open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Ընդհանուր Ժողով

մինի|300x300փքս
**Միացեալ Ազգերու** **Ընդհանուր Նիստը** (**ՄԱԸՆ** կամ Ը**Ժ**; անգլ.՝ **United Nations General Assembly** (**UNGA** or **GA**), Ֆրանս.՝ ***Assemblée générale des Nations Unies***, (**AGNU** կամ **AG**)) Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) վեց հիմնական օրկաններէն մէկն է, որ կը ծառայէ որպէս անոր հիմնական խորհրդակցական, քաղաքականութիւն սահմանող եւ ներկայացնող օրկան։ Այժմ իր 80-րդ նիստերուն մէջ, անոր լիազօրութիւնները, կազմը, գործառոյթներն ու ընթացակարգերը սահմանուած են Միացեալ Ազգերու Կանոնադրութեան IV Գլուխին մէջ։

Ընդհանուր Ժողովը պատասխանատու է ՄԱԿ-ի պիւտճէի համար, ոչ-մշտական անդամներ նշանակելու Ապահովութեան Խորհուրդը, նշանակելու ՄԱԿ-ի Գլխաւոր Քարտուղարը, զեկոյցներ ստանալու ՄԱԿ Համակարգի այլ մասերէն, եւ առաջարկութիւններ տալու բանաձեւերու միջոցով։ Ան նաեւ բազմաթիւ օժանդակ օրկաններ կը հիմնադրէ որ յառաջ մղեն կամ կ՚օգնեն իր լայն լիազօրութիւնը։ Ընդհանուր Ժողովը միակ ՄԱԿ օրկանն է ուր բոլոր անդամ պետութիւնները հաւասար ներկայացուցչութիւն ունին։

Գլխաւոր Ժողովը կը հաւաքուի իր նախագահի կամ ՄԱԿ գլխաւոր քարտուղարի ղեկավարութեամբ տարեկան նիստերուն մէջ Գլխաւոր Ժողովի Շէնքին մէջ, ՄԱԿ գլխաւոր գրասենեակին մէջ, Նիւ Եորք։ Այս հաւաքներու հիմնական փուլը սովորաբար կը տեւէ Սեպտեմբերէն մինչեւ Յունուար, մինչեւ որ բոլոր հարցերը լուծուին, որ յաճախ յաջորդ նիստին սկսելէն առաջ է։ Ան կրնայ նաեւ նորէն գումարուիլ յատուկ եւ արտակարգ նիստերու համար։ Առաջին նիստը գումարուեցաւ 1946 Յունուար 10-ին Լոնտոնի մէջ Methodist Central Hall-ին մէջ եւ ներառեց 51 հիմնադիր ազգերու ներկայացուցիչները։

Հարցերուն մեծամասնութիւնը Գլխաւոր Ժողովին մէջ կ՚որոշեն պարզ մեծամասնութեամբ։ Իւրաքանչիւր անդամ երկիր ունի մէկ քուէ։ Որոշ կարեւոր հարցերու շուրջ քուէարկութիւնը՝ այսինքն խաղաղութեան եւ անվտանգութեան մասին առաջարկութիւներ, պիւտճէական մտահոգութիւններ, եւ անդամներու ընտրութիւն, ընդունում, կասեցում կամ վտարում՝ կ՚ըլլայ ներկաներուն եւ քուէարկողներուն երկու երրորդ մեծամասնութեամբ։ Պիւտճէական հարցերու հաստատումէն զատ, ներառեալ գնահատման մաշտապի ընդունումը, Ժողովի բանաձեւերը պարտադիր չեն անդամներուն համար։ Ժողովը կրնայ առաջարկութիւններ տալ ՄԱԿ-ի շրջանակին մէջ որեւէ հարցերու մասին, բացի այն խաղաղութեան եւ անվտանգութեան հարցերէն որ Ապահովութեան Խորհուրդի քննարկման տակ են։

Թէեւ Գլխաւոր Ժողովին կողմէ ընդունուած բանաձեւերը պարտադիր ուժ չունին անդամ ազգերու վրայ (պիւտճէական միջոցառումներէն զատ), համաձայն 1950 Նոյեմբերի "Խաղաղութեան Համար Միանալու" բանաձեւին (377 (V) բանաձեւ), Ժողովը կրնայ նաեւ գործողութիւն ձեռնարկել եթէ Ապահովութեան Խորհուրդը ձախողի գործել՝ մշտական անդամի մը բացասական քուէի պատճառով, այն դէպքին մէջ երբ յայտնի է որ վտանգ կայ խաղաղութեան, կամ կայ խաղաղութեան խախտում կամ յարձակողական արարք։ Ժողովը կրնայ անմիջապէս դիտարկել հարցը՝ անդամներուն հաւաքական միջոցառումներու համար առաջարկութիւններ տալու նկատառումով՝ միջազգային խաղաղութիւնն ու անվտանգութիւնը պահպանելու կամ վերականգնելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ
ՄԱԿ-ի Տնտեսական եւ Ընկերային Խորհուրդ

մինի|266x266փքս
**Միացեալ Ազգերու Տնտեսական եւ** **Ընկերային Խորհուրդը** (**ECOSOC**) Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) վեց գլխաւոր մարմիններէն մէկն է, պատասխանատու կազմակերպութեան տնտեսական եւ հասարակական բնագաւառներու համակարգման համար, յատկապէս իր իրաւասութեան տակ գտնուող տասնհինգ մասնագիտական գործակալութիւններու, ութ գործառական յանձնախումբերու եւ հինգ շրջանային յանձնախումբերու հետ կապուած:

ECOSOC ծառայութիւն կը մատուցէ որպէս կեդրոնական հարթակ՝ միջազգային տնտեսական եւ ընկերային հարցերու քննարկման համար, եւ անդամ երկիրներուն ու Միացեալ Ազգերու Համակարգին ուղղուած քաղաքական առաջարկութիւններ ձեւակերպելու համար: Ան ունի 54 երկիրներու պտուտող անդամակցութիւն, եւ 1,600-էն աւելի հասարակական կազմակերպութիւններ խորհրդակցական կարգավիճակ ունին Խորհուրդին հետ՝ ՄԱԿ-ի գործունէութեան մէջ մասնակցելու համար:

ECOSOC տարին մէկ անգամ չորս շաբաթուայ նստաշրջան կը գումարէ յուլիս ամսուն, եւ 1998 թուականէն ի վեր ունի տարեկան հաւաքոյթ ապրիլին՝ Համաշխարհային Դրամատան եւ Արժոյթի Միջազգային Հիմնադրամի առաջատար յանձնախումբերու ֆինանսական նախարարներուն հետ: Նաեւ, Կայուն Զարգացման Բարձր Մակարդակի Քաղաքական Ֆորումը (HLPF), որ կը գնահատէ 2030 Կայուն Զարգացման Օրակարգի կիրարկումը, կը գումարուի Խորհուրդի հովանիին տակ ամէն յուլիս։

ECOSOC-ի անդամները պատասխանատու են UNICEF-ի գործադիր խորհուրդին, Միացեալ Ազգերու Զարգացման Ծրագրին խորհուրդին, UNHCR-ի յանձնախումբը, եւ իրենց իրաւասութեան տակ գտնուող տարաբնոյթ յանձնախումբերն ու այլ մարմիններ ընտրելու համար: ECOSOC նաեւ պատասխանատու ՄԱԿ-ի ամենաքիչ զարգացած երկիրներու ցանկին վերանայման ու թարմացման:

## Ծանօթագրութիւններ
Ծափ Ծափիկ

**Ծափ Ծափիկ․** Մանկավարժական երաժշտութեան ծրագիր։ Հեղինակն է Սեւանա Չաքրեան։

## Ծրագիրը
Ծափ-Ծափիկը ծրագիրը բաղկացած է գիրքէ մը որ 180 էջ է եւ 25 երգերէ կազմուած ցանկէ մը, որոնք իրար կ՚ամբողջացնեն հրամցնելու համար ծրագիրին ութը փուլերը։ Երգացանկը կարելի է ունկնդրել նաեւ ուղեցոյցէն անկախ, որպէս հաճելի եւ ուրախ պահերու անբաժան ընկեր։ Փոքր տարիքէն սկսեալ, երեխաները պատրաստ են իրենց ձայնին հետ խաղալով, երգելով, ծափելով եւ պարելով բնականօրէն երաժշտութիւն արտադրելու։

Ծափ-Ծափիկը պատրաստուած է երկու առանձին տարբերակով, թէ՛ արեւմտահայերէն եւ թէ՛ արեւելահայերէն։ 

Ծրագիրը կը գործածուի Սփիւռքի բազմաթիւ հայկական դպրոցներու մէջ։

## Ստեղծագործական
Ծափ-Ծափիկ-ի մանկավարժական ուղեցոյցին եւ այդտեղ ներկայացուած խաղերուն ընկերակցութեամբ փոքրիկները երաժշտական հարուստ փորձառութիւն կ՛ամբարեն։ Միեւնոյն ժամանակ առիթը կ՛ունենան զանազան այլ հմտութիւններ զարգացնելու։

      

