open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մոլեռանդութիւն

**Մոլեռանդութիւն** (յունարէն.՝ Φανατισμός, լատիներէն՝ fanatismus — լատիներէն՝ fanaticus-էն, «մոլեռանդ» — լատիներէն՝ fanum-էն «տաճար») կոյր, համոզումի ծայրայեղութիւն, յատկապէս կրօնա-փիլիսոփայական շրջանին, ազգային եւ քաղաքական ոլորտներուն մէջ: Ծայրայեղութեան հասած կապուածութիւն որոշ գաղափարներու, հաւատալիքներու կամ տեսակէտներու, սովորաբար կը համադրուին օտար հայեացքներու եւ համոզումներու անհանդուրժողականութեան հետ։ Անձնական համոզումներու ընկալման քննադատութեան բացակայութիւն։ Մոլեռանդ մարդ (ուղիղ եւ փոխաբերական իմաստներով)։

## Մոլեռանդութեան Ընկալումները
Մոլեռանդութիւնը, ինչպէս յուզական արտայայտութիւնը, կը բնութագրուի չափէն դուրս մղումով, ոգեւորութեամբ, մոլեգնութեամբ, իր (աւելի յաճախ ծայրահեղ կրօնական կամ քաղաքական) համոզումներու կոյր հաւատքով, անձնական պաշտամունքի եւ իր հետեւորդներուն, «յանձինս իրեն», առաւելութեամբ եւ բացառիկութեամբ։

Ըստ ամերիկացի փիլիսոփայ Ճորճ Սանթայանայի՝ «Մոլեռանդութեան էութիւնը կը կայանայ ջանքերու կրկնապատկման մէջ, երբ մոռցուած է նպատակը». ըստ Ուինսթըն Չըրչիլի՝ «Մոլեռանդը ան է, որ ի վիճակի չէ փոխել իր որոշումը եւ երբեք չի փոխեր թեման»։ Այս երկու բնորոշումներն ալ կը նախատեսեն ծայրայեղ խիստ պահանջներու ներկայացման եւ անհանդուրժողականութիւն որեւէ շեղումներու հանդէպ։

*Մոլեռանդին* եւ *երկրպագուին* տարբերութիւնը այն է, որ մոլեռանդին վարքը կը դիտարկուի որպէս ընդունուած ընկերային վիճակներու խախտում այն պարագային, երբ երկրպագուն այդ վիճակները չի խախտեր (հակառակ անոր, որ վարքը կարելի է տարօրինակ թուիլ)։ Երկրպագուները եւ մոլեռանդները կը միաւորէ զիրենք կլանող ցանկութիւնը, սէրը այս կամ այն գործունէութեան ոլորտին, զբաղումին, հակուածութեան, ինչպէս նաեւ մարդու նկատմամբ։

Այսպէս կոչուած *տարօրինակ մարդիկ* *մոլեռանդներէն* կը տարբերին գաղափարներով, որոնց իրենք կը դաւանին ինչպէս նաեւ զբաղումներով, որոնցմով իրենք կը զբաղին, սովորաբար անվնաս են, բայց խիստ կը տարբերին համընդհանուր պատկերացումներէն կամ շրջապատող մարդոց կենսակերպին սովորական կեցուածքէն։ Իսկ այն ինչ կը վերաբերի *մոլեռանդներուն*, ապա իրենց երկրպագութեան առարկան կամ հետաքրքրութիւնները իրենք իրենցմով կրնան դիտարկուիլ որպէս «բնական», եւ միայն մոլեռանդութեան աստիճանը շրջապատողներուն կը թուի չափէն աւելի կամ «անբնական»։
## Մոլեռանդութեան Դասակարգում
Մոլեռանդութեան միասնական դասակարգումը կը բացակայի։ Գոյութիւն ունեցող դասակարգումներուն մէջ ալ կ'օգտագործուին համակարգման տարբեր սկզբունքներ եւ անոնցմէ իւրաքանչիւրը կը գործածուի հետազօտութեան նպատակէն մեկնելով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանականութիւն
Ստորոգութիւն:Հաւատք
Ստորոգութիւն:Խառնուածքներ
Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն
Մոխրիկը (ֆիլմ)

**«Մոխրիկը»** (), ամերիկեան, երաժշտական տեսաժապաւէն, ստեղծուած՝ Ուոլթ Տիզնի ընկերութեան կողմէն, 1950- ին՝ Շառլ Փերոյի Մոխրիկը համանուն հեքիաթին հիման վրայ։
Տիզնի աշխատանոցը ժապաւէնին վրայ կը ծախսէ 2.5 միլիոն տոլար եւ 6 տարի՝ ժամանակ (1944-1950)։ Ժապաւէնին համար կը գրուին 6 երգ, որոնք կապուած են նիւթին հետ եւ կ'ընդգծեն առաւել կարեւոր տեսարանները։

## Նիւթ
Ժապաւէնին գլխաւոր կերպարը Մոխրիկ անունով աղջիկ մըն է, որ կ'ապրի իր իրական հօր, խորթ մօր եւ երկու խորթ քոյրերուն հետ։ Հօր մահէն յետոյ խորթ մայրը ցոյց կու տայ իր ողջ ատելութիւնը Մոխրիկին հանդէպ եւ զայն կը դարձնէ իրենց տան սպասուհին։ Օրէ օր Մոխրիկը աւելի կը գեղեցկանար եւ բացի անկէ՝ ան ունէր չափազանց բարի սիրտ եւ հոգի։ Ան ունէր շատ ընկերներ, որոնք անասուններ էին։ Օր մը թագաւորը հրաման կը տարածէ, որ թագաւորութեան բոլոր երիտասարդ աղջիկները պէտք է գան պալատ, որպէսզի իշխանը ընտրէ իր ապագայ կինը։ Մոխրիկը եւս կը ստանայ հրաւէր, բայց խորթ մայրը կ'ըսէ, որ ան կարող է մասանկցիլ պարահանդէսին միայն այն ժամանակ, երբ մաքրէ ամբողջ տունը եւ գտնէ իրեն համապատասխան զգեստ։ Զգեստի հարցը կը լուծեն մկնիկները՝ կարելով իրեն համար գեղեցիկ զգեստ մը։ Բայց քոյրերը տեսնելով այդ գեղեցիկ զգեստը կը պատռեն զայն եւ կը մեկնին պարահանդէսի իրենց մօր հետ։ Այդ ժամանակ կը յայտնուի Փերին եւ կու տայ մոխրիկին այն ամէնը, ինչ որ պէտք է պարահանդէսին  համար։ Վերջացնելէն ետք Փերին կը զգուշացնէ, որ կէս գիշերէն յետոյ կախարդանքը կ'անհետանայ։ Պարահանդէսի ժամանակ, երբ իշխանը կը տեսնէ Մոխրիկը, անմիջապէս կը բռնէ իր ձեռքը եւ այլեւս բաց չի ձգեր։ Բայց շուտով կը մթննայ եւ կը դառնայ կէս գիշեր։ Մոխրիկը զարկերը լսելով կը փախչի աստիճաններուն վրայ ձգելով իր կօշիկը։ Արքան կը հրամայէ ամբողջ թագաւորութիւնով փնտռել անյայտ գեղեցկուհին կօշիկին միջոցով։ Յաջորդ առաւօտեան թագաւորութեան մէջ լուր կը տարածուի, թէ որու ոտքին կը յարմարի կօշիկը, ան կը դառնայ իշխանին հարսնցուն։ Խորթ մայրը կը հասկնայ, որ այդ գեղեցկուհին Մոխրիկն է եւ կը բանտարկէ զայն սենեակին մէջ։ Մինչ երկու աղջիկները կը փորձեն իրենց մեծ ոտքերուն յարմարցնել փոքրիկ կօշիկը, մկնիկները խորթ մօր գրպանէն կը հանեն սենեակին բանալին եւ կ'ազատեն Մոխրիկը։ Մոխրիկը կը մտնէ հիւրասենեակ, որպէսզի փորձէ կօշիկը, բայց խորթ մայրը կը կոտրէ զայն։ Բայց կը պարզուի, որ միւս ոտքի կօշիկը դեռ Մոխրիկի մօտ էր։ Ժապաւէնը կ'աւարտի հարսանիքի տեսարանով։

## Դերերը հնչիւանւորեցին
* Էյլին Վուտս - Մոխրիկ
* Էլիանոր Օտլի - Լէյտի Տրեմէյն
* Ճիմմի ՄաքՏոնալտ - Ժաք, Կաս, Պրունօ
* Լուիս Վան Ռութըն - արքա, դուքս
* Ուիլիամ Ֆիփս/Մայք Տուկլաս- իշխանը
* Ռոտա Ուիլիամզ - Տրիզելլա Տրեմէյն
* Լյուսիլ Պլիսս - Անաստասիա Տրեմէյն
* Վերան Ֆելթոն - Փերի
* Ճօն Ֆորէյ - Լիւսիֆըր
* Տոն Պարկլայ - սպասաւոր
* Պեթի Լու Ճերսոն - պատմող

## Հետաքրքիր փաստեր
* Մոխրիկի մասին պատմող հեքիաթներ կան բոլոր մշակոյթներուն մէջ։ Ամէնահին հեքիաթը չինականն է։ Տիզնիյի այս տեսաժապաւէնը ստեղծուած է ֆրանսական հեքիաթի հիման վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Տիզնիյի պաշտօնական կայքը
* http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=28-Cinderella

Ստորոգութիւն:1950 ֆիլմեր
Անատոլի Մոկացեան

**Անատոլի Ահարոնի Մոկացեան** (12 Մայիս, 1937, Երեւան – 26 Դեկտեմբեր, 2000, Երեւան), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիստներու միութեան անդամ (1 Մարտ, 1981)։

## Կենսագրութիւն
Անատոլի Մոկացեան, ծնած է 1937 թուականին Երեւան քաղաքի ն մէջ։ 1963 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի բեմադրիչի բաժինը, իսկ 1968 թուականին՝ Մոսկուայի բեմադրիչներու եւ սենարիստներու բարձրագոյն դասընթացները։ 1963 թուականէն Հայկական հեռուստատեսութեան եւ Երեւան ստուդիայի բեմադրիչը եղած է։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

### Դերերը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:12 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:2000 մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Մոզիլլա Ֆայրֆոքս

աջից|frameless
**Մոզիլլա Ֆայրֆոքս** (ամերիկեան անգլերէնով արտասանութիւն՝ []), յայտնի նաեւ կարճ *Firefox* անուանումով, ազատ ցանցային դիտարկիչ (բրաուզեր)՝ *Gecko* շարժիչի հիման վրայ աշխատող։ Դիտարկիչի նախագծումով եւ տարածումով կը զբաղի «*Mozilla Corporation*» ընկերութիւնը։

2014-ի Յունուարէն մինչեւ Նոյեմբեր ամիսը «*Mozilla Firefox*»-ը կը համարուի 3-րդ ամէնատարածուած դիտարկիչը աշխարհի մէջ, ունենալով 18,14 տոկոս մասնաբաժին ըստ *gs.statcounter.com* կայքէջի տուեալներուն։ Հայաստանի դիտարկիչը երկրորդ տեղն է՝ 16,05 տոկոսով։ Որոշ պետութիւններու մէջ դիտարկիչը նաեւ առաջատար դիրք ունի, մասնաւորապէս Իրանի մէջ, ուր շուկայական մասնաբաժինը կը կազմէ 44,19 տոկոս։

Դիտարկիչը պաշտօնապէս կը թողարկէ Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ, ՕԷս Տաս, Լինուքս եւ Անտրոիտ օպերացիոն համակարգիչներու համար։ Գոյութիւն ունին նաեւ ոչ պաշտօնական տարբերակներ այլ տիպի օպերասիոն համակարգիչներու համար։ Դիտարկիչի գոտը կը համարուի ազատ եւ կը տարածուի եռակի լիցենզիայով՝ GPL/LGPL/MPL։

## Անուանման ծագումը
Սկզբնական շրջանին այս ցանցային դիտարկիչը ունեցած է տարբեր անուանումներ՝ Ֆենիքս, այնուհետեւ Ֆայրբիրդ։ Այնուհետեւ ցանցային դիտարկիչը կը ստանայ չինարէն թարգմանուած Կրակոտ Աղուէս անուանումը, որ յայտնի կը դառնայ Ֆայրֆոքս անունով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Պաշտօնական կայքը
* Մոզիլայի հայաֆիկացման կայքը 

Ստորոգութիւն:Համակարգչային ծրագրեր
Ստորոգութիւն:Ազատ ծրագրային ապահովում
Ստորոգութիւն:Վեբ-դիտարկիչներ
Մոթրիլ

**Մոթրիլ** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգին կազմն մէջ (Անտալուսիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը կը գտնուի Քոսթա-Թրոպիքալ գաւառին կազմին մէջ։ Տարածքը 109 քմ։ Բնակչութիւնը 60884 մարդ (ըստ 2010-ին կատարուած մարդահամարին)։ Կը գտնուի նահանգին վարչական կեդրոնէն 74 քմ հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Լեւոն Մոմճեան

**Լեւոն Մոմճեան**(1944), նկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Լեւոն Մոմճեան ծնած է Պէյրութ 4 Յուլիս 1944-ին։ Յաճախած է Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանը, ապա՝ Մելքոնեան, ուրկէ փոխադրուած է Թեհրան ծնողքին հետ։ Տարի մը մնացած Թեհրան ուր կազմակերպած է երկու ցուցահանդէսներ որոնք առիթ մը կը ստեղծեն մղելու զինք դէպի կատարելագործում։ Գ. Կիւլմէնքեան Հիմնադրութեան օժանդակութեամբ՝ մեկնած է Ֆրանսա ուսանելու Բարիզի Ազգային Գեղարուեստից Բարձրագոյն վարժարնին մէջ, միեւնոյն ատեն հետեւելով տեղւոյն ուրիշ ակադեմեաներու։

Դեկտեմբերի կէսերուն Պէյրութի «Վանտոմ» ցուցահանդէսին մէջ իր ստեղծագործութիւններուն անդրանիկ ցուցահանդէսով մայրաքաղաքիս գեղարուեստասէր հասարակութեան պիտի ներկայանայ լիբանանահայ երիտասարդ նկարիչ՝ Լեւոն Մոմճեանը։

Շնորհալի արուեստագէտն աւարտած է Կիպրոսի Մելքոնեան կրթական հաստատութիւնը։ Մանկա-պատանեկան տարիներուն իսկ որոշ հակումեր ցուցաբերած է գեղանկարչութեան նկատմամբ եւ քաջալերուած իր անմիջական շրջանակէն։ Ապա Բարիզ անցնելով հետեւած է նկարչական ակադեմիայի դասընթացքներու, ուր արժանացած է ֆրանսացի արուեստագէտներու խրախուսանքին։

Ուսանողութեան առաջին տարիներուն իսկ խլած է Փարիզի «Աննա Մէր»ի առաջնութեան մրցանակը որ՝ ընդհանրապէս կը տրուի երիտասարդ երաժիշտներու: Ինք այս մրացանակը ստացած է «Գերեզմանատունը» իւղանկարին համար։

Լեւոն Մոմճեան արդէն ուրոյն անհատականութիւն ունեցող նկարիչ մըն է։ Ունի իր սեփական ոճը երանդապնակի պրիոմակէն անցնելով կը պաստառադրուի իւրայատուկ բանաստեղծականութեամբ։ Թէեւ ենթական այլ նկարիչներու նման ուսանողական շրջանին ունեցած է որոշ ազդեցութիւններ եւ տատանումներ, սակայն ի վերջոյ հասած է որոշ կայունութեան մը, արտայայտելով ինքզինք որպէս ուրոյն անհատականութեան տէր արուեստագէտ մը։

Լեւոն Մոմճեանի գեղանկարները համակ արդիականութիւն կը բուրեն։ Առանձին նիւթեր կամ կերպարներ որոնողը մը չէ ան, այլ՝ մտածումով ու խորհրդածութեամբ է որ կը դրսեւորուին իր վրձինի հպումները, որոնք առ հասարակ զերծ են շեշտուած վառ գոյներէն։ Իր գոյներու եւ «ռիթիմ»ներու ցոլքն ունի աստիճանական զարգացում եւ որոնք՝ իրենց ընդհանրութեամբ կը շեշտեն անվիճելի առկայութիւնը գեղարուեստական բարձր ճաշակին
## Ծանօթագրութիւններ
Մումպայ

**Մումպայ** քաղաք (նախկին անուն՝ **Պոմպէյ**), Հնդկաստանի քաղաքներէն մէկը, շուրջ 13 միլիոն բնակչութեամբ**։**

## Ընդհանուր տեղեկութիւն
Մոնպէյ (Մինչեւ 1995՝ Պոմպէյ) Հնդկաստանի Մահարաշթրա նահանգի մայրաքաղաքն է: Հնդկաստանի ամենամեծ եւ աշխարհի իններորդ մեծ քաղաքն է: Բնակչութիւնը 13 միլիոնի շուրջ է: Քաղաքը Սալսէթթէ կղզիին վրայ կառուցուած է: Քաղաքին ոստան մասին մէջ 20 միլիոն բնակիչ կայ: Մոմպէյը աշխարհի ամէնէն խճողուած երրորդ քաղաքն է: Քաղաքը խորունկ բնական նաւահանգիստ մը ունի: Մումպէյը Հնդկաստանի վաճառականութեան, տնտեսական եւ մշակութային մայրաքաղաքն է: Պոլիուուտ անուամբ համբաւաւոր Հնդկական շարժանկարչութիւնը այս քաղաքի մէջ կը գտնուի: Այս պատճառաւ քաղաքը Հնդկաստանի ուրիշ շրջաններէն աւելի շատ գաղթողներ կ'ընդունի եւ իր մէջ զանազան տարբեր լեզուներ եւ մշակոյթներ կը պարունակէ:
  
## Անուանումը
Տասնվեցերորդ դարուն Փորթուկալցիները այս տեղը անուանած են լաւ անդունդ նշանակող «Պոմ Պահիա»: Այս անունը հետագային Անգլերէնի վերածուելով «Պոմպէյ» եղած է: 1995-ին անունը Հնդկական Աստուածուհի Մումպէյի անուամբ Մոնպէյի կամ Մոմպէյի կը փոխուի: Բազմաթիւ մարդիկ  Պոմպէյ անունը մինչեւ հիմա կը գործածեն:

## Պատմութիւն
Քաղաքի այսօրուան տարածքը  7 կղզիներ էին:Այս կղզիներուն մէջ վաղեմի դարերէն ի վեր մարդաբնակչութիւն կար, բայց կարեւոր առեւտրային եւ ժողովրդական կեդրոններ չէին: 1554-ին Փորթուկալցիները տարածքը կը գրաւեն, 1661-ին տարածքը Անգլիացիներու կ'անցնի: 1668 -ին Անգլիացիները այստեղը Անգլիոյ Արեւելք Հնդկաստան Ընկերութեան կը վարձեն: Ընկերութիւնը հոս բնական նաւահանգիստ մը կը գտնէ եւ այս տեղը Հնդկաստանի առաջին նաւահանգիստը կը դառնայ: Քաղաքի բնակիչներու թիւը շուտով կ'աւելնայ: 1817 եւ 1845-ի միջեւ մեծ ծրագիրի մը շնորիւ կղզիները կը միանան: Աւելի ուշ Ամերիկայի ներքին պատերազմը եւ Սիւվէիշի անցքի բացումը, տարածութեան վաճառականութիւնը կը զարգացնէ եւ քաղաքը Հնդկաստանի կեդրոններէն մէկը կը դառնայ: 1906-ին Քաղաքի բնակչութեան թիւը կը հասնի 1 միլիոնի: 1940-ներուն քաղաքը Հնդկաստանի անկախութեան շարժման կարեւոր կեդրոնը կը դառնայ: 1970-ներուն դէպի քաղաք մեծ գաղթ մը տեղը կ'ունենայ եւ Մումպէյը Հնդկաստանի ամենախճողուած քաղաքը կը դառնայ:

## Կլիման
Մումպայի դիրքը կը մեղմացնէ անոր կլիման եւ կը դարձնէ աւելի տանելի, քան նոյն լայնութեան ուրիշ քաղաքի մը կլիման։ Մումպայի համար ամենալաւ ժամանակը Հոկտեմբերէն փետրուարն է, երբ այնքան խիստ տաք չ'լլար։ Անոնցմէ յետոյ օդը կը տաքնայ եւ Յունիսի սկիզբին կը սկսի մուսսոնային անձրեւներու շրջանը, որը կը տեւէ մինչեւ Սեբտեմբերի վերջը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի
Մոնզա

**Մոնզա** (), քաղաք Իտալիոյ մէջ, կը գտնուի Միլան քաղաքին մօտակայքը, Լամպրօ գետի վրայ։

Կը հանդիսանայ Մոնզա եւ Պրիանզա նահանգներուն վարչական կեդրոնը։ Բնակչութիւնը կը կազմէ մօտ 121 000 մարդ (ըստ 2009-ի մարդահամարի տուեալներու)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Մոնթենեկրօ

**Մոնթէնեկրօ** ( , կը նշանակէ՝ «Սեւ Լեռ»), երկիր հարաւ արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Մայրաքաղաք  Փոտկորիցան մեծագոյն քաղաքն է։ Հիւսիսէն սահմանակից է Սերպիոյ եւ Պոսնիա եւ Հերցեկովինային, արեւելքէն՝ Ալպանիոյ եւ Քոսովոյին, իսկ արեւմուտքէն՝ Խորուաթիոյ եւ Ատրիաթիկ ծովուն։

2017-էն ՆԱԹՕ-ի անդամ է:

## Աշխարհագրութիւն
Մոնթենեկրօն նորաստեղծ պետութիւն մըն է Եւրոպայի հարաւ արեւելքը՝ Պալքանեան թերակղզիին վրայ։ Ափերը կ'ողողուին Ատրիաթիք ծովու ջուրերով։ Երկրին տարածքի մեծ մասը կը գտնուի Տինարեան բարձրաւանդակին վրայ (առաւելագոյն բարձրութիւնը՝ 2522 մ. Տուրմիթոր լեռ), հարաւ արեւմուտքը Մոնթենեկրոյի քարքարոտ սարաւանդն է։

## Տնտեսութիւն
Արդիւնաբերութեան յառաջատար ճիւղը հանքարդիւնահանութիւնն է։ Կան մանածագործական, սնունդի, նաւանորոգման, մետաղամշակման եւ ծխախոտի արդիւնաբերութեան արտադրութիւններ։Գիւղատնտեսութեան յառաջատար ճիւղը անասնապահութիւնն է։ Կը մշակուին ձիթենի, եգիպտացորեն, գարի, ծխախոտ եւ գետնախնձոր։ Կը զբաղին նաեւ պտղաբուծութեամբ (սալոր, թուզ, նուռ, նուշ, նարինջ, նումայ, լեմոն)։փ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Monasterio de San Jorge, Perast, Bahía de Kotor, Montenegro, 2014-04-19, DD 21.JPG
Պատկեր:Sveti Stefan, Montenegro, 2014-04-18, DD 08.JPG
Պատկեր:Risan, Bahía de Kotor, Montenegro, 2014-04-19, DD 08.JPG
Պատկեր:20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg
Պատկեր:R-1 regional road (Montenegro) 07.jpg
Պատկեր:Vista de la Bahía de Kotor desde Perast, Montenegro, 2014-04-19, DD 15.JPG
Պատկեր:Iglesia de San Nicolás, Perast, Bahía de Kotor, Montenegro, 2014-04-19, DD 37.JPG
Պատկեր:Lago Skadar, Montenegro, 2014-04-14, DD 02.JPG
Պատկեր:Río Moraca, norte de Podgorica, Montenegro, 2014-04-14, DD 09.JPG
Պատկեր:Mala Crna Gora, Montenegro, September 2022 04.jpg
Պատկեր:Durmitor mountains, Montenegro.jpg
Պատկեր:Podgorica, Montenegro.jpg
Պատկեր:Tivat (39402964831).jpg
Պատկեր:Montenegro. Tivat 01.jpg


## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ
Մարիա Մոնթեսորի

**cing ciang ciond gacie ściongՄարիա Մոնթեսորի** (), իտալացի անուանի մանկավարժ, փիլիսոփայ, մարդաբան, գիտնական եւ բժիշկ։ Այն չորս մանկավարժներէն մէկը, որ ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին, մեծ ներդրում ունեցած է 20-րդ դարու մանկավարժական մտածողութեան ձեւերու հաստատման մէջ: Առաջին կինը, Իտալիոյ պատմութեան մէջ, որ ստացած է գիտութիւններու թեկնածուի գիտական աստիճան։

## mama mnie ruchaԿենսագրութիւն
Մոնթեսորին ծնած է 1870 թուականին, կեդրոնական Իտալիոյ Անքոնա նահանգին մէջ։ Անոր մանկութեան մասին շատ բան չէ հասած,yuyuyuմիայն այն, որ ծնողներն մեծ ճիգ թափած են, որպէսզի իրենց զաւակը բարձրորակ կրթութիւն ստանայ եւ հասնի մարդկային կատարելութեան, սակայն կաթոլիկ Իտալիոյ մէջ այդ կնոջ աւանդական դիրքը չէր եւ գրեթէ անկարելի էր։

Տարրական դպրոցի շրջանին իսկ նկատելի եղած է անոր ունեցած ձիրքն ու սէրը մաթեմատիկայի հանդէպ։ Տարրական դպրոցը յաջողութեամբ աւարտելէ ետք ընդունուած է Միքայէլ Անճելոյի անուան տեխնիկական ուսումնարանը։ Ապա՝ 16 տարեկանին, կրթութիւնը շարունակած է Լէոնարտօ տա Վինչիի անուան տեխնիկական ուսումնարանէն ներս, որն աւարտած է ճարտարագէտի մասնագիտական որակաւորումով։

Երկար ժամանակ զբաղած է բնագիտական առարկաներով, ապա՝ ելլելով իր նկարագրային յատկութիւններէն, կատարած է իր մասնագիտական ընտրութիւնը՝ մանկաբուժութիւնը։ Այն ժամանակ Իտալիոյ մէջ բժշկութիւնը տղամարդոց մենաշնորհն էր, սակայն ան իր ջանքերուն շնորհիւ՝ Իտալիոյ տարածքին, դարձաւ առաջին կին բժիշկը։

6 Յունուար 1907-ին, Հռոմի մէջ բացած է Մոնթեսորին առանձին դպրոցը, ուր աշխատած՝ մտաւոր հետամնաց երեխաներու հետ։ Ապա, յատուկ մանկավարժութենէն անցած է ընդհանուր մանկավարժութեան եւ աշխատած՝ բնական զարգացում ունեցող երեխաներու հետ։

## Երկեր
Մարիա Մոնթեսորին կրթական տեսութեան հիմնական սկզբունքները ամփոփուած են հետեւեալ աշխատանքներուն մէջ․
* «Գիտական Մանկավարժութեան Մեթոտը» (յայտնի է «Մոնթեսորիի մեթոտ» վերնագիրով, 1909),
* «Մանկավարժական Մարդաբանութիւն» (1910)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:3 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:6 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Իտալացի մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի մարդաբաններ
Ստորոգութիւն:Իտալացի բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի գիտնականներ
Մոնթէֆորթինօ

** Մոնթեֆոթտինօ** (), քոմունա Իտալիաի մէջ, կը գտնուի Մարկէ շրջանին մէջ՝ Ֆերմո փրովինցիային մէջ։

Բնակչութիւնը կը կազմէ 1285 մարդ (2008), բնակչութեան խտութիւնը՝ 17 մարդ/կմ²։ Տարածքը կը կազմէ 78 քմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 63044։ Հեռախոսային կոդ՝ 0736։

## Բնակչութիւն

## Համայնքի վարչակազմը
* Հեռախոսահամար։ 0736 859101
* Էլեկտրոնային փոստ։ commontef@tiscalinet.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.montefortino.com/ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Բնակավայրի պաշտոնական կայք  
*Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
*Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ  

Ստորոգութիւն:Իտալիայի քաղաքներ
Սարգիս Մոմճեան

**Սարգիս Մոմճեան** (1875 - 1915 թթ.), հայ բժիշկ։

Ծնած է 1875 թուականին, Խար­բեր­դի նահանգի Տերսիմի գաւառի Խոզաթի գաւառակի կեդրոն Խոզաթ աւանին կամ Մելիտինէի մէջ։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարանին մէջ։ 1894 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Խարբերդի Եփրատ գոլէճը։ 1898 - 1899 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1899 թուականին վերադարձած է Խարբերդ եւ որպէս բժիշկ աշխատած։ 1900 թուականին մեկնած է ԱՄՆ եւ վիրաբուժութիւն ուսանած Պալթիմորի եւ Եէյլի բժշկական համալսարաններուն մէջ։ 1901 թուական ԱՄՆ-ի Ճոն Հոփ Քինս հիւանդանոցի մէջ, վիրաբոյժի օգնական է աշխատած։ 1901 թուականի աշնան վերադարձած է Թուրքիա եւ Կ.Պոլսոյ մէջ մասնագիտական քննութիւնները յանձնելէ ետք վերադարձած է Խարբերդ, Խոզաթ։ Կարճ ժամանակ անց դարձած է Խարբերդի Խոզաթի անուանի վիրաբոյժը, տեղի կառավարիչի եւ երեւելի անձանց ընտանեկան բժիշկը։ 1911 թվականի դրությամբ աշխատել է Խարբերդում, Խոզաթում։1911 թվականին Կ.Պոլիսի «Բժիշկ» պարբերականուն մէջ յօդուած տպագրած է։ 1915 Ապրիլին Խարբերդի մէջ, Խոզաթի մէջ ձերբակալուած է, բանտարկուած եւ աքսորուած է Մելիտինէ։ Սպանուած է 1915 թուականին, Խոզաթ՝ Մելիտինէի մէջ, ի թիւս բազմաթիւ հայ մտաւորականներու՝ 40 տարեկան հասակին։ Կինը՝ Վիքթորիան եւ Նուպարըէ որդին, կորսուած են տարագրութեան ճանապարհին։ Սիրվարդը, դուստրն ու Հայկ որդին մազապուրծ փրկուելով, գոյատեւած են ու յետագային բնակուած՝ Նիւ Եորք։

## Գրականութիւն
* Երեւանեան Գէորգ Ս., Պատմութիւն Չարսանճագի հայոց, Պէյրութ, 1956։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915 - 1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սահակ Քհնյ. Մոմճեան

**Սահակ Քահանայ Մոմճեան** աւաղանի անունով՝ Պերճ, (ծն.՝ 1867, Թապ - Սեպտեմբեր 22 1915):

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք ծխական վարժարանը, կը յաճախէ Վարդանեան Կրթարան ը, զոր կ'աւարտէ 1888-ին։ Այդ թուականէն կը սկսի իր գործունէութիւնը։ Ազգասիրական եւ հայրենասիրական զգացումներով տոգորուած կը նուիրուի իր ժողովուրդին ծառայութեան։ Նոր սերունդին օգտակար դառնալու նպատակով, կը մտնէ ուսուցչական ասպարէզ։

իբրեւ անխոնջ մշակ, վարած է կրթական կարեւոր պաշտօններ՝ Այնթապի, Հալէպի եւ մանաւանդ Քիլիսի մէջ։ Տարիներու ծառայութեան մէջէն, ի յայտ կու գայ իբրեւ անձուէր, գործունեայ ու չափազանց ազգասէր երիտասարդ մը։

1895-ին դէպքերէն առաջ, իր ազգային զգացումները առաւել զօրացնելու եւ գաղափարական ընտանիքի ու այնուհետեւ իր գործունէութեան դաշտը ընդարձակելով, մեծ ծառայութիւններ մատուցած է իր ժողովուրդին՝ գաղափարական ճամբով։

1900-ին, Պերճ՝ քահանայ կը ձեռնադրուի, վերակոչուելով Տէր Սահակ: Իր հասկացողութեամբ, ազգին ծառայելու յարմարագոյն միջոցը՝ եկեղեցական ասպարէզն է։

1902-ին, ան մեկնած է Արմաշի դպրեվանքը՝ ուսումը կատարելագործելու եւ կրօնական գիտելիքներու հարստացնելու համար։ Ուսումը աւարտելէ ետք, տարի մը քահանայագործած է Իսկէնտերունի մէջ, ապա անցած Այնթապ։ Իսկ մինչեւ տարագրութեան տարին, հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Քիլիսի հայ գաղութիւն եւ իբրեւ գաղափարապաշտ եկեղեցական՝ նուիրուած է եկեղեցուոյ եւ գաղութի կեանքին կազմակերպումին։

1909-ի Ատանայի ջարդէն ետք, եկեղեցական առաքելութեամբ՝ երկու անգամ մեկնած է Անտիոք եւ ապա՝ Սուէտ իոյ հակայկական գիւղերը ու տեղւոյն հայ ընտանիքներու մատուցած գնահատելի ծառայութիւններ։

Երբ տարագրութեան նախօրեակին Զէյթունի, Մարաշի ու Ֆրնտրճագի ազգաբնակչութեան բռնագաղթը կը սկսի, Սահակ Բ. Կաթողիկոսի կողմէ պարտականութիւն կը տրուի Տէր Զօր, Անէ ու Մաան անապատները։

Իբրեւ արթուն հոգեւոր հովիւ, երբ գուշակած է հայ ժողովուրդին բնաջնջումի ծրագիրը, թաց աչքերով ու քայքայուած ֆիզիքականով՝ վերադարձած է Հալէպ, ուր առանց դարման գտնելու իր հայ ու մաշ կազմին, սկսած է դարմաններ փնտռե՝ լ տարագիր ու հիւանդ հայրենակիցներուն։ Իր կորսուած առողջութեամբ ապահոված է նիւթական միջոցներ ու ձեռնարկած՝ որբանոց-այրիանոցի մը հաստատումին։ Շնորհիւ իր ջանքերուն՝ այդ ծրագիրը իրագոծուած ու 1915-ին կառավարութեան առաջնորդութեամբ՝ այդ բարեսիրական հիմնարկը կեանքի կոչուած է, իր յարկին մէջ ընդունելով տարագիրերու զաւակները։

## Վախճան
Իր ազգին չարչարանքը, բնաջնջումը ու բոնագաղթը ամէն օր քիչ մը աւելի մաշեցուցած են զինք, աայնքան որ հուանդացած ու կարճ ժամանակ անկողնին ծառայելէ ետք, վախճանած է 22 Սեպտեմբեր, 1915-ին, քառասունութ տարեկանին։

Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ'ունենայ մեծ շուքով ու բազմահարիւր հայ տարագիրներու ներկայութեամբ։

Հաւատացեալներ աջահամբոյրով իրենց յարգանքի վերջին տուրքը մատուցանելէ ետք, Տէր Զօր մարմինը ամփոփուած է Հալէպի Ազգային Գերեզմանատունը:

Իսկ 1919-ին, աճիւնները փոխադրուած են Այնթապ՝ ընտանեկան դամբարանը:

## Ծանօթագրութիւններ
Մոնմարթրի Գերեզմանատուն

աջից|300px
**Մոնմարթրի Գերեզմանատուն** ()՝ 19րդ դարուն հիմնուած գերեզմանատուն մը Փարիզին մէջ։ Պաշտօնպէս յայտնի է որպէս՝ «Հիւսիսային գերեզմանատուն», մեծութեամբ երրորդն է Փէր Լաշէզ եւ Մոնփարնասի Գերեզմանատուներէն ետք:
## Պատմութիւն
Մոնմարթրի Գերեզմանատունը բացուած է 1825 թուականի Յունուար 1-ին: Սկզբնապէս յայտնի էր որպէս la Cimetière des Grandes Carrières (Մեծ Հանքերու գերեզմանատուն) Անունը կը ցուցամեր գերեզմանատունի իւրայատուկ տեղը՝ կիփսի հանքը: Ֆրանսական յեղափոխութեան ատենը անիկա օգտագործուած էր զանգուածային թաղումներու համար: Անիկա կառուցուած էր փողոցի մակարդակէն ցածր ձգուած  կիփսի հանքին տեղը: Անոր օգտագործուող միակ մուտքը կառուցուած է Avenue Rachel-ին կողմէն:
Գերեզմանատունը յարգի է զբօսաշրջիկներուն համար եւ կը հանդիսանայ վերջին հանգրուանը Մոնմարթրի տարածքին ապրած եւ ստեղծագործած բազմաթիւ արուեստագէտներուն համար:
## Նշանաւոր Թաղուածներ
մինի|աջից|160px|Հայնրիխ Հայնէի գերեզմանը
մինի|աջից|160px|Պուլանժէ ընտանիքին գերեզմանը
* Ատոլֆ Ատամ ՝ երաժշտահան
* Շարլ-Վալանթէն Ալքան ՝ երաժշտահան 
* Անտրէ-Մարի Ամփեր  բնագէտ, որուն անունով է ամփեր ելեկտրականութեան միաւորը
* Հեքթոր Պերլիոզ ՝ երաժշտահան 
* Ֆրանսուա Քլոտ Ամուր ՝ ռազմական գործիչ
* Լիլի Պուլանժէ ՝ երաժշտահան
* Նատիա Պուլանժէ ՝ երաժշտահան
* Վացլաւ Պրոժիք ՝ չեխ նկարիչ
* Տալիտա  ՝ իտալա-ֆրանսացի երգչուհի, դերասանուհի
* Էտկար Տեկա ՝ նկարիչ, քանդակագործ
* Ալեքսանտր Տիւմա որդի ՝ վիպասան, թատերագիր
* Լէոն Ֆուքոյ ՝ գիտնական
* Շարլ Ֆուրիէ ՝ ուտոպիական ընկերվար (utopian socialist)
* Թէոփիլ Կոթիէ  ՝ բանաստեղծ, վիպագիր
* Ժան-Լէոն Ժերոմ ՝ նկարիչ
* Էտմոն տը Կոնքուր ՝ գրող, հիմնած է Կոնքուրի մրցանակը
* Ժան-Պաթիսթ Կրեոզ ՝ նկարիչ
* Հայնրիխ Հայնէ ՝ գերմանացի բանաստեղծ
* Օկիւսթ տը Մոնֆերան ՝ ճարտարապետ
* Կիւսթաւ Մորոյ ՝ նկարիչ
* Ժաք Օֆենպախ ՝ գերմանական ծագումով ֆրանսացի երաժշտագէտ
* Ատոլֆ Սաքս ՝ նուագարաններու վարպետ
* Քլոտ Սիմոն ՝ վիպագիր
* Սթենտալ ՝ վիպագիր
* Էմիլ Զոլա ՝ գրող (տեղափոխուած է Փանթէոն 1908-ին)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Մոնոմախի թագ

մինի|աջից|Մոնոմախի թագը Քրեմլին զինարանի մէջ
**Մոնոմախի թագ**, ինքնակալութեան խորհրդանիշ Ռուսաստանի մէջ, ռուսական մեծ իշխաններու թագը։

Աւանդութեան համաձայն, բիւզանդիոնի կայսրը՝ Կոստանդին Մոնոմախ, Մոնոմախի թագը (ոսկեայ նրբահիւս սրածայր գլխարկ՝ պսակուած խաչով, սամոյրով, թանկարժէք քարերով, 14-րդ դարու միջինասիական գործ) ուղարկած է իր թորան՝ Քիեւի մեծ իշխան Վլատիմիր Մոնոմախին։ 

Մոնոմախի թագով առաջինը թագադրուած է ցար Իւան IV-ը (1547 թուականին)․ սովորութիւնը պահպանուած է մինչեւ 1721 թուական, երբ Մոնոմախի թագը փոխարինուած է կայսերական թագով։ 

Այսօր կը պահուի Մոսկուայի Քրեմլին Զինապալատին մէջ։

## Աղբիւրներ
* Monomakh’s Cap:

Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Մոնսէն

300px|մինի|Մոնսէնի կղզիներու հարաւային հատուածը՝ Ալպէրթ Ա.-ի յուշարձանին հետ: Ձախ կողմը կը գտնուի Ալպէրթ ջրանցքը, աջ կողմը` Մաասը:
**Մոնսէն** (ֆր.՝ Monsin) Լիէժի տարածաշրջանին մէջ գտնուող կղզի, որ ստեղծուած է Ալպէրթ ջրանցքին եւ անոր զուգահեռ փոքրիկ Մոնսէնի ջրանցքին կառուցման ժամանակ։

Կղզին ունի կիսաձուաձեւ է: Տարածքը 1,19 կմ² է, երկարութիւնը 2,2 կմ է, լայնքը` 750 մ:

## Տեսարժան վայրեր
Կղզիին հարաւային ծայրամասին մէջ տեղակայուած է յուշարձան մը, որ ստեղծած է Մարսէլ Ռաուն՝ ի պատիւ Պելճիքայի թագաւոր Ալպէրթ Ա.-ի:

## Արդիւնաբերութիւն
1937-ին կղզիին մէջ կառուցած էին նաւ նորոգելու արհեստանոցներ, որոնքը դարձան հիմքը Լիէժի նաւահանգիստին կառուցման։ Երկաթուղային կապուղին կը կապէ նաւահանգիստը Լիժ կղզիին հիւսիսային մասին՝ Շերտալի հետ, ուր կը գտնուին մետաղագործական գործարաններ, որոնք հիմա կը պատկանին *ArcelorMittal*-ին։ Կղզիին հարաւ-արեւմուտքը կը գտնուին երկու ելեկտրակայաններ, 1973-ին կառուցուած ու 2015-ին փակուած տիզելային ելեկտրակայանը եւ մինչեւ օրս օգտագործուող ջրաելեկտրակայանը, որ կառուցուած է 1954-ին։

## Ծանօթագրութիւններ
Մոնրէալ տել Քամփօ

**Մոնրէալ տել Քամփօ** ար․ *Մոնթրեալ դել Կամպո* (), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Տերուել պրովինցիայի կազմի մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Խիլոկա գավառի կազմի մէջ։ Տարածքը 89 քկմ։ Բնակչութիւնը 2765 մարդ (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայեն ունի 54,7 կմ հեռավորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Iglesia de San Pedro, Torrijo del Campo.jpg|Եկեղեցին


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* MonrealDelCampo.com 
* Centro de Estudios del Jiloca
* Foro de Monreal del Campo

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Մոնրէալի Հայերը

մինի|Մոնրէալի դրոշը
մինի|Մոնրէալի զինանշանը
մինի|Մոնրէալ (քաղաք)

**Մոնրէալի մէջ հայերը** սկսած են հաստատուիլ 19-րդ դարու վերջաւորութեան։

## Համայնքի ձեւաւորումը
1910-1913 թուականներուն այստեղ եկած 16 երիտասարդ հայերը (գլխաւորաբար՝ Բալուէն), համարուած են քաղաքի առաջին մնայուն հայ բնակիչները, որոնց շառավիղները կ'ապրին այսօր։ Համայնքը ձեւաւորուած է 20-րդ դարու կիսուն։ 1961 թուականին Մոնրէալի մէջ բնակած է 900, 1982 թուականին՝ 20 հազար հայ։

## Մոնրէալի բնակիչները
Ներկայիս (2003) հայերու թիւը Մոնրէալի մէջ շուրջ 30 հազար է։ Անոնք սկիզբը աշխատած են արդիւնաբերութեան, առեւտուրի, կենցաղսպասարկման բնագաւառին մէջ: Զգալի թիւ կը կազմեն մտաւորականները։ Կը գործեն Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ Սուրբ Յակոբ հայ առաքելական եկեղեցիները, հայ կաթոլիկ եւ աւետարանական եկեղեցիներ, որոնց կողքը՝ միօրեայ դպրոցներ։

## Համայնքի ամէնօրեայ հայկական դպրոցները
Համայնքին մէջ կայ ամէնօրեայ երեք հայկական դպրոց։ Մոնրէալի հայերու ազգային կեանքը կը կազմակերպեն Գանատայի թեմի առաջնորդարանը, ՀՅԴ «Միհրան Փավապեան» կոմիտէն (1956 թուականին), ՀՅԴ երիտասարդական միութեան «Լեւոն Շանթ» մասնաճիւղը, ՌԱԿ-ի «Էօժէն Փափազեան» ակումբը (1963 թուականին), Հնչակեան կուսակցութեան «Վանիկ» մասնաճիւղը (1986 թուականին), ՀԲԸՄ Մոնրէալի մասնաճիւղը (1956 թուականին) եւ Ալեք Մանուկեան մարզամշակութային կեդրոնը, ՀՕՄ-ի «Սօսէ» մասնաճիւղը (1957 թուականին), Թէքէեան 1965 թուականին, ունեցած է «Հայ բեմ» թատերախումբ (1975-1983) եւ «Նայիրի» պարախումբ (1981-1990), 1978 թուականին՝ «Սեւան» պատանեկան ամառնային ճամբար, Համազգային (1963 թուականին, ունի «Պետրոս Դուրեան» թատերախումբ, «Քնար» երգչախումբ, «Անի» պարախումբ), Նոր Սերունդ (1989 թուականին) մշակութային միութիւններու, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի (1993 թուականին) Մոնրէալի մասնաճիւղերը, Պոլսահայ մշակութային միութիւնը (1967 թուականին, ունի «Մնակեան» թատերախումբ, «Շիրակ» պարախումբ, «Արարատ» մարզական թիմ եւ երիտասարդական բաժին), Մոնրէալի եգիպտահայերու ընկերակցութիւնը (1997 թուականին), Մալխասեան հիմնարկը, Մամիկոնեան մշակութային յանձնախումբը, Հայ դատի յանձնախումբը, Հայ ուսանողական միութիւնը, գանատահայ բժիշկներու միութիւնը, Հայ կաթոլիկ միութեան «Ալիշան» թատերախումբը, «Արմենիա» ֆութպոլի թիմը, հայկական ռատիոժամ (1968 թուականին)։ Լոյս կը տեսնեն «Ապագայ», «Հորիզոն» շաբաթաթերթերը, «Բուրաստան» հանդէսը, «Գեղարդ» եռամսեան, Հայ կաթոլիկ միութեան «Նոր Տեղեկատու» ամսաթերթը։ Մոնրէալի քաղաքապետարանի խորհուրդի անդամներ են Նուշիկ Էլոյեանը (գործադիր վարչութեան նախագահ), Յասմիկ Վասիյեան-Բելելին, Ժագ Չաթրճեանը:

Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Մոնրէալ

**Մոնրէալ**, () քաղաք՝ Գանատայի մէջ։ Ամէնամեծ քաղաքն է Քէպէք նահանգին մէջ եւ մեծութեամբ երկրորդ քաղաքը Գանատայի մէջ։ Ունի աշխոյժ հայահոծ գաղութ։

Քաղաքի միակ պաշտօնական լեզուն ֆրանսերէնն է, քաղաքի 59,8 % բնակչութեան համար այդ լեզուն մայրենին է, ապա լեզուակիրներու յաջորդ մասը կը կազմեն անգլերէն իմացողները՝ 19,4 %: Մեծ Մոնրէալի մէջ ֆրանսերէնով խօսողները կը կազմեն բնակչության 67,9 %-ը, երկրորդ տեղը կը զբաղեցնէ անգլերէնը՝ 16,5 %: Քաղաքի բնակչութեան կէսէն աւելին կը խօսի երկու լեզուներով ալ։ Մոնրէալը աշխարհի երկրորդ ամէնամեծ ֆրանսալեզու քաղաքն է, Փարիզէն յետոյ։ Նաեւ աշխարհի մէջ կան այլ ֆրանսախօս քաղաքներ՝ Քինշասա, Ալճերիա եւ Ապիճան, սակայն այդ քաղաքներուն մէջ ֆրանսերէնը երկրորդ լեզուի կարգավիճակ ունի։

Մոնրէալը սովորաբար կը զբաղեցնէ ամէնաբարձր հորիզոնականները աշխարհի ամէնայարմարաւէտ քաղաքներու շարքին։ Monocle Magazine ամսագիրը քաղաքն անուանած է «Գանատայի մշակութային քաղաք», իսկ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն Մոնրէալն անուանած է տիզայնի քաղաք։ 70-ական թուականներու կէսերուն, զիջելով տնտեսական մայրաքաղաքի տիտղոսը Թորոնթոյին, Մոնրէալը կը մնայ Գանատայի կարեւոր արդիւնաբերական, գործարար եւ մշակութային կեդրոնը։ Առաւել նշանակալի ճիւղերէն են աէրոտիեզերականը, դեղագիտականը, կենսատեխնոլոգիականը, տեղեկատուական տեխնոլոգիաների ոլորտը, զբօսաշրջութիւնը, կինօ-արդիւնաբերութիւնը, ինչպես նաեւ զարգացած է համակարգչային խաղերու արդիւնաբերութիւնը։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գանատայի քաղաքներ
Մոնփարնասի Գերեզմանատուն

մինի|աջից|360px
**Մոնփարնասի գերեզմանատուն** ()՝ Փարիզի 14րդ շրջանին մէջ գտնուող յայտնի գերեզմանատուն: Զբօսաշրջիկներու նախընտրելի վայրերէն է, քանի որ հոն թաղուած են նշանաւոր շատ անձեր:
## Պատմութիւն
Ստեղծուած է 1824-ին երեք անասնարաններու տեղը: 
5րդ եւ 30րդ բաժանումներուն մէջ կան շատ հրէական գերեզմաններ:
## Թաղուած նշանաւոր անձերը
մինի|աջից|160px|Ուրպէն Լը Վերիէի գերեզմանը
մինի|աջից|160px|Շափուր Պախթիարի գերեզմանը
* Ալեքսանտր Ալեխին ` ճատրակի մեծ վարպետ
* Ռայմոն Արոն ` փիլիսոփայ, քաղաքագէտ
* Շափուր Պախթիար ` միապետական Իրանի վերջին վարչապետը
* Շարլ Պոտլեր ` բանաստեղծ, արուեստաբան
* Սեզար Պալտաչինի ` քանդակագործ
* Թէոտոր տը Պանվիլ ` բանաստեղծ, գրող
* Ֆրետերիք Պարթոլտի ` Ազատութեան արձանի քանդակի հեղինակը
* Ռընէ Քասին ` իրաւաբան, Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիր
* Էմանուել Շապրիէ ` երաժշտագէտ 
* Ժագ Շիրաք  ` Ֆրանսայի նախագահ 
* Անտրէ Սիթրոեն ` հիմնած է ֆրանսական Սիթրոեն ինքնաշարժերու արտադրութիւնը
* Իվ Քոնկար ` կաթողիկէ աստուածաբան
* Ֆրանսուա Քոփիէ ` բանաստեղծ եւ վիպագիր
* Կասփար-Կիւսթաւ Քորիոլիս ` թուաբանագէտ 
* Խուլիոյ Քորթասար ` արժանթինցի հեղինակ
* Մորիս տը Մուրվիլ ` Ֆրանսայի նախկին վարչապետ
* Ժաք Տեմի ` ֆիլմի բեմադրիչ
* Փոլ Տեշանել ` Ֆրանսայի նախկին նախագահ
* Ալֆրետ Տրէյֆուս ` հրէական ծագումով հրետանիի սպայ
* Մարկերիթ Տիւրաս ` հեղինակ եւ թատերագիր
* Էվարիսթ Կալուա ` թուաբանագէտ եւ յեղափոխական 
* Շարլ Կարնիէ ` Փարիզի օփերան կառուցողը 
* Ժան Ժիրոյ ` ձեւանկարիչ, յայտնի նաեւ որպէս Մոեպիւս  
* Էւժէն Իոնեսքոյ ` ռումանացի թատերագիր
* Ժան-Անթուան Հուտոն ` նշանաւոր քանդակագործ
* Ժորիս-Քարլ Հիւսմանս ` հեղինակ
* Եորիս Իվէնս ` նետերլանտցի ֆիլմարտադրող
* Ատամանթաս Քորաիս ` յոյն փիլիսոփայ եւ գրող
* Ժան-Պաթիսթ Լամարք ` բնագէտ եւ կենդանաբան 
* Անրի Լանկլուա ` ֆիլմերու պահապան
* Փիեռ Լարուս ` հանրագիտարաններու հեղինակ
* Փիեռ Լաւալ ` վարչապետ
* Մորիս Լեպլան ` գրող
* Ուրպէն Լը Վերիէ ` աստղագէտ եւ թուաբանագէտ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Մոնօ փողոց

**Մոնօ փողոց**, (‎‎), թաղամաս մըն է Պէյրութ, Լիբանանի մէջ։ Այդ կը գտնուի Պէյրութի կեդրոնի արեւելեան կողմը, *Sodeco* շրջակայքին մէջ, Աշրաֆիէ: Մոնօ շրջանը կոչուած է Ամպրուազ Մոնոթին անունով, որ ֆրանսացի կրօնաւոր մըն է եւ գտած է Սէյնթ Ժոզէֆ Համալսարանը, 1875 թուականին:

Մոնօ փողոցը միակողմանի խճաքարի ճամբայ մըն է, որ կը սկսի *Avenue de l'Independence* ճամբայէն եւ կը վերջանայ Շարլզ Տպէս փողոցը: Մոնօ փողոցին մէջ կը գտնուին շատ մը ճաշարաններ, խանութներ, շուկաներ, իսկ ամէն գիշեր՝ հոնկէ կը լսուի բարձր երաժշտութիւն:

2004 թուականին, *Travel + Leisure*-ը յայտարարեց թէ Մոնօ փողոցը լաւագոյն փողոցն էր ամբողջ Միջին Արեւելքի մէջ: Սակայն այս օրերուս Մոնօն կորսնցուցած է իր ժողովրդականութիւնը որպէս Պէյրութի կեդրոնական ուշագրաւ շրջան, որովհետեւ ուրիշ շրջաններ նաեւ կը մրցին Մոնոյին հետ, օրինակ՝ Մար Մխայէլ, Ժմէյզի, Համրա փողոց, Ուրուկուէյ փողոց եւ Պատարօ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պէյրութ
Ստորոգութիւն:Փողոցներ
Մոսկուաի Ձուենդնօյ Պուլեւարտի Կրկէս (Նիքոլինի Կրկէս)

[thumb|200px|right|Մոսկուայի Կրկէսը [Ձուենդնօյ Պուլեւարտի|Ձուենդնոյ Պուլեւարտի]]
**Մոսկուայի Ձուենդնոյ Պուլեւարտ**ի կրկէսը (Tsvetnoi Boulevard), կամ **Նիքոլին**ի կրկէսը (Nikulin's), կը գտնուի Tsvetnoi Boulevard, Tverskoy District կեդրոնական Մոսկուա: Անիկա  եղած է քաղաքին միակ կրկէսը 1926-1971: Մինչեւ այսօր մեծ հռչակ վայելող կրկէս մըն է:

20 Հոկտեմբեր 1880-ին շէնքը բացուած է եւ կոչուած է Սոլոմոնոսքի (Solomonsky) Կրկէս: Ռուսաստանի ամէնէն հին կրկէսը կը համարուի: Տարբեր անուններով ճանչցուած է Խ.Ս.Մ-ի ընթացքին, որուն թատերախումբը 1939-ին պարգեւատրուած է Լենինի շքանշանով:

Իր գործունէութեան ընթացքին ամէնէն հռչակաւոր ծաղրածուներէն եղած են Քարանտաշ (Karandash), Օլէկ Փոփով (Oleg Popov) եւ Եուրի Նիքուլի (Yuri Nikulin): Նիքուլի  տասնհինգ տարի ղեկավարած է կազմակերպութիւնը: Կառոյցին դիմաց տեղադրուած է Նիքուլինի յուշարձանը, որուն որդին ղեկավարած է կրկէսը իր մահէն ետք: 

1990-ականներու վերջաւորութեան Վալէնդին Կնէօշեւ (Valentin Gneushev) կրկէսի պարողներէն էր:

Վերջին ներկայացումը հին կառոյցին մէջ տեղի կ'ունենայ 13 Սեպտեմբեր 1985-ին: Անիկա շատ զգայացունց երեկոյ մը կ'ըլլայ բոլորին համար:

Յետագային նոր կրկէսին շէնքը կը կառուցուի հին շէնքին տեղը. նորակառոյց կրկէսը կ'օժտուի արդի արհեստագիտական սարքերով, նոր գրասենեակներով, հանդերձարաններով եւ անասուններու  պահեստներով: 

29 Սեպտեմբեր 1989-ին «Բարեւ, Հին Կրկէս» (Hello, Old Circus) առաջին ներկայացումը տեղի կ'ունենայ նորակառոյց շէնքին մէջ:

Այսօր Մոսկուայի հին կրկէսը գործող է եւ կրնայ  ընդգրկել 2000 հանդիսատես:
thumb|Ներկայացում 2016-ի ամրան

## Ծանօթագրութիւններ
Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական Թատրոն

**Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոնը**, ստեղծուած է 1898-ին Կ. Ստանիսլավսկիի եւ Վլ. Ի. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի կողմէ։

Սկիզբը անուանուած է իբրեւ Գեղարուեստական Հանրային թատրոն։ 1901-էն սկսեալ՝ Մոսկուայի Գեղարուեստական թատրոն, 1919-էն` Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոն, 1932-էն` Մ. Կորքի անուան ԽՍՀՄ Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոն։
1987-էն սկսեալ բաժնուեցաւ 2 թատրոնի, որոնք անուանուեցան Մ. Կորքիի անուան Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոն եւ Ա. Պ. Չեխովի անուան Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոն։

2004-ին Չեխովի անուան Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոնը իր անուանումէն հանեց «ակադեմական» բառը եւ հիմա յայտնի է իբրեւ Չեխովի անուան Մոսկուայի Գեղարուեստական թատրոն։

## Ստեղծման պատմութիւն
Գեղարուեստական թատրոնի սկիզբը 1897 թուականը կը համարուի, «Սլաւոնական շուկայ» ճաշարանին մէջ Ստանիսլավսկի եւ Դանչենկոյի հանդիպումը։ Հանդիպման ընթացքին կազմուեցաւ նոր թատրոնի ծրագիրը, որ իր բնոյթով նորարարական էր։ «Մենք բողոքեցինք,- ըսած է Ստանիսլավսկին,- հին խաղաոճի դէմ...ե՛ւ դերասանական խաղին, ե՛ւ բեմանկարչութեան, ե՛ւ բեմադրութեան, եւ ընդհանրապէս այն ժամանակուան թատրոնի կառոյցին։

Թատրոնի «հանրայնութիւնը» առաջին հերթին, թատրոնի տոմսերու ցած գիները կը նշանակէր, որուն համար Մոսկուայի Պետական Դումային դիմեցին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մոսկուայի թատրոններ
Զարեհ Մոսքոֆեան

**Զարեհ Մոսկոֆեան** (), եղած է ծագումով հայ օսմանցի գծագրիչ:

## Կենսագրութիւն
Ծագումով հայ՝ Մոսկոֆեան ծնած է Իզմիթ։ Իր ուսումը ստացած է Իզմիթի հայկական դպրոցը։ Դէպի Հալէպ իր կատարած շրջապտոյտէն վերադարձին սկսած է զբաղիլ գծանկարչութեամբ։ Ան գծեց Կոստանդնուպոլսոյ տեսարանը։ Ապա ան փոխադրուեցաւ Լիոն, Ֆրանսա, ուր շարունակեց իր գործունէութիւնը արուեստի մէջ եւ միեւնոյն ժամանակ ան դարձած էր ուսուցիչ։ Մահացած է 1987-ին եւ դիակը գտնուած է մէկ ու կէս ամիս ետք։ Մոսկոֆեան ճանցուած էր նաեւ իր բարեգործութեամբ՝ հրեաներու հանդէպ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։

## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1898 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1987 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Մովսէս Ա. Քհնյ. Շիրիգեան

**Տ. Մովսէս Ա. Քհնյ. Շիրիգեան** (ծնած է 1903 - 1988) Աւազանի անունով՝ Եսայի, որդի Գէորգի եւ Հերմինէի, ծնած է մուսալեռցի ծնողքէ, Եողուն-Օլուգ, Մուսա Լեռ, 1903-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական վարժարանէն, զոր աւարտելէ ետք, ուսումը շարունակած է վրանաքաղաք Փոր-Սայիտի Սիսուան հայկական դպրոցը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1918-ին։

Եսայի ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ օրդ. Նեկտար Պուրսալեանը, որուն հետ պսակուած է 8 Սեպտեմրեր 1923-ին, Եողուն–Օլուգի մէջ եւ բախտաւորուած հինգ զաւակներով՝ Սօսէ, Գէորգ, Փայլակ, Հերմինէ եւ Գուրգէն, որոնցմէ Փայլակն ու Գէորգը ձեոնադրուած են քահանայ։

1929-ին, աւելի փայլուն ապագայի մը հեոանկարով, ան աշխատանքի նոր հորիզոններ կը փնտռէ։ Մեկնած է Եթովպիա եւ ձեռնարկած է առեւտրական աշխատանքի։ Քանի մր տարի ետք, ընտանիքը եւս հաստատուած է Եթովպիա, ուր գործած է մինչեւ 1936 թուական, ապա տեղափոխուած է Թրիփոլի (Լիբանան), կրկին ձեռնարկելով առեւտրական աշխատանքի։

1938-ին, Եողուն-Օլուգի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ թաղականութիւնը զինք հրաւիրած է քահանայութեան՝ ծառայելու համար իր հայրենակիցներուն։ Յարգելով ժողովուրդին որոշումը, ձեոնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են ձեռամբ Տ. Խադ Արք. Աջապահեանի, Այլակերպութեան տօնին, Եողուն-Օլուգի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 24 Յուլիս 1938-ին, վերակոչուելով Տ. Մովսէս:

Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, նորընծայ Տ. Մովսէս հոգեւոր հովիւ նշանակուած է ծննդավայրի Ա.Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ։

1943-ին, Բերիոյ Թեմի Հայոց Առաջնորդին ու Կրօնական Ժողովին հաւանութեամբ՝ Քեսապի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ թաղականութիւնը Տ. Մովսէսը հրաւիրած է Քեսապի մէջ քահանայագործելու։

Իր նոր հօտով խանդավառ, ան տեղափոխուած է Քեսապ, ուր պաշտօնավարած է մինչեւ 1955 թուական։ Քահանայագործութեան առընթեր, ուսուցչական պաշտօն վարած է Ուսումնասիրաց Միացեալ Վարժարանին մէջ։

1955-ին, ան խնդրած է Բերիոյ Թեմի Հայոց Աոաջնորդէն Լիբանան հաստատուելու արտօնութիւն։ Իր փափաքին ընթացք տրուած է ու անցած է Լիբանան։

Քանի մը ամիս պաշտօնավարած է Պէյրութի մէջ եւ կարճ ժամանակամիջոցին հրաւէր ստացած է Մ. Նահանգներու մէջ ծառայելու։ 1955-ին անցած է Հիւսիսային Ամերիկա եւ հոգեւոր հովիւ նշանակուած՝ Ուստր քաղաքի հայոց եկեղեցւոյ։ Հոն քահանայագործած է մինչեւ 1964 թուական։ Իսկ 1964-1967 տարիներուն, Տէր Մովսէս ստանձնած է Թրոյ, Նիւ Եորքի, Սիրաքիուսի ու Նիակարա–Ֆոլսի հայոց հոգեւոր հովիւի պաշտօնր։

1967-1969 պաշտօնավարած է Կրանիթ Սիթիի Իլինիոն նահանգին մէջ։ 1969-ին հանգստեան կոչուած է ու հաստատուած Սան Ֆրանսիսքօ:

Մինչեւ իր վախճանումը, կամաւոր ծառայած է Սան Ֆրանսիսքոյի Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ, ամէն օր մինչեւ կէսօր կատարելով հաշուապահութիւնն ու գրասենեկային այլ աշխատանքներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Մոսկուայի Հայկական Տրամաթիքական Թատերախումբ

**Մոսկուայի հայկական տրամաթիքական Թատերախումբ** հիմնադրուած է Դեկտեմբեր 1918-ին։ Հիմնադիրներն են Վահան Տէրեանը, Պօղոս Մակինցեանը, Աշոտ Յովհաննէսեանը, Կարէն Միքայէլեանը եւ Սուրէն Խաչատուրեանը, որ կը նշանակուի թատերախումբի ղեկավար։ Թատերախումբին  դասաւանդած են Եուգենի Վախթանգովը, որ առողջական խնդիրներու պատճառով աշխատած է միայն երկու ամիս (մինչեւ 1919 թ. ամառ), Վալերի Բրիւսովը, Յոսէփ Օրբելին, Նիկողայոս Մառը, Ալեքսէյ Ջիվելեգովը (Ջիւելեգեան), Գէորգի Եակուլովը, Յակոբ Կիւրճեանը, Կոնստանդին Ստանիսլաւսկին, Սերաֆիմա Բիրմանը,Ալեքսանտր Գէյրոտը, Գէորգի Բուրջալովը։ Դասընթացքները տեղի ունեցած են նախ հայկական գործերու կոմիսարիատի շէնքին մէջ, ապա՝ Լազարեան ճեմարանի մէջ։

Թատերախումբի մէջ սորվելու համար ՌԽՖՍՀ Լուսժողկոմատը 1921 թ.-ին Անդրկովկաս  կ'ուղարկէ յանձնաժողով մը՝ Սուրէն Խաչատրեանի գլխաւորութեամբ, որ երիտասարդներ պիտի ընտրէր թատերախումբին մէջ ուսանելու համար։ Թիֆլիսի մէջ ընդունելութեան քննութիւններու յանձնաժողովի նախագահը Յովհաննէս Թումանեանն էր, իսկ յանձնաժողովի անդամները՝ Դերենիկ Դեմիրճեանը, Արուս Ոսկանեանը եւ Օլգա Մայսուրեանը։ Յանձնաժողովը Երեւան կը ժամանէ 1921 թ. ամռան եւ երիտասարդներ կ'ընտրէ այդ ժամանակ Երեւանի մէջ հանդէս եկող Թիֆլիսի Ստեփան Շահումեանի անուան թատրոնի ներկայացումներէն։ Թատերախումբ կ'ընդունուին  23 երիտասարդ։ Մոսկուա մեկնող խումբի ղեկավար կը նշանակուի Ստեփան Քափանակեանը, որ կը դառնայ նաեւ թատերախումբի ուսումնական մասի վարիչը։ Յետագային՝ 1923 թ.-ին, Հայաստանէն թատերախումբ կ'ընդունուին նաեւ Թադէւոս Սարեանը, Կարօ Ալվարեանը, Արտաշէս Հայ-Արտեանը եւ այլն։

Սուրէն Խաչատուրեանի հիւանդութեան պատճառով թատերախումբի ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ Ռուբէն Սիմոնովը։

1924 թ.-ին թատերախումբը հիւրախաղերով կը ժամանէ Երեւան եւ մեծ յաջողութիւններ կ'ունենայ, այնուհետեւ կը վերադառնայ Մոսկուա, իր հետ տանելով ութ նոր ուսանողներ՝Վարդան Աճէմեան, Բաբգէն Գաբրիէլեան, Աշոտ Ներսիսեան, Գեղամ Աֆրիկեան, Արտաշէս Արեւշատեան եւ այլն։ Մոսկուա վերադառնալով՝ 20 Ապրիլ 1925-ին.  Կը բեմադրեն «Պեպօ» ներկայացումը, որուն հետ ալ կ'աւարտի առաջին թատերախումբի գործունէութիւնը։ Անոր սաներէն Արմէն Գուլակեանը, Վարդան Աճէմեանը, Սուրէն Քոչարեանը, Սարգիս Աբովեանը,Վաւիկ Վարդանեանը, Մուրատ Կոստանեանը, Վարդուշ Ստեփանեանը եւ ուրիշներ կը վերադառնան Անդրկովկաս եւ աշխատանքի կ'անցնին տարբեր թատրոններու մէջ։

1926 թ.-ի վերջերը Ռուբէն Սիմոնովը Մոսկուայի մէջ կը հիմնադրէ թատերական երկրորդ թատերախումբ։ Նախկին սաներուն կը միանան Երեւանէն եւ Թիֆլիսէն ժամանած երիտասարդները։ Մայիս 1928-ին  Թադէւոս Սարեանի ղեկավարութեամբ փոքրիկ  խումբի մը հետ կը ժամանէ Հայաստան եւ ներկայացումներով հանդէս կու գայ Երեւանի եւ ուրիշ քաղաքներու մէջ։ Այդ ժամանակ ալ Հայաստանի Լուսժողկոմատը կ'որոշէ թատերախումբի խումբին հիման վրայ ստեղծել Լենինականի երկրորդ պետթատրոնը։

## Թատերախումբի բեմադրած ներկայացումները
* Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպօ»ն
* Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկաններ»ը
* Միգել դը Սերուանթէսի «Սալամանկայի քարանձաւը»
* Հրանդ Մաթեւոսեանի «Երկու շաղակրատներ»ը
* Միքայէլ Մանուէլեանի «Հէքիաթ»ը

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թատրոն
Մոսկուայի հայկական տպագրութիւն

**Մոսկուայի Հայկական Տպագրութիւն**, 1819-ին, Մոսկուայի մէջ, ֆրանսացի Օկիւսթ Սեմենի տպարանին մէջ հրատարակուեցաւ առաջին հայերէն գիրքը՝ Սերովբէ Վարդապետին «Ծաղիկ Գիտութեանց» հանրագիտական բառարանը։ Յետագայ տասը տարիներուն ընթացքին ան հրատարակեց Հ․ Ալամդարեանին՝ «Համառօտ Բառարան Ի Ռուսաց Լեզուէ Ի Հայ» (1821), Լազարեան Ճեմարանի սաներուն ստեղծագործութիւններուն «Մուգայք Արարատեան» ժողովածուն (1829), Ալ․ Խուդաբաշեանի Մոսկուայի Հայկական տպագրութեան հրատարակութիւններէն «Բառարան Ի Հայկական Լեզուէ Ի Ռուսաց Բարբառ»-ը (հ․ 1—2, 1838) եւ շարք մը դասագիրքեր։

Բոլոր հրատարակութիւններուն վրայ տպարանատիրոջ անունը յիշուած է, որպէս Օկոսա Սեմենեանց կամ Օկոսաեան Սեմեն։ Յետագային Օ․ Սեմենի հայերէն տառերը փոխանցուած են Վլատիմիր Տոթիէին, որու հայերէն հրատարակութիւններէն են՝ «Ծաղկաքաղ Յառակացն Քռիլովի, Տմիթրինի Ա․ Խեմնիցերի» (1849), Մ․ Էմինի «Վեպք Հնոյն Հայաստանի» (1850), Ս․ Նազարեանի «Ցաղագս Փորձնական Հոգեբանութեան․․․» (1851) եւ «Առաջին Հոգեղէն Կերակուր․․․» (1853), Գ․ Ախվերդեանի յայտնաբերած Սայեաթ-Նովայի տաղերը (1852), Ոսկան Երեւանցիի աշխատասիրութեամբ գուսաններ Ազբար-Ադամի, Նիրանիի, Շիրինի, Սեյյադի երգերը (1855—1859), Ստ․ Օրբելեանի «Պատմութիւն Ի Վերայծագման Տոհմին Օրբելեանց․․․» (1858), Մ․ Մսերեանի «Պատմութիւն Կաթողիկոսաց Էջմիածնի»-ն (1876)։ Մոսկուայի մէջ առաջին Հայկական տպարանը 1829—1860 թուականներու վերջերը գոյատեւած Լազարեան Ճեմարանի ապարանն է։ 19-րդ դարու 60-ական թուականներէն սկսեալ, Մոսկուայի մէջ հայերէն գիրքեր տպագրուեցան Մոսկուայի Համալսարանի, Կատկովի եւ ընկ՝․ Կուդրեավցեւի, Օ․ Հերբեկի, Ե․ Գուդվիլդովիչի, է․ Բարֆինեհթի, Վ․ Գատցուկի եւ այլ տպարաններու մէջ։ 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարու առաջին տասնամեակին Մոսկուայի հայկական ամենամեծ տպարանը Մկրտիչ Բարխուդարեանինն էր (վերջին շրջանին տպարանը ղեկավարեց անոր այրին՝ Քրիստինէ Բարխուդարեանը)։ Այս տպարանի հրատարակութիւնները կը հասնին շուրջ 150 անուններու։ Անոնցմէ են Յ․ Թումանեանի, Ալ․ Ծատուրեանի բանաստեղծութիւններու ժողովածուները, գրական-բանասիրական ծանրակշիռ գործեր,«Հիւսիսափայլ»-ը, «Ճռաքաղ»-ը, «Համբաւաբեր Ռուսիո»-ն եւ այլն։ Նշանաւոր էին նաեւ Ե․ Աւետիքեանի եւ Կ․ Մուրադեանցի տպարանները։

20-ականներու սկիզբի տարիներուն, բեղումնաւոր էր Հայկական գործերու կոմիսարիատի տպարանը, ուր հրատարակուած են «Կարմիր Դրոշակ» թերթը, Վ․ Ի․ Լենինի «Պետութիւն եւ Յեղափոխութիւն» գործը՝ Վ․ Տէրեանի թարգմանութեամբ (1920) եւ այլ գիրքեր։

Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Մովսէս Խորենացիի Յուշարձան (Երեւան)

**Մովսէս Խորենացիի Յուշարձանը**, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակի, տեղադրուած է 1965-ին։ Կ՝ընդգրկէ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ ցանկերուն վրայ։

## Հեղինակ
Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Երեմ Վարդանեան։

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտէն, բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի աջ առաջին արձանն է։

## Պատմութիւն
Հայ պատմագրութեան հայր Մովսէս Խորենացիի յուշարձանը տեղադրուած է 1965 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Matenadaran (9).JPG|Մովսէս Խորենացի յուշարձանը Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի աջ առաջինն է
Պատկեր:Movses Khorenatsi (1).jpg|Մովսէս Խորենացիի յուշարձան. տեսք ներսէն
Պատկեր:Movses Khorenatsi (2).JPG|Մովսէս Խորենացիի յուշարձան. պատուանդանի գրութիւնը


## Արտաքին յղումներ
* Յուշարձաններու տեղեկատուական շտեմարան

Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Երեմ Վարդանյանի քանդակներ
Մորա Լա Նովա

ձախից|մինի|Մարա Լա Նովա․ դիրքը
**Մարա Լա Նովա** (, , ն )- քաղաքապետարան եւ բնակութեան վայր Սպանիայի մէջ՝ Տարրագոնա շրջանին մէջ՝ Քաթալունիա ինքնավար շրջան։ Քաղաքապետարանը կը գտնուի Ռիբեր-Դ՛Էբր մարզին մէջ։ Տարածքը կը կազմէ 15,9 քմ2։ Բնակչութիւնը 3 238 մարդ՝ 2010 թուականի տուեալներով։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Página web del Ayuntamiento
* Información de la Generalitat de Catalunya 
* Información del Institut d'Estadística de Catalunya
Վլատիմիր Մովսիսեան

**Վլատիմիր Մովսիսեան** (), ՀԽՍՀ կուսակցական եւ պետական աշխատող, Հայաստանի Հանրապետութեան պետական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Շէնաւան գիւղը։ Եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան անտառներու վերականգնման եւ զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրէն, Հայաստանի Համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի առաջին քարտուղար, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Հայաստանի նախարարաց խորհուրդի նախագահի առաջին տեղակալ, Խորհրդային Միութեան համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի քաղաքական գրասենեակի անդամ, գիւղատնտեսական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսէօր։

## Կրթութիւն
*1958 թուականին աւարտած է Երեւանի անասնաբուծական-անասնաբուժական հիմնարկը։
*1969 թուականին աւարտած է Մոսկուայի բարձրագոյն կուսակցական դպրոցը։

## Քաղաքական գործունէութիւն
*ԽՄԿԿ անդամ 1960 թուականէն։ 
*1969-1973՝ ՀԿԿ Արտաշատի շրջանային կոնիտէի առաջին քարտուղար,
*1973-1974՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան կեդրոնական կոմիտէի գիւղատնտեսութեան բաժինի վարիչի տեղակալ։ 
*1974-1975՝ ՀԿԿ Ստեփանաւանի շրջանային կոնիտէի քարտուղար։
*1975-1978՝ ՀԿԿ Կեդրոնական Կոնիտէի գիւղատնտեսութեան բաժինի վարիչ։
*1990-ի՝ Ապրիլ - Հոկտեմբեր ամիսներուն՝ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան կեդրոնական կոմիտէի առաջին քարտուղար։
*ՀԽՍՀ 8-10-րդ գումարումներու Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր։ 
*2012 թուականի ՀՀ ԱԺ ընտրութիւններուն առաջադրուած է ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գիւղատնտեսներ
Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Ստորոգութիւն:5 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Շէնաւան ծնածներ
Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Պատուոյ շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Մորիկ

**Մորիկ** (, ) () բիւզանդական կայսր 582-602: Մորիկը Բիւզանդիայի ամենափառաւոր կայսրերէն էր։ Ան, օգտուելով Պարսկաստանի մէջ տիրող խառնակ իրավիճակէն, կ'ամրապնդէ Բիւզանդիոյ դիրքերը արեւելքէն:

Ըստ միջնադարեան հայ մատենագիրներուն (Շապուհ Բագրատունի, Ստեփանոս Տարօնեցի, եւ Կիրակոս Գանձակեցի) ան ծագումով հայ է, ընտանիքը Օշական գիւղէն է, սակայն որոշ նորագոյն ուսումնասիրողներ

կը ժխտեն անոր հայ ըլլալը: Ըստ բիւզանդական պատմիչ Եւակրի Մորիկը Փոքր Հայքի Արփսուս քաղաքէն է:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Բիւզանդական քաղաքականութիւնը Հայաստանի մէջ Մորիկ կայսեր օրօք 

Ստորոգութիւն:Անձինք մետաղադրամներու վրայ
Ստորոգութիւն:Հայազգի բիւզանդական կայսրեր
Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի մահեր