open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յակոբ Յովնաթանեան (կրտսեր)

**Յակոբ Յովնաթանեան** (), հայկական գեղանկարչութեան մեծանուն վարպետներէն, «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ» հռչակուած գեղանկարիչ-դիմանկարիչը։ Ան կը հանդիսանայ վերջին շառաւիղը հայ մշակոյթի գանձարանին մէջ

Յովնաթանեան, որ 1840-ականներուն ապրած եւ ստեղծագործած է Ս. Փեթերսպուրկի մէջ, ատենի ռուս արուեստի քննադատներուն կողմէ հռչակուած է «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ»ը։

## Կենսագրական գիծեր
Յակոբ հարազատ թոռան թոռն է Նաղաշ Յովնաթանի, Մկրտում Յովնաթանեանի որդին եւ Աղաթոն Յովնաթանեանի եղբայրը։

Ան աւարտած էր Փեթերսպուրկի Գեղարուեստի Ակադեմիան։ Գործած է Թիֆլիսի, Փեթերսպուրկի եւ Պարսկաստանի մէջ։ Հօր՝ Մկրտումի, հետ կատարած է Թիֆլիսի Ս. Նշան, Նորաշէնի եւ այլ եկեղեցիներու որմնանկարման աշխատանքները։

1865-էն բնակութիւն հաստատած է Պարսկաստան, իր դստեր՝ Նունէի մօտ։ Եղած է Շահի պալատական նկարիչը, վախճանած է հոն, թաղուած է Թեհրանի Դարուազիա Ղազուին թաղամասի հայոց Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ։

## Աշխատութիւններ
Ասպարէզ իջած է 19-րդ դարու երկրորդ քառորդին, եւրոպական կենդրոններէն հեռու, Կովկասեան միջավայրի մէջ։ Անոր փոքրաչափ դիմանկարները օժտուած են գունագծային իւրօրինակ գրաւչութեամբ ու գեղարուեստական բարձր ճաշակով:

Յովնաթանեանի գործերը, բացի մէկէն, անստորագիր են, անթուակիր: «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ»ի հռչակ ձեռք բերած Յովնաթանեանին արուեստը վերածնունդ ապրած է 1930-ականներուն, շնորհիւ արուեստաբան Ռ. Դրամբեանի եւ նկարիչ Գ. Շարբաբչեանի: Վարպետին յայտնաբերուած գործերը հանգրուան գտած են Հայաստանի Պետական Պատկերասրահին մէջ, Թիֆլիսի Վրացական եւ Մոսկուայի արեւելեան արուեստի թանգարաններուն մէւ: Որոշ դիմանկարներ ալ կը պահուին անհատ հաւաքածոներու մէջ:

Արուեստագէտին ու անոր հերոսներուն կեանքը անյայտ ըլլալու պարագան առաւել խորհրդաւոր կը դարձնէ կառուցուածքային ձեւով իրար այնքան մօտ յովնաթանեանական դիմանկարները: Այդ սկզբունքը՝ կանայք բազկաթոռին նստած, տղամարդիկ՝ մէկ ձեռքը գօտկատեղին, պատանիները՝ գիրք բռնած, կարծես նկարչի ստորագրութիւնն է:

Փարաճանով այնքան հմայուած է Յակոբ Յովնաթանեանի արուեստով, որ 1967-ին ստեծագործած է իր յայտնի՝ գեղարուեստական բարձր մշակումով հռչակաւոր «Յակոբ Յովնաթանեան» վաւերագրական ժապաւէնը։

## Պատկերասրահ

Овнатанян. Портрет Середина 19 в. Тбилиси, Музей искусств.jpg|Կնոջ դիմանկարը
Портрет Караджана. 1830-1840-е гг. Акоп Овнатанян.jpg|Քարաճանայի դիմանկարը 1830-1840
Портрет Нерсеса Аштаракеци.А.Овнатанян.jpg|Ներսես Աշտարակեցու դիմանկարը


## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Շահէն Խաչատրեան, «Յակոբ Յովնաթանեան», «Ազգ», «Մշակոյթ», 28 Հոկտեմբեր 2006։
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ալեքոս Ֆասիանոս

**Ալեքոս Ֆասիանոս,** (յուն․՝ Αλέκος Φασιανός, )․ միջազգային ճանաչում ստացած յոյն գեղանկարիչ։  

## Կենսագրական գիծեր

### Առաջին տարիները
Ծնած է 13 Դեկտեմբեր 1935-ին, Աթէնքի Փլաքա թաղամասը։ 1956 – 1960 նկարչութիւն կ'ուսանի Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցին մէջ, Եանիս Մորալիս ուսուցիչն է։ 1960 - 1963 Փարիզի Արուեստի Ազգային Դպրոցին մէջ ուսումը կը շարունակէ․ Վիմագրութեան կը մասնագիտանայ։  

Փարիզ կը հանդիպի արուեստագէներու եւ գրագէտներու, որոնք իրենց դրոշմը ձգած են արուեստի բնագաւառէն ներս, ինչպէս օրինակ՝ Լուի Առակոն եւ Ժան Լուի Տրօ։ 

### Կեանքը Փարիզի եւ Աթէնքի միջեւ
1966-ին Փարիզ կը հաստատուի։ 1974-էն ետք, կեանքը Փարիզի եւ Աթէնքի միջեւ բաժնուած է։  

Ֆասիանոս կը զբաղի նաեւ փորագրութեամբ, պաստառներու գծագրումով, թատերախաղերու պատկերագրութեամբ։ Արձակ էջերու եւ բանաստեղծութեան փորձեր կ'ընէ։ Նաեւ յանձն կ'առնէ ծանօթ բանաստեղծներու եւ գրագէտներու բազմաթիւ գիրքերու պատկերազարդումը (Յունաստանի եւ այլուր)։ 

### Գործերուն ցուցադրութիւն
1959-ին, Աթէնք, կը կազմակերպէ գործերուն առաջին ցուցահանդէսը։ Անկէ ետք կազմակերպած է 70-է աւելի անձնական ցուցահանդէսներ՝ Աթէնք, Սելանիկ, Փարիզ, Միւնիխ, Թոքիօ, Համպուրկ, Ցիւրիխ, Միլանօ, Պէյրութ, Սթոքհոլմ, Լոնտոն, Նիու Եորք, Մալմօ, եւայլն։ Նաեւ մասնակցած է խմբային ցուցադրութիւններու, ինչպէս նաեւ աշխարհի տարածքին կատարուած միջազգային ցուցահանդէսներու։ Մասնակցած է Սան Փաուլոյի, Վենետիկի, Պերլինի եւ Մելպուրնի «պեէնալէ» ցուցահանդէսներուն։
մինի|Ալեքոս Ֆասիանոս

## Պարգեւներ
Ալեքոս Ֆասիանոս պարգեւատրուած է՝

* 1985․ Արուեստներու եւ Գիրերու Ասպետ, Ֆրանսա
* 2009․ Ռուսիոյ Ակադեմիոյ Պատուոյ Անդամ
* 2010․ Արուեստի եւ Գրականութեան Սպայ, Ֆրանսա
* 2013․ Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշան, Ֆրանսա
* 2020․ Արուեստի եւ Գրականութեան հրամանատար, Ֆրանսա

Յունաստանի մէջ մեծ ժողովրդականութիւն վայելած գեղանկարիչն մըն է։ ԱՆոր գործերը հանրային վայրերու մէջ կը ցուցադրուին։ Ինչպէս օրինակ՝ «Թաղամասիս Առասպելը» նիւթով երկու հսկայ որմանկարչութիւններ, որոնք  կը պատկերեն Աթէնքի մեթրոյի «Մեթաքսուրղիօ» կայանը եւ ուղղահայեաց որմանկար մը կը զարդարէ Աթէնքի «Իլեքթրա Միթրոփոլիս» պանդոկին սրահը։

## Մահը
Կը մահանայ 86 տարեկան հասակին, 16 Յունուար 2022-ին։ 

## Գործեր
Ֆասիանոսի գործը յատկանշուած է իր իւրայատուկ ոճով։ Ոճ՝ հասունցած 1960-ական թուականներուն սկիզբին։ Երեք են նիւթերը, որոնք իր գործունէութեան ընթացքին անփոփոխ մնացած են՝ մարդը, բնութիւնն ու միջավայրը։ Յունական մշակոյթը, դիցաբանութիւնը եւ զբաղումը գծագրական արուեստներուն եւ փորագրութեան հետ ազդած են անոր նկարչական գործերը։

Գործերը կը գտնուին Ֆրանսայի, Յունաստանի եւ Կիպրոսի բազմաթիւ թանգարաններու մէջ, Ա․Մ․Ն․, Անգլիոյ, Իտալիոյ, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան եւ Ռուսիոյ թանգարաններու մէջ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ անձնական հաւաքածոներու մէջ։

### Գործերէն նմոյշներ

         

## Տե՛ս նաեւ

* Նիքոլաոս Կիզիս
* Նիքիֆորոս Լիթրաս
* Եորղոս Եաքովիտիս
* Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
* Էօժէն Տելաքրուա

* Փոլ Կօկէն

* Վան Կոկ
* Ռամպրանտ վան Ռէյն
* Տիէկօ Ռիվերա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոյն գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Վիմագրիչներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:16 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:2022 մահեր
Ռէյմոնտ Սէթլաքուի

**Ռէյմոնտ Սէթլաքուի** (), Քանատայի ծերակոյտի հայազգի անդամ։

Սէթլաքուին մեծ դերակատարութիւն ունեցած է 2002 թուականին Քանատայի ծերակոյտին կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւին ընդունման գծով։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ռէյմոնտ Սէթլաքուին ծնած է Թէթֆորտ Մայնսի մէջ: Զաւակն էր Գալիլ Սէթլաքուիի եւ Նազելի Նաքքաշի: Ան Քէպէգ հաստատուած առաջին հայու՝ Ազիզ Սէթլաքուիի շառաւիղէն էր, որ իր կարգին հիմնած էր «Setlakwe Limited» հաստատութիւնը, երաշխաւորելով շատ մը գաղթականներու կեցութիւնը Քանատա:

