութիւնը Ասիոյ մէջ:
* Ճափոնի անգլիքան եկեղեցին 1948-ին:
* Աւստրալիոյ անգլիքան եկեղեցին 1948-ին:
* Քորեայի անգլիքան եկեղեցին 1999-ին:
* Պանկլատէշի մկրտչական եկեղեցին 1976-ին:
* Սումպայի քրիստոնէական եկեղեցին 1998-ին:
* Նոր Զելանտիոյ քրիստոնէական եկեղեցին 1948-ին:
* Հնդկաստանի մեթոտական եկեղեցին:
* Ինտոնեզիոյ քրիստոնէական եկեղեցին:
* Սրի Լանքայի մեթոտական եկեղեցին եւ այլ եկեղեցիներ:

## Քարիպեան աւազանի եկեղեցիներ
Քարիպեան աւազանի եկեղեցիները սկսան համագործակցիլ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդին հետ 1960-ական թուականներուն վերջերը եւ 1970-ական թուականներու սկիզբները։
Քարիպեան աւազանի առաջին եկեղեցիները եղած են Կաթոլիկ եւ Անգլիքան եկեղեցիները։ Մնացած եկեղեցիները այստեղ եկած են 18-րդ եւ 19-րդ դարերուն, երբ ծայր առած են միսիոնարական շարժումները։ Տարածաշրջանի տիեզերական շարժումը իր մասնակցութիւնը ունեցած է նաեւ տեղական Կաթոլիկ եկեղեցիին։ Անգլիքան եւ բողոքական եկեղեցիները, որքան ալ որ զարմանալի է, աւելի շատ տարածում ունին տեղական սպանախօս երկիրներու շրջանին մէջ։ Այս եկեղեցիներու ջանքերով 1973-ին ստեղծուեցաւ տեղական տիեզերական հանդիսացող կազմակերպութեան շարժման հիմը, որ կոչուած է Քարիպեան աւազանի եկեղեցիներու միութիւն։ Քարիպեան աւազանի եկեղեցիներուն 13-ը կը մտնեն Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդին մէջ, վերջերս ունին 1,4 միլիոն հետեւորդ։ Այստեղ լուրջ թիւ  կազմած են նաեւ Աւետարանական եւ յիսունական եկեղեցիները։ Տարածաշրջանային եկեղեցական կազմակերպութիւններն են՝
* Քարիպեան եկեղեցիներու հաստատութիւնը:
* Անթիլեան կղզիներու եպիսկոպոսական հաստատութիւնը:
* Քարիպեան աւազանի աւետարանական միութիւնը:
Այս բոլոր եկեղեցական կազմակերպութիւններն իրենց գրեթէ բոլոր եկեղեցիներու անդամներով  մտած են Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդին մէջ։ Այդ եկեղեցիներէն են՝
* Ճամայքայի մկրտչական միութիւնը անդամագրուած է ԵՀԽ-ին 1995-ին:
* Քուպայի մեթոտական եկեղեցին 1968-ին:
* Քարիպեան եւ Ամերիկեան մեթոտական եկեղեցին 1967-ին
* Մարոքեան եկեղեցին Ժամայքայի մէջ 1969-ին:  
* Քուպայի երիցական – բարեգործական եկեղեցին 1967-ին:
* Բողոքական եկեղեցիներու միութիւնը 1962-ին:
* Անթիլիական կղզիներու եպիսկոպոսական խորհուրդը:
* Քուպայի քրիստոնեայ յիսունական եկեղեցին:
* Քուպայի քրիստոնեայ բարեգործական եկեղեցին:
*  դոմինիկեան հանրապետութեան եպիսկոպոսական եկեղեցին եւ այլն:

### Եւրոպայի եկեղեցիներ
Եւրոպայի Անգլիքան, ուղղափառ, բողոքական եկեղեցիները մեծ օգնութիւն ցուցաբերած են տիեզերական շարժման զարգացման համար բոլոր առումներով մարդասիրական, ֆինանսական եւ այլ առումներով։ Սկզբնական շրջանի շարժումը բաժնուած էր երկու հիմնական ուղղութիւններու Միացեալ թագաւորութեան եւ Կեդրոնական Եւրոպայի եկեղեցիներու միջեւ։ Եւրոպական եկեղեցին, տիեզերական շարժման ներկայացուցիչները եւ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդը պաղ պատերազմի տարիներու միշտ ալ կողմ եղած է եւրոպական երկիրներու միասնութեանը։ Որքան ալ, որ զարմանալի է Եւրոպայի մէջ տարածաշրջանային առաջին տիեզերական կազմակերպութիւնը ստեղծուած է 1959-ին Եւրոպայի եկեղեցիներու միութիւն։

Աշխարհագրական հէռապատկերէն տիեզերական շարժումը տարածուած է գրեթէ ողջ Եւրոպայի մէջ քաղաքական քարտէսի տեսքով Ուրալէն մինչեւ Անտլանտեան ովկիանոս, ինչպէս նաեւ Կովկասը, բայց ոչ Կիպրոսը, որ մտած է մերձաւոր արեւելքի եկեղեցական խորհուրդներու մէջ։ Եւրոպայի Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդը ներկայացուած է 81 եկեղեցիներով, 292 միլիոն հաւատացեալ։ Եւրոպան համարուած է Քրիստոնէութեան ամենամեծ Ճիւղեր ունեցող տարածաշրջանը։ Այն ԵՀԽ-ի գլխաւոր հիմը հանդիսացած է։

Տարածաշրջանային եկեղեցական կազմակերպութիւններն են՝
* Եւրոպայի եկեղեցիներու խոստովանութիւնը:
* Եպիսկոպոսներու միացեալ եւրոպական խորհուրդը:
* Եւրոպայի աւետարանական միութիւնը:
* Եւրոպայի յիսունականներու միութիւնը:
Անդամ եկեղեցիներէն գրեթէ բոլորը մտած են ԵՀԽ-ի մէջ 
* Բողոքական Եկեղեցիներ:
* Նորվեկիոյ եկեղեցի- մտած է ԵՀԽ-ի մէջ 1948-ին
* Սքոթլանտայի եկեղեցին 1948-ին
* Տանիմարքայի լութերական եկեղեցի-1948-ին
* Ֆրանսայի լութերական եկեղեցի-1948-ին
* Իսլանտայի լութերական եկեղեցի-1948-ին
* Լատվիոյ լութերական եկեղեցի -1962-ին
* Իտալիոյ Մեթոտական եկեղեցի -1954-ին
* Փորթուկալի երիցական եկեղեցի-1965-ին
* Գերմանիոյ  մկրտչական եկեղեցի -1962-ին

#### Եւրոպայի Եկեղեցիներու Միութիւն
* Հայ Առաքելական եկեղեցին 1962-ին 
* Դանիայի մկրտչական եկեղեցին 1949-ին
* Մեծ Բրիտանիոյ մկրտչական եկեղեցին 1948-ին
* Հունգարիոյ մկրտչական եկեղեցին 1948-ին
* Ուելզի եկեղեցին 1948-ին
* Յունաստանի եկեղեցի-1948-ին եւ այլն։
Եւրոպայի մէջ  գտնուած է Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի գլխաւոր գրասենեակը՝ Ժընեւի մէջ։

## Լատին Ամերիկայի եկեղեցիներ
Լատին Ամերիկայի քրիստոնէական համայնքներէն բացարձակ մեծամասնութենէն կազմուած է Կաթոլիկ եկեղեցին։ Որպէս այդպիսին միւս եկեղեցիները այստեղ ներմուծուած են միսիոնարական կազմակերպութիւններու կողմէ։ Առկայ են յիսունականներ, ուղղափառներ, աւետարանականներ եւ այլ եկեղեցիներ։ Լատին Ամերիկայի եկեղեցիները տիեզերական շարժումէն սկսան մասնակցիլ, 1960-ականներուն։ Կրօնական ազատութիւնը մեծ հնարաւորութիւն տուաւ տիեզերական շարժման զարգացման համար։ 1978-ին Լատին Ամերիկայի քանի մը եկեղեցիներ՝ մասնաւորապէս բողոքական, աւետարանական, յիսունական եւ այլ եկեղեցիներ ընդունեցին որոշում՝ ստեղծել սեփական տարածաշրջանային տիեզերական յանձնաժողով՝ Լատին Ամերիկայի եկեղեցիներու խորհուրդ, որ ստեղծուեցաւ 1983-ին։ Այդ ժամանակէն ան դարձաւ Լատին Ամերիկայի տիեզերական կեդրոնը, որ կեդրոնացուցած էր յարաբերութիւնները տարբեր եկեղեցիներու միջեւ։ Լատին Ամերիկայի ԵՀԽ-ի մէջ կայ 27 եկեղեցի անդամ եւ անոնց հետեւորդ 4,4 միլիոն մարդ։ Կան բազմաթիւ եկեղեցիներ, որոնք համարուած են տիեզերական շարժման անդամներէն մեկը։ Լատին Ամերիկայի մէջ եւս կան ստեղծուած տարածաշրջանային տիեզերական միութիւններ, որոնք մաս կը կազմեն ԵՀԽ-ին 
* Լատին Ամերիկայի եկեղեցական խորհուրդ:
* Լատին Ամերիկայի եպիսկոպոսական միութիւն:
* Լատին Ամերիկայի աւետարանական եղբայրութիւն:
Անոնց գրեթէ բոլոր անդամ եկեղեցիները մտած են ԵՀԽ-ի մէջ (բացի կաթոլիկներէն):
* Հարաւային Ամերիկայի Անկլիքան եկեղեցին 1995-ին անդամագրուած է ԵՀԽ-ին:
* Պրազիլիոյ Եպիսկոպոսական Անկլիքան եկեղեցին 1966-ին:
* Պրազիլիոյ Եպիսկոպոսական եկեղեցին 1948-ին:
* Քուպայի Մեթոտական եկեղեցին 1968-ին:
* Չիլիի Մեթոտական եկեղեցին 1971-ին:
* Մեքսիքոյի Մեթոտական եկեղեցին 1948-ին:
* Փերուի Մեթոտական եկեղեցին 1972-ին:
* Փուերթօ Ռիքոյի Մեթոտական եկեղեցին 2005-ին եւ այլ եկեղեցիներ:

