open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կանանց Նկատմամբ Բռնութեան Վերացման Միջազգային Օր

**Կանանց նկատմամբ բռնութեան վերացման միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի պաշտօնական այլ լեզուներով․ անգլ.՝ International Day for the Elimination of Violence against Women, արաբ․՝ اليوم الدولي للقضاء على العنف ضد المرأة‎‎, սպ.՝ Dia Internacional de la Eliminacion de la Violencia contra la Mujer, չինարէն՝ 消除对妇女的暴力行为国际日, ֆր.՝ la Journée internationale pour l'élimination de la violence à l'égard des femmes, ռուս.՝ Международный день борьбы за ликвидацию насилия в отношении женщин), նպատակ ունի ուշադրութեան հրաւիրել մոլորակի բոլոր երկիրներուն մէջ կանանց նկատմամբ բռնութեան խնդրին։ Կը նշուի ամէն տարի 25 նոյեմբերին։

## Պատմութիւն
Կանանց նկատմամբ բռնութեան վերացման միջազգային օրը սահմանուած է ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ժողովի կողմէց 2000 թուականին (թիւ A/RES/54/134 բանաձեւ)։ Ամսաթիւն ընտրուած է ի յիշատակ Միրաբալ քոյրերու, որոնք սպանուածլ են Տոմինիքեան Հանրապետութեան մէջ 25 Նոյեմբեր 1960-ին։ Գլխաւոր ժողովին իր բանաձեւին մէջ կառավարութիւններուն, ՄԱԿ-ի գործակալութիւններուն, միջազգային եւ ոչ կառավարական կազմակերպութիւններուն հրաւիրած է միջոցառումներ կազմակերպել այս օրը՝ հասարակութեան ուշադրութիւնը կանանց նկատմամբ բռնութեան խնդրի վրայ հրաւիրելու համար։ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը իր ուղերձներուն մէջ 2004-2005 թուականներուն կ՚ըսէ, որ կանանց նկատմամբ բռնութիւնը չափազանց տարածուած է, բնորոշ է բոլոր մշակոյթներուն մէջ եւ կ՚ազդէ կանանց վրայ՝ անկախ անոնց ռասայէն, եկամուտէն կամ ծագումէն։ Կանայք բռնութեան կ՚ենթարկուին իրաւական ոլորտին եւ առօրեայ կեանքոին մէջ։ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը կը նշէ, որ 2005 թուականի Համաշխարհային գագաթնաժողովին «առաջնորդները պարտաւորուած են կրկնապատկել ջանքերը՝ վերացնելու կանանց եւ աղջիկներու նկատմամբ բռնութեան բոլոր ձեւերը»։

## Թիւ A/RES/54/134 որոշման մէջ նշուած փաստաթղթերի վերաբերեալ յօդուածներ

* Մարդու իրաւունքներու համընդհանուր հռչակագիր
* Տնտեսական, սոցիալական եւ մշակութային իրաւունքներու մասին միջազգային դաշնագիր
* Քաղաքացիական եւ քաղաքական իրաւունքներու մասին միջազգային դաշնագիր
* Կանանց նկատմամբ խտրականութեան բոլոր ձեւերու վերացման մասին համագումար
* Խոշտանգումներու եւ այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատուութիւնը նուաստացնող վերաբերմունքի կամ պատիժի դէմ համագումար։

## Շարք մը միջազգային փաստաթուղթեր, որոնք նշուած են թիւ A/RES/54/134 բանաձեւին մէջ

* Հռչակագիր կանանց նկատմամբ բռնութեան վերացման մասին, 1993 թուական։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լեզուներու կաղապարներ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Կանայք
Ստորոգութիւն:Կանանց իրաւունքներ
Ստորոգութիւն:Ընտանեկան բռնութիւն
Ստորոգութիւն:Բռնութիւն կանանց նկատմամբ
Թանահատի վանք (Վերնաշէն)

մինի|Թանահատի վանք (Վերնաշէն)

**Թանահատի վանք,** վաղ միջնադարեան եկեղեցական համալիր Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Վերնաշէն գիւղէն շուրջ 7 քմ. հարաւ-արեւելք։ Պատմիչները կը յիշատակեն անոր մասին 8-րդ դարէն։ Թանահատի վանքը գործած է մինչեւ ուշ միջնադար եւ ներկայիս լաւ վիճակի մէջ է։

## Նկարագրութիւն
մինի|ձախից|Թանահատ - բարձրաքանդակ եւ վիմագրութիւն
Ըստ պատմիչ Ստեփանոս արքեպիսկոպոս Օրբելեանի, 735 թուականին Թանադէ վանքին մէջ ամփոփուած է Ստեփանոս Սիւնեցիի դին եւ գերեզմանին վրայ փոքրիկ մատուռ կառուցուած է։ 1273–1279 թուականներուն մատուռին տեղ, Պռոշ իշխանի եւ անոր ընտանիքին հովանաւորութեամբ, շրջակայքի բնակիչներու ուժերով մուգ կապտաւուն պազալտի սրբատաշ քարերով կառուցուած է ներքուստ խաչաձեւ, չորս անկիւններուն աւանդատուներով (արեւելեան կողմինները՝ երկյարկ), արտաքուստ ուղղանկիւն, գմբեթաւոր յօրինուածքով Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին։

մինի|ձախից|Գմբեթի բարձրաքանդակները|292x292փքս
Գմբեթի հովանոցաձեւ վեղարով բազմանիստ թմբուկը զարդարուած է բարձրաքանդակներով, հարաւային լուսամուտէն վեր Պռոշեաններու զինանշանն է՝ թեւատարած արծիւ, մագիլներուն՝ խոյ, վեղարի տակ՝ եզի գլուխ, ցուլի վրայ յարձակուող առիւծ, թռչուն, հարաւային պատին՝ արեւի ժամացոյցի վրայ քանդակուած են գաւաթէն ջուր խմող երկու սիրամարգ, անոնցմէ ձախ՝ թռչունը ձագի հետ է։ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ հիւսիսէն կից է 13-րդ դարու, սրբատաշ պազալտէ միանաւ Սուրբ Նշան կամ Վարագայ Սուրբ Նշան կոչուող եկեղեցին (հաւանաբար, որոշ ժամանակ այստեղ պահուած է Վարագավանքի հռչակաւոր սուրբ Նշանը)։ Անոր արեւմտեան մուտքի ճակատակալ քարին քանդակուած է Պռոշեան իշխանական տոհմէն երիտասարդ հեծեալ, որ նիզակը խրած է առիւծի երախը, իսկ անոնցմէ վեր տարբեր թռչուններ պատկերուած են։ Թանադէ վանքի քանդակները միջնադարեան հայկական աշխարհիկ պատկերաքանդակներու արժէքաւոր նմուշներ են։

Թանադէ վանքը 14-րդ դարուն ստացած է բազմաթիւ նուիրատուութիւններ՝ հողամասեր, այգիներ, դրամ։ 1335 թուականին Հայրուտը վանքին մէջ «աղօթանոց» կառուցած է։ Թանադէ վանքին շուրջը կան 13-16-րդ դարերու խաչքարեր եւ տապանաքարեր։ 1971 թուականին Թանադէ վանքին տարածքը պեղուած է, բացուած են վանքի գաւիթի, հարաւային կողմին մէջ՝ խոշոր միանաւ եկեղեցւոյ եւ անոր գաւիթի ու աշխարհիկ շինութիւններու հիմքեր (կ'ենթադրուի, որ այս շէնքերուն մէջ գործած է Գլաձորի համալսարանը)։ 1984 թուականին նորոգուած են Սուրբ Ստեփանոս եւ Սուրբ Նշան եկեղեցիները, եւ Թանադէ վանքի տարածքը բարեկարգուած է։

## Պատկերասրահ

File:Tanahat Monastery-1.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-2.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-3.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-4.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-5.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-6.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-7.jpg|thumb|
File:Tanahat Monastery-8.jpg|thumb|
File:Թանահատի Վանք 03.JPG|thumb|
File:Թանահատի_վանք_24.jpg|thumb|


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ահա եւ Թանահատի վանքը՝ խոնարհուած գեղեցկուհին, փշրուած ոսկէ թագը, որ կարծես Աղօթարանի գագաթէն ինկած է ու փշրուած:
Ճախրուղի

մինի|Ճախրուղի Պանդա այգիին մէջ, Ռոզա Խուտոր լեռնային հանգստավայրին մէջ

**Ճախրուղի**, վայրէջք պողպատեայ մալուխներով՝ ձգողական ուժերու կիրարկումով, յատուկ սարքի օգնութեամբ, ուր կ'օգտագործուին աղիւսներ։ Ճախրուղիով կը զբաղին որպէս արկած, զուարճանք կամ ատրենալին ստանալու համար։

## Նկարագրութիւն
Մալուխներէ կամ պարաններէ կազմուած, երկու կէտերու միջեւ  տեղադրուած նման սարքերը մարդկութեան յայտնի էին վաղ ժամանակներէն։ Անոնք յաճախ օգտագործուած են մարդոց եւ բեռներու տեղափոխումի համար՝ անդունդի, գետերու ինչպէս նաեւ անանցանելի տարածքներու (հեռաւոր Չինաստանի շրջաններուն, Կոստա Ռիկայի արեւադարձային անտառներուն եւ Աւստրալիոյ քիչ բնակուած շրջաններուն) վրայով։

Նման սարքեր եւ յարմարութիւններ տարբեր երկիրներու մէջ ունէին տարբեր անուններ՝ Ալպերի մէջ կ'անուանէին դիռոլեան անցում (անգլերէն՝ Tyrolean crossing, Tyrolean traverse), այլ տեղերու մէջ «թռչող աղուէս» (անգլ. Flying fox) կամ «ուժեղ հակում» (անգլ. inclined strong)։ Հերպըրտ Ուէլսի 1897 թուականի «Անտեսանելի Մարդը» վէպին մէջ յիշուած է ուժեղ հակում, որպէս Հոգիներու օրուայ հատուած։

## Աշխարհի ամենաերկար ճախրուղիները
*2012 թուականին Նեպալի ճախրուղին (ZipFlyer)-ը (կը կառավարուի HighGround Adventures-ի կողմէ) եղած է աշխարհի ամենաթեք ճախրուղին (առաւելագոյնը 56% թեքութեամբ)։ Այժմ կը զբաղեցնէ 2-րդ տեղը, բայց կը շարունակէ մնալ ամենաբարձրը աշխարհի մէջ (650 մ.)։
*2015 թուականի ամենաերկար ճախրուղին եղած էր Մեքսիքայի «Parque de Aventura Barrancas del Cobre»-ը։ Ան ունի 2545 մ. երկարութիւն։
*19 Սեպտեմբեր 2015 թուականին աշխարհի ամենաթեք ճախրուղին բացուած է Լաթւալիցա Պրատով Գորիեշին մէջ Սլովակիայի Պլոտիկայի թռչող բլուրին վրայ։ Անոր երկարութիւնը 566 մեթր է, իսկ բարձրութիւնը՝ 202 մեթր։ Ան ունի շուրջ 38.33% եւ առաւելագոյնը՝ 58.6% թեքութիւն։ 
*2017 թուականին Հայաստանի «Yell Extreme Park»-ի մէջ բացուած է աշխարհի ամենաերկար ճախրուղին։ Ան ունի 2680 մեթր երկարութիւն եւ 200-300 մեթր բարձրութիւն, թռիչքի տեւողութիւնը 3 րոպէ է, որուն ընթացքին կարելի է զարգացնել 120 քմ./ժ. արագութիւն ։

մինի|Ճախրուղի (Զիփլայն)
## Հետաքրքրական փաստեր
Եւրոպայի ամենաերկար ճախրուղին ունի ընդամէնը 1600 մեթր երկարութիւն։

## Ծանօթագրութիւններ
Երեւանի Ճախրուղի (Երեւան Զիփլայն Էյրլայնս)

մինի|աջից|Երեւանի ճախրուղի (Երեւան Զիփլայն Էյրլայնս)
**Երեւանի ճախրուղի (Երեւան Զիփլայն Էյրլայնս)** (), ճախրուղի Երեւանի մէջ, կառուցուած  է 2017 թուականին, գործածութեան դրուած է՝ 4 Յունուար 2018-ին։ 

## Նկարագրութիւն
Ճախրուղին կառուցուած է Քաղաքապետարան-մասնաւոր հատուած համագործակցութեամբ, «ԱլտերԷքօ» ընկերութեան կողմէ՝ Երեւանի «Արաբկիր» զբօսայգիին մէջ։ Ճախրուղին ամենաերկարն է տարածաշրջանին մէջ։ Ունի 2 թռիչքուղի՝ Արաբկիր վարչական շրջանէն Աջափնեակ վարչական շրջան եւ Աջափնեակ վարչական շրջանէն Արաբկիրի վարչական շրջան։ Առաջին ուղիին երկարութիւնը շուրջ 870 մեթր Է, բարձրութիւնը՝ սկիզբի մասը 123 մեթր է, կամուրջի տակէն անցնելով՝ 87-90 մեթր։ Երկրորդ թռիչքուղին աւելի կարճ է՝ երկարութիւնը 650 մեթր Է, բարձրութիւնը՝ 60 մ.։ Այս ճախրուղիով մարդը կրնայ զարգացնել մինչեւ  120-140 քմ./ժ. արագութիւն։ Երեւան Զիփլայն Էյրլայնսի թռիչքուղին միակն է աշխարհի մէջ, որ կ'անցնի կամուրջի տակէն ։

Երեւանի ճախրուղիով թռիչքը տեղի կ'ունենայ Հրազդանի կիրճին վրայով,որուն ժամանակ կը բացուին քաղաքի անմոռանալի տեսարաններ:

## Անձնակազմ
* Ժիրայր Մուշեղեան - հիմնադիր, գործադիր տնօրէն
* Միշա Եուրտաեւ - համահիմնադիր 

## Պատկերասրահ

Yerevan ZipLine Airlines 9.jpg|Երեւան Զիփլայն Էյրլայնսի ճոպանը
Yerevan ZipLine Airlines 17.jpg|Ճոպանը պահող մեքանիզմը
Yerevan ZipLine Airlines 13.jpg|Երեւան Զիփլայն Էյրլայնսի առաջին ուղիի թռիչքին հարթակը
Yerevan ZipLine Airlines 6.jpg|Երեւան Զիփլայն Էյրլայնսի երկրորդ ուղիի մեքանիզմը
Yerevan ZipLine Airlines 3.jpg|Երեւան Զիփլայն Էյրլայնսի երկրորդ կայանէն բացուող տեսարանը


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Երեւան Զիփլայն Էյրլայնս / Yerevan ZipLine Airlines 
* Շուտով Շահագործումի կը յանձնուի «Արաբկիր» զբօսայգիի Զիփլայնը, որ ամենաերկարն է Տարածաշրջանին մէջ
* Երեւանի մէջ կը գործարկուի տարածաշրջանի ամենաերկար զիփլայնը
Սիւլէյման էֆենտի

**Սիւլէյման էֆենտի** վէպ, յայտնի գրագէտ, գրաքննադատ, ուսուցիչ եւ մանկավարժ Յակոբ Օշական-ի գրիչով։ 

Արեւմտահայ նշանաւոր գրագէտ, գրաքննադատ, ուսուցիչ եւ մանկավարժ Յակոբ Օշական իր այս վէպը բաժնած է չորս գլխաւոր մասերու։ Գլխաւոր հերոսը այն անձն է, որուն անունով ան խորագրած է վէպը։ Իր բաժնած մասերուն մէջ ան մանրամասնօրէն կը ներկայացնէ ո՛չ միայն Սիւլէյման էֆենտին, այլ նաեւ անոր ծնողքը։ 

Սիւլէյման էֆենտին թուրք երիտասարդ մը, որուն տրուած վճիռը հարիւր մէկ տարի բանտարկութեան էր, իսկ պատճառը՝ իր կնոջ եւ հօր սպանութիւնը նոյն դանակով, նոյն վայրկեանին։ Սակայն ան մեծ սխալ գործած էր ինքզինք ալ չսպաննելով։ Ան մերժած էր հօրը տիտղոսը կցել իր անունին եւ ստացած էր իր մօր մականունը՝ ետին ձգելով ու արհամարհելով իր հօր անսահման կալուածները։ Հայրը, որ հարազատ դժոխքի վերածած էր իր մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը, զայն նետած էր գիշերօթիկ՝ վախնալով, որ նոր աճող իր որդին կրնայ հրապուրել անոր անհաշուելի ու անպաշտօն կինը։ 

Իւրաքանչիւր մասի մէջ Օշական կը ներկայացնէ կերպար մը՝ միշտ տիրական ներկայութեամբ Սիւլէյման էֆենտիի անարդար եւ դաժան հօր, որ տարբեր ձեւերով կ՛ոտնակոխէ մարդոց արժանապատուութիւնը՝ իր կնոջ, զաւակին եւ այն կիներուն, որոնց կը ստիպէ իր սիրեկանները դառնալ։  

Օշական կը ներկայացնէ նաեւ տուեալ ժամանակաշրջանի դպրոցներուն վիճակը։ Հոն կը ծանօթանանք նաեւ բանտարկեալի ահաւոր կացութեան, ապրած արհաւիրքներուն։ 

«Սիւլէյման էֆենտի»-ի մէջ դէպքերը դանդաղ կ՛ընթանան, շեշտը կը դրուի մարդոց հոգիի մանրամասն վերլուծումին վրայ։ Ոճը օշականեան է, ինչ որ կ՛ենթադրէ աւելի ուշադիր եւ կեդրոնացած ընթերցում։3

## Արտաքին յղումներ

* Ամբողջական գործը Երեւանի Ամերիկեան Համալսարանի «Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան»-ին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Կարմիր ժամուց (վիպակ)

Կարմիր ժամուց վիպակ։ Գրող, գրական քննադատ, հրապարակախօս եւ խմբագիր՝ Արփիար Արփիարեանի գրիչով։

## Նշանակութիւն
1901-ին գրուած եւ 1903-ին առաջին անգամ լոյս տեսած իր «Կարմիր ժամուց» գործով` Արփիարեան մեր սերունդներուն կտակեց 19-րդ դարավերջին հայ ժողովուրդին ապրած ազգային-քաղաքական երկունքը յաւերժացնող  ստեղծագործութիւն մը:

## Բովանդակութիւն
Գիրքը կը ներկայացնէ պահպանողական եւ յեղափոխական երկու հակադիր հոսանքները։ Առաջին հոսանքին ներկայացուցիչն է Հայրապետ Էֆենտին, որ դէմ էր բոլոր յեղափոխական շարժումներուն։ Ան բախում կ՛ունենայ յեղափոխական հոսանքի ներկայացուցիչ Տէր Յուսիկ քահանային հետ։ Վերջինը եկեղեցւոյ մէջ բարձրաձայն կ՛երգէ. «Ազատութիւն եղբարց մերոց գերելոց» մաղթանքը՝ պատճառ դառնալով, որ ժողովուրդը սրտի խորերէն ժայթքեցնէ «ամէն»-ը, որ կը փոթորկի տաճարին մէջ։ Էֆենտին չափազանց կը նեղանայ այս պատահարէն, որովհետեւ, ըստ իրեն, կարելի չէ «ազատութեան» մասին խօսիլ Օրթագիւղի մէջ։ Սակայն Հայրապետ Էֆենտիին փորձերը կը ձախողին։

Այս դէպքերէն տարիներ ետք, կը ձերբակալուի Տէր Յուսիկ եւ բերդաքաղաք կը ղրկուի։ Կը ձերբակալուի նաեւ Հայրապետ էֆենտին, ինչ որ շատ գէշ կ՛ազդէ իր վրայ, եւ ան կը փոխէ իր մտայնութիւնը թրքական «բարեացակամութիւնը» ճաշակելէ ետք։ Ազատ արձակուած կ՛ըլլայ նաեւ Տէր Յուսիկ՝ տեղապահ սրբազանին բարեխօսութեամբ։ Երկու հակառակ մտածուներու տէր անձերը կրկին կը հանդիպին վիպակին վերջաւորութեան, սակայն այս անգամ՝ նոյնացած մտածումով։ Հայրապետ էֆենտին Տէր Յուսիկին քսակ մը ոսկի կը նուիրէ՝ գիւղին վարօդ եւ հրացան գնելու համար, եւ այս կ՛ըլլայ անոր «կարմիր ժամուցը»։

## Ծանօթագրութիւններ
Կոստանդին Երզնկացի

**Կոստանդին Երզնկացի** (շուրջ 1250, Երզնկա, ոչ կանուխ քան 1314)։ Տաղերգու, հայ միջնադարեան տաղերգութեան ամէնէն նշանաւոր դէմքերէն մէկը։

Կոստանդին Երզնկացի կը հանդիսանայ սիրոյ եւ բնութեան առաջին երգիչը հայ միջնադարեան գրականութեան մէջ։ Ան հիմը դրաւ անհատական քնարերգութեան, բանաստեղծութեան նիւթ դարձուց անձնական վիշտը, սէրը, միայնակութեան զգացումները, իր միջավայրի մարդիկը։ 

Անոր կենսագրութեան մասին շատ քիչ տեղեկութիւններ կան։ Մանուկ հասակէն ուղարկուած է վանք, կ՛ենթադրուի, որ նախնական կրթութիւնը ստացած է Երզնկայէն ոչ հեռու գտնուող Տիրաշէնի մենաստանին մէջ, որ այն ժամանակ մեծ անուն ունեցող դպրեվանք էր։ Երզնկացիին կրօնաւոր կամ աշխարհական ըլլալու մասին յստակ տեղեկութիւններ չկան։

Դեռ պատանի հասակին՝ իր մէջ զգալով բանաստեղծական շնորհք, ամբողջութեամբ կը նուիրուի տաղերգութեան։ Անոր քերթուածները մեզի հասած են Թավրիզի մէջ կատարուած արտագրութեամբ։ Անոր կը վերագրուին 27 քերթուածներ, որոնցմէ եօթն միայն տարբերակներ ունին, միւսները պահուած են լոկ մէկական օրինակով։ Անոնք հոգեւոր եւ բարոյական բնոյթ ունին։

Երզնկացին հանդիսացաւ առաջինը, որ հաշտեցուց քրիստոնէական հայեցողութիւնն ու աշխարհիկ զգացումները եւ առանց այլաբանութեան, զմայլանքով նկատեց կնոջ գեղեցկութիւնն ու հմայքը։ Ան կը նկատուի իմաստասէր բանաստեղծ, որ գրած է խրատական եւ բարոյախօսական տաղեր։ 

## Արտաքին յղումներ

* Ամբողջական գործը առցանց կարդալու:

## Ծանօթագրութիւններ
Նովելներ (Երուխան)

[alt=Երուխանի «Նովելներ»-ը|մինի|142x142փքս|[Երուխանի «Նովելներ»-ը]]
**Նովելներ** պատմուածներ, հրատարակուած 1946-ին, Երեւան։ Հայ գրող, հրապարակախօս, թարգմանիչ եւ մանկավարժ՝ Երուխանի գրիչով։
[ձախից|մինի|123x123փքս|[Երուխան (Երուանդ Սրմաքէշխանլեան)]]
Երուխանի «Նովելներ» գործը պատմուածներու փունջ մըն է, ուր ան կը պատկեցանէ խոնարհ մարդոց կեանքը՝ կենդանի եւ իւրայատուկ ձեւով։ Գլխաւոր կերպարներն են՝ ձկնորսները, հրշէջները, բեռնակիրները, գաղթականները եւ փողոցը թափառող որբերը, որոնք հանդէս կու գան իրանց պարզութեամբ եւ խեղճութեամբ։ 

Երուխանի «Պապուկը», «Մարկոս աղբօր սէրը», «Ձուկին փոխարէն», «Սայլորդը», «Ձկնորսին սէրը» եւ «Սերինա» պատմուածքներուն մէջ ներկայացուած են տարբեր տեսակի սիրով զգացումներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կ՛ունենայ տարբեր վախճան։ Կարմիր գիծի նման շեշտուած է այ, որ սիրահարուածները միշտ աղքատ դասակարգի կը պատկանին, իսկ սիրահարեալները՝ հարուստ։ 

Այս գիրքով Երուխան կը պատկերէ իր ժամանակաշրջանն ու յատկապէս համեստ դասակարգի ներկայացուցիչները, որոնց կը հակադրուին հարուստ դասակարգի պատկանողները։

## Արտաքին յղումներ
Ամբողջական գործը Ուիքդարանին մէջ․ https://hy.wikisource.org/wiki/%D5%86%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%AC%D5%B6%D5%A5%D6%80_(%D4%B5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AD%D5%A1%D5%B6)

## Ծանօթագրութիւններ
Փոխանունութիւն (Գրականութեան տեսութիւն)

Փոխանունութիւնը այլաբերութեան տեսակներէն մէկն է, որ երկու առարկաներու կամ երեւոյթներու նմանութեան հիման վրայ՝ տուեալ առարկան կամ երեւոյթը կը կոչեն միւսին անունով, բայց կը հասկցուի առաջինը:

Օրինակ, երբ սովորականէն աւելի եռանդոււն տղու մը համար ըսենք. «Տղայ չէ, կրակ է, կրակ», հոս կրակը գործածած կ՚ըլլանք իբրեւ փոխանունութիւն, այսինքն՝ ի դէմս «Կրակ»-ին կը հասկնանք չափազանց եռանդունը: Երբ կ՛ըսուի «Սէրը կ՛այրէ», այրուածքի մասին չէ խօսքը, այլ՝ տաքութեան, հրայրքին։

Փոխանունութիւնը կը կազմուի նաեւ երբ պարունակուողին փոխարէն պարունակողը կը յիշենք: Օրինակ՝ ամբողջ ողջ դաս ասարանը կ'եռար:

Կայ նաեւ փոխանունութեան ուրիշ տեսակ մը, ուր երեւոյթին, առարկային կամ անձին անուններուն փոխարէն՝ կը տրուի անոնց բնորոշ յատկանիշներէն մէկը կամ միւսը։ Օրինակ՝ «Ես կը պաշտեմ հայ գրականութեան Խալխի նոքարը»: Կամ՝ «Ով չէ կարդացած հեթանոս քուրմին «Գրգանք»-ը»: «Ան գոց գիտէ Մեծարենցը»  եւն․․․

Փոխանունութիւնը եւ փոխաբերութիւնը ունին նմանութիւններ, բայց անոնք նոյն բաները չեն: Փոխանունութիւնը կը հասկցուի ուղղակի եւ փոխաբերութեան պէս պէտք չունի «կարծես թէ», «նման», «ըսես» եւ նման օժանդակ արտայայտութիւններու:

## Արտաքին յղումներ
ԼԱԼԻԿ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ «ԳՐԱԲԱՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ»․ https://www.langcom.am/wp-content/uploads/2020/06/Grabari-Bararan-classik-2016.pdf

## Ծանօթագրութիւններ
Կենսաբազմազանութեան Միջազգային Օր

**Կենսաբազմազանութեան միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի միւս պաշտօնական լեզուներով՝ անգլ.՝ International Day for Biological Diversity, արաբ․՝ اليوم الدولي للتنوع البيولوجي‎‎, սպ.՝ Día Internacional de la Diversidad Biológica, չինարէն՝ 生物多样性国际日, ֆր.՝ Journée internationale de la diversité biologique), ամէնամեայ տօն, որ կը նշուի 2001 թուականէն՝ 22 Մայիսին։

## Պատմութիւն
Միջազգային օրը հռչակուած է 1995 թուականին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր Ժողովի յատուկ բանաձեւով (No. A/RES/49/119)՝ հիմք ընդունելով կենսաբանական բազմազանութեան մասին համագումարի կողմերու խորհրդաժողովի յանձնարարականը, որ տեղի ունեցած է 1992 թուականին։ Բանաձեւով օրը նշանակուած է Դեկտեմբերի 29-ին, երբ ուժի մէջ մտած է հռչակագիրը։ Բայց յետագային ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ժողովը կենսաբազմազանութեան միջազգային օրը տեղափոխած է Մայիսի 22-ին՝ համագումարի ստորագրման օրը ( № A/RES/55/201 բանաձեւ)։ Տեղափոխութիւնը, որ եղած է 2000 թուականին հռչակագրի խորհրդաժողովի մասնակիցներու կողմէ, նպատակ ունէր իրադարձութեան նկատմամբ աւելի շատ ուշադրութիւն հրաւիրել։

Պարբերաբար կը հրապարակուին ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի ուղերձները կենսաբազմազանութեան միջազգային օրուայ կապակցութեամբ։ 2005 թուականի ուղերձին մէջ, մասնաւորապէս, կ՚ըսուի, որ կենսաբազմազանութիւնը գործօն է, որու վրայ կը հիմնուի կայուն զարգացումը, եւ որ կ՚ապահովէ հասարակութեան պաշտպանութիւնը անկանխատեսելի ցնցումներու հետեւանքներէն։

## Օրուայ թեմա

* 2021 թուական - «Մենք #ForNature լուծման մասն ենք»
* 2020 թուական - «Մեր լուծումները յանուն բնութեան»
* 2019 թուական - «Մեր Կենսաբազմազանութիւնը, մեր Սնունդը, մեր Առողջութիւնը»
* 2018 թուական - «Կենսաբազմազանութեան ոլորտին մէջ կենսագործունեութեան 25-ամեակի տօնին»
* 2017 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն եւ կայուն զբօսաշրջութիւն»
* 2016 թուական - «Կենսաբազմազանութեան թեմատիկայի արդիականացում, մարդկային կեանքերու եւ անոնց ապրուստի միջոցներու աղբիւրի պահպանում»
* 2015 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն՝ կայուն զարգացման նպատակով»
* 2014 թուական - «Կղզիներու կենսաբազմազանութիւն»
* 2013 թուական - «Ջուր եւ կենսաբազմազանութիւն»
* 2012 թուական - «Ծովերու կենսաբազմազանութիւն»
* 2011 թուական - «Անտառներու կենսաբազմազանութիւն»
* 2010 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն զարգացման եւ աղքատութեան բեռի թեթեւացման համար»
* 2009 թուական - «Զաւթողական օտար տեսակներ»
* 2008 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն եւ գիւղատնտեսութիւն»
* 2007 թուական - «Կլիմայի փոփոխութիւն եւ կենսաբազմազանութիւն»
* 2006 թուական - «Կենսաբազմազանութեան պաշտպանութիւնը չոր վայրերուն մէջ»
* 2005 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն․ կեանքի ապահովագրութիւն մեր փոխուող աշխարհին մէջ»
* 2004 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն․ սնունդ, ջուր եւ առողջութիւն բոլորի համար»
* 2003 թուական - «Կենսաբազմազանութիւն եւ պայքար աղքատութեան դէմ․ կայուն զարգացման մարտահրաւէրներ»
* 2002 թուական - «Նախատեսուած է անտառային կենսաբազմազանութեան համար»

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Միջազգային օրը ՄԱԿ-ի կայքին մէջ
* Միջազգային օրը «Կենսաբանական բազմազանութեան մասին հռչակագրին մէջ» 
* ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարի ուղերձը 2005 թուականի Կենսաբազմազանութեան միջազգային օրուան առթիւ
* Կենսաբազմազանութեան միջազգային օր, 2014
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Կօշիկ

[մինի|Հիւսիսային [Եւրոպա|Եւրոպայի թանգարանի մը մէջ ցուցադրուած շարք մը կօշիկներ, ներառեալ՝ 1700-1960-ականներու ձեւերը]]
**Կօշիկը** հազարաւոր տարիներու պատմութիւն ունեցող մշակութային երեւոյթ մըն է։ Անիկա ոտքի պաշտպանութեան եւ յարմարութեան համար նախատեսուած հագուստի իր մըն է։

Աւանդական կօշիկները կը պատրաստուէին կաշիէ, փայտէ կամ կտաւէ, բայց ժամանակակից արտադրութեան մէջ աւելի եւս կը գործածուին «քաուչուկ»ը, «փլասթիք»ը եւ «նաւթածին» նիւթեր։ 

Ներկայիս, կօշիկի արդիւնաբերութիւնը աշխարհի մէջ կը հասնի տարեկան մօտաւորապէս 200 միլիառ տոլարի։ Սակայն, ըստ ուսումնասիրութիւններու, արտադրուած կօշիկներուն մօտաւորապէս 90%-ը վերջաւորութեան կը նետուի աղբանոց, որովհետեւ անոնց նիւթերը դժուար են բաժնել կամ վերամշակել։

## Պատմութիւն
Հնագիտական պեղումները կը վկայեն, որ ամէնէն հին կօշիկները պատրաստուած են մօտաւորապէս 9000 տարի առաջ։ 

Ամերիկայի Արիզոնա նահանգին մէջ գտածոյ մը կը փաստէ, որ հին ժողովուրդները գործածած են բուսական թելերէ պատրաստուած «սանտալ»ներ։

Միջնադարուն կօշիկները կը սկսին տարբերիլ ըստ դասակարգի։ Բարձր խաւի մարդիկ կը հագնէին թանկարժէք կաշիէ կամ մետաքսով ծածկուած կօշիկներ, իսկ աշխատաւորները կը բաւարարուէին պարզ փայտէ կամ հաստ կաշիէ կօշիկներով։ 
մինի|Մարզական կօշիկներ
ԺԶ.-ԺԷ. դարերուն բարձրակրունկ կօշիկները յառաջացած են նախ իբրեւ արական հագուստի մաս, սակայն հետագային կը դառնան կանացի նորաձեւութեան մաս։

Ժամանակակից կօշիկները կարելի է բաժնել քանի մը խումբերու․

* **Ամէնօրեայ կօշիկներ** – «սանտալներ», «սնիքըրներ», պարզ կաշիէ կօշիկներ։
* **Մասնագիտական կօշիկներ** – մարզական կօշիկներ (ոտնագնդակի, կողովագնդակի, վազքի), լեռնագնացութեան կամ ձմեռնային մարզերու մաշիկներ։
* **Անվտանգութեան կօշիկներ** – պողպատեայ քիթերով կամ հակասայթաքող յատակով կօշիկներ։
* **Նորաձեւութեան կօշիկներ** – բարձրակրունկներ, թանկարժէք նիւթերէ պատրաստուած կօշիկներ։

Կօշիկի արտադրութիւնը այսօր համաշխարհային տնտեսական ճիւղ մըն է, որուն մէջ ներգրաւուած են միլիոնաւոր աշխատողներ։ Չինաստան, Հնդկաստան եւ Վիեթնամ կը գտնուին աշխարհի մեծագոյն արտադրողներու շարքին։

Միաժամանակ, մեծ մտահոգութիւն գոյութիւն ունի բնապահպանական հարցերու շուրջ։ 

Կօշիկներու մեծամասնութիւնը պատրաստուած է նիւթերու համադրութենէ (կաշի, ռետին, սոսինձ, ձեւակերտ), որոնք դժուար են բաժնել եւ վերամշակել։ Ահա թէ ինչու մեծ մասը կը վերջանայ աղբավայրերու մէջ։ Այս խնդիրը յառաջացուցած է նորարարութիւններ՝ կենսաքայքայուող նիւթերու եւ վերամշակման աւելի արդիւնաւոր ձեւերու մշակման ուղղութեամբ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կօշիկներ
Համընդհանուր Ընդունման Հայաստանեան Օր

**Համընդհանուր** **Ընդունման Հայաստանեան Օր՝ UADay.am**. «Համընդհանուր ընդունում» (Universal Acceptance) խորագիրը կրող համաշխարհային շարժման շրջանակին մէջ հայկական ազգային դոմէնային հասցէներու եւ անոնցմով գործարկուող էլեկտրոնային փոստերու միջազգայնացման ուղղութեամբ Հայաստանի մէջ պարբերաբար իրականացուած եւ իրականացուելիք առանձնայատուկ միջոցառում։ Հայաստանի մէջ այդ եւ նմանատիպ միջոցառումներու ծրագրումն ու իրականացումը ստանձնած է «Ինտէրնետ հանրութիւն» հասարակական կազմակերպութիւնը, որ տեղի կ՚ունենայ «Համընդհանուր ընդունում» (Universal Acceptance) համաշխարհային շարժման։ Կազմակերպութիւնը ձեւաւորած է աշխատանքային խումբ, որ արդէն ձեռնամուխ եղած է հայ դոմէնն աշխարհի մէջ ճանաչելի եւ ընդունելի դարձնելու քայլերու իրագործման։

Աշխատանքային խումբը կը մշակէ նաեւ հայատառ էլեկտրոնային հասցէներու՝ *անուն@էլ.փոստ.հայ* համընդհանուր ընդունման տեխնիկական լուծումները։

2023 թուականի 28 Մարտին, երբ աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ առաջին անգամ նշուեցաւ Համընդհանուր ընդունման օրը, Հայաստանը եւս իր մասնակցութիւնը բերաւ այդ միջազգային միջոցառման։

Երեւանի մէջ գումարուեցաւ տարածաշրջանային համաժողով, ուր ներկայացուեցան կատարուած աշխատանքներու արդիւնքները եւ հեռանկարները։ Անոր կազմակերպման աշխատանքներուն, վերոնշեալ ՀԿ-ի հետ մէկտեղ, մասնակցեցան դոմէնային անուններու եւ IP հասցէներու գրանցման ինտէրնետ կորպորացիան՝ ICANN-ը, Ինտէրնետ հասարակութեան Հայաստան հատուածը։ Բանախօսներն էին AMNIC նախագահ Իգոր Մկրտումեանը, «Ինտէրնետ հանրութիւն» ՀԿ-ի խորհուրդի անդամ Վեսմիրա Յարութիւնեանը, AMNIC-ի տեխնիկական ադմինիստրատորի տեղակալ Արամ Վերդեանը, «Ինտէրնետ տեխնոլոգիաներու կենտրոն» ՍՊԸ-ի տնօրէն Քրիստինա Յակոբեանը, AMNIC-ի ադմինիստրատոր Աննա Կարախանեանը, ոլորտի մէջ ճանաչում ու համբաւ վայելող այլ մասնագէտներ։ Անոնք հանգամանօրէն խօսեցան IDN-ի զարգացումը խթանող նախաձեռնութիւններու ու ծրագրերու, IDN-ի ներդրման ու հայատառ էլեկտրոնային հասցէներու (EAI) կիրառման, «Համընդհանուր ճանաչման» գործընթացին մէջ կառավարութեան հետ համագործակցութեան, «Համընդհանուր ճանաչում» շարժման նորութիւններու եւ ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող ու կարեւոր այլ հարցերու մասին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մասնագիտական տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Համաշխարհային Օդերեւութաբանական Օր

**Համաշխարհային օդերեւութաբանական օր**, ամէնամեայ տօն, որ կը նշուի 23 Մարտին՝ սկսած 1961 թուականէն։ Այդ 1950 թուականին Համաշխարհային օդերեւութաբանական կազմակերպութեան կազմաւորման օրն է։

Համաշխարհային օդերեւութաբանական կազմակերպութիւնը իւրաքանչիւր տարի Համաշխարհային օդերեւութաբանական օրը կը նուիրէ որեւէ թեմայի եւ կ՚իրականացնէ համապատասխան քարոզչական միջոցառումներ։

Իր ամէնամեայ ուղերձներուն մէջ Համաշխարհային օդերեւութաբանական կազմակերպութեան գլխաւոր տնօրէնը կը քննարկէ Համաշխարհային օդերեւութաբանական օրուայ թեմատիկան։

## Օրուայ ամէնամեայ թեմատիկայ

* 2020 թուական - «Կլիմայ եւ ջրային ռեսուրսներ»
* 2019 թուական - «Արեւ, Երկիր եւ եղանակ»
* 2018 թուական - «Մենք կը պատրաստուինք եղանակին, հաշուի կ՚առնենք կլիման»
* 2017 թուական - «Ծանօթանալով ամպերուն»
* 2016 թուական - «Աւելի տաք, աւելի չոր, աւելի խոնաւ. Նայեցէք ապագային»
* 2015 թուական - «Կլիմայի մասին գիտելիքները՝ որպէս հիմք կլիմայի գործողութիւններու համար»
* 2014 թուական - «Եղանակ եւ կլիմա. երիտասարդներու ներգրաւուածութիւնը»
* 2013 թուական - «Եղանակային դիտարկումներ կեանքի եւ գոյքի պաշտպանութեան համար»
* 2012 թուական - «Եղանակը, կլիման եւ ջուրը մեր ապագայի շարժիչ ուժն են»
* 2011 թուական - «Կլիման ձեզ համար»
* 2010 թուական - «60 տարի ծառայութիւն ձեր անվտանգութեան եւ բարեկեցութեան համար»
* 2009 թուական - «Եղանակը, կլիման եւ օդը, որմով մէնք կը շնչենք»
* 2008 թուական - «Մոլորակի դիտարկումներ աւելի լաւ ապագայի համար»
* 2007 թուական - «Բեւեռային օդերեւութաբանութիւն․ հասկանալով գլոբալ ազդեցութիւնները»
* 2006 թուական - «Վտանգներու կանխում եւ բնական աղէտներու հետեւանքներու մեղմացում»
* 2005 թուական - «Եղանակ, կլիմա, ջուր եւ կայուն զարգացում»
* 2004 թուական - «Եղանակը, կլիման եւ ջուրը տեղեկատուական դարաշրջանին»
* 2003 թուական - «Մեր ապագայ կլիման»
* 2002 թուական - «Էքստրեմալ օդերեւութաբանական եւ կլիմայական երեւոյթներէն պաշտպանուածութեան բարձրացում»
* 2001 թուական - «Եղանակը, ջուրի եւ կլիման հարակից գործունէութեան կամաւորներն են»

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին հղումներ

* Համաշխարհային օդերեւութաբանական կազմակերպութիւն 
* Համաշխարհային օդերեւութաբանական կազմակերպութեան գլխաւոր քարտուղարի ուղերձը 2008 թուականի Համաշխարհային օդերեւութաբանական օրուան առթիւ
* Օդերեւութաբաններու տօն
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Կլիմայ
Ստորոգութիւն:Տօն օրեր
Ստորոգութիւն:Օդերեւութաբանութիւն
Հաշմանդամներու Իրաւունքներու Համար Պայքարի Միջազգային Օր

**Հաշմանդամներու իրաւունքներու համար պայքարի միջազգային օր,** միջազգային օր, կը նշուի ամէն տարի՝ 5 Մայիսին։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Usaeasterseals1930s.jpg|մինի|250x250փքս

## Պատմութիւն
Այս օրը, 3 Դեկտեմբերին նշուող Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օրուան հետ միասին, նպատակ ունի մարդոց ուշադրութիւնը հրաւիրել հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու իրաւունքներու պաշտպանութեան հետ կապուած խնդիրներու վրայ, քանի որ անոնց աշխատանքի, մատչելի ենթակառուցուածքներու, կրթութեան իրաւունքը շատ հաճախ չեն յարգուիր նոյնիսկ տնտեսապէս զարգացած երկիրներուն մէջ։

«Հաշմանդամներու իրաւունքներու համար պայքարի միջազգային օրուայ» պատմութիւնը կը սկսի 5 Մայիս 1992-էն։ Այդ օրը տասնեօթ երկիրներէ հաշմանդամութիւն ունեցող մարդիկ միաժամանակ անցուցած են հաւասար իրաւունքներու համար պայքարի եւ հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու իրաւունքներու ոտնայարման դէմ պայքարի առաջին համաեւրոպական օրը։ Այդ ժամանակուընէ տարբեր երկիրներու մէջ 5 Մայիսին պարբերաբար տեղի կ՚ունենան նմանատիպ միջոցառումներ։

## Տես նաեւ

* Հաշմանդամութիւն ՈՒնեցող Անձերու Միջազգային Օր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Հաշմանդամութիւն
Ֆիլմի Միջազգային Օր

**Ֆիլմի միջազգային օր**, սինեմադոկրաֆիստներու եւ ամբողջ աշխարհին մէջ ֆիլմերու սիրահարներու տօն։ Տօնը կը նշուի ամէն տարի` 28 Դեկտեմբերին։

## Տօնի պատմութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Cinematographo_Aparelho.jpg|մինի|200x200փքս|Սինեմատոգրաֆ
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lumierebros.jpg|մինի|200x200փքս|Լիւմիեր եղբայրներ
1885 թուականին ֆրանսացի Լուի եւ Օկիւստ Լիւմիերները ստացած են իրենց ստեղծած «Սինեմատոգրաֆ» սարքի արտօնագիր։

Նոյն թուականի 22 Մարտին ֆրանսական ֆօթօարդիւնաբերութեան զարգացման նուիրուած համաժողովին Լիւմիեր եղբայրները մեծ պաստառին հանրութեան կը ներկայացնեն առաջին ֆիլմը՝ «Աշխատաւորներու ելքը գործարանէն»։ Այդ Կրան-Քաֆէի» նկուղին մէջ՝ Գաբուցինոթ պուլվարի վրայ։ Այդ օրն ալ դարձած է «Ֆիլմի միջազգային օրուայ» տօնակատարութեան օրը։

2019 թուականին ՀՀ Ազգային ժողովը 19 Յունիսի նիստին ընդունած է 16 Ապրիլը «Հայ Ֆիլմի օր» սահմանելու մասին օրէնքի նախագիծը եւ «ՀՀ տօներու եւ յիշատակի օրերու մասին» օրէնքը լրացուած է 4․1-րդ յօդուածով՝ «Հայ ՖԻլմի օր` նշւում է Ապրիլի 16-ին»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մասնագիտական տօներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Թուղթ զաւակներուս (Եդուարդ Պօյաճեան)

**Թուղթ զաւակներուս** խրատագիր հայ բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակագիր, քննադատ, խմբագիր եւ ուսուցիչ Եդուարդ Պօյաճեանի գրիչով։ Այս գործը բաց սրտով խօսք մըն է, ուղղուած՝ իր զաւակներուն։ Այս գիրքով ան իր բոլոր կոչումներէն անդին անցնելով կը հանդիսանայ հայր։

Այս գիրքին մէջ Պօյաճեան զաւակներուն առջեւ կը պարզէ աշխարհը՝ իր առաւելութիւններով եւ թերութիւններուն, ինչպէս նաեւ կ՛արծարծէ զանազան հարցեր, կը ներկայացնէ մարդիկը իրենց մտայնութեամբ եւ հոգեբանութեամբ։

Գիրքին սկիզբը կը շեշտէ, որ ինք լոկ հայր մը չէ այս գիրքին մէջ, ոչ ալ զաւակները սովարական մարդիկ են, այլ բոլոր ուրիշներէ կը տարբերին անով, որ ՀԱՅ են՝ հայ ծնողք եւ հայ զաւակ։

Ան խորհուրդ կու տայ չունենալ պզտիկ սէր մը, այլ՝ մեծագոյնը, շքեղագոյնը, աստուածեղէնը, որ մարդը իր գերագոյն որակին հասցնող միակ զօրութիւնն է, ուրկէ կը բխին միւս բոլոր զօրութիւնները։ Պօյաճեան իր զաւակները կը նախապատրաստէ գալիք փուլին, անոնց կ՛ըսէ, որ միշտ պատրաստ ըլլան վէրք ստանալու, չհիմնուելու ժպիտներու վրայ՝ շեշտելով, որ ցաւին դէմ ճակատամարտը պիտի տեւէ ցմահ։ Իսկ որքան ալ հոգին նեղուած ըլլայ, պարտաւոր են չափաւոր ուրախութիւն հայթայթել մարմնին։

Պօյաճեան այս թուղթով միայն իր զաւակները չէ, որ կը խրատէ, այլ ամբողջ սերունդներ կը յորդորէ։ Գիրքը պահած է իր այժմէականութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ
Գեղօն

Գեղօն Պատմողական բնոյթ ունեցող չափածոյ ստեղծագործութիւն, որուն մէջ աւանդական, պատմական կամ այլ թեմայով ստեղծուած դիպաշարը կը զարգանայ հեղինակին յոյզերուն եւ խոհերուն զուգընթաց:

Միջին դարերուն, Ֆրանսայի եւ Իտալիոյ մէջ, գեղօն կը կոչուէին՝ երգի ու պարի ընկերակցութեամբ կատարուող քնարական բանաստեղծութիւնները:

Գեղօնը մեծ մասամբ բաղկացած էր 28 տողերէ եւ ունէր կառուցուածքի որոշ կայուն գիծեր,- երեք ութ տողնոց տուներ, եւ վերջաւորութեան՝ քառեակ մը:

ԺԸ. դարու վերջերուն սկսած՝ գեղօնի թէ՛ բովանդակութիւնը, եւ թէ ձեւը զգալի փոփոխութեան ենթարկուեցան: Սկսան գեղօն կոչել ժողովրդական որեւէ աւանդութեան գեղարուեստական մշակումը, որ ունէր հերոսական, երեւակայական նիւթ եւ քնարական ուժեղ գունաւորում:

Մեր մէջ գեղօն գրած են Վ. Թէքէեան, Յովհ. Թումանեան, Աւ. Իսահակեան, Ե. Չարենց, Գ. Սարեան, Ս. Սահակեան, եւ ուրիշներ:

## Ծանօթագրութիւններ
Հեղարիւնութեան Համաշխարհային Օր

link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8D%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D5%B2:FilePath/%D5%80%D5%A5%D5%B4%D5%B8%D6%86%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%A1%D5%B5%D5%AB_%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D6%85%D6%80.jpg|մինի|'''«Հեմոֆիլիայի օրուան» պատկերանշան'''
**Հեմոֆիլիայի** **(հեղարիւնութիւն)համաշխարհային օր** (անգլ.՝ World Hemophilia Day), միջազգային օր, որ ամբողջ աշխարհին մէջ կը նշուի ամէն տարի՝ 17 Ապրիլին։ «Հեմոֆիլիայի օրը» ոչ աշխատանքային օր չէ, եթէ, ըստ տարուայ, չի համընկնիր հանգստեան օրերուն հետ։

## Պատմութիւն
Առաջին անգամ «Հեմոֆիլիայի համաշխարհային օրը» նշուած է 1989 թուականին։

Միջազգային օրուայ նշելու նախաձեռնութիւնը կը պատկանի երկու յայտնի միջազգային կազմակերպութիւններու՝ «Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեանը» եւ «Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիային» (WFH): Ապրիլի 17-ը որպէս «Հեմոֆիլիայի օր» նշելուհամար կազմակերպիչները ընտրած են ոչ պատահական. այս իւրօրինակ յարգանքի տուրք է Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիայի հիմնադիր Ֆրենք Շնայպելին, որ ծնւած է հայդ օրը։

«Հեմոֆիլիայի համաշխարհային օրը», «Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան» եւ «Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիայի» մտայղացմամբ, նպատակ ունի համաշխարհային հանրութեան, առողջապահութեան ոլորտի քաղաքական գործիչներու, պաշտօնեաներու եւ շարքային բժշկական անձնակազմի ուշադրութիւնը հրաւիրել այն խնդիրներու վրայ, որոնց ամէն օր կը բախուին հեմոֆիլիայով հիւանդները, եւ բարձրացնել անոնց իրազեկութիւնը արեան մակարդման գործընթացի խախտման հետ կապուած այդ ժառանգական հիւանդութեան մասին։

«Հեմոֆիլիայի համաշխարհային օրը» ամէն տարի կը նշուի նոր կարգախօսով, որ շեշտը կը դնէ հեմոֆիլիայի հետ կապուած այս կամ այն խնդրի վրայ։ Այսպէս, 2009 թուականին այդ օրուայ կարգախօսն էր՝ «Բուժենք միասին» (կամ «Միասին մենք հոգ կը տանինք»), իսկ 2011 թուականին՝ «Քո օգնութիւնը մէզ շատ պէտք է»։ Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիայի բժշկական հարցերով փոխնախագահ Էլիսոն Սթրիթը մանրամասն նկարագրած է, թէ ինչ կը նշանակոեն այդ բառերը. «Հեմոֆիլիայով հիւանդներու կարիքները համակողմանիօրէն բաւարարելու համար անհրաժեշտ է արդիւնաւէտօրէն կիրառել արիւնաբաններու, օրթոպեդներու, ատամնաբոյժներու, ֆիզիոթերապեւտներու, հոգեբաններու, սոցիալական ոլորտի աշխատակիցներու ջանքերու համակարգման հետ աշխատանքի միջդիսցիպլինար սկզբունքը»։

«Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան», «Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիայի», «Հեմոֆիլիայով հիւանդներու հասարակութեան», գիտնականներու եւ բժիշկներու ջանքերու շնորհիւ հեմոֆիլիայի ախտորոշումը դադարած է մահուան դատավճիռ համարուիլ, բայց նաեւ վաղ է խօսիլ հիւանդութեան նկատմամբ վերջնական յաղթանակի մասին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Տես նաեւ

* Առողջապահութեան համաշխարհային օր
* Կոյրերու միջազգային օր
* Խուլերու միջազգային օր

## Արտաքին յղումներ

* Հեմոֆիլիայի համաշխարհային օր
* «World Hemophilia Day» 
Ստորոգութիւն:Առողջապահութիւն
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Արեան հիւանդութիւններ
Լօ (Իգնա Սարըասլան)

**Լօ** բանաստեղծական հատոր, հայ բանաստեղծ, բանասէր եւ բժիշկ Իգնա Սարըասլանի գրիչով։ Անոր Առաջին քերթողագիրքն է, որ լոյս տեսած է 1974 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Հատորը արժանացած է «Ալեք Մանուկեան գրական մրցանակ»ին 1973 թուականին։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Հատորը մկրտուած է քնարական հերոսին անունով՝ **Օ Լօ - Օ Լոլա - Լորա**։ Գիրքը բաղկանայ շուրջ հարիւր էջերէ եւ հաշուէ հարիւրէ աւելի քերթուածներ, որոնք բաշխուած են հինգ բաժիններու վրայ։

## Բովանդակութիւն եւ թեմաներ
Սարըասլանի բանաստեղծութիւնները իբրեւ հիմնական թեմա ունին **սէրը** եւ **ընկերային երեւոյթները**, որոնք պատկերացուած են բնութեան երեւոյթներուն եւ առօրեայ փորձառութիւններուն զուգահեռաբար կամ հակադրաբար։

### Նշանակալի քերթուածներ
Գիրքին մէջ յատկանշական են հետեւեալ քերթուածները.

* «ՍԻՐՈՅ ԵՐԳՍ ԻՄ ԼՕ»
* «ԴԺՈԽՔԻ ՍԵՄԻՆ ՈՐՓԷՈՍ»
* «ՍԻՐՈՅ ՆՈՒՆՈՒՖԱՐԸ»
* «ՓԱԹԻԼՆԵՐ»
* «ԴԱՐՁԵԱԼ»
* «ՍԱՆԹԱԼՈՒՍԻԱ»
* «ԵՒ ԴՈՒՆ»
* «ԻԴԻՊԱՍԻ ԱՉՔԵՐԸ»
* «ԳԾԻԿ ՄԸ»

Այս քերթուածներուն մէջ կը հանդիպինք մտածումի տարբեր ձեւերու, յոյզերու եւ զգացական զեղումներու։

## Գրական ուղղութիւն
Գիրքը հետեւողութեամբ է Համաշխարհային Երկրորդ պատերազմէն ետք բանաստեղծական աւանդական կաղապարները խորտակող ֆրանսացիներուն սկսած շարժումին, որ իր դրոշը ձգած է նաեւ կարգ մը հայ բանաստեղծներուն ներաշխարհին ու գրականութեան մէջ։

## Մրցանակ
Հատորը արժանացած է «Ալեք Մանուկեան գրական մրցանակ»ին 1973 թուականին՝ դառնալով Սարըասլանի գրական կարիերայի կարեւոր սկիզբը։

## Տեսակ նաեւ

* Իգնա Սարըասլան
* Նիկողոս Սաարֆեան
* Նորա Պարութճեան

## Ծանօթագրութիւններ
Դիլիջան-Սևան թունել

մինի|Դիլիջան-Սեւան թունել

**Դիլիջան-Սեւան թունել**, ինքնաշարժներու յատուկ թունել (փապուղի) Հայաստանի մէջ։ Մ 4 ճանապարհով իրարու կը կապէ Տաւուշի մարզի հարաւ-արեւմուտքը եւ Գեղարքունիքի մարզի հիւսիս-արեւելքը։

## Նկարագրութիւն
thumb|250px|Թունելի ներսի կողմը
Դիլիջանի թունելի շինարարութիւնը սկսած է 1970 թուականին, բայց 1992 թուականին դադրած է նիւթականի պատճառով։ Վերսկսուած շինարարութեան նիւթականը ապահովուած է «Լինսի» հիմնադրամը՝ յատկացնելով 6,7 միլիոն տոլար։ Թունելի երկարութիւնը 2257 մեթր է, լայնութիւնը՝ 8 մեթր, բարձրութիւնը՝ 5 մեթր։ Թունելի իւրաքանչիւր ծայրին մէջ կը գտնուին յատուկ ծառայութիւններ, որոնց մարդիկ կրնան դիմել անսարքութիւն նկատելու պարագային։

## Նշանակութիւն
Թունելը կարեւոր ռազմավարական նշանակութիւն ունի ՏՐԱՍԵԿԱ ծրագիրի իրականացման համար։ Թունելը հնարաւորութիւն կու տայ նաեւ քանի մը քիլոմեթրով կրճատել մինչեւ հայ-վրացական սահմանը եղած հեռաւորութիւնը՝ օգնելով շրջանցել Սեւան-Դիլիջան վտանգաւոր լեռնանցքը։

## Պատկերասրահ

File:Dilijan tunnel.jpg|thumb|
File:Dilijan tunnel 2.jpg|thumb|
File:Dilijan tunnel 3.jpg|thumb|


## Ծանօթագրութիւններ
Crag Hotel

**Crag Hotel** կամ **Քրակ** **Պանդոկ** կամ **Քրակ Հիւրանոց** լքուած պանդոկ մըն է եւ նախկին դպրոցական շէնք՝ Պենանկ Լեռան հիւսիսային եզրին, Մալայզայի մէջ։

## Պատմութիւն

### Պանդոկ/հիւրանոց
Բուն վայրը առաջին անգամ բնակուած էր Ուիլիամ Քլապլի անունով մարդու մը կողմէ 1845-ին եւ հաւանաբար անձնական բնակարան էր։ 1850-ականներուն սկիզբին, օգտագործուած էր որպէս բժշկատուն։ 1896-ին, Ճան Ու. Քէրր, Արեւելեան Հնդկական Ընկերութեան աշխատակից, վարձակալութիւնը ստանձնեց եւ բազմաթիւ բարելաւումներ կատարեց տեղին, «Քրակ» անուն տալով անոր, եւ այն դարձաւ հանրաճանաչ ապաստարան Ճորճ Թաունի եւ Պենանկ կղզիին բնակող եւրոպացիներուն համար՝ որպէս տեղ փախչելու ներքին ծովեզերքային շրջաններու ծանր տապն ու խոնաւութենէն։ 1880-ականներուն վերջին, վարձակալութիւնը ստանձնուեցաւ չորս հայ գաղթականներու կողմէ՝ Սարգիս եղբայրներ, եւ փոքր նորոգումներէ ետք վերածուեցաւ հյուրանոցի մը որ պարծենար ինը բունկալով։ Հյուրանոցը բարգաւաճեց մինչեւ Առաջին Աշխարհամարտին պայթիւնը, երբ ծախուեցաւ գաղութական կառավարութեան։ Թէեւ դեռ կառավարուէր Սարգիս եղբայրներու կողմէ, 1925-ին փոխանցուեցաւ Դաշնակցուած Մալայական Պետութիւններու Երկաթուղիին։Հյուրանոցին մեծ մասը ամբողջովին վերակառուցուեցաւ 1930-ին, եւ շարունակեց գործել մինչեւ Երկրորդ Աշխարհամարտը, երբ գրաւուեցաւ օկուպացուող ճապոնական բանակին կողմէ, որ վերածեց անոր բանտի մը՝ բրիտանական գերիներուն համար։ Քրակ Հյուրանոցը վերաբացուեցաւ 1947-ին բայց նախկինի չափ հանրաճանաչ չէր, եւ վերջապէս փակեց իր դռները 1954-ին։

**Դպրոց** 

Պատերազմէն ետք, շէնքը անօգտագործելի մնաց մի քանի տարիներ, մինչեւ որ վարձակալուեցաւ Ափլենտս Դպրոցին 1955-ին։ Երբ դպրոցը տեղափոխուեցաւ նոր տեղ մը 1977-ին, շէնքները լքուեցան։

**Շարժանկարի նկարահանումի հրապարակ**

Տեղը դարձաւ նկարահանման տեղ 1992-ին Ռեժիս Վարկնիերի «Ինտոշին» ֆիլմին համար, որուն մէջ գլխաւոր դերակատար էր Քաթրին Տընյով։ Նաեւ օգտագործուեցաւ 2015-2016 BBC Channel 4 հեռուստատեսային «Indian Summers» շարքին համար։

**Ներկայ վիճակ** 

Բազմաթիւ փորձեր կատարուած են արտասահմանեան հյուրանոցային շղթայի մը ուշադրութիւնը գրաւելու Քրակ Հյուրանոցի տեղը նորոգելու համար, բայց 2025 Յունուարէն սկսեալ, այն շարունակած է աւերակներու մէջ մնալ։

## Ծանօթագրութիւններ
Հայրէն

**Հայրէն** hայ միջնադարեան բանաստեղծութեան մէջ տարածուած ձեւերէն մէկը։ Հայրէն ասոյթը ծագում առած է «Հայերէն ասել», «Հայրէնի ասել», «Հայրէնի կարգ» արտայայտութիւններէն, որոնք ունեցած են հայկական բանաստեղծութեան յատուկ չափ, երգ կամ տաղ նշանակութիւնը։

Հայրէնի տողը ունի 15 վանկ եւ տողը կը բաժնուի երկու մասի՝ 2-3-213-2-3: Բանաստեղծութեան այս ձեւին դիմած են Նարեկացին ու Շնորհալին, իսկ աւելի ուշ՝ Ֆրիկ, Մկրտիչ Նաղաշ եւ ուրիշներ: Այս նոյն չափով յօրինուած են Նահապետ Քուչակին վերագրուող եւ ժողովրդական համանման քառեակները։

Այդ պատճառով ալ հայրէն ըսելով ընդհանրապէս կը հասկցուի քառատող բանաստեղծութիւն. օրինակ.Կարմիր ու կանաչ հագնիս, զէթ նռան հատիդ նմանիս, 

Այժմ ինձ աղուոր թուիս, երբ ի ձեր դուռն կանգնիս, 

Դուռն ալ կիսարաց անես, ցած հայիս, մատը ծիծաղիս,

Աչօքդ ունովդ անես, զիմ տխմար խելքս կու տանիա։Բայց 15-17-րդ դարերու որոշ ձեռագիրներու մէջ պանդխտութեան եւ խոհա-խրատական հայրէններու մեծ մասին իբրեւ հեղինակ կը յիշատակուի Յովհաննէս Երզնկացին։

Հայրէնները գեղարուեստական բարձր յատկութիւններով օժտուած արժէքներ են, հայ քնարերգութեան ամէնէն սքանչելի գոհարները նկատուած են։

## Կարդալ աւելին
Հայ միջնադարեան գրականութիւն․ https://krtadarak.am/wp-content/uploads/2023/05/Grakanutyun-10_Nahapet-Quchak_QR.pdf

## Ծանօթագրութիւններ
Հիւանդի Համաշխարհային Օր

**Հիւանդի համաշխարհային օր** (անգլ.՝ World Day of the Sick), միջազգային օր, որ կոչուած է մարդոց ուշադրութիւնը հրաւիրել այն խնդիրներու վրայ, որոնց կը բախուին աշխարհի մէջ բնակուող հիւանդ մարդիկ։ Այս օրը իւրայատուկ սոցիալական միջոցառում է, որ ամբողջ աշխարհին մէջ կը նշուի ամէն տարի՝ 11 Փետրուարին։

## Պատմութիւն
«Հիւանդի համաշխարհային օրը» սկսած է նշուիլ համեմատաբար վերջերս՝ 1993 թուականէն։ Այն հիմնադրուած է 13 Մայիս 1992 թուականին Հռոմի պապ Յովհաննէս Պօղոս 2-րդի նախաձեռնութեամբ։ Ան քրիստոնեայ կաթողիկոսներուն ուղղուած իր ուղերձին մէջ աներկբայ բնութագրած է համաշխարհային այս օրուայ նպատակը․ «*...թոյլ տալ բազմաթիւ կաթոլիկ բժշկական կազմակերպութիւններու աշխատակիցներուն, հաւատացեալներուն, ողջ քաղաքացիական հասարակութեան զգալ թոյլերու եւ հիւանդներու աւելի լաւ խնամքի, անոնց տառապանքներու թեթեւացման անհրաժեշտութիւնը*»։ Եոհանը իմացած է այս ամէնի մասին անմիջականօրէն․ 1991 թուականին բժիշկները անոր մօտ յայտնաբերած են սարսափելի ախտանուն՝ Փարկինսոնի հիւանդութիւնը։

Այս համաշխարհային օրուայ նշելու ամսաթիւը ընտրուած է այն պատճառով, որ կաթոլիկները կարծած են, թէ կոյս Մարիա Լուրտսկայայի յայտնուիլը Ֆրանսայի Լուրտ քաղաքին մէջ տեղի ունեցած է 11 Փետրուար 1858-ին։

Ամէն 11 Փետրուարին, նուիրուած հիւանդի համաշխարհային օրուան, տեղի կ՚ունենան տարատեսակ  միջոցառումներ՝ համերգներ, ֆիլմերու թեմատիկ ցուցադրութիւններ, ուսուցողական զրոյցներ եւ այլն։ Իսկ կաթոլիկներու մօտ հանդիսաւոր պատարագներ տեղի կ՚ունենանլատինական Սուրբ Օրհնութիւն արարողակարգի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

* 
Ստորոգութիւն:Կաթողիկէ եկեղեցի
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական տօներ
Մենք (պարբերագիրք)

**Մենք** հայ գրական պարբերագիրք, հրատարակուած Փարիզի մէջ 1931-1932 թուականներուն: Պարբերաթերթը ունեցաւ 5 թիւ միայն, վերջին երկուքը միացեալ վիճակով 1932-ին:

## Պատմութիւն

### Հիմնադրում
Պարբերաթերթը հիմնադրուեցաւ 15 երիտասարդ գրողներու կողմէ, որոնց գլխաւոր դէմքերը եղան:

* Վազգէն Շուշանեան
* Նիկողոս Սարաֆեան
* Շահան Շահնուր
* Շաւարշ Նարդունի
* Նշան Պէշիկթաշլեան

### Ծրագիր եւ նպատակներ
Առաջին թիւը, որ պարունակեց 68 էջ, բացուեցաւ հիմնադիր 15 գրողներուն ստորագրութիւնը կրող ծրագիր-յայտարարութեամբ մը: Այս յայտարարութիւնը կ՛առաջադրէր ստեղծել հաւաքական ուժ մը եւ «փնտռել հասարակաց գիծեր, ներշնչումներ, մտահոգութիւններ, ճամբայ հարթել, որոնել եւ կերպարանք տալ ընդհանուր հանգանակի մը, որ համապատասխանէ հայ մշակոյթի պահանջներուն»:

### Կապ մը նախորդ սերունդի հետ
«Մենք»-ը շատ մօտէն կը յիշեցնէ կանխող սերունդի յեղափոխական հանդէսը՝ «Մեհեան»-ը:

## Բովանդակութիւն եւ զարգացում

### Թիւերուն յաջողութիւնը
«Մենք»-ի առաջին երկու թիւերուն մէջ ներկայ էին բոլոր հիմնադիրները, ստեղծագործական թէ վերլուծական գրութիւններով: Սակայն յաջորդող երեք թիւերէն կը բացակային ամէնէն աւելի համարում ստեղծած ուժերը, ինչպէս Վազգէն Շուշանեան եւ Նիկողոս Սարաֆեան:

### Անկում
Այս պարագան բախտորոշ հարուած մը եղաւ պարբերաթերթին, այն իմաստով մանաւանդ, որ առաջիններուն համեմատութեամբ սովորական թիւեր միայն կրցան ըլլալ վերջինները, մեծ մասով զուրկ շունչէ ու արիւնէ:

## Գրական արժէք
«Մենք»-ի հինգ թիւերուն մէջ լոյս տեսած են թէ՛ բանաստեղծութիւններ եւ թէ արձակ էջեր, բայց անոնք առանձին փայլ մը չունին: Այս պարբերաթերթին ամբողջ արժէքն ու հմայքը պէտք է փնտռել իր էջերուն դրսեւորուած դժգոհութեան ու կիրքին մէջ, սուտ կուռքերը տապալելու յանդգնութեան ու արդար, իրաւ, լուսաւոր գեղեցկութիւններ յայտնաբերելու իր այլազան կարօտներուն մէջ:

## Ազդեցութիւն
«Մենք»-ի յեղափոխական մտայնութիւնն ու կիրքը վարակիչ դարձան ու զգալի դեր մը կատարեցին հետագայ սերունդներուն կազմաւորման մէջ:

## Գործակիցներ
Բացի վերոյիշեալ հիմնադիր դէմքերէն, «Մենք»-ի մէջ գրութիւններ ունեցան նաեւ:

* Զարեհ Որբունի
* Փայլակ Միքայէլեան
* Բիւզանդ Թօփալեան
* Ոստանիկ
* Ղեւոնդ Մելոյեան
* Ռաֆայէլ Զարդարեան
* Հրաչ Զարդարեան
* Օննիկ Գեղարքունի
* Արշամ Տատրեան
* Յ. Ֆրէնկեան

Անոր աշխատակցած են նաեւ Յարութ Կոստանդեան եւ Պետրոս Զարոյեան:

## Ծանօթագրութիւններ
Ձիւնի Համաշխարհային Օր

**Ձիւնի համաշխարհային օր** (անգլ.՝ World Snow Day), միջազգային տօն, ձմեռային սպորտաձեւերու օրը։ Ամէն տարի կը նշուի Յունուար նախավերջին կիրակի օրը՝ սկսած 2012 թուականէն։

## Տոնի պատմութիւն
Տօնի նշելու նախաձեռնողը եւ հիմնադիրը Դահուկային սպորտի միջազգային ֆեդերացիան է (FIS)։

Կազմակերպիչներու մտայղացման համաձայն՝ Ձիւնի համաշխարհային օրը պէտք է ծառայէր ձմեռային սպորտաձեւերու եւ ակտիւ ու առողջ ապրելակերպի հանրայնացմանը։

Տեղի կ՚ունենայ «Վայելել, ծանօթանալ եւ փորձարկել» նշանաբանով։

## Ժամանակագրութիւն

2012 թուականին՝ տօնի առաջին տարին, այն տեղի ունեցած է աշխարհի աւելի քան 20 երկիրներու մէջ, Ինչպէս՝ ԱՄՆ-ի, Քանատայի, Աւստրալիոյ, Զուիցերիոյ, Ֆինլանտայի, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիոյ, Նորվեկիայի, Լեհաստանի, Թուրքիոյ, Ղազախստանի, Ուքրանիոյ մէջ եւ այլուր։

2020 թուականին Ձիւնի համաշխարհային օրը նշուած է 45 երկիրներու մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Ձյան համաշխարհային օրը FIS-ի կայքում 
* Ձյան համաշխարհային օրը Ռուսաստանում (2015) 
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Ոչ պաշտօնական Տօներ
Ստորոգութիւն:Ձիւն
Հայ աղբրտիք (Նշան Պէշիկթաշլեան)

**Հայ Աղբրտիք** հայկական գրականութեան կարեւոր գործ մըն է՝ պատմուածքներու շարք մը, որուն հեղինակն է Նշան Պէշիկթաշլեանը՝ հայ գրող եւ երգիծագիր։

## Ընդհանուր Նկարագրութիւն
Այս գիրքին մէջ հեղինակը կը ներկայացնէ Պատմական Հայաստանի տարբեր քաղաքներէն եկող հայերը՝ անոնց բնաւորութիւններով, նկարագրային գիծերով եւ սովորութիւններով հանդերձ։ Գործը կարելի է բնութագրել որպէս էթնոգրաֆիական ուսումնասիրութիւն մը՝ երգիծական ոճով ներկայացուած։

## Բովանդակութիւն
Գիրքին մէջ հերթաբար ներկայացուած են հետեւեալ քաղաքներու բնակիչները՝ պոլսեցիներ, վանեցիներ, ակնցիներ, կեսարացիներ, իզմիրցիներ, չէնկիլեցիներ, խարբերդցիներ, ատափազարցիներ, գոնիացիներ, պարտիզակցիներ եւ տարօնցիներ։

Նշան Պէշիկթաշլեան մանրամասն կերպով կը նկարագրէ իւրաքանչիւր խմբի դրական եւ ժխտական յատկանիշները, սովորութիւնները եւ ազգին նկատմամբ մօտեցումները։

## Հայու Ընդհանուր Յատկանիշները
Վերջին ներկայացուողը կ՛ըլլայ հայը՝ իր ընդհանուր յատկանիշներով։ Հեղինակը կը շեշտէ, որ հայը չես կրնար սպաննել սուրով ու հուրով, այլ նպաստ տալով։ Ան նաեւ կ՛ընդգծէ, որ հայուն ազգային ինքնութիւնը կը հասկցուի այն ատեն, երբ ան օտար լեզուներ գիտնալով հանդերձ չի հեռանար Մեսրոպի աննման գիրերէն։

## Գրական Ոճ
Գիրքին վերջին մասին մէջ հեղինակը կը գործածէ բանիմացական ներկայացման մեթոտ՝ անգլիացի գրող մը բերելով որպէս պատկեր։ Այս մեթոտով ան կը ցոյց տայ քաղաքակիրթներու եւ վայրենիներու միջեւ առկայ տարբերութիւնը, ինչպէս նաեւ կենդանիներու ճամբով կը ծաղրէ մարդկային թերութիւններն ու սխալները։

## Նշանակութիւն
«Հայ Աղբրտիք»ը կարեւոր վկայութիւն մըն է Օսմանեան Կայսրութեան շրջանի հայ համայնքներու մասին։ Գիրքին մէջ փոխանցուած են նախորդ սերունդներու առաւելութիւններն ու թերութիւնները, ինչ որ աւելի հարազատ կը դարձնէ գործը։

Գիրքին վերջին բաժինը բարոյական բնոյթ ունի։ Հեղինակը կ՛ուզէ արթնցնել ընթերցողները եւ առիթ տալ անոնց, որ խորամանկ մտածեն իրենց ազգային ինքնութեան ու անոր պահպանութեան մասին։

## Ծանօթագրութիւններ
Հիւսելու Համաշխարհային Օր

**Հիւսելու համաշխարհային օր**, այս տարի հիւսելու համաշխարհային օր նշուեց 11 Յունիսին։

## Պատմութիւն
Սկսած 2005 թուականէն` Յունիսի 2-րդ շաբաթ օրը կը նշուի «տարօրինակ» տօներէն մէկը` հանրութեան մէջ հիւսելու միջազգային օրը։ Առաջին անգամ Հիւսելու Համաշխարհային օրը նշուած է Փարիզի մէջ։ Այս զուարճութիւնը, որ դարձաւ սովորութիւն, մտածած է հիւսելու մեծ սիրահար Դանիելա Լենտսը։ Այդ օրը բոլոր անոնք, որոնք կը սիրեն գործել շիւղով կամ կեռիկով, կը հաւաքուին քաղաքի որեւէ հասարակական վայրի` այգիի, սրճարանի, զբօսայգիի մէջ, եւ կը սկսին զբաղուիլ իրենց սիրելի գործով։ Ժանամակի ընթացքին հրապարակային հիւսելու սովորութիւնը գրաւեց նաեւ ուրիշ երկիրներու բնակչուհիներուն (տօնը կը նշուիէ, օրինակ, ԱՄՆ-ի, Անգլիոյ, Զուիզերիոյ, Ֆինլանտայի, Նորվեկիոյ, Էսթոնիայի մէջ)։ Այս գործողութիւնը նոյնիսկ ունի իր խորհրդանիշը, որու վրայ պատկերուած են 2 շիւղեր` Եւրոպայի քարտէզի ֆոնիի վրայ։

Ի միջի այլոց այս գործողութիւնը ստացած է բարեգործական բնոյթ։ Յաճախ այդ օրը ձեռագործները իրենց գործած բոլոր իրերը կը նուիրաբերեն աղքատ քաղաքացիներուն կամ կը ցուցադրեն շուկաներուն մէջ, իսկ հաւաքուած շահոյթը կրկին կ՚ուղղուի կարիքաւորներուն օգնելու համար։ Առաւել ակտիւ հիւսողները կը փորձեն «կապել» ամբողջ աշխարհը. իրենց գործուածքները կ՚ուղարկեն հեռաւոր երկիրներ եւ նոյնիսկ հեռաւոր մայրցամաքներ։ Բացի այդ համաշխարհային գործելու օրը կը կազմակերպուին գործուածքներու ցուցահանդէսներ, նորաձեւութեան ցուցադրութիւններ, ինչպէս նաեւ վարպետաց դասընթացներ անոնցհամար, որոնք կը ցանկանան սորվիլ այդ ոչ հեշտ, բայց հետաքրքիր զբաղմունքը։ Ըստ տարբեր աղբիւրներու` այսօր հիւսելու համաշխարհային օրը տեղի կ՚ունենայ երկրագնդի աւելի քան 350 քաղաքներում մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր