open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ճորտան Կավարիս

**Ճորտան Ճէյմզ Կավարիս** (, ծն․՝ 25 Սեպտեմբեր 1989, Օնթարիօ (Քանատա)), Քանատացի դերասան է, առաւել ծանօթ է *Ֆիլիքս Տօքինզ*ի (Felix Dawkins) մրցանակ շահած իր դերով, քննադատներու կողմէ բարձր դրուատանքի արժանացած «*[[Սեւ Որբը]]*» (Orphan Black) BBC America-ի եւ Space-ի հեռատեսիլային դրուագաշարին մէջ։

## Մանկութիւն եւ պատանեկութիւն
Կավարիս ծնած է Քալէտոն՝ Օնթարիօ, Քանատա։ Հայրը յոյն գաղթական էր, իսկ մայրը՝ հիւսիս-եւրոպական արմատներով գանատացի։ Կավարիս երեք զաւակներէն կրտսերն է։

## Գործունէութիւն
150px|մինի|Ճորտան Կավարիս, Մարտ 2015
Կավարիս գեղարուեստական իր առաջին դերը խաղաց գանատական անկախ ֆիլմի մը մէջ՝ «45 Պտոյտ Վայրկեանի Ընթացքին» (45 R.P.M), ուր իր խաղընկերներն էին Մայքլ Մէտսէն (Michael Madsen), Քիմ Քօաթս (Kim Coates) եւ Ամանտա Փլամմէր (Amanda Plummer) ։ 2010-ին ան խաղաց Cartoon Network-ի «Անբնական Պատմութիւն» (Unnatural History) խաղարկային դրուագաշարին մէջ։ Ատկէ զատ Կավարիս սկսաւ խաղալ գլխաւոր դերերէն մէկը BBC America-ի 
եւ գանատական Space-ի նոր «Սեւ Որբը» (Orphan Black) դրուագաշարին մէջ։

200px|ձախից|մինի
2010-ին Playback հանդէսին, Panavision Canada ընկերութեան եւ Շարժանկարի ու Հեռատեսիլի Գանատական Փառքի Սրահ-ին կողմէ Կավարիս ներառուեցաւ «Դիտելու Լաւագոյն Տասնեակ 2010» ցանկին մէջ։ Անցեալին այս ցանկին մէջ ներառուած էին նաեւ Նինա Տոպրեւ (Nina Dobrev) եւ Քսավիէ Տօլան (Xavier Dolan)։

«Սեւ Որբը» դրուագաշարին մէջ խաղացած Ֆիլիքս Տօքինզի դերին համար Կավարիս 2014-ին շահեցաւ Canadian Screen Award մրցանակը՝ իբր Լաւագոյն Աջակցող Դերասան, ինչպէս նաեւ Constellation Award մրցանակը՝ դրուագի մը մէջ լաւագոյն դերակատարումի համար։ Օգոստոս 18, 2014-ին «EWwy Award» մրցանակաբաշխութեան ատեն Կավարիս ճանչցուեցաւ Լաւագոյն Աջակցող Դերասան՝ տրամաթիք դրուագաշարի մէջ։

2016-ին Կավարիս աջակցող դերով հանդէս եկավ Կաս Վան Սէնթի (Gus Van Sant) «Ծառերու Ծովը» (Sea of Trees) ֆիլմին մէջ, ուր իր խաղընկերները եղան Մէթիու ՄըքՔօնահի (Matthew McConaughey) եւ Քէն Ուաթանապէ (Ken Watanabe):

### Մամուլի մէջ

Անգլիական շեշտը, որ Կավարիս կը գործածէ Ֆիլիքս Տօքինզի դերին համար, այնչափ բնական կը թուի, որ Entertainment Weekly հանդէսին լրագրող Տալթօն Ռոսս (Dalton Ross), գիտնալով իսկ որ Կավարիս բրիտանացի չէ, «ամբողջապէս վստահ չէ թէ ատիկա իր (Կավարիսի) բնական շեշտը չէ, այլ՝ կեղծուած»։ Կավարիս կը պատմէ Ռոսսին, որ իր խաղընկերներ Միխիլ Հէօյսման (Michiel Huisman), Ճէրօմ Ֆլինն (Jerome Flynn) եւ Մարիա Տօյլ Քէննետի (Maria Doyle Kennedy) կը կարծէին թէ ինք անգլիացի է․

## Անձնական կեանք

Կավարիս բաց միասեռական է․ 2012-ի Սեպտեմբերէն կը հանդիպի դերասան Տէվըն Կրայի (Devon Graye) հետ:

## Ֆիլմացանկ

### Շարժանկար

### Հեռատեսիլ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Օնթարիօ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Քանատացի դերասաններ
Մայքըլ Ճորտըն

**Մայքլ Ճեֆրի Ճորտըն** (, ), ամերիկացի նշանաւոր նախկին պասքէթպոլիստ, յարձակող պաշտպան (երկրորդ համար\shouting guard)։ Ներկայացուցած է Պասքէթպոլի ազգային կազմակերպութիւնը (NBA) «Շիքակօ Պուլզ» եւ «Ուաշինկթըն Ուիզարտս» ակումբներուն մէջ։ Կը համարուի բոլոր ժամանակներու մեծագոյն պասքէթպոլիստը, որ լուրջ դեր խաղցած է 80-ական եւ 90-ականներուն պասքէթպոլի պատմութեան մէջ։ «Շիքակօ Պուլզի» կազմին մէջ Ճորտըն վեց անգամ նուաճած է NBA-ի առաջնութիւնը՝ 1991, 1992, 1993, 1996, 1997 եւ 1998 թուականներուն։

Իր ֆենոմէնալ բարձր ցատկոտունակութեան համար Մայքլ ստացաւ «Air Jordan» եւ «Պարոն թեթեւութիւն»` «His Airness» անուանումները։ Ան նաեւ կը համարուի պասքէթպոլի պատմութեան մէջ լաւագոյն պաշտպաններէն մէկը։

1991 թուականին ան յաղթեց NBA-ի մէջ իր առաջին մրցաշարին «Պուլզ»-ի հետ, իսկ արդէն 1992 եւ 1993 թուականներուն կրկնեց այդ յաջողութիւնը։ 

Հօր մահէն յետոյ 1993-1994 թուականներուն Ճորտընը յանկարծակիօրէն հեռացաւ պասքէթպոլէն եւ փորձեց առաջ երթալ պէյսպոլով։ 225px|thumb|ձախից|Air Jordan Super Fly 21995 թուականին ան վերադարձաւ պասքէթպոլի դաշտ եւ օգնեց «Պուլզ»-ին նուաճելու եւս երեք կոչում (1996, 1997, 1998), միաժամանակ NBA-էն ներս իր խումբին հետ միասին սահմանելով ռեկորդներ՝ (1995/96 թուականներու մրցաշար) տանելով դեռեւս չգրանցուած 72 յաղթանակ մէկ մրցաշարքի ընթացքին։ Երկրորդ անգամ ան ասպարէզը ձգեց 1999 թուականին, սակայն 2001 թուականին կրկին վերադարձաւ արդէն «Ուաշինգթըն Ուիզարտս» խումբին մաս կազմած։

1984 թուականին Ճորտըն պայմանագիր ստորագրեց NIKE ընկերութեան հետ, ուր յատուկ Մայքլին համար ստեղծեց մարզական կօշիկներ՝ Air Jordans անուանումով։ Նախագիծը այնքան յաջողած էր, որ Air Jordans-ը դարձաւ առանձին վաճառանիշ։ Ճորտըն խաղաց «Տիեզերական խաղ» ֆիլմին մէջ (1996)։ Ան Oakley Inc ընկերութեան ղեկավարման բաժնի կազմին մէջ է։ 

Այժմ կը համարուի հիմնական սեփականատէրը, ինչպէս նաեւ կը կարգաւորէ «Շառլոդ Բոբգադս» ակումբի պասքէթպոլի հարցերը։ 

2010 թուականի Փետրուարին աճուրդը շահեցաւ եւ իրաւունք ստացաւ հիմնական սեփականատէր Լ. Ճոնսոնէն գնելու խումբի վերահսկողութեան փաթեթներու բաժնետոմսերը։ 

Այս կերպով Մայքլ Ճորտան առաջին պասքէթպոլիստն էր, ով դարձաւ NBA-ի սեփականատէր։

Ներկայիս կը հանդիսանայ «Շառլոթ Հորնեթս» ակումբի նախագահը։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Փետրուարի ծնունդներ
Մագաղաթ

մինի|աջից|Մագաղաթեայ ձեռագիր մատեան
**Մագաղաթ** (ասորերէն՝ magalləta - գալարուած մատեան), կաշիէ պատրաստուած գրանիւթ։

Մագաղաթը սկսած է գործածուիլ շուրջ 2100 տարի առաջ, Փոքր Ասիոյ Պերկամոն քաղաքին մէջ։ Այս պատճառով ալ, ուրիշ լեզուներով մագաղաթը կը կոչուի Պերկամոն անունէն բխած անուններով (ֆրանս. parchemin, սպան. pergamino)։

Հին Հայաստանի մէջ ամէնէն գործածական գրանիւթը եղած է մագաղաթը, որուն պատրաստութեան համար յատուկ արհեստանոցներ կային մեր գրչութեան կեդրոններուն մէջ (Գլաձոր, Տաթեւ, Կիլիկիա):
250px|մինի|ձախից|Մագաղաթ