## Հիւսիսային ամերիկայի եկեղեցիներ
Հիւսիսային Ամերիկան համարուած է ամէնէն մեծ քրիստոնէական տարածութիւն ունեցող տարածաշրջանը, որ առաւել մեծ ճիւղաւորում  ստացած է ԵՀԽ-էն։ Այստեղ կան 2 պետութիւն` ԱՄՆ-ը եւ Քանատան։ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ գոյութիւն չունի տարածաշրջանային տիեզերական կազմակերպութիւններ։ Այստեղ գլխաւոր դերը կը պատկանի ԵՀԽ-ին։ 

Պատմականօրէն Հիւսիսային Ամերիկայի եկեղեցիները գլխաւոր դեր ունին տիեզերական շարժման եւ ԵՀԽ-ի ձեւաւորման գործին մէջ։ Սկզբնական շրջանին ԵՀԽ-ն ունէր 2 կարեւոր կեդրոններ՝ Ժընեւը եւ  Նիւ Եորքը, սակայն վերջինս աւելի նուաճուած էր։ Պաշտօնատունը կը շարունակէր իր գործունէութիւնը ԱՄՆ-ի մէջ։ Քանատայի մէջ կայ յատուկ ստեղծուած խորհուրդ, որ կը քննարկէ այս կամ այն եկեղեցւոյ անդամակցութիւնը ԵՀԽ-ին։ ԱՄՆ-ի եւ Քանատայի եկեղեցիները եւ անոնց ազգային եկեղեցական խորհուրդները կը շարունակեն համագործակցիլ ԵՀԽ-ի հետ։ Այս երկու երկիրներուն մէջ կայ ԵՀԽ-ի 31 անդամ եկեղեցի, 50 մլն քրիստոնեայ։ ԱՄՆ-ի մէջ բացի ստեղծուած տեղական եկեղեցիներէն, գոյութիւն ունին նաեւ այլ ազգերու եկեղեցիներ։ Քանատայի մէջ գոյութիւն ունին կաթոլիկ եւ աւետարանական եկեղեցիներու առանձին խորհուրդներ, որոնք կը մտնեն Քանատայի եկեղեցական խորհուրդին մէջ։ ԱՄՆ-ի մէջ նոր կազմակերպութիւն լոյս աշխարհ կու գայ, որ կը պարունակէ կաթոլիկ, աւետարանական, յիսունական եւ այլ ազգային եկեղեցիներ։ Այստեղ առկայ եկեղեցիներէն են՝
* Քանատայի անկլիքան եկեղեցին 1948-ին:
* Քանատայի քրիստոնէական եկեղեցին 1948-ին:
* Ամերիկեան մկրտչական եկեղեցին ԱՄՆ-ի մէջ 1948-ին:
* Քրիստոնէական եկեղեցին ԱՄՆ-ի մէջ 1948-ին:
* Աւետարանական  լութերական եկեղեցին ԱՄՆ-ի մէջ 1948-ին:
* Ազգային մկրտչական եկեղեցւոյ միութիւնը ԱՄՆ-ի մէջ 1955-ին:
* Ուղղափառ եկեղեցին ԱՄՆ-ի մէջ 1953-ին:
* Մեթոտական եկեղեցիներու միութիւնը 1948-ին:
* Հայ Առաքելական եկեղեցին Ամերիկայի մէջ:
* Հայ Ուղղափառ եկեղեցին Ամերիկայի մէջ:
* Քրիստոնեայ բարեգործական եկեղեցին Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ:
* Միացեալ մեթոտական եկեղեցին եւ այլ եկեղեցիներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Ստորոգութիւն:Միջազգային կազմակերպութիւններ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով