open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարիաննա Տէր Զախարովա

**Մարիաննա Ռուբէնի Տեր-Զախարովա** (, 11 Յունուար, 1925 - 1999), թատերական մանկավարժ, Բ․ Շչուկինի անուան թատերական ուսումնարանի բեմադրիչ, ՌԴ արուեստի վաստակաւոր արուեստագէտ, մասնագէտ։

## Կենսագրութիւն
Մարիաննա Տեր-Զախարովա, ծնած է 1925 թուականին։ 1970-1990-ական թուականներու թատերական առաջատար մանկավարժներէն մէկը։ Կրթած է այնպիսի յայտնի բեմադրիչներու եւ դերասաններու, որոնցմէ են Ալեքսանտր Փորոխովշչիքովը, Լիւտմիլա Զայցեւան, Վալերի Ֆոքինը, Նինա Ուսաթովան, Իրինա Քուփչենքոն։

1984 թուականին Ուդմուրտիայի ազգային ստուդիայի մէջ խմբակ ձեւաւորած է, դասաւանդած եւ աւարտաած է։

11 Յունուար 2015 թուականին Բորիս Շչուկինի անուան թատերական հիմնարկին մէջ կայացած է Մարիաննա Տեր-Զախարովային նուիրուած յիշատակի երեկոյ։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

## Գրականութիւն
* Архивы РГАЛИ. Ф. 358, оп. 2, ед. хр. 926 лл.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:11 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1999 մահեր
Գեղամ Տէր Կարապետեան

**Գեղամ Տէր Կարապետեան** () Տատրակ, Տարօնցի, Ասողիկ, Մշոյ Գեղամ: Ագգային-ագատագրական շարժման գործիչ, գրող, գաւառական գրականութեան ներկայացուցիչներէն, լրագրող եւ քաղաքական գործիչ։

ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։ 1915-ին չէ տարագրուած ծանր հիւանդութեան պատճառով: Մահացած է Կ. Պոլսոյ մէջ։

## Ուսումը
Ուսումը ստացած է Մշոյ Ս. Կարապետի ժառանգաւորաց դպրոցին մէջ, 1885-87՝ Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին մէջ։

## Գործունէութիւնը
1888-894 եւ 1896-1908-ին եղած է Մշոյ առաջնորդարանի քարտուղար, սերտ յարաբերութիւններ պահպանած է յեղափոխական գործիչներու եւ հայդուկներու հետ։ Բողոքած է գաւառապետ Մուսա բեկի վարած հակահայկական արարքներուն դէմ, յաջողած է դատավարութեան կանչել զինք, մասնակցած է Կ.Պոլսոյ 1890-ին անոր դատավարութեան։ Յետոյ հեռացած է Տիգրանակերտ եւ 1894-96-ին վարած է տեղի Առաջնորդարանի քարտուղարի պաշտօնը։ 1908-ի երիտթրքական յեղաշրջումէն ետք ընտրուած է օսմանական խորհրդարանի երեսփոխան։
Գեղամ Տէր-Կարապետեանի ջանքերով շատ դպրոցներ բացուած են Տարօնի գիւղերուն մէջ։

## Գործերը
Գրած է յօդուածներ (հողային հարցի մասին), վէպեր, բանասիրական ուսումնասիրութիւններ։

1931-ին հրատարակուած է Գեղամ Տէր-Կարապետեանի «Տարօն աշխարհի պատկերները ու պատմուածքները», նաեւ «Ապրիլեան կոտորածը» երկը, ուր դատապարտած է Թալեաթն ու էնվերը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1918 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Վարդգէս Տէր Կարապետեան

**Վարդգէս Տէր Կարապետեան** ( 1928, Պէյրութ - 31 Յունուար 1986, Պէյրութ), Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետ եւ միութեան համագաղութային կառոյցի կերտման գլխաւոր ճարտարապետ։

## Կենսագրութիւն
Ան ծնած էր 1928-ին, Պէյրութ․ Սէն Ժոզէֆ համալսարանէն վկայուած քաղաքական գիտութեանց եւ իրաւաբանութեան կաճառներէն։ Պատանի տարիքին մաս կը կազմէ Պէյրութի պասքեթպոլի խումբին՝ դառնալով անոր լաւագոյն մարզիկներէն մէկը։

Իբրեւ հմուտ վարչական, Վարդգէս Տէր Կարապետեան բազմիցս կը մասնակցի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մերձաւոր Արեւելքի Պատգամաւորական Ժողովներուն, ներկայացնելով Լիբանանի շրջանը։ 1973-ին, ան մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ը համագաղութային կազմակերպութեան վերածելու յատուկ մարմինին։ Ապա, 1974-ին, 1979-ին եւ 1983-ին կ’ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ եւ իբրեւ ատենապետ ձեռնհասօրէն կը վարէ միութեան աշխատանքները՝ մինչեւ իր նահատակութիւնը 31 Յունուար 1986, երբ Լեւոն Պէրպէրեանի եւ Ներսէս Խիւտավերտեանի հետ, Պէյրութի մէջ ան զոհ կ’երթայ զինուած գործողութեան։

Հ.Մ.Ը.Մ.ական իր գործունէութեան կողքին, Վարդգէս Տէր Կարապետեան կ’ունենայ ազգային-հասարակական բեղուն գործունէութիւն, իբրեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Ազգային Քաղաքական Ժողովի քարտուղար եւ Հ.Յ.Դ. Լիբանանի Կեդրոնական Կոմիտէի երկար տարիներու անդամ։

Յետ-մահու, 14 Նոյեմբեր 2008-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութիւնը իրեն կը շնորհէ միութեան բարձրագոյն՝ «Արժանեաց» շքանշանը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

*Մարզիկ ամսաթերթ 2008
*Ազդակ Օրաթերթ 1986

Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1986 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Սոնա Տէր Մարգարեան

**Սոնա Տէր Մարգարեան,- Թնկրեան** (), ուսուցիչ, տեսուչ, գրող**,**

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս. զաւակը՝ բազմարդիւն, գաղափարանուէր դաստեարակ-ուսուցիչի մը, Արփիար Տէր Մարգարեանի, որուն շունչին տակ թրծուած են Պոլսահայութեան 1920-1940-ական թուականներու հանրային-կրթական կեանքին մէջ դերակատար նորերէն շատերը։

Նախակրթութիւնը կը ստանայ Սամաթիոյ «Սահակեան» վարժարանին, ապա երկրորդական ուսումը՝ Եսայեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ։ 1936-ին ընթացաւարտ՝ ուսուցչական ու տեսչական պաշտօններ կը վարէ ազգային վարժարաններու մէջ, հետեւելով միաժամանակ Պոլսոյ պետական երաժշտանոցի ձայնական ճիւղին ու երկար տարիներ մաս կազմեով պետական երգչախումբին։

1940ական տարիներուն, արդէն իր պատմուածքներով ուշադրութիւն կը գրաւէ։ Առջին իր հատորը՝ «Կեանքի մէջէն», կը հրատարակէ 1950-ին, իսկ երկրորդը՝ «Կեանքի հետ». 1968-ին:  Ի միջի այլոց, իր պատմուածքները,  գրական իր վաստակի խորքին ու թեքնիքին ամբողջական եւ անվրէպ արտայայտութեամբ, ունի նաեւ վիպակներ, որոնք ցարդ հատորով եւ կամ մամուլով հրապարակուած են։ 

Զոյգ հատորներու մէջ մէկտեղուած իր պատմուածքներէն եւ «Մարուաքենները» խորագրուած վէպէն անկախ, գրական պարբեականներու եւ օրաթերթերու մէջ ցրուած են կամ ցարդ անտիպ կը մնան մեծ թիւով պատմուածքներ, եւ թատերգութիւն մը՝ «Քարէ պուպրիկը» (չորս արար), որ բեմադրուած է Պոլսոյ մէջ։

Սոնա Տէր Մարգարեանի պատմուածքին ու վէպին մէջ՝ որքան տիպարներու, անոնցմով բեմադրուող բեմադրուող բարքերու, ապրումի ու կենցաղային հակումներու հակադրութեան, դասակարգային եւ անհատական ուրոյն նկարագիրներու, նո՛յնքան եւ կառոյցի, թեքնիքի, լեզուի, պատկերացումի թէ վերլուծոական պահանջներու գրական կերպադրումը հաշտ է սեռին ու «թեմա»ներու պարտադրուած մշակման ու ներկայացման ընթացքին։ Կու գայ կեանքէ՛ն. կը զարգանայ դիտելու, տեսնելու եւ տարածուելու համասեւեռ խորացումով մը, եւ գիտէ փոխանցել՝ առանց համոզելու որեւէ ճիգ ընելու։ Առարկայականը վերածելով ապրումով բաբախուն եւ հարուստ կեանքի, բարացուցական նկարագրին զուգորդելով հոգեբանական-վերլուծական արագ, հաղորդական եւ անվրէպ հետեւութիւններ, գրագիտուհին նաե՛ւ ինքզինք կու տայ, ինքնատպութեան ցայտուն շնորհով մը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Սոնա Տէր Մարգարեան-Թնկրեան — Ծննդեան 100-ամեակին առթիւ
Արփիար Տէր Մարգարեան

**Արփիար Տէր Մարգարեան** (1889, Պիթլիս-1970) մէկն է այն բարձր հոգիներէն, որոնց շնորհիւ Ազգային Կեդրոնական վարժարանը շունչ ու ոգի ստացած է եւ մատղաշ սրտերու մէջ ներմուծած ընտանեկան, ազգային եւ համամարդակային սիրոյ վսեմ զգացումը։
## Կենսագրութիւն
Մարգարեան ծնած է Պիթլիսի Խուլթիկ գիւղը։ 1902-ին աւարտելով Պիթլիսի Ամերիկեան Հայ-Սքուլը, իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է նոյն վարժարանին մէջ եւ Մուշի Ամերիկեան վարժարանին մէջ՝ յաջորդաբար մէկական տարեշրջան։

1905-էն մինչեւ 1909 յաճախած է Խարբերդի Ամերիկեան Քոլէճը, որուն ընթացքը նոյն տարին աւարտելով տարի մը  վարած է Պիթլիսի Ամերիկեան վարժարանին տնօրէնութիւնը։ Ապա երկու տարի հետեւած է Իսթանապուլի Իրաւաբանական վարժարանի դասընթացքներուն վերջին տարեշրջանին՝ միեւնոյն ատեն աւարտած՝  Պահեստի Սպայից Զինուորական վարժարանը։

Մասնակցած է Պալքանեան եւ Ազգային Ընդհանուր պատերազմներուն, որոնց ընթացքին ստացած է հարիւրապետի աստիճան: Շրջան մը վարած է Ոստիկանական Զօրաց վարժարանի փոխ-տնօրէնութիւնը եւ կեդրոնի հրամանատարութիւնը։

1918-ին վերադառնալով, մինչեւ 1921 Ետիգուլէի Ս․ Փրկիչ եւ Օրթագիւղի որբանոցներուն մէջ աւանդած է հայերէն եւ անգլերէն։ 1921-1933 տարեշրջաններուն, նախ ուսուցիչ, ապա իբրեւ  տնօրէն, պաշտօնավարած է Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարանին մէջ։ Հոնկէ անցած է Կեդրոնական վարժարան, որպէս դաստիարակ եւ հայերէնի ուսուցիչ։ 1939-41, երկու տարեշրջան՝ փոխ-տնօրէնութիւնը վարած է Կեդրոնականի։ Կեդրոնականէն  բաժնուած է 1946-ին։

Վերջին անգամ պաշտօնավարած է Պէզազեան վարժարանին մէջ 1950-53։ Այնուհետեւ վերջնականապէս քաշուած է ասպարէզէն։

Ունի դասագիրքներու շարք մը՝ Ե․ եւ Զ․ դասարաններուն համար՝ *Աղբերակ* անունով։ Վերահրատարակած է Արամ Անտոնեանի Գանձարանի»ները, Ա․, Բ․, Գ․, Դ․, յաւելեալ եւ ճոխացեալ պարունակութեամբ։

Գրած է պատմուածքներ, որոնք ամփոփուած են երկու հատորներու մէջ՝ «Արձագանգ» (Պոլիս, 1946), եւ «Անցորդը» (Պոլիս, 1962)։

1932-1949 վարիչ խմբագիրը եղած է Ս․ Փրկիչ Ազգային Հիւադանոցի տարեգիրքերուն։ Աւելի ուշ երբ տարեգիրքը վերածուած է ամսաթերթի, վեց ամիս շարունակած է իր վարիչ-խմբագիրի պաշտօնը։

Հայերէնի թարգմանած է «Կիւզիտէ Սապրիի Նէտրէտ» վէպը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1970 մահեր
Ստորոգութիւն:1889 ծնունդներ
Սօնա Տէր Մարգարեան

**Սոնա Տէր Մարգարեան-Թնկրեան** (1918, Պոլիս - 1986), հայ գրող, դուստրը՝ ուսուցիչ եւ գրող Արփիար Տէր Մարգարեանի:

## Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը ստացած է Սամաթիոյ Սահակեան-Նունեան վարժարան, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Էսայեան եւ Կեդրոնական վարժարաններու մէջ։
 
1936-ին, լիսէն աւարտելէ ետք, կրթական պաշտօններ վարած է իբրեւ տնօրէնուհի՝ Սամաթիոյ Անարատ Յղութեան քոյրերու վարժարանին մէջ եւ իբրեւ ուսուցչուհի՝ Սագըզաղաճի Մխիթարեան եւ Անարատ Յղութիւն միջնակարգ դպրոցներուն մէջ։ Նոյն ատեն հետեւած է Իսթանպուլի Պետական երաժշտանոցի ճիւղին եւ անդամակցած՝ Պետական երգչախումբին։
## Գործեր
Իր առաջին գրութիւնը՝ «Տապալած Ծառը» վերնագրով պատմուածք մըն է, որ լոյս տեսած է «Հայ Խօսնակ»ին մէջ, երբ դեռ միջնակարգի աշակերտ էր։

Հրատարակած է պատմուածքներու երկու հատորներ. «Կեանքի Մէջէն» (Պոլիս, 1950), եւ «Կեանքի Հետ» (Պոլիս, 1968): Վերջինիս մաս կը կազմէ «Մարքուքեանները» վէպը։

Իր բազմաթիւ պատմուածքներն ու նորավէպերը ցրուած են թերթերու եւ տարեգիրքերու մէջ։

Գրած է թատերգութիւն մը՝ «Քարէ Պուպրիկը» (4 արար), զոր ինք բեմադրած է Պոլսոյ մէջ։ Հրատարակուած է առանձին հատորով Պոլսոյ Արաս Հրատարակչատան կողմէ 2025ին։

Ստանձնած է նաեւ դերեր «Արփի» թատերախումբին մէջ։

1981-ին հաստատուած է Նիւ Եորք՝ իր զաւկին մօտ։ Հոն շարունակած է իր գրական գործունէութիւնը, հրատարակելով Էսայեան-Կեդրոնական Սանուց Միութեան «Վէմ» պարբերաթերթը, մինչեւ իր մահը։

Ս. Թնկրեան այցելած է Մայր Հայրենիք, ուր գնահատանքի եւ հրատարակութեան արժանացած են իր գործերը։ Արդարեւ 1982 Դեկտեմբերին՝ գրագիտուհիին երկու հատորներէն ու մամուլէն առնուած կարգ մը ստեղծագործութիւնները ամփոփուեցան «Սահանք» խորագրով հատորի մը մէջ, խմբագրութեամբ «Սովետական Գրականութիւն» պարբերաթերթի վարիչ-խմբագիր՝ Ստեփան Կուտիկեանի:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ժան Տէր Մերկերեան

**Ժան Տէր Մերկերեան,** (, 5 Հոկտեմբեր 1935, Մարսէյ - 29 Սեպտեմբեր 2015, Մարսէյ, թաղուած է Երեւանի մէջ), ֆրանսահայ ջութակահար, Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ (1971)։

## Կենսագրութիւն
Ժան Տէր Մերկերեանը ծնած է Մեծ եղեռնէն փրկուած ընտանիքի մը մէջ, Մարսէյ, Ֆրանսա։ 11 տարեկանին աւարտած է Մարսէյի երաժշտանոցը, որմէ մէկ տարի ետք նոյն քաղաքին մէջ ունեցաւ իր առաջին մենահամերգը՝ կատարելով Ֆելիքս Մենտելսոնի եւ Անթոնիօ Վիվալտիի ջութակի համերգը նուագախումբի մը հետ։

1948 թուականին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Հայաստան, ուր հանդէս կու գայ Մենտելսոնի եւ Լալոյի համերգներով։ Ժանի ուսուցիչներէն են անոր հայրը՝ Երուանդը, Կարպ Դոմբաեւը (Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ սորված տարիներուն շրջանին:) եւ Դաւիթ Օյստրախը (Մոսկուայի երաժշտանոցին մէջ սորված տարիներուն շրջանին)։

Փրակի (1956) եւ Փարիզի մէջ (1961), Մարկըրիթ Լոնկի եւ Ժաք Թիպոյի անուան մրցոյթին, Ժան կ'արժանանայ առաջին մրցանակին։ Անոր կ'առաջարկեն որ մնայ Մոսկուա, բայց ան կը վերադառնայ Երեւան եւ կը սկսի դասաւանդել Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին մէջ (1964-1979) նաեւ ելոյթներ կ'ունենայ Հայաստանի տարբեր շրջաններուն եւ ԽՍՀՄ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ։

1971 թուականին կ'արժանանայ ժողովրդական արուեստագէտի կոչման։

Ղեկավար Միքայէլ Մալունցեանի հետ կատարած է Պախի, Մոզարթի, Պեթհովէնի, Շոսթաքովիչի, եւ այլ համերգներ:

1981 թուականին ան կը վերադառնայ Մարսէյ, 1982 թուականէն կը սկսի դասաւանդել երաժշտանոցին մէջ եւ հանդէս կու գայ մենահամերգներով։

Մահացած է 2015 թուականի Սեպտեմբեր 29-ին, Մարսէյի մէջ։ Թաղուած է Երեւանի մէջ, եւ յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցած է 2015 թուականի Հոկտեմբեր 19-ին։մինի|Ժան Տէր Մերկերեան
## Մրցանակներ
* Սլաւիքի եւ Օնտրժիեկի անուան մրցոյթ (1956, Փրակ, 2-րդ մրցանակ)
* Չայքովսկի անուան մրցոյթ (1958, Մոսկուա, առաջին դիրք)
* Լոնկի եւ Թիպոյի անուան մրցոյթ (1961, Փարիզ, 1-ին մրցանակ)
* Եղիսաբեթ թագուհիի անուան մրցոյթ (1963, Պրիւսէլ, 9-րդ մրցանակ)
* Հայաստանի պետական մրցանակ (1977)
* Պատուոյ շքանշան, 2015:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Ստորոգութիւն:Մարսիլիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2015 մահեր
Ստորոգութիւն:29 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Մարսէյ մահեր
Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան

**Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան** (, ), մատենագէտ, լեզուաբան, բառարանագէտ, քերականագէտ, բանահաւաք, պատմագէտ, խմբագիր եւ դասախօս-ուսուցիչ։

## Կենսագրութիւն
Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան ծնած է Պէյթ Մերի, Լիբանան, 16 Յունիս 1931-ին։

Եղած է Հայ մամուլի եւ գիրքի հմուտ մատենագէտ, լեզուաբան, բառարանագէտ, քերականագէտ, բանահաւաք, պատմագէտ, խմբագիր եւ դասախօս-ուսուցիչ։

Տէր Խաչատուրեան վկայուած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի պատմագիտութեան բաժանմունքէն Պսակաւոր եւ Մագիստրոսի վկայականներով։

Ան դասաւանդած է յատկապէս Պէյրութի Հայ Աւետարանական Գոլէճին եւ դասախօսած Համազգայինի Հայագիտական Բարձրագոյն Հիմնարկէն ներս։

Տէր Խաչատուրեան առաւելաբար ճանչցուած է մամուլի մատենագիտական աշխատանքներով։

Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի պատրաստած Հայոց Լեզուի Նոր Բառարան աշխատանքը արեւմտահայերէնի փնտրուած բառարաններէն է։

Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան մահացած 5 Դեկտեմբեր 1993-ին, Պէյրութ։

## Աշխատութիւններ
* Տարօն (Հաւաքածոյ ժողովրդային երգերու), Պէյրութ, 1950։
* Հայ Մամուլի Ցուցահանդէս, Պէյրութ, ա տիպ 1961, բ տիպ 1964։
* Ուղղագրական ուղեցոյց, ա տիպ 1963, բ տիպ 1970, գ տիպ 1987։
* Հայ Տպագրութեան նախակարապետը' Մեղապարտ Յակոբ, Պէյրութ, 1966։
* Հայոց Լեզուի Նոր Բառարան, Պէյրութ, 1968։
* Շահան Ռ. Պէրպէրեան (1891 – 1956), կենսագրութիւն եւ մատենագիտութիւն, Պէյրութ, 1969։
* Մատենագիտութիւն Լեւոն Շանթի, Պէյրութ, 1969։
* Լիբանանահայ մամուլի յիսուն տարին (1921 – 1971), Պէյրութ, 1971։
* Սուրիահայ մամուլի պատմութիւն, Պէյրութ, 1972։
* Շահան Պէրպէրեան, Գեղագիտութիւն եւ Գեղարուեստ, Պէյրութ, 1975։
* Մատենագիտութիւն Ռուբէն Զարդարեանի, Պէյրութ, 1977։
* Հայ մշակութային գանձերու փրկութեան եւ պահպանման հրամայականը, Պէյրութ, 1980։
* Տարօնի խոհագիրքը, Պէյրութ, 1984։
* Հայ մամուլի ցուցակ, Լոս Անճելըս, 1987։
* Հ.Յ.Դաշնակցութեան 100–ամեայ մամուլը 1890 - 1990, Պէյրութ, 1990։
* Ս.Դ Հնչակեան կուսակցութեան մամուլը (1887 – 1992), Պէյրութ, 1990։
* Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայ Գիրքի Մատենագիտական Գործեր, խմբագրութիւն Կարօ Յովհաննէսեանի, Պէյրութ, 2014։
* Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայ Մամուլի Մատենագիտական Գործեր, խմբագրութիւն Կարօ Յովհաննէսեանի, Պէյրութ, 2014։

## Գրականութիւն
* **Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան**, Մարդը եւ Գործը, խմբագրութիւն Կարօ Յովհաննէսեանի, Պէյրութ, 2008։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի զոյգ հատորներու հանդիսաւոր ներկայացում։
* «Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան. Մարդը Եւ Գործը»։
* "The man and his life" in remembrance of Ardashes Der Khachadourian.
* Յ. Պալեան, Զոյգ հատորներու եւ հաւատքի մարդու մասին։ 
* Հովանաւորութեամբ Եւ Ներկայութեամբ Արամ Ա. Կաթողիկոսին. Հայ Մամուլի Երախտաւոր Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանի Աշխատանքին Նուիրուած Զոյգ Հատորներու Հանդիսաւոր Ներկայացում

Ստորոգութիւն:1931 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:16 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան մահեր
Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան

**Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան** (1885, Ջոմախլու - 13 Դեկտեմբեր 1974, Պէյրութ), հայ քահանայ։

## Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝ Կարապետ, ծնած է Ջոմախլու, 1885-ին։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս. Աստուածածին վանքը, որուն ուսման ընթացքը աւարտելէ ետք, ինքզինք նուիրած է կրթական կեանքի։

Ան սրտի պարտք համարած է ծառայել իր վարժարանին։ Քանի մը տարի պաշտօնավարելէ ետք նոյն դպրոցին մէջ, նշանակուած է տնօրէն, զոր վարած է ձեռնհասօրէն։ Իսկ ժամանակ մը ետք ծննդավայրի եկեղեցւոյ համար դպրապետ նշանակուած է։

Իր վանական կրթութիւնն ու ուսումը արժեւորած է մեծապէս օգտակար դառնալով դպրոցին ու եկեղեցւոյ։

Տարիներ ետք, երբ Կարապետի նիւթական վիճակը բարելաւուած է, պատրաստուած է ամուսնութեան։

Ան ընտրած է իր կեանքի ընկերը, պսակուած է ծննդավայրին մէջ 1908-ին եւ ունեցած է եօթ զաւակներ։

1915-ին, երբ կը պայթի Ա. աշխարհամարտը, Կարապետ զինուորագրուած է ու բանակին ծառայած չորս տարի։

1922-ին ընտանեօք հաստատուած է Պէյրութ եւ մինչեւ 1935 թուական պաշտօնավարած է Ճիւնիի մէջ։ Ան իր եկեղեցական գիտելիքներով մեծապէս օգտակար դարձած է տեղւոյն հայ գաղութին։

Նախ նշանակուած է եկեղեցւոյ թաղական եւ ապա դպրոցին՝ հոգաբարձու։ Իր փորձառութեամբ կազմակերպած ու վերաշխուժացուցած է տեղւոյն հայ համայնքին կեանքը։

1970ական թուականներուն, Լիբանանի Հայոց Թեմի Առաջնորդը յարմար նկատած է, որ ան քահանայագործէ Պէյրութի մէջ այնքան ատեն, որքան իր առողջութիւնը կը ներէ։ Հազիւ չորս տարի ծառայած, հիւանդացած է ու անկարելի եղած է քահանայագործել։

Տէր Եղնիկ խոր ծերութեան մէջ դադրած է քահանայագործելէ։ Վխճանած է 13 Դեկտեմբեր 1974-ին, Պէյրութի մէջ։

Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի ունեցած են Լիբանանի Առաջնորդին ձեռամբ, Պէյրութի Հայոց եկեղեցւոյ մէջ։ Այս առիթով Սրբազանը իր դամբանականին մէջ վեր առած է տէր հօր արժանիքներն ու անձնուէր ծառայութիւնները։

Մարմինը ամփոփուած է Պէյրութի հայոց Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի մահեր
Կոլիա Տէր Յովհաննէսեան

**Կոլիա Տէր Յովհաննէսեան**, ծնած է Իրանի Թաւրիզ քաղաքը։ Յաճախած է տեղւոյն միակ Հայկական դպրոցը։

Յետաքային մասնագիտութեան տիրացած է տնտեսագիտութեան մարզին մէջ։

## Կենսագրութիւն
Սկսած է գրէլ պատանի հասակին։ Մայրը Թեմական դպրոցէն շրջանաւարտ՝ Հայերէնի Հմուտ ըլլալով, մեծապէս նպաստած է զաւկին գրական ասպարէզ նետուելուն։

1973-ին իր Մայթե՜ր, Մայթե՜ր բանաստեղծութիւններու գիրքը արժանացած է Հ.Բ.Ը.Մ. Ալէք Մանուկեան գրական մրցանքի բանաստէղծութեան բաժնի յիշատակութեան, եւ տպագրուած է Պէյրութ, 1973 թուին, Հիմնադրամի ծախքով։

2007 թուականին հիմնադրած է «Գրական Կամուրջ» կայքը։

Պաշտօնավարել է միջազգային ընկէրութեան մը Իրանի մասնաճիւղին մէջ, որպէս ելմտական բաժնի տնօրէն։ Հանգստի է կոչուել 2005 թուին։ Ամուսնացած է եւ բախտաւորուած երկու դուստերով։

Գործի բերմամբ միշդ ճամբորդած է։ Գտնուած է ԱՄՆ, Եւրոպա, Հեռաւոր Արեւելք եւլն., եւ շփում ունեցած՝ հեռաւոր ազգակիցներու հետ։

Իր քերթուածները կը ցոլացնեն Հոգեկան ապրումները եւ տուայտանքները՝ օտարութեան մէջ ապրող հայու բէկորներուն:

Պատուերով թարգմանել է Իրանի Շահի «Առաքելոթիւն Հայրենիքիս համար» գիրքը պարսկերէնից, ունի նաև թարգմանութիւններ անգլերէնից։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*«Յոյս» երկշաբաթաթերթ, Հարցազրոյց իրանահայ գրող` Կոլիա Տէր-Յովհաննիսեանի հետ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Մկրտիչ Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան

**Մկրտիչ Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան** (), աւազանի անունով՝ Խորէն։

## Կենսագրութիւն
Մկրտիչ Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան, նախակրթարանի ուսումը ստացած է Արամոյի ծխական վարժարանին մէջ։

Քառասուն տարեկանին որոշած է հոգեւորական ըլլալու մտադրութիւնը յայտնել Թեմիս առաջնորդին ու կրօնական ժողովին։

1908-ին, Խորէն ձեռնադրուած է քահանայ, ձեռամբ՝ Սահակ Կաթողիկոսին, վերակոչուելով *Տէր Մկրտիչ*։

Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, Առաջնորդին տնօրինութեամբ ու հայրենակիցներուն փափաքով Տէր Մկրտիչ հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Արամոյի հայ գաղութին ու շրջակայ հայ ընտանիքներուն։

1921-ին, զինադադարէն անմիջապէս ետք, նշանակուած է հոգեւոր հովիւ Լաթաքիոյ հայ գաղութին, ուր քահանայագործած է ութ տարի՝ մինչեւ 1929։ Այնուհետեւ, վերադարձած է Արամօ ու ծառայած՝ իր հայրենակիցներուն մինչեւ 1936։

1936-ին, կրօնական առաքելութեամբ ինն ամիսներու համար դարձեալ Լաթաքիոյ մէջ պաշտօնավարած է։

## Վախճան
Կեանքի տեսակաւոր դառնութիւնները ճաշակած ու իր ժողովուրդին դժբախտութիւններուն ականատես եղած, վախճանած է 26 Դեկտեմբեր, 1939-ին, Արամօ՝ իր գիւղին մէջ։

Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուած են Արամոյի Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ մէջ, 28 Դեկտեմբեր, 1939-ին, ձեռամբ՝ Տ. Մեսրոպ քհնյ. Պագամճեանի։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1939 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Արամօ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Արամօ մահեր
Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան

**Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան**, աւազանի անունով՝ Սարգիս, որդի Տէր Ներսէս քահանայ Տէր Ներսէսեանի, ծնած է Կարմուճի մէջ 1880-ին, ըստ իր կենսագրութեան եւ թոռնիկին վկայութեան։

Իր նախնական ուսումը ստացած է Կարմուճի ծխական դպրոցին միայն մանկապարտէզը։ Գրել-կարդալ սորված է քահանայ հօրմէն եւ ինքնաշխատութեամբ։ Պայմաններու բերումով մտած է ազատ ասպարէզ ու հետեւած ջուլհակութեան։ Շուտով սորված է արհեստը եւ նիւթական միջոցներ ապահովելով ձեռնարկած անձնական աշխատանքի։

Երկար տարիներ եկեղեցւոյ ծառայելով արժանացած է դպրութեան աստիճաններուն եւ եղած է ուրարակիր։ Իր քաղցրահունչ ձայնով փնտռուած դպիր մը եղած է եկեղեցւոյ մէջ։

Ամուսնութեան տարիքը բոլորելէ ետք, ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ Պատուելի Յովհաննէսին աղջիկը՝ օրդ. Խանըմը, որուն հետ պսակուած է Կարմուճի մէջ, 1900-ին։ Ունեցած է 5 զաւակներ, որոնցմէ երեքը կը մահանան եւ ողջ կը մնան մանչ մը եւ աղջիկ մը։

Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան ուղեղային կաթուածի հետեւանքով հիւանդացած է։ Բժշկական դարմանումները անցած են ապարդիւն։ Իրեն համար քահանայագործելը գրեթէ կ'ըլլայ անկարելի։ Հարկադրուած քաշուած է հրապարակէն։ Բերիոյ Թեմի Կրօնական ժողովի տնօրինութեամբ՝ Տէր Ղեւոնդ Տեղափոխուած է Հալէպ բւ պատսպարուած Հայ Ծերանոցին մէջ։

Իր հիւանդութենէն 14 տարի առաջ, 1930-ին, արդէն մահացած էր երէցկինը։

Տէր Ղեւոնդ երկու տարի բժշկական խնամքի տակ ապրած ու վախճանած է 1946-ին։

Իր թաղման կարգն ու վերթին օծումը կատարուելէ ետք, մարմինը ամփոփուած է Հայոզ Ազգ. Գերեզմանատունը:
## Ծանօթագրութիւններ
Սիրարփի Տէր Ներսէսեան

**Սիրարփի Միհրան Տէր Ներսէսեան** (), հայ բիւզանդագէտ, արուեստաբան, հայագէտ։ ՀԽՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ (1966)։

## Կենսագրութիւն
Աւարտած է Կոստանդնուպոլսի Եսայեան վարժարանը, ապա՝ Անգլիոյ Հայ Սքուլի (բարձրագոյն դպրոց)։ 1917-1919 թուականին սորված է Ժընեւի համալսարանի գրական բաժինէն ներս։ 1919 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ, Սորպոնի մէջ աշակերտած է բիւզանդագէտներ՝ Շ․ Կիլին, Գ․ Միլէյին, ռոմանական եւ գոթական արուեստներու պատմաբան Հ․ Ֆոսիյոնին։ 1922-ին Փարիզի բարձրագոյն ուսումնասիրութիւններու դպրոցին մէջ դարձած է Գ․ Միլէյի օգնականը։ 1930-1931 թուականին եղած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Մասաչուսեց նահանգի Ուելըսլի գոլէճի արուեստի պատմութեան դասախօս, 1937-47 թուականին նոյն գոլէճի արուեստի բաժինի եւ Ֆարնսուորթ թանգարանի տնօրէն։ 1946 թուականին Հարուըրտի համալսարանի Գումբարտոն Օքս գիտահետազօտական հաստատութեն մէջ արժանացած է բիւզանդական արուեստի փրոֆէսորի կոչման, 1963 թուականէն՝ վաստակաւոր փրոֆէսոր։

Տէր Ներսէսեանը Ֆրանսայի արձանագրութիւններու ու գեղարուեստական գրականութեան ակադեմիայի, Ֆրանսայի Հնագէտներու ազգագրական միութեան, Բրիտանական ակադեմիայի թղթական անդամ է։

Զեկուցումներով հանդէս եկած է միջազգային գիտաժողովներու մէջ, անոնց կարգին՝ արեւելագէտներու Մոսկուայի քոնկրէսէն ներս (1960) եւ պատմաբաններու սովետաֆրանսական գիտաժողովին մէջ (Երեւան, 1969)։

## Աշխատութիւններ
Լոյս ընծայած է «Բարեղամի եւ Յովասափի վէպի նկարազարդումը» (1938, ֆրանսերէն) բիւզանդագիտական ուսումնասիրութիւնը, <12,13, 14 դարերու հայկական նկարազարդ ձեռագիրները Վենետիկի Մխիթարեան հայրերու գրադարանում» երկը (նիւթը՝ 1936, ալպոմ՝ 1937, ֆրանսերէն), «Հայաստանը Ա․ Բիւզանդական կայսրութիւնը» (1945, անգլերէն)։ Հրատարակած է նաեւ «Չեսթըր Պիթի գրադարան, հայկական ձեռագիրների ցուցակ՝ հայ արուեստի պատմութեան ներածականով» (1958), «Աղթամար, Ս․ Խաչ եկեղեցի» (1965), «Հայկական ձեռագիրները Ֆրիր արուեստի պատկերասրահին մէջ» (1963), «Հայկական ձեռագիրները Ուոլթերսի Արուեստի պատկերասրահին մէջ» (1973, բոլորը անգլերէն) աշխատութիւնները։

Գիտնականի «Բիւզանդագիտական եւ հայկական ուսումնասիրութիւններ» երկհատոր ժողովածուի մէջ (1973) ամփոփուած են անոր վաթսունէն աւելի մեծարժէք յօդուածները անգլերէն եւ ֆրանսերէն։ Բազմամեայ ուսումնասիրութիւններու արդիւնք է Տէր Ներսէսեանի «Հայկական Արուեստ» (1977, ֆրանսերէն) կոթողային աշխատութիւնը։

## Պարգեւներ, մրցանակներ
Արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու եւ պարգեւներու, անոնց կարգին Անգլիոյ հնագէտներու միութեան ոսկէ շքանշանին (1960), Ֆրանսայի Արձանագրութիւններու ու գեղարուեստական գրականութեան ակադեմիայի Շլիւմբըր-Ժէի անուան (1963), ՀԽՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի՝ Անանիա Շիրակացիի անուան, (1981) մրցանակներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բիւզանդագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
Աբրահամ Տէրեան

**Աբրահամ Հակոբ Տէրեան**, (ծնած է 19 Ապրիլ, 1942, Եաֆա (ներկայիս՝ Թել Աւիւի մօտ, Իսրայէլ):) Տէրեան բանասէր, հայագէտ, աստուածաբանական գիտնական (1970) եւ համալսարանի ուսուցիչ մըն է (1984)։

## Կենսագրութիւն
Աբրահամ Տէրեան աւարտած է Երուսաղեմի Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը, իսկ 1970 թուականին՝ Միչիկանի համալսարանը (Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ), եւ վերջապէս 1981 թուականին՝ Պազելի համալսարանը։

Աբրահամ 1979 թուականէն սկսեալ եղած է Էնդրիուս համալսարանի միջ-կտակարանային եւ վաղ քրիստոնեական գրականութեան ուսուցիչ, իսկ 1984 թուականէն սկսեալ՝ եղած է Շիքակօ համալսարանի հայագիտութեան ուսուցիչ։

## Գիտական գործունէութիւն
Աբրահամ Տէրեանին հիմնական ուսումնասիրութիւնները նուիրուած են Փիլոն Ալեքսանդրացիին ժառանգութեան։ Տէրեանը հրատարակած է անոր «Ցաղագս բան ունել եւ անասուն կենդանեացդ» գործը (որ 1981 թուականին հրատարակուած է Անգլերէն եւ Ֆրանսերէն թարգմանութիւններով), որ անոր գիտական օրինակը ծանօթ է միայն յունաբան դպրոցին մէջ, հայերէն թարգմանութեամբ։

Տէրեան ուսումնասիրած ու քննած է նաեւ Փիլոն Ալեքսանդրացիին «Այնոցիկ որ յելսն է խնդրոց եւ լուծմանց» աշխատութիւնը եւ ստեղծագործութիւնը, ու կատարած է անոր գործերուն քննական բացատրութիւնը ու մեկնութիւնը, անդրադառնալով յունաբան դպրոցի ժամանակաշրջանին, Վահան Տէրեանի գործունէութեան շրջանին, լեզուի թարգմանութեան ու ոճի հարցերուն եւ այլն։
Տէրեանը եղած է բազմաթիւ Ամերիկեան գիտական ընկերութիւններու անդամ։ 1982 թուականին, Աբրահամ զեկուցումով մը մասնակցած է Երեւանի միջազգային հայերէնագիտական գիտաժողովին։

## Մրցականեր
* ԱՄՆ «Ֆուլպրայթ» հաստատութեան մրցանակ, 2005:

## Երկեր
* Patriotism and Piety in Armenian Christianity, N. Y., 2000.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրեր
Ստորոգութիւն:1942 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտեր
Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամներ
Տայանա Տէր Յովհաննէսեան

**Տայանա Տէր Յովհաննէսեան** ()՝ ամերիկահայ անգլեագիր բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, լրագրող:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոսթընի մէջ, խարբէրդցի ծնողնէրէ։ Աւարտած է Պոսթընի համալսարանի ամերիկեան գրականութեան ճիւղը։ Հարվըրտ Համալսարանի քէրթողական արուեստի նշանաւոր բանաստեղծ Ռապըրթ Լոուէլի  առաջնորդութեամբ՝ հմտացած է բանաստեղծութեան արուեստին մէջ։ Դպրոցական գրասեղաններէն սկսեալ բանաստեղծութիւններ գրած է թերթերու եւ հանդէսներու մէջ, յէտոյ աշխատած է որպէս խմբագիր, եւ երկար տարիներ վարած է բանաստեղծութեան դասընթացքներ Պոսթընի ուսումնական հաստատութիւններէն ներս։

Եղած է Նոր-Անգլիոյ բանաստեղծութեան ակումբին նախագահը եւ «Պոսթըն Կլոպ» թերթի փառատօն»ի պատասխանատու վարիչը։ Որպէս դասախօս՝ դասաւանդած է ամերիկեան զանազան համալսարաններու մէջ։

Շահած է շարք մը մրցանակներ, ի միջի այլոց Ամերիկեան պոէզիայի ընկերութեան եւ նշնաւոր Պրն Քլապ-ի մրցանակները։

1991-ին Հայաստանի գրողներու միութեան կողմէ արժանացաւ Յովհաննէս Թումանեան մրցանակի, Հայ բանաստեղծներու գործերուն անգլերէնի թարգմանութեան համար։ Այս մարզին մէջ Տ. Տէր Յովհաննէսեան հոյակապ գործ մը կը կատարէ։ Կը կազմակերպէ նաեւ Հայ բանաստեղծներու նուիրուած երեկոներ, դասընթացքներ եւ ձայնասփիւռի ու հեռատեսիլի հաղորդումներ։ 1978-ին Մարզպետ Մարկոսեանի հետ միասին կազմեց, թարգմանեց եւ անգլերէն լեզուով հրատարակեց Հայ բազմադարեան քերթողութենէն ընտիր նմոյշներ, սկսեալ հեթանոսական շրջանի երգերէն մինչեւ ժամանակակից հայ բանաստեղծութեան գիրքեր։ Իր բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են եօթը լեզուներու։

## Գործեր
Իր Հրատարակուած գործերն են՝ How To Choose Your Past (1978), Սեւ աչքեր կանաչ աչքերի խորքում (Երեւան 1985), About Time (Նիւ Եորք. 1987) եւ Songs Of Bread, Songs Of Salt (Նիւ Եորք. 1990): Տ. Տէր Յովհաննէսեան 1994-ի գարնան Հայաստան այցելեց նախաձեռնութեամբ ամերիկեան «Ֆուլպրայթ» կազմակերպութեան։ Շարք մը դասախօսութիւններ տուաւ Երեւանի Պետական եւ Ամէրիկեան Համալսարաններուն մէջ, ամերիկեան գրականութեան մասին։ Տայանայի պոէզիային հիմնական տարրը կը կազմէ ազգային արմատներու որոնումը։ Իր ամերիկեան ու համամարդկային նիւթերուն կարգին կու տայ զուտ Հայկական։ Պարզ եւ ինքնատիպ է իր ոճը։ Սրտագրաւ են իր տաղերը եւ հաղորդական:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Էռնեսթ Տէրվիշեան

**Էռնեսթ (Երուանդ) Հերպըրթ Տէրվիշեան** (, 10 Oգոստոս, 1916 – 20 Մայիս, 1984), հայազգի ամերիկեան բանակի սպայ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ցուցաբերած արիութեան համար 1945 թուականին պարգեւատրուած է Միացեալ նահանգներու Գոնկրէսի Պատւոյ շքանշանով։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1916 թուականին ԱՄՆ Ռիչմոնտ քաղաքին մէջ եւ ստացած է Երուանդ անունը։ 1933 թուականին աւարտած է Ճոն Մարշըլի անուան միջնակարգ դպրոցը։ 1937 թուականին յանձնելով Վիրճինիա նահանգի քննութիւնները կը ստանայ իրաւագիտութեան Պսակաւոր Արուեստից (Bachelor's degree) աստիճան։ 1941 թուականի Սեպտեմբերին իր ծննդավայրէն կը մեկնի բանակ եւ ծառայութեան կ'անցնի որպէս շարքային։ Վերապատրաստուած է հարաւային Քարոլինայի մէջ։ 1944 թուականին, Իտալիոյ մէջ ֆաշիսթներու դէմ մարտերուն մասնակցելով, հետեւակային 34-րդ զօրաբաժնի գիտա-ճարտարարուեստութեան քսանապետ (sergeant) էր։

## Հերոսական Արարքը
1944 թուականի Մայիս 23-ին Սիսթերնայի մօտ ամերիկեան ջոկատը կ'իյնայ շրջապատման մէջ։ Ամբողջ ջոկատէն ողջ կը մնայ միայն Տէրվիշեանը։ Անընդհատ դիրքը փոխելով եւ հրաձգութիւն վարելով ան կը փորձէ տպաւորութիւն ստեղծել, թէ ջոկատը մարտունակ է։ Երբ զինամթերքը կը սպառի, միայն ատրճանակով զինուած Տէրվիշեանը կ'անցնի թշնամի դիրքերը, կը խլէ մէկ գնդացիր եւ անակնկալի կը բերէ հակառակորդի ջոկատը, որմէ ետք, ան մինակը կը գերեվարէ թշնամի 45 զինուոր, կը խլէ երեք գնդացիր եւ տասը ատրճանակ։

## Գնահատականը
Պատերազմի աւարտէն յետոյ ալ Էռնեսթ Տէրվիշեանը շարունակեց իր ծառայութիւնը եւրոպական եւ խաղաղովկիանոսեան տարբեր շրջաններու մէջ։ Զինարձակուած է աւագ  ծովային ենթասպայի (Captain lieutenant) կոչումով (ըստ այլ տուեալներու գնդապետի)։ Բացի երեսփոխաններու եւ ծերակուտականներու ժողովի (Congress) Պատւոյ շքանշանէն, Տէրվիշեանը պարգեւատրուած է շարք մը երկիրներու շքանշաններով՝ լեհական վտարանդի կառավարութեան կողմէ՝ Պատւոյ մետալով, Պրոնզէ աստղով եւ իտալական հրամանատարութեան կողմէ՝ Արծաթէ խաչով, ռազմական արիութեան խաչով եւ այլն։ Զօրացրուելէն ետք (Demobilized) ՝ Տէրվիշեանը զբաղեցուցած է ռազմական բարձր պաշտօններ՝ եղած է Ամերիկեան ազգային լեգէոնի (զօրագունդ) փոխհրամանատար, ռազմական պետական կարեւոր հարցերով խորհրդական։

ԱՄՆ ազգային հերոս Էռնեսթ Տէրվիշեանը մահացած է 1984 թուականին եւ թաղուած է ծննդավայրի Վեսթհեմփթըն յիշատակի պուրակին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ սպաներ
Ստորոգութիւն:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի մահեր
Տէւ Փաթէլ

**Տէւ Փաթէլ** () Անգլիացի դերասան մըն է: Փաթէլի ծնողքը Քէնյացի ու Հնդիկ եղած են: Փաթէլ սկսած է իր դերասանական ասպարեզը, երբ ան փոքր էր եւ ստանցնած էր իր դպրոցի թատերական ներկայացման իբրեւ Անտրու Ակուչիք *[[Twelfth Night]]* ներկայացման մէջ, ինչի համար ստացած է «ամէնէն լաւ դերասանը» տիտղոսը: Ան յաճախած է Whitmore High School դպրոցը, ուր միշտ կը գովուէր իր թատրոնի ուսուցիչներուն կողմէ: Իբրեւ պատանի, ան նաեւ կը մարզուէր մարտական արուեստի զիրէն ներս, եւ դարձած է երրորդ 2004 Action International Martial Arts Association World Championships խաղաշարքին մէջ, Տուպլինի մէջ, Իրլանտա:

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

### Ելեկդրոնային Խաղեր

## Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարոգումներ

### Յաղթած
*2008 Black Reel Award – "Best Actor" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2008 Black Reel Award – "Best Breakthrough Performance" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2008 British Independent Film Award (BIFA) – "Most Promising Newcomer" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2008 National Board of Review (NBR) Award – "Best Breakthrough Performance" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2008 Washington D.C. Area Film Critics Association (WAFCA) Award – "Best Breakthrough Performance" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2009 Critics' Choice Award – "Best Young Performer (Actor/Actress)" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2009 Richard Attenborough Film Award – "Best Breakthrough" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2009 Richard Attenborough Film Award – "Rising Star of the Year" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 

### Պաշտօնակարգուած
*2008 Black Reel Award – "Best Ensemble" – Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
* 2008 Detroit Film Critics Society Award – "Best Newcomer" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*2009 BAFTA Award – "Best Actor in a Leading Role" –Միլիոնատէրը Ետնախորշէն 
*Evening Standard British Film Awards 2009

## Ծանօթագրութիւններ
Խաչատուր Տէօվլեթեան

**Խաչատուր Տէօվլեթեան (Տէվլեթեան Խաչիկ)** (1868, Ան­գա­րա­յի նա­հան­գ, Կեսարիա - 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Խաչատուր Տէօվլեթեան ծնած է 1868 թուականին, Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիոյ գաւառի, Էվերեկ գաւառակի կեդրոն՝ Էվերեկ աւանի մէջ, որուն վաճառականութիւնը, ճարտարարուեստն ու կրթութիւնը հայերու ձեռքն էին։ Հայրը՝ Տէօվլեթ աղան, յայտնի վաճառական էր եւ առեւտրական կապերով կապուած էր Կեսարիոյ ու Կարնոյ հետ (ըստ Ալպօյեաճեանի՝ վիրաբոյժ էր)։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Էվերեկի ազգային վարժարանէն ներս։

Այնուհետեւ աւարտած է՝ Մարզուանի Անատոլիա գոլէճը, ապա՝ Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Այնուհետեւ մեկնած է ԱՄՆ եւ Փենսիլվանիոյ համալսարանի (Ֆիլատելֆիա քաղաք) բժշկական ֆակուլտետի մէջ ուսանած, մասնագիտացած վիրաբուժութեան ուղղութեանբ եւ գործնական հմտութիւններ ստացած է տեղի հիւանդանոցէն ներս։

Վերադառնալով ծննդավայր, եղած է տեղի միակ բժիշկը ու կարճ ժամանակուան ընթացքին՝ հմուտ վիրաբոյժի եւ սիրուած ազգային գործիչի համբաւ ձեռք ձգած է։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ-վիրաբոյժ ծառայած՝ Սեբաստիոյ զինուորական հիւանդանոցին մէջ։ 1915 թուականի Յուլիսի 14-ին, Սեբաստիայէն տարագրութեան ճամբուն վրայ՝ Տերինտերէյի մէջ («Խո­րը ձոր»), Սեբաստիոյ հանրածանօթ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերի հրահանգով սպանուած է անլուր չարչարանքներու ենթարկուելով՝ 47 տարեկան հասակին։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, հ.Բ. Գահիրէ, 1937։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Հին եւ նոր Կեսարիա։ Յուշամատեան, Փարիզ, 1989։
* Շահբազեան Հ., Միրզոյեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 3, Անգարայի նահանգ, Երեւան, 2006։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Յովհաննէս Տէրոյենց

**Յովհաննէս** «պատուելի» **Չամուրճեան, Տէրոյենց**, ծնած է 1801 թուականին Պրուսայի մէջ։

Վերջին ներկայացուցիչներէն մէկն է մինչեւ 1850-ական թուականներու սերունդին, որ տարբեր մտայնութիւններու, ճաշակներու եւ շրջապատի մէջ արժեւորեց իր շնորհները, առաւելաբար կրօնական հետաքրքրութիւններով։

Յարութիւն Գ. Մրմրեան, որ ամէնէն աւելի զբաղած է Տերոյենց մարդը եւ անոր գործը ներկայացնելու աշխատանքով, զայն կը յորջորջէ «աշխարհիկ Վանական»: Արփիար Արփիարեան զայն կը նկատէ «կրօնասիրութիւնը կրօնամոլութեան տարած հռչականուն աստուածաբան»: Կարելի չէ իր անունը անջատել ամիրաներու, հոգեւորականութեան եւ ԺԹ. դարու առաջին կիսու աւագանիի սերունդէն, որուն հաշտ եւ հաւատարիմ մնաց իր պահպանողական ոգիով եւ համոզումներով եւ զորս պաշտպանեց՝ նոր գաղափարներու ջատագով երիտասարդութեան դէմ։ Հմուտ մարդու տիպարն էր այդ օրերուն, ոչ անշուշտ այն իմաստով, որ մենք կ'ըմբռնենք այդ բառը այսօր։ Ինքնաշխատութեամբ, մինչեւ իր օրերու հայ կեանքը, ապրումները եւ պահանջները ճանչնալու գնով էր մանաւանդ որ կը դառնար տոկուն արժէք, հեղինակութեան, վճռական տեսակէտներու եւ ամուր համոզումներու տէր մարդ։

150-է աւելի կը նկատուին ինքնագիր թէ թարգմանական, գրաբար թէ աշխարհաբար, տպագրեալ թէ անտիպ իր հատորները, որոնք, սակայն, չեն կարդացուիր այսօր։ Անոնց մեծամասնութիւնը դրդուած է Հայաստանեայց եկեղեցիի ուղղափառութեան խոր հաւատքէն ու զայն կաթոլիկութեան եւ բողոքականութեան դէմ պաշտպանելու փութկոտութենէն, կիրքի համազօր գուրգուրանքէն։ Այս մաքրակրօնութիւնը առաքինութիւն պարտադրեց միշտ, նոյնիսկ իր հակառակորդներուն։

Կրթութեան, ընկերային պաշտպանութեանց եւ բարոյական կացութիւններու մասին ալ ունի խորհրդածական էջեր, աշխարհաբարի խակ ու նախնական որակով։ 1884 թուականին հրատարակած է «Բասքալայ խորհրդածութիւնք» թարգմանական գործը, որ նիշ մըն է իր գրական նախասիրութեանց եւ ախորժներու տեսակէտով։ 1846-1852՝ տարուան մը ընդմիջումով (1849), վարած է խմբագրութիւնը «Հայաստան»ի, գործակցութեամբ Մկրտիչ Աղաթօնի։ Համաձայն ժամանակակիցներու, ծանօթ էր տասնէ աւելի լեզուներու եւ հեղինակութիւն մըն էր դաւանական, աստուածաբանական եւ եկեղեցական հարցերու մէջ։ Անտեղիտալի աւանդապաշտ մը եւ պահպանողական մարդու տիպար մը մնաց մինչեւ իր մահը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:1801 ծնունդներ
Ճորճ Տէօքմէճեան

**Ճորճ Տէօքմէճեան** (), հայազգի ամերիկեան պետական եւ քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Հայրը՝ Գուրգէն Ճորճ Տէօքմէճեան, եղած է գորգավաճառ Այնթապի մէջ, ԱՄՆ ներգաղթելէն ետք ան ամուսնացած է Տէօքմէճեանի մոր՝ էրզրումցի Ալիս Կէյրտընի  հետ,։ Վերապրած են Ցեղասպանութիւնը, տեղափոխուած ԱՄՆ։ Աուարտած է Նիււ Եորքի Սենթ Ճոն համալսարանի իրաւաբանական ֆակուլտետը, 1955  տեղափոխուած է Քալիֆորնիա, ուր 1963-ին , ընտրուած է նահանգային ժողովի անդամ (առ 1967 ), 1967-1979 թուականներուն նահանգային սենատոր, 1979-1988 թ Քալիֆորնիայի ընդհանուր դատախազ։ 1982-1991 զբաղեցուցած է Քալիֆորնիայի նահանգապէտի պաշտոնը։

Գործընկերները անոր տուած են «Երկաթեայ Տիւք»  մականունը:

## Հանրային Գործունէութիւն
1985 թուականին Տէօքմէճեանի նախաձեռնութեամբ Ապրիլ 24-ը Քալիֆորնիոյ մէջ յայտարարուեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի օր։ 1990 թուականին Ճորճ Տէօքմէճեանը յատուկ յայտարարագրով Ապրիլ 24-ը հռչակեցաւ Յիշատակի պետական օր եւ կոչ ըրաւ համայն մարդկութեանը միանալ հայ զոհերու յիշատակի յարգանքի այդ տուրքին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ճորճ Տէօքմէճեան www.people.am կայքին մէջ 
* «ԵՍ, ՔԱԼԻՖՈՐՆԻՈՅ ՆԱՀԱՆԳԱՊԵՏ ՃՈՐՃ ՏԷՕՔՄԷՃԵԱՆՍ...»
* Armeniapedia George Deukmejian

Ստորոգութիւն:6 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:8 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ պետական գործիչներ
Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան

**ՏԻԳՐԱՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԽՈՅԵԱՆ** (1895, Տրապիզոն - 1990, Ֆիլատելֆիա), Ս­կաու­տա­պետ,  Հ.Մ.Ը.Մ.-ական, քահանայ։

Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան ծնած է Տրապիզոն, 1895-ին։ Մանկութիւնը կ'անցնէ Մարմարա ծովուն Գընալը կղզին։ Ան «Փրոթի»ի անդամներէն էր ու անոնցմէ ամէնէն ընդունակը։ Գնալըի մէջ կը ծանօթանայ Վահան Չերազին։ Մեծապէս կ'ազդուի անկէ եւ կը դառնայ օգնականը։ Նախնական կրթութիւնը կղզիին ազգային վարժարանին մէջ ստանալէ ետք՝ Խոյեան կը փոխադրուի Պոլիս եւ կը յաճախէ Կեդրոնական Վարժարան։ Երկրորդական ուսման աւարտին, 1913-ին կը մտնէ սպայից վարժարան, ուր կը յաճախէ մինչեւ 1915, երբ վրայ կը հասնի Ա. Աշխարհամարտը։ Մինչեւ պատերազմի աւարտը ան թրքական բանակին կը ծառայէ իբրեւ սպայ։

1918-ին, Խոյեան «Փրոթի»ն կը ներկայացնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիր ժողովին։ Կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդրանիկ Կեդրոնական Վարչութեան քարտուղարը։

Միաժամանակ կը վարէ Որբախնամ Մարմնի Կեդրոնական Կայանի տնօրէնութիւնը։

1920-ին, իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ եւ սկաուտ խմբապետ, մաս կը կազմէ հայրենիք հրաւիրուած Հ.Մ.Ը.Մ.ի եռանդամ մարմնին։ 1920-ին, Հայաստանի խորհրդայնացման նախօրէին, կը վերադառնայ Պոլիս, ուրկէ կը փոխադրուի Նիւ Եորք։ Միացեալ Նահանգներու մէջ ան կ'ունենայ ազգային եւ միութենական բեղուն գործունէութիւն։ Կը յաճախէ Սփրինկֆիլտի մարզական համալսարանը, որմէ կը վկայուի 1926-ին։

Խոյեան 1955-ին կը ձեռնադրուի քահանայ եւ կը ծառայէ Պոսթընի, Շիքակոյի, շրջան մըն ալ՝ Մոնթրէալի մէջ։ Յառաջացած տարիքին կը հաստատուի Ֆիլատելֆիա, ուր կը վախճանի 1990-ին։

1978-ին ան արժանացած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանին։

1983-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան մատենաշարով լոյս տեսած է իր յուշերը ներկայացնող «Նահատակ ցեղի անմահներ» գիրքը։
## Աղբիւրներ
* «Նահատակ ցեղի անմահներ» գիրք։
*Մարզիկ Ամսաթերթ 1991։
Տիգրան Ասատրեան (նկարիչ)

Տիգրան Էդուարդի Ասատրեան (17 Սեպտեմբեր 1968, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

## Կենսագրութիւն
1979-1982 ուսանած է Յակոբ Կոջոյեանի անուան գեղարուեստի դպրոցէն ներս, 1982-1986 թթ.` Փանոս Թէրլէմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանէն ներս, 1987-1993 թթ.` Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանէն ներս: 2009-էն ի վեր Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ է։ Երեւանի թատրոնի եւ կինոյի պետական ուսումնարանին մէջ կը դասաւանդէ գծանկար եւ գեղանկար: Բազմաթիւ անհատական եւ խմբակային ցուցահանդէսներ ունեցած է Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Գերմանիոյ, Լիբանանի եւ Քանատայի մէջ։

մինի|Տիգրան Ասատրեանի անհատական ցուցահանդէսը Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարանին մէջ

## Ստեղծագործութիւններ
* «Գիշերային հիւրը» 
* «Սանչօ Պանսը»
* «Տոն Քիշոթը»
* «Տաթեւացի տատիկը»

## Մեջբերումներ Տիգրան Ասատրեանէն
«Նկարչութիւնը խօսելու, արտայայտուելու ձեւ է, եւ նկարիչը իր ըսելիքը այդ կերպ է արտայայտում։ Իմ խօսքերը նկարներս են, ու նկարչութիւնն ինձ համար անբացատրելի մի բան է, որն ինձ հետ ծնուել է»[2]։։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  Իմ մուսան կեանքն է. Տիգրան Ասատրեան
*  Տիգրան Ասատրեանի հեքիաթային աշխարհը
Ստորոգութիւն:17 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:1968 ծնունդներ
Տիգրան Գալէմքէրեան

**Տիգրան Գալէմքէրեան**(1875), Բնիկ Տիգրանակերտցի, ծնած 1875-ին։ Պէյրութ հաստատուած 1896-ին։ Նախ եղած է գրագիր վաճառական Նազարէթ Պաղտասարեանի մօտ, ապա իր խանութը բացաց է եւ ըրած ներածումի եւ արտածումի գործի, ընդհանրապէս կտաւեղէնի վրայ։ 1915-ին ձերբակալուած՝ Սբ. Նշան վանքի տեսուչ Սահակ վարդապետի, Սամուէլ Գրիգորեանի եւ Միհրան Ճէյէրճեանի (Վեհունի) ու աքսորուած եւ սպաննուած՝ Տիգրանակերտի ճամբուն վրայ։ Իր զաւակը Պրն. Վահէ այժմ Անգլիա կը գտնուի, իսկ դուստրը Տիկ. Կազմարարեան՝ Կիպրոս։
Տիգրան էֆենտի (դեղագործ)

**Տիգրան էֆենտի** (1873, Սեբաստիա նահանգի կեդրոնէ Սեբաստիա քաղաքը – 2 Յունուար 1917), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1873 թուականին, Սեբաստիա նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքը, ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Սեբաստիոյ հիւանդանոցին կից՝ Գայատիպիի բուժարանին մէջ որպէս բժիշկ ծառայած՝ հրամանատարի աստիճանով։ 1917 թուականի Յունուար 2-ին սպանուած կամ մահացած է։

## Գրականութիւն
* Ատաշ Ադնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։ 
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1917 մահեր
Ստորոգութիւն:2 Յունուարի մահեր
Տիգրան Թօփուզխանեան

**Տիգրան Թօփուզխանեան**, պաշտօնեայ Շէլ Կազի Ընկերութեան մէջ 21 տարիէ ի վեր որպէս պետ ֆօրմէն եւ տարրաբան։ Ա. Ընդհանուր Պատերազմէն եղած է սերժանթարգման անգլիական բանակին մէջ։
Ստեփան Թօփուզխանեան ճամբորդած է Եւրոպա եւ Թուրքիա։ Եղած է աւանդապահ եւ ազգասէր, ջանալով իր զաւակները մեծցնել հայ։ Միշտ երազած է հայրենիք վերադառնալ եւ հոն երթալու յոյսով է որ դուստրներէն մին հարս տուած է Տիգրանակերտ։ Տան դուռը միշտ բաց եղած է չքաւորին առջեւ։ Ա. Ընդհանուր Պատերազմին երբ սով կը տիրէր հոս՝ Ստեփան Թօփուզխանեան եւ իր կողակիցը առանց ազգութեան խտրութեան մեծապէս օգնեցին չքաւորներու։ Մինչեւ այսօր ալ տակաւին տեղացիներ երախտագիտութեամբ կը յիշեն «Ըմմ Եաղուպ»ը այսինքն Տիկ. Թօփուզխանեանը։ Յարգուած եւ սիրուած՝ հայերէ եւ օտարներէ. Ստեփան Թօփուզխանեան մեռաւ 9 Հոկետմբեր 1914-ին։

## Ծանօթագրութիւններ
Տիգրան Մանաւեան

**Տիգրան Մանաւեան** (), հայ ուսուցիչ։

Տիգրան Մանաւեան տքնջան ուսուցիչը ծնած է 1841-ին Բերիա (Հալէպ): Զաւակն էր Յովհաննէս Արսէնեան անուն աղքատ մրգավաճառի մը։ Հազիւ 10 տարեկան կը ստիպուի սեփական աշխատութեան դիմելու։ Սակայն հօրեղբայրը զինք կ'առաջնորդէ մտաւոր կրթութեան։

Ապա՝ Մանաւեան կը դրուի տպարանի մը մէջ իբր աշակերտ, ուր կ'ուսանի վիմագրութեան արուեստ, միանգամայն նոյն միջոցին աշակերտելով Վէզիր խանի մէջ տեղի ունեցած դասախօսութեանց։

Այդ կերպով, իբր ուշիմ տղայ, յառաջդիմութիւններ կ'արձանագրէ, ուսանելով բաւականաչափ հայերէն։ Տիգրան՝ ջղուտ, կրքոտ, ըմբոստ եւ յանդուգն բնաւորութեան տէր անձ մըն էր։ Ուստի 1861-ին Տիգրանեան Մկրտիչ հրաշագործ վարպետին հետ կը մեկնի Բալուի Քաղցրահայեաց վանքը թէ՛ ուսանելու եւ թէ ուսացանելու համար։ Տիգրանի ձեռներէց ոգին ի յայտ կու գայ նոյն թուականին իսկ, երբ կը հրատարակէ «Արեւակ» անունով թերթ մը՝ վիմագրութեամբ։

Հայաստանի օդն ու ջուրը եւ բարքերը Տիգրանը կ'ընեն կտրիճ մը, որուն ձեռքէն անպակաս կ'ըլլայ հրացանը։

1869-ին կը վերադառնայ Պոլիս եւ շարունակելով հետեւիլ ուսուցչական ասպարէզին, Ռոտոսթօ կը մեկնի տեղւոյն վարժարանին մէջ դասախօսելու համար։ Հոն կ'ամուսնանայ Աննա անուով աղջկան մը հետ, որմէ բազմաթիւ զաւակներ կ'ունենայ։

Տիգրան Մանաւեան թատրոնն ալ համարելով իբրեւ ժողովրդական դպրոց մը, կը գրէ «Գայլ Վահան» անունով թատերգութիւն մը, որուն ներկայացումը ջերմ ընդունելութեան կ'արժանանայ, Այդ գիրքը տպագրուած է 1874-ին։ Գրած է նաեւ «Վարդան Մամիկոնեան» կամ «Հայրենիքի նահատակը» անունով ողբերգութիւնը (տպուած Պոլիս 1911) եւ «Պատուհանի Մուրհակը» անունով զաւեշտը (տպուած Վառնա 1899):

Ասկէ ետք կը սկսի հայ ուսուցիչի թափառական կեանքը, քանի մը տարի Էտիրնէ, յետոյ Պոլիս, Եէնի Գափու (որբանոց), Սամաթիա, Խասգիւղ: Իր ուսուցչական պաշտօնը ի գործ դնելու համար, հեւ ի հեւ կը վազվզէ ու շունչ ու ոգի սպառելով կ'ուսուցանէ անընդհատ 20 երկար տարիներ եւ առ ի վարձատրութիւն իր գործունէութեան քսանամեակին՝ հրամանով այդ ժամանակուայ Պատրիարքին կը զրկուի իր բոլոր դասերէն եւ հետեւաբար ապրուստի միջոցէն, որովհետեւ յանդգնած է եղեր քննադատել Ուսումնական Խորհուրդի ուսումնական ծրագիրը Ազգ. թերթի մը մէջ, ըսելով թէ «Քռիլովի սայլին առակը շատ աղէկ կը յարմարի մեր դաստիարակութեան խնդրոյն, զոր տգիտութիւնը դէպի խաւար տանիլ կ'ուզէ, շահամոլութիւնը՝ դէպի իր արկղը, ակնկալութիւնը դէպի իր նպատակը»:

Կը մահանայ 7 Նոյեմբեր 1888-ին ու կը թաղուի Խասգիւղի գերեզմանատան մէջ։

## Աղբիւրներ
* Արեւելք 1888 Դեկտեմբեր
* Դար Ե. Տէրմիրճիպաշեան
* Վարդան Մամիկոնեան յառաջաբան Մելքոն Կիւրճանէ 1911
* Մասեաց Աղաւնի 1857
* Վ.Գ. Զարդարեան, Յիշատակարան

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ռոպըրթ Տը Նիրօ

**Ռոպըրթ Տը Նիրօ կրտսեր** () Ամերիկացի նշանաւոր դերասան, բեմադրիչ եւ արտադրիչ։
 
## Կենսագրութիւն
Ռոպըրթ Տը Նիրօյի նախնիները Իտալիայէն գաղթած են ԱՄՆ։ Անոր հայրը՝ Ռոպըրթ Տը Նիրօ աւագը յայտնի քանդակագործ ու նկարիչ էր։ Մայրը՝ Վիջինիա Ադմիրալը բանաստեղծուհի էր։ Անոնց ամուսնութիւնէն մէկ տարի անց կը ծնի Ռոպըրթ Տը Նիրօ կրտսերը։ Իսկ 3 տարի անց Տը Նիրօի ծնողները կ'ամուսնալուծուին։ Ռոպըրթ Տը Նիրօյի մանկութիւնը անցած է Մանհեթենի Գրինվիչ-Վիլլիջ շրջանին մէջ, որ երկար տարիներ կը համարուէր Նիւ-Եորքի գեղարուեստական եւ արտիսիտիկ պոհեմիայի բնակավայր։ Սպիտակ մաշկ ունենալու պատճառով իրէն կ'անուանեն «Պոպպի-Կաթ»։ 10 տարեկան հասակին ան խաղաց իր առաջին դերը «Օզ երկրի հրաշագործը» դպրոցական բեմադրության մեջ, հանդես գալով առիւծի կերպարով։ Մի քանի տարի ընդհանուր կրթութեամբ դպրոցի մէջ ուսանելէն յետոյ մօր նախաձեռնութըամբ կը տեղափոխուի Նյիւ-Եորքի Ֆիորելլո Լա Կարդիայի անուան երաժշտութեան, արուեստի եւ կատարողական վարպետութեան բարձրագոյն մասնաւոր դպրոցը ուսանելու, ուր սորուած են նաեւ Ալ Պաչինոն։

## Ֆիլմացանկ
Անոր խաղացանկը կը հասնի մօտ 80 ֆիլմի։ Յայտնի բեմադրիչ Մարտին Սկորսեզէ-ի սիրուած դերասանն է եւ խաղցած է անոր ֆիլմերէն շատերուն մէջ։ ամէնէն նշանաւոր ֆիլմերն են 

## Մրցանակներ եւ փաստեր
2 անգամ արժանացած է «Օսքար» կինոմրցանակին, 1975 թուականին լաւագոյն երկրորդական դերասան անուանակարգին մէջ «Կնքահայրը 2» ֆիլմին համար եւ 1980 թուականին լաւագույն դերասան անուակարգում «Կատղած ցուլ» ֆիլմին համար, որուն համար ստացած է նաեւ «Ոսկեէ Կլոբուս» կինոմրցանակ։ Եւս մէկ Ոսկէ կլոբուս ստացած է 2011 թուականին կինեմատոգրաֆիայի մէջ (Cinematography) ունեցած աւանդի համար։ Ընդհանուր առմամբ արժանացած է 31 տարբեր կինոմրցանակներու Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին մէջ առկայ է անոր մասնակցութեամբ 5 ֆիլմ, իսկ 250 լավագոյն ֆիլմեր (ըստ IMDb վարկածի) ցանկին մէջ 8 ֆիլմ։ Ռոպըրթ Տը Նիրօն գլխաւորած է 2011 թուականի Քաննի կինոփառատոնի ժիւրին։

Ռոպըրթ Տը Նիրօի մասնակցութեամբ ֆիլմերու ընդհանուր շահոյթը կը գերազանցէ 2 միլիարդ տոլլարը։ 2011 թուականի Սեպտեմբեր ամսուան դրութեամբ անոր ամէնէն շահութաբեր ֆիլմերը յետեւալներն են.

* «Ծանոթութիւն Ֆաքերների հետ» - 576 միլիոն տոլլար
* «Ծանոթութիւն ծնողների հետ» - 330 միլիոն տոլլար
* «Հակամարտութիւն» - 187 միլիոն տոլլար
* «Վախի հրուանդանը» - 182 միլիոն տոլլար
* «Վերլուծէ՜ աս» - 177 միլիոն տոլլար

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոլիվուդյան դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Օսկարակիրներ
Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի ծնունդներ