Սէթլաքուին իրաւաբանութեան վկայականը ստացած է Լաւալի համալսարանէն: Այնուհետեւ, 2003-ին, Պիշըփ համալսարանը անոր շնորհած է պատուաւոր դոկտորայի վկայական:

Ռէյմոնտը աշխոյժ անդամ եղած է Քանատայի Ազատական կուսակցութեան: 2000 թուականին ան նշանակուած է ծերակոյտի անդամ, ընդմիշտ հպարտանալով Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման 44-րդ բանաձեւի ընդունման գործին մէջ իր ունեցած մեծ ներդրումով:

## Մրցանակներ եւ Ճանաչում

* 1996-ին, Քանատայի կառավարիչ Ռոմէօ Լէպլանգի կողմէ պարգեւատրուած է «Order of Canada» շքանշանով, հասարակական կեանքին մէջ իր ունեցած ակնառու աւանդին եւ նուիրումին համար, 
* իսկ 2016-ին« Քէպէգի նահանգապետին կողմէ՝ «Բացառիկ վաստակ»ի մետալով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Յարութիւն Թորոսեան

**Յարութիւն Թորոսեան** (), լիբանանահայ գեղանկարիչ եւ գրող։

## Կեսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մեսրոպեան եւ Աբգարեան վարժարաններուն մէջ: 1951-1952 հետեւած է Վահէ Վահեանի գրականութեան դասընթացքներուն:

1953-1955 յաճախած է «Աքատեմի Լիպանեզ տէ Պոզար»: 1956-ին մեկնած է Փարիզ ու հետեւած «École nationale supérieure des Beaux-Arts» նկարչական, փորագրական եւ խճանկարչութեան դասընթացքներուն:

1956-1960 ուսումնասիրութիւններ կատարած է Լուվրի` Փարիզ, Փրատոյի` Սպանիա, Փիթթիի` Իտալիա թանգարաններուն մէջ եւ ճամբորդած եւրոպական երկիրներ:

1960-2014-ին տուած է անհատական 23 ցուցահանդէսներ Փարիզ, Միացեալ Նահանգներ, Պէյրութ եւ Երեւան: Մասնակցած է աւելի քան 50 միջազգային ցուցահանդէսներու, Փարիզի եւ Ալեքսանդրիայի արուեստի փառատօններուն:

Ունի հայերէնով հրատարակութիւններ եւ իր գեղանկարներու ներկայացման գիրքեր: Հետաքրքրական է իր «Անկարելի Սէր» գիրքը (144 էջ):

Ան անդամ էր Լիբանանի գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու միութեան եւ Ֆրանսայի Արուեստագէտներու պալատին:

## Գործունէութիւն
Դասաւանդած է Լիբանանեան համալսարանի գեղարուեստից կաճառին, Լիբանանեան արուեստի հիմնարկին, Համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» կերպարուեստի դպրոցին, Հայկազեան համալսարանին եւ Համազգային հայագիտական բաժիններուն մէջ:

Գործերը կը գտնուին Միացեալ Նահանգներու, Ֆրանսայի, Լիբանանի եւ Հայաստանի թանգարաններուն եւ անհատական հաւաքածոներուն մէջ:

#### Ստեղծագործութիւններ

### Հրատարակութիւններ

* «Խոհեր կեանքի եւ արուեստի մասին»,
* «Դիտանկիւնէս»,
* «Անկարելի սէր» հատորները: 

Գրած է բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ` արուեստի մասին:

* «Յիշատակ Լիբանանէն»
* «Մայրական սէր»
* «Շուէտցի պարմանուհին»
* «Կանանց երազը»
* «Ծովափին»

## Մրցանակներ
Ստացած է՝

* Սըրսոք թանգարանի 2-րդ մրցանակը,
* Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի «Ս. Մաշտոց» շքանշանը,
* 22 Մայիս 2014-ին, Լիբանանի մշակոյթի նախարարութեան մրցանակը,
* Մեսրոպ Մաշտոց մատենադարանի Ս. Մեսրոպ Մաշտոց մրցանակը,
* Պէյրութի միջազգային փառատօնի մրցանակը, Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան «Արշիլ Կորքի» մրցանակը, Լիբանանցի նկարիչներու եւ արձանագործներու միութեան մրցանակը, Հայկազեան համալսարանի «Արուեստներ»-ու մրցանակը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Գեղանկարիչ Յարութիւն Թորոսեան Դպրեվանքի մէջ։
* ՅԱՐԳԱՆՔԻ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԹՈՐՈՍԵԱՆԻ։

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Գէորգ Ե. Սուրէնեանց

**Գէորգ Ե. Սուրէնեանց** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (1911-1930)։

## Կենսագրութիւն
Գէորգ Ե. կաթողիկոսը ծնած է Թիֆլիս: Իր նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի տեղական վարժարանի մէջ, ապա Էջմիածին անցած է եւ ուսանած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանէն ներս:

1882-ին կը ձեռնադրուի վարդապետ, կը դասաւանդէ Գէորգեան ճեմարանին մէջ:

Գէորգ Ե. կաթողիկոսը Առաջնորդ եղած է Արցախի, Գիւմրիի, Երեւանի, Վրաստանի եւ Աստրխանի (Ռուսիա) թեմերուն: Այս թեմերէն ներս ունեցած է վիթխարի գործունէութիւններ:

Հոգեւոր, մշակութային, ազգային բազմերես գործունէութիւններ ծաւալած է այդ թեմերէն ներս: Իր վարչական արտակարգ կարողութիւններուն համար, 1907-ին Էջմիածին կը հրաւիրուի վարելու համար Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օգնականի պաշտօնը, իսկ 1911-ին կ՛ընտրուի Ամենայն Հայոց կաթողիկոս:

Երջանկայիշատակ Կաթողիկոսը իր մահկանացուն կնքած է 8 Մայիս 1930-ին:

Հոգելոյս վեհափառին մարմինը թաղուած է Ս. Էջմիածին իր հոգեւոր եղբայրներու կաթողիկոսներու պանթէոնին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ
Եգիպտացորենի փաթիլներ

**Եգիպտացորենի փաթիլներ**, եգիպտացորենի հատիկներէ ստացուող սննդամթերք։

Նմանատիպ մթերքները կը պատրաստուին ցորենի, բրինձի, վարսակի եւ այլ մշակաբոյսերու հատիկներէն։

## Բաղադրատոմսի բացայայտման պատմութիւն
Եգիպտացորենի փաթիլներու պատմութիւնը սկիզբ կ'առնէ 19-րդ դարու սկիզբը։ «Բաթլ-Կրիկ» առողջարանի սեփականատէրերը՝ դոկտոր Ջոն Հարուի Քելլոգը եւ անոր եղբայր՝ Ուիլլ Քիտ Քելլոգը, Միշիկըն նահանգի համանուն քաղաքին մէջ եգիպտացորենի ալիւրէ կը պատրաստէին ուտեստ, բայց անոնց անհրաժեշտ էր առողջարանի որոշակի անյետաձգելի գործերու պատճառով դադրեցնել ուտեստի պատրաստումը։ Երբ անոնք վերադարձան, յայտնաբերեցին, որ եգիպտացորենի ալիւրը փչացած է։ Քանի որ անոնց պիւտճէն խիստ սահմանափակ էր, Քելլոգի եղբայրները, այնուամնեայնիւ, որոշեցին օգտագործել այդ ալիւրը. անոնք խմոր պատրաստեցին, որ սեղմուեցաւ, եւ ստացան փաթիլներ ու գնդիկներ։ Եղբայրները յուսահատութենէն որոշեցին բովել այդ փաթիլները, եւ պարզուեցաւ՝ անոնցմէ մէկ մասը դարձած էր օդային, իսկ միւս մասը խռթխռթան նիւթակազմուածք ունէր։

Արդիւնքով այս փաթիլները առաջարկուեցան դոկտոր Քելլոգի հիւանդներուն՝ որպէս նոր ուտեստ, եւ մատուցուելով կաթով եւ զեֆիրով՝ անոնք մեծ տարածում ստացան։

Փաթիլներուն շաքարաւազ աւելցնելով՝ Վիլլ Քիտ Քելլոգը անոնց համը շատ աւելի հաճելի ու ընդունելի դարձուց։ Այսպիսով՝ 1894-ին բուն եգիպտացորենի փաթիլները արտօնագրեցին ամերիկացի բժիշկ Ջոն հարուի Քելլոգի կողմէ։ 1906-ին Քելլոգները սկսան սնունդի նոր տեսակի զանգուածային արտադրութիւնը եւ հիմնեցին սեփական ընկերութիւնը՝ *Kellogg’s*-ը, որ մինչ օրս ալ կը հանդիսանայ եգիպտացորենի փաթիլներու եւ չոր նախաճաշերու արտադրութեան առաջատարը ըլլալ։

## Պատրաստման տեխնոլոգիա
Պատրաստման տեխնոլոգիան կը ներառէ եգիպտացորենի հատիկներէն թաղանթներու հեռացումը, սաղմերու առանձնացումը, հատիկի ստացումը, որուն կը յաջորդէ վերջինիս եփումը աղաշաքարաւազային օշարակի մէջ, յետոյ բարակ շերտեր կը պատրաստեն եւ 140 °C ջերմաստիճանով կը բովեն վառարաններուն մէջ, մինչեւ խռթխռթան դառնալը։

Պատրաստի փաթիլները կարելի է պատել ապակեբուռով, ինչպէս նաեւ լցոններով՝ ընկոյզով, ցուկատով, հրուշակեղէնի փշուրներով եւ այլն։

## Կիրառում
Եգիպտացորենի փաթիլները կարող են կիրառուիլ որպէս ինքնուրոյն մթերք։ Որպէս կանոն՝ եգիպտացորենի փաթիլները, ինչպէս եւ մուսլին, կ'ուտեն՝ աւելցնելով պաղ կաթ։