## Ծանօթագրութիւններ
Միջազգային Հանրային Առողջապահութեան Գրասենեակ

մինի|165x165փքս
**Միջազգային Հանրային Առողջապահութեան Գրասենեակ** (**ՄՀԱԳ**), (անգլ.՝ **International Office of Public Hygiene** (**OIPH**), ֆրանս.՝ **Office International d'Hygiène Publique** (**OIHP**)), միջազգային կազմակերպութիւն էր որ հիմնադրուեցաւ 1907 Դեկտեմբեր 9-ին եւ տեղակայուած էր Փարիզի մէջ, Ֆրանսա։ Ան միաձուլուեցաւԱռողջապահութեան Համաշխարհային Կազմակերպութեան մէջ 1946-ին։

Ան աշխարհի առաջին համընդհանուր առողջապահական կազմակերպութիւնն է: Անդամ պետութիւնները տեղեկատուութիւն կը փոխանակէին հիւանդութեան ներկայութեան եւ տարածման մասին, ինչպէս նաեւ առաջարկութիւններ կը տային մաքրութեան գործընթացքներու համար։[2] Կազմակերպութիւնը օգնեց վերակառուցել հանրային առողջապահական ծառայութիւնները Յունաստանի եւ Չինաստանի մէջ 1920-ական թուականներու վերջերը։

## Ծանօթագրութիւններ
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Գահիրէ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, Գահիրէ** քաղաքին մէջ գտնուող կրօնական կառոյց։ Կը պատկանի Մայր Աթոռ սուրբ Էջմիածնի Եգիպտոսի հայոց թեմին։ Կը կազմակերպէ Եգիպտոսի մայրաքաղաք Գահիրէի մէջ բնակուող առաքելական եգիպտահայութեան հոգեւոր կեանքը։ Նոյն քաղաքին մէջ՝ 2.5 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի նաեւ Սուրբ Աստուածածնի Աւետման հայ կաթողիկէ եկեղեցին, որ կ՚ենթարկուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Աղեքսանտրիայի թեմին։

## Պատմութիւն
Եգիպտոսի մայրաքաղաք Գահիրէի մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ զարգացած միջնադարէն՝ քաղաքի հիմնադրման ժամանակներէն, երբ այն դարձած է Ֆաթիմեան խալիֆայութեան հոգեւոր-մշակութային եւ հասարակական-քաղաքական կեդրոնը։ Եգիպտական արքունիքին մէջ ծառայող հայ վեզիրները խրախուսած են հայերու մուտքը Գահիրէ, օժանդակած՝ անոնց առեւտրական գործունէութեան, հովանաւորած՝ արհեստաւորներն ու վարպետները։ Քաղաքական բարձրաստիճան պաշտօնեաներու  շարքերուն մէջ շատ էին իսլամ ընդունած հայ զինուորականներ, որոնք մամլուքներ դարձած էին  եւ կը շարունակէին իրենց գործունէութիւնը ընդհուպ մինչեւ մամլուքեան սուլթանութեան աւարտը՝ ուշ միջնադար։ Հայ քաղաքական գործիչներ էին Պատր ալ-Ջամալին, Ալ-Աֆտալը, Պահա ատ-տին Գարագուշը, Պահրամ ալ-Արմանին, Ապուլ Ղարաթ Թալային եւ ուրիշներ։ 14-րդ դարուն Գահիրէի մէջ եղած է հայկական երեք թաղամաս։ Գահիրէի ամէնայայտնի Խան ալ Խալխի շուկային մէջ այսօր պահպանուած են հայ ոսկերիչներու  արհեստանոցները։

Հայ գաղութը բուռն ծաղկում ապրած է Եգիպտոսի փաշա Մուհամմատ Ալիի կառավարման տարիներուն։ 1825 թուականին կը հիմնադրուի Եգիպտոսի հայոց թեմը։ Կառուցուած են սուրբ Աստուածածին (1839) եւ սուրբ Մինաս (1843) եկեղեցիները, կոյս Մարիամի մատուռը։ Բացուած է առաջին՝ Գալուստեան (Եղիազարեան) ազգային վարժարանը, ինչպէս նաեւ՝ հիւանդանոց եւ հիւրանոց։ 1865 թուականէն Գահիրէի մէջ սկսած է հրատարակուիլ եգիպտահայ առաջին՝ «Արմաւենի» պարբերականը։ 1880-1884 թուականներուն գործած է Ուսումնասիրաց ընկերութիւնը։ Եգիպտոսի մէջ քաղաքական պաշտօններ կը զբաղեցնէին նշանաւոր հայազգի գործիչներ՝ Պօղոս Եուսուֆեանը, Նուպար Փաշան, Պօղոս Նուպար Փաշան եւ ուրիշներ։ Ներկայիս կը գործէ հայ առաքելական երեք՝ առաջնորդանիստ սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ երկու մատուռ՝ Ամենայն Սրբոց եւ սուրբ Մինաս, հայ կաթողիկէ երեք եկեղեցի՝ սուրբ Աստուածածնի Աւետման, սուրբ Թերեզա եւ սուրբ Պետրոս։

## Եկեղեցի
Եգիպտոսի հայոց թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցւոյ կառուցումը սկսած է Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքով համայնքի ստուարանալէն յետոյ՝ 1924 թուականին, տեւած է երեք տարի։ Այլ տուեալով՝ 1928 թուականին դրուած է եկեղեցւոյ հիմքը, իսկ շինարարութիւնն ամբողջութեամբ աւարտած է 1932 թուականին։

Եկեղեցին բնորոշ է հայկական եկեղեցական ճարտարապետութեամբ, պատուած է զարդանախշերով եւ խաչերով, ունի առանձնացուած զանգակատուն։ Շինութեան նախագիծը ղեկավարած է ճարտարապետ Լեւոն Նաֆիլեանը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական առաքելական վանքեր եւ եկեղեցիներ (Էջմիածին)
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի հայոց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Գահիրէի հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Սուրբ Աստուածածնի Աւետման Տաճար (Գահիրէ)

**Սուրբ Աստուածածնի Աւեէտման տաճար** (նաեւ կը կոչուի **Գահիրէի հայ կաթոլիկ տաճար**), Հայ կաթողիկէ եկեղեցի Եգիպտոսի մայրաքաղաք Գահիրէ Մոհամետ Սապրի փողոցին վրայ։ 

Տաճարը, որ բացուած է 1926 թուականին, կը ծառայէ որպէս Ալեքսանտրիայի հայոց թեմի կեդրոնակայան, որ յայտնի է նաեւ որպէս Ալեքսանտրիայի հայ կաթողիկէ թեմ (Eparchia Alexandrina Armenorum): Թեմը հիմնուած է 1885 թուականին Հռոմի Լէօ 13-րդ պապի կողմէ՝ տարածաշրջանի հայ կաթոլիկներու կրօնական կարիքները բաւարարելու համար։

Տաճարը կը գտնուի եպիսկոպոս Գրիգոր-Օկոստինոս Կուսայի հովուական պատասխանատուութեան ներքոյ։

## Տես նաեւ

* Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Գահիրէ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գահիրէի հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով
Մհեր Մկրտչեանի Թանգարան

**Մհեր Մկրտչեանի թանգարան**, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, կինոյի եւ թատրոնի մեծ կատակերգու Մհեր Մկրտչեանի թանգարանը հիմնադրուած է 2004 թուականին, բացումը տեղի ունեցած է 2006 թուականի 20 Դեկտեմբերին, 19-րդ դարու վերջին կառուցուած պատմաճարտարապետական արժէք ներկայացնող շէնքին մէջ։

## Պատմութիւն
Թանգարանը կառուցուած է Գիւմրիի քաղաքապետարանի նախաձեռնութեամբ։

Թանգարանը կը լուսաբանէ մեծանուն արուեստագէտի կեանքն ու գործը։ Թանգարանի գործունէութեան նպատակն է այցելուներուն մօտիկէն ծանօթացնել հայ մեծ դերասան Ֆրունզիկ (Մհեր) Մկրտչեանի կեանքին ու ստեղծագործութեան։ Հետեւողականօրէն կը շարունակուի պրպտումներն ու հաւաքագրումը Մհեր Մկրտչեանին վերաբերուող նիւթերով՝ թանգարանային ֆոնտը հարստացնելու ուղղութեամբ։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին մեծ դերասանի բեմական հագուստներն ու իրերը, տարբեր ֆիլմերու մէջ («Նուագախմբի տղաները», «Մեր մանկութեան տանգոն», «Միմինօ», «Ալի Բաբան եւ քառասուն աւազակները», «Հին օրերի երգը», «Այբոլիտ-66») օգտագործած ռեկուիզիտներ։ Թանգարանի հաւաքածոներու մէջ մեծ արժէք ունին կամոդը՝ «Մեր մանկութեան տանգոն» ֆիլմէն, տակառիկը՝ «01-99» ֆիլմէն, գալիկոնը՝ «Նուագախմբի տղաները» ֆիլմէն։ Այստեղ կարելի է տեսնել մեծ դերասանի պարգեւներն ու նուէրները, անոր մասին պատմող լուսանկարներ, գիրքեր, անձնական իրեր։ Մեծ արտիստի կեանքի եւ ստեղծագործական գործունէութեան հետ կապուած թանգարանոին մէջ կայ 270-ղն (երկու հարիւր եօթանասուն) աւելի լուսանկարներ։ Պահպանուած է Մհեր Մկրտչեանի ձեռքով առնուած ծաղրանկարներ, պատկերներ, նամակներ, փաստաթուղթերու նմուշներ։

2007 թուականին թանգարանին մէջ տեղի ունեցած է Մհեր Մկրտչեանի թոռնուհիի՝ Իռէն Տերտէրեանի կողմէ թանգարանին շուրջ 1500 նոր ցուցանմուշներու յանձնման արարողութիւնը։

## Միջոցառումներ
Թանգարանային աշխատանքներու զարգացման ճանապարհին ստեղծուած է «Համայնապատկան թանգարաններ» զբօսաշրջիկի ուղեցոյցը։ Թանգարանին մէջ տեղի կ՚ունենան թեմատիկ ցերեկոյթներ, զեկուցումներ, ռեֆերատներու ընթերցումներ, տարբեր ուսումնական հաստատութիւններու եւ հասարակական կազմակերպութիւններու մասնակցութեամբ։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Գիւմրիի Վարպետաց եւ Ռուսթաւելու փողոցներու հատման կէտին վրայ, Ռուսթաւելի 30 հասցէին վրայ։

## Աշխատանքային ժամեր
Թանգարանը բաց է ամէն օր, ժամը 10:00-17:00, բացառութեամբ երկուշաբթի օրէն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Museum_Mher_Mkrtchyan_in_Gyumri_01.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Museum_Mher_Mkrtchyan_in_Gyumri_01.JPG
Պատկեր:Մհեր_Մկրտչյանի_թանգարան_(1).JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%84%D5%B0%D5%A5%D6%80_%D5%84%D5%AF%D6%80%D5%BF%D5%B9%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(1).JPG
Պատկեր:Mher_Mkrtchyan_Museum.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mher_Mkrtchyan_Museum.jpg
Պատկեր:Hause_of_Mher_Mkrtchyan.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Hause_of_Mher_Mkrtchyan.jpg
Պատկեր:Mher_Mkrtchyan_Museum2.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mher_Mkrtchyan_Museum2.jpg


## Ծանօթագրությիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Մհեր Մկրտչյանի հուշատուն-թանգարան

Ստորոգութիւն:Գիւմրիի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Ծաղկեվանք (Լիճք)

մինի|Ծաղկեվանք մատուռ (Լիճք)

**Ծաղկեվանք մատուռ**, կը գտնուի Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գիւղին մէջ, ուր կը գտնուի նաեւ Ս. Աստուածածին եկեղեցին։Հայ առաքելական մատուռ, կառուցման յստակ տարեթիւը յայտնի չէ, բայց որոշ արձանագրութիւններու համաձայն կարելի է վերագրել 10-րդ դարուն: 

Մատուռը տեղակայուած է շրջապարիսպէն դէպի հիւսիս-արեւելեան եզրին, մատուռին ծածկը եւ պատերու վերին մասերը փլատակ են։ Մատուռին ներսը կան վեց խաչքարեր, որոնցմէ 3-ը կը պատկանի նոյն գերդաստանին եւ իրենց վրայ առկայ է արժէքաւոր արձանագրութիւններ։ Անոնք կը համարուին այստեղի հնագոյն յուշարձաններէն, որոնցմէ առաջինը թուագրուած է 1284 թուականով։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին եւ մատուռը այդ տարածքին մէջ գտնուող 9-20-րդ դարերու գերեզմանոցի ենթայուշարձաններ կը հանդիսանան։ Գերեզմանոցին մէջ պահպանուած են 10-17 դարերու 47 խաչքար եւ 5 տապանաքար։

## Ս. Աստուածածին Եկեղեցի
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին XIV դարու կառոյց է, կը գտնուի շրջապարիսպի հիւսիսային եզրին, Ծաղկեվանք մատուռէն մօտ 50 մեթր հեռաւորութեան վրայ, այն փայտածածկ է` շինուած ճեղքուած քարերով, պատերն ու տանիքը կիսափլատակ են։ Եկեղեցւոյ բեմի ներսի կորութեան մէջ ագուցուած են բազմաթիւ խաչքարեր, որոնցմէ ամենահինը թուագրուած է 1456 թուականով։ Բեմին վրայ առկայ է Արամերէն արձանագրութիւն՝ որ կը պատկանի Արտաշէսեան ժամանակաշրջանին, սահմանաքարի բեկորը գտնուելէն անմիջապէս ետք տեղափոխուած է Երեւան։

## Պատկերասրահ

Ծաղկեվանք Մատուռ.jpg
Խաչքարեր, Մատուռ «Ծաղկեվանք», Լիճք 01.jpg
Խաչքարեր, Մատուռ «Ծաղկեվանք», Լիճք 02.jpg
Խաչքարեր, Մատուռ «Ծաղկեվանք», Լիճք 03.jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Ամոն

մինի|Ամոն՝ հին եգիպտական դիցարանի աստուած

**Ամոն**, արեւի, քամիի եւ պտղաբերութեան աստուածը, հին եգիպտական ​​դիցաբանութեան (հին եգիպտացիներու կրօնի) գլխաւոր աստուածներէն մէկն էր։Պատկերուած է ոչխարի եղջիւրներով եւ տղամարդու կերպարանքով։ 

## Նկարագրութիւն
Ամոն աստուածը համարուած է Եգիպտոսի մայրաքաղաք Թեբէի հովանաւորը։ Սկիզբը նոյնացուած է պտղաբերութեան աստուած Մինի հետ, այնուհետեւ՝ արեւի աստուած Ռաայի հետ (Ամոն–Ռաա)։ Հետագային Ամոնը նկատուած է եգիպտական պաշտօնական դիցարանի գլխաւոր աստուածը, որուն շնորհիւ անոր քուրմերը ունեցած են քաղաքական մեծ ազդեցութիւն։ Յոյները զայն նոյնացուցած են Զեւսի հետ։

Երբ Ալեքսանտր Մակեդոնացին գրաւեց Եգիպտոսը մ.թ.ա. 332 թուականի վերջաւորութեան, ան կը համարուէր ազատարար՝ այդպիսով առանց կռիւի գրաւելով Եգիպտոսը։ Ան Սիվայի մէջ հռչակուած է Ամոնի որդի։ Ամոնը նոյնացուած էր Զեւսի հետ, եւ Ալեքսանտրը յաճախ Զեւս-Ամոնին անուանում էր որպէս իր իսկական հայրը, եւ անոր մահէն ետք արժոյթի վրայ անոր կը պատկերէին Ամոնի եղջիւրներով զարդարուած՝ որպէս անոր աստուածութեան խորհրդանիշ։ Ալեքսանտր Մակեդոնացին Ամոնի եղջիւրներով պատկերած է ու աւանդոյթը շարունակած է դարեր շարունակ, երբ Ալեքսանտրը Ղուրանին մէջ յիշատակուած է որպէս «Դհու ալ-Քարնայն» (ذو القرنين) (Երկեղջիւր)՝ յղում կատարելով անոր Ամոնի եղջիւրներով պատկերումին մերձաւոր արեւելեան մետաղադրամներուն վրայ եւ արձանիկներու վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ
Մայքըլ Պասինսքի

**Մայքըլ Պասինքսի** (ծնած 1950, Պաֆըլօ, Նիւ Եորք) Ամերիկացի գրող, տեսալսողական բանաստեղծ։ Ան համադրեց՝ «Բանաստեղծութեան Հաւաքածոյ. Համալսարանի Գրադարաններ, Պաֆըլօ Նիւ Եորքի Պետական Համալսարան»։ Ան ելոյթ կ՚ունենայ իբր առանձին բանաստեղծ, բայց նաեւ անսամպլով՝ Bufffluxus։

## Գործեր

### Բանաստեղծութիւններ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Արձակներ

* 
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ
Ալաշկերտի դաշտ

մինի|Ալաշկերտի դաշտ
**Ալաշկերտի դաշտ**, Հայկական Լեռնաշխարհի հիմնական հովիտներէն մէկն է։

## Աշխարհագրութիւն եւ երկրաբանութիւն
Ալաշկերտի դաշտը կը գտնուի Հայկական Լեռնաշխարհի մէջ՝ Հայկական Պար, Շարիան եւ Ծաղկանց լեռնաշղթաներուն միջեւ։ Երկարութիւնը (արեւմուտքէն-արեւելք)՝ շուրջ 85 քմ. է, լայնութիւնը (հիւսիսէն-հարաւ)՝ շուրջ 50 քմ. է, բարձրութիւնը՝ մինչեւ 1900 մ., կեդրոնական մասը՝ 1650 մ. է։

Ալաշկերտի դաշտի հիմքին մէջ երրորդական ժամանակաշրջանի պազալտային լաւաներ են՝ ծածկուած գետալճային եւ կաւաաւազային նստուածքներով։ Օգտակար հանածոներն են ծծումբը եւ տորֆը։ Կան նաեւ ջերմուկներ։

Ձմեռը խստաշունչ է, Յունուարի միջին ջերմաստիճանը՝ -10&nbsp;°C-ից -12&nbsp;°C, նուազագոյնը՝ -25&nbsp;°C-էն -30&nbsp;°C, ամառը՝ զով է, Օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը՝ +16&nbsp;°C-ից +18&nbsp;°C։ Տեղումները՝ մինչեւ 600 մմ. է։ Գետային ցանցը խիտ է, ձմրան գետերէն շատերը սառած կ'ըլլան։ Գլխաւոր գետը Արածանին է։ Ալաշկերտի դաշտին մէջ բերրի սեւահողեր են, գետահովիտներուն մէջ՝ ալիուվեալ։ Լանդշաֆտը մարգագետնատափաստանային է, գետահովիտներուն եւ նախալեռնային ձորակներուն մէջ կան թփուտներ։

Արածանիի աւազանին մէջ կը հոսի Աղադեւեներու ջուր առուակ։

Դիադին գիւղաքաղաքի շրջակայքը փռուած է *Դիադինի դաշտ*ը, կազմելով Ալաշկերտի դաշտին մէկ մասը։ Ոմանք ուղղակի կը նոյնացնեն պատմական Շիրակի դաշտին հետ։

## Պատմամշակութային ակնարկ
Ալաշկերտի դաշտին մէջ բնակող հայերը կը զբաղէին հողագործութեամբ (հացահատիկ, բանջարեղէն) եւ անասնապահութեամբ։ Ալաշկերտի դաշտը կը համընկնի պատմական Բագրեւանդ գաւառին հետ։ Ալաշկերտի դաշտի հարաւ-արեւելեան հատուածը հին ժամանակ կը կոչուէր Ձիրաւ, իսկ արեւմտեան հիմնական հատուածը՝ Բագրեւանդի դաշտ։ Ալաշկերտի դաշտին մէջ կը գտնուի Ալաշկերտ քաղաքը, որ հիմնած է հայոց Վաղարշ Ա. թագաւորը (II դ.)։ Ալաշկերտի դաշտի հարաւ-արեւելեան հատուածը հին ժամանակ կոչուած է Ձիրաւի դաշտ, ուր 371-ին տեղի ունեցած է Ձիրաւի ճակատամարտը, որուն ընթացքին հայկական բանակը առաջնորդած է Պապ թագաւորը)։

## Ծանօթագրութիւններ
Հայաստանի Յեղափոխութեան Պետական Թանգարան

**Հայաստանի յեղափոխութեան պետական թանգարան**, նախկին թանգարան Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի մէջ, որ գործած է 1921-1991 թուականներուն։

## Պատմութիւն
Հայաստանի յեղափոխութեան պետական թանգարանը կազմակերպուած է 1921 թուականին՝ Հայաստանի պատմութեան պետական թանգարանի յեղափոխութեան բաժնի նիւթերու հիման վրայ։ 1986 թուականի տուվեալներով կը պարունակէր աւելի քան 55․000 ցուցանմուշ (փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, անձնական իրեր, գեղարուեստական գործեր եւ այլն)։ 1991 թուականին թանգարանի լուծարումէն յետոյ վերջինիս հաւաքածոն տրուած է Հայաստանի պատմութեան թանգարանի Նոր եւ նորագոյն պատմութեան բաժնին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութեան թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Շախմատի Թանգարան (Երեւան)

**Շախմատի թանգարան**, հիմնադրուած է 1998 թուականին՝ շախմատի ակումբի բազայի հիման վրայ, պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 2001 թուականին։

## Պատմութիւն
Երեւանի Շախմատի թանգարանի պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 2001 թուականին։ Թանգարանի հիմնադիրն ու աշխատանքներու կազմակերպիչը եղած է տնտեսական գիտութիւններու թեկնածու, դոցենտ, Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի անդամ Ռաֆայէլ Չատինեանը։ Թանգարանը տեղակայուած է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի 1-ին մասնաշէնքին մէջ՝ 130 սենեակը։

Թանգարանին մէջ տեղի կ՚ունենան շախմատի հանրապետական, միջբուհական առաջնութիւններ՝ մրցաշարեր եւ օլիմպիադաներ, միաժամանակեայ մրցախաղեր եւ միջոցառումներ, ինչպէս նաեւ հանդիպումներ գրոսմայստերներու հետ։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը գտնուին շախմատային խոշոր իրադարձութիւններու մասին պատմող նիւթեր, լուսանկարներ, հայ շախմատիստներու յաղթանակներու պատմութիւնը եւ այլ տեղեկութիւններ։

Թանգարանի տպաւորութիւններու մատեանին մէջ գրառումներ կատարած են գրոսմայստէրներ Ռաֆայէլ Վահանեանը, Վլադիմիր Յակոբեանը, Լեւոն Արոնեանը, Սմբատ Լպուտեանը, Կարէն Ասրեանը, Գաբրիէլ Սարգսեանը, Աշոտ Անաստասեանը, Արտաշէս Մինասեանը, Արշակ Պետրոսեանը, Տիգրան Նալբանդեանը, Արսէն Եղիազարեանը, Տիգրան Պետրոսեանը, էլինա Դանիէլեանը, Լիլիթ Մկրտչեանը, Նելլի Աղինեանը եւ Հայաստանի այլ նշանաւոր գործիչներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Հայաստանի Անվտանգութեան Մարմիններու Պատմութեան Թանգարան

**Հայաստանի** **Անվտանգութեան Մարմիններու Պատմութեան Թանգարան**, թանգարան Երեւանի մէջ, որ նուիրուած է Հայաստանի անվտանգութեան մարմիններուն։

Ըստ Հայաստանի անվտանգութեան մարմիններու նախկին տնօրէն՝ Գորիկ Յակոբեանի, թանգարանի կարեւոր խնդիրներէ է՝ «օբյեկտիւ եւ անաչար կերպով մատուցել Հայաստանի անվտանգութեան մարմիններու ստեղծման եւ գործունէութեան փաստացի կողմերը»։

## Նպատակ
Թանգարանի ստեղծման նպատակը կը հանդիսանայ փաստաթուղթերու կեդրոնացումը եւ համակարգումը, որոնք կը վկայեն Հայաստանի անվտանգութեան մարմիներու ձեռքբերումներու եւ վճռորոշ իրադարձութիւններու մասին, ինչպէս նաեւ անոնց ապագայ գիտական մակարդակով ուսումնասիրման համար հիմքի ստեղծումը։

## Պատմութիւն
Թանգարանը բացուած է 2006 թուականի 15 Սեպտեմբերին, Հայաստանի ազգային անվտանգութեան ծառայութեան որոշմամբ, Հայաստանի անկախութեան 15 ամեակի նախօրէին։

## Տեղակայման վայր
Թանգարանը կը գտնուի Հայաստանի Ազգային անվտանգութեան շէնքի երկրորդ յարկը։

## Տես նաեւ

* Հայաստանի Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Հեծանիւ

մինի
**Հեծանիւը** անիւներով փոխադրամիջոց մըն է, որ կը բանի մարդու մկանային ուժով եւ ոտնակներու միջոցով։ 

Ամէնէն տարածուածը երկու անիւով հեծանիւներն են, բայց կան նաեւ մէկ, երեք եւ աւելի անիւ ունեցող հեծանիւներ։

## Պատմութիւն
Հեծանիւի նախատիպերը՝ քառանիւ ինքնագլոր սայլակներ էին, առաջին անգամ կը ստեղծուին ԺԷ. դարուն՝ Գերմանիոյ, Ֆրանսայի եւ Ռուսիոյ մէջ։

Առաջին իրական հեծանիւը, որ ունէր երկու անիւ, պատրաստած  է գերմանացի պարոն Քարլ ֆոն Թրեսը՝ 1817-ին։ Այս հեծանիւը ղեկ չունէր, անիւները փայտէ էին եւ կը շարժէին ոտքերով գետինը հրելով։ Շուտով անոնց մէջ կ'աւելցնեն ղեկ, ոտնակներ եւ մետաղէ անիւներ՝ ռետինէ դողերով։

1884-ին անգլիացի Ճէյմս Սթարլի կը ստեղծէ ժամանակակից հեծանիւի նախատիպը՝ «Ռովեր» անունով։

ԺԹ. դարու վերջին, հեծանիւին մէջ կ'աւելնան շատ կարեւոր մասեր՝ շղթայական փոխանցում, գնդառանցքակալներ, փափուկ դողեր եւ արագութիւն փոխելու սարքեր։

File:Trek Y Foil.jpg|
File:Jersey Town Criterium 2011 81.jpg|
File:Left side of Flying Pigeon.jpg|
File:1886 Starley 'Rover' Safety Cycle British Motor Museum 09-2016 (29928044262).jpg|1886


Այդ օրերուն, հեծանիւներ արդէն կը սկսին արտադրուիլ գործարաններու մէջ։ Անոնք կ'օգտագործուին նաեւ բանակին կողմէ՝ վիրաւորներ տեղափոխելու, կապ ապահովելու եւ հանդերձանք փոխադրելու համար։ Որոշ երկիրներու մէջ նոյնիսկ կը ստեղծուին հեծանիւային զօրամասեր։
## Գրականութիւն
* Caunter C. F. *The History and Development of Cycles* Science Museum London 1972.
* David B. Perry, *Bike Cult: the Ultimate Guide to Human-powered Vehicles*, Four Walls Eight Windows, 1995.
* Roni Sarig, *The Everything Bicycle Book*, Adams Media Corporation, 1997
*US Department of Transportation, Federal Highway Administration. "America's Highways 1776-1976", pp.&nbsp;42–43. Washington, DC, US Government Printing Office.
* David Gordon Wilson, *Bicycling Science*, MIT press, ISBN 0-262-73154-1
* David V. Herlihy, *Bicycle: The History*, Yale University Press, 2004
* Frank Berto, *The Dancing Chain: History and Development of the Derailleur Bicycle*, San Francisco։ Van der Plas Publications, 2005, ISBN 1-892495-41-4.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Փոխադրամիջոցներ
Փայտ

մինի
**Փայտը** չոր բնափայտ մըն է, որ մարդ հազարաւոր տարիներու ընթացքին օգտագործած է բազմաթիւ նպատակներով։ Անիկա լայնօրէն կը գործածուի իբրեւ շինանիւթ, վառելանիւթ, թուղթ պատրաստելու հումք, նաեւ կահոյքի, գործիքներու ու զէնքերու պատրաստութեան համար։

## Փայտի տեսակները

Կան բազմաթիւ տեսակներու փայտեր, որոնց իւրաքանչիւրը տարբեր յատկութիւններ ունի։ Կարգ մը փայտեր աւելի պինդ են, ուրիշները՝ աւելի փափուկ։ Այդ պատճառով, մարդիկ տարբեր տեսակներ կը գործածեն տարբեր նպատակներու համար՝ շինարարութիւն, կահոյք, յատակի ծածկոյթ, ատաղձագործութիւն, եւ նոյնիսկ կօշիկի արտադրութիւն։

Փայտը նաեւ գեղազարդելու լաւ նիւթ մըն է, որովհետեւ ունի գեղեցիկ գոյներ եւ մակերեսի տեսքեր։ Անիկա դիւրին մշակուող նիւթ է, եւ այս պատճառով շատ արուեստագէտներ կը նախընտրեն փայտ օգտագործել իրենց աշխատանքներուն մէջ։

## Փայտը արուեստի մէջ
ձախից|մինի
Փայտը հին ժամանակներէն ի վեր օգտագործուած է արուեստի մէջ՝ ճարտարապետութեան, քանդակագործութեան, զարդարանքի եւ փայտագրութեան բնագաւառներուն մէջ։ Օրինակ՝ փայտէն պատրաստուած կահոյքին վրայ կը քանդակեն զարդանախշեր, պատերու երեսները կը պատեն նախշաւոր տախտակներով եւ շէնքերու ճակատները կը գեղեցկացնեն փայտէ գործուածքով։

## Պատմութիւն

2011-ին Քանատայի մէջ գիտնականներ կը գտնեն շատ հին բոյսերու մնացորդներ, որոնք կը համարուին փայտի առաջին աղբիւրները։ Մարդիկ սկսած են փայտ օգտագործել շատ հին ժամանակներէն՝ իբրեւ վառելանիւթ եւ շինանիւթ։ Երբ ի յայտ եկան նոր նիւթեր, ինչպէս՝ պողպատը, փայտի գործածութիւնը շինարարութեան մէջ աւելի կ'ընդլայնուի։

## Փայտի գիտական ուսումնասիրութիւնը

Ծառերը տարիներու ընթացքին կը կազմեն տարեկան օղակներ։ Այս օղակները կը ստեղծուին ջերմաստիճանի եւ խոնաւութեան փոփոխութիւններու հետեւանքով։ Գիտնականները, ուսումնասիրելով այս օղակները, կրնան ճշգրտօրէն պարզել, թէ ե՞րբ եւ ո՞ւր աճած է ծառը։ Նոյնպէս կրնան տեղեկութիւն ստանալ անցեալ դարերու կլիմայական պայմաններուն մասին։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ծառեր
Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Մոմ

մինի
**Մոմը** լուսաւորութեան համար օգտագործուող նիւթ մըն է, որ պատրաստուած է մոմեղէնէ կամ ուրիշ այրող նիւթերէ, որոնք վառելով լոյս կը սփռեն։ Անիկա կրնայ նաեւ ջերմութիւն տալ կամ ժամանակ չափելու համար օգտագործուիլ։

Մոմերու պատմութիւնը շատ հին է։ Մարդիկ մոմ օգտագործած են հազարաւոր տարիներ առաջ՝ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Շատ երկար ժամանակ մոմերը եղած են տան մէջ լուսաւորութեան գլխաւոր միջոցը։ 

Թէեւ այսօր կան ելեկտրական լոյսեր, սակայն մոմերը տակաւին կը գործածուին տարբեր նպատակներով՝ օրինակ՝ կրօնական արարողութիւններու, յուշերու, զարդարանքի կամ բոյր տարածելու համար։

## Հին Մոմերը

Առաջին մոմերը պատրաստուած էին մեղրամոմէն։ Այս մոմերը շատ սուղ էին, եւ զանոնք կ'օգտագործէին միայն եկեղեցիները եւ հարուստ մարդիկ։ Փոխարէնը, հասարակ ժողովուրդը կ'օգտագործէր մոմեր, որոնք աւելի աժան էին, բայց բոյրն ու տեսքը՝ աւելի տհաճ։

Ժամանակի ընթացքին մարդիկ կը սկսին նոր նիւթերով մոմեր պատրաստել։ Ամէնէն տարածուածը կ'ըլլայ փարաֆինի մոմը։ Այս մոմը աւելի մատչելի կը դառնայ՝ շնորհիւ արդի արտադրական միջոցներուն։

Մոմերը կարելի է դնել մոմակալներու, ճաճանչակալներու (candelabras), լամբերու կամ պատի վրայ ամրացուած սիւներու (sconces) մէջ։

## Ինչպէ՞ս կը վառի մոմը

Երբ մոմին թելը վառի, ջերմութիւնը կը հալեցնէ մոմը։

Անցեալին, մոմերուն թելերը պէտք էր միշտ կարճ (կտրել), որպէսզի մոմը ուղիղ այրէր եւ չծխար։ Իսկ ժամանակակից մոմերու թելերը պատրաստուած են, որ իրենք իրենց այրին եւ կը կարճնան։
## Պատկերասրահ

File:Pair of Girandoles - Getty collection 85.DF.382.jpg|
File:RamirezLopezCandle02.JPG|
File:ISR-2013-Jerusalem-Church of the Holy Sepulchre-Candles.jpg|
File:CandlesInBuddhistTemple.JPG|
File:Candles.jpg|
File:Pair of Girandoles - Getty collection 85.DF.382.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մոմեր
Խարբերդի դաշտ

մինի|Խարբերդի դաշտ

**Խարբերդի դաշտ**, կը գտնուի Հայկական լեռնաշխարհին մէջ՝ Մեծ Հայքի չորրորդ Հայք աշխարհի Հանձիթ գաւառին մէջ, Արածանիի ստորին հոսանքի շրջանին։ 

## Նկարագրութիւն
Խարբերդի դաշտը 900-1000 մ. բարձրութեան բարդ աստիճանաձեւ իջուանք է Հայկական Տաւրոսի լեռնային համակարգին մէջ։ Հիմքի այլուվեալ դարաւանդային մասը ելուստներով կը բաժնուի 2 մասի՝ Էլեազըղի եւ Մոլլաքենդի։ Վերջինս յայտնի է նաեւ «Ալելուա» անուամբ։ Ըստ Նիկողայոս Ատոնցի Ալելուան նոյնն է օտար հեղինակներուն յիշատակած Գեղեցիկ դաշտին հետ, որ Պոլիբիոսի վկայութեամբ կը գտնուէր Տիգրիսի ու Եփրատի միջեւ, Արշամշատ քաղաքի մօտ։ Ալելուա անունը Ատոնցը կը համեմատէ Հուլա գետի եւ վանքի անուան հետ, եւ կապ կը տեսնէ Պտղոմէոսի յիշատակած Էլեկրտա քաղաքի անուան հետ։ Դաշտը կը նոյնացուի նաեւ հետագայի Խարբերդի դաշտին հետ, իսկ բերրիութեան համար դեռ վաղնջական ժամանակներէն յայտնի էր *Ոսկեղէն դաշտ* անուամբ, որ թուրքերու շրջանին Ուլուօւա անունը կը կրէր եւ «Ուլու» կը համարուի հին Ալելուա անուան վերաիմաստաւորումը։ 1070 թուականին Ալելուա դաշտին մէջ Սասունի իշխան Թոռնիկ Մամիկոնեանը մեծ ճակատամարտի ընթացքին յաղթած է Հանձիթի կառավարիչ Փիլարտոսին: Ապա դաշտին անուանումը կրկին փոխած է՝ կոչելով այդտեղ գտնուող Մոլլաքենդի գիւղի անունով` Մոլլաքենդի դաշտ:

Խարբերդի դաշտը արեւելքի մէջ Արածանի հովիտով կը միանայ Բալուի դաշտին, իսկ արեւմուտքի մէջ՝ Եփրատի կիրճով Մալաթիայի դաշտին։ Օգտակար հանածոներէն են քրոմի, պղինձի, բազմամետաղներու, մարմարի հանքավայրեր։ Կլիման ցամաքային է՝ ջերմաստիճանի օրական եւ սեզոնային խիստ տատանումներով։ Յունուարի միջին ջերմաստիճանը 0-էն -5&nbsp;°C է՝ Յուլիսինը՝ 24-26&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 400-600 մմ.։ Տարածուած են շագանակագոյն տափաստանային եւ լեռնամարգագետնային հողերը՝ իրենց բնորոշ բուսածածկոյթով։ Ոռոգուող հողերու տարածքին կը մշակեն բրինձ, բամպակ, խաղող եւ այլ պտուղներ։

## Ծանօթագրութիւններ
2023

**2023 թուական**, ԻԱ․ դարու 23րդ տարին է

## Դէպքեր

* Պոլսոյ մէջ լոյս կը տեսնէ «**ՀԱՅ ԿԻՆԸ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ եւ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ ՄԷՋ, 100 Կին Կեանք**» աշխատութիւնը․ Պոլսոյ ազգային Կեդրոնական վարժարանի հրատարակութիւնը
* Աւելի քան 20 տարբեր երկիրներու մէջ ապրող 10 000 երեխաներու կարծիքը առնուած է թէ խաղը որքան կարեւոր է։ Այս ուղղութեամբ, բազմաթիւ կազմակերպութիւններ շեշտելով խաղին կարեւորութեան վրայ, դիմած են Մ․Ա․Կ․-ին, որպէսզի Խաղի միջազգային օր մը ճշտուի։

## Ծնունդներ

## Մահեր

* մինի|165x165փքս|Ճինա Լոլոպրիճիթա16 Յունուար․ Ճինա Լոլոպրիճիթա

Ստորոգութիւն:2023
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
Փոքրիկ Այնշթայն Գիտութեան Թանգարան

**Փոքրիկ** **Այնշթայն գիտութեան թանգարան**, գիտութեան ինտերակտիւ թանգարան Երեւանի մէջ, ուր ներկայացուած է ելեկտրականութեան, մագնիսականութեան, դեղագիտութեան, ֆիզիկայի, մեխանիկայի եւ բնագիտական այլ ոլորտներուն առնչուող շուրջ 25 ցուցանմուշhttps://museumofillusions.am/about-us/։

## Պատմութիւն
Թանգարանը բացուած է 2016 թուականին։ Նախքան բացուիլը համահիմնադիրներու խումբը կազմակերպած է ինտերակտիւ շոու ծրագրեր, հիմնած է գիտական կեդրոններ, ուր երեխաները խաղերու եւ գիտափորձերու միջոցով կարողացած են ծանօթանալ տարատեսակ գիտական փաստերուն, թողարկած են հայալեզու գիտական հաւաքածոներ։ Թանգարանը նախատեսուած է 7 տարեկանէն բարձր երեխաներու եւ մեծահասակներու համար։

## Ցուցանմուշներ
Թանգարանին մէջ ներկայացուած են մօտ 25 ցուցանմուշներ՝ ելեկտրականութեան, մագնետիզմի, դեղագիտութեան, մեխանիկայի, ֆիզիկայի եւ այլ բնագաւառներէ։ Ցուցանմուշները բերուած են Ռուսաստանէն եւ Չինաստանէն։ Թանգարանին մէջ ներկայացուած բոլոր նմուշները ունին գործնական կիրառութիւն ե՛ւ առօրեայ կեանքին, ե՛ւ գիտութեան մէջ, ցուցանմուշները նախատեսուած են, որպէսզի երեխաները, տարատեսակ ֆիզիկական երեւոյթներուն ծանօթանալով, զանոնք ձեռք տան։ «Արքիմեդի լծակի» միջոցով թանգարանին մէջ կարելի է բարձրացնել 32 քիլոկրամանոց գունդը։
Պատկեր:Musée_Little_Einstein,_Erevan,_Arménie_-_extérieur.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mus%C3%A9e_Little_Einstein,_Erevan,_Arm%C3%A9nie_-_ext%C3%A9rieur.JPG
Պատկեր:Musée_Little_Einstein,_Erevan,_Arménie_-_4.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mus%C3%A9e_Little_Einstein,_Erevan,_Arm%C3%A9nie_-_4.JPG
Պատկեր:Musée_Little_Einstein,_Erevan,_Arménie_-_5.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mus%C3%A9e_Little_Einstein,_Erevan,_Arm%C3%A9nie_-_5.JPG
Պատկեր:Musée_Little_Einstein,_Erevan,_Arménie_-_6.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mus%C3%A9e_Little_Einstein,_Erevan,_Arm%C3%A9nie_-_6.JPG
Պատկեր:Musée_Little_Einstein,_Erevan,_Arménie_-_8.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mus%C3%A9e_Little_Einstein,_Erevan,_Arm%C3%A9nie_-_8.JPG


## Աշխատանքային ժամեր

* Երկուշաբի-ուրբաթ՝ 13:00-20:00
* Շաբաթ, կիրակի՝  12:00-21:00

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Փոքրիկ Էյնշտեյն»․ թանգարանը՝ գիտափորձերի համար
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Թայիրովի Ամառանոց (Վանաձոր)

**Թաիրովի ամառանոց**, կը գտնուի Վանաձոր քաղաքի Զաքարեան փողոցի. N 31 հասցէին վրայ։ Ընդգրկուած է Վանաձորի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Պատմութիւն
Թաիրովի ամառանոցը կառուցուած է 1895 թուականին եւ եղած է հայազգի մեծահարուստ գինեգործ Վասիլ Թայիրովի ամառանոցը։ Խորհրդային տարիներուն եղած է Կիրովական քաղաքի «Հայաստան» առողջարանի մասնաշէնք։ Գիւղատնտեսական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսոր Թայիրովը եղած է «Вестник виноделия» ամսագրի հիմնադիրը (1892), 1905 թուականէն՝ Ռուսաստանեան Կայսրութեան առաջին գինեգործական փորձնական կայանի պետ (Օտեսա), 1931 թուականէն՝ Ուքրանական ԽՍՀ խաղողագործութեան եւ գինեգործութեան ԳՀԻ տնօրէն, 1903 թուականէն՝ Խաղողի եւ գինիի միջազգային կազմակերպութեան փոխնախագահ։

1999 թուականին, Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջեանի ջանքերով, Թաիրովի ամառանոցը հիմնանորոգուած, վերակառուցուած է որպէս Գուգարաց թեմի առաջնորդարան։ Եռայարկ շինութեան բարեկարգուած շրջակայքին մէջ պահպանուած են տարբեր տեղերէ բերուած, առաջնորդարանի ցանկապատի շարուածքին մէջ ագուցուած՝ 7 - 8-րդ դդ. խաչքարեր եւ 4-5-րդ դդ. քառակող կոթող մը։ Օժանդակ շինութիւններէն մէկուն վերակառուցմամբ հիմնուած է Սուրբ Սարգիս եկեղեցին։

Առաջնորդարանի բակին մէջ տեղադրուած են 1959 թուականին կառուցուած՝ երկրորդ աշխարհամարտի զոհուածներուն նուիրուած յուշաղբիւրը (վարպետ՝ Մեհրապ), Շուշիի ազատագրման նուիրուած թեւաւոր խաչքարը (վարպետ՝ Ս. Դանիէլեան)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:PrelacyResidence.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:PrelacyResidence.jpg|Գուգարաց թեմի առաջնորդարան
Պատկեր:Թաիրովի_ամառանոց,_Գուգարաց_թեմի_առաջնորդարան_25.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B9%D5%A1%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BE%D5%AB_%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81,_%D4%B3%D5%B8%D6%82%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%81_%D5%A9%D5%A5%D5%B4%D5%AB_%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BB%D5%B6%D5%B8%D6%80%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_25.JPG|Սուրբ Սարգիս եկեղեցին
Պատկեր:Tairov_Chateau_in_Vanadzor_08.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tairov_Chateau_in_Vanadzor_08.JPG
Պատկեր:Tairov_country_house_02.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tairov_country_house_02.JPG
Պատկեր:Tairov_country_house_20.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tairov_country_house_20.JPG
Պատկեր:Tairov_Chateau_in_Vanadzor_23.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tairov_Chateau_in_Vanadzor_23.JPG
Պատկեր:Tairov_country_house_14.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tairov_country_house_14.JPG
Պատկեր:Tairov_Chateau_in_Vanadzor_10.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tairov_Chateau_in_Vanadzor_10.JPG


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վանաձորի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ
Ժամանակագրութիւն Կիլիկիոյ (հնադարէն մինչեւ 1950-ականներ)

## Աղբիւրներ
Գ․Գ․ Միքայէլեան (2007). *Կիլիկիայի Հայկական Պետութեան Պատմութիւն*. Երեւան: ԵՊՀ Հրատարակչութիւն.
Տոհմածառ (կոմպոզիցիա)

մինի
**Տոհմածառ**, նշանաւոր հայ գործիչներու բարեկամութեան խորհրդանիշ, որու վրայ առնուած են փորագրութիւններ, իւղաներկով նկարներ, տարբեր հեղինակներու ստեղծագործութիւններէն մէջբերումներ։ Կազմուած է 13 հատուածներէ։ Տոհմածառը դրուած է փորագիր սեղանի վրայ, որու կեդրոնը տեղադրուած է շարժուող փորագիր գլան։

Կոմպոզիցիան կը գտնուի Լոռի մարզի Լոռի Փամբակի Երկրագիտական Թանգարանի հաւաքածոյին մէջ։

## Հեղինակ
Կոմպոզիցիայի հեղինակը լոռեցի ինքնուս վարպետ Գալուստ Միքայէլի Չալաբեանն է (Գալօ, ծնած է 1883 թուականին, Ստեփանաւանի մէջ)։ Աշխատանքը կատարուած է 1971 թուականին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tohmatsr,_GLAM_(1).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tohmatsr,_GLAM_(1).jpg
Պատկեր:Tohmatsr,_GLAM_(2).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tohmatsr,_GLAM_(2).jpg
Պատկեր:Tohmatsr,_GLAM_(3).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tohmatsr,_GLAM_(3).jpg
Պատկեր:Tohmatsr,_GLAM_(4).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tohmatsr,_GLAM_(4).jpg
Պատկեր:Tohmatsr,_GLAM_(5).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tohmatsr,_GLAM_(5).jpg
Պատկեր:Tohmatsr,_GLAM.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tohmatsr,_GLAM.jpg


## Տես նաեւ

* Լոռի Փամբակի Երկրագիտական Թանգարան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարանային նմուշներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լոռի մարզի թանգարաններ
Մհեր Աբեղեանի Թանգարան

**Էջմիածնի Մհեր Աբեղեանի թանգարան**, հիմնադրուած է 1990 թուականին։

## Պատմութիւն
Էջմիածնի Մհեր Աբեղեանի թանգարանը հիմնադրուած է 1990 թուականին հայրենի քաղաքին նկարչի նուիրաբերած գեղանկարչական եւ կրաֆիկական ստեղծագործութիւններու հիման վրայ։

## Մհեր Աբեղեան
Մհեր Աբեղեանի արուեստը ձեւաւորուած է 1930-1940 թուականներու սկիզբը կրաֆիկական, այնուհետեւ գեղանկարի ասպարէզին մէջ ազգային գեղանկարչութեան աւանդոյթներու, մասնաւորապէս Մարտիրոս Սարեանի արուեստի ազդեցութեամբ։ Անոր բազմաժանր գործերուն բնորոշ են էպիկական շունչը, վառ գունային եւ լուսային յագեցածութիւնը։

## Ցուցադրութիւն
Մասնաճիւղին մէջ ներկայացուած են Աբեղեանի իւղաներկ կտաւները, պարբերաբար կը ցուցադրուին նաեւ անոր կրաֆիկական աշխատանքները։ Աբեղեանի ստեղծագործութիւններու զգալի մասը կը ցուցադրուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մշտական ցուցադրութեան մէջ։

## Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Արմաւիրի մարզի Էջմիածին քաղաքի, Կոմիտասի հրապարակին վրայ։

## Արտաքին յղումներ

* Մհեր Աբեղյանի թանգարան
* էջմիածին տեղեկատու
Ստորոգութիւն:Վաղարշապատի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի կենսագրական թանգարաններ
Այծի Արձանիկ (Ք.Ա.14-13-րդ Դարեր, Ներքին Գետաշէն)

**Այծի արձանիկ**, Ք.Ա. 14-13-րդ դարերու արձանիկ, որ յայտնաբերուած է Ներքին Գետաշէնի մէջ։ Ներառուած է Հայաստանի պատմութեան թանգարանի հաւաքածոյին մէջ 10 համարի ներքոյ։

## Նկարագրութիւն
Ձողաձեւ հիմքով քառանկիւնի հարթակի վրայ կանգնած այծի ձուլածոյ քանդակ է։ Կեցուածքը հանգիստ է։ Բարձր պարզած գլուխը զարդարուած է ետ կեռուած եղջիւրներով։ Երկարականջ է, քթանցքները եւ աչքերը ընդգծուած են կլոր փոսիկներով, բերանը՝ ակօսով։ Պոչը կարճ է՝ դէպի վեր ոլորուած։ Գիրուկ իրանը երկու կողներուն ունի անկիւնաձեւ բացուածքներ։ Պատկերը սնամէջ է, ներսը ունի պրոնզէ գնդիկներ՝ ձայն արձակելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հայացք բրոնզէ դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմութեան թանգարան, 2010։
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմութեան թանգարանի նիւթերէն
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմութեան թանգարանի նմուշներ
Ստորոգութիւն:Հնագիտական գտածոներ
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի (Եղուարդ)

մինի|Ս. Աստուածածին Եկեղեցի (Եղուարդ), հիմնադրուած 1301-ին:

**Եղուարդի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի**, եկեղեցի Հայաստանի Եղուարդ քաղաքին մէջ։ Կառուցուած է 1301 թուականին՝ Քրիստոնէութիւնը Հայաստանի մէջ պետական կրօն հռչակելուն հազարամեակին առիթով։

## Պատմութիւն եւ ճարտարապետութիւն
Եղուարդի Ս. Աստուածածին եկեղեցին կառուցած է Ազիզբեկ Իշխանը՝ իր կնոջ Վախախի երազի հիման վրայ։ Եկեղեցին կը կոչուի դամբարան եկեղեցի, որովհետեւ այդտեղ ամփոփուած է Ազիզբեկ Իշխանի որդուն աճիւնը։

Եկեղեցին ունի երկու յարկ։ Եկեղեցւոյ չորս կողմը կենդանակերպ քանդակներ են։ Եկեղեցւոյ արեւմտեան ճակատին քանդակուած է խաչ։ Խաչի ձախ կողմը Աստվածամօր պատկերն է՝ մանուկ Յիսուսը գրկած, իսկ աջ կողմը՝ Յովսէփը։ Ներքեւի մասը ցուլի եւ առիւծի քանդակներ են։ Եկեղեցւոյ հիւսիսային ճակատին կը գտնուի արծիւը՝ ճանկած աւանակին։ Արծիւի քանդակին տակ՝ կամարաձեւ պատի վրայ ճարտարապետի անունն է՝ Շահիկ Վարդապետ։ Արեւմտեան ճակատին քանդակուած է կեանքի ծառը, իսկ վերը՝ յովազն է, որ այծ հեծած է։
 
Եղուարդի Ս. Աստուածածին եկեղեցին նման է Մոմիկ Վարդապետի կառուցած Նորավանքին։ Եկեղեցւոյ հիւսիսային կողմը՝ պատուհանին վրան եղնիկի պատկեր է։ Եկեղեցին իր պատմութեան ընթացքին ունեցած է չորս անուն՝ Սուրբ Առաքելոց, Սուրբ Խաչ, Սուրբ Նշան եւ վերջապէս Սուրբ Աստուածածին։ Ի տարբերութիւն Նորավանքի՝ Եղուարդի եկեղեցւոյ երկրորդ յարկը բարձրացած է ոչ թէ քարէ աստիճաններով, ինչպէս Նորավանքինը, այլ շարժական փայտէ աստիճաններով բարձրացած է II յարկ՝ մասնակցելու Սուրբ Պատարագին։

## Ներկայ վիճակ
2008 թուականին եկեղեցւոյ տարածքէն ժամանակաւոր կերպով առանձնացաւ խաչը, որովհետեւ խոնաւութենէն սկսած էր քայքայուիլ, եւ բերուեցաւ իր նախնական տեսքին։ Եկեղեցւոյ խաչը առանձնացնելով ի յայտ եկաւ 7-րդ դարու եկեղեցի՝ իր խլանիստ հիմքերով։ Յայտնաբերուեցան նաեւ լաւաշ թխելու թոնիր, գերեզմանաքարեր, տապանաքարեր, ջարդուած խաչքարեր, քիվեր՝ 13-րդ եւ 14-րդ դարերու։ Հիւսիսային մասին մէջ յայտնաբերուեցաւ 3 մեթր խորութեամբ թոնիր(սառնարան), ուր ժամանակին մթերք եւ գինի պահած են։ Պեղումներու ժամանակ եկեղեցւոյ մուտքին դիմաց յայտնաբերուեցան իշխանական տոհմի գերեզմանաքարեր։ Եկեղեցին վերանորոգուած է 1960-ական թուականներուն։ Փոխուած են գմբեթի սիւները եւ ամրացուած են։ 1905 թուականին, երբ Եղուարդ գիւղը ընդարձակուած է, եկեղեցւոյ կից կառուցած են սեւ սրբատաշ քարերով գաւիթ։ 1960-ական թուականներուն այն քանդած են եւ բերած են իր նախնական տեսքին։

## Պատկերասրահ

ChurchSurbAstvacacin.jpg
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Եղվարդ).jpg
Եղվարդի Աստվածածին.jpg
Եղվարդի սուրբ Աստվածածին.jpg
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի Եղվարդ.jpg
SurbAstvacacin.jpg
AstvacacinChurch.jpg
ChurchAstvacacin.jpg
ՍուրբԱստվածածին.jpg
Yeghvard Church Front.JPG|Ճակատային մասը
Yeghvard Church Right 1.JPG|Աջ կողմէ
Yeghvard Church Left Detail.JPG|Ձախ ճակատը
Yeghvard Church Right.JPG|Աջ կողմը
Yeghvard Church Rear Detail.JPG
Yeghvard Church Cross Window.JPG|Ռելիէֆային խաչ պատուհանին շուրջը
Yeghvard Adjacent Foundation.JPG
Holy Mother of God Church, Yeghvard 011.jpg


