open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ժպիտ

մինի
**Ժպիտ**, դէմքի մկաններու արտայայտիչ շարժումներ (շրթունքներու, աչքերու եւ այտերու), որոնք կ'արտայայտեն հաճոյք, երջանկութիւն եւ բարեացակամութիւն:

Ժպիտը կամ ծիծաղը ուղեղային գործընթաց է։ 

## Դրական ազդեցութիւն
Ժպիտը կամ ծիծաղը 
մինի|ձախից
* Ամբողջ մարմինը կը հանգստացնէ:
* Դիմադրողական համակարգը կը զօրացնէ:
* Կը խթանէ ուղեղին բջիջները:
* Կը պաշտպանէ սիրտը:
* Կ'այրէ ջերմուժը:
* Կը թեթեւցնէ ջղայնութեան ծանր բեռը:
* Կ'օգնէ երկար ապրելու:
* Ճնշուածութեան հորմոնները կը նուազեցնէ:
* Ցաւը կը մեղմացնէ:
* Կը բարելաւէ տրամադրութիւնը:
* Կ'ամրացնէ ճկունութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ
Ֆիսարում փոլիսեֆալում (Պլոպ)

մինի
**Ֆիսարում փոլիսեֆալում (Պլոպ),** կենդանի մարմին մըն է, սակայն` ո՛չ անասուն մը, ո՛չ բոյս մը, ո՛չ ալ սունկ մը: 
## Նկարագրութիւն
Անիկա կազմուած է միակ բջիջէ մը, որուն մէջը կան միլիոնաւոր կորիզներ մինչ մարդկային մարմինը  ունի 100 հազար միլիառ բջիջ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի մէկ կորիզ:

Անիկա կենդանի մարմին մըն է, սակայն` ո՛չ անասուն մը, ո՛չ բոյս մը, ո՛չ ալ սունկ մը: Անիկա շատ հին է, երկրագունդին վրայ յայտնուած է 1 միլիառէն 500 միլիոն տարի առաջ: Անոր կարելի է հանդիպիլ փտող տերեւներու վրայ, եւ ծառերու կոճղերու վրայ, զով եւ խոնաւ վայրերու մէջ:

### Տեսակներ
մինի
Ցարդ գոյութիւն ունին 1000 տարբեր տեսակներ` տարբեր գոյներով եւ ձեւերով: Ասիկա կը ներկայացնէ գոյութիւն ունեցող «պլոպներ»ուն հինգ առ հարիւրը: Բնութեան մէջ անոր չափը 1 սմ քառակուսիէն մինչեւ 1 մեթր քառակուսի կրնայ ըլլալ: Սակայն տարրալուծարանին մէջ անոր մեծութիւնը կրնայ հասնիլ 10 մեթր քառակուսիի: «Պլոպ»ը` կը նմանի խաղի կաւի, կարելի է զայն կտրել, կտորները իրարու միացնել, դարձեալ կտրել եւ այլն:

### Վայր
Անտառներուն խորերը, ուր շատ լոյս չկայ: Պէտք չէ, որ օդը շատ ցուրտ, կամ շատ տաք ըլլայ: Անիկա գոյութիւն ունի բոլոր երկիրներուն մէջ, եւ ամէն մարդ կրնայ զանոնք տեսնել: Սակայն մարդիկ յաճախ զանոնք կը շփոթեն սունկերուն հետ:

### Դերակատարութիւն
ձախից|մինի
Պլոպը բնապահպանութեան մէջ շատ մեծ կարեւորութիւն ունի: Ան մանրէներու որսորդ մըն է: Բնութեան մէջ «պլոպ»ը կը մարսէ մանրէները եւ դուրս կը թափէ մանր տարրեր, որոնք կը գործածուին սունկերուն կամ բոյսերուն կողմէ` սնանելու համար: «Պլոպ»ները հիմնական են սնունդի շղթային մէջ:

«Պլոպ»ը ունի շատ գործօն երակային դրութիւն մը, զոր գիտնականները կրնան ընդօրինակել: Այս ուսումնասիրութիւնները կրնան շատ օգտակար ըլլալ քաղցկեղներու եւ մանրէներու դէմ աշխատանքներուն պարագային:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Բջիջներ
Բարոյագիտութիւն (գիրք)

**Բարոյագիտութիւն** ամբողջական անուանումով՝ **Բարոյագիտութիւն - Փիլիսոփայական Ակնարկ** (անգլերէն՝ Ethics – philosophical approach)։ 

## Բովանդակութիւն
Գիրքին մէջ ''Տոքթոր'' Քէհեաեան կ՚անդրադառնայ բարոյագիտութեան պատմութեան` նախասոկրատեան շրջանէն մինչեւ ժամանակակից շրջանը , մեթա-բարոյագիտութեան, բարոյագիտութեան տեսութիւններու եւ քննադատութիւններու, կիրառական բարոյագիտութեան, արեւելեան կրօնաիմաստասիրութեան (*կրօնափիլիսոփայութեան*) բարոյագիտութեան` Հնդկաստան, Չինաստան, Ճափոն, Պարսկաստան, եւ բարոյագիտութեան հիմնական հասկացողութիւններուն:

Աշխատութիւնը կը պարունակէ նաեւ կրճատումներու, մատենագիտական անուններու եւ բառերու ցանկեր:

## Հրատարակութիւններ
Գիրքին առաջին հրատարակութիւնը լոյս տեսած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի մէջ, 2018 թուականին.  կը բաղկանայ 383 էջերէ։ Իսկ երկրորդ հրատարակութիւնը լոյս տեսած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան մայրավանքի տպարանէն՝ վերստուգուած եւ ընդարձակուած, «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքի մեկենասութեամբ: Կը բաղկանայ շուրջ 630 էջերէ, 10 մասերէ։  

## Գիրքին լեզուաբանական նշանակութիւնը
## Ծանօթագրութիւններ
Քանալեթօ

**Քանալեթօ**, (բուն անունով՝ Ճովանի Անթոնիօ Քանալ, 17 Հոկտեմբեր 1697 - 19 Ապրիլ 1768) Վենետիկցի աշխարհահռչակ գեղանկարիչ: Ապրած ու գործած է ռոքոքոյի գեղանկարչական հոսանքին ընթացքին եւ հռչակաւոր դարձած է շնորհիւ իր բնանկարներուն։ 

## Կենսագրական գիծեր
Քանալեթօ ծնած է 17 կամ 18 Հոկտեմբեր, 1697-ին, Վենետիկ։ Հայրն էր Պերնարտօ Քանալ, իսկ մայրը՝ Արթեմիսիա Պարպիերի։ 

Գեղանկաչութեան իր առաջին ուսուցիչները եղած են հայրն ու եղբայրը․ հայրը թատերաբեմերու գեղանկարիչ էր։ Աստիճանաբար յանձն կ՛առնէ հօրը աշխատանքը, սակայն 1719-1720 թուականներուն, Հռոմ տուած այցելութենէն ետք, ուր կ՛ազդուի բնանկարիչ Ճովանի Փաոլօ Փանինիին գործերէն, կ՛որոշէ դառնալ բնանկարիչ։

1723-ին, կը սկսի նկարել Վենետիկի առօրեայէն պատկերներ եւ գործերուն մէջ կը գերիշխեն լոյսի եւ ստուերի հակադրութիւնները։ Այդ գործերէն նշանաւոր է «Որմնադիրին բակգաւիթը» (այսօր կը գտնուի Լոնտոնի Ազգային Պատկերասրահին մէջ)։ Կ՛աշակերտէ Լուքա Քարլեվարիս բնանկարիչին մօտ, որուն սակայն կը գերազանցէ։ 1725-ին, գեղանկարիչ Ալեսանտրօ Մարքեզինի, որ անձնական հաւաքածոներու համար նկարներ կը գնէր, կը տեղեկանայ թէ կան ուրիշ երկու «Վենետիկի տեսարաններ, տարբեր Քարլեվարիսի գծածներէն»։

Քանալեթոյի բազմաթիւ գործեր ծախուած են Անգլիացի հաւաքիչներէ, Ժոզեֆ Սմիթ հիւպատոսին միջոցով։ 1750-ական թուականներուն Լոնտոն կ՛երթայ, որպէսզի իր գործերը գնողներուն մօտ ըլլայ։ Հոն կը մնայ մինչեւ 1755 եւ այդ ժամանակամիջոցին կը ստեղծէ բազմաթիւ գործեր, որոնք Լոնտանի տեսարանները կը ներկայացնեն։ Գործերը Վենետիկի բնանկարներուն յաջողութիւնը չեն ունենար։

1763-ին Վենետիկ կը վերադառնայ եւ կ՛ընտրուի Վենետիկի Ակադեմիոյ անդամ։

Կը մահանայ 19 Ապրիլ 1768-ին Վենետիկ։

## Գործերէն նմուշներ

Պատկեր:Canaletto - The Piazza San Marco in Venice - Google Art Project.jpg|Վենետիկի Սան Մարքօ հրապարակ
Պատկեր:Canaletto - The Piazza San Marco, Venice - Google Art Project.jpg|alt=
Պատկեր:Giovanni Antonio Canal, il Canaletto - Santi Giovanni e Paolo and the Scuola di San Marco - WGA03859.jpg|Յովհաննէս եւ Պօղոս սուրբերու եկեցեղին եւ Սան Մարքոյի Դպրոցը
Պատկեր:Canal, Giovanni Antonio - Reception of the French Ambassador in Venice - Hermitage.jpg|Ֆրանսայի հիւպատոսի ընդունելութիւնը Վենետիկի ազնուականներուն կողմէն
Պատկեր:Canaletto Entrance to the Grand Canal Venice.jpg|Մեծ Քանալին մուտքը, Վենետիկ
Պատկեր:Canaletto - St. Paul's Cathedral - Google Art Project.jpg|Լոնտոնի Սուրբ Պօղոս եկեղեցին
Պատկեր:Canaletto - The Thames from the Terrace of Somerset House, Looking toward St. Paul's - Google Art Project.jpg|Լոնտոն, Թէյմս գետը․ դիտուած Սուրբ Պօղոս եկեղեցիին աշտարակէն
Պատկեր:Canaletto, venezia, una regata sul canal grande, 1740 ca. 03.jpg|Նաւարշաւ Մեծ Քանալին մէջ

      
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վենետիկցի գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Բնանկարիչներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Բնանկարիչներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Բնանկարիչներ
Ստորոգութիւն:1768 մահեր
Ստորոգութիւն:1697 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վենետիկ մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:7 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:10 Ապրիլի մահեր
Պերնարտօ Պելոթօ

**Պերնարտօ Պելոթօ**, (2/30 Յունուար 1721 - 17 Նոյեմբեր 1780) իտալացի աշխարհահռչակ բնանկարիչ եւ փորագրանկարիչ: Աշակերտած է մօրեղբօր՝ Քանալեթոյին մօտ եւ բազմաթիւ անգամներ գործածած է անոր անունը ու ստորագրած որպէս Պերնարտօ Քանալեթօ։ Անոր գործերուն ոճը կը յատկանշեն ճարտարապետական վայրերու եւ բնանկարներու բարդ ներկայացումը (Տրեստէ, Վիեննա, Թորինօ եւ Վարշաւա)։ 

## Կենսագրական գիծեր
Պելոթօ ծնած է 17 կամ 18 Հոկտեմբեր, 1697-ին, Վենետիկ։ Հայրն էր Անթոնիօ Պելոթօ եւ մայրը՝ Ֆիորենծա Քանալ՝ հռչակաւոր Քանալեթոյին քոյրը։ 

1742-ին Հռոմ կը տեղափոխուի, ուր կը ստեղծէ քաղաքին տեսարաններով գործեր։ 1744-ին եւ 1745-ին հիւսիսային Իտալիա կը ճամբորդէ․ կը գեղանկարէ իւրաքանչիւր քաղաքի տեսարանները։ 

1747-ին Տրեզտէ կը տեղափոխուի, որպէս հիւրը Լեհաստանի Օգոստոս Գ․ թագաւորին։ Հոն կը մնայ մինչեւ 1758, ուր կը ստեղծէ շրջանի քաղաքներուն տեսարաններով գեղանկարչութիւններ։ Այսօր այդ նկարները Տրեստէի երբեմնի հին գեղեցկութեան յիշատակն են․ շրջանը Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ռմբակոծումներուն հետեւանքով ամբողջովին կը կործանուի։

Պելոթոյին համբաւը կը մեծնայ եւ 1758-ին կը հրաւիրուի Վիեննա, որպէս հիւրը Աւստրոյ Մարի Թերեզա կայսրուհիին։ 1761-ին, Միւնիխ կը հաստատուի, ապա 1761-ին Տրեստէ կը վերադառնայ։ 1768-ին, Օգոստոս Գ․-ին մահէն ետք (1763), Լեհաստանի նոր թագաւորէն՝ Սթանիսլաւ Օգոստոս Փոնիաթոֆսքիէն Վարշաւա կը հրաւիրուի, որպէս արքունիքին գեղանկարիչ։ Հոն կը մնայ 16 տարի, մինչեւ մահը։ 1769-ին, Պելոթօ եւ զաւակը՝ Լորենծօ, արքունիքին պատուէրով կը ստեղծեն Հռոմին 14 տեսարաններ հաւաքածոն՝ հին Հռոմ եւ Պապական Հռոմ, յենուելով Ճովանի Պաթիսթա Փիրանեզիի փորագրանկարչական հաւաքածոյին վրայ, *Vedute di Roma* տիտղոսով։ Այս հաւաքածոն ԺԹ․ դարասկիզբին կը ցրուի եւ այսօր բաւական գործեր կը ցուցադրուին Ռուսիոյ թանգարաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ կը գտնուին անձնական հաւաքածոներու մէջ։

Կը մահանայ 17 Նոյեմբեր, 1780-ին, Վարշաւա։

## Գործերէն նմուշներ

Պատկեր:Capricho arquitectónico con un palacio - Bernardo Bellotto.jpg|*Capricho arquitectónico* Արուեստի թանգարան, Պիլպաօ
Պատկեր:Bernardo Bellotto, il Canaletto - Dresden from the Right Bank of the Elbe, above the Augustusbrücke - WGA01830.jpg|Տրեստէ․ Էլվա գետին աջ ափէն, Օգոստոս կամուրջին վրայէն
Պատկեր:Capriccio of the Capital by Bernardo Bellotto.jpeg|**Capriccio of the Capital**
Պատկեր:Bellotto View of Warsaw from Praga.jpg|Թագաւորական ամրոց․ Վարշաւա,  նկարուած Փրակա արուարձանէն
Պատկեր:Bernardo Bellotto (Italian - View of the Grand Canal and the Dogana - Google Art Project.jpg|Մեծ Քանալ եւ Տոկանա, Վենետիկ
Պատկեր:Bellotto Santa Maria dei Miracoli@Nieders. Landesmuseum20160811.JPG|Սանթա Մարիա տի Միրաքոլի, Վենետիկ
Պատկեր:Bellotto - View of Villa Perabò, later Melzi, in Gazzada, 1744, 213.jpg|Փերապօ առանփնատուն, Կազատա (Վարեսէ, Միլան)
Պատկեր:Bellotto, Bernardo - Veduta di Gazzada.jpg|Վարեսէ․ բնանկար


     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վենետիկցի գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Արքունիքի գեղանկարիչներ
Յարաբառութիւն

**Յարաբառութիւն** (անգլերէն՝ paronomasia, կամ pun) բառախաղութեան ձեւերէն մէկն է, որ կը դրսեւորէ եզրոյթի մը կամ յարեւնման (բոլորովին նման) հնչեղութիւն ունեցող բառերու տարբեր իմաստները, երգիծական կամ ճարտասանական ու պերճախօսական նպատակով։

## Յարաբառութեան տեսակներ

* Համահնչուն յարաբառութիւն, կամ՝ Նոյնահնչական յարաբառութիւն (անգլերէն՝ Homophonic)։
* Համագրական (անգլերէն՝ Homographic)։   
* Համանուն կամ Հոմանուն (անգլերէն՝ Homonymic)։
* Բաղադրեալ կամ Բաղադրական (անգլերէն՝ Compounded)։
* Ինքնադարձ  (անգլերէն՝ Recursive)։
* Տեսողական (անգլերէն՝ Visual)։
* Նոյնաձայնական  (անգլերէն՝ Paronomastic)։
* Փոխանունական (անգլերէն՝ Metonymic)։
* Բակառական (անգլերէն՝ Syllepsis) կամ՝ Այլիմաստական (անգլերէն՝ Heteronymic)։
* Բառակրկնութիւն (անգլերէն՝ Antanaclasis)։

## Ծանօթագրութիւններ
Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան

**Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան**, աւազանի անունով Արտաշէս (1893, Պարտիզակ - 29 Յուլիս 1973, Բիրէա)։ Հասարակական գործիչ, յօդուածագիր, հոգեւորական։ 

## Կենսագրական գիծեր

### Աշխարհիկ կեանք
Ծնած է 1893-ին Պարտիզակ։ Նախնական ուսումը կը ստանայ իր ծննդավայրի «Շուշանեան» վարժարանին մէջ։ 1915-ի Ցեղասպանութենէն ետք, Արտաշէս Բարաղամեան որպէս կամաւոր, կը զինուորագրուի ֆրանսական բանակին կից գործող հայկական լէգէոնին մէջ։ Ապա, կը վերադառնայ իր ծննդավայրը։

#### Միթիլինի
Փոքր Ասիոյ աղէտէն ետք, ան Յունաստան կը գաղթէ ու ապաստան կը գտնէ ուրիշ 4 000 հայրենակիցներու հետ Լեզվոս կղզիին Միթիլինի նաւահանգիստը (Իզմիրին դիմացը)։ Հոն կ՛ունենայ ազգային-հասարակական եւ կուսակցական բեղուն կեանք։ Մաս կը կազմէ «Դպրաց Դաս» միութեան եւ «Հայ Խնայողական Միութիւն»ի վարչական մարմիններուն, ինչպէս նաեւ հեռավար գործակիցը կը դառնայ «Նոր Օր» թերթին։ Կը պսակուի եւ կը բախտաւորուի մանչ ու աղջիկ զաւակներով։

#### Սելանիկ
1935-ին, Արտաշէս ընտանիքով կը փոխադրուի Սելանիկ, ուր կը շարունակէ դարձեալ իր հասարակական գործունէութիւնը։ Բաւական տարիներ ետք, Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման տօնին օրը, Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ ան կը ձեռնադրուի քահանայ։ Օծեալը կը կոչուի Տ. Մատթէոս քահանայ։

### Կղերական կեանք
Տ. Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան սկզբնական շրջանին կը դառնայ շրջուն հոգեւոր հովիւ։ 

1959-ի ամրան կը ստանձնէ Քոքինիոյ Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւի պաշտօնը, ուր անխափան կը ծառայէ 14 տարիներ՝ մինչեւ մահը։

Յունուար 1973-ին, առողջական պատճառներով հիւանդանոց կը փոխադրուի ու 15 օր ետք տուն կը վերադառնայ։ Հակառակ առողջութեան վատ վիճակին, իր մասնակցութիւնը կը բերէ Աւագ Հինգշաբթի օրուան երեկոյեան Խաւարման գիշերի արարողութեան։ 

#### Մահ եւ յուղարկաւորութիւն
1973-ի Մայիս ամսուան կէսերուն, դարձեալ հիւանդանոց կը փոխադրուի եւ 29 Յուլիս 1973-ին Բիրէայի հիւանդանոցին մէջ իր աչքերը կը փակէ։ Անոր յուղարկաւորութեան ընթացքին՝ 31 Յուլիս 1973, վերջին օծումը կը կատարէ Սահակ Արք. Այվազեան, մասնակցութեամբ Յունաստանի տարածքին հոգեւոր հայրերուն։

