Ալտոսթերոն

**Ալտոսթերոնը** հորմոն մըն է, որ կ'արտադրուի մակերիկամային գեղձերու կողմէ (adrenal glands)` այն երկու փոքր գեղձերը, որոնք կը գտնուին երիկամներուն վրայ: Ալտոսթերոնը կ'օգնէ արեան ճնշումը կայուն պահելու: Գեղձերը այս մէկը կ'ընեն` նպաստելով արեան մէջ երկու ելեկտրալոյծերու` նատրիոմի (Na) եւ կալիոմի (K) մակարդակներու (electrolyte) հաւասարակշռմամբ:

Երբ արեան ճնշումը շատ ցած ըլլայ, ալտոսթերոնը ազդանշան կ'ուղարկէ երիկամներուն` արեան մէջ աւելի շատ նատրիոմ արտազատելու եւ մէզի միջոցով կալիոմէն ազատուելու համար: Ասիկա կ'օգնէ աւելի շատ ջուր պահելու արեան մէջ, եւ այդ պատճառով արեան ճնշումը կը բարձրանայ: Երբ արեան ճնշումը վերադառնայ բնականոն թիւերուն, ալտոսթերոնի մակարդակը կը նուազի:

### Ալտոսթերոնի անբնական մակարդակները
Ալտոսթերոնի անբնական մակարդակները կրնան յառաջացնել առողջական լուրջ պարագաներ, որոնց կարգին`

Ա.- Արեան գերճնշում,

Բ.- Արեան ցած ճնշում,

Գ.- Նատրիոմի եւ կալիոմի անբնական մակարդակներու հետ կապուած բարդութիւններ, որոնք կրնան ազդել սիրտին, երիկամներուն եւ մարմինի այլ մասերուն վրայ:

***Չափէն աւելի ալտոսթերոնի (կը կոչուի նաեւ ալտոսթերոնիզմ) նշաններն ու ախտանիշները կը ներառեն`***

Ա.- Արեան գերճնշում,

Բ.- Կալիոմի ցած մակարդակներ եւ/կամ նատրիոմի բարձր արդիւնքներ,

Գ.- Մկանային թուլութիւն, ջղաձգութիւն եւ/կամ պրկումներ,

Դ.- Յոգնածութիւն,

Ե.- Գլխացաւ,

Զ.- Սիրտի անկարգութիւններ (սիրտի զարկերու յաճախականութեան կամ կշռոյթի հետ կապուած խնդիր),

Է.- Ծարաւի զգացումի եւ միզելու յարակրկնութիւն:

***Շատ քիչ ալտոսթերոնի (hypoaldosteronism) նշաններն ու ախտանիշները կը ներառեն`***

Ա.- Արեան ցած ճնշում,

Բ.- Քննութեան արդիւնքներ, որոնք ցոյց կու տան կալիոմի բարձր եւ/կամ նատրիոմի ցած մակարդակ,

Գ.- Յոգնածութիւն,

Դ.- Մկանային թուլութիւն,

Ե.- Ախորժակի կորուստ,

Զ.- Ծանրութեան կորուստ,

Է.- Որովայնի ցաւ:

### Ալտոսթերոնի բնականէն բարձր քանակ
*Ընդհանուր առմամբ, ալտոսթերոնի բնականէն բարձր քանակը կրնայ նշանակել, որ հիւանդը ունի հետեւեալ պարագաներէն մէկը.*

**Առաջնային ալտոստերոնիզմ (նաեւ կը կոչուի Conn syndrome)** 

Այս խանգարումը սովորաբար կը յառաջանայ մակերիկամային գեղձի բարորակ (ոչ քաղցկեղային) ուռուցքի պատճառով: Վերջինիս պատճառով գեղձերը յաւելեալ ալտոսթերոն կ'արտադրեն:

**Երկրորդային ալտոսթերոնիզմ**

Ասիկա կը նշանակէ, որ մակերիկամային գեղձերը առողջ են, բայց մէկ այլ առողջական վիճակի պատճառ կը հանդիսանայ անոնց աւելցուկային ալտոսթերոնի արտադրութիւնը: Ալտոսթերոնի բարձր մակարդակներ յառաջացնող պարագաներէն են`

Ա.- Երիկամային հիւանդութիւն,

Բ.- Լերդակարծրութիւն (liver cirrhosis),

Գ.- Սիրտի անբաւարարութիւններ,

Դ.- Preeclampsia (արեան գերճնշման տեսակ, որ տեղի կ'ունենայ յղութեան շրջանին),

Ե.- Ջրազրկում:

### Ալտոսթերոնի բնականէ ցած քանակ
Ընդհանուր առմամբ, ալտոսթերոնի բնականէ ցած քանակութիւնը կրնայ նշանակել, որ անհատը ունի հետեւեալ պարագաներէն մէկը.

Ա.- Ատիսոնի հիւանդութիւն (նաեւ կը կոչուի մակերիկամային գեղձերու անբաւարարութիւն): Այս պարագային մակերիկամային գեղձերու վնասուածքի պատճառով անոնք կ'արտադրեն քիչ քանակութեամբ ալտոսթերոն: Վնասուածքը կրնայ ըլլալ հետեւեալներէն մէկուն պատճառով.

* Դիմադրողական համակարգի խանգարում (ամէնէն տարածուած պատճառը),
* Որոշակի վարակներ,
* Քաղցկեղային բջիջներ մակերիկամային գեղձերու մէջ:

Բ.- Մակերիկամային գեղձի բնածին մակակազմութիւն [Congenital Adrenal Hyperplasia (CAH)]: Այս մէկը ծինային խանգարումներու հաւաքածոյ մըն է, որոնք ի ծնէ գոյութիւն ունին:

Գ.- Երկրորդային մակերիկամային գեղձերու անբաւարարութիւն: Այս պարագան կը յայտնուի մակուղեղի (pituitary) մէջ հարցեր ըլլալու պարագային: Մակուղեղը ուղեղին յատակը գտնուող այն գեղձն է, որ կը վերահսկէ մակերիկամային գեղձերը:

Դ.- Երրորդային մակերիկամային գեղձերու անբաւարարութիւն: Այս պարագային ալտոսթերոնի ցած մակարդակները պայմանաւորուած են ենթաթմբիկի (hypothalamus) խնդիրով մը: Վերջինս այն գեղձն է, որ մակուղեղին կ'ուղղէ մակերիկամներուն ազդանշան տալու` հորմոններ արտադրելու համար:

Ամէնէն տարածուած պատճառը սթերոյիտ դեղերու անսպասելի դադրեցումն է զանոնք երկար ժամանակ գործածելէ ետք: Սթերոյիտները կրնան յառաջացնել հորմոնային փոփոխութիւններ, որոնք կը ստիպեն մակերիկամային գեղձերու աշխատանքը դադրեցնելու: Երբ դադրի սթերոյիտներու գործածութիւնը, մակերիկամները կրնան դանդաղ աշխատիլ:

Ալտոսթերոնի ցած մակարդակները կրնան նաեւ կախում ունենալ`

– Առողջական որոշ այլ պայմաններէ, ինչպիսիք են` շաքարախտը եւ կապարի թունաւորումը:

– Որոշ դեղատեսակներէ, ներառեալ` ոչ սթերոիտային հակաբորբոքային դեղերը (NSAIDs), ինչպիսիք են` իպուփրոֆենը, կամ սիրտի անբաւարարութեան որոշ դեղատեսակներ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հորմոններ