## Ծանօթագրութիւն

## Գրականութիւն
* 

## Արտաքին յղում
* https://www.armeniapedia.org/wiki/Yeghvard_Church
Էրեսունդի կամուրջ

**Էրեսունդի կամուրջ** (, ), կամուրջ, որ կը կապէ Դանիայի մայրաքաղաք Քոփենհակընը եւ Շուէտի մեծութեամբ երրորդ քաղաք՝ Մալմիօն։

Կամուրջին բացումը տեղի ունեցած է 1 Յուլիս 2000-ին։ Կամուրջը ունի 7.845 մեթր երկարութիւն, 23.5 մեթր լայնութիւն, 490 մեթր բարձրութիւն եւ երթեւեկելի 2 գիծեր: Կը համարուի Եւրոպայի ամենաերկար կամուրջը: Հեղինակն է դանիացի ճարտարապետ Ճորճ Ռոթն: Ջուրի վրայ կամուրջը կը ձգուի 8 քմ., այնուհետեւ արհեստածին կղզիին մէջ կը մտնէ ստորերկրեայ թունել եւ կը ձգուի 4 քմ. եւս: Կամուրջը կառուցուած է մաքուր հումքով՝ ծովուն յատակէն վերցուած: Թունելին մեծ մասը կառուցուած է ցամաքին մէջ, ապա զայն քարշակներով տեղափոխած են ջուրին յատակը: Ներկայիս արհեստական կղզիին մէջ կան աւելի քան 500 տեսակ բոյսեր։

## Պատկերասրահ

Øresund Bridge from the air in September 2015.jpg
Öresundsbron October 2017 02.jpg
Oresund Bridge narrow.JPG
Øresund Bridge, Öresundsbron.jpg
Oresund Bridge (Ank Kumar, INFOSYS limited) 15.jpg
Oresundsforbindelsen biltunneln 20160312 0014 (25783535532).jpg
Öresund Bridge Lernacken.jpg
Oresund.ASTER.20040410.jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Անօթ Կափարիչով՝ Եռագոյն (Ք.Ա. 16-15-րդ Դարեր, Քարաշամբ)

**Անօթ կափարիչով՝ եռագոյն**, Ք.Ա. 16-15-րդ դարերուն Քարաշամբի մէջ յայտնաբերուած անօթ, որ ներառուած է Հայաստանի պատմութեան թանգարանի հաւաքածոյին մէջ 3060-200 համարի ներքոյ։

## Նկարագրութիւն
Տակառի ձեւ ունեցող անօթ է։ Շուրթը ուղիղ է, կտրած, շրթեզրին ունի երկու զոյգ միջանցիկ անցքեր կախելու համար։ Իրանի մակերեսը սեւ է, անգոբապատ, փայլեցուած եւ բաժնուած չորս սեկտորներու, որոնք մէկընդմէջ յարդարուած են կարմիր օխրայով եւ սպիտակ ներկով ընդելուզուած եռանկուններով։ Սեկտորները մէկը միւսէն առանձնացուած են ուղղահայց զոյգ գիծերու մէջ ներառուած ալիքազարդերով։ Կափարիչը սկաւառաձեւ է, գոգաւոր՝ յարդարուած չորս եռանկիւններէ կազմուած հաւասարաթեւ խաչի պատկերով։ Խաչաթեւերու հատման կէտին մէջ միջանցիկ անցք առնուած է։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հայացք բրոնզէ դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմութեան թանգարանի նմուշներ
Ստորոգութիւն:Հնագիտական գտածոներ
Առիւծի Արձանիկ (Ք.Ա. 14-13-րդ Դարեր, Դուին)

**Առիւծի արձանիկ**, Ք.Ա. 14-13-րդ դարերուն Դուինի մէջ յայտնաբերուած արձանիկ, որ ներառուած է Հայաստանի պատմութեան թանգարանի հաւաքածոյին մէջ 2982-1 համարի ներքոյ։

## Նկարագրութիւն
Հարթակի վրայ կանգնած Ք.Ա. 14-13-րդ դարերուն գտնուած առիւծի սնամէջ քանդակ է։ Վերջինիս գլուխը խոշոր է՝ պսակուած թաւ բաշով, ականջները փոքր են, ցցուած։ Աչքերը խոշոր, դուրս պրծած, կեդրոնը՝ խորը փոսորակով նշուած են ակնախոռոչները։ Քթանցնքները ունին կլոր անցքերու ձեւ։ Երախը՝ ատամնաշարով, բաց է։ Վերին ծնօտին թոյլ ռելիեֆով ընդգծուած է մորթին։ Իրանը կլոր է, սնամէջ՝ զարդարուած երկշար եռանկիւնի ծակոտիներով, ոտքերը մեկնած են առաջ։ Պոչը երկար է՝ ծայրը գալաւած։ Կենդանիի կերպարը դրուած է խարսաձեւ հիմքով պատուանդանի վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմութեան թանգարանի նիւթերէն
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմութեան թանգարանի նմուշներ
Ստորոգութիւն:Հնագիտական գտածոներ
Առիւծի Արձանիկ (Ք.Ա.17-16-րդ Դարեր, Օշական)

**Առիւծի արձանիկ**, Ք.Աև 14-13-րդ դարերուն Օշականի մէջ յայտնաբերուած արձանիկ, որ ներառուած է Հայաստանի պատմութեան թանգարանի հաւաքածոյին մէջ 3079-1 համարի ներքոյ։

## Նկարագրութիւն
Բարձր պատուանդանի վրայ՝ քառանկիւնաձեւ հարթակին կանգնած առիւծի սնամէջ կերպար է։ Կենադանին փոքրամարմին է՝ խոշորագլուխ։ Ականջները կարճ են, աչքերը նշուած են կլոր, խորը փոսորակներով։ Դունչը հաստ է, ընդգծուած են քիթը, լայն բացուած երախը, ժանիքները։ Իրանի կողային մասերուն կան մէկանաձեւ բացուածքներ։ Գաւակը կլորաւուն է, պոչը՝ երկար, ծայրը վեր կեռուած է։ Կենդանիի առջեւի ոտքերը ուղիղ են, երկար, ետեւինները՝ կքած։ Ոտնաթաթերը՝ ընդգծուած մատներով, ձուլուած են հարթակին։ Պատուանադանը խարսխաձեւ հիմքով գալարազարդ սիւն է։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատմութեան թանգարանի նմուշներ
Ստորոգութիւն:Հնագիտական գտածոներ
Սարգիսի խաչքար (Նորավանք)

մինի|Սարգիսի խաչքար (Նորավանք)

**Սարգիսի խաչքար**, կը գտնուի Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի Ամաղու գիւղէն 3 քմ. հարաւ արեւելք՝ Նորավանք վանական համալիրի Պուրթելաշէն եկեղեցւոյ հարաւային պատին մօտ՝ արտաքուստ, պատուանդանին։ Ներառուած է Հայաստանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու պետական ցանկին մէջ (11.8.1/1.1.1)։

## Տեղադրութիւն
Նորավանք վանական համալիրի Պուրթելաշէն եկեղեցւոյ հարաւային պատին մօտ՝ արտաքուստ, պատուանդանին։

մինի|Սարգիսի խաչքար
## Պատկերաքանդակ
մինի|ձախից|Սարգիսի խաչքարի քանդակներն ու արձանագրութիւնը|alt=Խաչքարի քիվի կեդրոնը քանդակուած է Յիսուս Քրիստոսը։

Քրիստոսի ոտքերուն կողմերը քանդակուած են 4 աւետարանիչները,
#Մատթէոսը կը նոյնացուի մարդու հետ, որովհետեւ անոր Աւետարանը կը սկսի Քրիստոսի մարդեղութեան պատմութիւնով։ 
#Մարկոսը կը ներկայացուի առիւծի խորհրդանիշով, որովհետեւ իր Աւետարանի սկիզբը առիւծի պէս քաջաբար կը յայտարարէ, թէ Յիսուս Աստուծոյ Որդին է։
#Ղուկասը կը նոյնացուի եզի հետ, որ զոհի խորհրդանիշն է, այն պատճառով, որ անոր Աւետարանը կը սկսի Զաքարիայի`  տաճարին մէջ զոհի պատրաստութեան պաշտամունքի նկարագրութեամբ։ Այս պատմութիւնը իր հերթին դիտուած է իբրեւ պատրաստութիւն Քրիստոսի զոհաբերութեան։
#Յովհաննէսը կը ներկայացուի արծիւի խորհրդանիշով, որովհետեւ ան իր Աւետարանի սկիզբը կը սաւառնի վեր` յայտարարելով Քրիստոսի աստուածութիւնը։ 

Աւետարանիչներու կողմերը ամբողջ հասակով քանդակուած են երկու առաքեալներ։

## Վիմական արձանագրութիւն
Խաչքարի քիվին գոյութիւն ունի 1 տող՝ ելնդաւոր տառերով վիմական արձանագրութիւն.

#(ՍԲ. Խ)ԱՉ(Ս) Է ԲԱՐԵԽ[ԱՒՍ]… [ՍԱ]ՐԳՍԻ

Համաձայն արձանագրութեան՝ խաչքարը հիմնուած է ի յիշատակ Սարգիսին։

## Տես նաեւ
* Նորավանք

## Ծանօթագրութիւններ