Մագաղաթը կը պատրաստէին յատուկ ձեւով մշակելով ու յղկելով մատղաշ անասուններու  արջառի, երինջի, գառան, ուլի մորթը։ Հայերէն բազմաթիւ ձեռագիր մատեաններու մէջ պահպանուած են մագաղաթի պատրաստութեան միջոցներ։ Հայկական ամէնէն մեծ մագաղաթէ ձեռագիրը «Մշոյ ճառընտիրն» է (5,3x70,5 սմ՝ 660 (այժմ՝ 620) թերթ), պատրաստուած՝ արջառի եւ երինջի մորթէ։ Իսկ հայերէն ամէնէն փոքր, ձեռագիր գիրքին թերթերը պատրաստուած են նորածին ուլի մորթէ։

Մեր մատենագիրները՝ Մեսրոպ Մաշտոց, Սահակ Պարթեւ, Մովսէս Խորենացի, Գրիգոր Նարեկացի եւ ուրիշներ, իրենց ստեղծագործութիւնները գրած են մագաղաթի վրայ։ «Գրիչ» կոչուող յատուկ մարդիկ այդ ստեղծագործութիւնները կ'ընդօրինակէին եւ կը բազմացնէին մագաղաթէ ուրիշ թերթերու վրայ, իսկ նկարիչները, որոնք «ծաղկող» կը կոչուէին, զանոնք կը պատկերազարդէին։ Յետոյ մագաղաթէ թերթը կը միացնէին, կը կազմէին ու գիրքի կը վերածէին բազմաթիւ վանքերու գրչութեան կեդրոններուն մէջ, ուր կը պատրաստէին մագաղաթը։ Հայերէն հազարաւոր ձեռագիր մատեաններ գրուած են մագաղաթի վրայ։ Անոնց մեծ մասը այժմ պահուած է Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանին մէջ։

Հին հայկական մատենագրութեան մէջ գործածած են բուսական եւ երկաթի երկու տեսակ մելան, որոնք դարեր դիմացած են եւ պահած` իրենց գոյնը: Նշանաւոր է Որդան կարմիր մելանը, որ կոչուած է հայկական ներկ: Կարմիր մելանով գրած են միայն թագաւորներն ու կաթողիկոսները:

Կը պատմուի, թէ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի սովորութիւն ունէր մագաղաթի վրայ գրելու ատեն կտոր մը հաց դնելու իր առջեւ. ատիկա նշան էր, որ ինք ճշմարտութիւնը կը գրէր: «Հացին նայելով` մարդ եօթնապատիկ ճշմարտախօս կը դառնայ», կ'ըսէր ան:

### Թուղթի յայտնութենէն ետք
Նախքան թուղթի յայտնութիւնը, կովու եւ ոչխարի մորթէ շինուած մագաղաթը չափազանց դիւրաբեկ նիւթ մըն էր, զոր պատրաստելը սուղ կ'արժէր. հետեւաբար, դպիրներ պարտաւոր էին պայքարիլ անոնց կպած արատներուն դէմ եւ միացնել անոնց մէջ բացուած ճեղքերը:

Երբ մարդիկ գրելու համար կը սկսին օգտագործել թուղթը, մագաղաթը աստիճանաբար գործածութենէ կը դադրի։ Ներկայիս մագաղաթը չի գործածուիր։ Թուղթի վրայ գրելն ու տպագրելը շատ աւելի յարմար է ու աժան։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Ի՞նչ է Ո՞վ է, 3, Էջ 175:

Ստորոգութիւն:Մանրանկարչութիւն
Մազարի Շարիֆ

**Մազարի Շարիֆ**, քաղաք Աֆղանստանի հիւսիսը, Պալխի ովասիսին մէջ։ Պալխ նահանգի վվարչական կեդրոնը, առեւտրական, փոխադրական կայան։ Բնակչութիւնը՝ ։ Կան բամպակազտիչ եւ իւղհան գործարաններ, գորգագործութիւն, մետաղամշակութիւն։

Ըստ իսլամական աւանդութեան Մազարի Շարիֆում Ալի խալիֆայի գերեզմանն է։ XV դարուն, այստեղ կառուցուած է դամբարան՝ մազար, զոր դարձած է շիաներու սրբավայրը (արաբերէն՝ *մազարի շարիֆ*՝ աստուածային դամբարան, ուրկէ յառաջացած է քաղաքի անունը)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աֆղանիստանի քաղաքներ
Վալանթին Մազլում

**Վալանթին Մազլում** (), դաշնակահար։

## Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը Պէզազեան վարժարանին մէջ ստանալէ ետք, երկրորդական ուսումը շարունակած է ֆրանսական վարժարանին մէջ։ Ապա անցած է Փարիզ՝ կատարելագործելու համար իր երաժշտական ուսումը։ Միաժամանակ հետեւած է Սորպոնի համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։ Աւարտած է «École Normale de Musique»ը եւ ստացած ուսուցման լիսանս։ 

1939-ին վերադարձած է Իսթանպուլ։ Փարիզի եւ Իսթանպուլի մէջ մասնակցած է երաժշտական ձեռնարկներու եւ տուած է համերգներ եւ մասնակցած՝ հեռատեսիլի յայտագիրներու։ 

1952էն ի վեր նուիրուած է երաժշտական ուսուցման։ Երաժշտական գործունէութեան կողքին, ան զբաղած է նաեւ գրականութեամբ։ Իր արձակ գրութիւններով աշխատակցած է «Քուլիս» ամսաթերթին: Գրութիւններէն մաս մը ամփոփուած է «Երազի Նման...» խորագրեալ գրքոյկի մը մէջ։ Իր ջանքերով եւ Երուանդ Կոպէլեանի խմբագրութեամբ 1995-ին լոյս տեսան իր քրոջ, ողբացեալ նկարչուհի-գրագիտուհի՝ Ֆիմի Մազլումի արձակ էջերը՝ բանախօսութիւններ եւ թարգմանածոյ աշխատասիրութիւնները՝ «Անձեր Եւ Անցքերը»։

Իր հրատարակած գործերէն՝ «Երազի Նման...» (արձակ էջեր), Իսթանպուլ, 1993։

## Ծանօթագրութիւններ
Մաթ Մքկորի

**Մաթիու Տէյվիտ**«**Մաթ**»** Մքկորի** (, ծնած 12 Ապրիլ, 1986, Մանհաթան, Նիւ Եորք, ԱՄՆ)՝ ամերիկացի դերասան մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ճոն Պէնըթ դերով Netflix ընկերութեան կատակերգական եւ տրամա *[[Orange Is the New Black]]* հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ Աշըր Միլսթոն դերով ABC կայանի *[[How to Get Away with Murder]]* հեռուստաշարին մէջ:

## Վաղ Կեանք
Մքկորի ծնած է եւ մեծցած Մանհաթընի մէջ, Նիւ Եորք, ԱՄՆ եւ սկսաւ դերասանական ներկայացումններ ընել արդէն 9 տարեկանէն: Ան յաճախած է Fiorello H. LaGuardia High School ուսումնարանը Նիւ Եորքի մէջ, որմէ ետք ուսումը շարունակեց Emerson College համալսարանին մէջ, Պոսթըն, Մասաչուսէց: Մքկորին միշտ մարզիկ եղած է: Ան հռեայ է, ֆէմինիստ, եւ ձախակողմեան մը:

## Ասպարեզ
Մքկորիի առաջին դերը իբրեւ հեռուստաշարի դերասան 2011-ին էր ABC կայանի *[[One Life to Live]]* հեռուստաշարին մէջ։ Ան ետքը ստանցնեց փոքր դերեր տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս *[[Person of Interest (հեռուստաշար)|Person of Interest]]*, *[[Gossip Girl]]*, եւ *[[Royal Pains]]*: 2013-ին, Մքկորին սկսաւ ունենալ գլխաւոր դեր մը Netflix ընկեութեան կատակերգական եւ տրամա *[[Orange Is the New Black]]* հեռուստաշարին մէջ իբրեւ բանտի պատասխանատու Ճոն Պէնըթ:

2014-ին ան ստանցնեց գլխաւոր դեր մը իբրեւ Աշըր Միլսթոն *[[How to Get Away with Murder]]* հեռուստաշարին մէջ, որ արտադրուած եւ գրուած էր Շոնտա Ռայմզի կողմէ: Նոյն տարուան մէջ, ան ստանցնեն դեր մը տրամա *How He Fell in Love* ֆիլմին մէջ:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի ծնունդներ
Մագնիսականութիւն

**Մագնիսականութիւն**ը անտեսանելի ուժ մըն է, որ կը բանի մագնիսի մը երկու բեւեռներուն միջեւ։ Աշխարհի ընդերքին մէջ կան բնական մագնիսներ, ինչպէս՝ մագնիսաքարը: Կան նաեւ զանազան ձեւի արուեստական մագնիսներ. կարգ մը նիւթեր, որոնք «երկաթամագնիսային» կը կոչուին կրնան մագնիսի վերածուիլ, եթէ այլ մագնիսով մը շփուին կամ անոնց շուրջ փաթթուած թելի մը մէջէն ելեկտրական հոսանք ուղարկենք։ Այս վերջին պարագային՝ կը ստանանք ելեկտրամագնիս։ Երբ թելի մը մէջէն ելեկտրական հոսանք ուղարկենք, անոր շուրջ կը ստեղծուի մագնիսական դաշտ մը։ Մագնիսի մը հակառակ բեւեռները զիրար կը քաշեն, նման բեւեռներ զիրար կը վանեն։

Մեր երկիրը նոյնինքն հսկայական մագնիս մըն է։ Իր մագնիսական դաշտը կը ճառագայթէ հիւսիսի եւ հարաւի բեւեռներէն։ Կողմնացոյցի մը սլաքը կը հետեւի այդ դաշտին ուժագիծներուն։ Այդ պատճառով է, որ մագնիսի մը երկու ծայրերը կը կոչուին հիւսիսային եւ հարաւային բեւեռ։

## Աղբիւրներ
* Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 9

Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Մազաթափութիւնը

մինի
**Մազաթափութիւն**, (alopecia) եզր մըն է, որ կ'օգտագործուի մազերու թափուիլը նկարագրելու համար, որմէ կը տառապին կիներու 40 եւ տղամարդոց 30 տոկոսը կեանքի որոշ շրջանին: 

Մարդ արարածի ամբողջ կեանքի ընթացքին կը կատարուի մազերու «հերթափոխութիւն»:   

Իւրաքանչիւր անհատի մօտ 3-4 տարին անգամ մը կը կատարուի այդ փոփոխութիւնը, երբ կը ծլի նորը ու կը թափի ծերը: 
 
Սակայն, եթէ թափող մազերը շատ աւելի են նոր մազերէն, ուրեմն պէտք է կատարել համապատասխան քննութիւնը, ստուգելու համար թէ առատ մազաթափութիւնը հիւանդութեան հետեւանք չէ եւ պէտք է սկսիլ մազածածկոյթներու գործածութեան՝ հաւասարակշռելու «հերթափոխութիւն»ը:

Կանանց մօտ օրական 20-100  մազ թափուիլը բնական է:

## Մազաթափութեան Պատճառները
* Կանանց մօտ մազաթափութեան հիմնական պատճառը ճնշուածութիւնն է,  որուն մանրամասնութիւնները դժուար է բացայայտել,  որովհետեւ մազաթափութիւնը կրնայ ի յայտ գալ ճնշուած պայմաններէն նոյնիսկ ամիսներ ետք:
* Մազաթափութիւնը նաեւ ժառանգական հիւանդութեան հետեւանքն է,  որ տեղի կ’ունենայ հորմոնային փոփոխութիւններու ժամանակ,  երբ կը խանգարուի վահանաձեւ գեղձին գործունէութիւնը եւ դաշտանադադարը:
* Մազաթափութեան պատճառ կրնայ դառնալ նաեւ մաշկի զանազան վարակները: Կենսանութերու պակասը եւս կրնայ պատճառ հանդիսանալ մազաթափութեան:
* Նիհարնալուն նպաստող սննդակարգերը մազաթափութեան վտանգներէն են:

* Սխալ սննդակարգը կրնայ խախտել մարմինին համակարգը եւ ճարպերու կորուստը կրնայ նուազեցնել  էսթրոծիներու քանակը,  որուն իբրեւ հետեւանք տեղի կ'ունենայ ուժեղ մազաթափութիւն:

Բազմաթիւ հիւանդութիւններու հետեւանքներէն մէկը կրնայ ըլլալ մազաթափութիւնը: Այդ հիւանդութիւններէն են արեան գերճնշումը,  շաքարախտը, սրտային հիւանդութիւնները, քոլեսթերոլը եւ տեսակաւոր դեղահատներու գործածութիւնը:  Ծննդաբերութեան հանգրուանին անիկա յղի կիներուն մօտ մազաթափութիւնը, համապատասխան տոկոսով, ընդունելի է. յետծննդաբերութեան հանգրուանին արդէն կը վերադառնայ իր բնականոն ընթացքին:

###### Մազերը պաշտպանելու համար պէտք է ուշադիր ըլլալ՝
#Արեւու ճառագայթներէն(այս պարագային գլխարկներու գործածութիւնը կարեւոր է):
#Լողաւազաններուն մէջ գտնուող քիմիական նիւթերէն(լողաւազանէն դուրս գալէ ետք,  անպայման պէտք է լուաք ձեր մազերը):
#Մազերու ներկերէն եւ մազերը ոլորուն կամ շիտակ դարձնող նիւթերէն:
#Մազերը չորցնող կամ ոլորուն դարձնող գործիքներէն, որոնց գործածութիւնը պէտք է ըլլայ սահմանափակ:
# Առանց բժիշկներու թելադրութեան դեղերու գործածութենէն:
 
## Աղբիւրներ
* «ԶԳՈՅՇ»,Առողջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ,Բ տարի,թիւ 1 (5),2016 էջ 
37-38։
Ռուբէն Մաթէոսեան

**Ռուբէն Մացակ Մաթէոսեան**, , հայ երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արդիստ (1978 թուական), փրոֆեսոր (1996 թուական)։ 1998 թուականին արժանացած է Մովսէս Խորենացի շքանշանին։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 12 Յունուար 1941-ին, Սպիտակ։ 1967 թուականին աւարտած է Երեւանի Երաժշտանոցը։ 1961-1992 թուականներուն հանդէս եկած է իբրեւ Հայաստանի Հանրապետութեան հեռուստառատիոպետկոմի Արամ Մերանգուլեանի անուան ժողովրդական գործիքներու անսամպլի մենակատար, իսկ 1996 թուականէն սկսեալ՝ նոյն անսամպլին գեղարուեստական ղեկավար։

1992-1996 թուականներուն եղած է «Աստղեր» անսամպլի գեղարուեստական ղեկավարն ու մենակատարը։

1986 թուականէն կը դասաւանդէ Երեւանի էսդրատային եւ ճազային արուեստի քոլէճին մէջ, 1990 թուականէն՝ Երեւանի Երաժշտանոցին մէջ։

Ռուբէն Մաթէոսեան 1999 թուականէն սկսեալ Հայ երգարուեստի միութեան նախագահն է։

Շերամի երգերու լաւագոյն կատարողներու հանրապետական մրցոյթի 1-ին մրցանակակիր է (1961, Երեւան)։

## Երգացանկ
Ռուբէն Մաթէոսեանի երգացանկը կը պարունակէ հայկական ժողովրդական, աշուղական, ժամանակակից հայ երգահաններու երգերը։ Անոր լաւագոյն կատարումներէն են՝ «Հորովել», Շերամի «Պարտէզում Վարդ Էր Բացուած», «Դու Իմ Մուսան Ես», Ջիւանիի «Ձախորդ Օրերը», Առնօ Պապաջանեանի «Չքնաղ Երազ», Ալեքսէյ Հէքիմեանի «Բարի Արագիլ» եւ այլն։

## Ֆիլմագրութիւն
Ռուբէն Մաթէոսեան նկարահանուած է շարք մը ֆիլմերու մէջ. 
* Եռանկիւնի, 1967, գեղ. ֆիլմ
* Սայեաթ-Նովա, 1963, վաւերագրական ֆիլմ
* Ով կոտրեց ձայնասկաւառակը, 1971, վաւերագրական հեռուստաֆիլմ
* Մեր բակը, 1996

## Պարգեւներ եւ կոչումներ
* ՀԽՍՀ Ժողովրդական Արդիստ (1978)
* Մովսէս Խորենացիի Շքանշան
* Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի Շքանշան (2011)
* Երեւանի Պատուաւոր Քաղաքացի (2015)
* Պատուոյ Շքանշան, 2016

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ ժողովրդական արդիստներ
Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:Հայ փրոֆեսորներ
Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական քոնսերուադորիայի շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ վաստակաւոր արդիստներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Մաթիլտ Մանուքեան

**Մաթիլտ Մանուկեան** (), 20րդ դարու Թուրքիոյ կարեւորագոյն կին գործարարներէն մին, հանրատուներու տէր, 2 տարիներ մրցանակ ստացած է որպէս Թուրքիոյ ամէնաբարձր տուրքը վճարող անձը:

## Ընտանիք
Մաթիլտ Մանուկեան ծնած է 1914-ին Պոլսոյ Սիւթլիւճէ (Ոսկեղջիւրի մօտ թաղամաս մը) թաղամասը:  Ան դուստրն էր Կոմիտաս վարդապետի սաներու կարգին յիշուող Արմենակ Շահմուրատեանի։ Հարուստ ու բռնակալ ընտանիքի մը դուստրը եղած է: Ունէր չորս եղբայրներ ու քոյրեր: Հայրը՝ Մանուկ Էֆէնտի Մանուկեան, իսկ մայրը՝ Ռօզին Հանըմ Մանուկեանն էր:

## Կենսագրութիւն
Հայրը համալսարան աւարտած էր եւ կ'ուզէր որ իր զաւակներն ալ իրէն պէս լաւ ուսում ստանան: Աւարտած է Պալաթի Խորէնեան Վարժարանը: Լիսէի ուսումը ստացած է Notre Dame de Sion Ֆրանսական Վարժարանէն: 16 տարեկանին իր ընտանիքին արտօնութեամբ Դերձակ Լուսայի քով դերձակութեան սկսած է: Երկար ատեն Լուսիային հետ աշխատելէ յետոյ իրմէ կը զատուի եւ կը սկսի աշխատիլ Դերձակ Մաքսութին հետ: Մաքսութին հետ աշխատած միջոցին Մաթիլտին անունը կը սկսի լսուիլ Պոլսեցի ազնուականներու միջեւ։ Կը սկսի մասնակցիլ պարահանդէսներու որպէս հրաւիրեալ եւ այդ պարահանդէսներէն մէկուն կը ծանօթանայ իր ապագայ ամուսնոյն՝ Արամ Չիլինկիրի հետ: Պահ մը յետոյ կ'ամուսնանայ Արամ Չիլինկիրի հետ: Արամն ալ իրեն պէս ունեւոր ընտանիքի մը զաւակն էր:

Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի շրջանին կը յղանայ իր միակ զաւկին՝ Քէրովբէին: Նոյն միջոցին, Արամը տնտեսական տեսակէտէ վատ կացութեան կը մատնուի եւ կրկին կը սկսի աշխատիլ Դերձակ Մաքսութի հետ: Պէհիճէ անուն կին մը կը սկսի հագուստներ կարել տալ: Կինը, իր բոլոր կարել տուածները պարտքի փոխարէն կ'առնէր: Երկար ատենէ յետոյ կինը Մանուկեանին մեծ գումար մը պարտք տուած էր։ Այդ պարտքի փոխարէն կինը խոստացաւ տալ իր բաժնին 50 տոկոսը: Մաթիլտ, այդ 50 տոկոսին մասին ոչ մէկուն բան մը ըսաւ, որովհետեւ կը վախնար իր ընտանիքէն եւ ամուսինէն: Իր ամուսնոյն մահէն յետոյ իր որդւոյն հետ ապրած է: Մանուկեան, 1994 եւ 1995 թուականներուն 2 անգամ Թուրքիոյ մէջ ամէնաբարձր գումարով տուրքը վճարած է եւ մրցանակներ ստացած է: Իր մահէն 6 տարիներ առաջ այսինքն 28 Սեպտեմբեր 1995-ին ինքնաշարժով տեղ մը երթալու պահուն ռմբակոծուած է: Շարժավարն ու Մաթիլտին թիկնապահը մահացած են։ Բայց ինքը ողջ մնացած էր:

2001 թուականին Շիշլիի, Հուզուր Փալասի իր տան մէջ մահացած է: Իր միակ ժառանգորդը, այսինքն իր զաւակը Քէրովբէ Չիլինկիրին ժառանգած է 700 յարկաբաժիններ, 70 գործարան, Պոլսոյ Իքիթէլլի թաղամասի մէջ գործատուն մը «Rolls Royce» ինքնաշարժ մը, 4 հատ «BMW» ինքնաշարժներ, 4 հատ Mercedes-Benz ինքնաշարժներ, 18 մեթր երկայնութեամբ Sang Harmony անունով շքանաւ մը, 3 հատ 5 աստղանի հիւրանոցներ, 4 հատ ամարանոցներ եւ մեծ թիւով գոհարեղէններ: Յուղարկաւորութիւնը իրականացաւ 21 Փետրուար 2001 թուականին Պէյօղլուի Ս. Երորդութիւն Եկեղեցին: Թաղուած է Շիշլիի Հայկական Գերեզմանատունը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մաթիլտ Մանուկեան 
* http://arsiv.sabah.com.tr/2001/02/19/g03.html

Ստորոգութիւն:17 Փետրուարի մահեր
Մաժիտա Ալ Ռումի

**Մաժիտա Ալ Ռումի**, (արաբ․՝ ماجدة الرومي‎‎, 13 Դեկտեմբեր 1956), Լիբանանցի սոփրանօ երգչուհի եւ դերասանուհի։ Ճանչցուած է որպէս Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան բարեացակամութեան դեսպանը։ 
Առաջին անգամ ելոյթ ունեցած է 16 տարեկանին՝ 1974 թուականին։ Մաժիտան ծնած է յայտնի երգիչ՝ Հալիմ Ալ Ռումիին ընտանիքին, Հարաւային Լիբանանի, Սուր քաղաքին մէջ:

2015-ի Յուլիսին, Մաժիտա Ալ Ռումին Ժունիէ քաղաքին մէջ տեղի ունեցած փառատօնին հանդէս եկած է Ինկա եւ Անուշ Արշակեաններուն «Մենք ենք սարերը մեր» երգով թէ՛ արաբերէն եւ թէ՛ հայերէն տարբերակներով՝ իրբեւ յարգանքի տուրք Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին եւ զոհերու յիշատակին::

Համերգէն առաջ տուած ճեպազրոյցին ընթացքին ողջունելով հայ ժողովուրդը Ռումի ըսած է.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լիբանանցի երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Արաբ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Հենրիկ Ս․ Մալեան

250px|մինի|աջից|Հենրիկ Մալեան եւ Շարլ Ազնաւուր Սօս Սարգսեան եւ Ալպերթ Մկրտչեան
**Հենրիկ Ս. Մալեան** () հայ նշանաւոր շարժապատկերի բեմադրիչ, թատերական բեմադրիչ, շարժապատկերի հեղինակ եւ գրող, թատերական ուսուցիչ:

## Կենսագրութիւն
Հենրիկ Սուրէնի Մալեան ծնած է Թելաւ (Վրաստան), 1925 Սեպտեմբերի 30-ին:
1951 աւարտեց Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի բեմադրական բաժանմունքի (faculty) ընթացքը:

Մալյանը այնչափ բարի ու համերաշխ մարդ էր եւ իր բարութիւնն ու համերաշխութեան մեծ ցանկութիւնը տարածած էր հանդիսատեսի հետ միայն :

1951-1954-ին, բեմադրիչի պաշտօն վարեց Արտաշատի, Կիրովականի, Ղափանի թատրոններուն մէջ:

1953-ին, կատարելագործման համար հետեւեցաւ Մոսկուայի Թատերարուեստի հիմնարկին կից Բարձրագոյն Բեմադրական դասընթացքներուն:

1954-ին, «Հայֆիլմ» հիմնարկի (արուեստանոցին) մէջ վարեց բեմադրիչի աշխատանք: 1971-էն՝ դասախօս:

Հենրիկ Մալյանը Հայաստանի մեծագոյն արուեստագէտներէն մէկն, իսկ անոր ստեղծած ֆիլները հայկական մշակոյթի լաւագոյն մասնակիցներէն են, որոնք պէտք է սիրել ու փայփայել գանձերու պէս:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէրութ, 1991, էջ 310

## Արտաքին յղումներ

* Հենրիկ Մալեան «Ինձ Միմիայն մի մարդ... մի հանդիսատես

Ստորոգութիւն:30 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ շարժապատկերի բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ շարժապատկերի հեղինակներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերական ուսուցիչներ
Ռամի Մալէք

**Ռամի Սաիտ Մալէք** (, , ծնած 12 Մայիս, 1981, Լոս Անճելըս, ԱՄՆ)՝ ամերիկացի-եգիպտացի դերասան մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Էլիոթ Ալտըրսըն դերով USA Network կայանի *[[Mr. Robot (հեռուստաշար)|Mr. Robot]]* հեռուստաշարին մէջ, որու համար ստացաւ Critics' Choice Award մրցանակ մը, ինչպէս նաեւ պաշտօնակարգումներ Prime time Emmy Award for Outstanding Lead Actor in a Drama Series, Golden Globe Award, Screen Actors Guild Award, եւ TCA Award մրցանակներու ծիրէն ներս:

## Կենսագրութիւն
Ռամի Մալէք, ծնած է Լոս Անճելըս, ԱՄՆ, ուր հիմա կ'ապրի, եգիպտացի ծնողքէ մը: Ան իր երկուորեակ եղբայրը ունի՝ Սամի Մալէք:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1981 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս ծնածներ
Մալմօ

**Մալմօ **, Շուէտի երրորդ ամենամեծ քաղաքնը։

Մալմօ քաղաքը կը գտնուի  Շուէտի հարաւ-արեւմտեան մասը, Սքանիա մարզին մէջ։ Բնակչութիւնը՝ ։ 2000-էն սկսեալ քաղաքին մէջ կը գործէ «Էրեսունտի» կամուրջը, ուր կը կապէ Մալմօ քաղաքը Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփենհակընին։

## Մշակոյթ
1992 եւ 2013 թուականներուն, քաղաքին մէջ տեզի ունեցաւ «Եւրատեսիլ»-ի երաժշտական մրցումը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Քաղաքին պաշտօնական կայքը։
*Հարցազրոյց Շուէտի Խորհրդարանի Փոխնախագահ Իզապէլ Տինկիզեանի Հետ։

Ստորոգութիւն:Շուէտի քաղաքներ
Հրանդ Մալոյեան

**Հրանդ Պէյ Մալոյեան** (29 Նոյեմբեր 1896, Մուշ - 24 Յուլիս 1978, Դամասկոս), տեղակալի եւ ապա հարիւրապետ՝ ֆրանսական բանակին մէջ, Սուրիոյ ոստիկան զօրաց հրամանատար, զինուորական եւ քաղաքական գործօն անդամ, զանազան մեծ շքանշաններու դափնեկիր:

Ծնած է Պոլիս, կաթողիկէ ընտանիքի մը մէջ: Ուսած է նախ Վենետիկ, Ս. Ղազարի վանքը, 1905-1907: Յետոյ Պոլիս, ֆրանսական Ֆրեր Մարիսթներու վարժարանը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1912-ին: Տարի մըն ալ յաճախած է թրքական Սուլթանիէ վարժարանը, իսկ 1913-1914, մտած է Պոլսոյ իրաւագիտական համալսարանը:

1914-ին զինուորագրուելով սպայի ուսում ստանալէ ետք կը ղրկուի Սուէզի ճակատը եւ գերի կ'իյնայ անգլիացիներու ձեռքը: Ռազմագերութենէ ազատուելէ ետք, 1918-ին, տեղակալի, ապա հարիւրապետի աստիճանով ծառայած է ֆրանսական բանակին մէջ, Կիլիկիա՝ նախ իբր թարգման, յետոյ իբր սպայ հայ ոստիկան-զինուորներու:

Մասնակցած է քեմալական զօրքին դէմ մղուող կռիւներուն: Կիլիկիոյ պարպումէն ետք, 1922-ին պաշտօնավարած է Սուրիական ոստիկան-զինուորներու միաւորներուն մէջ։ Իր ծառայութիւններուն համար գնահատուելով ունեցած է յաջորդական բարձրացումներ եւ հասած է վաշտապետի աստիճանի (Ամիտ): 1945-49 թուականներուն վարած է Սուրիոյ ոստիկան զօրաց հրամանատարի պատասխանատու պաշտօնը:

1950-ին՝ իր խնդրանքով, հանգստեան կոչուած է: Արժանացած է Սուրիական, Լիբանանեան եւ Եգիպտական շքանշաններու: Ստացած է նաեւ ֆրանսական Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշան (Officier de la legion d’honneur):
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Ճենա Մալոն

**Ճենա Մալոն** (ծնած է 21 Նոյեմբեր, 1984 թուականին, Նեւատա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:), Ճենան Ամերիկացի դերասանուհի եւ երաժիշտ մըն է: Անոր մասնակցած ֆիլմերէն են՝ *Ellen Foster* (1997), *Contact* (1997), *Stepmom* (1998), *Donnie Darko* (2001), *Life as a House* (2001), *Saved!* (2004), *Pride & Prejudice* (2005), *Into the Wild* (2007), *The Ruins* (2008), *Sucker Punch* (2011), եւ *[[The Hunger Games]]* վիպաշարը (2013–2015): Մալոնը նաեւ երաժիշտ է որ հրատարակած է երգեր իր իսկական անունով եւ *The Shoe* կեղծանունով:

## Դերեր

### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

## Բեմ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* 
* 

Ստորոգութիւն:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Ստորոգութիւն:1984 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ ծնածներ
Մալտիվներ

Մալտիվներ, պաշտոնապես Մալդիվներու Հանրապետութիւն, նաեւ յաճախ կանուանի Մալդիվյան կղզիներ, Հնդկաստանէն դէպի հարաւ քսան վեց ատոլներու վրայ գտնուող պետութիւուն Հնդկական օվկիանոսին մէջ։ Մալդիվյան հանրապետութւունը գտնուում է աւելի քան 1192 կորալային կղզիների վրայ. հեշտ կառավարման նկատառումներով՝ երկիրը բաժանված է 19 "ատալների”. Մալդիվին  փոքր կղզյակներուն հիանալի մոզայկա է, որոնք կը հիացան իրենց ձիւնափայլ աւազներով լողափերով, արավենիներով եւ մաքուր ու տաք ջրով։ Մեկ կղզին հնարաւոր է շրջանցել մի քանի րոպէի ընթացքին։ Այդ բազմաթիւ կղզիներուն միայն 70 ունեն հիւուրանոցներ եւ այլ անհրաժեշտ ինֆրաստրուկտուրաներ։ Շատ կղզիներ անմարդաբնակ են, եւ միայն տեղի ձկնորսներն կայցելեն այնտեղ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Քոթէ Մախարաձէ

**Քոթէ  (Կոնստանթին) Իվանէ Մախարաձէ** (), վրացի մարզական մեկնաբան, թատրոնի ու կինոյի դերասան։

## Կենսագրութիւն
Քոթէ Մախարաձէ ծնած է 1926 Նոյեմբեր 17-ին Թիֆլիսի մէջ։ Կանուխ տարիքէն կը զբաղի պասքէթպոլով, Թիֆլիսի «Տինամօ» խումբին մէջ կը դառնայ Վրաստանի պատանիներու առաջնութեան յաղթական։

1941-ին աւարտած է Թիֆլիսի պարարուեստի ուսումնարանը։ 1944-ին կ'աւարտէ դպրոցն ու կ'ընդունուի Թիֆլիսի պետական թատերական հիմնարկ, որ կ'աւարտէ 1948-ին:

1948-1970 թուականներուն կ'ըլլայ Շոթա Ռուսթաւելիի անուան թատրոնի դերասան։

1950էն կը դասախօսէ Թիֆլիսի պետական թատերական հիմնարկին մեջ։

1957էն վրացական հեռուստատեսութեան մէջ կ'աշխատի որպէս մարզական մեկնաբան, 1972էն Թիֆլիսի Կ. Մարջանաշվիլիի անուան թատրոնի դերասան է։

1994էն Թիֆլիսի պետական թատերական հիմնարկին փրոֆեսորն է։ 2001-ին դարձեալ կ'ըլլայ Վրաստանի առաջին անգամ տեղի ունեցող բալետի Չաբուկեանի-Բալանչին մրցոյթ-փառատօնի համառեժիսորն ու վարողը։

Քոթէ Մախարաձէ կը մահանայ 2002 Դեկտեմբեր 19-ին: Թաղուած է Թիֆլիսի Տիտուպէ գերեզմանատան մէջ: Անոր կողքին թաղուած է կինը՝ Սոփիկօ Ճիաուրելին:

## Ճանաչում
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արթիսթ (1967)
* Շոթա Ռուսթաւելիի անուան մրցանակի դափնեկիր
* Մարզական ֆիլմերու միջազգային փառատօնի դափնեկիր
* Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշան (1967)
* Վրաստանի Պատւոյ շքանշան (1997 եւ 9 Օգոստոս, 2002)
* Քոթէ Մախարաձէի «Քանի դեռ գնդակն օդին մէջ է…» արտայայտութիւնը EA Sports-ի FIFA-10 համակարգչային խաղին մէջ կ'ըսէ Վասիլի Ուտկինը։

## Ֆիլմագրութիւն
* 1975՝ Մի՛ հաւատաք, թե ես այլեւս չկամ
* 1977՝ Ինչպէս վաղորդեան մշուշ
* 1982՝ Երկու գլուխ ընտանեկան ժամանակագրութենէն
* 1984՝ Միայնակ կոմերսանտի շահումը՝ (Խոսէ)
* 1984՝ Մի բախման երկու վարկած՝ (Քարլօ Մաձոնի)
* 1984՝ Եւ յաղթանակի հիանալի ակնթարթը (Մեկնաբան)
* 1984՝ Խոստովանութիւն (Դատախազ)
* 1985՝ Հակամարտութիւն (Գնդապետ Սերկոյ Սուխիշվիլի)

## Ծանօթագրութիւններ
Մածուն

300px|մինի|Շալոտով մածուն անանուխով
**Մածուն**, կաթնամթերք**,** որու պատմութիւնը կը ձգուի հազարամեակներ։ Օժտուած է բարձր պիոքիմիական աշխուժութեամբ եւ կը պարունակէ կենդանի կաթնաթթուային մանրէներ, որոնք կը չեզոքացնեն օրգանիզմին մէջ առկայ բացասական ցպիկներու ազդեցութիւնը։ Հարուստ է նաեւ կենսանիւթերով եւ օրգանիզմի համար օգտակար բազմաթիւ տարրերով։

Մածունի հայրենիքը կը համարուի Հայկական լեռնաշխարհը։ Մածուն բառը կազմուած է մած արմատէն, որմէ եւ կազմուած են մածանել, մածնուլ բայերը՝ կպչիլ, թանձրանալ, մակարդուիլ իմաստներով։

Հայաստանի մէջ սնունդի մէջ կաթնամթերքներու, մասնաւորապէս՝ մածունի լայն գործածութեան մասին կը վկայեն հնագիտական բազմաթիւ գտածոները։ Նախնադարուն մարդիկ կաթի աւելցուկը թողած են երկար ժամանակ, կաթը վերափոխուած է «թթու կաթի»՝ մածունի։ Պատահական այդ յայտնագործութիւնն ալ աստիճանաբար լայն կիրառութիւն ունեցած է։

Այսօր ալ մածունի ստացման՝ մածուն մերելու եղանակը նոյնն է, ինչ հազարամեակներ առաջ։ Եռացած կաթի մէջ քիչ քանակութեամբ թթուած մածուն խառնելով՝ կը մակարդեն կաթը։ Շնորհիւ ցպիկասպան յատկութեան, 5-6 օրական մածունը հրաշալի դեղամիջոց է աղեստամոքսային հիւանդութիւններու, թունաւորումներու, այրուածքներու, վէրքերու դէմ։

Յայտնի է, որ Կոստանդնուպոլիսէն հրաւիրուած բժիշկը մածունով բուժած է Ֆրանսայի արքայ Ֆրանչիսք Առաջինի վաղահաս ծերութիւնը։ Մեր նախնիներուն յայտնի եղած է նաեւ մածունէն խնոցիի մէջ հարելով կարագ ստանալը։

Հայաստանի մէջ իմացած են նաեւ մածունի երկարատեւ պահպանման միջոցները։ Ամրան մածունը տոպրակով քամած են, լեցուցած կճուճներու մէջ եւ անօդաթափանց դարձնելու նպատակով վրան ճարպ լեցուցած։ Պահպանման եղանակներէն մէկն ալ չորթանն է, որմէ թանապուր եփած են։

Աւանդական հայկական մածունը կը բարելաւէ մարսողութիւնը, կը բարձրացնէ ախտամերժումը։ Մածունը կը հանդիսանայ հայ ընտանիքի սննդակարգի անբաժանելի մասը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հրաչեայ Աճառեանի բառարան

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Մալխաս

**Մալխաս (Արտաշէս Յովսէփեան)** (1877, Տրապիզոն - 1962), հայ վաստակաւոր վիպասան, գրող եւ քաղաքական գործիչ։
 
Յեղափոխական իր ծածկանունն ու հետագային նաեւ գրչանունն էր Մալխասը։ Մկրտուած էր Արտաշէս Յովսէփեան անունով։ Ծնած էր 1877-ին, Տրապիզոն։ Ուսումը ստացած էր Կարնոյ Սանասարեան Վարժարանին մէջ, ուր եւ թրծուած էր դաշնակցականի իր աշխարհայեացքն ու նկարագիրը։ Ուսումը նոր աւարտած՝ հաստատուած էր Սամսոն քաղաքը, ուր ծանօթացած էր հայ յեղափոխական շարժման ու նորաստեղծ Դաշնակցութեան առաջին գործիչներէն եգիպտացիին (նոյնպէս Տրապիզոնի զաւակ Արտաշէս Դեւեան) հետ, որուն ներշնչումով ալ երիտասարդ այդ տարիքին անդամագրուեցաւ Դաշնակցութեան։

Իր սերնդակիցներէն շատերու պէս Մալխաս եւս ստիպուեցաւ պանդխտութեան դիմել։ Եղբայրը արդէն պանդուխտ գացած էր Միացեալ Նահանգներ։ Մալխաս հետեւեցաւ եղբօր, քանի մը տարի մնաց Միացեալ Նահանգներ, ուր նոր հիմնուած Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Հայրենիք»ին կանոնաւորաբար աշխատակցեցաւ՝ ազգային-հայրենասիրական յօդուածներով։

1900–ականներու սկզբնաւորութեան վերադարձաւ երկիր ու իբրեւ Դաշնակցութեան լիազօր գործիչ ուղարկուեցաւ յաջորդաբար Ուրմիոյ շրջանը եւ Վան։ Իրեն վստահուեցաւ Խոյի եւ Ս. Դաթէի վանքի զէնքերու փոխադրութեան եւ պահեստաւորման գործը։ Մաս կազմեց նաեւ Սասնոյ օգնութեան փութացող զինատար խումբերուն։

1908–ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք հաստատուեցաւ իր ծննդավայրը՝ Տրապիզոն, ուր ձեռնարկեց Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Խարիսխ» թերթի հրատարակութեան։ Իսկ երբ պայթեցաւ Առաջին Աշխարհամարտը, Մալխաս ամբողջապէս նետուեցաւ Տրապիզոնի հայութեան ինքնապաշտպանութեան գործին մէջ։

Այնուհետեւ, «Հայ Կամաւորական Շարժման» միանալով՝ Մալխաս իր մասնակցութիւնը բերաւ Հայաստանի անկախութեան կերտումի դիւցազնական ճակատամարտներուն։ Ընտրուեցաւ նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր եւ պատնէշի վրայ արթուն հսկողի իր նուիրումն ու գործունէութիւնը շարունակեց մինչեւ 1921–ի Փետրուարեան ապստամբութիւնը եւ, ապա, Զանգեզուրի վրայով զանգուածային նահանջը դէպի Պարսկաստան։

Տարագրութեան մէջ եւս, աւելի քան քառասուն տարի, Մալխաս մնաց պատնէշի վրայ։ Վերջնականապէս հաստատուեցաւ Միացեալ Նահանգներ, ուր աշխոյժ եւ ղեկավար մասնակցութիւն ունեցաւ Դաշնակցութեան ինչպէս կազմակերպչական, նոյնպէս եւ երիտասարդ սերունդներու գաղափարական դաստիարակութեան աշխատանքներուն մէջ։

Կանոնաւորաբար աշխատակցեցաւ «Հայրենիք» ամսագրին։ Այդ շրջանին ամբողջացուց իր կոթողական գործը՝ «Զարթօնք»ը, ինչպէս նաեւ յուշագրական երկը՝ «Ապրումներ» խորագրով։

Մալխաս 85 տարեկան էր, Դեկտեմբեր 1962–ին, երբ հրապարակային ելոյթներու համար հրաւիրուեցաւ Պէյրութ։ Սրտի կաթուածը, սակայն, թոյլ չտուաւ, որ հայ ազգային-ազատագրական այս մեծ նուիրեալն ու անզուգական յուշարարը ի կատար ածէ նաեւ իր վերջին առաքելութիւնը։ Տարուեցաւ Պէյրութի Սի.Էմ.Սի. հիւանդանոցը, ուր եւ առյաւէտ փակեց իր աչքերը՝ խոր սուգի մատնելով ողջ հայութիւնը, հայրենամերձ գօտիի հայ օջախներէն մինչեւ անդր¬ովկիանոսեան ափերու մեր գաղութները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակ

**ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակ (ՄԱՓԳՅ)** (անգլ.՝ United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR)**,** ՄԱԿ-ի կազմակերպութիւններէն մէկը, որ կը զբաղի փախստականներու հարցերով: Ան հիմնադրուած է 

1951 թուականին Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի հետեւանքով անօթեւան մնացած աւելի քան մէկ միլիոն մարդոց օգնելու նպատակով:

Փախստականներու գերագոյն յանձնակատարը միջազգային պաշտպանութիւն կը տրամադրէ փախստականներուն, իր   կարեւորագոյն առաջադրանքներէն է Մարդու իրաւունքներու յարգանքը, ընդհուպ մինչեւ ապաստան գտնելու հնարաւորութիւնը իրագործուի: Կազմակերպութեան Գերագոյն յանձնակատարն է Ֆիլիփօ Կրանտին է (Իտալացի դիւանագէտ):

ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակը ստեղծուած է 1950 (1951) թուականի 14 Դեկտեմբերին, ՄԱԿի Գլխաւոր Ժողովի կողմէ: Գործակալութեանը յանձնարարուած էր ղեկավարել եւ համակարգել փախստականներուն պաշտպանելու եւ ամբողջ աշխարհին մէջ անոնց խնդիրներու լուծման միջազգային գործողութիւնները: Գրասենեակը երկարատեւ լուծումներ կ'առաջարկէ փախստականներուն կամաւոր հայրենադարձութեան, ապաստան երկիրներուն մէջ կամ երրորդ երկիրներու մէջ վերահաստատման համար:

## Պատմութիւն

Պատկեր:UNHCR-geneveNov2013.jpg
Պատկեր:UNHCR-visibility-vertical-Blue-RGB-v2015.jpg
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակը ստեղծուած է Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ, երբ պատերազմի ընթացքին բազմաթիւ եւրոպացիներ բռնի ուժով տեղահանուեցան: Ան հիմնադրուած է 1951 թուականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետեւանքով անօթեւան մնացած աւելի քան մէկ միլիոն մարդոց օգնելու նպատակով: Գրասենեակը սկիզբէն ունէր երեք տարուան հովանաւորութիւն, ինչ որ աւելի ուշ երկարաձգուեցաւ իրար յոջորդող հինգ տարի ժամկէտով մինչեւ 2003 թուականը, երբ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովը որոշեց օժտել կառոյցը  «մինչեւ փախստականներու խնդիրը վերջնականապէս լուծում ստանայ»հովանաւորութեամբ:

## Նպատակներ
* Անոր հիմնական նպատակն է պաշտպանել փախստականներու իրաւունքները եւ բարեկեցութիւնը:
* Փախստականներուն պաշտպանել եւ ամբողջ աշխարհի մէջ միջազգային գործողութիւններով լուծել անոնց խնդիրները: 
* Թոյլ չտալ, որ երբեւիցէ մէկուն իր կամքին հակառակ վերադարձնեն երկիր մը, ուր հիմքեր կան վախնալու, ուր կրնայ ենթարկուիլ հալածանքի:
* Օգնել այն մարդոց, որոնք նոյնիսկ որեւէ երկրի քաղաքացիութիւն չունին

## Փաստեր
Մինչեւ 2010 թուականի վերջը *ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակը* արդէն հոգ կը տանէր շուրջ 36.5 միլիոն հոգիի, այդ թուականին՝ փախստականներու, վերադարձուած անձերու, սեփական երկրին մէջ տեղահանուածներու եւ քաղաքացիութիւն չունեցող մարդոց համար:

ՄԱՓԳՅ-ի գրասենեակը՝ Զուիցերիոյ Ժընեւ 2, CH-1211, փոստարկղ 2500, հեռ՝ (41-22) 739, 8111:

Սկսած 1950 թուականէն, գործակալութիւնը օգնած է տասնեակ միլիոնաւոր մարդոց նորովի սկսիլ իրենց կեանքը:

Գրասենեակի 2010 թուականի հաստատած երկամեայ ծախսի ծրագիրը կը կազմէր 3,2 միլիար տոլար:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ՄԱՓԳՅ-ի պաշտօնական կայք
** Ընդհանուր տեղեկութիւններ 
** Կառավարում եւ կառուցուածք 
** Գերագոյն յանձնակատար 
** ՄԱՓԳՅ-ի պատմութիւնը 

Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Մակդիր

**Մակդիր**, գեղարուեստական խօսքին մէջ մակդիրը այն բառն է,  որ գործածելով գոյականի հետ՝  կը բացայայտ եւ կ'ընդգծէ անոր հիմնական յատկանիշը եւ անոր նկատմամբ որոշակի վերաբերմունք կ'արտայայտէ:

Մակդիրը ընդհանրապէս կը համապատասխանէ ածականին, բայց ամէն մէկ ածական անպատճառ մակդիր չէ: Այսպէս օրինակ, երբ կ'ըսենք «սեւ ձեռնոց», հոս «սեւ» ածականը կը մատնանշէ ձեռնոցի գոյնը եւ ուրիշ ոչինչ, բայց երբ կ'ըսենք՝ «սեւ գիշերն է գրկեր զիս», հոս արդէն «սեւ»-ը մակդիր է, ցոյց կու տայ հոգեկան որոշ վիճակ մը: Կամ երբ կ'ըսենք «քարէ շէնք», կը շեշտենք որ այդ շէնքը քարէ է եւ ոչ թէ աղիւսէ կամ հողէ: Հոս «քարէ» բառը պարզ ածական է, սակայն երբ կ'ըսենք «հոյակապ շէնք», «հոյակապ» բառով զգացմունք, վերաբերմունք կ'արտայայտենք, ուստի «հոյակապ» ածականը այստեղ արդէն մակդիր է:

Օրինակ Եղիշէ Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծութեան մէջ գործածուած են բազմաթիւ մակդիրներ:
Ես իմ անուշ Հայաստանի արեւահամ բարն եմ սիրում, 
Մեր հին սազի ողբանուագ, լացակումած լարն եմ սիրում,'
Արնանման ծաղիկների ու վարդերի բոյրը վառման
Ու նայիրեան աղջիկների հեզաճկուն պարն եմ սիրում:
Մակդիրն ընդհանրապէս կ'արտայայտուի ածականով (ինչպէս բերուած տողերուն բոլոր օրինակները), բայց կրնայ կազմուիլ նաեւ գոյականով (հրաշք աղջիկ, կախարդ ձմեռ, ծով աչքեր), ինչպէս նաեւ քանի մը բառերու համադրումով  (մթում կորած խրճիթներ):
## Աղբիւրներ
* «Մայրենի Լեզու», Երեւան:

Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Մակտանայի Լուրճան

**Մակտանայի Լուրճան** (), Եկատերինա Գաբաշուիլիի համանուն պատմուածքի հիման վրայ 1955 թուականին նկարահանուած գեղարուեստական ֆիլմ։

## Նիւթ
Ֆիլմին մէջ պատկերուած է Վրաստանը XIX դառի վերջերուն։ Ածուխի հարուստ վաճառական Միտուան սատկող աւանակին կը թողնէ ճանապարհին ու կը հեռանայ։ Աղքատ այրի Մակտանա Սեսիաշւիլիի երեխաները՝ վեցամեա Միխոն ու երեքամեա Կատոն, կը գտնէն աւանակին։ Երեխաները անոր կ'անւանէն Լուրճա (Կապուտաչիա) եւ կը խնամեն։ Լուրճան լաւ օգնական կը դառնայ այրիին տնտեսութեան մէջ. վերջինը կը զբաղէր մածունի առեւտուրով։ Սակայն Միտուան, գիտնալով իր աւանակին, կը կաշառէ դատաւորին եւ կը խլէ կենդանունը։

## Դերեր
* Դուդուխանա Ցերոձէ - *Մագդանա*
* Լիանա Մոիսցրապիշուիլի - *Սոֆօ, Մակտանայի աւագ դուստրը*
* Նանի Չիկուինիձէ - *Կատօ, Մակտանայի դուստրը*
* Միխօ Բորաշուիլի - *Միխօ, Մակտանայի որդին*
* Ակակի Քուանթալիանի - *Միտուա, ածխի վաճառական*
* Գարլօ Սականդելիձէ - *Վանօ, ածխի վաճառականի բատրակը*
* Ակակի Վասաձէ — *Թեդօ Գունաշուիլի*
* Ալեքսանտր Օմիաձէ - *Գիգոյի պապը*
* Ալեքսանտր Թաքայշուիլի — *դատաւոր*
* Դաւիթ Աբաշիձէ — *Գաբօ*
* Շալուա Գեդեւանիշուիլի

## Մրցանակներ
* 1956 - յատուկ հիշատակ Կաննի կինոփառատոնի մէջ կարճամետրաժ ֆիլմերու մրցոյթի ժամանակ,
* 1956 - Էդինբուրգի կինոփառատոնի պատուոգիր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1955
Մահ

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Kuoleman_Puutarha_by_Hugo_Simberg.jpg|alt=|մինի|Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
**Մահ**, կենդանի օրգանիզմի կենսագործունէութեան դադարը, ինչպես նաեւ այն որակական վիճակը, որուն մէջ նախապէս կը գտնուէր կենդանի եղած մարմինը։ Մահուան առաւել յաճախակի պատճառներ հանդիսացող պատահարներէն ու իրադարձութիւններէն են հիւանդութիւնները, որսը, թերսնուցումը եւ ծանր վնասուածքներու հանգեցնող դժբախտ պատահարները։ Միաբջիջ օրգանիզմի գոյութեան շրջանի աւարտ կրնայ հանդիսանալ ինչպէս մահը, այնպես ալ անոր միտոտիկ բաշխումը։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Skullclose.jpg|մինի|300x300փքս|Մարդու գանգը յաճախ կ՚օգտագործուի որպէս մահուան խորհրդանիշ
Մահուան էութիւնը հազարամեակներ շարունակ հանդիսացած է կրօններու ուշադրութեան կեդրոն եւ փիլիսոփայական պրպտումներու առարկայ, իսկ յետմահու գոյութեան եւ վերածնունդի զանազան վարկածները՝ կրօնական հաւատներու հիմնասիւնն են։

## Մահուան արտայայտումը կրօնի եւ դիցաբանութեան մէջ
Շատ անգամ, մահուան նկատմամբ հմայքի հասնող ուշադրութիւնը՝ մարդոց մօտ, առկայ եղած է հնագոյն ժամանակներէն։

Անցեալին մարդիկ պաշտամունքներ ստեղծած են մահուան աստուածներուն եւ մարմնաւորումներուն շուրջ։ Այդ առումով յայտնի են Անուբիսը, Օսիրիսը, Աիդեսը եւ Santa Muerte-ն։ «La Santa Muerte», կամ Սուրբ Մահը, որ նոյնպէս մահուան մարմնաւորումը կը հանդիսանայ, շատերու կողմէ այսօր պաշտամունքի առարկայ կը հանդիսանայ՝ Մեքսիքայի եւ Կեդոնական Ամերիկայի այլ երկրներու մէջ։ Նոյեմբերի 2-ին նշուող «Día de los Muertos», կամ «Մահացածներու Օրը» Մեքսիքայի ժողովուրդը, ինչպէս եւ ԱՄՆ-ու եւ Քանատայի մէջ ապրող մեքսիքա-ամերիկացիները ընտանիքներով կը հաւաքուին յիշատակելու իրենց մահացած հարազատները։

## Մահուան նշանակութիւնը՝ Վիքինկներու դիցաբանութեան մէջ
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_causes_world_map-Deaths_per_million_persons-WHO2012.svg|մինի|Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան մօտաւոր հաշոարկներով 2012-ին մէկ միլիոնի մէջ մահացած մարդոց քանակը։
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;12,234-17,141
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:StillLifeWithASkull.jpg|մինի|Ծաղիկը, գանգը եւ աւազի ժամացոյցը կը խորհրանշեն կեանքը, մահը եւ ժամանակը։ Հեղինակ՝ Ֆիլիփ տէ Շամպայն, 17-րդ դար։
Վիքինկները կը հաւատային, որ եթէ զինուորը մարտադաշտին մէջ զոհուի, ան կը յայտնուի նորվեկական դրախտին մէջ՝ Վալհալլա երկնային շքասրահին մէջ, ուր քաջարի զինուորները կը պատրաստուին Ռակնարեոկին՝ աշխարհի վերջն ուղղեկցող կռիւին։ Ի պատիւ՝ առանձնայատուկ սխրագործ զինուորներուն, կը տեղադրուէին ռունագիր քարեր, իսկ մահը՝ անկողնիին մէջ, ստոր կը համարուէր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Փիլիսոփայութիւն. Խոկում մահուան մասին (յօդուած)

Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Ստորոգութիւն:Կեանք
Ստորոգութիւն:Մահ
Գուրգէն Մահարի

**Գուրգէն Մահարի** (աւազանի անունով՝ Գուրգէն Աճէմեան․ ), բանաստեղծ եւ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վան։ Մանկութեան եւ պատանութեան տարիները կ՛անցընէ ծննդավայրը, ուր կը ստանայ նախնական կրթութիւնը Երամեան վարժարանին մէջ եւ հազիւ աւարտած՝ կը ճաշակէ Ա․ Համաշխարհային պատերազմի դառնութիւնները։  Կանուխէն հայրը կը կորսնցնէ։ Ցեղասպանութեան ժամանակ, «կ՛ապրի» Վանի ինքնապաշտպանական կռիւները ու ռուսական բանակին նահանջով կը հետեւի գաղթին՝ դէպի Երեւան։ Գաղթի ճամբուն, մեծ մայրը կը մահանայ եւ կը կորսնցնէ մայրն ու հարազատները։ Կը պատսպարուի Թիֆլիսի, Ալեքսանդրուպոլսոյ (այժմ՝ Կիւմրի) եւ Երեւանի որբանոցներուն մէջ։

Կը վերագտնէ մայրն ու հարազատները։

1918 թուականին, առաջին բանաստեղծութիւնները լոյս կը տեսնեն Երեւանի «Վան-Տոսպ» եւ «Աշխատանք» թերթերուն մէջ։

Կ՛աւարտէ Երեւանի համալսարանի լեզուագրական բաժինը։

1922 թուականին կը հրատարակուի իր բանաստեղծութիւններուն առաջին հատորը՝ «Արտամետեան գիշերներ» խորագրով, իսկ 1932-ին, «Մրգա­հաս» խո­րագ­րով բա­նաս­տեղ­ծու­թիւններուն երկ­րորդ հա­տո­րը կը ձօնէ Եղիշէ Չարենցին։

Կ՛անդամակցի Հայաստանի Պրոլետարական Գրողներու Ընկերակցութեան մէջ։

1936 թուականին Մահարին ալ կ՛ենթարկուի  Խորհրդային կարգերու հա­մա­տա­րած հա­լա­ծան­քին ու բռնա­դա­տու­թեանց։  Մա­հա­պա­տիժ չ'ստա­նար, բայց Սիպիր աք­սո­րի կը դա­տա­պար­տուի մին­չեւ Սթա­լի­նի մա­հը։ Աք­սո­րի ընթացքին կ՛ա­մուս­նանայ լիթ­վա­ցի Ան­տո­նի­նա­յի հետ։

1953-ին աք­սո­րէն Երեւան կը վե­րա­դառնայ․ առողջութիւնը քայքայուած է։ Մայրը արդէն մահացած է։ Սակայն կը վերսկսկի ստեղծագործել։ Կը հրատարակէ «­Ծաղ­կած փշա­լա­րեր» վի­պա­կը, որ կը  թարգմանուի ռու­սե­րէնի, ֆրան­սե­րէնի եւ անգ­լե­րէնի․ կը վերաբերի աքսորի տարիներուն։

Կը մահանայ 1969 թուականի Յունիս 17-ին, Լիթուա կամ  Լիթուանիա ու կը թաղուի Երեւան։

## Գործեր
**Բանաստեղծական ժողովածուներ**

*«Մրգահաս»
*«Ծովի երգեր» 
* «Հնձաններ»
*«Ան­դունդն ի վեր» 
*«Ա­նանձ­նա­կան» 
*«­Պոեմ­ներ»

**Արձակագրութիւններ** (ինք­նա­կեն­սագ­րա­կան գոր­ծե­ր)

* «Մանկութիւն» 
* «Պատանեկութիւն»
* «Երիտասարդութեան Սեմին»
* «Այրուող Այգեստաններ»

**Վիպակ**

«­Ծաղ­կած փշա­լա­րեր»

## Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ (Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան,Պիւքրէշ, 1938)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* «Աշխատանք» թերթ
* «Ծաղկած փշալարեր» 
* «Մրգահաս» 
* «Մօրս» 
* Հորիզոն Գրական - Հորիզոն շաբաթաթերթի գրական յաւելուածը ՊԱՏՄԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԳՈՒՐԳԷՆ ՄԱՀԱՐՈՒ «ԱՅՐՈՒՈՂ ԱՅԳԵՍՏԱՆՆԵՐ» ՎԷՊԸ, ՆԱՐԻՆԷ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ, 2019-6-21

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Խորհրդային գրողներ
Մաղզմայ

**Մաղզման** եկեղեցական մետաղէ հարթ կլոր ափսէ մըն է, որ սկիհին բերանը ծածկելու կը ծառայէ: Անոր վրայ, պատարագի ատեն, նուիրական նշխարը կը դրուի:

## Խորհրդանշում
*Կը խորհրդանշէ խաչը որուն վրայ խաչուեցաւ Յիսուս, մարդկութեան փրկութեան համար:
*Կը խորհրդանշէ գերեզմանը, ուր դրուեցաւ Յիսուսի մարմինը յարութենէն առաջ:
*Կը խորհրդանշէ նաեւ գերեզմանին առջեւ դրուած քարը, որ յարութեան օրը տապալեցաւ:
*Անոր կլորութիւնը կը խորհրդանշէ կատարելութիւնը ու կը նմանի արեւու:

Ս. Աւետարանին մէջ չէ յիշուած թէ Յիսուս գործածեց մաղզմայ մը, այլ «առաւ հացը իր սուրբ ձեռքերուն մէջ օրհնեց, բեկանեց ու բաժնեց իր աշակերտներուն ըսելով…» (Մատթ. 26, 26):

### Շինութիւն

Մաղզման կը շինուի սկիհբաժակին մետաղէն:

## Աղբիւրներ
*Աւետաբեր, 1997, Պէյրութ, Լիբանան.
Մամբրէ Վերծանող

**Մամբրէ Վերծանող**, հայ թարգմանիչ, ճառախօս եւ մեկնիչ, որ ապրած է Ե. դարու երկրորդ կիսուն։ Ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են։ Կեանքի մասին սակաւ տեղեկութիւններ կան։ Ըստ աւանդական տեղեկութիւններու եղած է Մովսէս Խորենացիի եղբայրը եւ  Սահակ Պարթեւի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի կրտսեր աշակերտներէն։ Մամբրէ Վերծանողին նուիրուած իր շահեկան ուսումնասիրութեան մէջ Արամ վրդ. Քէշիշեանը (այժմ՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա․ կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ), հեղինակի ապրած ժամանակի վերաբերեալ, զանազան կարծիքներու համադրումէն յետոյ կը հասնի այն եզրակացութեան, որ՝ «Մամբրէ Վերծանող Ե․ դարուն 430-էն 500 թուականներուն միջեւ ապրած եւ գործած, թարգմանչաց Բ. սերունդին պատկանող հեղինակ մըն է՝ «երկրորդ փիլիսոփայս»։

Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Ապրած է Բիւզանդիոնի մէջ եւ արժանացած է պատիւներու։ Իրմէ ետք եկող մատենագիրները զինք կոչած են « Մեծ Փիլիսոփայ»։ Իր գրած գործերէն մեզի հասած են միայն չորս ճառեր եւ «Դատումն Քերթածաց» խորագիրով գրուածք մը, որ հատուած մըն է իր կորսուած քերականութեան մեկնութենէն։

Թովմա Արծրունի 9-10-րդ դարերուն օգտուած է անոր պատմական գործէն, որ դարձեալ պահպանուած չէ։

Լեզուն յունական հին շրջանի հայերէնն է, մեկնաբանութեան եղանակը այլաբանական է։

## Աշխատութիւններ
* Մամբրէ Վերծանողի ճառք։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն

## Աղբիւր
*Հայկական Սովետական Հանրագիտարան հատոր 7 էջ 191

Ստորոգութիւն:5-րդ դարու թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մեկնաբաններ
Ռուբէն Մամուլեան

**Ռուբէն Մամուլեան** (, ), ամերիկահայ բեմադրիչ, կը համարուի 20-րդ դարու աշխարհի մեծագոյն թատերական եւ սինեմայի բեմադրիչներէն մէկը։

## Կենսագրութիւն
Ռուբեն Մամուլեան ծնած է Թիֆլիս (Վրաստան), 1897-ին, հայ մեծահարուստ ընտանիքի մէջ։ Ուսանած է Մոսկուայի եւ Լոնտոնի համալսարաններու իրաւաբանական կաճառներուն մէջ։ Որոշ ժամանակ յաճախած է Եւկենի Վախթանկովի թատերական սթիւտիոն։ 1920 թուականէն սկսեալ Լոնտոնի եւ Փարիզի, 1923 թուականէն՝ Նիւ Եորքի թատրոններուն մէջ իրականացուցած է շուրջ 60 տրամաթիքական եւ երաժշտական բեմականացումներ, որոնք մեծ ազդեցութիւն ձգած են ամերիկեան թատրոնի եւ սինեմայի ձեւաւորման եւ զարգացման վրայ։ 1929 թուականէն սկսեալ նկարահանած է շարժանկարներ, որոնց մէջ իրագործած է շարք մը նորարարութիւններ։ 1964 թուականին կը գրէ եւ կը հրատարակէ մանկական Ապիկայլ գիրքը։ Կեանքի վերջաւորութեան ժամանակակից անգլերէնի թարգմանած է Շէյքսփիրի «Համլետը»: 1968 թուականին այցելած է Հայաստան։ Մահացած է 1987 թուականի Դեկտեմբեր 4 -ին Լոս Անճելըսի մէջ (Միացեալ Նահանգներ)։

## Նորարարութիւնները
Առաջին անգամ օգտագործած է երկու խօսափողով ձայնագրումը եւ մոնթաժը մէկ ձայներիզի վրայ։

Առաջին անգամ  նկարահանած է սթիւտիոյէն դուրս, շարժական տեսագրիչով, օգտագործած է միաժամանակ քանի մը տեսագրիչ։

Քաղաքի փողոցները ֆիլմին մէջ է, որ առաջին անգամ հնչած է ձայնը քատրէն դուրս։

Բեքքի Շարփ շարժանկարը սինեմայի պատմութեան առաջին գունաւոր երկար շարժանկարն է։

## Մրցանակներ
«Ուրախ աւազակը»՝ 1936-ին Նիւ Եորքի սինեմայի քննադատներուն կողմէ համարուած է տարուայ լաւագոյն շարժանկարը։

«Արիւն եւ աւազ»՝ 1940-ին Վենետիկի ֆիլմի փառատօնին արժանացած է ժիւրիի յատուկ մրցանակի որպէս լաւագոյն գունաւոր շարժանկար։

1980-ին Մամուլեանի անունը արձանագրուեցաւ է Պրոտուէյի փառքի դահլիճին մէջ։

1983-ին ստացած է ամերիկեան սինեմայի բեմադրիչներու բարձրագոյն՝ Կրիֆֆիթի մրցանակը սինեմայի ասպարէզին մէջ մեծագոյն աւանդի համար։

Մամուլեանի անունով աստղ տեղադրուած է Հոլիվուտի փառքի ծառուղիին վրայ։

## Թատերական Գործերը
* Դռան թակոց (Օսթին Փեյճ) 1922, Լոնտոն
* Ֆաուսթ (Կէօթէ) 1925, Ռոչեսթըր (Միացեալ Նահանգներ)
* Գարմէն (Պիզէ) 1926, Ռոչեսթըր (Միացեալ Նահանգներ)
* Քոյր Պէաթրիս (Մեթերլինք) 1926, Ռոչեսթըր (Միացեալ Նահանգներ)
* Բորկի (Հէյուորտ) 1927, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
* Բորկի եւ Պես (Կերշուին), 1927 Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
* Ամիս մը գիւղին մէջ 1929, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
* Օգլահոմա (Ռոճըրս, Համմերսթայն) 1943, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)
* Կարուսել (Ռոճըրս, Համմերսթայն) 1945, Նիւ Եորք (Միացեալ Նահանգներ)

## Ֆիլմագրութիւն

մինի|ՀՀ փոստային նամականիշ Մամուլեանի նկարով (1997)‎

## Աղբիւրներ
*Theater Programs, Playbills and Miscellany from the Rouben Mamoulian Collection at the Library of Congress

Ստորոգութիւն:8 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1987 մահեր