open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քարադր

**Քարադր** (***քաղանդր, քաղաթր, քաղարդր, քաղադր, քաղդր, քարադրոս, քարարդ, քառադր, քաղարդ, քաղանդրոս, քարադրոն, կալատրիս***) (, )’ ըստ հռոմէական դիցաբանութեան, ձիւնաճերմակ թռչուն մըն է, որ կը կենայ թագաւորին տունը։ Կ՚ըսուի, թէ անիկա ի վիճակի է հիւանդութիւնը առնել ինքն իր մէջ ու ետ փախչիլ, ցրուելով հիւանդութիւնը եւ բուժելով թէ՛ ինքզինքը, թէ՛ հիւանդ անձը։ Քարադրի առասպելը միջնադարեան լաւագոյն նիւթերուն մաս կազմեց, որ բնորոշօրէն կը մատակարարէր քրիստոնէական բարոյականացում մը այն կենդանիներուն համար, որոնց մասին անոնք կը խօսէին։

## Ծագում
Տեսութիւն մը կայ, թէ քարադրը հիմնուած է իրական թռչունի մը վրայ։ Շնորհիւ այն նկարագրութիւններուն, թէ անիկա լման ճերմակ է եւ սեւ բան չունի իր վրայ, կարելի է, թէ անիկա հիմնուած էր աղաւնազգիներու վրայ, կամ թերեւս ջուրի թռչունի մը, ինչպէս արագիլը։ Արուեստի պատմաբան Լուի Ռէաւը հաւատաց, թէ ամենայն հաւանականութեամբ անիկա ճերմակ քարադր մըն էր։:

## Միջնադարեան կենդանագիրքերու մէջ
Միջնադարեան մեկնաբանութիւնները կը կեդրոնանային այս թռչունին ախտորոշիչ կարողութեան վրայ. եթէ անիկա նայի հիւանդին դէմքին, ապա հիւանդը կ'ապրի, իսկ եթէ երեսը շրջէ, հիւանդը պիտի մեռնի։ Ասիկա կը համապատասխանէ այն գաղափարին, թէ քարադրի հայեացքը հիւանդութիւնը կը քաշէ իր մէջ. ապա կ'ըսուի, թէ թռչունը կը թռչի դէպի արեւը, ուր հիւանդութիւնը կ'այրի ու կ'ոչնչանայ։

Քրիստոնէական բարոյախօսութեան մէջ Քարադրը կը ներկայացնէ Քրիստոսը, որ մաքուր ճերմակ է՝ առանց մեղքի սեւութեան որեւէ հետքի։ Թռչունը ցոյց կու տայ, թէ ինչպէս Քրիստոս երես կը թեքէ չզղջացող մեղաւորներէն եւ կը հեռացնէ զանոնք, իսկ անոնց՝ որոնց կը դառնայ իր դէմքով, կը բժշկէ ու կը վերականգնէ։ Երբեմն այս բարոյախօսութիւնը կը գործածուէր յատկապէս հրեաներու դէմ՝ նկարագրելու համար, թէ քանի որ հրեաները չհաւատացին, Քրիստոս իր դէմքը շրջեց անոնցմէ դէպի հեթանոսները՝ վերցնելով ու տանելով անոնց մեղքերը դէպի խաչը։

## Ծանօթագրութիւններ
Արփենիկ Նալպանտեան

**Արփենիկ Նալպանտեան** (), հայ գեղանկարչուհի։ Հայաստանի եւ Ռուսաստանի Դաշնութեան ժողովրդական գեղանկարիչ Տիմիթրի Նալպանտեանի քոյրը։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս։ Թիֆլիսի Գեղարուեստական ակադեմիոյ մէջ ուսանելու տարիներուն ծանօթացած է իր ապագայ ամուսինին՝ Եդուարդ Իսաբէկեանին հետ, որ այդ ժամանակ Երեւանէն տեղափոխուած եւ Թիֆլիսի մէջ ուսանած էր: 

1941 թուականին անոնք ամուսնացած եւ փոխադրուած են Երեւան՝ դառնալով Հայաստանի արուեստի նշանաւոր զոյգերէն մին, որ նաեւ ճանաչում ունեցած են Խորհրդային Միութեան մէջ: 

1946 թուականէն (համալսարանի հիմնադրման սկիզբէն) մինչեւ իր կեանքին վերջը Արփենիկ Նալպանտեան դասաւանդած է Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական համալսարանին մէջ: 

Դասախօսական եւ ստեղծագործական գործունէութեան զուգահեռ ան նաեւ քաղաքական եւ հասարակական կեանքի մասնակից եղած է, երկու անգամ ընտրուած է Երեւանի Քաղաքային խորհուրդի երեսփոխան, մասնակցած է համամիութենական ցուցահանդէսներու, իսկ 1957 թուականին ալ տոցենդի աստիճան ստացած է Մոսկուայի մէջ եւ այսպէսով՝ Խորհրդային Միութեան մակարդակով հռչակած իր ճանաչումը: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Կելլիպոլի ճակատամարտ

ձախից|մինի|Կելլիպոլի ճակատամարտի քարտէս
**Կելլիպոլի ճակատամարտ** (անգլ․՝ Gallipoli campaign)․ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Անթանթի ռազմական գործողութիւն։ Տեղի ունեցաւ 19 Փետրուար 1915-էն մինչեւ 9 Յունուար 1916։ Անթանթի ուժերուն նպատակն էր Կելլիպոլ թերակղզիին գրաւումը, որ մաս կը կազմէր օսմանեան կայսրութեան․ վերջինը Կեդրոնական ուժերուն միացած էր։ Ճակատամարտին ընթացքին, բրիտանական, ֆրանսական եւ գաղթային զօրագունդեր փորձեցին գրաւել Տարտանելի նեղուցը (Հելիսբոնտոս), որպէսզի վերականգնեն Ռուսական կայսրութեան ծովի ճամբով մատակարարումը։ 

## Պատմական ակնարկ
ձախից|մինի|Վոսբորի նեղուցը (կարմիր), Տարտանելը (դեղին)
Նաւային անյաջող ռմբակոծումներէ ետք, Անթանթի ուժերը փորձեցին ցամաք իջնել։ Սակայն այդ փորձն ալ ձախողութեամբ պսակուեցաւ։ Ութը ամիս բուռն կռիւներէ ետք, որոնց ընթացքին երկու կողմերն ալ անհամար զոհեր տուին, ներխուժողները նահանջեցին։ Ճակատամարտը օսմանեան բանակի մեծագոյն յաջողութիւններէն մէկն էր, իսկ դաշնակիցներուն՝ մեծագոյն ձախողութիւններէն։ 

## Ձախողութեան հետեւանքները
Ձախողութիւնը Լոնտոնի մէջ Ազատականներու կառավարութեան անկումը կ՛առաջացնէ եւ քննադատութիւններու դաշտ կը բանայ Ուինսթըն Չըրչիլին դէմ․ ան Կելլիպոլի ցամաքահանումի ջերմեռանդն էր։ 

Անթանթի ուժերուն պարտութեամբ, Հայոց Ցեղասպանութիւնը իր գագաթնակէտին կը հասնի։

Ցամաքահանումի անյաջող փորձերը կը պատճառեն Անթանթի ուժերուն ամրագրումը, Մակեդոնական ճակատին բացման ուշացումը ու Սերպիոյ անկումը։

Նոյն տարուան աշնան, պարտուած բանակները Մակեդոնական ճակատ կը փոխադրուին․ Սելանիկի ցամաքահանում։

Յունաստանի մասնակցութիւնը կամ ոչ Կելիպոլի ճակատամարտին, բանավէճ կ՛առաջացնէ Էլեֆթերիոս Վենիզելոս վարչապետին եւ Գոնստանտինոս թագաւորին միջեւ։

           

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պալքանեան ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Առաջին Պալքանեան պատերազմի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր
Փիւնիկ (թերթ, Թեհրան)

«**Փիւնիկ**», հասարակական, քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1979–1983 թուականներուն Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ճորճ Համբարչեան։

Հանդես եկած է Իրանական յեղափոխութեան հակադիր ուժերու դէմ, մերկացուցած է ԽՍՀՄ-ի ազգային քաղաքականութեան բացասական կողմերը։

«Կռունկ, խաբրիկ մը չունիս» խորագրով ներկայացուցած է Խորհրդային Հայաստանի առօրեան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իրանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Միքայէլ Պետրոս Գ․ Գասպարեան

**Միքայէլ Պետրոս Գ․ Գասպարեան** (), Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց երրորդ կաթողիկոս պատրիարք։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Հալէպ, եղած է անդամ Անտոնեան միաբանութեան: Հալածանքները իր արտաքին գործունէութիւնները սահմանափակած ըլլալով, ան նուիրուած է իր Աթոռին ներքին պայծառութեան:

Իր օրով, Զմմառի վանքը տակաւին եկեղեցի չունէր: Մեծագոյն հանդիսութիւնները (ձեռնադրութիւն, եպիսկոպոսական ժողով, թաղում) տեղի կ՚ունենային Քրէյմի Ամենափրկչեան եկեղեցիին մէջ:

Ան յաջողած է բարձրացնել վանական եկեղեցին (1761-1771), որուն աւելցուցած է ուրիշ կառուցումներ, եւ 1776-ին Զմմառի վանքը նկատուած է՝ իր շրջակայ լեռներուն վրայ, անվիճելիօրէն մեծագոյն կառոյցը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկէ պատրիարքներ
Քուրա (թերթ)