  
## Աղբիւրներ
«Քոքինիոյ Սուրբ Յակոբ Եկեղեցւոյ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Հիմնադրութեան 70-ամեակ 1933-2003», Վարագ քհնյ․ Յովսէփեան, Գոքինիա 2033 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Կղերականներ
Չինաբանութիւն

**Չինաբանութիւն** կամ **Չինագիտութիւն** երբեմն ալ **Չինական ուսումնասիրութիւններ** Արեւելեան Ասիոյ ուսումնասիրութիւններու ենթաոլորտներէն մէկն է, որ կը զբաղի Չինաստանի հասարակական եւ մարդկային գիտութիւններու հետազօտութեամբ։ Չինագիտութիւնը կաճառական (անգլերէն՝ academic) այն առարկան է որ կ՛ուսումնասիրէ չինական քաղաքակրթութիւնը՝ լեզուն, պատմութիւնը, մշակոյթը, գրականութիւնը, իմաստասիրութիւնը (*փիլիսոփայութիւն*), արուեստը, երաժշտութիւնը, շարժապատկերներն ու գիտութիւնը։

## Տե՛ս նաեւ

* Արեւելագիտութիւն։
* Արաբագիտութիւն։
* Հնդկաբանութիւն։
* Թիւրքագիտութիւն։
* Հայագիտութիւն։
* Իրանագիտութիւն։
* Հրէագիտութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ
Թիւրքագիտութիւն

**Թիւրքագիտութիւն** (անգլերէն՝ **Turkology** կամ **Turcology** եւ կամ **Turkic studies**) մարդկային գիտութիւններու ճիւղերէն մին է, որ կ՚ուսումնասիրէ թիւրքական ցեղերուն լեզուները, պատմութիւնը, գրականութիւնը, ազգախօսութիւնը, կրօնքներն ու հոգեւոր եւ նիւթական մշակոյթը, ժամանակագրական ու բաղդատական համաբնագիրի մը մէջ։ Թիւրքագիտութիւնը կը բովանդակէ արեւելեան Սիպիրէն մինչեւ Պալքաններ ու Մոլտովայի թիւրքական ցեղերը։

## Թիւրքագիտութիւն եւ թրքագիտութիւն (թուրքագիտութիւն)
Թիւրքագիտութիւնը (խորհրդային կամ սովետական ուղղագրութեամբ՝Թյուրքագիտություն) կը վերաբերի այն լեզուաընտանիքին, որ կը ներառէ տարբեր լեզուները զորս կը խօսին այն ցեղերը պատմականօրէն թիւրքեր կոչուող ցեղերը (ուզպէքներ, քազախներ, թուրքեր, ազերիներ, Քազանեան թաթարեր, թուրքմէններ, Գըրքիզներ, չուվաշներ, պաշքիրներ, գարաքափլաք, եագութ, գումիք, Ղրիմի թաթարներ, ուիկուրներ եւ այլ ցեղեր)։

Միւս կողմէն, թրքերէնը յատուկ լեզու մըն է, զոր կը խօսի Թուրքիոյ հանրապետութեան ժողովուրդը եւ Կիպրոսի գրաւուած՝ հիւսիսային տարածքին մէջ բնակող թուրքերը։

Թիւրքերէնը լեզուաընտանիք մըն է, որ կը ներառէ թրքերէնը (արեւելահայերէն՝ թուրքերէնը), մինչ դեռ թրքերէնը այն մասնայատուկ լեզուն է, զոր կը խօսի Թուրքիոյ հանրապետութեան եւ Կիպրոսի գրաւուած՝ հիւսիսային տարածքին մէջ բնակող ժողովուրդը: 

## Տե՛ս նաեւ

* Արեւելագիտութիւն։
* Արաբագիտութիւն։
* Չինագիտութիւն։
* Արաբագիտութիւն։
* Հայագիտութիւն։
* Իրանագիտութիւն։
* Հրէագիտութիւն:

## Աղբիւրներ

* Menges, Karl H. The Turkic Languages and Peoples: An Introduction to Turkic Studies, 2nd revised edition. Wiesbaden: Harrassowitz, 1995.

* Poppe, Nicholas. Introduction to Altaic Linguistics. Wiesbaden: Harrassowitz, 1965.

## Ծանօթագրութիւններ
Արաբագիտութիւն

**Արաբագիտութիւն** (անգլերէն՝ Arab Studies) կաճառական (անգլերէն՝ academic) այն դաշտն է որ կը զբաղի արաբերէնը, արաբ աշխարհը եւ արաբները ուսումնասիրելով։ Ան կը բաղկանայ տարբեր առարկաներէ, ինչպիսիքն են՝ մարդաբանութիւնը (անգլերէն՝ anthropology), ընկերաբանութիւն (անգլերէն՝ sociology), լեզուաբանութիւն (անգլերէն՝ linguistics), պատմագրութիւն(անգլերէն՝ historiography), հնագիտութիւն (անգլերէն՝ archaeology), մշակութաբանութիւն (անգլերէն՝ cultural studies), տնտեսագիտութիւն (անգլերէն՝ economics), աշխարհագրութիւն (անգլերէն՝ geography), միջազգային յարաբերութիւներ (անգլերէն՝ international relations), իրաւագիտութիւն (անգլերէն՝ law), գրականութիւն (անգլերէն՝ literature), իմաստասիրութիւն (անգլերէն՝ philosophy), հոգեբանութիւն (անգլերէն՝ psychology), քաղաքագիտութիւն (անգլերէն՝ political science), եւ պետական կառավարում (անգլերէն՝ public administration)։

## Տե՛ս նաեւ

* Արեւելագիտութիւն։
* Հնդկաբանութիւն։
* Թիւրքագիտութիւն։
* Հայագիտութիւն։
* Իրանագիտութիւն։
* Չինաբանութիւն։
* Հրէագիտութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ
Հրէագիտութիւն

**Հրէագիտութիւն** հազուադէպ՝ **Յուդայական** **ուսումնասիրութիւններ** (եբրայերէն՝ מדעי היהדות, *մատ'էյ հա*-*եահատութ*) կաճառական այն առարկան է որ կը զբաղուի Հրէաներն ու Հրէականութիւնը ուսումնասիրելով։ Հրէագիտութիւնը միջառարկայական է եւ կը միախմբէ պատմութեան (նամանաւանդ Հրէական պատմութիւնը), արեւմտեան Ասիական ուսումնասիրութիւններ (գաղութատիրական եւ աւելի տարածուած բառապաշարով կը կոչուի Միջին արեւելեան ուսումնասիրութիւններ եւ Մերձաւոր արեւելեան ուսումնասիրութիւններ), Ասիական ուսումնասիրութիւններ, Արեւելագիտութիւն, կրօնագիտութիւն, հնագիտութիւն, ընկերաբանութիւն (անգլերէն՝ sociology) լեզուներ (հրեաներունհետ առընչուող, ինչպէս Եբրայերէն, հրէից գերմաներէն անգլերէն՝ Yiddish, յուդայական արաբերէն եւն․․․), քաղաքագիտութիւն եւն․․․

## Տե՛ս Նաեւ

* Արեւելագիտութիւն։
* Արաբագիտութիւն։
* Հնդկաբանութիւն։
* Թիւրքագիտութիւն։
* Հայագիտութիւն։
* Իրանագիտութիւն։
* Չինաբանութիւն։

## Ծանօթագրութիւններ
Երեւանի Պետական Գեղարուեստաթատերական Ինստիտուտ

**Երեւանի պետական գեղարուեստաթատերական ինստիտուտ**, բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն Հայաստանի մէջ 1952 - 1994 թուականներուն։ Յառաջացած է Երեւանի թատերական եւ Երեւանի գեղարուեստի ինստիտուտներու միաւորումով։

## Պատմութիւն
1944 թուականին Երեւանի մէջ հիմնադրուած է թատերական ինստիտուտ՝ դերասանական եւ ռեժիսորական ֆակուլտետներով, իսկ 1945 թուականի Յունիսին՝ գեղարուեստի ինստիտուտը։ Սկսած 1950 թուականէն թատերական ինստիտուտին մէջ դադրած է ընդունելութիւնը ռեժիսորական եւ թատերագիտական մասնագիտութիւններու գծով եւ կրճատուած՝ ուսանողութեան թիւը։ Նոյնը տեղի ունեցած է Գեղարուեստի ինստիտուտին մէջ։ Անհրաժեշտ համարուած է միաւորել այս երկու ուսումնական հաստատութիւնները։ 1952 թուականին Երեւանի թատերական եւ Երեւանի գեղարուեստի ինստիտուտներու միաւորումով յառաջացած է Երեւանի գեղարուեստաթատերական ինստիտուտը։ 1952 թուականին ինստւտուտն ուներ երկու ֆակուլտետ՝ թատերական եւ կերպարուեստի։ Թատերական ֆակուլտետը ունէր ռեժիսորական, դերասանական եւ թատերագիտական (1944-1962 թուականներ), կերպարուեստինը՝ գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան, թատերանկարչութեան (1949-1958 թուականներ) եւ կրաֆիքական (1949-1959 թուականներ) բաժիններ։ Ռեկտոր նշանակուած է հանրապետութեան ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Վաւիկ Վարդանեանը։ 1994 թուականին Երեւանի պետական գեղարուեստաթատերական ինստիտուտը բաժնուած է Երեւանի գեղարուեստի պետական ակադեմիաի եւ Երեւանի թատրոնի եւ կինոյի պետական ինստիտուտի։

## Ենթակառուցուածք
1952 թուականին ինստւտուտը ունէր երկու ֆակուլտետ՝ թատերական եւ կերպարուեստի։ 1976 թուականին ինստիտուտի երկու ֆակուլտետները ունէին հետեւեալ բաժինները. թատերականը՝ դերասանական, ռեժիսորական եւ երաժշտական կատակերգութեան (1971-էն), կերպարուեստինը՝ գունանկարչութեան, քանդակագործութեան, կիրառական արուեստի (1960-էն՝ խեցեգործութիւն, գորգի ձեւաւորում, մանուածք), արդիւնաբերական արուեստի (1963-էն)։

## Ռեկտորներ

* Վաւիկ Վարդանեան 1952 թուական
* Արա Սարգսեան 1952-1959
* Մարտին Չարեան 1959-1994
* Վահագն Մկրտչեան - 1994

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի համալսարաններ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Ստորոգութիւն:Հայկական թատրոն
Հնդկաբանութիւն

**Հնդկաբանութիւն** նաեւ կը կոչուի՝ **հարաւ-ասիական ուսումնասիրութիւններ** (անգլերէն՝ South-Asian Studies) կամ **Հնդկական** **Ուսումնասիրութիւններ** (անգլերէն՝ Indian studies), Հնդկական ենթամայրցամաքի հոգեւոր եւ նիւթական մշակոյթին, լեզուներուն, գրականութեան, պատմութեան, ազգախօսութեան եւ կրօնքներու կաճառական (անգլերէն՝ academic) ուսումնասիրութիւնն է, եւ որպէս այդպիսին Ասիական ուսումնասիրութեանց ենթաբազմութիւն մըն է։

## Տե՛ս նաեւ

* Արեւելագիտութիւն։
* Արաբագիտութիւն։
* Չինագիտութիւն։
* Հայագիտութիւն։
* Իրանագիտութիւն։
* Հրէագիտութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ
Կրին Պանք

**Կրին Պանք** Միացեալ Նահանգներու Ուէսթ Վիրճինիա նահանգին մէջ գտնուող փոքրիկ գիւղ մըն է: Հոն թուային գործիքներ գոյութիւն չունին: Ասոր պատճառը Կրին Պանքի ուսումնասիրութեան կեդրոնն է, որ բացարձակ լռութեան պէտք ունի ուսումնասիրելու համար աստղերը եւ երկինքը:

Հոն «ուայ ֆայ»ի դրութիւն գոյութիւն չունի, ո՛չ ալ՝ հեռաձայնային ցանցեր, իսկ ձայնասփիւռի ալիքները շատ սահմանափակ են: Կրին Պանք փոքրիկ գիւղը կը գտնուի Միացեալ Նահանգներու մայրաքաղաք Ուաշինկթընէն չորս ժամ հեռու: 1958 թուականէն ի վեր հոն հաստատուած է ուսումնասիրութեան կեդրոն մը, որ կ'ուսումնասիրէ աստղերն ու սեւ ծակերը. ան ունի աշխարհի ամէնէն մեծ «ռատիօթելեսքոփը»:

Հոն կը գործէ նաեւ ՆԱՍԱ-ի կեդրոններէն մէկը: Հետեւաբար պետութիւնը որոշած է ստեղծել «հանդարտ միջավայր» մը` անոնց գործունէութիւնը պահպանելու համար: Այս ձեւով, օրինակի համար, ձայնասփիւռի ալիքները սահմանափակուած են մօտաւորապէս 34 հազար քառակուսի քմ տարածութեան մը վրայ, եւ «ուայ-ֆայ»ներու գործիքներու գործածութիւնը չէ քաջալերուած: Բնականօրէն արգիլուած է գործածել գործիքներ, որոնք կը բանին առանց թելի արհեստագիտութեամբ:

Իսկ երբ կարգ մը բնակիչներ իրենց տան մէջ համացանցի դրութիւնը հաստատած են, ամէն ինչ կ'անջատուի, երբ անոնք տունէն դուրս կ'ելլեն, եւ կարելի չ'ըլլար ո՛չ հեռաձայնային խօսակցութիւններ ստանալ, ո՛չ ալ լուրեր:

Աշխարհէն «կտրուած» այս գիւղը շրջանի զբօսաշրջութեան գրասենեակին համար մեծ առաւելութիւն մըն է: Զբօսաշրջիկներ ներգրաւելու համար ան լուսարձակի տակ կը դնէ անոր աննման հանդարտութիւնը: Ամերիկացիներուն համար, որոնց մօտաւորապէս 85 առ հարիւրը ունի ուշիմ հեռաձայնը (սմարթֆոնը), եւ որոնց մէկ երրորդը կը խոստովանի, որ գրեթէ անդադար համացանցին կապուած է, Կրին Պանքը դարձած է երազային վայրը` թուային աշխարհէն կտրուելու համար:

Հակառակ թուայինի վերաբերեալ օրէնքներուն եւ անտառներու եւ հովիտներու կեդրոնը գիւղին մեկուսացած վիճակին, Կրին Պանք սկսած է փոփոխութիւններ ապրիլ:

Ըստ բնակիչներուն, առանց թելի համացանցի դրութիւնը սկսած է տարածուիլ շրջանին մէջ վերջին տարիներուն, եւ այս վիճակին պատասխանատուները նոյնիսկ չեն վճարեր 50 տոլարի տուգանքը: Բազմաթիւ պանդոկներու եւ ճաշարաններու շինութիւնը, ինչպէս նաեւ նոր բնակիչներու ժամանումը պատճառ դարձած են, որ տուներուն գիները բարձրանան: Այս փոփոխութիւնները նեղութիւն կը պատճառեն մեծ թիւով բնակիչներու: Մինչ ուրիշ բնակիչներ կը մտածեն, թէ ժամանակն է այլեւս, որ գիւղը յառաջդիմէ: Անոնց համար դուրսի աշխարհին հետ հաղորդակցութեան պակասը վտանգաւոր կրնայ ըլլալ: Այս ձեւով, օրինակի համար, երթեւեկութեան կամ որսորդութեան ընթացքին պատահած արկածի մը պարագային հիւանդատար կառքը կանչելը անկարելի է:
## Ծանօթագրութիւններ
Յակոբ Զաւրեան

**Յակոբ Զաւրեան** կամ **Եաքով Զաւրիեւ** (իր անունին աւելի լայն տարածում ունեցող ռուսական տարբերակը), համայնավարական կամ սովետական ուղղագրութեամբ՝ **Հակոբ Զավրիև** (անգլերէն՝ Yakov Zavriev)( ռուսերէն՝ Яков Христофорович Завриев) , հայ քաղաքական գործիչ։

1892ին Զաւրեան աւարտած է Սբ․ Փեթերսպուրկի Բանակի ռազմաբժշկական կաճառը (անգլերէն՝ academy)։ Ուսանողութեան տարիներէն զբաղած է հայ ժողովուրդի ազատագրութեան հարցերով: 1902ին աշխատանքի սկսած է Պաքուի մէջ՝ իբրեւ Պալախանիի շրջանի հիւանդանոցի գլխաւոր բժիշկ, ուր մտերմացած է Յովհաննէս Քաջազնունիի եւ Նիկոլ Դումանի հետ: Մեծ դժուարութիւններով բազմիցս անցած է Արեւմտեան Հայաստան, Մուշի մէջ հիմնած է հիւանդանոց, բժշկական ծառայութիւն մատուցած ժողովուրդին, նաեւ քարոզած է ազատագրական գաղափարներ: Հետապնդուելով թրքական իշխանութիւններուն կողմէ, անցած է Եւրոպա, ուր կատարած է դիւանագիտական յանձնարարականներ: Պալքանեան պատերազմներուն (1912-1913) Փարիզի, Սենթ Փեթերսպուրկի եւ Լոնտոնի մէջ փորձած է եւրոպական կառավարութիւններուն ուշադրութիւնը հրաւիրել Հայկական հարցին:

Ա. Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն մասնակցած է հայկական կամաւորական շարժմանը, կռուած է Անդրանիկի ջոկատին մէջ: 1917 թուականին եղած է ռուսական զօրքերուն կողմէ գրաւուած տարածքներուն (Վան, Խնուս, Էրզրում, Տրապիզոն) կոմիսար Աւերեանովի տեղակալը` լուծելով բժշկական, վարչական, տնտեսական եւ պաշտպանական հարցեր, կազմակերպած է զինուած խումբեր (աւելի քան 3-4 հազար մարդ), որոնք մեծ դեր խաղացած են թուրքերուն դէմ հայ ժողովուրդի ինքնապաշտպանական կռիւներուն ընթացքին: ձախից|մինի|Յակոբ Զաւրեան մեծ տարիքին։

Անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան։ Ան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան ներկայացուցիչ էր 1917 թուականի նոյեմբերին Հայոց ազգային համաժողովին (կամ՝ Արեւելահայերու համաժողով) կողմէն ստեղծուած Հայոց ազգային խորհուրդին: Հայոց ազգային խորհուրդը կազմակերպած է եւ սահմանած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան հռչակումին պայմանները: Զաւրեանը հետագային Առաջին Հանրապետութեան ներկայացուցիչը կը դառնայ Մոսկուայի մէջ:

Հայ ժողովուրդի փրկութեան հարցով 1918 թուականի ամրան (Լ. Նազարեանցի եւ Ռ. Դարբինեանի հետ) Մոսկուայի մէջ բանակցութիւններ վարած է Ռուսիոյ *բոլշեւիկեան* կառավարութեան հետ, սակայն նոյն թուականի Յուլիսին Պաքուի համայնքի ռուսերէն՝ (коммуна անգլերէն՝ commune) անկումէն ետք Զաւրիեւ որպէս դաշնակցութեան անուանի գործիչ կը ձերբակալուի, քանի որ համայնքի անկումը կը բարդուի Դաշնակցութեան ուսերուն: Աւելի ուշ Զաւրիեւ կը նշանակուի Մոսկուայի սուր վարակիչ ախտերու հիւանդանոցի բժիշկ, ուր կը վարակուի բծաւոր տենդով (անգլերէն՝ typhus, թիֆիւս), որմէ ալ կը մահանայ։ 

## Ծանօթագրութիւններ
Սարգիս Տխրունի

Սարգիս Տխրունի կամ Սարգիս Քէտէրեան հայ քաղաքական գործիչ։ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան գործօն անդամ:

## Կենսագրութիւն

### Մանկութիւն, ընտանիք եւ ուսում
Սարգիս Քէտէրէան (Սարգիս Տխրունի) ծնած է 1898-ին Սիս քաղաքին մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ազգային վարժա րանին մէջ, ապա 1912-ին շարունակած է ուսումը Այնթապի ուսումնարանին մէջ (անգլերէն՝ college, *գոլէճ*): Մեծ եղեռնի տարիներուն կը կորսնցնէ հօրը, իսկ ինք ու մայրը կը փրկուին ու կը վերադառնան Կիլիկիա։

### Գործունէութիւն
Վերադառնալով Սիս կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Կիլիկիոյ մէջ ան կը ծաւալէ կուսակցական աշխոյժ գործունէութիւն, ուշադրութիւն կը գրաւէ յատկապէս երիտասարդութեան մէջ: Կ՛աշխատակցի, ապա կը խմբագրէ «Տաւրոս» եւ «նոր Սերունդ» թերթերը, կ՛անդամակցի ազգային միջկուսակցական մարմիններուն:

Կիլիկիոյ անկումէն ետք կը տեղափոխուի Սուրիա: 1923-ին կ՛աշխատի որպէս մանկավարժ Ճպէյլի (արաբերէն՝ جبيل) Ամերիկեան որբանոցին մէջ: Կ՛աշխատակցի, ապա 1924-26 թուականներուն կը խմբագրէ «Սուրիական մամուլ» երիտասարդական ամսաթերթը: Տխրունին գործածած է նաեւ U.S., Սէտիւն,Սիսուանի, Սիւնի, Ռմբունի, Խարազան, Ռազմունի գրչանունները:

1924-ին կը նշանակուի է ՍԴՀԿ Սուրիոյ եւ Լիբանանի շրջանի ընդհանուր գործիչ: Ան այդուհետեւ կը շրջի տարբեր վայրեր, յատուկ ուշադրութիւն կը դարձնէ երիտասարդութեան: Անոր ջանքերով կը հիմնադրուին եւ աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալեն Հնչակեան ուսանողական միութիւնները։

Սարգիս Տխրունին խօսքով եւ գրիչով  կը պայքարի թրքախօսութեան եւ հայ գաղթականները իբրեւ անբաղձալի տարր ցոյց տալու քարոզչութեան դէմ: Սակայն անոր քաղաքական գործունէութեան հիմնական առանցքը կը դառնայ հակագաղութատիրութիւնն ու սփիւռքահայութեան հայեացքը դէպ ի խորհրդային Հայաստան ուղղումը: Ս. Տխրունին ջերմօրէն կը հաւատար խորհրդային հայրենիքի վերածնունդին: 1925թ-ին տեղի կ՛ունենան Լիբանանի Ազգային Գաւառական ժողովի ընտրութիւնները, ուր ան կը ծաւալէ քարոզչական եւ կազմակերպչական աշխատանքներ:

Տխրունիի քաղաքական գործունէութիւնը այնուամենայնիւ չի վրիպիր Ֆրանսական գաղութատիրական իշխանութիւններուն ուշադրութենէն: 1927-ին կը ձերբակալուի եւ կ՛աքսորուի Արուատ կղզի: Սակայն ան հոն եւս ձեռնածալ չի մնար, եւ համագործակցելով աքսորուած արաբ հայրենասէրներու հետ, կը հրատարակեն «նոր *Պասթիյ*» (ֆրանսերէն՝ Bastille, ամրոց, բանտ) խմորատիպ (ձեռագիր գրուածքը բազմապատկելու ձեւ՝ եղանակ, քիմիական մելանով ու խմորով, հակառակը՝ տպագիր) թերթը։

### Մահ
17 Յունուար 1929-ին Պէյրութի մէջ Տխրունին կը սպաննուի: ՍԴՀԿ գործիչը թաղուած է Պէյրութի ազգային գերեզմանատան մէջ։

**ՍԴՀԿ Երիտասարդական միութիւն**

ՍԴՀԿ ուսանողական եւ երիտասարդական միութիւնները յաճախ կը կրեն իր անունը, որպէս ընծայ երիտասարդութեան հանդէպ իր ունեցած ուշադրութեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Լա Թոմաթինա

մինի|250x250փքս
**Լա Թոմաթինան** լոլիկներով կռիւի փառատօն մըն է, որ տեղի կ'ունենայ ամէն տարի` Օգոստոս ամսուան վերջին Չորեքշաբթին, Սպանիոյ Վալենսիա նահանգին մօտ գտնուող Պունիոլ քաղաքին մէջ:

## Պատմութիւն
Ոչ մէկը յստակօրէն գիտէ, թէ այս աւանդական փառատօնը ինչպէ՛ս սկսած է 1940-ական թուականներու կէսերուն: Ենթադրութիւններէն մէկը այն է, որ տօնակատարութեան մը ընթացքին, դժգոհ քաղաքացիներ քաղաքի պատասխանատուներուն վրայ լոլիկներով յարձակած են: Մարդիկ այնքան հաճոյք զգացած են այս պատահարէն, որ ուզած են զայն կրկնել յաջորդ տարին: Այսպէս ծնած է նոր աւանդութիւն մը:

### Խաղին օրէնքները
Կէսօրէ առաջ մօտաւորապէս ժամը 11:00-ին, փոխադրակառքերը լոլիկները կը պարպեն քաղաքին կեդրոնը` Փլազա Տել Փուեպլոյի մէջ: Սկզբունքով փառատօնը կը սկսի, երբ քաջ անձ մը կը մագլցի երկու յարկանի բարձութիւն ունեցող լոլիկներու լեռն ու ձէթով ծածկուած ձողը եւ կը հասնի անոր գագաթը զետեղուած վարձատրութեան` ապուխտի միսի կտորին: Իրականութեան մէջ ասիկա երկար ժամանակ կը տեւէ, եւ ժողովուրդը անհամբեր կը դառնայ: Հետեւաբար, մինչ մագլցողը կը շարունակէ իր ճամբան, վարը լոլիկի կռիւը արդէն կը սկսի երբ ջուրի խողովակները կը թնդան:

Սակայն նոյնիսկ այս «խառնակութիւնը» ունի իր օրէնքները. մասնակցողները պէտք չէ իրենց հետ ունենան շիշեր կամ առարկաներ, որոնք կրնան վիրաւորել շուրջինները, շապիկները քաշքշելը եւ պատռելը արգիլուած է, պէտք է լոլիկները ճզմել ձեռքին մէջ նետելէ առաջ, որպէսզի անոնք նուազ վնասեն, եւ վերջապէս` անմիջապէս դադրիլ, երբ վերջաւորութեան զարկը հնչէ:

Մէկ ժամ ետք կռիւը վերջ կը գտնէ: Այլեւս ո՛չ մէկը կրնայ լոլիկ մը նետել: Մաքրութեան ժամը կը հնչէ:
## Պատկերասրահ

La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 25.jpg
La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 05.jpg
La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 27.jpg
La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 17.jpg
La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 08.jpg
La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 03.jpg
La Tomatina (25.08.2010) - Spain, Buñol 07.jpg

## Ծանօթագրութիւններ
Երկուորեակներու Հաւաք

**Երկուորեակներու հաւաքը**  տեղի կ'ունենայ Միացեալ Նահանգներու Օհայօ նահանգին Թուինզպըրկ քաղաքին մէջ: «Թուին» անգլերէնով կը նշանակէ «երկուորեակ»: 1976-էն ի վեր աշխարհի չորս կողմերէն երկուորեակներ կու գան` մասնակցելու երկուորեակներու փառատօնին, որ տեղի կ'ունենայ Օգոստոս ամսուան առաջին շաբաթավերջին:

Փառատօնին սովորաբար կը մասնակցին 2000 երկուորեակ զոյգեր:
## Ծանօթագրութիւններ
Էնվէր Փաշա

**Էնվէր Փաշա** կամ **Իսմայիլ** **Էնվէր** եւ կամ **Իսմայիլ** **Էնվէր** **Փաշա** : Օսմանեան Թուրքիոյ Ռազմական գործերու նախարարը (1913-1918 թուականներ) եւ երիտթրքական «Միութիւն եւ յառաջդիմութիւն» կուսակցութեան ղեկավարներէն, եւ դատապարտեալ ռազմական յանցագործ։ Օսմանեան կայսրութեան մէջ «երեք փաշաներ» անունով ծանօթ բռնապետական եռեակէն մէկն էր Թալէաթ փաշայի եւ Ճեմալ փաշայի կողքին։ 

Հայոց Մեծ Եղեռնի գլխաւոր կազմակերպողներէն եւ իրականացնողներէն մէկը։ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը անմիջականօրէն գլխաւորած է Կովկասեան ճակատին վրայ թրքական լայնածաւալ յարձակումը, որ սակայն կատարեալ անյաջողութեամբ աւարտած է (Սարիղամիշի շրջան, 1914 թուականի Դեկտեմբեր-1915 թուականի Յունուար)։

Օսմանեան կայսրութեան պարտութենէն յետոյ, 1918 թուականի Նոյեմբերին Էնվէրը ապաստանած է Գերմանիա։ 1919 թուականին հեռակայ կարգով մահուան դատապարտուած է օսմանեան նոր իշխանութիւններուն կողմէ։

1921 թուականին անցած է Միջին Ասիա, ուր գլխաւորած է պասմաչներու գործողութիւնները։ Սպաննուած է 1922 թուականի Օգոստոս 4-ին, խորհրդային զօրքերուն հետ բախումներէն մէկուն ընթացքին, 40 տարեկանին, արցախցի ռազմիկ Յակոբ Մելքումեանի կողմէ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Օսմանեան Կայսրութիւն
Ստորոգութիւն:Ռազմական գործիչներ
Շանթ Աւետիսեան

**Շանթ Աւետիսեան** (), հայ արուեստագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Գահիրէ: 1967-ին աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան հայկական վարժարանը։ 1967-ի Հոկտեմբերին սկսած է հետեւիլ նկարչութեան դասընթացներու՝ Աշոտ Զօրեանի արուեստանոցին մէջ:

1968 թուականին սկսած է զբաղիլ պաստառներու, զգեստներու, հրատարակութիւններու եւ բեմական ձեւաւորումով։

1968 Դեկտեմբերին ցուցադրած է իր ստեղծագործած Սուրբ ծննդեան բացիկները՝ «Շաքէ Ալպան» արուեստանոցին մէջ, Գահիրէ:

1969-ի Մայիսին ան ունեցած է իր առաջին անհատական ցուցահանդէսը արուեստի ուսուցչուհի Նորա Իփէկեան-Ազատեանի ղեկավարութեամբ, իսկ 1970-ի Յունիսին՝ «Carzou Hall»-ին մէջ իր երկրորդ անհատական ցուցահանդէսը․ Հոկտեմբերին տեղափոխուած է Մոնրէալ, Քանատա:

1970-1973 տարիներուն, Աւետիսեան ուսած է գեղարուեստ՝ «School of Art and Design» դպրոցին մէջ, Մոնրէալ, Քանատա, իսկ 1974-ին ուսումնասիրած է տպագրական արուեստը՝ «Ecole Nationale Supérieure des Arts Décoratifs»-ի մէջ, Փարիզ:

1969-2018 թուականներու միջեւ աշխարհի զանազան երկիրներու մէջ ունեցած է աւելի քան քսանհինգ անհատական ցուցահանդէս: Շանթ որոշ շրջան ապրած է նաեւ Հայաստան, ուր հեռու եղած է պաշտօնական շրջանակներէ, եւ աւելի կապ պահած է պարզ մարդոց եւ արուեստագէտներու հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Վաասբրաքանիա (Բիւզանդիոնի Թեմ)

մինի|330x330փքս|Բիւզանդական կայսրութեան թեմերը 1025-ին
**Վաասբրաքանիա Թեմ** կամ Վաասբրաքանիային Քաթեբանիքիոն (հայեցի՝ Վասպուրական), 971 -1021․ Բիւզանդական Կայսրութեան զինուորական եւ վարչական բաժանումներէն մէկը։ Կը գտնուի Փոքր Ասիոյ արեւելքը։ Քաթեբանաթօ եւ կամ Քաթեբանիքիոն անուանուած է, որովհետեւ զանազան քաթեփանիքիա (փոքր կոմսութիւններ) իրենց սահմանները աւելի ամուր պահելու համար միացած են եւ ղեկավարուած են Քաթեբանօ կամ Կոմս անուանումով ազնուականէ եւ կամ անձնաւորութենէ մը։ Առաջին ղեկավարը՝ Քաթեբանոն եղած է Վասիլիոս Արղիրոս, սակայն շուտով զայն փոխարինած է Նիքիֆորոս Գոմնինոս (1023-1026)։

Վան եղած է մայրաքաղաքը, իսկ 1045-ին կը յիշատակուի Արճէշը, իսկ ըստ կարգ մը ժամանակակից պատմաբաններու՝ Մանազկերտը։ 

Թեմը հիմնուած է 971-ին, սակայն ղեկավարները չկարողանալով դիմադրել թրքական ցեղերու յարձակումներուն, Բիւզանդական կայսրութեան կը միանան, յանձնելով 72 ամրոցներ, 3400-4000 գիւղեր եւ բազմաթիւ վանքեր։ Քաթեփանաթօ կը դառնայ 1019 եւ կամ 1021/22 - 1071 (Մանազկերտի ճակատամարտ)։

1030-ին բիւզանդացիները կը ստիպուին դիմադրել նախ պարսիկներուն եւ ապա թուրքերու յարձակումներուն։ 1048-ին թուրքերը կը յարձակին սակայն չեն յաջողիր գրաւել ու տարիներ կը շարունակեն արշաւանքները։ 1060-էն մինչեւ 1071՝ Մանազկերտի ճակատամարտը, բիւզանդական դիմադրութիւնը աստիճանաբար կը սկսի տկարանալ եւ վերջնականօրէն կը յանձնուի սելճուք-թուրքերուն։

       

## Ծանօթագրութիւններ
Արմէն Օրուճեան

**Արմէն Օրուճեան** (), ամերիկահայ գործարար, Հայաստանի Գիտութեան եւ փորձագիտութիւններու հիմնադրամի (FAST) հիմնադիր-տնօրէն, «ATHGO» կազմակերպութեան հիմնադիր ու նախագահ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Առաջին Վիտէօ Խաղը

մինի
**Առաջին Վիտէօ Խաղը** «Թէնիս ֆոր թու» խաղն էր, որ հնարուած էր 1958-ին, Ուիլիըմ Հիկենպոթըմ անունով գիտնականի մը կողմէ: 

Խաղալու համար, երկու խաղացողներ իրենց ելեկտրոնային ցպիկներով փայլուն կէտ մը իրարու կը ղրկէին պզտիկ կլորակ պաստառի մը վրայ:

### Պատմութիւն
1970-ական թուականներուն այս ելեկտրոնային խաղերը սկսած են մեծ ժողովրդականութիւն ունենալ: Այս խաղերը ամէն տեղ էին, վառելանիւթի կայարաններուն մէջ, պանդոկներու մուտքի սրահներու մէջ, խաղավայրերու եւ ճաշարաններու մէջ: Շատ աժան վճարելով կարելի էր խաղալ Փէրիսքոփ, Քիլլըր Շարք, Փոնկ եւ Սփէսս Ինվէյտըրզ:

Այժմ մարդիկ կրնան այս վիտէօ խաղերը խաղալ ուր որ կ'ուզեն, իրենց տուներուն մէջ, իրենց համակարգիչներուն եւ նոյնիսկ իրենց հեռաձայններուն վրայ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վիտէօ Խաղեր
Քաթեբանօ

մինի|330x330փքս|Բիւզանդական կայսրութեան վարչական կառոյցը 1025-ին։ Արեւելեան իշխանութիւնները ուրուագծուած են։ Հարաւային Իտալիան կը գտնուէր Իտալիոյ քաթեբանոյին տիրութեան տակ, իսկ Սերպիան եւ Պուլկարիան յաճախ գտնուած են քաթեբանիքիա վարչակարգին տակ։
**Քաթեբանօ**․ Բիւզանդական կայսրութեան մէջ քաղաքական եւ զինուորական աւագ անձնաւորութիւնը։ Անոր իշխանութեան ենթակայ վարչական շրջանը, ինչպէս նաեւ պաշտօնն եւ իրաւասութիւնները քաթեբանաթօ եւ կամ քաթեբանիքիոն կը կոչուէին։

## Հակիրճ պատմական ակնարկ
Թ․ դարուն կը յայտնուի քաթեբանօ անունը։ Կը գործածուի ընդհանուր իմաստով՝ «ան որ պատասխանատուն է»։ 

Կայսրութեան վերագրաուած սահմանամերձ տարածքները բաժնուած էին վարչական փոքր շրջաննեդրու՝ թեմերու (*θέματα*)։ Անոնք կը համախմբուին եւ կը կազմեն ընթարձակ իշխանութիւններ։ Ղեկավարներն են կոմս մը եւ կամ քաթեբանօ մը։ Աւելի ուշ, կոմսին կամ քաթեբանոյին դէրը կը տկարանայ եւ կայսրին դէտին դերը կ՛ունենայ ու կայսրութեան դասակարգութեան մէջ կը գտնուի «Սթրաթիղոս»էն եւ անոր ստորադասներէն աւելի ցած։ 

Քաթեբանօ եզր կայսրութեան շրջաններուն մէջ կը հանդիպուի մինչեւ ԺԴ․ դար, ինչպէս օրինակ Տրապիզոնի մէջ։

   
## Ծանօթագրութիւններ
Մարթին Իտըն

**Մարթին Իտըն** (անգլ․ խորագիր՝ *Martin Eden)․* Ճաք Լոնտոն ամերիկացի գրագէտի վէպերէն մէկը, որ Սեպտեմբեր 1908-էն մինչեւ Սեպտեմբեր 1909 շարունակական գրութիւններով լոյս տեսած է Pacific Monthly պարբերաթերթին մէջ, իսկ Սեպտեմբեր 1909-ին գիրքի կը հրատարակուի։

## Հակիրճ ներկայացում
Վէպը կը պատմէ անուս երիտասարդ նաւաստիի մը տաժանելի կեանքը։ Ան կը պայքարի ուսանիլ գրագէտ դառնալու համար եւ բարելաւել իր դիրքը հասարակութեան մէջ, պատճառարկութեամբ իր սէրը հարուստ ընտանիքի պատկանող աղջկան մը համար։ Սակայն, հակառակ իր ունեցած յաջողութեան, կը կորսնցնէ մարդոց հանդէպ վստահութիւնը՝ ողբերգական հետեւանքով։

Մարթին Իտընին կեանքը Լոնտոնի կեանքին հետ ունի բաւական նմանութիւններ։ Ան, իր ասպարէզին սկզբնական շրջանին պայքար տուած է։ Այս վէպով, Ճաք Լոնտոն փորձած է ցուցնել կազմակերպուելու եւ ընկերային  համերաշխութեան անհրաժեշտութիւնը։

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վէպեր
Արմենիաքոն Թեմ

մինի|330x330փքս|Բիւզանդական կայսրութեան թեմերը 750-ին․ վարդագոյնով՝ Արմենիաքոն
**Արմենիաքոն Թեմ** կամ Արմենիա՛քոն․ Բիւզանդական Կայսրութեան միջին ժամանակաշրջանի զինուորական եւ վարչական բաժանումներէն մէկը։ Կը գտնուի Փոքր Ասիոյ հիւսիս-արեւելքը։

## Պատմական ակնարկ
Առաջին ստեղծուած չորս թեմերէն մէկը եղած է՝ Է․ դարասկիզբին։ Իրաքլիոս կայսր պարսկական արշաւանքներուն ընթացքին (629), նշած է «Գէորգ, Արմենիաքոնի թուրմարխիս*» (Γεωργίου, *τουρμάρχη των Αρμενιακών)*։ Այդ տարին հաւանաբար կրնայ նկատուիլ որպէս թեմի հիմնադրութեան թուականը։ Սակայն պաշտօնական աղբիւրներուն մէջ որպէս թեմին ստեղման թուական կը նշուի 667/668։մինի|330x330փքս|Փոքր Ասիոյ բիւզանդական թեմերը, 780 թուականինմինի|330x330փքս|Արմենիաքոն թեմին դիրքը Բիւզանդական կայսրութեան տարածքին, 1000 թուականին*τουρμάρχης= հազարապետ*

Թեմը կը ստեղծուի արաբական արշաւանքներուն ընթացքին պարտուած բանակի մը մնացորդացէն։ *Magister militum per Armeniae* բանակը այդ շրջանէն ետ կը քաշուի եւ անոր կու տայ իր անունը։ Բանակը կը վերահաստատուի Պոնտոսի, Բաֆլաղոնիայի եւ Կապադովկիոյ շրջանները։

Ամասիա եղած է մայրաքաղաքը, իսկ «սթրաթիղոս»ը (զօրավարը), իշխանութիւնը կը վարէր Անաթոլիքոն եւ Թրաքիսիոն թեմերուն զօրավարներուն հետ միասնաբար։ Թ. դարուն թեմը զինուարագրած է 9 000 զինուորներով բանակ մը եւ ունեցած է 17 ամրոցներ։ 

Շնորհիւ թեմին տարածքին ու դիրքին՝ արաբներուն սահմանամերձ, զօրավարը դարձած էր կարեւոր անձնաւորութիւն մը եւ զինուորական ուժերը Ը․ դարուն մասնակցած են բաւական ըմբոստութիւններու։ Այդ պատճառով Թ․ դարուն կը բաժնուի․ Խարսիանոնի եւ Կապադովկիոյ շրջանները կը հեռանան եւ Բաֆլաղոնիայի եւ Խալտիայի շրջանները որպէս թեմ կը ստեղծուին 819-ին, իսկ 863-ին վերջիններուն կը հետեւի Քոլոնիաս։ Հետեւաբար Արմենիաքոն թեմը կը սահմանուի արեւմտեան Պոնտոսի շրջանին մէջ եւ Բիւզանդական Կայսրութեան ներքեւ կը մնայ մինչեւ 1073-ին, երբ ամիսներու ժամանակաշրջանի մը համար կ՛անցի վարձկան զինուորներուն իշխանութեան տակ, ղեկավարութեամբ Ռուսել տէ Պայոլին (Roussel de Bailleul)։ Բիւզանդացի կայսր Ալեքսիոս Ա․ Գոմնինոս կը վերատիրանայ թեմին մինչեւ ան վերջնականապէն իյնայ սելճուք թուրքերուն գերիշխանութեան տակ։

      

## Ծանօթագրութիւններ
Թեմ (Բիւզանդիոն)

մինի|330x330փքս|Բիւզանդական Կայսրութիւն․ Փոքր Ասիոյ Թեմերն ու անոնց մայրաքաղաքները, 780-ին
**Թեմ** կամ Բանակաթեմ․ Բիւզանդական Կայսրութեան միջին ժամանակաշրջանի զինուորական եւ վարչական բաժանում։ Հաստատուած է Է․ դարու կէսերուն, սլաւական ցեղերու Պալքանեան Թերակղզիին մէջ ներխուժումէն անմիջապէս ետք, ինչպէս նաեւ արաբական արշաւանքներէն ետք Բիւզանդիոնի տարածքներուն մէկ մասին մէջ։
մինի|330x330փքս|Բիւզանդական Կայսրութեան Թեմերը 950-ական թուականներուն
## Պատմական ակնարկ
Է․ դարասկիզբին, Բիւզանդական կայսրութիւնը ենթակայ եղած է յաճախակի յարձակումներու․ արեւելքէն Սասանեան կայսրութեան ճնշումները Սուրիոյ, Եգիպտոսի եւ Փոքր Ասիոյ արեւելեան տարածքներուն վրայ, իսկ արեւմուտքէն եւ հիւսիս-արեւմուտքէն սլաւներուն եւ աւարական վաչկատուն ցեղերուն արշաւանքն ու հաստաուիլը Պալքանեան Թերակղզիին հողատարածքներուն վրայ՝ Թրակիոյ, Մակեդոնիոյ, Իլիրիոյ (Իլիրիա՝ հռոմէական գաւառ․ այսօրուան Ալպանիան եւ հարաւային Խրուաթիան) եւ հարաւային Յունաստանի շրջանները։
մինի|330x330փքս|Բիւզանդական Կայսրութեան Թեմերը 1025-ին
Կայսրութիւնը այս անսպասելի տագնապին դիմաց ազդուօրէն կը վերակազմակերպէ վարչական դրութիւնը։

## Պատմական զարգացում
Սկզբնական շրջանին թեմերը զինուորական շարժուն միաւորներ էին, որոնք կայսրութեան ամբողջ տարածքին կը տեղափոխուէին։ Այդ միաւորները երբ կ՛ունենան մնայուն հաստատման վայրեր, թեմ կը կոչուին եւ արագօրէն կը զարգանան ու վարչական շրջաններու կը բարեփոխուին։ Թեմի մը քաղաքական գերագոյն իշխանութիւնը զօրավարը կը վարէր։

Թեմերուն մէջ պետութիւնը քրիոտոնեայ ազատ հողագործներուն զինուորական տարածքներ կը զիջի։ Տրուած հողատարածքը եւ զինուորական սպասարկութեան պարտաւորութիւնը ժառանգական էր․ հօրմէն՝ անդրանիկ մանչ զաւկին։ Եկամուտներէն, զինուոր-հողագործները իրենց ընտանիքները կը հոգատարէին, սպառազինութիւնը կը գնէին եւ արշաւանքներուն ծախսերը կը հոգային։ Այդպէս, վարչական շրջանները միաժամանակ կայսրութեան զինուորական շրջաններն էին։ Թեմերու դրութիւնը կ՛օգնէ կայսրութեան տարածքին մէջ միջին-գիւղական դասակարգին վերելքին ու տիրութեան։ 

Թեմական բանակը կայսրութեան գլխաւոր զօրքն էր։ Իւրաքանչիւր բանակաթեմ կը ղեկավարուէր Սթրաթիղոսէն (Զօրավարէն), որ ունէր քաղաքական եւ զինուորական իշխանութիւնը։ Կոստանդին Է․ Ծիրանածի (Բորֆիրողենիս) կայսր նշած է 29 թեմեր․ 17 Ասիոյ մէջ եւ 12 Եւրոպայի մէջ։ Սակայն այս թիւը կը տարբերէր ըստ անհրաժեշտութեան եւ նաեւ կայսրութեան վարչական փոփոխութիւններուն։  

### Թեմերը

#### 660 - 930

#### 930 - 1060 ժամանակաշրջանին միացած նոր թեմեր, գլխաւորաբար Իտալիոյ եւ Պալքանեան շրջաններէն

#### ԺԲ․ - ԺԳ․ դարեր

         

## Ծանօթագրութիւններ
Սուրբ Աստուածածնի Վերափոխման հայկական տաճարը (Լվով)

**Սուրբ Աստուածածնի Վերափոխման հայկական տաճարը**  (ուքրաիներէն՝ Успенська (Волоська) церква у Львові) Լվովի ամէնէն հին կրօնական ճարտարապետական յուշարձաններէն մին է, որ ընդգրկուած է ԵՈՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ:

## Պատմական ակնարկ
Տաճարին շինարարութիւնը սկսած է 1363 թուականին: Անոր կառուցումը կապուած է հայ վաճառականներ՝ Յակոբի (Թէոդոսիոյ Քէֆէ առեւտրաւանէն) եւ Կեսարիոյ մարզէն Փանոսի անուններուն հետ: Անոնց միջոցներով ճենովացի ճարտարապետ Թորինկօ հին Լվովի մէջ եղած փայտաշէն եկեղեցւոյ տեղը կառուցած է տաճարը: Բազմաթիւ հետազօտողներ կը կարծեն, որ շինարարութեան մասնակցած են նաեւ հայ վարպետներ, քանի որ տաճարը նմանութիւններ ունի Անիի տաճարին հետ։

Տաճարը յետագային ընդարձակուած է, անոր տարածքին աւելցած են նոր շինութիւններ՝ աշտարակ-զանգակատունը, կուսանաց վանքը, դպրոցը, միաբանութեան անդամներուն եւ եպիսկոպոսին երկյարկ կացարանը, տպարանը, գերեզմանատունը։

17-րդ դարէն մինչեւ 20-րդ դարու առաջին կէսը վանքը եղած է Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ Լվովի թեմի նստավայրը։ Խորհրդային իշխանութեան տարիներուն տաճարը չէ գործած:

26 Նոյեմբեր 1945 թուականին ձերբակալուած են տաճարի հայ հոգեւորականները, որոնց մէկ մասը մահացած է դաժան աքսորի ժամանակ: Թեմը լուծարուելէ ետք տաճարին մէջ տեղակայուած են Լվովի թանգարաններուն պահոցները: Հայերը ստիպուած տեղափոխուած են Լեհաստան։

2001 թուականին տաճարը վերադարձուած է հայ համայնքին, բայց Հայ Առաքելական Եկեղեցիին, քանի որ Լվովի մէջ կաթոլիկ հայեր չէին մնացած: Նոյն թուականի Յունուար 6-ին՝ երկարատեւ ընդմիջումէ ետք, հայկական պատմական տաճարին մէջ մատուցուած է Ս. Պատարագ։

18 Մայիս 2003 թուականին Ամենայն Հայոց Տ.Տ. Գարեգին Բ. Վեհափառ Հայրապետը օծած է տաճարը, օծման, բազմաթիւ հիւրերու կարգին, ներկայ եղած է նաեւ աշխարհահռչակ ֆրանսահայ երգիչ Շարլ Ազնաւուր:

Տաճարի վերջին վերակառուցումն ու նկարազարդումը կատարուած է 20-րդ դարու սկիզբը՝ թեմի առաջնորդ արքեպիսկոպոս Յովսէփ Թէոդորովիչի (1864-1938) կողմէ, որուն մասնակցած են ժամանակի հանրաճանաչ լեհ արուեստագէտներ։

Տաճարի յարդարանքին հայկական նկարագիրը վերականգնելու նպատակով Աւագ խորանի սեղանին տեղադրուած է Սուրբ Աստուածածնի սրբապատկերը, որմնանկարները երիզուած են հայկական միջնադարեան մանրանկարչութեան մէջ տարածուած զարդանախշերով, ապակենկարներով պատուած պատուհաններուն քով կան գունագեղ խորանազարդեր, թռչուններու ու կենդանիներու պատկերներ, որոնք հետաքրքրական համադրութեան մէջ են ընդլայնուած հատուածի ճարտարապետական նոր լուծումներուն, որմնանկարներուն ու խճանկարներուն հետ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Պետրոս Շուժունեան

**Պետրոս Շուժունեան** (), հայ երաժշտահան եւ երաժշտագէտ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Գիւմրի: Յաճախած է անգլիական թեքումով դպրոց: Վեց տարեկանէն սկսած է ջութակ նուագել: 11 տարեկանին գրած է իր առաջին ստեղծագործութիւնը, որ մինչ օրս կը պահպանուի: Մինչեւ Քանատա մեկնիլը, 8-10 գործ գրած է՝ փոքրածաւալ ստեղծագործութիուններ ջութակի համար, սենեկային, քառեակ, երգչախմբային ստեղծագործութիւն Նարեկացիի «Մատեան ողբերգութիւն»-էն:

Աւարտած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցըը, ապա ընդունուած է Կարա-Մուրզայի անուան երաժշտական ուսումնարանը՝ ստեղծագործութեան եւ ջութակի դասարան, որուն ուսումնական 3-րդ տարին, 1976-ին, արդէն 18 տարեկան էր, երբ կը մեկնի Գանատա:

1972-1976 մաս կազմած է Գիւմրիի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ դպրաց դասին:

1976-ին Պետրոս Շուժունեան ընդունուած է «Conservatoire de musique du Québec», ուսանած է քանատացի հանրածանօթ երգահան Ժիլ Թրամպլէյի (Gilles Tremblay) դասարանը՝ ստանալով երաժշտութեան մագիստրոսի աստիճան, 1982-ին:

## Ստեղծագործական կեանք
Երգահան Շուժունեան սկսած է ստեղծագործել շատ խանուխ: Փորձառութիւն ձեռք բերած է հայկական երգչախմբային երաժշտութեան մէջ:

Ան հեղինակ է աւելի քան 100 ստեղծագործութիւններու, այդ շարքին․

* «Արարատ պոէմ» սիմֆոնիքը,
* «Կոմիտասին», 
* «Սայաթ-Նովա» հարուածային համերգային փունջը, 
* 4 լարային քառեակ՝ ներշնչուած հայ շարականներէ, 
* «Մաշտոց» զոյգ դաշնամուրային գործը,
* «Երեք մինիաթիւր» (Three pieces of ancient Armenian liturgical music) գրուած լարային քառեակի համար եւ այլն: 

Իր ստեղծագործութիւնները կատարուած են քանատական նուագախումբերու կողմէ, հնչած են ձայնասփիւռներէն եւ հրատարակուած են տարբեր տեղեր:

Քանատայի հայ համայնքէն ներս Փրոֆ. Պետրոս Շուժունեան ունեցած է իր ներդրումը:

Ղեկավարած է Մոնթրէալի երկու հայկական երգչախումբեր՝ Համազգայինի «Քնար» երգչախումբը (1976 -1991) եւ  Տիրամայր Նարեկի Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ «Ալէմշահ» երգչախումբը (1985-1996): Յիշեալ տարիներուն սոյն երգչախումբերուն հետ ձայնագրած եւ հրատարակած է  հայ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններու արձանագրութիւները, գրառումները եւ Սուրբ Պատարագը: Ան պաշտօնավարած է Մոնթրէալի հայկական վարժարաններէն ներս, որպէս երաժշտութեան դասախօս՝ 1976-1985 Սուրբ Յակոբ Վարժարանին մէջ եւ 1985-1988՝ Նարեկ Վարժարանին մէջ:

Որպէս հաստատուած գանատացի երաժշտահան, Շուժունեան տարիներու ընթացքին աշխատած է բազմաթիւ նուագախումբերու հետ, ինչպէս՝ I Musici de Montreal, NEM, Kitchener, London (Ontario), Laval, եւ Marie-Josée Simard, Pierre Jasmin, Jean Laurendeau եւ այլ մեներգիչներու:

Անոր հետաքրքրութեան առանցքը կազմած է նուագախմբային, դաշնամուրային, սենեկային եւ  երգչախմբային երաժշտութիւնը: Եղած է  դասախօս Քեպէքի «Universite du Quebec a Montreal» համալսարանին մէջ: 1987-1988 եղած է Մոնթրէալի միջազգային օփերային փառատօնի գեղարուեստական ղեկավարի օգնական, 1988-1990՝ Մոնթրէալի Մեթրոփոլիթէն նուագախումբի աշխատակազմի ղեկավար:

1997-ին Label:SNE (Société Nouvelle d’Enregistrement)  հրատարակած է ձայնասկաւառակ մը, ուր ներկայացուած են Պետրոս Շուժունեանի գործերը. սկաւառակը 1999 թուականին Լոս Անճելըսի «AMFA»-ի կողմէ արժանացած է «Best Modern International Award»-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Scientia est lux lucis

**Scientia est lux lucis**, լատիներէն խօսք, որ կը նշանակէ «գիտելիքը լուսաւորում է»։ Հաւանաբար արտասանուած է Լէոնարտօ տա Վինչիէն, բնիկ բազմահմուտը (*polymath,* *homo universalis)*։ 

Ասացուածը Վերմոնթ Սթէյթ Քոլեճներուն (VSCS) նշանաբանն է (Վերմոնթ նահանգի պետական քոլեճներու ընկերակցութիւն, Ա․Մ․Ն․), ինչպէս նաեւ բրիտանական «Palladian Publications» հրատարակչատան (Միացեալ Թագաւորութիւն) եւ Ուաշինկթընի Տեղեկութեանց Ազգային Համալսարանին (NIU)։

   
## Ծանօթագրութիւններ
Նոր Ազդարար

«**Նոր ազդարար**», գրական-հրապարակախօսական եռամսեայ պարբերաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1950–1980 թուականներուն Կալկաթայի մէջ։ Խմբագիր՝ Զեպետիա Հանանեան։

Նպաստած է հնդկահայ համայնքի ազգապահպանութեան, Հայաստան-Սփիւռք կապերու ամրապնդման, սէր արթնցուցած է հայրենիքի, մայրենի լեզուի ու մշակոյթի նկատմամբ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է պարսկահայ եւ հնդկահայ գաղութներու պատմութեան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի հայկական պարբերականներ
Տիլոսեան Դաշինք

[մինի|330x330փքս|Տիլոսեան Դաշինքին քարտէս, նախքան [Պելոպոնեսեան Պատերազմ|Պելոպոնեսեան Պատերազմի ծագումին, Ք․Ա․431]]
**Տիլոսեան Դաշինք**․ Ք․Ա․ 5-րդ դարու ընթացքին մօտաւորապէս 150 հին յունական քաղաք-պետութիւններու քաղաքական եւ զինուորական միութիւն, Աթէնքի ղեկավարութեամբ։

## Պատմական ակնարկ
Պարսկական պատերազմներու աւարտին, Ք․Ա․478-ին, Աթէնքի նախաձեռնութեամբ կը հիմնուի Տիլոսեան Դաշնադրութիւնը՝ յունական քաղաք-պետութիւններու միջեւ պայմանագիր։ Տիլոսեան դաշինք կը կոչուի, որովհետեւ Տիլոս դաշնադրութեան կեդրոնը կը հանդիսանայ։ Անոր գանձը հոն կը պահուէր մինչեւ Ք․Ա․454, երբ Փերիքլիս զայն Աթէնք կը փոխադրէ։

Ըստ Թուքիտիտիս պատմաբանին, Դաշնադրութեան նպատակն էր՝ «վրէժը առնել վշտակրութիւններէն որոնցմէ տառապեցան, կողոպտելով պարսից արքային երկրամասը» (*εκδικηθούν τα δεινά που υπέφεραν λεηλατώντας την επικράτεια του (Πέρση) βασιλέως)*։ Գործնականին մէջ, դաշինքին նպատակը երեք մասի բաժնուեցաւ․ յաջորդ արշաւանքի մը նախապատրաստութիւն, պարսիկներէն իրենց վրէժը առնել եւ աւարի բաժանման կազմակերպութիւն։ Դաշնադրութեան մաս կազմողները երդում տուին ունենալ նոյն բարեկամներ ու թշնամիներ եւ ծով թափեցին երկաթեայ ձողեր, որպէս խորհրդանշան իրենց բարեկամական զգացումներուն։ 

Դաշնադրութեան անդամներուն պարտաւորութիւններն էին նաւերով եւ զինուորներով մասնակցիլ պարսիկներուն դէմ մեծ քաղաք-պետութիւններէն եղած յարձակումներուն եւ կամ պարսիկներու յարձակումներէն յառաջացած պաշտպանութեան գործողութիւններուն։ Իսկ աւելի փոքր քաղաք-պետութիւնները կը մասնակցէին գումարով մը․ Էղինան կը մասնակցէր արծաթի առաւելագոյն բաժինով։ Տարիներու ընթացքին, մասնակիցները կը նախընտրեն գումարով մը մասնակցիլ, այդ պատճառով կը հաստատուի կայուն սահմանեալ գինի մը հատուցումը։

    

## Ծանօթագրութիւններ