Մեր օրերուն եգիպտացորենի փաթիլները կը համարուին միջազգային մթերք, որ երեխաներուն համար սիրելի քաղցրաւենիք է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկեան խոհանոց
Ստորոգութիւն:Արագ սնունդ
Ստորոգութիւն:Նախուտեստներ
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Եգիպտացորենի ալիւր

**Եգիպտացորենի ալիւր**, եգիպտացորենի չորցած հատիկէ աղացած մթերք։ Այս մթերքը լայնօրէն կը կիրառուի բազմաթիւ ազգերու խոհանոցներուն մէջ։ Այդպիսի ալիւրը կ՚օգտագործուի թէ՛ որպէս հացի, հացատեսակներու թխման, բլիթներու, շիլաներու պատրաստման հիմնական բաղադրիչ, թէ՛ որպէս ուտեստներու յաւելում (օրինակ՝ չուրչխելայ պատրաստելու ժամանակ խաղողի հիւթի խմորման համար)։

## Պատմութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Breading.jpg|աջից|մինի|250x250փքս|Բաւականին խոշոր ցրուած եգիպտացորենի ալիւր
[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Dunkin-Donuts-Corn-Muffin.jpg|աջից|մինի|180x180փքս|Եգիպտացորենի [մաֆին]]
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Anadama_bread_(1).jpg|աջից|մինի|180x180փքս|Եգիպտացորենի հաց
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:BlueCornbread.JPG|աջից|մինի|180x180փքս|Կապոյտ եգիպտացորենէ պատրաստուած հաց
Եգիպտացորենը կը հանդիսանայ Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդներու գիւղատնտեսութեան աւանդական մշակաբոյսը։ Լատին Ամերիկայի մէջ եգիպտացորենը կ՚օգտագործեն աւելի մեծ քանակութեամբ, քան մոլորակի որեւէ այլ վայրի մէջ։ Այն հիմնական մշակաբոյս կը հանդիսանայ Մեքսիքայի, Քոլոմպիայի, Փերուի, Էքուատորի, Վենեզուելլայի եւ Փարակուէյի ազգային խոհանոցներու համար։

Եւրոպացիներու կողմէ Ամերիկայի յայտնագործմէն ետք, բազմաթիւ տեղական մշակաբոյսեր ներմուծուեցան Եւրոպա եւ սկսան մշակուիլ, ինչպէս՝ եգիպտացորենը։ Եւրոպայէն եգիպտացորենը ներմուծուեցաւ Ափրիկէ եւ Ասիա։

Նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքին եգիպտացորենը ամէնէն առաջինը յայտնուած է 17-րդ դարու վերջը Մոլտովայի եւ Վրաստանի մէջ։

## Ուտեստներ՝ եգիպտացորենի ալիւրէ

### Ամերիկա

* Արեպա՝ եգիպտացորենի բլիթներ, որոնք տարածուած են վենեզուելլական եւ քոլոմպիական խոհանոցներուն մէջ
* Թորթիլա՝ եգիպտացորենէ պատրաստուած բլիթներ, որոնք մեծ տարածում ունին Մեքսիքայի մէջ։

### Ափրիկէ

* Ուկալի

### Եւրոպա

* Պանուշ՝ գուցուլական ուտեստ, որ կը ներկայացնէ եգիպտացորենի ալիւրէ պատրաստուած շիլա՝ սերուցքով կամ թթուասերով եփուած։
* Կոմի՝ Վրաստանի արեւմուտքը տարածուած եգիպտացորենի շիլայի տեսակ, որ կը փոխարինէ հացին։
* Կաչամակ՝ եգիպտացորենի շիլայի սերպիական եւ պուլկարական տարբերակ, որ թրքական անուանում ստացած է Օսմանեան կայսրութեան օրօք։
* Մալայ՝ Ռումանիոյ  մէջ տարածուած եգիպտացորենի շիլա։
* Մամալիկա՝ եգիպտացորենի ալիւրէ պատրաստուած շիլա, որ լայն տարածում ունի Մոլտովայի մէջ։
* Մճատի՝ եգիպտացորենի վրացական բլիթ։
* Պոլենտա՝ հարաւային Եւրոպայի մէջ, առաւելապէս՝ Իտալիոյ մէջ տարածուած եգիպտացորենի շիլա։

## Ծանոթագրութիւններ


## Արտաքին հղումներ

* Եգիպտացորենի ալիւրով պատրաստուող ուտեստներու բաղադրատոմսեր
* Եգիպտացորենի ալիւրի օգտակար եւ վնասակար յատկանիշները
* Եգիպտացորենի ալիւրի բաղադրութիւնն ու որակական յատկանիշները
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային խոհանոց
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Խաչապուրի

**Խաչապուրի** (վրացերէն՝ ხაჭაპური խաճապուրի), վրացական խոհանոցի կերակուր է, ազգային խմորեղէնի տեսակ, որ կը ներկայացնէ պանիրով բլիթ։

Անուանումը առաջացած է «թթուասեր» (ხაჭო — «խաճոյ») եւ «հաց» (პური ` կ՚արտասանուի «պուրի»։ Սակայն երբեմն թխուածքը կ՚ըլլայ միսով եւ ձուկի միսով, բայց եւ այնպէս կրկին կ՚անուանեն խաչապուրի, որ սխալ է։

## Պատմութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Adjaruli_Khachapuri.jpg|մինի|Աջարական խաչապուրի
Բացի խաչապուրիէն Վրաստանի մէջ գոյութիւն ունի *լոբիանի* (լոբիով տափակ կարկանդակ), *կուբդարի* (համանման կարկանդակ միսով)։ Խաչապուրիի մօտիկ ազգականն է բալկարոկարաչեւեան խիչին (պանրագետնախնձորային լոշիկներ կամ մսային լցոնով) եւ օսեթական թխուածքի որոշ տեսակներ։

2010-ին Վրաստանի սեփականութեան ազգային ինտելեկտուալ կեդրոնը ընդունեց օրինագիծ «խաչապուրիի» անուանման վերաբերեալ։ 2011-ի Սեպտեմբերին Վրաստանի կառավարութիւնը արտօնագրեց խաչապուրին եւ շարք մը այլ ազգային կերակուրներ։

## Վրաստանէն դուրս
Խաչափուրին ժողովրդականութիւն կը վայելէ նախկին խորհրդային երկիրներուն մէջ, ներառեալ՝ Ռուսաստանը։ Հաղորդուած է, որ 2014-ի Սոչիի Ձմեռնային ողիմպիական խաղերուն ընթացքին սպառած է շուրջ 175,000 խաչափուրի։

Խաչափուրին տարածուած փողոցային ուտելիք է Հայաստանի մէջ, ուր լայնօրէն կը մատուցուի թէ՛ ճաշարաններու եւ թէ՛ դպրոցական սեղանատուներու մէջ։ Անիկա հետզհետէ աւելի ժողովրդական կը դառնայ որպէս «պրանչ» (ուշ նախաճաշ) Իսրայէլի մէջ, ուր տարուած է վրացահրեաներուն կողմէ։ Այսօր խաչափուրին կը տարածուի նաեւ աշխարհի այլ մասերու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Միացեալ Նահանգներ։

## Պատրաստումը
Խաչապուրիի պատրաստման շատ տեսակներ կան՝ մեգրելական, իմերեթական եւ այլն։ Կան նաեւ տեսքով շատ տարբեր. իմերեթական խաչապուրին կլոր է, մեգրելականը նոյնպէս, բայց վերէն պատուած են սուլուգունի պանիրի շերտով, աջարական խաչապուրին նաւակաձեւ է ու ձուով լեցուած, ռաչինականը՝ կլոր, լոբիի լցոնով, եփուած ռաչինական բեկոնով։

Լցոնի դասական տարբերակը իմերեթական պանիրն է (չկինտի-քուելի)։ Չնայած ընդունուած կարծրատիպին՝ խաչապուրիի լցոնի մէջ սուլուգունի չի մտներ։

Խմորի աւանդական տեսակներէն կարելի է համարել անթթխմորը, «ամոքահունց խմոր». խմորիչի բացակայութիւնը որոշ չափով կը լրացնեն մածունի մէջ եղած կաթնաթթուային օրգանիզմներու հաշուով։ Բացի մածունով աւանդական խմորէն կան նաեւ կրօնական ծիսական տարատեսակներ՝ խմորիչով եւ աղի (ասոնք վերջին շրջանին նորամուծութիւններ են)։

Թխուածքը կը պատրաստուի թաւայի վրայ, եթէ պատրաստուած է մածունով ու կը թխուի ջեռոցի մէջ, եթէ խմորիչով է կամ աղի։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պատրաստենք միասին. Խաչապուրի
Ստորոգութիւն:Վրացական խոհանոց
Ստորոգութիւն:Ազգային ուտեստներ
Ծաղիկ (շաբաթաթերթ)

«**Ծաղիկ**» (Հաճըն)․ ձեռագիր հայերէն եւ հայատառ թուրքերէն շաբաթաթերթ: Հիմնադիրը եւ հրատարակիչը եղած են Հաճընի Վարդանեան վարժարանի շրջանաւարտները եւ երիտասարդ մտաւորականները։

Հրատարակուած է 1880-ին միայն 10 ամիս: Խմբագիրը եղած է Մարտիրոս Սեքսենեան: Ունեցած է գրական, գիտական, առողջապահական յօդուածներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թերթեր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Հայ բժիշկ (ամսաթերթ)

«**Հայ բժիշկ**» (Պոսթոն), բժշկական, առողջապահական եւ գիտական ամսաթերթ։ 

Լոյս տեսած է 1924-1925-ին։ Տնօրէն-խմբագիրը եղած է Հ․ Ծովիկեան, իսկ խմբագիրը՝ Բ․ Ժամկոչեան։ Ան տպագրած է յօդուածներ հիւանդութիւններու, անոնց տարածման ու բուժման ձեւերու մասին եւ ծանօթացուցած է նոր դեղամիջոցներ։ Կարեւորութեամբ անդրադարձած է կանխարգելիչ բժշկութեան եւ մարմնամարզի դաստիարակութեան։

Հոն հրատարակուած են հայ բժշկութեան պատմութեան վերաբերեալ նիւթեր եւ «Բժշկա-առողջապահական հարցարան» բաժին մը։

## Ծանօթագրութիւններ
Հայ սիրտ (պարբերաթերթ)

«**Հայ սիրտ**» (Պոսթոն), գիտական, հասարակական, գրական, առողջապահական եւ մանկական եռամսեայ պարբերաթերթ:

Հրատարակուած է առաջին անգամ 1939-ին Պոսթոն եւ կը շարունակէ հրատարակուիլ մինչեւ օրս: Տարիներու ընթացքին հրատարակուած է տարբեր անունով, ինչպէս՝ «Հայ կարմիր խաչ» (1939-1946 ) եւ «Հայ օգնութեան միութիւն» (1946-1956): Հրատարակուած է հայերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով:

ՀՕՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան պաշտօնաթերթն է: Հոն տեղ գտած են ՀՕՄ-ի տեղեկագիրները, միութեան մասնաճիւղերուն գործունէութեան նիւթեր եւ յօդուածներ, առողջապահական եւ բժշկական գրութիւններ, հայրենասիրական եւ  բարոյագիտական յօդուածներ:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Բժիշկ (ամսաթերթ)

«**Բժիշկ**» (Տրապիզոն), բժշկական-առողջապահական հայերէն 16-24 էջերով ամսաթերթ:

Հրատարակուած է Տրապիզոն 1911-ին եւ Պոլիս 1912-14, տնօրէնութեամբ Վահան Ղազարեանի: Բովանդակութիւնը յատկանշուած է բժշկական զրոյցներով, ազգային հիւանդանոցի լուրերով, հայ բժիշկներու պաշտպանողական եւ թրքական հակահայ խտրականութեան դէմ գրութիւններով:

Տպուած է Սեռար եղբայրներու, Օննիկ Արզումանեանի Արաքս եւ Շանթ տպարաններուն մէջ։

## Ծանօթգրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Աստղիկ արեւելեան (ամսաթերթ)

«**Աստղիկ արեւելեան**», հայ իրականութեան մէջ առաջին հայ ամսաթերթը, որ պարբերաբար անդրադարձած է բժշկա-առողջապահական նիւթերու: Եղած է բարոյախօսական, բանասիրական, տնտեսագիտական, բնագիտական առողջապահական ամսաթերթ:

Հրատարակուած է 1855-56, ամիսը մէկ անգամ: Խմբագիրը եղած է Գաբրիէլեան Յովհաննէս: Հրատարակիչը՝ Պոլսոյ Մեսրոպեան ընկերութիւնը: Ունեցած է 16-20 էջ: Տպուած է Յովնաննէս Միւհէն-տիսեանի տպարանը:

Դադրած է հրատարակուելէ Մեսրոպեան ընկերութեան լուծարքով:

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդի իւղ

մինի|Վարդի իւղ, Տամասքենա վարդ ''Rosa damascena''
**Վարդի իւղ**, վարդի տարբեր տեսակներու թերթիկներէ ստացուած վարդաբոյր դեղնորակ հիմնական իւղ՝ քաղուած ջրաթորումի գործողութեան ընթացքին։  Կ՛ օգտագործուի յատկապէս բարձրորակ օծանելիք պատրաստելու համար։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Վարդի քաղում, Պարսկաստան․1887-ի նկարչութիւն, Հենրի Սիտոնս
Վարդի տարբեր տեսակներու մշակումը հաւանաբար ծագում ունի Պարսկաստանի Սասանեան Հարստութեան շրջանէն․ վարդը կը մշակուէր, որպէսզի վարդի իւղ, անուշահոտ եւ վարդաջուր ստացուի։  

Մինչեւ այսօր, աշխարհի չորս ծագերուն, վարդի իւղը անուշահոտերու հիմնական բաղադրութիւնն է։

Վարդի իւղը վարդաջուրին կողմնակի արտադրութիւն մըն է։  

Վարդաբոյրի գլխաւոր մոլեքիւլը «citronellol» (C10H20O) է։ Վարդի իւղը կը պարունակէ նաեւ ուրիշ մասնիկներ՝ մոլեքիւլներ, որոնցմէ գլխաւորներն են «β-Damascenona», «*beta*-Damascone», «ionone» եւ վարդի թթուիտ (ոքսիդ)**։**

Մօտաւորապէս 3.000 քիլօ ձեռքով քաղուած վարդի ծաղիկ անհրաժեշտ է, որպէսզի մէկ լիթր վարդի իւղ ստացուի։

### Բաղկացուցիչներ
Վարդի իւղ արտադրելու համար, վարդի երկու գլխաւոր տեսակներ կը մշակուին․-

* Տամասքենա վարդ *Rosa damascena,*  տամասքեան վարդ․ անոր մշակումը լայնօրէն տարածուած է Պուլկարիա, Սուրիա, Թուրքիա, Ռուսիա, Փաքիստան, Հնդկաստան, Ուզպեքիստան, Պարսկաստան եւ Չինաստան։
* Հարիւր թերթիկներով վարդ *Rosa centifolia,* կաղամբի նման վարդ․ մշակումը լայնօրէն տարածուած է Մարոք, Ֆրանսա եւ Եգիպտոս։

[ձախից|մինի|Ազգային Բազմարուեստարանի ցուցահանդէս․ վարդի իւղի մասին, [Սոֆիա, Պուլկարիա]]
Պուլկարական վարդի իւղը իր յատկանիշներով կը տարբերի մնացեալ վարդի իւղերէն։  Ան ունի մօտաւորապէս 283 յատկանշական բաղկացուցիչներ, ինչպէս օրինակ՝  

* Բաց դեղին գոյն ունի, կանանչագոյն երանգով,
* Խտութիւնը կը նմանի նուշի իւղին,
* Զօրաւոր բիւր ունի եւ սուր բալասանային համ,
* Հեղուկ եւ հաստատուն բաղակցուցիչներուն բաղադրութիւնը հիանալի է։

### Արտադրութիւն
Վարդի իւղի արտադրումին համար, անհրաժեշտ է բանուորներու մեծ թիւ մը․ բազմաթիւ ձեռքեր, որովհետեւ վարդի ծաղիկները ձեռքով կը հաւաքուին առաւօտ կանուխ՝արեւածագին, եւ նոյն օրը թորումը կը կատարուի։

    

## Տե՛ս նաեւ
Վարդաջուր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բուրաւէտ իւղեր
Ստորոգութիւն:Իւղեր
Turning To God (Դարձ առ Աստուած)

**Turning To God** (Դարձ առ Աստուած), բազմաբնոյթ գիրք մը։ հեղինակ՝ Արամ Ա. վեհափառ հայրապետ, լեզու՝ անգլերէն, էջերու թիւ՝ 200։ Գիրքը օրագրութիւն մըն է 2020 թուականի մարտ ու ապրիլ ամիսներու՝ պսակաձեւ ժահրի օրերու: 

Գիրքին մէջ հեղինակը շօշափած է զանազան բնոյթի նիւթեր` կրօնական, ընկերային, միջեկեղեցական, կենսոլորտային, նաեւ քաղաքական, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի կերպով աղերս ունին համաճարակի ստեղծած կացութեան եւ ընկերութեան դիմագրաւած տագնապներուն հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիրքեր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Օսման Քաւալա

**Օսման Քաւալա** (), թուրք հասարակական գործիչ, գործարար, «Անատոլու Քուլթիւր» հասարակական կազմակերպութեան հիմնադիր նախագահ, յառաջդիմական «Իլեթիշիմ» հրատարակչութեան, «Պիրիկիր» ամսագիրի սեփականատէր։

Ան ընդունած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ հայկական մշակոյթը ներկայացնող ձեռնարկներ կազմակերպած է: Պաշտպանած է Թուրքիոյ հայկական եւ միւս փոքրամասնութիւնները։

Քաւալան 2010-էն ի վեր իւրաքանչիւր Ապրիլ 24-ին Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներու ոգեկոչման ձեռնարկներու հիմնական կազմակերպիչը եղած է:

2013-ի ամրան մասնակցած է «Կեզի» զբօսայգիին մէջ տեղի ունեցած հակակառավարական ցոյցերուն եւ բանտարկուած է 2017 թուականի Դեկտեմբերին, որմէ ետք բազմաթիւ թրքական եւ միջազգային իրաւապաշտպան կազմակերպութիւններ բողոքած են անոր բանտարկութեան դէմ՝ պահանջելով, որվերջ տրուի անոր ապօրինի բանտարկութեան։

Քաւալա անակնկալօրէն ազատ արձակուեցաւ, 840 օրեր բանտարկուելէ ետք, սակայն, միայն քանի մը ժամ ետք, Պոլսոյ դատախազութիւնը որոշեց դարձեալ ձերբակալել Քաւալան, ոտնակոխելով դատարանին որոշումը։

Ան 24 ապրիլ 2016-ին այցելած է Հայաստան` յարգանքի տուրք մատուցելով Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* ՀԱՅԱՄԷՏ ԹՈՒՐՔ ԳՈՐԾԻՉ ՕՍՄԱՆ ՔԱՒԱԼԱՆ ԱԶԱՏ ԱՐՁԱԿՈՒԵՑԱՒ ԵՒ ՄԻ ՔԱՆԻ ԺԱՄ ԵՏՔ ԴԱՐՁԵԱԼ ՁԵՐԲԱԿԱԼՈՒԵՑԱՒ։
Լեւոն Ադեան

**Լեւոն Ադեան** (), հայ արձակագիր, Արցախի, Հայաստանի եւ Ռուսիոյ գրողներու միութիւններու անդամ, թարգմանիչ, հրապարակախօս։

## Կեսագրական գիծեր
Ադեան ծնած է ԼՂԻՄ Մարտակերտի շրջանի Չլտրան գիւղը եւ աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի լրագրական բաժանմունքը: Ան բռնի կերպով տեղահանուած է Պաքուէն: 

Ադեան հեղինակ է տասնեակ մը գիրքերու, որոնք հրատարակուած են զանազան լեզուներով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Օսիպ Մանտելշթամ

**Օսիպ Մանտելշթամ** (), ռուս գրող, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։ 

## Կենսագրական գիծեր
Մանտելշթամ ծնած է Վարշաւա, հրեայ վաճառականի մը յարկին տակ։ Հայրը, որ կաշիի առեւտրական էր, իրենց բնակութեան վայրէն արտագաղթի յատուկ թոյլտուութիւն ստանալով, Օսիպի ծնունդէն ետք, գաղթած են Ս․ Փեթերսպուրկ։

1900-ին, Մանտելշթամ ընդունուած է Թենիշեւսքիի դպրոցը, ուր վերապատրաստուած են կարեւոր գործիչներ: Անոր առաջին բանաստեղծութիւնները տպագրուած են դպրոցական տարիներուն (1907)։

1908-ի Ապրիլին որոշած է Ֆրանսա մեկնիլ եւ Սորպոն մտնել՝ գրականութիւն եւ փիլիսոփայութիւն սորվելու։ Սակայն յաջորդ տարի ան հեռացած է՝ ընդունուելու Հայտելպերկի համալսարան։

1911-ին ընդունուած է Փեթերսպուրկի համալսարան՝ մեթոտաբանութիւն սովորելու։ Մանտելշթամ իր առաջին բանաստեղծութիւնները հրատարակած է Ափոլոնի մէջ։

Ան գրած է բանաստեղծութիւններ եւ ուղեգրութիւններ՝ նուիրուած Հայաստանի եի հայութեան, որոնք արդիւնք էին 1930 թուականին այցելութեան իր կողակիցին հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հաւով ապուր

**Հաւով ապուր,** հաւէ պատրաստուող ջրալի ուտեստ է։ Կ՚եփուի դանդաղ կրակի վրայ։ Արգանակին կարելի է աւելցնել հաւի միսէ փոքր կտորներ, բանջարեղէն, մաքարոնեղէն (լապշա), հատիկաւոր մշակաբոյսեր, ինչպէս՝ բրինձ կամ գարի եւ այլ բաղադրիչներ։

## Պատմութիւն
Որոշ ժամանակ առաջ կը կարծէին, որ հաւի արգանակը կազդուրող եւ առողջացնող է. այն խորհուրդ կու տային հիւանդներուն՝ ենթադրելով, որ ապուրները հեշտ կը մարսուին։ Ք.Ա. առաջին դարուն յոյն բժիշկ Տիոսկորիտեսը, իր «De Materia Medica» դեղօրայքային բաղադրատոմսերու հաւաքածոյին մէջ գրած է նաեւ հաւով ապուրի մասին։ Աւիցեննան հաւի արգանակը կը համարէր հիւանդներու համար օգտակար, իսկ 12-րդ դարու եւրոպացի հոգեբան, աստուածաբան եւ բժիշկ Մայմոնիտը կը գրէ, որ հաւով ապուրը խորհուրդ կը տրուի որպէս առողջ սնունդ, ինչպէս նաեւ դեղանիւթ։

Հաւով ապուրի դեղային յատկութեան համոզուածութիւնը մտաւ նաեւ արեւմտեան խոհարարութեան աւանդութիւններուն մէջ։ Մասնաւորապէս, հաւով ապուրը յատուկ ձեւով կապուած է եւրոպական խոհանոցին հետ։ Այսպէս, արեւելեան Եւրոպայի մէջ հրեաները հաւը կ՚եփէին Ուրբաթ, իսկ ստացուած արգանակով շաբաթ օրը ապուր կը պատրաստէին, որ այդ ժամանակ կ՚օգտագործուէր որպէս վերականգնող միջոց։ Ապուրի ժամանակակից անուանումներէն մէկը «հրէական Բենզիլպենիցիլին»-ն է։

Հաւով ապուրի բաղադրատոմսը հրապարակուած է առաջին տպագրուած խոհարարական գիրքերուն մէջ, օրինակ, Փլատինի «De honesta voluptate et valetudine» գիրքը (1470)։ Յետագային, ապուրը վերսկսան պատրաստել 16-րդ դարէն։

## Առանձնայատկութիւն եւ բաղադրութիւն
Համաձայն ժամանակակից ուսումնասիրութիւններուն՝ հաւի ապուրը կրնայ ունենալ հանգստացուցիչ դեղամիջոցի եւ հակաբորբոքային ազդեցութիւն՝ մրսածութեան համար։ Սակայն «Однако ни одно» իրականացուցած ուսումնասիրութիւնները մինչեւ վերջ չեն պարզած, իսկապէս կը փոխուի՞ արդիւնքը հաւով ապուրի օգտագործման պարագային, այն կարեւոր ազդեցութի՞ւն կ՚ունենայ մարդոց մրսածութեան հիւանդութիւններուն ախտանիշի պարագային։

Կախուած պատրաստման եղանակէն՝ ապուրի քիմիական բաղադրութիւնը կարող է զգալիօրէն փոխուիլ։ Բայց ապուրի բուժող յատկութիւնը գիտականօրէն ապացուցուած է։ Ապուրի բաղադրութեան մէջ մտնող սպիտակուցներն ու վիթամինները դրական ազդեցութիւն ունին պեպտիդներու առողջութեան վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապուրներ
Ստորոգութիւն:Հաւեր
Ատոնիս Սամարաքիս

**Ատոնիս Սամարաքիս** (յուն․՝ Αντώνης Σαμαράκης, ), միջազգային համբաւի արժանացած յոյն արձակագիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ատոնիս Սամարաքիս ծնած է Աթէնք 1919-ին։  Սամարաքիս երբ կ՛ աւարտէ Վարվաքիօ Դպրոցը, ուսումը կը շարունակէ Աթէնքի համալսարանը, ուր իրաւաբանութիւն կ՛ ուսանի։  

Գերմանական գրաւման ընթացքին (Բ․ Համաշհարհային Պատերազմ) յունական ընդիմութեան մաս կազմած է։  1944-ին գերմանացիները զայն կը ձերբակալեն եւ մահուան կը դատապարտեն, սակայն կը յաջողի փախչիլ։  

1954-ին «Յոյս կը փնտռուի» *Ζητείται ελπίς* պիտակին տակ կը հրապարակէ իր առաջին բանաստեղծութիւնները։  Շնորհիւ իր ջանքերուն կը հիմնուի Պատանիներու Խորհրդարանը․ անպաշտօն ժողովահաւաքներ, որոնք կը կատարուին Յունաստանի Խորհրդարանի կեդրոնական դահլիճին մէջ եւ ուր բոլոր երիտասարդները խօսքի իրաւունքը ունին։

1963-ին կ՛ ամուսնանայ Էլենի Քուրեպանային հետ։

### Եունիսեֆի Բարիկամեցողութեան դեսպան
Մ․Ա․Կ․-ի «Աշխատանքի Միջազգային Ընկերութեան» իբրեւ փորձագէտ կ՛ աշխատի տարբեր երկիրներու մէջ եւ 1989-ին Եունիսեֆի Բարիկամեցողութեան դեսպան կը յայտարարուի։ 

## Գործեր
Ատոնիս Սամարաքիսի գործերուն մէջ նշմարելի է հասարակութեան, ընկերութեան գանգատի, պահանջի տարրը, որ կը պատկերացնէ իր անձնական մտահոգութիւնները ժամանակակից ընկերութեան ներկայ եւ ապագայ վիճակին համար։  Անոր գործերը թարգմանուած են 30-է աւելի լեզուներու։  Գլխուոր գործերն են՝

* Յոյս կը փնտռուի *Ζητείται Ελπίς* (1954)
* Ահազանգ *Σήμα κινδύνου* (1959)
* Կը մերժեմ *Αρνούμαι* (1961)
* Գաղափարներու գրասենեակ *Γραφείον Ιδεών* (1962)
* Սխալը *Το λάθος* (1965)
* Անցագիրը *Το Διαβατήριο* (1973)
* Բանավէճը *Η Κόντρα* (1992)
* Ինքնակենսագրութիւն *Αυτοβιογραφία* (1919-1996)

## Մրցանակներ

* Վիպագրութեան Պետական Մրցանակ, 1962, «Գաղափարներու գրասենեակ» (*Γραφείον Ιδεών)* գործին համար
* Գոստաս Ուրանի Մրցանակ, 1966, «Սխալը» (*Το λάθος)* գործին համար
* Ֆրանսայի Ոստիկանական Գրականութեան Մեծ Մրցանակ, 1970, «Սխալը» (*Το λάθος)* գործին համար
* Europalia, 1982, իր գործերուն համար
* Գիրերու եւ Արուեստի Ասպետի Խաչ, 1995
* Արուեստի եւ Գրականութեան Պետական Մրցանակ, 1995, Ֆրանսա

    

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Եունիսեֆ
Ստորոգութիւն:Գրագէտներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Յոյն գրողներ
Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1919 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:2003 մահեր
Ստորոգութիւն:Աթէնք ծնածներ
Պատանիներու Խորհրդարան (Յունաստան)

**Պատանիներու Խորհրդարան** *Βουλή των Εφήβων*․ Յունաստանի Խորհրդարանի դասստիարակչական ծրագիր։  Սկսած է գործել 1995-1996 դպրոցական տարեշրջանէն եւ ուղղուած է Յունաստանի տարածքին Միջնակարգի եւ Երկրորդական դպրոցներու բոլոր աշակերտներուն։

## Նպատակ
Պատանիներու Խորհրդարանի նպատակն է պատանիներուն եւ երիտասարդներուն մօտ զարգացնել դրական կեցուածք ընկերութեան հարցերուն հանդէպ, ինչպէս օրինակ` անոնց զգայնացնել ժողովրդապետութեան սկզբունքներուն, օրէնքներուն եւ արժէքներուն մասին։

## Մասնակցութիւն
Պատանիներու Խորհրդարանի կազմութեան համար, տարեկան հերթականութեամբ աշակերտները որոշ աշխատանքներ կը յանձնեն, որոնք ըստ այնմ կ՛ արժեւորուին։ Այս գործունէութենէն ետք (գրականութեան, երաժշտութեան եւ պատգամի սստեղծում մրցումներ),300 աշակերտ-ժողովական վիճակագրութեամբ կ՛ ընտրուին, կազմելով Պատանիներու Խորհրդարանը․ 260՝ Յունաստանի տարածքէն, 20 Կիպրոսէն եւ 20 յունական սփիւռքի դպրոցներէն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Youthparliamentgr2019.svg|Պատանիներու Խորհրդարանի կազմը, 2019-ին
Պատկեր:Youth Parliament Greece.png|Պատանի խորհրդարանականներ
Պատկեր:Hellenic Youth Parliament composition 2010.svg|Պատանիներու Խորհրդարանի կազմը, 2010-ին
       

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատանիներու խորհրդարան
Ստորոգութիւն:Յունաստանի Պատանիներու խորհրդարան
Լէանտրօ Տեսփույ

**Լէանտրօ Տեսփույ** (), արժանթինցի իրաւագէտ եւ մարդկային իրաւունքներու պաշտպան:

Տեսփույ մեծ ներդրում ունեցած է Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումի աշխատանքին` 1985-ին ՄԱԿ-ի ենթայանձնախումբի պատմական որոշումին մէջ, Էրիքա Տայէսի, Լուի Ժոանեթի, Թէօ Ֆան Պովենի եւ ուրիշներու կողքին:

Տասնամեակներ շարունակ ան մնացած է հայ ժողովուրդի ճակատագիրին ու նորագոյն պատմութեան ուղեկից։

## Միջազգային Գործունէութիւնը
Ան եղած է Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Մարդկային Իրաւունքներու Յանձնաժողովի յատուկ զեկուցիչը դատաւորներու եւ իրաւաբաններու անկախութեան հարցերով՝ 2003-ի Օգոստոսէն մինչեւ 2009-ի Յուլիսի վերջը։

Ան նաեւ եղած է Խտրականութեան Կանխարգիլման եւ Փոքրամասնութիւններու Պաշտպանութեան Ենթայանձնաժողովի Յատուկ Զեկուցիչ։

Տեսփույին եղած է հինգ հեղինակներէն մէկը զեկոյցի մը, որ կը վերաբերէր Միացեալ Նահանգներու կողմէ Գուպայի Կուանթանամօ Պէյի իր ռազմածովային բազային մէջ պահուած արտադատական գերիներուն դէմ գործուած մարդկային իրաւունքներու ոտնահարումներուն։

Ան կարեւոր դեր խաղցած է Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան համակարգին մէջ ծայրայեղ աղքատութիւնը որպէս մարդկային իրաւունքներու հարց ճանչնալու գործին մէջ։

2016-ին ան արժանացած է Քոնեքսի Պարգեւին (*Premio Konex*)։

2002-էն մինչեւ 2016, Տեսփույին եղած է Արժանթինի Հանրապետութեան Ազգային Գլխաւոր Լսարանի (*Auditoría General de la Nación*) նախագահը։

## Ծանօթագրութիւններ
Խոզուկ կամ ունկնախտ (մանկական վարակ)

**Խոզուկ կամ ունկնախտ** () ունկնագեղձի (parotid gland) ժահրային փոխանցիկ վարակ մը։

## Ունկնագեղձերը
Ունկնագեղձերը թիւով երկուք են. իւրաքանչիւրը կը գտնուի դէմքին մէկ կողմը, ականջին յառաջամասին եւ ծնօտին վրայ, եւ կազմուած է երկու մասէ՝ մակերեսային եւ խորունկ բլթակներէ (lobe)։ Այս երկու բլթակներուն մէջէն կ'անցնին դէմքի մկաններուն շարժման մայր ջիղերը եւ անոնց բաժանմունքները։ Ունկնագեղձի լորձունքը բերնին մէջ կը հոսի խողովակով մը, որ կը բացուի վերի ծնօտին երկրորդ աղօրիք ակռային դիմաց։

## Վարակում
Ունկնախտը կամ գայլացաւը հետեւանքն է ժահրի մը, որ կը փոխանցուի ուղղակի լորձունքի միջոցով եւ կամ օդին մէջ տարածուելով: Անիկա կը փոխանցուի հազալով, փռնգտալով եւ կամ հիւանդին պնակն ու դգալ-պատառաքաղը գործածելով։ 

Անիկա փոխանցիկ վարակ մըն է:

Վարակումէն ետք, ժահրը կը մնայ լորձունքին մէջ մէկ շաբաթ, ապա տեղի կ'ունենայ գեղձին ծաւալումը. ժահրը կրնայ թափանցել արեան, մէզին եւ ուղեղաջուրին։

## Ախտանշաններ եւ դարմանում
Ունկնակը կը պատահի ընդհանրապէս գարնան եւ ձմրան եղանակներուն. անիկա ընդհանրապէս երկկողմանի է, կը տեսնուի որեւէ մէկ տարիքի, առանց սեռի խտրութեան, սակայն՝ առաւելաբար 5-10 տարիքի միջեւ եւ մանչերուն յատկապէս։ Վարակումէն 7-14 օր ետք անհատը կ'ունենայ գլխացաւ, ախորժակի կորուստ, յոգնածութիւն եւ մեղմ ջերմ, հարբուխանման վիճակ, փորի ցաւ, երեսի ուռեցք, ջերմութիւն, բերնի չորութիւն, ուտելու եւ կլլելու դժուարութիւն. յաճախ տղաք կ'ունենան նաեւ ամորձիքներու ուռեցք, ցաւ եւ բորբոքում։ 

ժահրը կրնայ յարձակիլ մարմինի այլ գործարաններու վրայ, մասնաւորապէս՝ ուղեղին, ամորձիքներուն (testicles), ձուարաններուն (ovaries), ներքին ականջին եւ թոքերուն՝ յառաջացնելով բորբոքումներ։

Այս ժահրը հիւանդին արեան մէջ կը զարգացնէ հակամարմիններ, որոնց շնորհիւ հիւանդը կ'ունենայ երկարատեւ դիմադրողականութիւն (immunity), այսինքն ան երկրորդ անգամ նոյն հիւանդութիւնը չ'ունենար իր ամբողջ կեանքին ընթացքին։

Դարմանումը կ'ըլլայ՝ ֆիզիքապէս հանգիստ ընելով, առատ հեղուկ խմելով եւ հակաջերմ դեղեր առնելով։ Շրջան մը ետք, գեղձը կը ծաւալի բարձր ջերմի եւ ցաւի հետ միատեղ։ Ընդհանրապէս գեղձը կը վերագտնէ իր բնական երեւոյթը 2-3 շաբաթներու ընթացքին։ 

Ունկնակը կրնայ կրկնուիլ 2-3 շաբաթ ետք, մանաւանդ եթէ հիւանդը ֆիզիքապէս հանգիստ չընէ եւ շուտով աշխատանքի վերսկսի։ Նախընտրելի է, որ ունկնակ ունեցող անհատը մասնակի մեկուսացում ունենայ առողջ անձերէ, մինչեւ որ գեղձը վերագտնէ իր բնական երեւոյթը։ 

Ունկնախտը կանխարգելի է յատուկ պատուաստով մը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Մեծամօրի բնակավայր

մինի|Մեծամօր բնակավայրի միջնաբերդին պարիսպը
ձախից|մինի|Մեծամօր բնակավայրին մէջ գտնուած մետաղաձուլարանի հետքերը
**Մեծամօրի բնակավայր** կամ՝ Մեծամօրի հնաբանական վայր․ Արարատեան դաշտին, Արաքս գետի ձախ ափին մօտ հնագոյն բնակավայր, յայտնաբերուած 1965-ին, երբ կը կատարուին երկրաբանական պեղումներ։  Մեծամօրի բնակավայրը, Հայաստանի հնագիտական հարստութիւններէն մէկն է եւ գտնուած նիւթերը հին հայերուն կենցաղին, մշակոյթին մասին կը պատմեն։  Բնակավայրի տարածքին պեղուած հնաբանական իրերը կը զետեղուին Մեծամօրի պատմահնաբանական արգելոց-թանգարանին մէջ։

## Պատմական
[մինի|Միջնաբերդը եւ խորին ձախ՝ [Մեծամօրի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան|Մեծամօրի թանգարանը]]
Առաջին երկրաբանական պեղումներէն (1965-1967), լաւ վիճակի մէջ կը յայտնաբերուին բնակավայրին (քաղաքին) մետաղաձուլարանի ամբողջ համակարգը՝ հնոցներն ու հալոցը, որոնք կառուցուած են ժայռերուն մէջ։ Այդ պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուծ իրերէն, երկրաբան Կորիւն Մկրտչեան անհրաժէշտ կը նկատէ եւ յաջորդող պեղումներուն աշխատակազմին մէջ կը ներառնուին հնագէտներ։ 
ձախից|մինի|Մեծամօր բնակավայրին տարածքին մէջ գտնուած աստղադիտարանը
Բնակավայրին տարածքին գտնուած իրերը կը վկայեն թէ Ք․Ա․4-րդ հազարամեակէն Մեծամօրը եղած է մշակոյթի ծաղկուն կեդրոն մը․  գտնուած նիւթերէն, իրերէն, հնագէտները կը պարզեն թէ եղած է խոշոր բնակատեղի։  Անոր տարածքին մէջ գտնուած է միջնաբերդ մը շրջապատուած բարձր պարիսպով եւ վայր մը, որ այսօրուան չափանիշներով աստղադիտարան կարելի է նկատել:
մինի|Մեծամօր բնակավայրի դամբանադաշտը

### Ք․Ա․ 11-րդ մինչեւ 9-րդ դարեր
Մեծամօրը Արարատեան դաշտի արքունի քաղաքներէն եղած ըլլալու է եւ վարչաքաղաքական ու մշակութային կարեւոր կեդրոններէն մէկը։ Միջնաբերդին մէջ կեդրոնացուած են պալատական շինութիւնները, արտադրական համալիրները եւ տաճարական համալիրը՝ եօթ սրբատեղիներով։  Իսկ միջնաբերդէն 500 մեթր հիւսիս-արեւելք տարածուած դամբարանադաշտին մէջ պեղուած են կարմիր տուֆակերտ շրջաքարերով օղակուած հսկայածաւալ դամբարաններ, ուր թաղուած են ցեղային առաջնորդները, անոնց պատուին զոհաբերուած բազմաթիւ նժոյգներ, շուներ, մանր եւ մեծ եղջերաւոր անասուններ եւ նոյնիսկ ստրուկներ, ծառաներ։

1979-ին կատարուած պեղումներուն ընթացքին գտնուած են Բաբելոնի թագաւորներու պատկանող բացառիկ իրեր․ Ուլամ Պուրարիաշի գորտակերպ կշռաքարը (Ք․Ա․16-րդ դար) եւ Քուրիկալզուին պատկանող եգիպտական մեհենադրոշմ տեսքով կնիքը (Ք․Ա․ 15-րդ դար)։  Այս գտածոները կը վկայեն, թէ Մեծամօրը հնագոյն ժամանակներէն ի վեր եղած է առեւտրական ճանապարհներու խաչմերուկ․ կապած է Հիւսիսային Կովկասը Միջին Արեւելքին։

## Մեծամօրի թանգարանը
Բնակավայրի տարածքին հնաբանական պեղումներուն ընթացքին յայտնաբերուած նիւթերը կը զետեղուին Մեծամօրի պատմահնաբանական արգելոց-թանգարանին մէջ։

            
## Ծանօթագրութիւններ
Քէա

մինի|Քէա|ձախից
**Քէա** կամ Ծիա (յուն․՝ *Κέα)*,  Էգէական Ծովուն Քիքլատես կղզեխումբին հիւսիս-արեւմտեան կողմը գտնուող կղզի, Յունաստան։  Մեծութեամբ Քիքլատեսի 6-րդ կղզին է, իսկ բնակչութեան թիւով՝ 10-րդը։

## Տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Քէա․ հին դրամներ
Կղզիին տարածութիւնն է 131,693 քռ․քլ․ իսկ ծովեզրը՝ 88 քլ․։  Ամենաբարձր լեռն է Փրոֆիթիս Իլիաս 568 մ․։  Կղզին ունի Միջերկրական ծովուն ամենամեծ բնական նաւահանգիստներէն՝ խորշերէն, Այիու Նիքոլաու ծոցը։ 

Կղզիին տարածքին յայտնաբերուած են Նոր Քարի դարէն բնակավայրեր (Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակ), ինչպէս օրինակ՝ Քեֆալա բնակավայր, կղզիին հիւսիս-արեւմտեան մաս։ Քէա Մինոասեան քաղաքակրթութեան (Ք․Ա․ 1600 – 1400) կեդրոններէն մէկը եղած է։ Այդ կը փաստէ յայտնաբերուած հնագոյն բնակավայրը՝ Այիա Իրինի։
մինի|Քիքլատես․ Քէա ''Κέα -'' կը գտնուի Քիքլատեսին հիւսիս արեւմուտքը
ձախից|մինի|Քէա վարչական շրջան․ Քէային հիւսիս-արեւմուտքը՝ Մաքրոնիսոս
Հնագիտական պեղումներէն գտնուած են դրամներ (Ք․Ա․ 3-րդ դար), որոնք կը պատկերացնեն շուներ եւ ճառագայթող աստղեր․ կը փաստեն բնակիչներուն հաւատքը Սիրիոյին*։ 

*<u>Սիրիօ</u>․ Քէայի բնակիչները կը հաւատային [[Զեւս|Տիաս]] եւ Սիրիօ աստուածներուն եւ մատաղ կը մատուցանէին, յոյսով թէ ամառուան եղանակներուն զեփիւռ պիտի փչէ։*

## Ժողովրդագրութիւն
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, բնակչութեան թիւն է 2 455։  Կղզիին մայրաքաղաքն է Իուլիտա կամ՝ Հորա։  Նաւահանգիստն է Քորիսիա կամ՝ Լիվատի։  Կը գործեն 3 մանկապարտէզ, նախակրթարան, միջնակարգ եւ երկրորդական դպրոցներ։

### Մաքրոնիսոս
Մաքրոնիսոս վարչականօրէն կը պատկանի Քէա կղզիին։  Բնակիչներ չունի, միայն քանի մը հովիւներ իրենց հօտերով եւ նախիրներով ըստ եղանակի հոն կը գտնուին։

## Կղզիին վայրերը
Հանդարտ կղզի, գեղեցիկ ծովափներով։ Աթենացիները զայն կը նախընտրեն, որովհետեւ Աթէնքին մօտ է։ 

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Λέων της Κέας L1068118.jpg|Քէային առիւծը, (Ք․Ա․6-րդ դար)
Պատկեր:Temple of Athena (Karthaia).JPG|Աթինա աստուածուհիին նուիրուած տաճար
Պատկեր:Ioulida3.jpg|Իուլիտա
Պատկեր:S5020116.JPG
Պատկեր:Korissía auf Kea.jpg|Քորիսիա
Պատկեր:Kea (Tzia) beach.jpg|Ծովափներ
Պատկեր:Κούνδουρος Κέας.jpg|Քունտուրոս
Պատկեր:Kea tzia toward.jpg
Պատկեր:Κέα-Γυαλισκάρι.jpg|Իալիսքարի
Պատկեր:Ιουλίδα L1057500.jpg|Իուլիտա
Պատկեր:Ιουλίδα L1068244.jpg|իուլիտա
Պատկեր:Gr97KeaM03.jpg


     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Էգէական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատես
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Տարօնիկ

[մինի|Տարօնիկ գիւղը եւ [Մեծամօրի բնակավայր|Մեծամօրի բնակավայրի տարածքին գտնուող վիշապաքարերը՝ հին ժամանակներուն «կը հսկէին» ջուրի հոսանքը]]
**Տարօնիկ**․ Արարատեան դաշտի գիւղ, Հ․Հ․ Արմաւիրի կազմին մէջ։  Կը գտնուի Երեւանէն 35 քլ․ հիւսիս-արեւմուտք, Վաղարշապատէն (Էջմիածին) 8 քլ․ հարաւ-արեւմուտք։  

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Տարօնիկ․ ջրհաւաքի համակարգ
Տարօնիկ, բարձրադիր գիւղ մըն է, ծովի մակերեսէն բարձրութիւնը 845 մ․ է, իսկ բնակչութեան թիւն է 2 036։ 

Բնակչութիւնը կը զբաղի այգեգործութեամբ եւ անասնապահութեամբ։  Ջուրի մատակարարումը անբաւարար կը նկատուի եւ ջանք կը թափուի հարցը լուծելու։ 

Հին անունը Զէյվա* եղած է․ բնակչութեան մեծ մասը Արեւմտեան Հայաստանի շրջաններէն (Վան, Պիթլիս, Մուշ) գաղթականներուն թոռներ ու ծոռեր են։

*<u>Զէյվա</u>* *անունը կը վերաբերէ ժամանակին երկու հայաբնակ գիւղերու․ մին Արեւմտեան Հայաստանի Վանի նահանգին հարաւ-արեւմտեան մասին՝ Կարճկանի գաւառակ, իսկ երկրորդը Պատմական Հայաստանի Նախիջեւանի Շարուրի շրջանը աժմ Ատրպէյճանի սահմաններէն ներս [[Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն|Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն։]]*

Տարօնիկ գիւղին հարաւ արեւելեան մասին կը գտնուի Մեծամօրի բնակավայրը։  Հնագիտական պեղումներէն յայտնաբերուած հնավայրը, կը ցուցնէ թէ շրջանը բնակուած է Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակէն սկսեալ եւ եղած է մշակոյթի եւ առեւտուրի կեդրոն։  Ունեցած է աստղադիտարան, մետաղաձուլարան, միջնաբերդ, գերազմանատուն։  Գտնուած հնագիտական իրերը կը տեղադրուին Մեծամօրի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանին մէջ։

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Ruins of Armenian Metsamor city - panoramio.jpg|Տարօնիկ գիւղը եւ Մեծամօրի բնակավայրը
Պատկեր:Մեծամոր լիճ ջրագրական հուշարձան 01.jpg|Մեծամօր լիճ․ ջրագրական յուշարձան
Պատկեր:Դամբարանադաշտ.JPG|Տարօնիկ գիւղը եւ Մեծամօր բնակավայրի դամբանադաշտը
Պատկեր:Ջրաղաց Մեծամոր 01.JPG|հին ջրաղաց
Պատկեր:Մեծամորի թանգարան 02.jpg|Մեծամօրի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանին մուտքը
Պատկեր:Ձուլարաններ Մեծամոր 01.jpg|Մեծամօր բնակավայրին մէջ գտնուած մետաղաձուլարանի հետքերը․ Տարօնիկ գիւղի տարածք
Պատկեր:Պալատական համալիր 02.JPG|Մեծամօր բնակավայրին մէջ գտնուած պալատական համալիրի հետքերը․ Տարօնիկ գիւղի տարածք


### 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Զէյվա․ ուրիշ կիրաոումներ
Wordle

***Wordle*** կայքէջային բառի խաղ մըն է, ստեղծուած Ճոշ Ուարտըլի կողմէ: Խաղցողները պէտք է կռահեն 5-տառնոց բառ մը 6 փորձերով:

Մոխրագոյն տուփիկ մը կը նշանակէ թէ այս տառը չկայ բառին մէջ, դեղին տուփիկը կը նշանակէ թէ տառը կայ բայց կը գտնուի տարբեր տուփիկի մէջ, եւ կանաչ տուփիկը կը նշանակէ թէ տառը կայ բառին մէջ, եւ ճիշդ տուփիկին մէջ է: Խաղը շատ նման է Mastermind խաղին, սակայն Wordle խաղը կը նշէ որ տառերը ճիշդ են, որոնք ոչ: Ամէն օր նոր բառ մը կայ, եւ այդ բառը նոյնն է բոլոր խաղցողներուն համար: Խաղցողները կրնան իրենց արդիւնքը բաժնել զմայլիկներով:

Wordle խաղին արեւմտահայերէն տարբերկը գոյութիւն ունի՝ Բառիկ:

## Ծանօթագրութիւններ
Կիտրոնի տօնը

**Կիտրոնի տօնը** () ամէն տարի տեղի կ'ունենայ ձմրան վերջաւորութեան` Փետրուար ամսուան, Ֆրանսայի Մանթոն քաղաքին մէջ, Մանթոնի բարեկենդանին ընթացքին:

## Պատմութիւն
ԺԹ. դարու վերջաւորութեան կը ստեղծուի բարեկենդանի տողանցք մը` ձմրան քաղաքին մէջ քիչ մը շարժում ստեղծելու համար: 1920-ական թուականներուն քաղաքը դարձած է լեմոնի, նարինջի տարբեր տեսակներ արտադրող մեծ շրջան մը:
ձախից|մինի
Այս ձեւով, 1934 թուականին կը ծնի «Լեմոնի տօն»ը, որուն ընթացքին կը տողանցեն լեմոններով, նարինջներով ծածկուած տարբեր հսկայական կառոյցներ: Այս տարբեր նիւթեր ներկայացնող «արձաններ»ը կը կարօտին քսան թոն պտուղներու, որոնք կը բերուին Սպանիայէն, մէկ միլիոն ձգախէժէ կապերու, 15 օրուան աշխատանքի եւ մօտաւորապէս հարիւր հոգիներու մասնակցութեան:
## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն: Աւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Սովորութիւններ

Ստորոգութիւն:Տօներ
Ստորոգութիւն:Տօներ այբբենական կարգով
Քիմոլոս

մինի|Քիմոլոս
ձախից|մինի|Քիմոլոսմինի|Միլոս եւ շուրջը՝ ձախին Անդիմիլոս, աջին Քիմոլոս եւ Փոլիէղոս|ձախից|220x220փքս
**Քիմոլոս** (յուն․՝ Κίμωλος*)*,  Էգէական Ծովուն Քիքլատես կղզեխումբին հարաւ-արեւմտեան կողմը գտնուող կղզի, Միլոս կղզիին հիւսիսը, Յունաստան։  Նաւահանգիստն է՝ Փսաթիս։

## Տեղեկութիւններ

### Աշխարհագրութիւն

«Ամոն նեղուց»ը (լայնք՝ 1 քլմ․ կամ՝ 0,54 ծովային մղոն) կը բաժնէ Քիմոլոսը Միլոս կղզիէ։  Քիմոլոսին հիւսիս-արեւելքը կը գտնուի Սիֆնոս կղզին (7,45 ծովային մղոն հեռաւորութիւն), իսկ հարաւ-արերեւլքը՝ 1,07 ծովային մղոն հեռաւորութեամբ կը գտնուի Փոլիէղոս կղզին։  
ձախից|մինի|Փոլիէղոս
Միլոս եւ Փոլիէղոս կղզիներուն միջեւ կը գտնուին Քասելես, Այիոս Եորղոս, Փիթէ, Մանոլոնիսի եւ Այիոս Էֆստաթիոս (կամ Փիրղի) կղզիկաները․ վերջինին վրայ կայ փարոս մը որ կը ծառայէ նաւարկութեան՝ ապահով ճեղքելու համար «Փիրղի նեղուց»ը։

Քիմոլոս հնկանկիւն կղզի է, 7 մղոն տրամագիծով եւ 40 քլմ․ ծովեզրով։ Փիրէայէն Փսաթիս հեռաւորութիւնն է 89 ծովային մղոն (165 քլմ․)։

### Անուանում
Կղզին անունը յառաջացած է ճերմակ քարէն՝ քիմոլիա․ գրատախտակներուն վրայ գրելու համար կաւիճը։

### Բնակավայրեր
Քիմոլոսի (մեծամասնութիւնը բնակուած մինակ ամառուան՝ զբօսաշրջիկութեան շրջանին) բնակավյրերն են Փսաթի, Ղուփա, Րեմա, Քարաս, Փրասա, Ալիքի եւ Պոնացա։

## Պատմական

### Հնագոյն տարիներ
Քիմոլոս բնակուած է հնագոյն ժամանակներէն։  Ծանօթ էր նաեւ Էհինուսա անունով․ հաւանաբար կղզիին վրայ բազմաթիւ օձերուն համար։  Հին ժամանակներուն նաւակայքին հետքերը կը գտնուին Էլինիքա կոչուած վայրը։ Յունապարսկական պատերազմին ընթացքին մաս կազմած է Աթէնքի դաշինքին։մինի|Քիմոլոս, NATURA 2000
### Միջնադար - նորագոյն շրջան
Այս ժամանակաշրջանի պատմութիւնը հար ու նման է Քիքլատեսի պատմութեան։

## Ժողովրդակագրութիւն

### Վարչական
Կղզիին մայրաքաղաքն է Քիմոլոս *Κίμωλος* կամ Հորիօ Քիմոլուή *Χωριό Κιμώλου*։ 

Մնայուն բնակչութեան թիւն է՝ 911։

Կղզին մաս կը կազմէ Միլոս Շրջանային միաւորին։ Ունի առողջապահական կեդրոն, ոստիկանատուն, Նախակրթարան, Միջնակարգ եւ Երկրորդկան վարժարաններ, ինչպէս նաեւ դրամատուներ, նամկատուն։

Բնակիչներուն ապրուստը գլխաւորաբար զբօսաշրջիկութիւնն է (Զատիկի նախօրեակէն մինչեւ աշնան վերջը)՝ պանդոկներ, վարձու սենեակներ, ճաշարաններ, փոքր նաւերով պտոյտներ․․․։  Նաեւ կ՛ աշխատին իբրեւ նաւաստի, ձկնորս, առեւտրական եւ կղզիին ու Միլոսի  մետաղահանքերուն մէջ։ 

### Թանգարաններ
Կղզին ունի Հնագիտական եւ Ժողովրդակագրական թանգարանները։

    

## Տեսարժան վայրեր

Պատկեր:Kimolos Village 01.jpg|Հորիօ Քիմոլու
Պատկեր:Λιμάνι Κιμώλου.JPG|Նաւահանգիստը
Պատկեր:Kimolos, ruins of the Castle in the middle of the Chora 05.jpg|Քիմոլոս․ միջնաբերդին՝ Քասթրօ, աւերակները
Պատկեր:Kimolos, ruins of the Castle in the middle of the Chora 04.jpg|Միջնադարեան բերդին ներքեւը
Պատկեր:Φάρος Πολυαίγου.jpg|Փոլիէղոս․ փարոսը՝ NATURA 2000
Պատկեր:Psathi 04.jpg|Փսաթի նաւակայքը
Պատկեր:Psathi 01.jpg|Փսաթի
Պատկեր:Kimolos from Kastro of Milos, 152651.jpg|Քիմոլոս կղզին նկարուած Միլոսի Քասթրոյէն
Պատկեր:Windmills on Kimolos 01.jpg|Ջաղացքներ
Պատկեր:Windmills on Kimolos 10.jpg
Պատկեր:Cyclades Mill.jpg
Պատկեր:Kimolos 1.jpg
Պատկեր:View of Kimolos school.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արշալոյս Արարատեան (թերթ)

**Արշալոյս Արարատեան**, օրագիր քաղաքական, բանասիրական եւ առեւտրական։ Լոյս տեսած է 1840-87 թուականներուն (ընդհատուած է 1882-ի Յունիսէն 1883-ի Յունիսը), Զմիւռնիայ։  

Ունեցած է ներքին տեսութիւններու, արտաքին, առեւտրական, ազգային եւ լուրերու բաժիններ։ Տպագրած է բանասիրական նիւթեր, ուսումնական եւ բարոյախօսական յօդուածներ, վէպեր, գրական այլ ստեղծագործութիւններ, գրախօսականներ։ Արժէքաւոր են ազգային բաժինի նիւթերը։ 

Հայկական գաղթավայրերու վերաբերեալ յօդուածները ու բազմազան լուրերը, սկզբնաղբիւրի նշանակութիւն ձեռք բերած որոշ հրապարակումներ (Խաչատուր Աբովեանի «Աշխարհիկ բարբառ երեւանցի հայոց», 1850, № 360, Գաբրիէլ Պատկանեանի ուշ շրջանի բանաստեղծութիւնները եւ այլն)։ Լեզուն աշխարհաբար էր։ 

Թերթը լայնօրէն տարածուած է Կովկասի եւ հայկական գաղթավայրերու մէջ։ Ընդհատուած է 1886-ին, երբ թուրքական կառավարութիւնը բանտարկած է Յարութիւն Սվաճեանը։ Ծանր հիւանդ վիճակի մէջ բանտէն ազատած խմբագիրը վերսկսած է թերթի լոյս ընծայումը, սակայն շուտով, անոր մահէն ետք, լոյս տեսնելէ դադրած է։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* «Հայ Մամուլի Ցուցահանդէս» (1794-1964), Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, էջ 4։

Ստորոգութիւն:Մամուլ
Ստորոգութիւն:Թերթեր