**«Քուրա»**, գրական-գեղարուեստական, երգիծական թերթ, վերջին համարը՝ տարեգիրք։

Մոսկուայի հայ պրոլետ. գրողներու «Քուրա» խմբակցութեան հրատչութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1923 եւ 1928 թուականներուն Մոսկուայի մէջ (3 համար)։ Խմբագիր՝ Գուրգէն Հայկունի։

Տպագրած է 1920-ական թուականներու խորհրդահայ գրականութեան, մշակոյթի եւ արուեստի ներկայացուցիչներու ստեղծագործութիւններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գրական պարբերականներ
Քաղաքական Զրուցակից (Հանդէս)

**«Քաղաքական զրուցակից»**, հասարակական-քաղաքական կիսամսեայ հանդէս (սկիզբը՝ ամսագիր)։ Մինչեւ 1989 թուականը՝ ՀԿԿ ԿԿ պրոպագանդայի եւ ագիտացիայի բաժնի հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1933-1991 թուականներուն Երեւանի մէջ (1934-1935 թուականներուն՝ «Պրոպագանդիստ», 1936–1965 թուականներուն՝ «Ագիտատորի բլոկնոտ», 1966–1971 թուականներուն՝ «Ագիտատորի եւ պրոպագանդիստի բլոկնոտ», 1972-1979 թուականներուն՝ «Ագիտատոր եւ պրոպագանդիստ», 1980–1989 թուականներուն՝ «Կուսակցական Խօսք», 1989 թուականէն՝ «Քաղաքական Զրուցակից»)։ Խմբագիրներ՝ Վ. Դաստակեան, Գինօ Շաղգամեան, Բալաբեկ Մարտիրոսեան, Դաւիթ Յարութիւնեան, Գրիգոր Սինանեան, Սարգիս Ղեւոնդեան, Խաչիկ Իսկանդարեան, Զաւէն Գրիգորեան, Սալոմէ Արեշեան, Արամ Հայրեան, Արամայիս Մնացականեան, Գուրգէն Յարութիւնեան, Արտեմ Քոթանջեան, Յակոբ Այվազեան, Ռոբերտ Խաչատրեան, Մուսայել Քոչարեան, Տաճատ Վարժապետեան, Գէորգ Մուրադխանեան, Գրիգոր Պետրոսեան, Վարազդատ Բզնունի, Վաչէ Ենգիբարեան, Կամօ Վարդանեան, Խաչիկ Յովակիմեան։

Լուսաբանած է ՀԿԿ գաղափարախօսական աշխատանքը, տպագրած է յօդուածներ Խորհրդային Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ միջազգային կեանքի վերաբերեալ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական ԽՍՀ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական լրատուական պարբերականներ
Քարաքաշեանց Քոյրեր (թերթ)

**«Քարաքաշեանց քոյրեր»**, 1-էջանոց ընծայագիր։

## Պատմութիւն
Տպագրուած է 1758 թուականին Վենետիկի մէջ՝ առանց տպարանի յիշատակութեան։ Բովանդակութիւնը՝ «Գիրքս այս շնորհեալ եղեւ միաբանութեանն Մխիթարեանց ի յերկուց քերց Քարաքաշեանց։ Յամի տեառն 1758. Յունուարի 10։ Ի Վենետիկ» (5,5 x 2,5 սմ)։ Քոյրերը հաւանաբար տպագրած են տուել այս ընծայագրի բազմաթիւ օրինակներ՝ փակցնելու համար իրենց նուիրաբերած գիրքերուն վրայ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայկական պարբերականներ
Պիսան Աուտա

**Պիսան Աուտա** (, ), պաղեստինցի լրագրող, ակտիվիստ, եւ տեսերիզ շինող: Ան ճանչցուած է ընկերային ցանցերու վրայ (մանաւանդ Instagram-ի) նկարելով եւ վաւերագրելով իր փորձառութիւնները, թէ՛ արաբերէնով եւ թէ անգլերէնով, Ղազայի ցեղասպանութեան ընթացքին, սկսեալ Հոկտեմբեր, 2023 թուականէն:

## Կեանքը եւ ասպարէզը
Պիսան Աուտա մեծցած է Պէյթ Հանուն: Ան իր համալսարանի վկայականը ստացած է առեւտրական ղեկավարութեան (Business Management) մէջ:

Պիսան աշխատած է շատ մը կազմակերպութիւններու հետ տարբեր հարցերու գծով, օրինակ՝ ան իր բաժինը բերած է Միացեալ Ազգերու Կազամկերպութեան սեռական հաւասարութեան ծրագրին: Ան նաեւ մաս կազմած է Եւրոպական Միութեան Կլիմայի բարելաւման ծրագրին:  

Պիսան Աուտան «Հաքաուաթի» անունով ծրագիր մը կ'արտադրէ «Roya TV»-ի վրայ: Անոր մէջ, ան կը պատմէ Պաղեստինի պատմութեան եւ մշակոյթին մասին: Պիսան նաեւ YouTube-ի վրայ դաստիարակչական տեսերիզներ կը հրապարակէ Պաղեստինի մասին:    

Մայիս, 2021 թուականին, Իսրայէլի եւ Պաղեստինի պատերազմին ընթացքին, Պիսան արտայայտած է միջազգային ուշադրութեան կարեւորութիւնը Ղազայի վիճակին մասին:     

## Ղազայի ցեղասպանութիւն (2023-ներկայ)
Ղազայի պատերազմի ընթացքին, որ յառաջացաւ Հոկտեմբեր, 2023 թուականին, Պիսան Instagram-ի վրայ միջազգային ուշադրութիւն ստացաւ իր տեսերիզներուն եւ պատմած դէպքերուն համար: Անոնց մէջ, ան կը նկարագրէ քաղաքացիներուն ամէնօրեայ փորձառութիւնները եւ դժուարութիւնները, օրինակ ռմբակոծութիւնները կամ ուտելիքի եւ դեղի պակասը: Ան ճանչցուեցաւ իր տեսերիզներուն առաջին բառերով՝ «Անունս Պիսան է, ես Ղազայէն եմ, եւ ես դեռ ողջ եմ»: Իր տեսերիզները ընդհանրապէս կ'ըլլան անգլերէնով, քիչ մը արաբերէնով: Անոր գործերը տարածուած են BBC News, Al Jazeera, եւ ABC News-ի լրատուներու կողմէ: Մինչեւ Մայիս, 2024 թուական՝ Պիսան արդէն ունէր 4,1 միլիոն հետեւող:  

## Մրցանակներ
Չնայած իր դժուարութիւններին, Պիսանն արժանացաւ միջազգային «Էմմի» մրցանակին՝ նորութիւններու եւ վաւերագրական ֆիլմերու համար՝ իր «Ես Պիսանն եմ Ղազայէն եւ դեռ կենդանի եմ» յուզիչ ռեպորտաժի համար։ Անոր յաղթանակին մասին յայտարարուեցաւ Չորեքշաբթի երեկոյեան՝ Հեռուստատեսային արուեստներու եւ Գիտութիւնների Ազգային Ակադեմիային կողմէ կազմակերպուած 45-րդ ամէնամեայ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ։

Պիսանի կողմէ պատրաստուած զեկոյցը կը պատմէ իր ընտանիքին հետ Ղազայի բաժնին մէջ ռմբակոծութիւններու տակ տեղահանուելու իր փորձին մասին եւ արժանացած է «Լաւագոյն կարճ լրատուական պատմութիւն» մրցանակին։ Չնայած անոր թեկնածութիւնը ետ վերցնելու պահանջով զրպարտչական արշաւներուն եւ սիոնիստական ​​կազմակերպութիւններու կողմէ գործադրուող ճնշման, Պիսանի ձայնը յաջողութեամբ ճեղքեց լրատուամիջոցներու շրջափակումը եւ հասաւ լայն համաշխարհային լսարանի։

Զեկոյցի ընդգրկումը «Լաւագույն կարճ պատմուածք» մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ անցեալ տարուայ Յուլիսին առաջացուց առարկութիւններու ալիք, ին որ յետագային յանգեցուց Օգոստոսին մրցանակի կազմակերպիչներուն անոր առաջադրումը չեղարկելու պաշտօնական փորձերու։ Սակայն Ակադեմիան մերժեց այդ ճնշումները, հաստատելով իր յանձնառութիւնը մամուլի ազատութեան եւ ճշմարտութիւնն ըսելուն։

## Ծանօթագրութիւններ
Միխայիլ Նայիմէ

**Միխայիլ Նայիմէ** (, ), լիբանանցի բանաստեղծ, արձակագիր, քննադատ եւ իմաստասէր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լեռնալիբանանի Պիսքենթէ գիւղը:

Բազմաթիւ մրցանակներու արժանացած եւ շուրջ երկու տասնեակ լեզուներու թարգմանուած Միխայիլ Նայիմէ արաբերէն եւ անգլերէն (4 հատոր) լեզուով մշակած է գրական բոլոր սեռերը:

## Աշխատութիւններ
Իր գլխաւոր գործերն են․

* «Կար ու չկար»,
* «Միրտատի գիրքը» (1948),
* «Ով որդի ադամի» (1969),
* «Եօթանասուն»  (1960),
* «Քրիստոսի ներշնչումէն» (1974), եւայլն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», թիւ 1, 1998 , էջ 121։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Քննադատներ
Վուրինոս

