open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մրջիւններ

մինի
**Մրջիւնները,** կը պատկանին միջատներու ընտանիքին: 

Մրջիւնները աշխարհի վրայ յայտնուած են 120 միլիոն տարի առաջ:

Անոնք մարդոցմէ մէկ միլիոն անգամ աւելի փոքր են, ակայն անոնց թիւը մարդոց թիւէն շատ աւելի է:

Աշխարհի վրայ գոյութիւն ունի 1 միլիոն միլիառ մրջիւն: Անոնց հաւաքական ընդհանուր ծանրութիւնը շատ աւելին է, քան` ամբողջ մարդկութեան ծանրութիւնը:

Գոյութիւն ունին 14,095 մրջիւններու տարբեր տեսակներ: 10-ը մրջիւնէն 9-ը կը մնան բոյնին մէջ: Իսկ 10-էն 2-ը չեն աշխատիր:

## Խումբեր
Շատ փոքր, խաղաղասէր եւ ջերմասէր են, տեսակներուն թիւն ու քանակը արեւադարձային երկիրներուն մէջ աւելի շատ է, քան բարեխառն գօտիին մէջ։ 

Աշխատող մրջիւններէն իւրաքանչիւրը իրեն յատուկ պաշտօնը ունի բոյնին մէջ:

**Զինուորները** կը հսկեն թրթուրներուն. իսկ  «երեխայ» մրջիւններով կը զբաղին **ստնտու մրջիւնները** եւ թագուհին:

**Հետախոյզ մրջիւնները** ուտելիք կը փնտռեն. անոնք տերեւները կամ ծաղիկներուն թերթերը կը կտրտեն եւ սունկեր կը մշակեն:

**Հնձողները** այդ բոլոր ուտելիքները մրջնոց կը բերեն: Անոնք կրնան իրենց ծանրութենէն 50 անգամ աւելի ծանրութիւն շալկել:

**Թագուհին** բոլոր մրջիւններուն մայրն է: Սակայն անոր պաշտօնը միայն հաւկիթները ածելն է: Մրջիւններուն մօտ պետ չկայ: Իւրաքանչիւրը գիտէ` ի՛նչ պէտք է ընէ իր քովի մրջիւնին նայելով:

Բոլոր մրջիւնները քոյր-եղբայր են եւ իրարու շատ կ'օգնեն:

Մրջիւնները գրեթէ իրենց գլխուն ետեւը կրնան տեսնել: Անոնց տեսողութեան անկիւնը կը հասնի մինչեւ 300 աստիճանի: Բայց, հակառակ ասոր, անոնց տեսողութիւնը տկար է: Անոնք իրարու հետ կը հաղորդակցին եւ կ'ուղղուին իրենց մարմինին մէջ արտադրուած նիւթի մը շնորհիւ: Միւս մրջիւնները կրնան այդ նիւթին հոտը առնել իրենց շօշափուկներով:

## Մրջիւնները՝ վիրաբուժներ
Գերմանիոյ Վըրցպուրկ (Wrzburg) համալսարանի վարքագծային կենսոլորտագէտեր յայտնաբերած են, որ մրջիւնները վիրաբուժական միջամտութիւններ կը կատարեն իրենց բունակից վիրաւոր ընկերներուն վրայ` ցոյց տալով խնամքի մակարդակ մը, որ նախապէս կը նկատուէր բացառապէս մարդ արարածի մենաշնորհը:

Այս յայտնագործութիւնը կը կեդրոնանայ Ֆլորիտայի ատաղձագործ մրջիւններու վրայ, որոնք, հակամանրէային գեղձերէ զուրկ, կը դիմեն մեքենագիտական գործողութիւններու՝ խնամելու իրենց վիրաւոր ընկերները: Այս մրջիւնները կա՛մ կը մաքրեն վէրքերը, կա՛մ կ'անդամահատեն անդամները` ցուցադրելով վնասուածքները գնահատելու եւ գործողութեան լաւագոյն ընթացքը որոշելու իրենց կարողութիւնը:

Այս մէկը բառացիօրէն միակ դէպքն է, ուր կենդանական աշխարհին մէջ տեղի կ'ունենայ անհատի մը բարդ եւ համակարգուած անդամահատումը իր տեսակի այլ անդամին կողմէ:

## Պատկերասրահ
 
File:Bullant head detail.jpg|
File:Ant Head.jpg|
File:Atta.cephalotes.gamut.selection.jpg|
File:Meat eater ant nest swarming02.jpg|
File:Meat eater ant qeen excavating hole.jpg|
File:Camponotus sericeus Senegal.jpg|
File:Plectroctena sp ants.jpg|
File:"Follow the leader".jpg|
File:WeaverAntNest.JPG|
File:AntBridge Crossing 10.jpg|
|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Միջատներ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Մարգարիտ

մինի|300x300փքս
**Մարգարիտները** կը ծնին եւ կը մեծնան ոստրէներուն միսին մէջ, անուշ կամ աղի ջուրի մէջ:

Իր արտաքին գրաւիչ տեսքին եւ հայթայթման (որսի) դժուարութեան պատճառով, դարեր շարունակ դասուած է թանկարժէք քարերու շարքին եւ կ'օգտագործուի զարդերու պատրաստման մէջ։ 

## Մշակում
Ոստրէներուն մեծ մասը մարգարիտներ կ'արտադրէ, սակայն կարգ մը մարգարիտներ աւելի յարգի են, քան ուրիշներ: Երբեմն  ոստրէին մէջ կարելի է գտնել պարզ «քար» մը, որ շատ հետաքրքրական չէ գոհարեղէններ շինելու համար: Սակայն այլ պարագաներու, ոստրէն սատափ կ'արտադրէ եւ ծնունդ կու տայ շատ գեղեցիկ սեւ, մոխրագոյն, ճերմակ մարգարիտներու:
մինի

Աւելի քան երկու հարիւր տարիէ ի վեր, մարդիկ գտած են այս պզտիկ գոհարը: Սկիզբը մարդիկ վայրի ոստրէները կը հաւաքէին անոնց խեցիներուն սատափին համար: Երբեմն սուզուողները անոնց մէջ կը գտնէին մարգարիտ մը: Սակայն ժամանակի ընթացքին այս  ոստրէները հազուագիւտ կը դառնան:
մինի
Այժմ մարդիկ կ'աճեցնեն գեղեցիկ ոստրէներ, որոնց մէջ միշտ մարգրիտ մը կարելի է գտնել:

Մարգարիտները կը ծնին եւ կը մեծնան ոստրէներուն միսին մէջ, անուշ կամ աղի ջուրի մէջ: Անոնք յաճախ կը մշակուին երկրագունդի տաք շրջաններուն մէջ. կարգ մը շրջաններ նոյնիսկ մեծ համբաւ ունեցած են ժամանակի ընթացքին: Օրինակի համար, վերջին երեսուն տարիներուն Թահիթին դարձած է ոստրէներու մշակումի ամէնէն ճանչցուած շրջաններէն մէկը:

«Մանուկ» ոստրէները կը հաւաքուին իրենց բնական շրջավայրին մէջէն, ապա կը ձգուին, որպէսզի անոնք հանդարտօրէն մեծնան մօտաւորապէս երկու տարի:
ձախից|մինի

Այս ժամանակաշրջանէն ետք, ոստրէին մէջ կը ներմուծեն պզտիկ «քար» մը: Ան ոստրէին համար օտար մարմին մըն է: Հետեւաբար ան ինքզինք կը պաշտպանէ այս անկոչ «հիւրէն» եւ զայն կը շրջապատէ սատափով, դարձեալ մօտաւորապէս երկու տարուան ընթացքին:

Ապա իւրաքանչիւր ոստրէ կը բացուի եւ անոր մէջ կը գտնուի մարգարիտը:
## Պատկերասրահ
 
File:White and coloured pearls.jpg|
File:Margaritifera margaritifera-buiten.jpg|
File:Margaritifera margaritifera-binnen1.jpg|
File:Pinctada margaritifera MHNT.CON.2002.893.jpg|
File:Pearls.jpg|
File:Diadème de limpératrice Eugénie (musée du Louvre) (7166066743).jpg|
File:Quahog Pearls 1.jpg|
File:Tiffany and Company - Sautoir with Pearl Pendant - Walters 572034.jpg|
File:Remontoir horloge, zgn. ‘boule de Genève’ met bijpassende chatelaine, objectnr KA 3639.jpg|
File:White pearl necklace.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ
Պուպրիկներու Հիւանդանոցը

մինի
**Պուպրիկներու Հիւանդանոցը,** կը գտնուի Փորթուկալի մայրաքաղաք Լիզպոնի կեդրոնը: 

Հոն, պուպրիկները կը նորոգուին կամ կը հաւաքուին զգուշութեամբ եւ սիրով` հինգ սերունդներէ ի վեր:

Իւրաքանչիւր պուպրիկ ունի իրեն յատուկ «հիւանդի քարտը»: Այս հիւանդները կը խնամուին փորձառու երեք «բժշկուհիներու» կողմէ: Այս կիները անոնց կը դնեն նոր աչք մը, թեւ մը կամ մազեր, զորս կ'ընտրեն պզտիկ դարակներու մէջ շարուած հարիւրաւոր կտորներէ:

## Պատմութիւն
Ընտանեկան այս հաստատութեան պատմութիւնը սկսած է ԺԹ. դարուն: «Փոքրիկ պառաւ կին» մը` Քարլոթա տա Սիլվա Լուս իր ժամանակը կ'անցընէր կտորէ պուպրիկներ շինելով` նստած իրեն ծանօթ բժշկական խոտեր եւ համեմներ ծախող անձի մը փողոցի թիւ 7 խանութին առջեւ, Լիզպոնի Փրասա տա Ֆիկերայի մէջ, ուր բացօթեայ մեծ շուկայ մը գոյութիւն ունէր:

1830-ին հիմնուած այս հաստատութեան անունը յիշուած է զբօսաշրջիկներու ուղեցոյցի գիրքերուն մէջ` իբրեւ աշխարհի ամէնէն հին «պուպրիկներու հիւանդանոցներէն» մէկը, որ տակաւին կը բանի, ինչպէս նաեւ` աշխարհի տասը ամէնէն շատ հետաքրքրական խաղալիքներու խանութներէն մէկը:

«Հիւանդանոցին» յաճախորդները թանգարաններ են, հաւաքածոներու սիրահարներ, սակայն յատկապէս` անհատներ, որոնք շատ կապուած են այս առարկաներուն:

Ժամանակի ընթացքին խանութին ցուցափեղկերը զարդարող պուպրիկները կը գրաւեն բժշկական խոտերուն եւ համեմներուն տեղը: Ամբողջ թանգարան մը կը յատկացուի այդ պուպրիկներուն` առաջին յարկին վրայ. մօտաւորապէս 4000 պուպրիկ կը լեցնեն այդ թանգարանը մինչեւ առաստաղը, ոչ շատ հեռու այն աշխատանոցէն, ուր կը խնամուին «հիւանդները»:

Հոն կարելի է գտնել յախճապակիէ գլուխներով հարիւրամեայ պուպրիկներ, պուպրիկներու տուներ, Փորթուկալի տարբեր շրջաններու աւանդական հագուստներով պուպրիկներու հաւաքածոյ մը եւ նոյնիսկ` քանի մը արդի Պարպիներ:
## Ծանօթագրութիւններ
Անդրանիկ Փոլատեան

**Անդրանիկ Փոլատեան** (), հայ գրող, խմբագիր եւ հասարակական գործիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Գրըքխան, Ալեքսանտրէթի շրջան։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Հալէպի Մեսրոպեան վարժարանին մէջ։

1950-ին աւարտած է ՀԲԸՄ-ի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան Վարաժապետանոցի բաժինը, իսկ 1954-ին վկայուած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն՝ պատմութեան եւ քաղաքական գիտութեան Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսով։ Նոյն տարին փոխադրուելով Միացեալ Նահանգներ՝ նուիրուած է կուսակցական, միութենական, խմբագրական եւ գրական կեանքին։

## Գործունէութիւն
1954-55 խմբագրած է Պոսթընի «Պայքար» օրաթերթը, իսկ «Նոր Օր»-ի խմբագիր նշանակուած է 1957-1958-ին։ Այդ տարիներէն մինչեւ 1993 պաշտօնավարած է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութենէն ներս, շուրջ քառասուն տարի վարելով միութեան «Յուշարար-Միութիւն» պաշտօնաթերթի խմբագրութիւնը։

Մելգոնեանի ուսանողական տարիներէն, ապա Պէյրութի մէջ եւ Միացեալ Նահանգներ, աշխատակցած եւ մաս կազմած է տարբեր թերթերու խմբագրական կազմերու։

1983-1995 եղած է Մարաշի Հայրենակցական Միութեան ատենապետը։

1971-1979 ատենապետած է ԹՄՄ-ի Ամերիկայի եւ Քանատայի Կեդրոնական վարչութեան։

## Աշխատութիւններ
Փոլատեան խմբագրած է «Պատմութիւն Արաբկիրի հայոց» հազար հարիւր էջանի ստուարածաւալ հատորը, ինչպէս նաեւ հեղինակն է «Խրիմեան Հայրիկ»՝ (հայերէն եւ անգլերէն լեզուով կենսագրական եւ գրական ուսումնասիրութիւն), «Հերկ եւ բերք» (դէմքեր, խոհեր, խմբագրականներ, հանդիպումներ) եւ Շահան Շահնուրին նուիրուած հատորի մը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 1089-1090։

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Նոր-Դար (հանդէս)

«**Նոր դար**», Հայաստանի գրողներոը միութեան գրական-գեղարուեստական եռամսեայ հանդէս (սկզբը՝ շաբաթաթերթ)։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1995 թվականէն, Երեւան։ Խմբագիրներ՝ Աբգար Ափինեան, Արտաշէս Ղազարեան, Ալեքսանդր Ղումաշեան (2005 թուականէն)։

Կը տպագրէ ժամանակակից հայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, թարգմանութիւններ՝ համաշխարային գրականութիւնէն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 811։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Շանթ (հանդէս)

**«Շանթ»**, գրական գեղարուեստական կիսամսեայ, ապա՝ շաբաթական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1911-1912 թուականներուն, 1918-1919 թուականներուն, Կ․ Պոլիս։ 

Անդրադարձած է ժամանակի գրական կեանքին, տպագրած՝ Դանիէլ Վարուժանի, Վահան Թէքէեանի, Ռուբէն Սեւակի, Երուանդ Օտեան, Ենովք Արմէնի, Յարութիւն Ալփիարի, Յակոբ Սիրունիի, Երուխանի եւ ուրիշներու գեղարուեստական ստեղծագործութիւններն ու գրականագիտական աշխատանքները։

արժէքաւոր են Շանթի մէջ տեղ գտած Արսէն Ղազիկեանի լեզուաբանութեան վերաբերեալ յօդուածները։

Հանդէսը ներկայացուցած է նաեւ համաշխարհային գրականութեան դասականները, թարգմանաբար ծանօթացուցած է անոնց գործերը։

Հրատարակած է նիւթեր ճարտարապետութեան, երաժշտութեան, գեղանկարչութեան վերաբերեալ։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Նոր Օր (թերթ, Միացեալ Նահանգներ)

**«Նոր Օր»**, ազգային, քաղաքական եւ գրական եռօրեայ թերթ (1947 թուականէն, սկզբը՝ երկօրեայ, շաբաթական)։ Հանդիսացած է Ռամկավար ազատական կուսակցութեան Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափի պաշտօնաթերթը։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1921 թուականէն, 1921-1964 թուականներուն՝ Ֆրեզնօ, ապա՝ Լոս Անճելըս։

1921-1922 թուականներուն հրատարակուած է «Նոր կեանք-Արօր» միացեալ խորագրով։ Խմբագիրներ՝ Գ․ Սարաֆեան, Հ․ Պօղոսեան, Արամ Ամիրխանեան, Վահէ Հայկ, Նորայր Անդրէասեան, Ա․ Ենկոյեան, Աամդրանիկ Անդրէասեան, Անդրանիկ Փոլատեան, Նուպար Պէրպէրեան, Պ․ Փապուճեան, Մ․ Հայկենց, Օշին Քէշիշեան, Ասատուր Տէօվլէթեան։

Լուսաբանած է ԱՄՆ-ի եւ այլ վայրերու մէջ գործող յառաջադիմական կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը, Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձը։

Բազմաթւ նիւթեր զետեած էլ «Ամերիկահայ ազգային խորհուրդի» գործունէութեան, « հայ ռազմիկներու խիզախութեան մասին։

Գրական բաժինին մէջ տպագրուած են սփիւռքի, հայ խորհրդային գրողներու եւ օտար հեղինակներու ստեղծագործութիւններ։ Տեղ յատկացուցած է նաեւ հրապարակախօսական, պատմական եւ գիտական այլ նիւթերու։

## Ծանօոագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 922-923։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ձկնապուր

մինի|300x300փքս

**Ձկնապուրը (Chowder),** թանձր ապուր մըն է, որ կը պատրաստուի կաթով կամ սերով, ճերմակ թացանով եւ ծովամթերքով կամ բանջարեղէնով: Այս ապուրին հետ, իբրեւ կողմնակի ուտեստ, կարելի է հիւրասիրել ոստրէով բլիթ, որուն փշրանքները կարելի է աւելցնել  ճաշատեսակին վրայ:
ձախից|մինի|Ֆրանսական տարբերակը

Անգլիոյ մէջ, այս ապուրը կը պատրաստուի ծովախեցիով եւ խորանարդաձեւ շերտուած գետնախնձորով, զոր կը խառնեն սերով եւ կաթով, ինչպէս նաեւ փոքր քանակութեամբ կարագով:
ձախից|մինի|Անգլիական ձկնապուր

Այլ ձկնապուրներ կը ներառեն ձկնեղէնի, քարիտէզի, ոստրէի եւ ծովախեցիի տեսականի, գարիով պատրաստուած գառնուկի կամ հորթի միս, եգիպտացորենի ալիւր, գետնախնձոր՝ յաճախ պանիրով խառնուած։ 

Այս ճաշատեսակը լայնօրէն տարածուած է Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ամերիկայի Միացեալ նահանգներուն եւ Ատլանտեան Քանատայի մէջ:
## Պատկերասրահ
 
File:Clam chowder with whole clams.jpg|
File:Twelve Hours in New York City! (3998219246).jpg|
File:Seafood chowder with pieces of fish.JPG|
File:Fishchowder.jpg|
File:Corn chowder with crab 1.jpg|
File:Shrimp chowders soups seafood.jpg|
File:Scallops corn chowder.jpg|
File:Potato and corn chowder.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Ապուրներ
Ստորոգութիւն: Ձկնեղէն
Հել (Համեմ)

մինի|300x300փքս
**Հելը**  կը համարուի համեմներու արքան:

Հնդկաստանի մէջ հելը իբրեւ դեղ արդէն իսկ օգտագործուած է ՔԱ 7-րդ դարուն:

Ընդհանրապէս կը բուծանուի Էնտոնեզիոյ եւ Քոսթա Ռիքայի մէջ:

Շեշտուած բոյրով հելը նաեւ կ'օգտագործուի սուրճի եւ թէյի պատրաստութեան մէջ: Անիկա համարուած է աշխարհի ամէնէն սուղ համեմը` սաֆրանէն եւ վանիլայէն ետք:
ձախից|մինի|Հելին ծաղիկը

Հելին բուժիչ յատկութիւններէն են՝

* Կը բուժէ մարսողական խանգարումները:
* Կը դարմանէ միզային համակարգի խանգարումները:
ձախից|մինի|Բոյսը
* Կը չէզոքացնէ բերնի տհաճ հոտը:
* Կը կանխարգիլէ ակռաներու փտումը:
* Կը չափաւորէ արեան գերճնշումը:
* Կը հաւասարակշռէ շաքարի քանակը` արեան մէջ:
* Կը բարելաւէ շնչառութիւնը եւ կը մեղմացնէ ազմը:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Համեմունքներ
«Լանտֆիլ Հարմոնիք»

**«Լանտֆիլ Հարմոնիք»,** 2015-ին հրապարակուած վաւերագրական ժապաւէն մըն է, որուն  շնորհիւ, ամբողջ աշխարհը ծանօթացած է  վերամշակուած առարկաներով նուագախումբի մը:

2012-էն ի վեր, 40 փոքրիկ երաժիշտներէ կազմուած նուագախումբը կը հրաւիրուի աշխարհի չորս կողմերը` նուագահանդէսներ տալու: Անոնց ներկայացուցած եղանակներու ցանկը կ'ընդգրկէ դասական կտորներ, ինչպէս` Մոզարդ, Պեթհովեն, Վիվալտի, ինչպէս նաեւ արդի կտորներ, օրինակ Մէթալլիքայի երգերը, Փարակուէյի աւանդական եղանակներ:

Այս նուագահանդէսներուն հասոյթը կը տրամադրուի նուագախումբին անդամներուն ընկերային ծրագիրներու համար: Այս ձեւով, թաղամասէն հարիւր յիսուն մանուկներ կրնան երաժշտանոցի դասերուն հետեւիլ, ուրիշներ համալսարան յաճախել. կարելի եղած է նոյնիսկ քանի մը ընտանիքներու նոր բնակարաններ ապահովել:

## Պամութիւն
Քաութերա Փարակուէյի Ասոնսիոն մայրաքաղաքի աղքատ թաղամասերէն մէկն է: Հոն քսանհինգ հազար բնակիչ կ'ապրի Փարակուէյի մայրաքաղաքին ամէնէն մեծ աղբանոցներէն մէկուն մօտ: Բնակիչները իրենց ապրուստը կը շահին աղբերը քրքրելով եւ ծախելով վերամշակուելիք մնացորդները: 

Այս միջավայրին մէջ  կ'աշխատի Ֆաւիօ Չաւեզ` այդ աղքատ աշխատաւորներուն` կանչերոսներուն հետ: Չաւեզ կենսոլորտի մասնագէտ ճարտարագէտ է, միաժամանակ` երաժշտութեան մեծ սիրահար երաժիշտ: Այս պատճառով է, որ բնակիչները Չաւեզէն կը խնդրեն իրենց զաւակներուն երաժշտութիւն ուսուցանել:

Չաւեզ մեծ խանդավառութեամբ կը սկսի այս ծրագիրին իրականացման: Սակայն շատ շուտ ան արգելքներու կը հանդիպի: Ան բաւարար երաժշտական գործիքներ չունէր բոլոր մանուկներուն համար: Կը պատահէր նաեւ, որ խանդավառութեան ազդեցութեան տակ մանուկները կիթառ մը կոտրեն կամ ջութակ մը ճեղքեն:

Երաժշտասէր ճարտարագէտը կ'որոշէ օգտագործել իր տրամադրութեան տակ առատօրէն գտնուած միակ միջոցը` աղբերը: Կանչերոսներէն մէկուն օգնութեամբ, Նիքոլաս Կոմեզի հետ, որ արհեստով ատաղձագործ է, ան կը սկսի երաժշտական գործիքներ շինել աղբերուն մէջ թափուած առարկաներ վերամշակելով: Ներկի տուփ մը, պատառաքաղ մը եւ փայտի կտոր մը ջութակի կը վերածուին, պահածոյի տուփեր` կիթառի, քամոց մետաղեայ պնակ, երկաթէ խողովակներ, պարաններ, կաթսաներ, բանալիներ:

Այս ձեւով կը ծնի «Լանտֆիլ հարմոնիք» նուագախումբը: Չաւեզի համար այս նուագախումբին նպատակը միջազգային մակարդակով երաժիշտներ պատրաստելը չէ: Այս նուագախումբին միջոցով Չաւեզ կ'ուզէ այս մանուկներուն փաստել, թէ գոյութիւն ունի իրենց ճանչցած թշուառ կեանքէն տարբեր ապրելակերպ մը, գոյութիւն ունին տարբեր կեանքի արժէքներ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն: Վերամշակում
Հայելի

մինի
աջից|շրջափակել|Ծաղկամանի պատկերը հայելիի մէջ
**Հայելին**, ապակիէ մեծ տախտակ մըն է, որուն վրայ կը փակցուի մետաղի շատ բարակ խաւ մը: Անոր մակերեսը շատ հարթ եւ ողորկ է, հետեւաբար ան կարելիութիւնը կու տայ պատկերներուն ցոլանալու` հարազատ նկար մը տալով:

Գոյութիւն ունին նաեւ հայելիներ, որոնք տափակ չեն. անոնք մարդու կերպարանքին տձեւ պատկեր մը կու տան` շատ մեծ, շատ պզտիկ, շատ նիհար կամ շատ գէր:

Մետաղէ հայելիներու (պրոնզէ կամ արծաթէ) կիրարկութեան մասին առաջին տեղեկութիւնները կը վերաբերին Ք.Ա. 3-րդ հազարամեակին։

## Արտաքին յղումներ
* ''Mirror Manufacturing and Composition'', Mirrorlink 
* 
* The Mirror: A History by Sabine Melchior-Bonnet at Google Books
* How Mirrors Are Made (video) , Glass Association of North America (GANA)

Ստորոգութիւն:Հայելիներ
Հթենիա

**Հթենիա** կամ Փեթրոքարաւօ (յուն․՝ Χτένια Ρόδου), ժայռակղզիակ, Ռոտոս քաղաքապետութիւն, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
Հթենիա (կամ Քթենեա), ժայռոտ եւ դարվար կղզիակ։ Կը գտնուի Էգէական ծովուն հարաւային մասը, Ռոտոսին հարաւ-արեւմուտքի ափերուն դիմաց։

## Աւանդութիւն
Աւանդութիւնը կը պատմէ թէ կղզին ստեղծուած է, երբ ծովահէններ հոն կը հաստատուին, որպէսզի կողոպտեն դիմացի ափին Սքեադենիս Վանքը, Ռոտոս։ Սակայն երբ իրենց աւարով կը վերադառնային, նաւը կը քարանայ եւ կղզիակը կը ստեղծուի։ Այդ պատճառով կղզիակը նաեւ Փեթրոքարաւօ կը կոչուի։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Կանկատունկ (Քաքթիւս)

մինի|300x300փքս
**Կանկատունկ (Քաքթիւս),** կանկատունկերը բոյսեր են, որոնք կ'ապրին եւ կ'աճին անապատներուն մէջ:

Բոյսերուն մեծ մասը աճելու համար պէտք ունի ջուրի եւ սնունդի: Սակայն կանկատունկերը կ'աճին անապատներու մէջ, ուր ջուրը միշտ կը պակսի, եւ ուր օդը շատ տաք է: Կանկատունկերը կ'ապրին եւ կ'աճին ինչպէս միւս բոլոր բոյսերը` շնորհիւ արեւու լոյսին:

Կանկատունկերը «կը շնչեն»: Անոնք առաւելագոյն ձեւով կ'օգտագործեն իրենց շրջապատին հարստութիւնները: Այս բոյսը տերեւներ չունի, այլ, անոնց փոխարէն, փուշեր: Անոնք կրնան «որսալ» ջուրը, խոնաւութիւնը եւ պահեստներ ամբարել իրենց արմատներուն մէջ` իրենց փուշերուն շնորհիւ: Այս ձեւով, երբ անոնք ջուրի պէտք ունենան, կրնան այդ պահեստներէն օգտուիլ:

### Տերեւներուն եւ բոյսերուն տարբերութիւնը
Տերեւները մեծ են եւ լայն. անոնք արեւուն ճառագայթներուն կը պարզեն ընդարձակ մակերես մը, հետեւաբար բոյսը ջուրի մեծ կորուստ պիտի ունենայ, եթէ արեւուն «հրամցնէ» այդքան ընդարձակ կանաչ մակերեսներ: Ուրեմն կանկատունկը գիտցած է յարմարիլ այդ միջավայրին: Ան իր կեանքը կ'ապահովէ փուշերուն ընդմէջէն, շատ քիչ «քրտնելով»:

Կանկատունկերուն փուշերը շատ գործնական են նաեւ պաշտպանուելու համար բոլոր անոնց դէմ, որոնք պիտի ուզեն զիրենք խածնել:

Անոնք կը բուսնին աւազին վրայ, եւ անոնց արմատները շատ քիչ հողի պէտք ունին աճելու համար: Ուրիշ ոչ մէկ բոյս կրնայ նման շատ  չոր վայրերու մէջ բուսնիլ: 

Եթէ պայմանները շատ վատ դառնան, կանկատունկը կը դանդաղեցնէ իր կենսագործունէութիւնը: Անիկա կարճ միջոցի մը համար կը դադրի աճելէ` սպասելով խոնաւութեան վերադարձին, իր կեանքը շարունակելու համար:

### Հետաքրքրական գիտելիքներ
մինի
* Սակուարօ Քաքթիւսին (կանկատունկ) ճիւղերը  կը սկսին անոր կոճղին վրայ բուսնիլ, երբ բոյսը 75 տարեկան կ'ըլլայ: Սակուարօ քաքթիւսը աշխարհի ամէնէն նշանաւոր քաքթիւսն է: Հիւսիսային Ամերիկայի անապատային այս խորհրդանիշը կրնայ ապրիլ մինչեւ 200 տարի. անոր ծանրութիւնը կ'անցնի 5000 թոնը, եւ կրնայ պարունակել մինչեւ 3000 լիթր ջուր:
* Մեքսիքոյի մէջ աճող մամիլարիա էլոնկոթա քրիսթաթա կանկատունկի տեսակը տարօրինակ բոյս մըն է, որուն ձեւը կը յիշեցնէ մարդկային ուղեղը:
* Կանկատունկերուն տեսակները բազմաթիւ են։ Անոնք կ'ըլլան ծառանման, թփանման, խոտանման։ Կան 1սմ բարձրութեամբ ու քանի մը կրամ կշիռքով կանկատունկեր եւ 25 մ բարձրութեամբ քանի մը թոն կշռող կանկատունկեր։ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Պատկերասրահ

File:Cactus 11.jpg|
File:Cactus 12.jpg|
File:Cactus 13.jpg|
File:Cactus 14.jpg|
File:Cactus 15.jpg|
File:Cactus 16.jpg|
File:Cactus 19.jpg|
File:Cactus 20.jpg|
File:Cactus 21.jpg|
File:Cactus 22.jpg|
File:Cactus flower 2020-08-03 v2.jpg|
File:Cactus flower 2020-08-03.jpg|
File:Lady finger cactus.jpg|
File:Mammillaria elongata Cristata 0zz.jpg|
File:Mammillaria elongata var stella-aurata2 ies.jpg|
File:MammillariaElongata2.jpg|
File:Ferocactus pilosus1.jpg|
File:CactiFlowers.jpg|


Ստորոգութիւն:Բոյսերու ընտանիքներ
Ֆրակոս

**Ֆրակոս** (յուն․՝ Φράγκος Λειψών), կղզիակ, Լիփսի քաղաքապետութիւն, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։

## Տեղեկութիւններ
ձախից|մինի|Եւրոպական ջրագռաւ|136x136փքս
Տարածութիւնն է 0,223 քլ²։ Կը գտնուի Էգէական ծովուն հարաւ-արեւելեան մասին, Լիփսի (հարաւը) եւ Լերոս (հիւսիս-արեւմուտքը) կղզիներուն միջեւ։ 

## Բնապահպանում
Ֆրակոս յայտարարուած է «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարէ Էգէականի Ճայը (Larus audouinii), Միջերկրականեան ջրահատը (Puffinus yelkouan), Սեւքարիկը (Falco eleonorae), Միջերկրականեան ջրահատը *(Puffinus yelkouan)* եւ Եւրոպական ջրագռաւը *(Phalacrocorax aristotelis)*։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Շաւիղ (թերթ)

**«Շաւիղ»**, ազգային, գրական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1894-1897 թուականներուն, Թեհրան։ Խմբագիրներ՝ Յովհաննէս Մասեհեան, Վահրամ Փափազեան։

Մեծ տեղ յատկացուցած է աշխատաւորութԵան, յատկապէս՝ գիւղացիութեան ընկերայինլ-տնտեսական, իրաւական ու կենցաղային վիճակին, բարձրացրած՝ լուսաւորութեան, դպրոցը եկեղեցիէն անջատելու հարցեր։

Ունեցած է գրական բաժին, թարգմանաբար ներկայացուցած է եւրոպական, ռուս եւ պարսիկ գրողները։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Շաւիղ (հանդէս)

**«Շաւիղ»**, ազգային, գրական, գիտական կիսամսեայ հանդէս։

Հրատարակուած է 1900-1901 թուականներուն, Վառնա։ Խմբագիր՝ Երուանդ Սրմաքեշխանլեան։ Լոյս տեսած է 20 թիւ, տպագրուած են գրական գործեր, գիտական յօդուածներ՝ նուիրուած հայ ժողովուրդի պատմութեան, գրականութեան եւ ազգային խնդիրներուն։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Անիդրօ, Փաթմոս

**Անիդրօ** (յուն․՝ Άνυδρο Πάτμου), ժայռակղզիակ, Փաթմոս քաղաքապետութիւն, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ 
## Տեղեկութիւններ
Փեթրոքարաւօ կղզիակին հետ կը գտնուի Էգէական ծովուն հարաւ-արեւելեան մասին, Փաթմոսին հիւսիս-արեւմուտքը եւ Ֆուրնիին հարաւը։ Կղզիակը անբնակ է։

## Բնապահպանում
Անիդրօ յայտարարուած է «ՆԱԹՈՒՐԱ 2000» բնապահպանման գօտի, որովհետեւ կը պատսպարէ Սեւքարիկը (Falco eleonorae)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի ժայռակղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Թրաղոնիսի, Փաթմոս

**Թրաղոնիսի** (յուն․՝ Τραγονήσι Πάτμου), կղզիակ, Փաթմոս քաղաքապետութիւն, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ 
## Տեղեկութիւններ
Թրաղոնիսի Փաթմոսի կղզիակներէն մէկն է եւ կը գտնուի անոր հարաւի Ղրիքոս ծոցին մուտքին։ 

Կղզիակին վրայ այծեր կ՛ապրին։

Թրաղինիսի, Սենեկալի մէջ տեղի ունեցած 22-26 Մայիս 2011-ին «the most beautiful bays in the world» ակումբին կողմէ համաժողովին, արձանագրուեցաւ որպէս աշխարհի ամենագեղեցիկ ծոցերէն մէկը։։

## Բնակչութիուն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Սառոյցէ Եւ Ձիւնէ Արձաններ

մինի
մինի
**Ձիւնէ կամ սառոյցէ արձանները** «վաղանցուկ» արուեստի գործեր են, սակայն այս արուեստը ուրիշ արուեստներէ կը տարբերի, որովհետեւ ամէն մարդ կրնայ այս քանդակագործութեան աշխատանքին լծուիլ:

### Ընթացք
ձախից|մինի
Ժամանակի ընթացքին եւ տաքութեան ազդեցութեան տակ այս արուեստի գործերը կը հալին եւ կ'անհետանան. քանի մը ժամէն կամ քանի մը շաբաթէն: Այս ձեւով է, որ անոնք կը տարբերին փայտէ կամ այլ նիւթերէ քանդակուած արձաններէն:

Որքան արձան մը մեծ ըլլայ, անիկա շատ աւելի մեծ թիւով մարդոց կը կարօտի զայն քանդակելու համար. շատ արագ, ձիւնը հալելէն առաջ:
ձախից|մինի
աջից|մինի
Սառոյցի մեծ կոյտերու վրայ քանդակելու համար արուեստագէտները պէտք ունին մեծ կոյտ մը ձեան, երեւակայութեան, լաւ գործիքներու՝ փայտէ կտրելիք մեքենայի, սառոյցը քանդակելու յատուկ մկրատի եւ այլն:
### '''Ձիւնէ կամ սառոյցէ արձաններու փառատօն'''
Ճափոնի մէջ, ամէն տարի, տեղի կ'ունենայ ամբողջովին ձիւնէ կամ սառոյցէ արձաններու յատկացուած մեծ փառատօն մը: Փետրուար ամսուն Սափփորօ քաղաքը կը ծածկուի սառոյցէ եւ ձիւնէ քանդակներով, Սափփորօ Եուքի Մաթցուրիի «ձիւնի փառատօնին» ընթացքին: Այս մեծ տօնը ծնած է 1950-ին, երբ երկու ուսանող, քաղաքին հանրային պարտէզներէն մէկուն մէջ քանի մը ձիւնէ արձաններ շինած են:

Սառոյցներով եւ լոյսի խաղերով զարդարուած նման փառատօներ տեղի կ'ունենան նաեւ աշխարհի բազմաթիւ վայրերու մէջ: Անոնցմէ ամէնէն հռչակաւորներէն է նաեւ Չինաստանի Հարալին քաղաքի ձիւնէ եւ սառոյցէ քանդակներու փառատօնը:

##### Պարց եղբայրներուն աւանդութիւնը
Միացեալ Նահանգներու Մինըութայի շրջանէն երեք եղբայրներ` Օսթըն, Քոննըր, եւ Թրեւըր Պարց, սովորութիւն դարձուցած են ամէն տարի հսկայ ձիւնէ արձան մը շինելու իրենց ծնողքին տան առջեւ:

Դէպի Ֆլորիտա ճամբորդութենէ մը ետք, ուր անոնք ծանօթացած են տարբեր տեսակի ձուկերուն, կ'որոշեն ձուկի ձիւնէ արձան մը շինել: Այս ձեւով է, որ 2010-ին կը ծնի հաճելի սովորութիւն մը: Երեք եղբայրները կ'որոշեն միշտ ներշնչուիլ ծովային անասուններու աշխարհէն:

Յունուար 2014-ին 95 ժամ աշխատանքէ ետք, անոնց տան առջեւ կը ծնի աւելի քան 3 մեթր մեծութեամբ ճերմակ շնաձուկ մը: 2016-ին, 21 տարեկան Օսթըն, 20 տարեկան Թրեւըր եւ 17 տարեկան Քոննըր, մօտաւորապէս 400 ժամ աշխատանքէ ետք, կ'աւարտեն իրենց քանդակը` աւելի քան 5 մեթր մեծութեամբ ընգղայ մը:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Ձիւնէ եւ սառոյցէ քանդակներ
Ստորոգութիւն: Արձաններ
Ստորոգութիւն: Ձիւնէ եւ սառոյցէ արձաններ
Ստորոգութիւն: Արուեստ
Ֆանժինկշան

մինի
**Ֆանժինկշան** կամ Ֆանժինկ գագաթը Չինաստանի Կիժու նահանգին Թոնկրեն քաղաքին մէջ, Ուուլինկ լեռներուն ամէնէն բարձր գագաթն է: 

Ֆանժինկշան չինարէն կը նշանակէ «պուտտայական հանգստութիւն»:

Անիկա կազմուած է մօտաւորապէս 65 միլիոն եւ 2 միլիոն տարի առաջ:

### Բնութիւն
ձախից|մինի
Ֆանժինկշան լեռներուն միջավայրը ունի բնապահպանման վերաբերեալ մեծ կարեւորութիւն: Անիկա օժտուած է հարուստ բնական միջավայրով մը: Հոն կարելի է գտնել 3724 բոյսի տարբեր տեսակներ, ինչպէս նաեւ` աւելի 2317 անողնաւոր, եւ 450 ողնաւոր անասուններու տարբեր տեսակներ: Օրինակի համար, միայն հոն կարելի է հանդիպիլ Ֆանժինկշանի եղեւնիին եւ Կիժուի տնկուած քիթով կապիկին:

### Ֆանժինկշան տաճարը
մինի
Ֆանժինկշան տաճարը կը գտնուի Ֆանժինկ լերան գագաթին: Այս «տաճարը» կազմուած է երկու տարբեր տաճարներէ` Պուտտայի տաճարը եւ Մայթրէյա տաճարը: Անոնք զետեղուած են սրածայր ժայռի մը Կարմիր ամպերու ոսկեգոյն գագաթին վրայ, իր 100 մեթր բարձրութեամբ` արդէն բարձր լերան մը վրայ հանգչած:
ձախից|մինի
Ծովու մակերեսէն 2336 մեթր բարձրութեան վրայ գտնուող այս զոյգ տաճարներուն կարելի է հասնիլ մագլցելով հազարաւոր նեղ աստիճաններ` լերան երկայնքին:

Ֆանժինկշան չինարէն կը նշանակէ «պուտտայական հանգստութիւն»: Պուտտային նուիրուած Պուտտայի տաճարը կը ներկայացնէ ներկան, իսկ Մայթրէյա տաճարը կը ներկայացնէ ապագան: Իսկ տաճարներուն հասցնող ճամբուն վերջին բաժինը կը ներկայացնէ այս խորհրդանշական գաղափարը, երբ այցելուները նախ կը հասնին Պուտտայի տաճարը, ապա անկէ կրնան անցնիլ Մայթրէյա տաճար:
ձախից|մինի
մինի
Կարմիր ամպերու ոսկեգոյն գագաթին հասնելու համար այցելուները պէտք է ֆիզիքական մեծ ճիգեր գործադրեն, որովհետեւ անոնք պէտք է մագլցին մօտաւորապէս 9000 աստիճան` հասնելու համար Պուտտայի տաճար, իսկ միւս տաճարը հասնելու համար պէտք է պարզապէս կտրել Ոսկեգոյն Սութին Կիրճի քարէ կամուրջը, որ իրարու կը միացնէ երկու գագաթները:
մինի
Յստակ չէ, թէ այս տաճարները ճիշդ ե՛րբ շինուած են: Ըստ տարբեր աղբիւրներու, անոնք կրնան շինուած ըլլալ Թանկ թագաւորութեան օրերուն (Է.-Ժ. դարեր), կամ աւելի ուշ` Մինկ թագաւորութեան Եոնկըլի իշխանութեան օրերուն, 1403-1425 թուականներուն միջեւ:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Ֆանժինկշան
Մանկական փոխադրակառքեր

Մանկական փոխադրակառքերը, Ճափոնի մէջ փոքրիկներուն նախասիրած կերպարներուն պատկերներով կերպարանափոխուած իւրայատուկ փոխադրակառքեր են:

Ճափոն իւրայատուկ լուծում մը գտած է, որպէսզի փոքրիկները ուրախութեամբ ուզեն դպրոցական փոխադրակառք բարձրանալ:

Այս փոխադրակառքերը զարդարուած են անոնց նախասիրած կերպարներուն պատկերներով:

Անոնք կերպարանափոխուած են ստանալու համար մեծ կատուի մը կամ շան մը կերպարանքը, ինչպէս` Փիքաչու, Սնուփի, կամ Հելլօ Քիթի: 

Այս փոխադրակառքերուն կահաւորումը շատ յաջող է, եւ անոնց մեծ մասը ցցուն բաժիններով օժտուած է:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Մանկական փոխադրակառքեր
Ստորոգութիւն: Փոխադրակառքեր
Ստորոգութիւն: Ճափոն
Ստորոգութիւն: Դպրոցներ
Սումօ Լալկան Երեխաներու Մրցոյթ

մինի
**Սումօ լալկան երեխաներուն փառատօնի օրը**  ճափոնցիները կը կազմակերպեն ամէն տարի:

Ճափոնի մէջ, երբ երեխայ մը կու լայ, առողջ ըլլալու նշանն է:

Ըստ ԺԷ. դարու ասացուածքի մը, այն երեխաները, որոնք կու լան, ամէնէն արագը կը մեծնան:
ձախից|մինի
Լացը կը պաշտպանէ նաեւ գէշ ոգիներէն:

Սումոներուն մրցարանին մէջ, ծնողները մեղմօրէն կ'օրօրեն իրենց երեխաները, անոնց ծամածռութիւններ կ'ընեն, կամ նոյնիսկ տգեղ դիմակ մը կը դնեն զանոնք վախցնելու համար: Իւրաքանչիւր ծնողի նպատակն է իր երեխային ամէնէն շատ ձայն հանել տալ, որպէսզի ան գլխաւոր յաղթականը դառնայ:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Լալկան երեխաներու փառատօն
Հիլիոմոդի, Փաթմոս

**Հիլիոմոդի** (յուն․՝ Χιλιομόδι Πάτμου), կղզիակ, Փաթմոս քաղաքապետութիւն, Տոտեքանիսա, Էգէական ծով, Յունաստան։ 
## Տեղեկութիւններ
Հիլիոմոտի կը գտնուի Փաթմոսին Սքալա նաւահանգիստին ծոցին դիմացը։ Անունը բիւզանդական է եւ յառաջ եկած է «մոդի» բառէն, որ արմտիքներու քաղումէն ետք, լքուած «չորեր»ուն չափերիզն էր։ 

Կղզիակին վրայ կառուցուած է Այիոս Փանտելէիմոնաս մատուռը եւ անոր տօնակատարութեան օրը՝ 27 Յուլիսին, կղզիակին վրայ տեղի կ՛ունենան տօնախմբութիւններ։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Շարժում (շաբաթաթերթ)

**«Շարժում»**, ազգային, հասարակական, գրական շաբաթաթերթ։ Հնչակեան կուսակցութեան հրատարակութիւն։

## Պատմութիւն
Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1937 թուականին, Պուէնոս Այրէս՝ հայերէն եւ սպաներէն։ Խմբագիրներ՝ Տաճատ Գնթունի, Երուանդ Մխիթարեան (Կարմրակ), Միհրան Ուզունեան (Օշին), Աբրահամ Էօլմեսեկեան, Վահան Զէյթունցեան, Աբրահամ Քրաճեան, Յակոբ Մարկոսեան, Ալպերթ Քէօսէեան, Աբրահամ Գարատանեան, Կիրակոս Աջապահեան, Կուժնունի (Նազարէթ Ճէրէճեան), Վարուժան Աճէմեան, Սամուէլ Սարգիսեան։

Լուսաբանած է Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձը, հայկական գաղթավայրերու առօրեան, հայրենակցական միութիւններու գործունէութիւնը։ Գրական բաժինին մէջ տպագրուած են հայ խորհրդային եւ սփիւռքի հեղինակներու գործեր, արուեստի եւ գրականութեան նշանաւոր գործիչներու մասին տեղեկութիւններ։

Թերթին սպաներէն բաժինին մէջ տպագրուող նիւթերը նուիրուած են սպանախօս հայ երիտասարդութեան հայեցի դաստիարակութեան խնդիրին։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 836։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Առանց Վարորդի Փոխադրակառքեր

մինի
**Աշխարհի Առաջին Առանց Վարորդի Փոխադրակառքերը** սկսած են բանիլ 2023-ին**,** Սկովտիոյ մայրաքաղաք Էտինպուրկի մէջ:

Էտինպուրկի մէջ առաջին անգամ ըլլալով կը բացուի յատուկ գիծ մը, որուն վրայ ուղեւորները կը սկսին շրջիլ անկախ, առանց վարորդի փոխադրակառքերով: Այս տեսակի փոխադրակառքերը աշխարհի անկախ առաջին փոխադրակառքերն են:

Անոնք օժտուած են տեսախցիկով եւ համակարգիչով եւ կրնան «զգալ» իրենց առջեւ գտնուող վտանգները եւ անոնք իրենց երթուղիին կը հետեւին 22 քմ-ի վրայ մինակ:

Առ ի զգուշութիւն, վարորդ մը կը մնայ փոխադրակառքին մէջ` հարցի մը պարագային ղեկը ստանձնելու համար:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Փոխադրակառքեր
Ստորոգութիւն: Եւրոպական փոխադրակառքեր
Ստորոգութիւն: Եւրոպական երթուղիներ
Կապոյտ կէտը

մինի
Կապոյտ կէտը, մինչեւ 2023 թուական, կենդանի ամէնէն մեծ անասունն է:

Ան նուազագոյնը 100 թոն կը կշռէ, իսկ կարգ մը կապոյտ կէտերու ծանրութիւնը կը հասնի մինչեւ 150 թոնի (150 հազար քիլօ), մինչ իրենց երկարութիւնը մօտաւորապէս 30 մեթր է Կապոյտ շնաձուկեր:

Ակռաները սուր են՝ եռնակիւնաձեւ։ Ունի բաւական հզօր եւ երկար պոչ, որ կ'օգնէ անասունին տեղաշարժելու ովկիանոսին ջուրերուն մէջ։
 
Հակառակ իրենց այս մեծութեան` ծովային այս հսկաները կը սնանին միայն մանր կարիդոսներով:
## Պատկերասրահ
 
File:Prionace glauca jaw.jpg|
File:Prionace glauca upper teeth.jpg|
File:Prionace glauca lower teeth.jpg|
File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 24.jpg|
File:A Blue shark at the Uminomori Aquarium in Sendai.jpg|
File:Prionace glauca in an aquarium.jpg|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շնաձուկեր
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Սամութ Սոնկքրամի երկաթուղագիծը

մինի|300x300փքս
**Սամութ Սոնկքրամի երկաթուղագիծը,** Թայլընտի մայրաքաղաք Պանքոքի մօտ Սամութ Սոնկքրամի նշանաւոր շուկային մէջէն անցնող շոգեկառքի գիծ: է

Շուկան տարածուած է 500 մեթր երկայնքի մը վրայ եւ կ'ընդգրկէ հարիւրաւոր վաճառականներու խանութներ: 

Հոն ամէն ինչ կարելի է գտնել` ուտելիք, հագուստներ եւ յուշանուէրներ:

Օրական վեց անգամ ամէն մարդ կը հաւաքէ դուրսը շարուած ապրանքները, որպէսզի շուկային մէջէն անցնող շոգեկառքին անցքը կարելի դառնայ: Շոգեկառքը իր ճչակը կ'արձակէ եւ դանդաղօրէն կը յառաջանայ: Անոր կառքերը կ'անցնին գիծին երկայնքին զգուշութեամբ շարուած պտուղներու, բանջարեղէններու, պղպեղներու սեղաններուն մօտէն:

Վաճառականները կը հաստատեն, որ ասիկա բնաւ վտանգաւոր չէ: Անոնցմէ շատերը տասնեակ տարիներով այդ շուկային մէջ կ'աշխատին եւ ո՛չ մէկ արկածի հանդիպած են:

Այս շուկան զբօսաշրջիկներուն համար չէ նախատեսուած: Թայլանտի բնակիչները հոն կ'երթան իրենց գնումները ընելու:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Երկաթուղագիծեր
Ստորոգութիւն: Ճափոն
Լոյ Քրաթոնկի փառատօն

մինի|300x300փքս
**Լոյ Քրաթոնկի փառատօնը,** կը տօնուի Թայլանտի մէջ: 

Ամէն տարի Թայլանտի մէջ կը տօնուի Լոյ քրաթոնկի փառատօնը` Լոյսի փառատօնը:

Ամէն մարդ քրաթոնկ մը կը շինէ, կամ կը գնէ` զայն ջուրին վրայ դնելու եւ ձգելու, որ հեռանալով հետը տանի վատ բախտը, կամ անցած տարուան մեղքերը, եւ հետը բերէ բախտը նոր տարուան համար:

Քրաթոնկը փոքրիկ նաւակ մըն է, կամ ծփացող կողով մը, որ աւանդականօրէն շինուած է զգուշօրէն ծալուած պանանի տերեւներէ: Իւրաքանչիւր քրաթոնկ լեցուած կ'ըլլայ ծաղիկներով, խունկի երեք ցպիկներով, եւ մէջտեղը դրուած կ'ըլլայ մոմ մը:

Աւանդութիւն է, որ մարդիկ մաղթանք մը կատարեն կամ աղօթք մը արտասանեն, երբ իրենց նաւակը կը դնեն ջուրին վրայ:

Կ'ըսուի, որ եթէ կեդրոնի մոմը հեռանալով փայլուն կերպով վառի, մաղթանքը պիտի իրականանայ:
## Պատկերասրահ

File:Chiang Mai, Loy Krathong Lantern Festival 3, Thailand.jpg|
File:Chiang Mai, Procession, Lantern Festival, Thailand.jpg|
File:Chiang Mai, Loy Krathong Lantern Festival, Thailand.jpg|
File:Loy Krathong 2015 IMG 0252ce2.jpg|
File:Chiang Mai Loi Krathong 2005 024.jpg|
File:Loy Krathong Bangkok Lumpini Park 2.jpg|
File:Loy Krathong Bangkok Lumpini Park 3.jpg|
File:LK 03 loy krathong yi peng san sai.jpg|
File:Chiang Mai, Krathong Festival, Thailand.jpg|
File:Mae Jo Loy Krathong 2010.webm
File:LoyKrathong2014.jpg|Loy Krathong 2014|

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Աւանդութիւններ
Ստորոգութիւն: Սովորութիւններ
Ստորոգութիւն: Հաւատալիքներ
Ստորոգութիւն: Թայլանտ
Շինարար (պարբերաթերթ)

**«Շինարար»**, հասարակական, քաղաքական պարբերաթերթ։ Հանդիսացած է ՀՕԿ-ի Ամերիկայի շրջանի կեդրոնական վարչութեան հրատարակութիւնը։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1927-1931-ին, Նիւ Եորք։ Ծանօթացուցած է ՀՕԿ-երու ստեղծման շարժառիթները, լուսաբանած՝ անոնց գործունէութիւնը եւ դերը Խորհրդային Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ։ Հրապարակած է Հայաստանի վերակառուցման նուիրուած յօդուածներ, անդրադարձած՝ հայրենակցական միութիւններու ձեռնարկումներուն։

Տպագրած է հայ խորհրդային եւ ամերիկահայ գրողներու գեղարուեստական գործեր, հրապարակախօսական յօդուածներ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 840։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Կեղծ Ուտելիքներու Ցուցահանդէս

մինի|400x400փքս
**Կեղծ Ուտելիքներու Ցուցահանդէսը** իւրայատուկ է Ճափոնի մէջ բազմաթիւ ճաշարաններու, որոնք կեղծ ուտելիքներ եւ ճաշեր կը դնեն իրենց ցուցափեղկերուն մէջ` իրենց ճաշացուցակը ներկայացնելու համար (Անոնց մօտ կը նշուի նաեւ գինը):

### Նպատակ
Այս ցուցադրութեան նպատակն է յաճախորդներուն ուշադրութիւնը գրաւել, յատկապէս` օտար զբօսաշրջիկներուն, որոնք ճափոներէն կարդալ չեն գիտեր: Այս սովորութիւնը սկսած էր 1930-ական թուականներուն, երբ տակաւին շատ նկարներ չէին առներ:

##### '''Յատուկ գործարաններ'''
Ճաշարանները իրենց կեղծ ուտելիքները կ'ապսպրեն յատուկ գործարաններու: 

Ուտելիքի մը կեղծ օրինակը ճափոներէն կը կոչուի սամփուրա, որ կը նշանակէ «օրինակ»: Այս օրինակներուն մեծ մասը միակ օրինակներ են, որովհետեւ անոնք կը ներկայացնեն մէկ ճաշարանի մը մէջ առաջարկուած ճաշի մը շատ իրապաշտ օրինակը:

#### Ցուցահանդէս
Ճափոնի մէջ կեղծ ուտելիքի գլխաւոր գործարանը` «Քաուասաքի», իր աշխատանքը կը ցուցադրէ մայրաքաղաք Թոքիոյի մեծ առեւտրական կեդրոններէն մէկուն մէջ: Այս միակ անգամուան համար այդ ճաշերը չեն ապսպրուած ճաշարաններու կողմէ: Անոնք գործաւորներուն կողմէ ստեղծուած արուեստի գործեր են:

#### Պատրաստութիւն
ձախից|մինի
Ճաշի օրինակները ձեռքով կը շինուին: Ժամանակին անոնք կը շինուէին մոմով: Այժմ անոնք յաճախ կերպընկալով կը պատրաստուին: Առաջին հերթին իւրաքանչիւր բաղադրութեան նիւթ կը ձեւաւորուի կաղապարի մը միջոցով, ապա սամփուրուները կը ներկուին եւ կը փայլեցուին: Ըստ գործարանի պատասխանատուին, եփուած ուտելիքները շատ աւելի դիւրին են վերաստեղծել, մինչ հում ուտելիքներուն, ինչպէս` բանջարեղէններուն կամ թարմ ձուկին, պատրաստութիւնը շատ աւելի դժուար է, անոնց գոյները եւ յատկապէս փայլքը ներկայացնելը խրթին աշխատանքի կը կարօտի:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Ճափոն
Ստորոգութիւն: Սովորութիւններ
Ստորոգութիւն: Ճաշարաններ
Ստորոգութիւն: Ճաշացուցակներ
Շուշան (թերթ)

«**Շուշան**», պատկերազարդ շաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1913 թուականին, Կոստանդնուպոլիս։ Խմբագիր՝ Զարեհ Նեմցէ։ Նիւթերը հիմնականօրէն նուիրուած են արեւմտահայ թատրոնին ու վիպերգութեան, ընտանիքի ու ընկերային յարաբերութիւններու հարցերուն։

Տպագրած է Երուանդ Օտեանի, Արփիար Արփիարեանի, Սիպիլի, Ս․ Պարթեւանի, ինչպէս նաեւ սկսնակ գրողներու գործեր։

«Մոռցուած էջեր» խորագրով հրատարակած է անցեալի գրականութեան նմուշներ։

Թարգմանաբար ներկայացուցած է եւրոպական գրականութիւնը։ Հանդէսի թիւ 8-ն նուիրվուած է Րաֆֆիին՝ մահուան 25-ամեակի կապակցութեամբ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 849։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Պահակ (թերթ, Պոսթըն)

**«Պահակ»,** խորհրդային շրջանի գրական, քաղաքական եռօրեայ թերթ (1911-1915 թուականներուն՝ շաբաթաթերթ)։ Հանդիսացած է Վերակազմեալ հնչակեան կուսակցութեան Ամերիկայի շրջանակի պաշտօնաթերթը։ 

## Պատմութիւն
Լույս է տեսել 1911-1921 թուականներուն՝ Պոսթըն (1911, 1916-1921), Փրովիտենս (1912-1915)։ Խմբագիրներ՝ Հրաչ Երուանդ, Արշակ Տէր Մարկոսեան, Վահան Քիւրքճեան, Երուանդ Մեսիաեան։

Անդրադարձած է Թուրքիոյ ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան, քննադատած՝ երիտթուրքերու բանիսլամիզմը, անոնց հայահալած գործելակերպը։

«Պահակ» օրաթերթը ողջունած է Հայաստանի գրաւումը՝ կարմիր բանակի կողմէն, եւ երկրի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումը։

1921 թուականին միացած է «Ազգ»-ին եւ շարունակուած՝ իբրեւ «Ազգ-Պահակ», որ 1922 թուականին դարձած է «Պայքար»։

1921 թուականին լոյս ընծայած է բացառիկ (տարեգիրք) հրատարակութիւն՝ գրական-բանասիրական, պատմագիտական բովանդակութեամբ։
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Պահակ (թերթ, Պուքրէշ)

**«Պահակ»**, գրական, հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1935-1941, 1944-1946 թուականներուն, Պուքրէշ։ ՀՕԿ-ի կեդրոնական վարչութեան, իսկ 1945 թուականէն՝ «Հայաստանեան Ճակատ» ռումանահայ կազմակերպութեան ԿԿ-ի հրատարակութիւն։

## Խմբագիրներ
Խմբագիր՝ Յարութիւն Պապոյեան։ Գովերգած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի նուաճումները, նշած՝ Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան եւ Հայաստանի խորհրդականացման տարեդարձները։ Լուսաբանած է սփիւռքահայ կեանքը, Ռումանիոյ եւ միջազգային քաղաքական կացութիւնը, հանդէս եկած է ֆաշիզմի դէմ։

## Հրատարակութիւն
Հրատարակած է Հայաստան այցելած անձերու տպաւորութիւնները, խրախուսած՝ ներգաղթը։ Գրական բաժինին մէջ տպագրած է հայ խորհրդային եւ սփիւռքի հեղինակներու գործեր, նմուշներ ռումանական գրականութենէն։ «Պահակ»-ին յաջորդած է «Հայաստանեան Ճակատ» թերթը։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 868։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Թրիփետալիա Մայփոէնսիս

**Թրիփետալիա Մայփոէնսիս,** տուփ. ծովամօր շատ թունաւոր, նոր տեսակ մըն է: 

### Յայտնաբերում
2023-ին, Հոնկ Քոնկի հիւսիսը, Մայ Փոյի պահպանուած բնութեան հողաշերտին մէջ մասնագէտներ կ'ուսումնասիրէին ջուրին որակը: Իրենց ցանցը ցեխոտ լճակին ջուրերուն մէջ մխրճելու ընթացքին, անոնք դէմ դիմաց կը գտնուին խորանարդաձեւ փոքրիկ էակի մը, որ 24 աչք ունէր:

Քննութիւններէ եւ ուսումնասիրութիւններէ ետք գիտնականները կը նշմարեն, որ ան տուփ. ծովամօր շատ թունաւոր, նոր տեսակ մըն էր:

Անոր կը տրուի Թրիփետալիա Մայփոէնսիս անունը. ան նուազ քան 1 սմ մեծութիւն ունի, թափանցիկ մարմին մը եւ 3 շօշափուկներ: Անոր 24 աչքերը 6 – 6 խմբուած են. 2 մեծերը կը ծառայեն նկարները տեսնելու, իսկ 4 աւելի փոքրերը լոյսը կը նշմարեն:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն: Ծովային անասուններ
Շեփոր (հանդէս)

«**Շեփոր**», գրական-պատմագիտական պատկերազարդ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1912—1913 թուականներուն, Պուխարեսթ։ Հայերէն առաջին պարբերականը Ռումինիայում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Լեւոն Շահազիզեան։ Փորձած է նպասետել հայապահպանութեան, կրթական գործի կազմակերպման։

Ունեցած է գրականութեան, պատմութեան, ազգային, թարգմանական եւ տեղեկատու բաժիններ։ Հանդէսին մէջ տեղ գտած են Շահան Նաթալիի, Հ․ Իոսնլարեանի, Ա․ Տիրոյեանի, Վահրամ Փափազեանի, Եղիա Տէմիրճիպաշեանի եւ այլոց գրական ստեղծագործութիւնները․ Կարապետ Պասմաճեանի, Մկրտիչ Պոտուրեանի, Վահրամ Թորգոմեանի հայագիտական ուսումնասիրութիւնները։

Թարգմանաբար տպագրուած են ռումանացի գրողներու գործերը, ինչպէս նաեւ նմուշներ Ճորճ Պայրընէն, Ալեքսանդր Պուշկինէն եւ այլն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 838։

Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Պայքար (թերթ, Պոլիս)

«**Պայքար**», հասարակական, մշակութային շաբաթաթերթ։ 

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1967-1971 թուականներուն, 1974 թուականին (նոր շրջան), Պոլիս։ Խմբագրապետ-արտօնատէր՝ Յակոբ Սուապեան,  խմբագիրներ՝ Երուանդ Կոպէլեան, Կարպիս Մուրատեան։

Սփիւռքին, յատկապէս պոլսահայութեան, ներկայացուցած է Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան եւ մշակութային ձեռբերումները։

«Թուրք մամուլ» շաբաթական տեսութիւնը լուսաբանած է Թուրքիոյ ներքին եւ արտաքին քաղաքական կացութիւնը, համաշխարհային իրադարձութիւնները։

Ունեցած է գրականութեան եւ արուեստի հարուստ բաժին, ուր մեծ մասամբ տպագրուած են հայ դասական եւ ժամանակակից գրողներու ստեղծագործութիւններ, քննադատական յօդուածներ անոնց գործերուն վերաբերեալ։

Ծանօթացուցած է Հայաստանի պատմական յուշարձանները, համաշխարհային արուեստի ներկայացուցիչները։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 970-971։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Պատանի (ամսագիր)

**«Պատանի»**, պատկերազարդ ամսագիր։ 

## Պատմութիւն
Հրատարակուած է 1902-1907 թուականներուն, Լոնտոն, տեղի հայ երիտասարդական միութեան կողմէն։ Խմբագիր՝ Կարապետ Թումայեան։

Երիտասարդ սերունդին ծանօթացուցած է հայոց պատմութիւը, ձգտած է անոնց մէջ սերմանել հայրենասիրութիւն եւ զանոնք նախապատրաստել հայրենիքի ազատագրման պայքարին։

Տպագրած է հայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, անցեալի նշանաւոր դէմքերու կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած նիւթեր։

Տպագրած է յօդուածներ՝ մանկավարժութեան, հայ դպրոցի պատմութեան վերաբերեալ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 872։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Մանինկթրի

**Մանինկթրի,** Անգլիոյ հարաւ արեւելքը գտնուող գիւղ:

«Մանինկթրի» կը նշանակէ բազմաթիւ ծառերով:

## Մանինկթրի՝ առանց կերպընկալի
Մանինկթրի գիւղը արժանացած է«Առանց կերպընկալէ քաղաք» տիտղոսին:

2020-ին, Պէքի Պիպքօ մարտահրաւէրի մը կ'առաջարկէ գիւղին 800 բնակիչներուն: Ան կը սկսի կազմակերպելով աղբերը հաւաքելու արշաւ մը, որուն 70 անձեր կը մասնակցին: Յաջորդ արշաւին, աղբի տոպրակները կը փոխարինուին վերագործածուող տոպրակներով: Ապա Պէքի գիւղացիներուն կ'առաջարկէ հրապարակին վրայ ծառեր տնկել:

Կամաց-կամաց բոլորը կը միանան այս շարժումին` առաւելագոյն կերպով նուազեցնելու կերպընկալէ աղբերը, ինչպէս նաեւ ինքնաշարժը նուազ գործածելու, նուազ ուտելիք վատնելու: Նոյնիսկ վաճառականները իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն: 

## Ծանօթագրութիւններ
«Միսթըր» Ուղտի Մրցանք

մինի|300x300փքս
**«Միսթըր» Ուղտի Մրցանքը,** կը կազմակերպուի ամէն տարի, Սէուտական Արաբիոյ մէջ Ապտել Ազիզ թագաւորի փառատօնի ընթացքին, ուր աշխարհի չորս կողմերէն եկած ուղտի անասնաբոյծներ կը հաւաքուին:

Մրցանքին ընթացքին կ'ընտրուի ամէնէն գեղեցիկ ուղտը, որ կ'անուանուի «Արաբիոյ ուղտը», եւ ան կրնայ իբրեւ վարձատրութիւն ստանալ մինչեւ 66 միլիոն տոլար:

Ուղտի մը գեղեցկութիւնը արժեւորելու համար դատաւորները կը նային անասունին շրթունքներուն, վիզին եւ սապատին ձեւին եւ չափին: Որպէսզի իրենց ուղտը աւելի մօտենայ դատաւորներուն գեղեցկութեան չափանիշներուն, անասնաբոյծները իրենց անասունը կը կերպարանափոխեն: 

Կարգ մը ուղտերու տէրեր պիտի մեծցնեն իրենց անասունին շրթունքները, կամ անոր սապատին աւելի կլոր ձեւ կու տան` անոր մարմինին մէջ յատուկ նիւթեր ներարկելով: Ուրիշ տէրեր կը գործածեն միջոցներ, որոնք անասունը իսկապէս կը տառապեցնեն: Անոնք շատ տոկուն ձգախէժէ երիզներ կը կապեն անասունին մարմինին կարգ մը բաժիններուն վրայ` մկանները երկարելու համար:
Այս պատճառով է, որ քանի մը տարիներէ ի վեր անասունները շատ մանրակրկիտ քննութիւններու կ'ենթարկուին, որպէսզի փաստուի, թէ անոնք հարիւր առ հարիւր բնական են: Մրցանքին ընթացքին անոնք կը տողանցեն անասնաբոյծներու առջեւ. այս վերջինները կը հսկեն եւ կ'ուսումնասիրեն անասուններուն քալած ձեւը: Ապա ուղտերը կ'անցնին մեքենաներու մէջէն, որոնց միջոցով կարելի պիտի ըլլայ անոնց մարմնին մէջը տեսնել եւ վստահ ըլլալ, որ ներարկուած ո՛չ մէկ նիւթ գոյութիւն ունի: Պատահած է, որ 43 ուղտ մրցանքէն դուրս մնացած է խարդախութեան պատճառով: Անասուններու պահպան միութիւնները կը պահանջեն, որ այդ անասուններուն տէրերը խստօրէն պատժուին:
## Ծանօթագրութիւններ
Պատանի (հանդէս)

«**Պատանի»**, գրական-գեղարուեստական եռամսեայ օրացոյց։ Խմբագիր֊հրատարակիչներ՝ Միսաք Էփրիկեան, Նշան Մկրտչեան։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1910-1915 թուականներուն, Թիֆլիս։ Խրախուսած է ստեղծագործական ունակութիւններով օժտուած պատանիները, ներկայացուցած է անոնց գրական փորձերը։

Համախմբած է յեղափոխական գաղափարներով տոգորուած երիտասարդութիւնը, նպաստած՝ պրոլետարական գրականութեան ստեղծման։

Խմբագրութեան կից գործող «Պատանի» գրական ընկերութիւնը գաւառներու մէջ ունեցած է մասնաճիւղեր։

Աշխատակցած են Ա․ Խոնդկարեանը, Վահան Երեմեանը, Ա․ Կոծինեանը, Վ․ Աղասեանը, Պահարէն (Հայկ Պետրոսեան), Ա․ Վարդանեանը եւ ուրիշներ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 872։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ջաւախք (թերթ)

«**Ջաւախք»,** գրական-հասարակական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկշաբաթաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1913-1916 թուականներուն, Ախալքալաք։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վարդան Շահպարոնեան։ Գաւառի անդրանիկ հայերէն պարբերականը։

Փորձած է նպաստել լուսաւորութեան տարածման, արծարծած՝ ընկերային-տնտեսական խնդիրներ, ընկերվարական գաղափարախօսութիւն տարածած է աշխատաւոր խաւին մէջ։

Գործունէութեան կարեւոր ուղղութիւնները եղած են գրականութիւնն ու մշակույթը, կրթական գործը։

Տպագրած է գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, բանասիրական, մանկավարժական, բարոյախօսական յօդուածներ։

«Թատրոն» մշտական խորագիրը ծանօթացուցած է թատրոնը եւ թատերական նորութիւնները։

«Ջաւախք»ը լուրջ աւանդ ունեցած է գաւառի բանահիւսութեան նմուշներ հաւաքելու ու մշակելու գործին մէջ։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 916։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Քնար Հայկական (հանդէս)

«**Քնար Հայկական**», առաջին հայկական երաժշտական ամսագիրը։ Տպագրուած է ամիսը երկու անգամ։ Հրատարակուած է Կոստանդնուպոլիս (Պոլիս)։

## Պատմութիւն
1857-1858 թուականներուն հրատարակուած է «Քնար Արեւելեան» կամ «Արեւելեան լիրա» անուններով, 1861- 864 թուականներուն «Հայկական լիրա» անունով։ Եղած է «Հայկական լիրա» երաժշտական կազմակերպութեան պաշտօնաթերթը։ Գլխաւոր խմբագիրը եղած է Գաբրիէլ Երանեանը` Տիգրան Չուխաճեանի եւ Նիկողայոս Թաշճեանի հետ համատեղ։

Բոլոր թիւերուն մէջ հրապարակուած են հայկական եւ եւրոպական երաժշտութեան դասեր։ Խորագիրը վարած է Գ. Չերչեանը։ Տպագրուախ են նաեւ ազգային- հայրենասիրական երգեր։

## Ծանոթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 1102։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Ցոլք (պարբերաթերթ)

«**Ցոլք**», պարբերաթերթ։ Լույս տեսած է 1979–1984 թուականներուն Ժընեւ՝ հայերէն եւ ֆրանսերէն։

Զուիցերիահայերու միութեան տեղեկատու։ Լուսաբանած է հայկական համայնքի կեանքը, Խորհրդային Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները, տպագրած է լուրեր սփիւռքահայ համայնքներէն։

## Աղբիւրներ

* «Հայ գրատպութիւն եւ գրքարվեստ» հանրագիտարան, Երեւան, 2015,  էջ 1071։

Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