**Վուրինոս** (յուն․՝ Βούρινος)․ Մակեդոնիոյ լեռնաշղթայ, Յունաստան։ Կը գտնուի Քոզանի եւ Ղրեվենա նահանգներուն միջեւ։ Լեռը արեւմուտքէն շրջապատուած է Ալիաքմոնաս գետէն։ Երկարութիւնը 30 քլ է։ Բարձրագոյն գագաթը 1․866 մ․ է։ Անտառապատ լեռնաշղթան է, որուն բարձրագոյն մասը արօտավայրերով պատուած է։  

ձախից|մինի|Վուրինոս

## Բուսական աշխարհ
Լեռը հարուստ է անտառներով եւ արօտավայրերով։  
մինի|Վուրինոս․ արօտավայրերը

## Բնապահպանում
Վուրինոս  Natura 2000-ի պահպանուած շրջան է  (արձանագրուած՝ GR1330001)։

## Հանքային հարստութիւն
Լեռան արեւելեան լանջերուն յայտնաբերուած են հին Սքիդրայի շրջանին մէջ հնադարեան մետաղագործութեան հետքեր, որոնք կը փաստեն հանքերու գոյութիւնը։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Բիէրիա Օրի

**Բիէրիա Օրի** (յուն․՝ Πιέρια Όρη)․ Մակեդոնիոյ լեռնաշղթայ, Յունաստան։ Կը գտնուի Բիէրիա, Քոզանի եւ Իմաթիա նահանգներուն միջեւ, Ողիմպոս լերան հիւսիս-արեւմուտքը։ Բարձրագոյն գագաթն է Ֆլապուրօ՝ 2․188 մ․։   
ձախից|մինի|Ցիայրիա լիճ, Բիէրիա Օրի
Անտառապատ լեռնաշղթայ է։ Ունի արահետներ եւ բնավայրն ու տեսարանը իւրայատուկ են։ Ձմեռուան ամիսներուն մինչեւ գարնան սկիզբներուն ձիւնով ծածկուած է։   

Ուրիշ բարձր գագաթներն են՝ Թուրլա (2.104 մ․), Ավդելա (2.049 մ.), Արվանիթիս (2.023 մ.), Բլաքա (1.938 μ.), Խթենի (1.791 մ.) եւ Բենտէ Բիրղի (1.710 մ.)։  

## Բուսական աշխարհ
մինի|PIERIA ORI (GR1250002 - SCI) - Natura 2000,
ձախից|մինի|Բիէրիա Օրի․ Մուսաներուն հովիտը
Բիէրիա Օրի հանրածանօթ են իրենց հարուստ բուսական աշխարհով, մանաւանդ՝ դիւրաթափ անտառներով, ինչպէս նաեւ վայրի ծաղիկներով։ Լեռնաշղթան հարուստ է ծառերու տեսակներով։ Ինչպէս օրինակ՝ շագանակենի, հաճարենի, կաղնենի, սեւ ու կարմիր սոճի։ Աւելի ցած տարածքներուն կը հանդիպինք թուփերու եւ տերեւաթափ ծառերու։  

## Դիցաբանութիւն
Յունական դիցաբանութեան համաձայն, թիւով ինը Բիէրիդես մուսաները՝ բանաստեղծութեան, երգի եւ պարի պահպանիչները, հիացան Բիէրիա Օրիի բնութեամբ եւ հոն հաստատուեցան։ Անոնց քաղցրահնչիւն երգը կ՛արձագանգէր գագաթներուն եւ ձորերուն, մինչեւ որ մրցոյթի մը ատեն, կը անոնք կը պարտուին Էլիքիոնադես մուսաներէն եւ թռչուններու կը փոխակերպին։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստնի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Քոզանի

**Քոզանի** (յուն․՝Κοζάνη)․ Մակեդոնիոյ քաղաք, մայրաքաղաք Քոզանի Շրջանային Միաւորին, Յունաստան։ Կառուցուած է Վերմիօ, Վուրինոս եւ Բիէրիա Օրի լեռնաշղթաներուն միջեւ։ Կը գտնուի ծովու մակերեսէն 720 մ․ բարձրութեան վրայ եւ Բոլիֆիթոս լիճին 15 քլ հիւսիս-արեւմուտքը։ Ըատ 2021-ի մարդահամարին, քաղաքը ունի 42 316 բնակիչ։ Հնաբանական պեղումները կը հաստատեն թէ Քոզանի բնակուած է Երկաթի դարաշրջանէն։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Հնաբանական պեղումները յայատնաբերած են Էլիմիա հնադարեան քաղաքին աւերակները։ Քոզանի քաղաքին մասին առաջին նշումը արձանագրուած է 1528-ի սուլթանական ֆիրմանի մէջ, իբրեւ բնակավայր որ ունէր 91 տուն, 23 անամուս եւ 15 այրի կիներ։ 

Քոզանիին բնակիչները մասնակցած են Յունաստանի 1821-ի Ազատագրական պայքարին։ 1904-ի մարդահամարը կը ցուցնէ թէ քաղաքին մէջ կը բնակէին 12 350 յոյն։

Մակեդոնական պայքարի շրջանին, Քոզանիի բնակիչներն ալ մասնակցած են։ Քաղաքը օսմանեան լուծէն կը ձերբազատուի 11 Հոկտեմբեր 1912-ին, երբ յունական բանակը յաղթական քաղաք կը մտնէ Սարանտաբորօ ճակատամարտէն ետք։ 

Բարեկենդանի օրերուն Քոզանի քաղաքին մէջ տեղի կ՛ունենան զանազան աւանդական ելոյթներ, ինչպէս օրինակ տօնական ճրագվառը՝ «ֆանոս» (φανός)։ Քաղաքին թաղամասերու մէջ մարդիկ ճրագվառ կ՛ ընեն, կը պարեն, գինի կը խմեն եւ մսեղէն կը սպառեն։

## Եղբայրացած քաղաքներ
Քոզանի եղբայրացած է հետեւեալ քաղաքներուն հետ․-

Պրիսթոլ, Քենեքթիքաթ, Ա․Մ․Ն․

Իասիօ, Ռումանիա

Թարկովիցէ, Պուլկարիա

Մոսֆիլոթի, Կիպրոս

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kozani map.png|Քոզանիին դիրքը
Պատկեր:Fanos.jpg|Ֆանոս՝ բարեկենդանեան ճրագվառ
Պատկեր:Aliakmonas bridge.jpg|Բոլիֆիթոս լիճին վրայ կամուրջ
Պատկեր:NaosAgiouNikolaou2017 2.jpg|Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցի
Պատկեր:Mouseiokoz.jpg|Ժողովրդագրական թանգարան
Պատկեր:Αρχοντικό της Κοζάνης, Αίθουσα υποδοχής, Μέσα 18ου αιώνα, Μουσείο Μπενάκη-1.jpg|Ազնուական տան մը հիւրասենեակը
Պատկեր:Kozani new square - Flickr - Nick-K (Nikos Koutoulas).jpg|Նիքիս հրապարակ
Պատկեր:Villa Lassani in Kozani, Greece.jpg|«Լասանի» առանձնատուն․ այժմ կը հիւրասիրէ քաղաքապետութեան քարտէսներու ծրարներու արխիւը


   

Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներու ցանկեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Վերմիօ

**Վերմիօ** (յուն․՝ Βέρμιο)․ Մակեդոնիոյ լեռնաշղթայ, Յունաստան։ Հին անունն է Դոքսա։ Կը գտնուի Քոզանի, Իմաթիա եւ Բելա նահանգներուն միջեւ։ Բարձրագոյն գագաթը 2․065 մ․ է։ 

## Բուսական աշխարհ
Լեռը հարուստ է անտառներով եւ ծառերու տեսակներով։ Ինչպէս օրինակ՝ մայրի, շագանակենի, գումարիա, հաճարենի, սոճի, նոճի եւ հոլի։ Աւելի ցած տարածքներուն կը մշակուին դեղձենիներ, խնձորենիներ եւ կեռասենիներ։ 
մինի|Այիու Բնեւմաթոս մատուռը, Վերմիօ լերան համանուն գագաթին վրայ|ձախից
Բուսական աշխարհը նաեւ հարուստ է խոլորձիներով, սպիտակ թէյով, երիցուկով։ Իսկ աւելի ցած տարածքներուն կը հանդիպինք դոգնիներու, սեւ հաղարջներու, վացինիներու եւ Նաուսայի ինը տերեւներով երեքնուկներու։

## Բնապահպանում
Վերմիօ լեռը  Natura 2000-ի պահպանուած շրջան է, արձանագրուած՝ GR1210001 եւ 254 քմ² տարածութեամբ։

## Հանքային հարստութիւն
Լեռան արեւելեան լանջերուն յայտնաբերուած են հին Սքիդրայի շրջանին մէջ հնադարեան մետաղագործութեան հետքեր, որոնք կը փաստեն հանքերու գոյութիւնը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Βέρμιο 16.jpg|Վերմիօ
Պատկեր:Ride your horse.jpg|Ազատ ձիեր լերան վրայ
Պատկեր:Δένδρα όρους Βερμίου.jpg|Կաղնենի
Պատկեր:Mount Vermion Campanula sp.jpg|Կապոյտ զանգակիկ
Պատկեր:Παιώνια ένα σπάνιο αγριολούλουδο του Βερμίου.jpg|Պիոն
Պատկեր:Vrahos2013051212test.jpg
Պատկեր:Βάθρα Μεταμόρφωσης.jpg
Պատկեր:Βέρμιο 47.jpg
   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ
Ստորոգութիւն:Լեռներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լեռներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Լեռներ
Էլիմիա

**Էլի՛միա** կամ **Էլիմիոթիս** եւ կամ **Էլիմի՛ա** (յուն․՝ Ελίμεια կամ Ελιμιώτις եւ կամ Ελιμία)․ Վերին Մակեդոնիոյ հին շրջան։ Անունը առած է իր բնակիչներէն՝ Էլիմիոթես եւ կամ Էանես։ Շրջանը կը տարածուէր Ալիաքմոնասի միջին հովիտին շուրջ (աշխարհագրականօրէն՝ այսօրուան Ղրեվենոն եւ Վօիու շրջանները)։ Սահմանակից էր հիւսիսէն եւ հիւսիս-արեւմուտքէն Էորդէային եւ Օրեսթիդային հետ, արեւմուտքէն Բարավէային հետ, հարաւէն եւ հարաւ-արեւմուտքէն Թեսալիային (Բերէվիայի եւ Թիմֆէայի շրջաններ) հետ, իսկ արեւելքէն Բիէրիային հետ։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Էլիմիա եղած էր ինքնիշխան թագաւորութիւն մինչեւ իր միացումը Մակեդոնական թագաւորութեան հետ, Ալեքսանդրոս Ա․ ժամանակ։ Աւելի ետք, Մակեդոնիոյ Փիլիպոս Բ․ թագաւորը, վերջնականապէս զայն կը կպցնէ Մակեդոնական թագաւորութեան։

Մեծն Աղեքսանտրի պարսիկներուն դէմ Ասիա արշաւանքին, Մակեդոնական փաղանգներուն կից, կար նաեւ Էլիմիոթոններուն Կարգը, 1 500 զինեալներով։ 

Արեւմտեան Մակեդոնիոյ մէջ յայտնաբերուած արձանագրութիւններէն, մօտաւորապէս 500 մարդանուններ (յունական, հռոմէական, եւ այլն) գրուած են հին Էլիմիոթիդա լեզուով։ Այդ կը վկայեն նաեւ նոյն շրջանին մէջ (ամբողջ արեւմտեան Մակեդոնիա) հնաբանական յայտնաբերումներ, արձանագրութիւններ եւ պաշտամունքի վայրեր։ Էլիմիա հռոմէական կայրութեան ընթացքին եղած է մետաղի գործունէութեան կարեւորագոյն կեդրոնը, ըստ յայտնաբերուած բազմաթիւ մետաղագործութեան հետքերէն եւ իրերէն։մինի|Մակեդոնական թագաւորութեան քարտէսՄայրաքաղաքը եղած է Էանի։ Ուրիշ կարեւոր քաղաքներ եղած են․

Էլիմա (*Ελύμα)* ըստ Արիանոսին, Թուքիդիդիսին եւ Ստրապոնին։

Ֆիլաքես,

Էրաթիրա,

Օվլոսթենոն, եւ այլն։

## Մայրաքաղաքը
Էլիմիային մայրաքաղաքը եղած է Էանի (կամ Էանա)։ ժամանակակից Էանի քաղաքէն 1,5 քլ հեռու։ Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են շքեղ առանձնատուներ, արձաններ, թագաւորական դամբաններ եւ համայնքային շէնքեր։

## Երեւելի անձեր
Անտիղոնոս Միականի Ք․Ա․382 - Ք․Ա․301, ազնուական եւ Մեծն Աղեքսանտրի զօրավար․

Արբալոս, Մախաթային որդին․

Քալաս, Փռիւկիոյ՝ սպայ եւ Մեծն Աղեքսանտրի սատրապ․

Քինոս, Մեծն Աղեքսանտրի սպայ․

Քլէանդրոս, Մեծն Աղեքսանտրի սպայ․

Բոլեմոքրաթիս, ազնուական եւ Քինոսին հայրը։

## Տե՛ս նաեւ

** Վոթիէա
** Հին Բելա
** Էորդէա
** Լիկիսթիդա
** Անօ Քլինես
** Թրոբէուհոս
** Մելիթի
** Ալորոս
** Բելա
** Միեզա
** Աթալանտի( Վոթիէա)
** Քիրոս (Մակեդոնիա)
** Իխնէ
** Իխնէ (Միջագետք)
** Եւրոբոս
** Եւրոբոսի գուրոս
** Սքիդրա
** Էդեսա
** Էդեսա (Միջագետք)
** Վերղինա
** Հին Էղես

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Հին շրջաններ այբենական կարգով
Լիկիսթիդա

**Լիկիսթիդա** (յուն․՝ Λυγκηστίδα)․ Վերին Մակեդոնիոյ հին շրջան։  Կը գտնուէր Էրիղոնաս գետին հովիտին հարաւ-արեւմուտքը եւ կ՛ընդգրկէր այսօրուան Ֆլորինա նահանգին մեծ մասը։ Սահմանակից էր արեւմուտքէն Օրեսթիդային հետ եւ արեւելքէն Էորդէային եւ Ալմոբիային հետ։ Անոր բնական սահմանները եղած են՝ Վարնունտա եւ Վերնօ (Վիցի) լերները, իսկ արեւելքէն՝ Վորաս (Քայմաքցալան)։ Գլխաւոր քաղաքը եղած է Իրաքլիա Լիկիսթիս, հիմնուած Ք․Ա․ 4րդ դարու կէսերուն, Մակեդոնիոյ թագաւոր Փիլիպոս Բ․ Մակեդոնացիին կողմէն, երբ ան արդէն գրաուած էր ամբողջ շրջանը եւ զայն միաւորած Մակեդոնիոյ թագաւորութեան։

## Պատմական տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Լիկիսթիդա
Առաջին բնակիչները Լիկիսթիները եղած են, որոնք ըստ Էքաթէոս Միլիսեցիին Մոլոսոս էին (հին յունական ցեղ, որ շրջանին մէջ հաստատուած ին Միկինեան ժամանակաշրջանին)։ Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են նախապատմական եւ նաեւ Միկինասեան բնակավայրերու հետքեր։ 
մինի|Ըստ Ստրապոնի, Իրաքլիա եղած է Լիկիսթիդային ամէնէն կարեւոր քաղաքը
Լիկիսթիդան չմիացած Մակեդոնական թագաւորութեան, ունեցած է նշանակելի թագաւորական հարստութիւն։ Հին աղբիւրները կը վկայեն թէ կը զբաղէին որթատունկի մշակումով։ 

Հին արձանագրութիւններ եւ հնաբանական յայտնաբերումներ կը վկայեն թէ քաղաքը չաստուածներու պաշտամունքի կարեւոր վայր մը եղած է, ինչպէս օրինակ՝ Տիասի, Էրմիսի, Աթինային, եւայլն։ 

Լիկիսթիս եղած է հանքանիւթերով հարուստ շրջան եւ հաւանաբար Վերնօ լերան արեւելեան ստորոտին կար կարեւոր մետաղագործութեան կեդրոն, Անօ Քլինես, Բրոթի, Թրոբէուխոս, Սքոբոս, Ախլադա, Մելիթի եւ Նէոխորաքի գիւղերուն մօտ։

  

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Վոթիէա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Ալորոս
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան շրջաններ այբենական կարգով
Էորդէա

**Էորդէա** (յուն․՝ Εορδαία)․ Վերին Մակեդոնիոյ հին շրջան։ Անունը յառաջ եկած է Բելասղիներուն Էորդա աստուածուհիէն։ Շրջանը կը տարածուէր ժամանակակից համանուն քաղաքին հովիտին։ Սահմանակից էր արեւմուտքէն Օրեսթիդային հետ, հարաւէն Էլիմիային հետ, հիւսիսէն Լիկիսթիդային հետ եւ արեւելքէն Վոթիէային հետ։ Անոր բնական սահմանները եղած են՝ արեւելքէն Վերմիոյին լեռնաշղթան եւ արեւմուտքէն Ասքիօ եւ Վերնօ լերները, տալով հին շրջանին բնական հսկայ բերդի մը։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Էորդէային առաջին բնակիչները Բելասղիները եղած են, որոնք հաւանաբար իւրացուեցան յունական Էորդես ցեղէն։ Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են նախապատմական եւ նաեւ Միկինասեան բնակավայրերու հետքեր։
ձախից|մինի|Վեղոթիթիդա լիճին շուրջ կը գտնուին հնաբանական կարեւոր վայրերը
Էորդէա եղած էր ինքնիշխան թագաւորութիւն եւ առաջիններէն եղած է որ արագօրէն միացած է Մակեդոնական թագաւորութեան հետ։ 

Հին արձանագրութիւններ կը վկայեն չորս կարեւոր քաղաքներ․- 

Էորդէա, Վեղորիթիդա լիճի ափին․ քանդուած է Գ․ դարուն։ 

Արնիսա, հաւանաբար ժամանակակից քաղաքին վայրին մէջ։ 

Վոքերիա, լիճին հիւսիսային հնաբանական վայրերէն մէկուն մէջ։ 

Քելի, Վեղոթիթիդա լիճին հարաւը։

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Վոթիէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Ալորոս
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Հին շրջաններ այբենական կարգով
Ճամալպուր

**Ճամալպուր** քաղաք մըն է, որ գտնուի Մայմենսինկի բաժինին մէջ, Հին Պրահմապութրա գետի եզերքը։ Անիկա Ճամալպուրի գաւառին եւ Ճամալպուր Սատար ենթագաւառին վարչական կեդրոնն է։ 2022 թուականին Պանկլատէշի մարդահամարին համաձայն, Ճամալպուրի բնակչութիւնը կը կազմէ 158,873 հոգի։ Այսպիսով անիկա կը դառնայ Պանկլատէշի 31-րդ ամէնամեծ քաղաքը։

## Յղումներ
Թրոբէուխոս

**Թրոբէուխոս** (յուն․՝Τροπαιούχος), Ֆլորինա քաղաքապետութեան գիւղ, Ֆլորինա Շրջանային Միաւոր, Արեւմտեան Մակեդոնիոյ Շրջան, Յունաստան։ Հին անունը Մախալաս եղած է։

## Տեղեկութիւններ
Թրոբէուխոս գիւղը կւ գտնուի ծովու մակերեսէն 690 մ․ բարձրութեան վրայ եւ կը գտնուի Ֆլորինա նահանգին հիւսիսային մասը, Յունաստանի եւ Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան սահմանին վրայ։ Ըստ 2021-ի մարդահամարին, բնակչութեան թիւը 291 է։

 

## Տե՛ս նաեւ

* Վոթիէա
* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Մելիթի
* Ալորոս
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Ախլադա (Ֆլորինա)

**Ախլադա** (յուն․՝Αχλάδα), Ֆլորինա քաղաքապետութեան գիւղ, Ֆլորինա Շրջանային Միաւոր, Արեւմտեան Մակեդոնիոյ Շրջան, Յունաստան։ Ծանօթ էր Քրուսորաթի կամ Քրուսուրաթի անունով, մինչեւ անուանափոխութիւնը՝ 1926։

## Տեղեկութիւններ
Ախլադա լեռնային գիւղ է եւ կը գտնուի Ֆլորինա նահանգին հիւսիսային մասը, Յունաստանի եւ Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան սահմանին վրայ։ Տարածութիւնն է 21,168 քլ²։ Ըստ 2021-ի մարդահամարին, բնակչութեան թիւը 271 է։

 
## Ծանօթագրութիւններ
Վոթիէա

**Վոթիէա** (յուն․՝ Βοττιαία)․ Վերին Մակեդոնիոյ հին շրջան։ Անունը յառաջ եկած է հին բնակիչներէն՝ Վոթիէուս։ Շրջանը կը տարածուէր Իմաթիային հիւսիս-արեւելքը, Լուդիաս, Ալիաքմոնաս եւ Աքսիոս գետերուն միջեւ։ Գլխաւոր քաղաքները եղած են՝ Ալորոս, Բելա (հետաքային եղաւ Մակեդոնիոյ թագաւորութեան մայրաքաղաքը), Էղես (Վերղինա), Աթալանտի (Վոթիէա), Ղորթինիա, Քիրոս, Միեզա, Իխնէ, Եւրոբոս, Սքիդրա, Էդեսա, եւայլն։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Էորդէային առաջին բնակիչները Բելասղիները եղած են, որոնք հաւանաբար իւրացուեցան յունական Էորդես ցեղէն։ Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են նախապատմական եւ նաեւ Միկինասեան բնակավայրերու հետքեր։
ձախից|մինի|Վեղոթիթիդա լիճին շուրջ կը գտնուին հնաբանական կարեւոր վայրերը
Էորդէա եղած էր ինքնիշխան թագաւորութիւն եւ կարգով երրորդ եղած է որ միացած է Մակեդոնական թագաւորութեան հետ։ 

## Յատուկ նշում
Կաթողիկոս Ֆոթիոս Ա․ (820 - 893), հետեւեալը արձանագրած է․- «*Եւ անոնք, որ հաւատացին, որ մարգարեութիւնը կատարուած է, փնտրեցին Մակեդոնիոյ թագաւորին եւ իրենցը դարձուցին Վոթիէա երկիրը, եւ Վոթիէացիները՝ կրետացիներուն երրորդ ցեղը, ընդհանուր ճակատագիըր կիսելով, այժմ մակեդոնացիներ են։»*

    

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Ալորոս
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

## Աղբիւրներ
Թուքիդիդիս․ Իսթորիէ, Գիրք Ա․, 1․11
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին շրջաններ
Ստորոգութիւն:Հին շրջաններ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հին շրջաններ
Բողկ

մինի
**Բողկ** (), բողկուկ, կաղամբազգիներու ընտանիքի միամեայ եւ երկամեայ արմատապտղաւոր բանջարաբոյս։ 

## Նկարագրութիւն
Ծաղկացօղունը ճիւղաւորուող է։ 

Վարդակին տերեւները թաւ են, տերեւաթիթեղը՝ քնարաձեւ բլթակաւոր, վերին բլթակը՝ մեծ։ 

Ծաղկաբոյլը ողկոյզ է, ծաղիկները՝ ճերմակ, վարդագոյն եւ մանիշակագոյն։ 

Կը ծաղկի Մայիս-Յունիսին։ 

Պտուղը չբացուող պատիճ է, արմատապտուղները՝ տարբեր ձեւի (կլոր, կլոր-տափակաւուն, կոնաձեւ, ձուաձեւ, գլանաձեւ եւ այլն), մեծութեան (տարեկանը՝ 0, 5-5 կ., ամսաբողկը՝ 20-60 կ.) եւ գոյնի (սպիտակ, կարմիր, վարդագոյն, մոխրագոյն եւ այլն)։

## Նկարագրութիւն
ձախից|մինի
* Կը պարունակէ ջերմուժ (սէ, պէ), քալսիումի, երկաթի եւ ֆոսֆորի աղեր (կը գերակշռեն հիմնական աղերը) եւ օլիկօ-էլեմաններով հարուստ է:
* Մեծ բողկը առհասարակ անհամ կ'ըլլայ: Կլոր եւ փոքր բողկին համը աւելի շեշտուած կ'ըլլայ, քան` երկարաւուն տեսակը:
* Բողկ ընտրելու ժամանակ պէտք է զայն ճզմել մատներով, իսկ ան պէտք է ամուր մնայ: Կակուղ բողկը թարմ չ'ըլլար, նոյնպէս ալ`դեղնած ու թոշնած տերեւներովը:
* Որպէսզի բողկը վերագտնէ իր վարդագոյն գոյնը, լուալու ժամանակ ջուրին քանի մը կաթիլ կիտրոնի հիւթ աւելցնել:
* Երկաթով, ինչպէս նաեւ Ա. եւ Սէ. կենսանիւթերով հարուստ այս տերեւները կարելի է օգտագործել ապուրներու եւ աղցաններու պատրաստութեան մէջ: Երբ թարմ ու փափուկ են, շոմինին նման օգտագործելի են:
* Բողկը կը խթանէ մարսողութիւնը, միաժամանակ անիկա միզեցնող մըն է:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանջարեղէն
Ստորոգութիւն:Արմատներ
Բելա

**Բելա** (յուն․՝ Πέλλα)․ գիւղաքաղաք, Բելայի Շրջանային Միաւոր, Կեդրոնական Մակեդոնիոն շրջան։ Կը գտնուի բլուրի մը վրայ։ Բելա կոչուած է իր հիմնումէն՝ Ք․Ա․400։ ՀԻմնադիրն է Արխելաոս Ա․ Մակեդոնացին։ Կը գտնուի 1 քլ հեռու համանուն հին քաղաքի հնաբանական վայրէն։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, Բելա ունի 2 050 բնակիչ։ Տարածութիւնն է 3 քլ²։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են թէ շրջանը բնակուած է Երկաթի դարաշրջանէն։ 

Օսմանեան գերիշխանութեան ժամանակէն մինչեւ 1926 գիւղը Այի Աբոսթոլի անուանուած է։

Լոզանի դաշնագիրով (24 Յուլիս 1923) գիւղին բնակչութեան թիւը կը գերապատկուի։Բելա կը հաստատուին գաղթականներ՝

* Արեւելեան Թրակիոյ շրջանէն,
* Կելլիպոլէն,
* Արեւելեան Ռոմիլիայէն։
Իսկ 1947-ին Բելա կը հաստատուին Ֆլորինայէն 50 ընտանիքներ։
կենտրոն|մինի|500x500փքս|Բելայի համայնապատկեր

 

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Վոթիէա
* Ալորոս
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներու ցանկեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Եգիպտացորեն (Կորեկ)

մինի
**Եգիպտացորեն (Կորեկ)** (*Zea mays*), մեծ հատիկներով բոյս, որ նախապատմական ժամանակաշրջանին կը մշակէին Կեդրոնական Ամերիկայի բնիկները։ 

Միամեայ խոտաբոյս է։ 

Կը բաժնուի ինը բուսաբանական խումբերու։

## Նկարագրութիւն
ձախից|մինի
Բարձրահասակ խոտաբոյս է, կը հասնի 3 մ բարձրութեան։ Արմատները կը խորանան մինչեւ 100-150 սմ։

Ցօղունը ուղղաձիգ է, 7 սմ տրամագիծով, առանց ներքի խոռոչի (ի տարբերութիւն հացաբոյսերէն շատերուն)։

Տերեւները կ'աճին իւրաքանչիւր հանգոյցէ, մեծ են, գծային, նշտարաձեւ, մինչեւ 10 սմ լայնքով եւ 1 մ երկայնքով։

Ցօղունին գագաթը կը վերջանայ արական ծաղկաբոյլի երկար փունջով։

## Եգիպտացորենին բարիքները
Հակաօքսիտաններով հարուստ եգիպտացորենը շատ առողջապահական ուտելիք է, անիկա նաեւ կը պաշտպանէ քաղցկեղէ եւ այլ հիւանդութիւններէ:

Եգիպտացորենը կամ կորեկը սննդական մեծ արժէք եւ առողջարար յատկութիւններ ունի, ինչպէս նաեւ հարուստ է Ա. Պէ. եւ Էօ. կենսանիւթերով: 

Խաշած եգիպտացորենը օժտուած է հետեւեալ յատկանիշներով.

* Կը կանխէ Ալզայմըր հիւանդութեան վտանգը:
* Կը նուազեցնէ սիրտ-անօթային համակարգի հիւանդութիւններու վտանգը:
* Կը նուազեցնէ քոլեսթերոլի կուտակումը արեան մէջ:
* Կը կարգաւորէ շաքարախտը:
* Կը զօրացնէ ոսկորները:
* Դրական ազդեցութիւն կը գործէ մորթին եւ տեսողութեան վրայ:
* Կ'օգնէ նիհարնալու, քանի որ կուշտ պահելու յատկութիւնը ունի: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հացազգիներ
Վարսակ

մինի
**Վարսակ** (), միամեայ խոտաբոյս, լայնօրէն կ'օգտագործուի հացազգիներու գիւղատնտեսութեան մէջ։

Վարսակին սերմերը կը ծլին +2°С ջերմաստիճանին, ծիլերը կը դիմանան ցուրտի։

## Վարսակին բարիքները
ձախից|մինի|Հասուն վարսակ
Վարսակը օժտուած է  բուժիչ յատկութիւններով:

Կենսանիւթերով, բնաթելելով եւ բնասպիտով հարուստ վարսակին բուժիչ յատկութիւնները անհամար են.

* Կը հաւասարակշռէ շաքարին տոկոսը արեան մէջ:
* Կը նուազեցնէ գէշ քոլեսթերոլին տոկոսը:
* Կը բարելաւէ մարսողութիւնը:
* Կը պաշտպանէ որոշ տեսակի քաղցկեղներէն:
* Կը կանխարգիլէ ոսկրափտութիւնը:
* Կը հաւասարակշռէ արեան գերճնշումը:
* Կը կազդուրէ եւ ուժ կը հայթայթէ:
* Կը դարմանէ անքնութիւնը:
* Միզեցնող է եւ կ'արգիլէ ջուրի կուտակումը մարմնին մէջ:
* Կը թարմացնէ մորթը, կը դարմանէ բշտիկները:

#### Վարսակի փաթիլներու տարբերակներ
մինի
Նախաճաշի ընթացքին, կաթին, մածունին կամ պտուղի հիւթին աւելցնելով`«քորն ֆլեքս»ի փոխարէն:

Կրկնեփի եւ կարկանդակի պատրաստութեան մէջ:

Ապուրներուն մէջ:

Աղցաններուն մէջ:

Առողջապահական հացերու պատրաստութեան մէջ:

Կսկուծի փոշիի փոխարէն մսեղէնները կամ ձկնեղէնները աւելի խրթխրթան դարձնելու համար:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիոյ բուսական աշխարհ
Ստորոգութիւն:Ափրիկէի բուսականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Դեղաբոյսեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի բուսական աշխարհ
Ստորոգութիւն:Ծաղկաւոր բոյսեր
Ստորոգութիւն:Կերաբոյսեր
Ստորոգութիւն:Հացազգիներ
Ստորոգութիւն:Հացահատիկային բոյսեր
Ալորոս

**Ալորոս** (յուն․՝ Άλωρος Πέλλας)․Ալմոբիա քաղաքապետութեան գիւղ, Բելայի Շրջանային Միաւոր, Կեդրոնական Մակեդոնիոն շրջան։ Ծովի մակերեսէն բարձրութիւնը 120 մ․ է եւ կը գտնուի Ալմոբէոս գետին արեւմտեան ափին։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, Ալորոս ունի 471 բնակիչ։ Տարածութիւնն է 14,173 քլ²։

## Պատմական տեղեկութիւններ
Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են թէ շրջանը բնակուած է Երկաթի դարաշրջանէն։ Օսմանեան գերիշխանութեան ընթացքին գիւղը Ռուդինօ անուանուած է։

  

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Վոթիէա
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Գիւղեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գիւղեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Դդումին Կուտերը

մինի
**Դդումին կուտերը,**  Դդումին կորիզները, դդումին մէջ գտնուող ճերմակաւուն, հարթ կորիզներ են։ 

Կը պարունակեն մեծ քանակութեամբ սննդարար նիւթեր, ինչպէս՝ իւղեր, սպիտակուցներ, հանքանիւթեր եւ տարբեր կենսանիւթեր։ 

Յաճախ չորցուելով եւ աղով թեթեւակի բովելով, կ'օգտագործուին աղցաններու, հացի կամ այլ ճաշատեսակներու վրայ։

Դդումին կորիզները կիսաեղջերակաձեւ են (հաւկթաձեւ), արտաքնապէս՝ ճերմակ, իսկ ներսի ձէթաւոր սերմը՝ կանաչ։

### '''Դդումի''' '''կուտերուն յատկանիշները'''
ձախից|մինի
* Դդումին կուտերը կը պարունակեն Ա. եւ Էօ. կենսանիւթեր, որոնք կը նպաստեն մորթի երիտասարդութեան եւ եղունգներու ու մազերու առողջութեան  պահպանման:
* Կարելի է օրական պզտիկ ափ մը դդումի կուտ ուտել եւ կամ զայն օգտագործել աղցաններու մէջ:
* Զինկով հարուստ դդումի կուտերը կարեւոր են մորթին համար, քանի որ կ'օգնեն կանխելու բշտիկներու եւ բորբոքումներու յառաջացումը:
* Մեծ քանակութեամբ մանրաթելերուն շնորհիւ` դդումի կուտերը կ'օգնեն կարգաւորելու նիւթափոխականութիւնը, ինչ որ կը նպաստէ աւելորդ ճարպերու այրման: Թէեւ դդումի կուտերը բաւական բարձր ջերմուժ կը պարունակեն, սակայն անոնք կը սանձեն անօթութեան զգացողութիւնը, ինչ որ կը նպաստէ նիհարնալու:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սերմեր
Ստորոգութիւն:Դդում
Լուդիաս

**Լուդիաս** կամ՝ Լիդիաս (յուն․՝ Λουδίας, Λυδίας, եւ կամ Λοιδίας, հասարակ անունը՝ Մաւրոների *Μαυρονέρι*, իսկ թրքական բռնիշխանութեան ընթացքին՝ Գարա Ասմաք), Կեդրոնական Մակեդոնիա, Յունաստան։ Կը բխի Բայքօ լեռէն եւ կը թափի Թերմայիքոս ծոցին մէջ։ Գետը նաւարկելի է մինչեւ Բելա։ 

## Տեղեկութիւններ
Ժամանակին Լուդիաս կը կեդրոնացնէր Վորաս, Վերմիօ եւ Բայքօ լեռներէն բփող ջուրերը։ Սակայն, 1930-ին Եանիցայի լիճին չորացումէն ետք, Վորասէն հոսող ջուրերը Ալիաքմոնաս գետին մէջ կը թափին։

Լուդիասին հոսքի երկարութեան (60 քլ) շուջի տարածութիւնը բերրի է։  

## Լուսիասին գետաբերանը
Լուդիասին գետաբերանին ձկնականջներ կը մշակուին։ Գետը ‎Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակին մաս կը կազմէ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Loudias River 1.jpg|Լուդիաս
Պատկեր:Καλύβες μυδοκαλλιεργητών στις εκβολές του Λουδία.jpg|Ձկնականջներու մշակում
Պատկեր:Section de mitrailleurs dans le marais du Kara-Asmak (19-22 mai 1916) - Delaberah - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APOR058890.jpg|Ձկնականջներու մշակում, նկար՝ 1916
Պատկեր:Ludijakrajeni.JPG|Լուդիաս


   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր
Ստորոգութիւն:Գետեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գետեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Գետեր
Աթալանտի (Վոթիէա)

**Աթալանտի** (յուն․՝ Αταλάντη)․Վոթիէայի հին քաղաք։ Կը գտնուէրՎերին Մակեդոնիա, Ղորթինիային եւ Եւրոբոսին միջեւ, Աքսիոս գետին հիւսիսային հովիտին մէջ։ Քաղաքը հիմնուած էր Վոթիէացիներէն, որոնք երբ Մակեդոնացիները քաղաքը նուաճեցին, ստիպուեցան հեռանալ ու Խալքիդիքի հաստատուիլ։ Քաղաքին վայրը յստակացած չէ, սակայն կը կարծուի թէ կը գտնուէր այսօրուան Աքսիուբոլի քաղաքին շրջանին մէջ։

## Տեղեկութիւններ
Աթալանտիին մասին իրենց արձանագրութիւններուն մէջ նշած են՝  

Թուքիդիդիս՝ Աթալանտի, Ղորթինիային հարաւը։  

Ստեփան Բիւզանդացին՝ Աթալանտի Արքադիայի եւ Մակեդոնիոյ քաղաք։ 

Բլինիուս՝ ժողովուրդներու իր ցուցակին մէջ նշած է «Աթալանտցիներ»։ 

Տելֆիի Թէոդորոքի ցանկին մէջ (Ք․Ա․230-Ք․Ա․220)՝ Իխնէէն ետք եւ Թեսաղոնիկէէն առաջ։ Արձանագրութիւնը հետեւեալ ձեւով կը նկարագրէ․- «*ἐν Ἀλλ[α]ντείωι Ἀνδρόνικος Δίκαιος Χιωνίδου»* *(*Աթալանտիին մէջ Խիոնիդիին Անդրոնիքոս եւ Դիքէոս*)։* 

Հին Բելայի արեւելքը յայտնաբերուած Հռոմէական շրջանի արձանագրութիւն մը՝ «*ἡ πόλις Ἀλλανταίων»* (Աթալանտցիներուն քաղաքը)․ կը պատուէ աստուածացուած հռոմէացի կայսրերուն։  

Արղոսին մէջ գտնուած ընծայական արձանագրութիւն մը՝ «*Ἀταλανταῖοι κοντά στους Εδεσσαίους και Ευρωπαίους»* (Աթալանտցիներ Էդեսցցիներուն եւ Եւրոբոսցիներուն մօտ)։
## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Վոթիէա
* Բելա
* Միեզա
* Ալորոս
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մակեդոնիոյ հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ այբենական կարգով
Քիրոս (Մակեդոնիա)

**Քիրոս** (յուն․՝ Κύρρος, հին յուն․՝ Κύρρος)․ Մակեդոնիոյ պատմական քաղաք։ Բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջանէն։ Բարգաւաճած է Մակեդոնական թագաւորութեան ընթացքին։

Քիրոս համանուն քաղաքը, հիմնուած Սելեւկոս Նիքատորին կողմէն կը գտնուի Սուրիոյ հիւսիս-արեւմուտքը։
## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Վոթիէա
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Ալորոս
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Քիրոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ
Միեզա

**Միեզա** (յուն․՝ Μίεζα)․ «Յաւերժահարսերու տաճար» (Ιερό των Νυμφών), Մակեդոնիոյ պատմական քաղաք։ Անունը առած է հին մակեդոնական դիցաբանութենէն, Վերոսին եւ Վերիային դուստրէն։ Միեզա գտնուած է նաեւ Բեւքեստաս, Մեծն Աղեքսանտրի բանակին սպայ եւ անոր հեծելազօրքի ընկերակից։
ձախից|մինի|Միեզի․ Արիստոթելիսի դպրոցին  ճեմավայրը
Միեզա դաստիարակուած են նաեւ Իֆեսթիոնաս, Պտողեմէոս Լակոս, Քասանդրոս եւ Քլիթոս Թխամորթը։

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Վոթիէա
* Բելա
* Ալորոս
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի պաշտամունքի վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր
Ստորոգութիւն:Պաշտամունքի համալիրներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պաշտամունքի վայրեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Պաշտամունքի համալիրեր
Իխնէ

**Իխնէ** (յուն․՝ Ίχναι)․ Վոթիէայի հին քաղաք, Մակեդոնիա, Թերմայիքոս ծոցին եւ Աքսիոս գետին մօտ։ Կառուցուած է՝ ըստ Hazlitt-ին հին Մակեդոնացիներէն, սակայն յայտնաբերուած արձանագրութիւնները կը վկայեն թէ իխնեցիները կառուցած են քաղաքը։ Իրոդոթոս այդ կը նշէ Բելային զուգադրելով։

Ըստ Իրոդոթոսին (7.123.3), Իխնէ «բոլիս» (πόλις) կը կոչուէր։

Յայտնաբերուած դրամները, կը վկայեն թէ Իխնէցիները կը դասուին Թրակիան եւ Մակեդոնական տիպին։

Երկու ծանօթ իխնէցիներ են՝ Անտիղոնոս Ասանդրոսի, Տելֆիքոս հիւպատոս եւ Դիիս, Ալքեթասին մանչը, Թէոդորոքոս։

   

## Տե՛ս նաեւ
Իխնէ (Միջագետք)

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ

* Էլիմիա
* Հին Բելա
* Էորդէա
* Լիկիսթիդա
* Անօ Քլինես
* Թրոբէուհոս
* Մելիթի
* Ալորոս
* Վոթիէա
* Բելա
* Միեզա
* Աթալանտի( Վոթիէա)
* Քիրոս (Մակեդոնիա)
* Իխնէ (Միջագետք)
* Եւրոբոս
* Եւրոբոսի գուրոս
* Սքիդրա
* Էդեսա
* Էդեսա (Միջագետք)
* Վերղինա
* Հին Էղես

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ
Արեւածաղիկին կուտերը

մինի
**Արեւածաղիկին կուտերը**, առաջին հերթին կ'օգտագործուին արեւածաղիկի ձէթ ստանալու համար, որ  կ'օգտագործուի տարբեր տեսակի սննդամթերքի պատրաստման:

## Արեւածաղիկի կուտին բարիքները
Կենսանիւթերով եւ հանքայիններով հարուստ արեւածաղիկի կուտը մեծ քանակութեամբ բնաթել եւ բնասպիտներ կը պարունակէ: 

Անիկա կը հայթայթէ այլազան անթիօքիստաններ եւ քարոթէն, ինչպէս նաեւ` մակնեզիոմ, մանկանեզ, ֆոսֆոր եւ այլն:
ձախից|մինի
* Օրական ափ մը արեւածաղիկի կուտ ուտելով` կը նուազի գէշ քոլեսթերոլին տոկոսը:
* Արեւածաղիկի կուտը կը պաշտպանէ սրտանօթային հիւանդութիւններն եւ կը նուազեցնէ երակներուն մէջ կուտակուած իւղի պահեստները, որոնք ժամանակի ընթացքին կրնան խցել երակները:
* Բժշկական ուսումնասիրութիւններ կը հաստատեն, որ արեւածաղիկի կուտը կը պաշտպանէ քաղցկեղէ:
* Անիկա կը պահպանէ վահանագեղձը եւ կ'ապահովէ անոր առողջ գործունէութիւնը:
* Արեւածաղիկի կուտը կը զօրացնէ մարմինին դիմադրականութիւնը:
մինի
* Կը հաւասարակշռէ շաքարին տոկոսը արեան մէջ:
* Մարսողական դրութիւնը եւս կը բարելաւուի շնորհիւ արեւածաղիկի կուտին:
* Արեւածաղիկի կուտը կը թեթեւցնէ շնչարգելութիւնը ազմը եւ կը կանխարգիլէ գլխացաւը:
* Ափ մը արեւածաղիկի կուտը շնորհիւ կիրին եւ մակնեզիոմին` կ'ապահովէ ոսկորներուն առողջութիւնը:
* Էօ կենսանիւթով հարուստ այս կուտը թարմ եւ առողջ կը պահէ մորթը:
* Մակնեզիոմի պակասը անձկութիւն եւ տրամադրութեան անկում կը պատճառէ, իսկ մակնեզիոմով հարուստ այս կուտը ընկճախտի եւ անքնութեան լաւագոյն դեղն է:
* Արեւածաղիկի կուտը կուշտ պահելու առաւելութիւնը ունի, հետեւաբար անիկա յանձնարարարելի է բոլոր անոնց, որոնք նիհարնալու սննդականոնի կը հետեւին:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սերմեր
Ստորոգութիւն:Արեւածաղիկ
Վարսակով Նախուտեստ

մինի
**Վարսակով Նախուտեստ,** վարսակով, բանջարեղէնով նախուտեստ:

#### '''Բաղադրութիւն'''

* 160 կ վարսակի փաթիլ
* 1 դդում (քերոցէ անցած)
* 2 հաւկիթ
* 3 ապուրի դգալ մանրուած կանաչ սոխ
* 2 ապուրի դգալ մանրուած ազատքեղ
* 1 պճեղ ճզմուած սխտոր
* Աղ, սեւ համեմ
* Բուսական ձէթ

**Պատրաստութիւն**

Փոս ամանի մը մէջ խառնել` վարսակի փաթիլները, քերոցէ անցած դդումը, մանրուած ազատքեղն ու սոխը եւ ճզմուած սխտորը:

Ուրիշ փոս ամանի մը մէջ «կոտրել» հաւկիթները եւ 4 ապուրի դգալ ջուր աւելցնելով` «զարնել»: Այս խառնուրդը աւելցնելով նախորդ խառնուրդին, աղ եւ սեւ պղպեղ աւելցնել, խառնել եւ 20 վայրկեան սառնարանը պահել:

20 վայրկեան ետք խառնուրդը ձեւաւորել կլոր, տափակ հացիկներու տեսքով եւ չկպչող յատակով տապակի մէջ շատ քիչ ձէթ տաքցնել եւ զանոնք տապկել թեթեւ կրակի վրայ, իւրաքանչիւր երես 5 վայրկեան:

## Գրականութիւն

* Ordem Gramineae em Jussieu, Antoine Laurent de (1789). "Genera Plantarum, secundum ordines naturales disposita juxta methodum in Horto Regio Parisiensi exaratam
* Quinion, Michael (1999): World Wide Words: Sow one's wild oats. Web posted 1999-NOV-27. Retrieved 2007-OCT-17.
* 

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ
* Վարսակ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ բուսական աշխարհ
Ստորոգութիւն:Ափրիկէի բուսականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Դեղաբոյսեր
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի բուսական աշխարհ
Ստորոգութիւն:Ծաղկաւոր բոյսեր
Ստորոգութիւն:Կերաբոյսեր
Ստորոգութիւն:Հացազգիներ
Ստորոգութիւն:Հացահատիկային բոյսեր
Քիրոս

**Քիրոս** (յուն․՝ Κύρρος, լատ․՝Cyrrhus, արաբ․՝ Նեպի Հուրի نبي هوري եւ Խորոս حوروس)․ Սուրիոյ հին քաղաք։ Հիմնուած է Սելեւկեան կայսրութեան ընթացքին, Սելեւկոս Նիկատորին կողմէ (Մեծն Աղեքսանտրի զօրավարներէն)։ Կը գտնուի Հալէպէն 70 քլ դէպի հիւսիս-արեւմուտք, թրքական սահմաններուն մօտ, Կիլիկիոյ Քիլիս քաղաքին արեւմուտքը (24 քլ)։ Եղած է Գիրիսթիքիին մայրաքաղաքը Անտիոքիային եւ Կոմագենէին հովիտին միջեւ։

## Հակիրճ պատմական տեղեկութիւններ
Քիրոս հիմնուած է Սելեւկեան կայսրութեան ընթացքին, Սելեւկոս Նիկատորին կողմէ, Ք․Ա․300 թ․։ Անունը յառաջ եկած է Մակեդոնիոյ Քիրոս քաղաքէն։ 
ձախից|մինի|Հռոմէական գաւառական պղինձէ դրամ, Քիրոս, Սուրիա․ Մարքուս Աուրիլիուս կայսրին օրով
Ք․Ա․1-ին դարուն Մեծ Հայքի թագաւորութեան մաս կը կազմէ։ Ապա, Ք․Ա․64-ին հռոմէացիներուն ձեռքը կ՛իյնայ եւ զինուորական, վարչական եւ առեւտրական կեդրոն կը դառնայ։ Հետաքային, Քիրոս հերթաբար կ՛իյնայ բիւզանդացիներուն, արաբներուն 637, հայերուն՝ Բագրատունեանց հարստութեան շրջան (ԺԲ․ դարասկիզբ), Սելճուքեան սուլթանութեան, արաբներուն եւ Սուրիոյ Ազգային Բանակին (նորագոյն շրջան, 2018)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:NebiHuriTheater.jpg|Հռոմէական թատրոն
Պատկեր:Theater, Cyrrhus (النبي هوري), Syria - South entrance to orchestra, looking north - PHBZ024 2016 2220 - Dumbarton Oaks.jpg|Թատրոնին մուտքը
Պատկեր:NebiHuriSouthGate.jpg|Քիրոս․ հարաւային մուտքը
Պատկեր:NebiHuriMausoleum.jpg|Հռոմէական շրջանի վեցանկիւն աշտարակ-դամբան․ այժմ Հուրի Մարգարէի մզկիթ


## Տե՛ս նաեւ
Քիրոս (Մակեդոնիա)

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մակեդոնական հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Միջին Արեւելքի պատմական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ այբենական կարգով
Դդում

մինի
**Մեծ դդումը** շատ առողջարար բանջարեղէն է, հարուստ կենսանիւթերով` Սէ, Պէ, Էօ, Փէ Փէ եւ նոյնիսկ հազուագիւտ կենսանիւթերով`Թէ եւ Քա:

Բացի կենսանիւթերէն`դդումը հարուստ է հանքայիններով եւ «միքրօ էլեմաններ»ով, որոնք անհրաժեշտ են մարմինին բնական փոխանակութեան համար:

Դդումի յաճախակի օգտագործումը կը կանխարգիլէ եւ կը դարմանէ բազմաթիւ հիւանդութիւններ: 

## Դդումին բարիքները
ձախից|մինի
* Դդումը միզեցնող է եւ թեթեւ լուծողական:
* Դդումը կը զօրացնէ մարմինին դիմադրականութիւնը:
* Մեծ մասամբ ջուրէ եւ բնաթելէ կազմուած դդումի պտղամիսը կ'օգնէ նիհարնալու:
* Պեթա քարոթենը, Սէ կենսանիւթն ու բնաթելերը դդումը կը դարձնեն քաղցկեղի յառաջացումը կանխարգիլող մթերք:
* Դդումին կուտերը կը նուազեցնեն օսթէոփորոզի յառաջացման հաւանականութիւնը:
* Զինկով հարուստ դդումը կը կանխէ ոսկորներու փխրունութիւնը եւ, միւս կողմէ, կը մեղմացնէ ցաւերը յօդերու հիւանդութեան պարագային:
* Դդումին իւղը կը նպաստէ վէրքերու արագ սպիացման, իսկ դդումով պատրաստուած ապուրը օգտակար է կոկորդի ցաւէ եւ կրիփէ տառապողներուն:
* Դդումին հիւթը կ'օգնէ երիկամներու, միզապարկի եւ լեարդի քարերու արագ տարրալուծման:
* Դդումի հիւթը կ'օգնէ քունին, կը հանգստացնէ ջղային համակարգը, կը կանոնաւորէ նիւթափոխանակութիւնը:
* Դդումի հիւթը կը դարմանէ թութքը:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Cucurbita_maxima_'Atlantic_Giant'1.jpg
Պատկեր:Buttercupsquash.JPG
Պատկեր:PetitPanSquash.jpg
Պատկեր:Kabocha.jpg
Պատկեր:Pumpkins_Hancock_Shaker_village_2418.jpg
Պատկեր:Marina_Di_Chioggia_squash.jpg
Պատկեր:Cucurbita_moschata_Musquée_de_Provence_-_"Courge_musquée"_squash_gourd.jpg
Պատկեր:Hokkaidokürbis.jpg
Պատկեր:Turban_squash.JPG
Պատկեր:Yellow_zuchini_by_Mikani.jpg
Պատկեր:Courge_spaghetti_cuite.jpg
Պատկեր:Cucurbita_pepo_var._styriaca04.jpg
Պատկեր:Festival-Squash.jpg
Պատկեր:Cucurbita_maxima_Blanco2.320.png
Պատկեր:Cucurbita_maxima_var._zapallito_germplasm_bank_IPK_code_MAX_301_-_8_days_after_anthesis.jpg
Պատկեր:Cucurbita_maxima_2012_G1.jpg
Պատկեր:Blue_hubbard_squash.jpg
Պատկեր:Goldenhubbardsquash.JPG
Պատկեր:Cucurbita_maxima_subsp._andreana_-_frutos_de_varios_tipos.jpg
Պատկեր:Cucurbita_maxima_Zapallo_Plomo_semillería_Costanzi_-_2014_03_28_-_squash_H_I_N_P_on_the_roof.JPG
Պատկեր:Pinkbananasquash.jpg
Պատկեր:Buttercupsquash.JPG
Պատկեր:Cucurbita_maxima_Cabaza_GFDL.jpg
Պատկեր:Cucurbita_moschata_Butternut_2012_G2.jpg
Պատկեր:Դդումի_ծաղիկ.jpg|Դդումի ծաղիկ


## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ

* Դդումին կուտերը
* Դդումով ապուր

Ստորոգութիւն:Բանջարեղէն
Դդումով ապուր

մինի
**Դդումով պաղ ապուր**, պարզ ու առողջ ապուր, որ կ'օգտագործուի թէ՛ իբրեւ նախաճաշ եւ թէ ճաշի թեթեւ բաժին։
## Բաղադրութիւն
* 5 հատ դդում
* 2 ճերմակ սոխ
* 3 ապուրի դգալ ձէթ
* Կէս լիթր ջուր
* 1 խորանարդ խտացուած մսաջուր
* 100 կրամ «Պուրսէն» պանիր (սխտորով տեսակը)
* Քանի մը կաթիլ «թապասքօ» թացան
* Աղ, սեւ պղպեղ
* Թարմ գինձ
* Խորոված սնոպար

## Պատրաստութիւն
ձախից|մինի
Սոխը մանրել եւ տաք ձէթին մէջ դարձնել:

Դդումները կտրտել, աւելցնել ջուրը, խտացուած մսաջուրը, ձէթի մէջ դարձած սոխը: 

Եռալէն ետք կափարիչը գոցել եւ 10-12 վայրկեան եփել: 

Աղել, համեմել:

Հարիչի օգնութեամբ ստանալ միատարր նիւթ մը, աւելցնել 100 կրամ «Պուրսէն» պանիրը, կրկին հարիչը օգտագործել:

Վերջապէս` աւելցնել քանի մը կաթիլ «Թապասքօ» թացան:

Երբ ապուրը բաւական պաղած է, սառնարանը փոխադրել եւ ձգել առնուազն երկու ժամ:

Հրամցնելու պահուն երեսը զարդարել մանրուած գինձով եւ խորոված սնոպարով:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապուրներ