open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նուպար Փափազեան

**Նուպար Փափազեան** (անյայտ, Ակն, Ակն գաւառակ, Սեբաստիոյ գաւառ- 1915, Կիւմիւշ-Մատեն), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սեբաստիոյ նահանգի, Սեբաստիոյ գաւառի Ակն գաւառակի կեդրոն՝ Ակն քաղաքին մէջ։ Բժշկական կրթութիւն ստացած ու որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1915 թուականի ամրան ձերբակալուած է եւ տարուած՝ Արաբկիր, ապա՝ Կիւմիւշ-Մատեն, ուր ալ սպանուած է։

## Գրականութիւն
* Թէոդիկ, Գողգոթայ հայ հոգեւորականութեան, Նիւ Եորք, 1985։

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Ակն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Վազգէն Փափազեան

**Վազգէն Փափազեան** (անյայտ - 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ատացած է բժշկական բարձրագոյն կրթութիւն ու որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1915 թուականին զոհուած է Մեծ եղեռնի ընթացքին։ Հաւանաբար եղած է երիտասարդ եւ ամուրի։

Այս բժիշկի անունը կը յիշատակէ՝ ֆրանսահայ ֆիլմի նկարահան, Անրի Վեռնոյի (բուն անունով՝ Աշոտ Մալաքեան) «Մայ­րիկ» գեղարուեստական ֆիլմի հերոսուհիներէն մէկը, որ բժիշկին հետ ծանօթ եղած է։ Ֆիլմը կը պատմէ Մեծ Եղեռնէն վերապրած ու Փարիզ բնակութիւն հաստատած հայ ընտանիքի մը մասին։

Հնարաւոր է, որ բժիշկ Վազգէն Փափազեան իրական անձն ըլլայ, քանի որ ֆիլմը գրուած է փաստագրական արժէք ունեցող յուշագրութեան հիմքի վրայ։ Բացառուած չէ նաեւ, որ երեւակայական ու յօրինուած կերպար է։

## Գրականութիւն
*Անրի Վեռնոյ, Ֆրանսական գեղարուեստական ֆիլմ «Մայ­րիկ»։

## Աղբիւր
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Պաֆոսի Բիւզանդական Թանգարան

**Պաֆոսի բիւզանդական թանգարան**, Յունական ուղղափառ եկեղեցիէն նուիրուած Կիպրոսի Հանրապետութեան թանգարանին, ուր ներկայացած թանգարանային նմուշները յայտնաբերուած են Պաֆոս, Լիմասոլ եւ Կտիմա քաղաքներուն մէջ։ Թանգարանը կը գտնուի Կիպրոսի Պաֆոս քաղաքին մէջ։

## Թանգարանին ստեղծումը
Թանգարանը հիմնադրուած է 1983-ին Կիպրոսի բիւզանդական եկեղեցւոյ մէջ եպիսկոպոս Խրիզոստոմ 2-ի աջակցութեամբ։ Թանգարանին ստեղծման գործին մէջ մեծ աւանդ ունեցած է նաեւ Կիպրոսի Հանրապետութեան Պաֆոս քաղաքին կառավարիչը։ Թանգարանին ստեղծման նպատակն է փրկել, պաշտպանել, խթանել եւ հետազօտել բիւզանդական եկեղեցւոյ եւ արուեստի անգին նմուշները։ Թանգարանին մէջ պահուած են Յունական եկեղեցիներու եւ վանքերու աւերուած ու քանդուած մասեր, որոնք նախապէս գտնուած են Պաֆոս քաղաքին մէջ։

## Ցուցասրահ
Թանգարանին ցուցասրահը հնարաւորութիւն ընձեռած է, ծանօթանալու համար եկեղեցւոյ ժառանգութեան եւ պատմական զարգացման։ Հիմնական թանգարանին ցուցանմուշները Կիպրոսի տարածքին գտնուող սրբապատկերներն են (աւելի քան հարիւր), որոնք ստեղուած են ԺԲ.- ԺԹ. դարերուն։ Թանգարանին գոհարը Ս. Մարիամ Աստուածածինին դիմապատկերն է, որ յայտնաբերուած է Է.- Ը. դարերուն (եւ ըստ այլ աղբիւրներու Թ. դար) եւ կը համարուի Կիպրոսի հնագոյն թանգարաններէն մէկը։

Թանգարանը կը պարունակէ նաեւ որմանկարներ եւ աւերուած եկեղեցիներու մնացորդներ, որոնք փլուզուած են կլիմայական վատ պայմաններու հետեւանքով։ Ցուցասրահին մէջ կան նաեւ մեծ թիւով այնպիսի որմնանկարներ, որոնց մէկ մասը կը գտնուի ծայրահեղ վատ պայմաններու մէջ։ Պահպանուած որմնանկարները նուիրուած են հիմնականաբար Հուստինիանոս արքային: Այս որմնանկարները թուագրուած են ԺԶ. դարուն։

Ցուցանմուշներուն շարքերուն մէջ կը գտնուին նաեւ եկեղեցական սպասներ, ինչպէս նաեւ խաչեր (խորանի խաչեր)։ Ցուցասրահին նմուշները կը վկայեն այն մասին, որ Կիպրոսի միջնադարեան թագաւորութիւնը ունեցած է զարգացած մշակոյթ, եւ յատկապէս զարգացած ոսկերչութիւն։ Ցուցանմուշներուն մէջ կան նաեւ հին զգեստներ, թուագրուած ԺԸ. - ԺԹ. դարերուն։

Թանգարանին մէջ պահուած են կիպրական շարք մը ձեռագիրներ, որոնք ստեղծուած են 1467-էն ԺԹ. դար ինկած ժամանակաշրջանին։ Այդ ձեռագիրներուն մէջ կան կրօնական եւ ծիսական բնոյթի գիրքեր, որոնք ստեղծուած են Յունական եւ Օսմանեան քաղաքակրթութիւններու համադրութեամբ։ Ձեռագիրներուն մէջ գրուածները կը վկայեն Կիպրոսի գիւղատնտեսական ճիւղերու՝ յատկապէս այգեգործութեան մասին։

## Աղբիւրներ
* 
* 

* 

## Արտաքին Յղումներ
* Պաֆոսի բիւզանդական թանգարանին ստեղծման պատմութիւնը
* Պաֆոսի բիւզանդական թանգարանը // www.visitpafos.org.cy 
* Պաֆոսի բիւզանդական թանգարանը // www.visitcyprus.com

Ստորոգութիւն:Կիպրոսի թանգարաններ
Ռոզա Փարքս

**Ռոզա  Փարքս** ( , ծնեալ՝ , 4 Փետրուար 1913, Ալապամա (ԱՄՆ) - 24 Հոկտեմբեր 2005, Տիթրոյիթ), սեւամորթ ափրիկեւամերիկեան հասարակական գործիչ, քաղաքացիական իրաւունքներու ակտիվիստ, ԱՄՆ-ու սեւամորթ քաղաքացիներու իրաւունքներու համար շարժման նախաձեռնող։ ԱՄՆ Քոնկրեսը կոչած է Ռոզան «քաղաքացիական իրաւունքներու առաջին տիկին» եւ Ամերիկայի խորհրդարանին կողմէ ճանչցուած որպէս «Քաղաքացիական իրաւունքներու շարժման մայր»:։ Անոր ծննդեան (4 Փետրուար) եւ ձերբակալութեան (24 Հոկտեմբեր) օրերը դարձած են «Ռոզա Փարքսի օր» եւ կը նշուին ամերիկեան Քալիֆորնիա եւ Օհայօ նահանգներուն մէջ։

## Կեանքի Վաղ Շրջան
Ռոզա Փարքս դուստրն էր Ճէյմս Մաքքուլի, որ ատաղձագործ էր եւ Լէոնա Էտուարտզ, որ ուսուցչութեամբ զբաղած է. ան ափրիկեցի էր, ափրիկեան - ամերիկեան ծագումով, մեծ հօր հայրը եղած է Սկովտիա- Իրլանտացի.

## Մրցանակներ

* Փարքսը բազմաթիւ մրցանակներ ստացաւ՝ իբրեւ քաղաքացիական իրաւունքներու շարժման մէջ իր ունեցած ներդրումներուն համար։ ՍՔԼՔ-ը (*SCLC*) 1963 թուականին հիմնեց Ռոզա  Փարքսի Ազատութեան Մրցանակը, թէեւ Փարքսը զայն չստացաւ մինչեւ 1972 թուականը։
* 1965 թուականին ան ստացաւ «Ժամանակին Տրուած Արժանապատուութիւն» (*Dignity Overdue*) մրցանակը՝ Աֆրօ-Ամերիկեան Հաղորդակցութեան Ընկերութենէն եւ պատւըուեցաւ Տիթրոյթի Ֆորտ Օտիթորիումի մէջ տեղի ունեցած արարողութեան մը ժամանակ։
* Քափիթըլ Մամուլի Ակումբը անոր շնորհեց Մարթին Լութըր Քինկ Կրտսեր Մրցանակը 1968 թուականին։
* 1979 թուականին, ԷնԷյԷյՍիՓի-ն (*NAACP*) անոր շնորհեց Սփինկարն Մետալը՝ գնահատլով «իր խաղաղ քաջութիւնը եւ վճռակամութիւնը»՝ հրաժարելու իր աթոռը զիջելէ։
* ԷնԷյԷյՍիՓի-ն աւելի ուշ զայն ճանչցաւ իրենց սեփական Մարթին Լութըր Քինկ Կրտսեր Մրցանակով 1980 թուականին։
* 1983 թուականին ան մուտք գործեց Միչիկընի Կիներու Փառքի Սրահը։
* Ան նաեւ ստացաւ Քենտիս Մրցանակը 1984 թուականին՝ 100 Սեւամորթ Կիներու Ազգային Գոալիսիոնէն։
* 1992 թուականին, Փարքսը ստացաւ Խաղաղութեան Ապբէյի Խղճի Քաջութեան Մրցանակը։
* Ան մուտք գործեց Կիներու Ազգային Փառքի Սրահը 1993 թուականին։
* Ան ստացաւ Նախագահական Ազատութեան Մետալը, որ ամէնաբարձր մրցանակն է, որ քաղաքացի մը կրնայ ստանալ Միացեալ Նահանգներու գործադիր իշխանութենէն, Պիլ Քլինթընէն՝ 1996 թուականին։
* Աւելի ուշ, 1999 թուականին, Փարքսը ստացաւ Գոնկրէսի Ոսկի Մետալը (*Congressional Gold Medal*)՝ Սենատի միաձայն հաստատումով, չնայած Ներկայացուցիչ Ռոն Փոլի կողմէ եղած ընդդիմութեան։
* Նաեւ 1999 թուականին, ան պատւըուեցաւ Ուինտզըր–Տիթրոյթ Միջազգային Ազատութեան Փառատօնի Ազատութեան Մրցանակով, եւ *Time* պարբերականը զայն անուանեց 20-րդ դարու 20 ամէնաազդեցիկ դէմքերէն մէկը։
* 2000 թուականին, Փարքսը ստացաւ թէ՛ Ալապամայի Կառավարիչի Պատուոյ Մետալը եւ թէ՛ Ալապամայի Ակադեմիայի Մրցանակը։
* 2003 թուականին, ան ստացաւ Միջազգային Հաստատութեան Ժառանգութեան Փառքի Սրահի Մրցանակը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ալապամա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2005 մահեր
Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Տիթրոյիթ մահեր
Եղիշէ Փափանեան

**Եղիշէ Փափանեան (Փափանէսեան)** (1875 (1877), Կարին – 1915, Մելիտինէ), դեղագործ, բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1875 (1877) թուականին, Կարնոյ նահանգի կեդրոն՝ Կարին քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կոնստանդնուպոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանի դեղագործական բաժինը։ 1902 թուականին Կարնոյ մէջ սեփական դեղատուն բացած եւ դեղագործ աշխատած է։ Պատրաստած է «փուտ­րափա­փան» (Փափանեանի փոշի) հազի դեղը։ Իտա­լի­ոյ Փալերմօ քաղաքի համալսարանի բժշկական բաժինէն ոսկէ մետալ եւ պատուոյ նշան ստացած է։ Մելիտինէի մէջ սեփական դեղատուն ունեցած եւ դեղագործ աշխատած է։

1915 թուականին Մելիտինէի մէջ՝ թուրք խաժամուժը, զինք կացինահար ըրած է՝ 39 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։ 
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։ 
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Մելիտինէ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Փետրուար

**Փետրուար** (լատիներէն՝ Februārius mēnsis «Ֆեպրուուսի ամիս»), տարուան երկրորդ ամիսը, իր հռոմէական Febriaius անուն ստացած է լատիներէն՝ februum բառէն, որ կը նշանակէ «մաքրում» եւ կապուած է, այդ ամսուն կատարուող, հռոմէացիներու Februa մաքրագործութեան արարողութեան հետ։

Մեր թուարկութենէն 56 տարի առաջ, Յուլիոս Կեսարի հրամանով կատարուած օրացոյցի բարեփոխումէն ետք, Փետրուարը դարձաւ երկրորդ ամիսը եւ ունէր 29 օր։

Յետագային, ամիսներէն մին՝ ի պատիւ Յուլիոս Կեսարի, կոչուեցաւ Յուլիս, իսկ անոր յաջորդող Օգոստոս ամիսը՝ Օգոստոս կայսեր պատուոյն։ Բայց Օգոստոսն ունէր միայն 30 օր, իսկ Յուլիսը՝ 31։ Մէկ բան, որ կը շեշտէր Կեսարի գերազանցութիւնը՝ Օգոստոս կայսեր նկատմամբ։ Որոշուեցաւ Օգոստոս ամսուան օրերու թիւին աւելացնել մէկ օր եւ այդ օրը վերցուցին Փետրուարէն։ Այսպիսով Փետրուար ամիսը, որ կապուած էր հռոմէական չար աստուծոյ անուան հետ, մնաց 28 օր։ Միայն նահանջ տարին է, որ մէկ օրով կ'աւելնայ եւ կը դառնայ 29 օր։

Փետրուարը, ըստ հայկական տոմարին, կը համապատասխանէ «Մեհեկան» ամսուան։ Այդ ամսուն մեծ տօնախմբութիւն կը կատարուէր ի պատիւ «Միհր»ի, որ զրադաշտական աստուած էր։ Ան կը մարմնաւորէր արեգակը եւ կրակը։ Միհրի պաշտամունքը իր ժամանակին եղած է՝ հեթանոսական Հայաստանի մէջ։ Միհրին նուիրուած տաճարները կը կոչուէին մեհեան, որմէ յառաջացած է «Մեհեկան» անունը։
* Փետրուար ամսուայ Կենդանաշրջանին նշանները՝
** մինչեւ 18-ը՝ Ջրհոս
** 19-էն ետք՝ Ձուկեր
## Նշանաւոր Օրերը
մինի|աջից|180px|Փետրուար<br /><small>Կրիմանիներու ընտանիքի Ժամագիրքէն</small>
մինի|աջից|180px|<small>Փետրուարեան բնապատկեր</small>
* Փետրուար 4
** Անկախութեան Օր (Սրի Լանքա)
** Քաղցկեղի Համաշխարհային Օր
* Փետրուար 5
** Թագաժառանգ Մարի Արքայադստեր Ծննդեան օր (Դանիա)
** Քաշմիրին Հետ Համերաշխութեան Օր (Փաքիստան)
* Փետրուար 6
** Սամիներու Ազգային Օր (Ռուսիա, Ֆինլընտ, Նորվեկիա եւ Շուէտ)
* Փետրուար 8
** Արեւելեան Նօր Տարի
*** Չինական Նօր Տարի
*** Քորիական Նօր Տարի
* Փետրուար 9
** Սբ.Մարունի Օր (Մարոններու Եկեղեցի, Ազատ Օր Լիբանանի Մէջ)
* Փետրուար 11
** 112-ի Օր (Եւրոպայի Միութիւն)
* Փետրուար 12
** Տարուինի Օր (Միջազգային)
** Րատիօյի Համաշխարհային Օր
* Փետրուար 14
** Վալենթինի Օր
* Փետրուար 14
** Քանատայի Դրօշակի օր
* Փետրուար 16
** Լիթուանիոյ Պետականութեան Վերականգնումին Օր
* Փետրուար 17
** Անկախութեան Օր (Քոսովօ)
* Փետրուար 18
** Անկախութեան Օր (Կամպիա)
* Փետրուար 19
** Դրօշակի Օր (Թուրքմենստան)
** Մահարաշթրա (Հնդկաստան)
* Փետրուար 20
** Երկնային Հարիւրեակի Օր (Ուքրաինա)
* Փետրուար 21
** Մայրենիի Համաշխարհային Օր
* Փետրուար 23
** Կարմիր Բանակի Օր նախկին Խորհրդային Միութեան մէջ
*** Հայրենիքի Պաշտպանի Օր (Ռուսիա)
*** Հայրենիքի Պաշտպանի Եւ Զինուած Ուժերու Օր (Պելառուս)
* Փետրուար 24
** Անկախութեան օր (Էսթոնիա)
** Սեփանտարմազկան («Կանանց Օր», Զրադաշտականներ, Իրան)
* Փետրուար 25
** Քոմունիստական Բռնակալութեան Զոհերու Յիշատակի Օր (Հունկարիա)
** Սովեթական Բռնագրաւումին Օր (Վրաստան)
* Փետրուար 26
** Ազգային Օր (Քուէյթ)
* Փետրուար 27
** Բեւեռային Արջի Համաշխարհային Օր
** Մարաթիերէնի Օր (Հնդկաստան)
* Փետրուար 28
** Քալեվալայի Օր (Ֆինլընտ)
** Դերձակներու Համաշխարհային Օր

Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
Փէյթրիըթ հրթիռային համակարգ

աջից|300px
**MIM-104 Patriot**՝ ցամաքէն-օդ հրթիռաձիգ համակարգ մըն է, որուն սկզբնական տեսակներն օգտագործած են Միացեալ նահանգներու բանակը եւ մի քանի դաշնակից երկիրներ: Անիկա կ'արտադրէ ԱՄՆ պաշտպանութեան մատակարար Raytheon եւ իր անունն ստացած է համակարգի ռատարային բաղադրիչէն: Համակարգը նախատեսուած է սպառազինուեան ըլլալու մինչեւ ամենաուշը 2040 թուականը: Համակարգը նախագծուած է Redstone Arsenal-ին կողմէ Հանթսուիլ, Ալապամա:

Փէյթրիըթ համակարգին գնորդներ դարձած են Նետերլանտները, Լեհաստանը, Գերմանիան, Ճափոնը, Իսրայէլը, Սէուտական Արաբիան, Քուէյթը, Յունաստանը, Սպանիան, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները, Քաթարը եւ Ռումանիան: Հարաւային Քորէան նոյնպէս Գերմանիայէն առած է Հիւսիսային Քորէային կողմէ  Ճափոնական ծովուն մէջ փորձնական պալիսթիք հրթիռներ արձակելէն եւ 2006-ին ստորգետնեայ միջուկային փորձարկումէն ետք:
2012-ի Դեկտեմբեր 4-ին ՆԱԹՕ-ն վավերացուցած է Թուրքիոյ տարածքին Փէյթրիըթ հրթիռաձիգներ տեղադրելու որոշումը պաշտպանելու համար երկիրը հարեւան Սուրիոյ մէջ սկսուած քաղաքացիական պատերազմական գործողութիւններու ընթացքին արձակուող հրթիռներէն:
## Օգտագործողներ
աջից|180px
*  Նետերլանտներու Թագաւորական բանակ՝ 802 ջոկատ
*  Գերմանիոյ Լուֆթվաֆֆէ
*  Ճափոնի Օդային ինքնապաշտպանութեան ոյժեր 
*  Իսրայէլի պաշտպանութեան զօրք
*  Թագաւորական Սէուտական օդային ոյժեր
*  Քուէյթի օդային ոյժեր
2012-ի Օգոստոսին Քուէյթը գնած է 60 հատ MIM-104F PAC-3 հրթիռներ, որոնց թուին՝ չորց ռատար եւ 20 արձակիչ:
*  Յորդանանի օդային ոյժեր, ունի երեք կամ չորս  Փէյթրիըթ հրթիռային մարտկոց, ձեռք բերուած Գերմանիայէն: Սա մարտկոցները տեղակայուած են Իրպիտին մէջ Սուրիոյ սահմանին մօտ:
*  Չինաստանի հանրապետութեան (Թայվան) զինուած ոյժեր
*  Հելլենական զինուած ոյժեր՝ 350 ուղեկցուող հրթիռային թեւեր
*  Սպանիոյ բանակ՝ 74
*  Քորէայի հանրապետութեան օդային ոյժեր
*  Միացեալ զինուած ոյժեր
*  Քաթարի զինուած ոյժեր՝ 2012-ի Նոյեմբերին յայտարարուած է Միացեալ նահանգներէն 246 MIM-104E GEM-T եւ 786 PAC-3 հրթիռներ եւ ուղեկցող հանդերձանք ձեռք բերելու մասին 
*  Միացեալ նահանգներու բանակը կ'օգտագործէ ընդհանուրը 1,106 Patriot արձակիչներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Զէնք
Տիգրան Փէշտիմալճեան

**Տիգրան Փէշտիմալճեան** (), հայ բժիշկ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, փաշա։
## Կենսագրութիւն
Ծնած է Խասգիւղի մէջ։ Հայրը՝ Սահակ աղա Փեշտիմալճեան, պոլսահայութեան յայտնի էր իր ուսումնասէր եւ ազգօգուտ գործերով։

Տիգրան, նախնական կրթութիւնը Ս. Ներսէսեան վարժարանի մէջ ստանալէն ետք՝ 1851-ին, կ՛երթայ Փարիզի Մուրատեան վարժարանը, ուր Գաբրիէլ Վ. Այվազովսկիի տեսչութեան տակ իր շրջանը աւարտելով 4 տարիի չափ ալ Լուի լը Կրան Լիւսիէնի մէջ աշակերտլով 1858-ին կը ստանայ գիտութեանց Պաչըլրիէի աստիճանը. ապա՝ 1861-ին, Փարիզի բժշկական Համալասարանին դասընթացքին հետեւելով 1867-ին տոքթորութեան վկայագիրն ստացաւ, յաջող կերպով անցնելով իր test-ը։

## Գործունէութիւն
Անմիջապէս Պոլիս վերադարնալով 1869 Փետրուար 19-ին Պոլսյ կայսերական բժշկական ընկերութեան անդամ ընտրուած է, որուն նախագահի պաշտօնը վարած է 1877 Փետր. 15-էն մինչեւ 1878 Փետուար 15։ Անդամ էր Գաղզիոյ Առողջաբանական ընկերութեան։ Փէշտիմալճեան գեղեցիկ ու խղճամիտ գործունէութիւն մը ունեցած է թէ՛ բժշկութեան եւ թէ՛ հանրային ու ազգային կեանքին մէջ ու գնահատուած ո՛չ միայն Ազգային շրջանակին մէջ, այլ բոլոր օտարազգի պաշտօնակիցներէ եւ հասարակութիւններէ։

Երկար տարիներ Ազգ. Երեսփոխան եղած է եւ քաղաքական ժոլովոյ անդամ՝ 1872-ի ՎԱրչութեան մէջ։

Տոքթ. Փեշտիմալճեանի կենսագրութեան ամէնէն ուշագրաւ դրուագներէն մէկն ալ, անկասկած, իր ունեցած առաջնակարգ դերակատարութիւնն էր Թուրք Կարմիր մահիկի ծննդոցին մէջ։ 1877-ին, իր յամառ ջանքերուն շնորհիւ է, որ կը հիմնուի Թուրք Կարմիր մահիկը, որ այդ օրերուն կը կոչուէր «Հիլալի ահմեր», իսկ այժմ վերանուանուած է «Թիւրք գզըլայ»:

Կայսրը գնահատելով Փէշտիմալճեանի տաղանդը 1884-ին իր խորհդատու բժիշկը անուանած եւ 1892-ին փաշայութեան (միրիմիրան) տիտղոսը շնորհած է։

Միշտ սատարող եղած է բարենպատակ հաստատութեանց. մասնաւոր գուրգուրանք մը ունէր իրեն ծննդավայր Խասգիւղի եւ Նէրսէսեան վարժարանին վրայ։
## Հրատարակութիւններ
Աշխատած է Թրքահայ եւ Ռուսահայ թերթերու եւ ունի 3 հեղինակութիւններ որոնք են՝
#These de Doctirat,1867
#Առողջապահութիւն եւ տածումն առաջին եւ երկրորդ մանկութեան, 3 հատոր 1880։
#Պատմութիւն մարդկային պատուաստման, 1883։

Մահացած է 1894-ի Դեկտեմբեր 3-ին եւ թաղուած՝ Շիշլիի Գերեզմանատունը։
Իր մահը խորհրդաւոր պարագաներու մէջ տեղի ունեցած է եւ ինք նկատուած է Համիտեան զոհերէն մէկը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Յիշատակարան, Վ.Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1910, էջ 84:

Ստորոգութիւն:1840 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1894 մահեր
Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Խասգիւղ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ Երեսփոխաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Բժիշկներ այբբենական կարգով
Փերուկիա

**Փերուկիա** (, ) - Իտալիոյ Ումպրիա տարածաշրջանի պատմական մայրաքաղաքը, Փերուճիա նահանգի վարչական կենդրոնը։ Տեղակայուած է բլուրներու վրայ, Տիբր գետի աւազանին մէջ, Տրազիմենեան լիճի մօտակայքը։ Բնակչութեան ընդհանուր թին է 167 000 մարդ։

Փերուկիա յայտնի է որպէս Իտալիոյ մշակութային եւ գեղարուեստական կեդրոն. այստեզ կը գտնուի Պել Արթի Փիեթրօ Վանուչի ակադեմիան։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Մաթիու Փերրի

**Մաթիու Լանկֆորթ Փերրի** (, ծնած է 19 Օգոստոս, 1969 թուականին, Մասսաչուսեթս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ: - 28 Հոկտեմբեր 2023) Մաթիու Քանատացի/Ամերիկացի դերասան եւ արտադրող մըն է։ Մաթիու Փերրի յայտնի է իր Չանտլըր Պինկ կերպարի դերով *«[[Ընկերներ (հեռուստասերիալ)|Friends]]»* հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ ճանչցուած է *«[[The Ron Clark Story]]»* հեռատեսիլի ֆիլմին մէջ Ռոն Քլարքին կերպարը մարմնաւորելով։

Հեռատեսիլի ստեղծագործութիւններէն անկախ, Մաթիու Փերրի նաեւ դերեր ունեցած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, օրինակ՝ *Fools Rush In* (1997), *The Whole Nine Yards* (2000) եւ *17 Again* (2009): 2010 թուականին, Մաթիուն նաեւ սկսաւ կատարել կերպարներու ձայնագրութիւններ եւ իր մասնակցութիւնը ունեցաւ համակարգիչի խաղերու կերպարներուն ստեղծման մէջ:

## Դերեր
### Ֆիլմեր

### Հեռուստաշարեր

### Համակարգիչի խաղեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Էջը IMDb կայքում

Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Քանադացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրողներ
Փիզա

**Փիզա** (), քաղաք է Իտալիոյ մէջ, Թուսկիա երկրամասի մայրաքաղաքը, Փիզա տարածաշրջանի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Լիկուրիական ծովէն 16 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։

Քաղաքին, ոչ պաշտօնական, խորհրդանիշը կը համարուի՝ թեք Փիզայի աշտարակը, որ հրապարակ եւ հոն գտնուող տաճարին հետ միասին, 1986 թուականէն ԵՈՒՆեՍՔՕ-ի ցանկին մաս կը կազմէ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Փիէռ Շամմասեան

**Փիէռ Շամմասեան** (9 Մարտ 1949, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ կատակերգակ է, հռչակաւոր է սփիւռքահայութեան եւ լիբանանցիներուն մօտ: Ան կը շրջագայի բազմաթիւ երկիրներ, ուր որ լիբանանցի եւ հայ գաղութներ կան:

## Կենսագրութիւն
### Վաղ Տարիներ
Փիէռ Շամմասեան ծնած է 9 Մարտ 1949, Պէյրութ, Լիբանան:

### Անձնական Կեանք
1976-ին, ամուսնացած է Արտեմիս Պէօճէքեանի հետ: Զոյգը ունի երկու զաւակ՝ Ժերոմ եւ Էլիզա: Ան կը հաւատայ Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ եւ կը քաջալերէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը:

## Ասպարէզ
Փիէռ Շամմասեան թատերական աշխարհ մուտք գործած է 6 տարեկանին: 1962էն 1965 գրած, բեմադրած եւ խաղացած է իր առաջին թատրոնները: 1971-ին կը խաղայ առաջին թատրոնը հայերէն լեզուով: 1973-էն 1985 մաս կը կազմէ Սամի Խայեաթի թատերախումբին, ուր կը խաղայ արաբերէն լեզուով, միեւնոյն ժամանակ շարունակելով հայերէն թատերախաղերը: 1986-ին մաս կը կազմէ Անթուան Քըրպաժի «Ամրաք Սիտնա» ( թատերախաղին, ինչպէս նաեւ Միշէլ Շիխանիի եւ Անտրէ Ժատաայի հետ կը վերականգնէ «Լը Թէաթր տը Տիզէօր» () խումբը, սակայն Փիէռն ու Անտրէն կը ձգեն խումբը 1996-ին, որպէսզի հիմնեն «Լէ Տիզէօր» ( խումբը: Այս երկու խումբերը 1986-էն մինչեւ օրս խաղացած են աւելի քան 20 թատերախաղեր:

1987-ին մաս կը կազմէ «Ալ Պըրնէյթա» () կատակերգութեան, որ կը սփռուէր Լիբանանեան Հեռատեսիլի կայանէն (): Նոյն կայանին մէջ ունեցած է «Փախտի Անիւը» յայտագիրը 1990-ին եւ «Նաշրա Մըշ Մըն Հօն» () քաղաքական-կատակերգական սերիալը:

Անդրադառնալով հայերէն թատերախաղերուն, կարելի է յիշել ամէնէն նշանաւորները.-
* Պուրճ Համուտ 78 (1978)
* Կատակը Մէկ Թիզ (1979)
* Ամէն Բան Չ'ըսուիր (1983)
* Մէկ Հարսնցու, Յ Թեկնածու (1983)
* Պուրճ Համուտ 78+8 (1986)
* Յակոբ Պարոնեան Պուրճ Համուտի Մէջ (1987)
* Ամուրիներու Միութեան Ժողով (1988)
* Հարսս Փռնեցի (1995)
* Շատ Մի Խառներ (2000)
* Պաթալ Տան Փեսայ (2005)
* Հա հա հա Նայթ (2005)
* Աջէն Ձախէն (2006)
* Փորձանք Պաթալ (2006)
* Լեզուն Ոսկոր Չ'ունի (2007)
2000-էն ետք բոլոր թատերախաղերը գրած եւ բեմադրած է ինք:

Շամմասեան ինքզինք դերասան չի կարծեր, այլ՝ ուրիշները զբաղեցնող եւ կը կարծէ թէ ինք այդպէս ծնած է: Ան չի սիրեր խոժոր դէմքերը եւ միշտ կը փորձէ ժպիտ մը ձգել բոլորին երեսներուն վրայ:

Շամմատեան ամբողջութեամբ կը սիրէ կատակերգութիւնը եւ զայն կատարելը իրեն կարելիութիւնը կու տայ հանդիսատեսին հետ հաղորդական մնալու:

2000-ին, Փիէռ Շամմասեանն ու Անտրէ Ժատաան բացած են «Օլիմփիա» ճաշարանը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ եւ կրնայ ընդունիլ 360 անձ:

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:1949 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կատակերգակներ
Փիեռ Ժոլիօ- Քիւրի

**Փիեռ Ժոլիօ-Քիւրի** (, Փարիզ, 12 Մարտ 1932): Ֆրանսացի կենսաբան եւ գիտաշխատող  ՍՆՐՍ-ի մէջ։ 

1956-էն՝ գիտաշխատողներու տնօրէն:

1974-ին՝ հետազօտութեան տնօրէն:

1985-1986՝ Ֆրանսայի վարչապետի գիտական ​​խորհրդականը եւ եւրոպական կաճառի անդամ: 

1982-ին արժանացած է Ազգային վաստակի շքանշանին: 1984-ին՝ Պատուոյ Լեգէոնին:

1992-ին՝ գիտական խորհուրդի անդամ:

1981-2002 վարած է բջիջային կենսուժի ամպիոնը՝ Քոլէճ տը Ֆրանսի մէջ եւ ներկայիս պատուաւոր փրոֆեսոր է։ Ան նաեւ Ֆրանսայի գիտութիւններու կաճառի անդամ է։ 

2002-ին հրատարակած է թուղթ մը, որ կը ներկայացնէ գիտական հետազօտութեան ձեւը:

2019-ին եւ 2021-ին Արժանացած է «Lombardia è Ricerca» մրցանակին։ 

## Ընտանիք
Ժոլիօ գիտական ընտանիքէ սերած է:  

1903-ին, իր մեծ մայրն ու մեծ հայրը Մէրի եւ Փիեռ Քիւրի, Հենրի Պեքուերելի հետ շողարձակութեան Նոպէլեան մրցանակ շահած են: 

1911-ին, Մէրի քիմիագիտութեան Նոպէլեան մրցանակ շահած է քիմիագիտութեան մէջ: 

1935-ին, ծնողքը՝ Իրեն Ժոլիօ Քիւրի եւ Ֆրետերիք Ժոլիօ Քիւրի շողարձակութեան Նոպէլեան մրցանակ շահած է: 

Քոյրը՝ Հելէն Լանկեւին-Ժոլիօ կորիզային բնագէտ եղած է: 

Փիեռ ամուսնացած է կենսաբան Անի Ժոլիօ-Քիւրիին հետ:

Ամուսնացած է կենսաբան Աննա (Գրիկուրոֆ) Ժոլիօ-Քիւրիի հետ եւ ունին երկու որդի՝ Մարք Ժոլիօն (ծնած 1962-ին) եւ Ալեն Ժոլիօն (ծնած 1964-ին):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:12 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1932-ի ծնունդներ
Փիէր Շամմասեան

**Փիէր Շամմասեան**,  (), լիբանանահայ կատակերգակ՝ հանրածանօթ հայ թէ օտար (լիբանանցի) շրջանակներու մէջ: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր «Պաթալ»ի կերպարով:

## Ասպարէզ
Շամմասեան ընդհանրապէս կը շրջի եւ  համերգներ կու տայ սփիւռքի հայաշատ օճախներու մէջ: Անտրէ Ճատաայի, Միշէլի եւ Ժան-Փիէր Շիխանիներուն հետ յաջողած է  վերակենդանացնել Լիբանանեան Le Théâtre de Dix-Heures թատրոնը : Ան  Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ եւ  Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ է:

Շամմասեան բազմաթիւ դերեր ստանձնած է իր ասպարէզին ընթացքին, բայց իր ամէնէն ճանչցուած դերն է «Պաթալ Շուարածեան» կերպարը: Այ կերպարով ունեցած է թատերական ներկայացումներու շարան մը, ինչպէս «Շատ Մի Խառներ», «Պաթալ Տան Փեսայ», «Փորձանք Պաթալ» եւ «Չըլլալիք Պաթալ»: Ուրիշ թատերական իր ներկայացումներէն են՝ «Հարսս Բռնեցի» եւ «Լեզուն Ոսկոր Չունի»:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*
Փիթըր Իբերացի

**Փիթըր Իբերացի** (, ), Մայումի եպիսկոպոս, Բեթղեհէմի վրացական առաջին վանքի հիմնադիրը։ Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ կողմէ դասուեր է սուրբերու շարքին։

Փիթըր Իբերիացին Վրաստանի Բոսմարիոս արքայի որդին է։ Կրած է Մուրուան (Մուրուանազ) անունը։ 423 թուականին որպէս քաղաքական պատանդ ուղարկուած է Կոստանդնուպոլիս, ուր փիլիսոփայական, աստուածաբանական, բժշկական կրթութիւն ստացած է Եւդոկիոյ թագուհիի հովանաւորութեամբ։ Իր ուսուցիչ Միտրիդատի հետ ուխտագնացութեան կ'երթայ Երուսաղեմ, ուր վանական կը ձեռնադրուի եւ կը ստանայ Փիթըր անունը (իսկ Միտրիդատն կը ստանայ Եոհան անունը)։ Պաղեստինի մէջ ան զբաղուած է փիլիսոփայական-աստուածաբանական գործունէութեամբ, ինչպէս նաեւ բժշկութեամբ։ 430 թուականին Բեթղեհէմի մէջ հիմնադրած է վրացական վանք եւ կոչած է «Վրացական վանք»: 445 թուականին դարձած է քահանայ, իսկ 452 թուականին քանի մը ամիս եղած է Մայումի եպիսկոպոս։ Հիմնադրած է եկեղեցի ու անձամբ ընդունած է հիւանդները մինչ այն ժամանակ, երբ քրիստոնեաներն այդտեղէն կը հեռանային տեղական կառավարութեան կողմէ։ Փիթըր տեղափոխուած է Եգիպտոս, սակայն յետոյ վերադարձած է Մերձաւոր Արեւելք:

Միջնադարեան աղբիւրներու համաձայն՝ Փիթըր գրած է շարք մը աստուածաբանական երկեր եւ ունեցած է բազնաթիւ աշակերտներ, սակայն անոր անունով աշխատութիւնները չեն  պահպանուած։ Շալուայ Նուցուբիձէի ու պելճիքացի գիտնական Էռնեստ Հոնիգմանի առաջարկած վարկածին համաձայն՝ Փիթըր Իբերիացին է Դիոնիսիսոս Արեոպագի անունով յայտնի աշխատութիւններու հեղինակն է:

Երկար ժամանակ Փիթըր Իբերիացին Քաղկեդոնի ժողովի հակառակորդներու շարքին էր։Այս հարցը կը մնայ վիճելի, թէ արդեօ՞ք ան ընդունեց Քաղկեդոնի ժողովի դրոյթները։ Յամենայն դէպս, բաւական բարձր է անոր հաւանականութիւնը, որ ան, ինչպէս կայսրուհի Եւդոկիան, հաշտուած է Քաղկեդոնի ժողովի դրոյթներու կողմնակիցներուն հետ:

Պահպանուած են Փիթըր Իբերացիի վարքի երկու տարբերակներ՝ սիրիական (նախապէս գրուած է անոր աշակերտ՝ Եոհան Ռուֆիի կողմէ յունարէնով, թարգմանուած է VIII դարին) եւ վրացական, որ գրուած է Փիթըր Իբերացիի ժամանակակից Միտիլենայի եպիսկոպոս Զախար Ճարտասանի կողմէ եւ պահպանուած է XIII դարու ձեռագրերուն մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիուն
* Хонигман Э. Петр Ивер и сочинения Псевдо-Дионисия Ареопагита // Труды Тбилисского ун-та, 1959. Т. 59.
* Нуцубидзе Ш. Петр Ивер и проблемы Ареопагитики. Тбилиси, 1957. 
* Нуцубидзе Ш. Петр Ивер и античное философское наследие. Тбилиси, 1963.
* Нуцубидзе Т. Освоение античного философского наследия двумя великими грузинскими мыслителями Иоаннэ Лази и Петре Иберии // Власть и общество: История,Теория, Практика. 2011. Т.2. № 18. С.21-26.
* Horn, Cornelia; . John Rufus: The Lives of Peter the Iberian, Theodosius of Jerusalem, and the Monk Romanus. Phenix, Robert. 2008.Society of Biblical Literature. -464 с. ISBN 1-58983-200-0.
* Horn, Cornelia B. Asceticism And Christological Controversy in Fifth-century Palestine: The Career of Peter The Iberian. Oxford University Press, (2006). ISBN 0-19-927753-2.
* David Marshall Lang, "Peter the Iberian and His Biographers". Journal of Ecclesiastical History, vol. 2 (1951), pp 156–168.

## Արտաքին յղումներ
* Мишель ван Эсбрук. «Петр Ивир и Дионисий Ареопагит: возвращаясь к тезису Хонигманна»
* B.Lourié ― Peter the Iberian and Dionysius the Areopagite: Honigmann — van Esbroeck‘s Thesis Revisited. // Scrinium 6 (2010)։ 143—212.
Փթահ

**Փթահ** ()` եգիպտական դիցաբանութեան մէջ Մեմփիսի հովանաւոր արարիչ աստուած է: Արհեստաւորներու եւ ճարտարապետներու աստուածն է: Մեմփիսի եռեակին պատկանող Սեքհմեթի ամուսինն է եւ Նեփերթումի հայրը:

## Տեսքը
Հին Եգիպտոսի այլ աստուածներու նմանութեամբ ունի զանազան ձեւեր: Երբեմն կը ներկայացուի կարճահասակ, մերկ տեսքով: Շատ պարագաներուն կը պատկերուի կանաչ մաշկով, աստուածային մորուքով, ձեռքին բռնած ունենալով ուժի, կեանքի եւ կայունութեան խորհրդանիշերով գաւազան:

## Ծագումը եւ Նշանակութիւնը
Փթահը արարիչ աստուած մըն է, որ գոյութիւն ունեցած է ամէն բանէն առաջ եւ իր կամքով յղացաւ աշխարհի ստեղծումը. քսանհինգերորդ հարստութեան ատենը, Նուպիոյ Շապաքա փարաւոնը: Փթահը հովանաւորն է արհեստաւորներու, մետաղագործներու, հիւսներու, նաւաշինարարներու եւ քանդակագործներու: Միջին Թագաւորութենէն սկսեալ ան դարձաւ Եգիպտոսի հինգ գլխաւոր աստուածներէն մին՝ Ռայի, Իսիսի, Օսիրիսի եւ Ամոնի հետ միասին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Փիթըր Հուք

**Փիդըր Հուք** (անգլ.՝ Peter Hook,13 Փետրուար, 1956 թուական), բրիտանացի երաժիշտ, պաս կիթառիսթ, Joy Division (1976–1980) եւ New Order (1980–2007) ռոք խումբերու երգերու համահեղինակ եւ հեղինակ։ Մնալով New Order խումբի հիմնական անդամ Հուքը համագործակցութեան մէջ էր նաեւ այլ ռոք խումբերու հետ՝ որպէս պաս կիթառիսթ եւ փրոտիւսեր (The Stone Roses, Hybrid, The Chemical Brothers): Բացի անկէ Հուքն ունէր իր սեփական ծրագիրները. Revenge (1989–1993) եւ Monaco (1995–2000): 2004-2010 թուականներուն Հուքը մասնակցեցաւ Freebass ծրագրին, սուբըր խումբին, որ բաղկացած էր 3 պաս կիթառիսթներէ։

## Փիդըր Հուքը 2014 թուականին, Չիլիի մէջ
2007 թուականի Մայիսին Հուքը պաշտօնապէս հեռացաւ New Order խումբէն եւ սկսաւ զբաղիլ The Light խումբով՝ իր սեփական Քովեր խումբով, որուն հետ ան 2010 թուականին մեկնած է աշխարհով եւ համերգներ տաուած (խումբի անդամներէն էր նաեւ Հուք Ջէյքի որդին): Անոր հետ մէկտեղ Հուքը համերգներ ունեցած է նաեւ ակումբներուն մէջ, որպէս DJ։ 2010 թուականին Man Ray Հուքը (նոյն ինքը Փիդեր Հուքը) եւ Ֆիլ Մերֆին (Freebass խումբի դաշնակահարը) հրապարակեցին երկու փոքր ալպոմներ՝ «Summer 88» եւ «Tokyo Joe»: Երաժիշտի անկեղծ կարծիքով երաժշտութիւն ստեղծելու ցանկութիւնը ոչնչացուցած է վախը այն մասին, թէ անոնցմէ առեւտրային վերադարձ չըլլար, որովհետեւ այժմ համացանցը ծովահէնութիւն է։ 2009 թուականի Հոկտեմբերին Հուքը հրատարակած է իր առաջին գիրքը «How Not to Run a Club», որ «Haçienda» ակումբի մասին էր եւ համասեփականատէրը ինքն էր։ Հուքը յայտարարեց, որ ան կը ցանկայ գիրքեր հրատարակել Joy Division եւ New Order խումբերու մասին։

մինի|աջից|Փիթըր Հուքին հարցազրոյցը BBC - իին մէջ
2012 թուականի Մարտ 2-ին Հուքը տուաւ իր առաջին համերգը Ռուսաստանի մէջ՝ ռուսական Milk ակումբին մէջ, կատարելով Unknown Pleasures ալպոմն ամբողջութեամբ, ինչպէս նաեւ քանի մը այլ երգ՝ Joy Division-ի։

## Պատկերասրահ

Peter Hook live, Chile 2014 (15216885964).jpg|Փիթըր Հուքը 2014 թուականին, Չիլիի մէջ
Peter Hook live, Chile 2014 (15651057569).jpg|Փիթըր Հուքը 2014 թուականին, Չիլիի մէջ
Peter Hook and son (15651430668).jpg|Փիթըր Հուքը եւ անոր որդին 2014 թուականին, Չիլիի մէջ
Peter Hook.jpg|Փիթըր Հուքը
Peter Hook and The Light.jpg|Փիթըր Հուքը եւ The Light խումբը


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտական խումբեր
Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ
Ալեքս Փիլիպոս

**Ալեքս Փիլիպոս** () մարդասէր, առեւտրական, մեծ քանակով սեխ աճեցնող Գալիֆորնիոյ մէջ եւ հիմնադիրը Րոզ Եւ Ալեքս Հայկական Դպրոցի։ 

## Կենսագրութիւն

Ալեքս Փիլիպոս ծնած է Խարբերդ,1888, Մամուրեդ Ալ Ազիզ Վիլայէթը, Օսմանեան կայսրութիւն։ 1905-ին Փիլիպոս բնակեցաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆորնիա։ Ալեքս Փիլիպոսի հայրը ըսաւ իրեն թէ հող գնէ Սան Ճոագին Ձորը։ Հողը գնելէն եւ սկսիլ ցանելէն ետք, Փիլիպոս սորվեցաւ ճարտարապետութիւն Հարաւային Գալիֆորնիոյ Համալսարանը, Լոս Անճելոսի մէջ։ Նաեւ ան գնաց կանոնի դպրոց USC, ուր իր սենեակիցն էր Ուիլիըմ Սարոյեանին հօրեղբայրը՝ Արամ Սարոյեան։ Փիլիպոս մտաւ երկրագործական առեւտրականութեան մէջ Արքայութեան Ձորին մէջ իր ընկերակիցներուն հետ՝ Արբաքսատ Սեդրակեանի եւ Հերի Քարեանի, որոնք յետագային եղան մեծ հողատէրեր անձնական Քարեան Գոչելա Ձորին մէջ եւ Սեդրակեան Սան Ճոագի Ձորին մէջ։ 1940-ին վերջերը, Փիլիպոս եւ իր պզտիկ եղբայրը՝ Ստեփան հաստատեցին յաջող սեխի արտադրութեան գործարանը Մենտոդայի մէջ։ Իր ագարակը հաստատուած էր Էլ Սենդոյի մօտ, Գալիֆորնիա եւ 400 ակր էր։

Եղբայրները Սուրիայէն բերուած սերմերու սկսան աճեցնել տարբեր տեսակի սեխեր։ Անոնք սկսան կիրառել սեխերու փաթեթաւորման նոր ձեւեր։ Փաթեթաւորման գործընթացը բարելաւելու համար Ստեփան Փիլիպոսը ստեղծեց գնահատման եւ տեսակաւորման սարքեր։

Ինք խնամակալ յանձնաժողովին անդամ էր Արեւմտեան Պտղաբոյծներու Ընկերակցութեան։

Ան մեռաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆորնիոյ մէջ 1966-ին։

## Մարդասիրութիւն

Ալեքս Փիլիպոս մարդասէր էր: Անոնք հաստատեցին Հայկական Ուսումնական Հիմնադրութինը եւ օգնեցին Գալիֆորնիոյ Հայկական Տան եւ Հայկական որբանոցին Սուրիոյ, Կիպրոսի եւ Յունաստանի մէջ։

Ալեքս Փիլիպոսի մահէն ետք, իր տիկինը, Րոզ օգնեց միջոցներ կ'ապահովէ Րոզին եւ Ալեքս Փիլիպոս Հայկական Դպրոցի ստեղծման համար,1969-ին։ 

## Ծանօթագրութիւններ
Փիլիսոփայութեան Համաշխարհային Օր

**Փիլիսոփայութեան համաշխարհային օր** (անգլերէն՝ World Philosophy Day), 2002 թուականէն սկսեալ, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի նախաձեռնութեամբ, իւրաքանչիւր տարուան Նոյեմբեր ամսուան երրորդ Հինգշաբթին կը նշուի  Փիլիսոփայութեան համաշխարհային օրը:

Այն առաջին անգամ նշուած է 21 Նոյեմբեր 2002-ին:

## Նպատակը
Տօնին նպատակն է հասարակութեան ուշադրութիւնը սեւեռել հանրութիւնը jուզող հասարակական-մշակութային խնդիրներուն եւ անոնց լուծման վրայ, հաղորդակից դարձնել մարդկութիւը փիլիսոփայական ժառանգութեան, ստեղծել ընդհանուր հարթակ նոր միտքերու ձեւաւորման եւ ծառացած խնդիրներու վերլուծման համար:

Այսօր տօնը արդէն կը նշուէ աշխարհի աւելի քան 70 երկիրներ: Տօնական օրը, որ  նուիրուած է որոշակի թեմայի, տեղի կ՛ունենայ  տարաբնոյթ միջոցառումներ՝ փիլիսոփայական երկխօսութիւններ, կլոր սեղաններ, քննարկումներ, սեմինարներ եւ այլ միջոցառումներ:

## Տարեթիւեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Այսօր փիլիսոփայութեան համաշխարհային օրն է. (պատմութիւն):
* ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՖԻՆՔՍ Է` ՄՈՆԱ ԼԻԶԱՅԻ ԺՊԻՏՈՎ:

Ստորոգութիւն:Համաշխարհային օրեր
Փիցցա

մինի|250px|փիցցա մը
մինի|250px|փիցցա փեփերոնի

**Փիցցա** (իտալ.` *pizza*), իտալական խոհանոցի սննդատեսակն է, որոնք ներկայացուած են կլոր հացով` ծածկուած լոլիկի սոսով (դասական տարբերակ), պանիրով (սովորաբար՝ մոցարելլա) եւ այլ բաղադրիչներով։ 

Կը համարուի աշխարհի ամէնէնյայտնի ուտելիքներէն մէկը։

Փիցցայի հայրենիքը կը համարուի իտալական Նափոլի քաղաքը, ուր իտալացի թագուհի Մարկարիթայի այցին ժամանակ անոր հիւրասիրած են հաց՝ որուն վրայ լեցուած էին տարբեր ուտելիքներ։  

Փիցցան կը յըշեցնէ Իտալիոյ դրօշակին գոյները՝ կարմիր (լոլիկ), սպիտակ (մոցարելլա պանիր) եւ կանաչ (ռեհան)։

Փիցցա պատրաստող եւ վաճառող հաստատութիւնները կը կոչուին փիծծերիաներ։

### Պատրաստութիւն
Այս նափոլիթան փիցցայոլային աշխատանքը կազմուած է չորս փուլերէ. նախ եւ առաջ` խմորին պատրաստութիւնը, ապա` զայն շաղելը, խմորը «բանալը»` զայն օդին մէջ նետելով եւ, վերջապէս, փուռին մէջ եփելը:

### Փիցցայոլա
Կան փիցցայոլայի երեք կարգեր` վարպետ փիցցայոլան, փիցցայոլան եւ փուռին պատասխանատուն: Այս արուեստը կենդանի պահելու համար ամէն տարի Նափոլիի մէջ Նափոլիթան փիցցայոլաներու ընկերակցութիւնը կը կազմակերպէ դասընթացքներ` փիցցայի պատմութեան, գործիքներու եւ պատրաստութեան թեքնիքներուն մասին: Այս թեքնիքները կը դասաւանդուին նաեւ Նափոլիի յատուկ դպրոցներուն մէջ. բայց աշակերտ փիցցայոլաները կրնան այս գիտելիքները սորվիլ Նափոլիթան ընտանիքներուն մէջ ալ:

Սակայն իսկական «գաղտնիքները» եւ աշխատելու կերպը կը փոխանցուին յատկապէս «պոթեկային» մէջ, ուր աշկերտ փիցցայոլաները կ'ուսումնասիրեն վարպետը իր աշխատավայրին մէջ, եւ կը սորվին արուեստին բոլոր փուլերն ու գլխաւոր հնարքները:
### Հետաքրքրական

* Աշխարհի ամէնէն սուղ փիցցան ծախուած է 2150 անգլիական փաունտի (2750 տոլար), 2007-ին, բարեսիրական կազմակերպութեան մը ի նպաստ: Անոր բաղադրութեան մէջ գործածուած է ձկնկիթ, շամփանիա, աստակոս, եղնիկի միս, պրանտի եւ կերակուրի յատուկ ոսկիի բարակ թերթի կտորներ:
* 1889-ին Իտալիոյ թագուհի Մարկարիթա տը Սաւոյ փիցցայի առաջին տան ապսպրանքը ըրած է: Ըստ աւանդութեան, Իտալիոյ Ումպերթօ Ա. թագաւորը եւ Մարկարիթա տը Սաւոյ թագուհին կ'այցելէին Նափոլի քաղաք, մօտաւորապէս 1889-ին: Երբ թագուհին կը հիւանդանայ փճացած ուտելիք օգտագործելէ ետք, կը պահանջէ շրջանի իտալական աւանդական ուտելիքը մատուցել:

### ԵՈՒՆԵՍՔՕ
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն արժեւորելով մեծ ժողովրդականութիւն վայելող փիցցան,  զայն կ'արձանագրէ մարդկային մշակութային ոչ շօշափելի ժառանգութեան ցանկին մէջ:

## Արտաքին յղումներ
* Փիցցա պատրաստելու համար՝ բաղադրական չափեր.

## Տե՛ս Նաեւ
*Արագ Սնունդ
*Սենտուիչ
*Հոթ Տոկ

## Ծանօթագրութիւններ
Փիւ Տի Փայ

**ՓիւՏիՓայ** (, ծնած 24 Հոկտեմբեր 1989), իրական անունը՝ **Ֆելիքս Արուիտ Ուլֆ Շելպըրկ** ()

Ան համակարգչային խաղերու շուէտացի մեկնաբանն է Եություպի մէջ։ Ան կը խաղայ եւ կը մեկնաբանէ սարսափի ժանրի եւ արկածային խաղեր։ Անոր Եություպեան ալիքը ամէնէն արագ աճող ալիքներէն մէկն է։ 2013 թուականին անոր բաժանորդագրուածներուն թիւը 3.5 միլիոնէն աւելցաւ եւ հասաւ մինչեւ 18 միլիոնի։ Ալիքը ճանչցուած է Եություպի ամէնէն շատ բաժանորդ ունեցող ալիքը։ 2021 թուականի Յունիսի դրութեամբ ան ունէր 110 000 000 բաժանորդ եւ 27 402 103 929 դիտում‌:

## Մանկութիւն
Ֆելիքսը ծնած է եւ մեծցած է Շուէտի Կեօթեպորկ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կեօթեպորկի Բարձրագոյն Դպրոցը։

## Պատմութիւն
Փիւ Տի Փայը ստեղծած է իր Եություպյան ալիքը 2009 թուականի Ապրիլին։ 2012-ի Յուլիս 11-ին անոր ալիքի բաժանորդագրութիւններու թիւը հասաւ մէկ միլիոնի։ 2013-ի Ապրիլին անոր ալիքը արդէն ունէր 6 միլիոն բաժանորդ։ 2013 թուականի վերջաւորութեան անոր ալիքին իւրաքանչիւր վայրկեանը մէկ կը բաժանորդագրուէր մէկ հոգի։ Ան ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ։

Ան դեմ արտայայտուած է Եություպի մեկնաբանութիւններու նոր համակարգին, եւ կը հրաժարի ընդունիլ մոնթաժող կամ որեւէ մէկը, որ կրնայ օգնել զինք՝ ըսելով, "Ես կ'ուզեմ, որ Եություպը մնայ Եություպ":

## Հետաքրքրական Փաստեր
* Ան իր բաժանորդներուն կ'անուանէ BRO (եղբայր), եւ կը «կազմաւորէ» Bro Army (Եղբայրներու Բանակ) մը
* Ան Ամնեսիա խաղին մէջ ունի որոշ յօրինուած կերպարներ, օրինակ Mr. Chair (Պարոն Աթոռ), Stephano արձանիկը, Jennifer քարը, Skully գանկը
* Ան բացի սարսափալի խաղերէն, կը խաղայ նաեւ զուարճալի խաղեր (Happy Wheels http://www.totaljerkface.com/happy_wheels.tjf , McPixel...)
* Ան ունի Եություպեան հաղորդաշար՝ Friday With Pew Die Pie (Ուրբաթ Փիւ Տի Փային հետ)
* Որոշ աղբիւրներու համաձայն ան օրական կը վաստկի $ 12 000, իսկ տարեկան՝ մօտ 7.4 միլիոն տոլար
* Ան ունի Իտալացի ընկերուհի՝ Մարցիա Պիսոնին (Marzia Bisognin)
* Ան ունի մոպս ցեղատեսակի 2 շուն՝ Էտկար եւ Մայա անուններով
* 2014 Օգոստոս 29-էն արգելափակուած է իր մեկնաբանելու հնարաւորութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Փիւնիկէ

մինի|աջից|500px
**Փիւնիկէ** (), հնագոյն պետութիւն Միջերկրական ծովու արեւելեան ափին**,** 

### ժողովուրդ
Փիւնիկէի մէջ բնակած են փիւնիկեցիները, որոնք հոն եկած են Էրիթրէական ծովու ափերէն: Հաւանական է, որ Ք.ա. 5-4-րդ հազարամեակներու ընթացքին, փիւնիկեցիները Միջերկրական ծովու ափին հիմնած են բնակավայրեր, որոնք աստիճանաբար դարձած են առեւտրաարհեստաւորական եւ նաւահանգստեան կեդրոններ` Սիտոն, Տիւրոս եւ Պիպլոս: Ք.ա. 2-րդ հազարամեակին, Փիւնիկէն գիւղատնտեսական տարածքներ ունեցող քաղաք-պետութիւններու համախմբութիւն մըն էր: Փիւնիկէն իր աշխարհագրական յարմար դիրքին շնորհիւ գործուն մասնակցութիւն ունեցած է Միջագետքի ու Նեղոսի հովիտի հետ ցամաքային առեւտուրին եւ տիրած է Միջերկրականի ծովային ուղիներւն վրայ: 

#### Ք.ա. 2-րդ հազարամեակ
Ք.ա. 2-րդ հազարամեակին սկիզբը, երկիրը գտնուած է եգիպտական փարաւոններւ գերիշխանութեան տակ, որ, սակայն, Փիւնիկէի քաղաք-պետութիւնները չէ խանգարած Հիւսիսային Միջագետքի պետութիւններուն հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններ պահպանելու: մինի|ձախից|350px

#### ազատագրում եգիպտական լուծէն
Ք.ա. 13- 12-րդ դարերուն, Փիւնիկէի քաղաքները ազատագրուած են եգիպտական լուծէն: Ք.ա. 10-րդ դարուն, Տիւրոսի թագաւոր Ածիրամ Փիւնիկէի տարածքին մէջ կազմած է Տիւրոս-Սիտոնի միացեալ թագաւորութիւնը, որ դարձած է Փիւնիկէի ամբողջ ծովափին գերիշխող ուժը (hegemony): Իր օրով, Իսրայէլ-Յուդայի թագաւորութեան հետ հաստատած է ռազմաքաղաքական սերտ դաշինք մը: Տիւրոս աստիճանաբար կորսնցուցած է իր ազդեցութիւնը, եւ Ք.ա. 10-րդ դարու վերջերուն՝ Փիւնիկէի քաղաքները դարձած են ինքնիշխան: Ք.Ա. 2-րդ եւ առաջին դարերուն, Փիւնիկէի պետութեան մէջ նշանակալից երեւոյթ էր Միջերկրականի կեդրոնական եւ արեւմտեան ափերու գաղութաբնակեցումը: Փիւնիկեցի առեւտրականներն ու ծովահէնները հոն թափանցած են Ք.ա. 2-րդ հազարամեակի կէսին: Փիւնիկէն գաղութներ հիմնած է Հարաւային Սպանիոյ, Սիկիլիոյ, Սարտինիոյ եւ Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ: Ք.ա. 9-7-րդ դարերուն, այդ գաղութները ձեռք բերած են քաղաքական ինքնիշխանութիւն եւ աստիճանաբար մտած են փիւնիկեան նախկին գաղութ Կարթագէնի պետութեան մէջ: Փիւնիկեան քաղաքները, Ք.ա. 8-7-րդ դարերուն, ենթարկուած են ասորեստանցիներու յարձակման: Ք.ա. VIII դարուն, Փիւնիկէի հիւսիսը հիմնուած է ասորեստանեան կուսակալութիւն մը, բայց եւ այնպէս՝ Փիւնիկեան քաղաքները պահպանած են ներքին ինքնավարութիւնը եւ սեփական թագաւորներու իշխանութիւնը: Ք.ա. 722-ին, ասորեստանցիները ճնշած են տիւրոսցիներուն վրայ, իսկ 701-ին` Փիւնիկէի հարաւը Սիտոնի գլխաւորած ապստամբութիւնը: Ք.ա. 677-ին, Սիտոնը կործանած է, իսկ Պիպլոսը, Տիւրոսը եւ այլ քաղաքներ ճանչցած են Ասորեստանին գերիշխանութիւնը: Ք.ա. 605-ին Ասորեստանի անկումէն ետք, Փիւնիկէն կռուախնձոր դարձած է Նոր Բաբելոնեան թագաւորութեան եւ Եգիպտոսի միջեւ: Ք.ա. 539-332-ին մտած է Աքեմենեան պետութեան կազմին մէջ: Փիւնիկէի նաւատորմը պարսիկներուն կողմէ գործօն մասնակցութիւն ունեցած է Ք.ա. 500-449-ի յոյն-պարսկական պատերազմներուն: Ք.ա. 4-րդ-առաջին դարերուն Փիւնիկէն գտնուած է Ալեքսանտր Մակեդոնացիի, պտղոմեաններու եւ սելեւկեաններու պետութեան կազմին մէջ: Ք.ա. 2-րդ-առաջին դարերուն, Կիպրոսի մէջ ստեղծուած է յունա-փիւնիկեան թագաւորութիւն մը: Ք.ա. առաջին դարու կէսին, Փիւնիկէն գտնուած է Տիգրան Բ. Մեծի հայկական կայսրութեան մէջ, այնուհետեւ մտած է հռոմէական Ասորիքի բնակավայրերուն կազմի մէջ: Փիւնիկեցիները աստիճանաբար ձուլուած են Ասորիքի միւս բնակչութեան մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդան Փիրանեան

**Վարդան Փիրանեան** (Յակոբ, 1885, Կիւրին, Սեբաստիոյ նահանգ - 1918, Պաղեստին), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1885 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի Կիւրին գիւղաքաղաքին մէջ, հայ աւետարանական ընտանիքի մէջ։ Աւարտած է Այնթէպ գոլէճը եւ ստացած՝ «պսա­կա­ւոր ար­ուես­տից» վկայական։ 1917 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) ընթացքին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած, որպէս՝ զինուորական բժիշկ։ 1918 թուականին սպանուած է Պաղեստինի մէջ ծառայելու ընթացքին։

## Գրականութիւն
*Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012։

## Աղբիւր
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Փլովտիւ

**Փլովտիւ** (, , ), քաղաք Պուլկարիայի հարաւը, Փլովտիւի մարզի վարչական կեդրոն։

Փլովտիւը պուլկարահայութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի Սուրբ Գէորգ հայկական եկեղեցին։

## Քոյր-քաղաքներ
Փլովտիւը ունի 21 քոյր-քաղաք՝

## Նշանաւոր մարդիկ
* Արմէն Համբարձումեան - հայ ֆութպոլիստ
* Աթանաս Ուզունով - ֆութպոլիստ
* Գրիգոր Ազարեան - բեմադրիչ
## Պատկերասրահ

 File:Old town11.jpg|Balabanov House (left)
 File:Old town3.jpg|Lamartine House
 File:Old town14.jpg|Church of St Constantine and Helena
 File:Klianti.jpg|Klianti House
 File:Old town street1.jpg|Street in the old town
 File:Old town hisar kapia.jpg|Hisar gate with the ethnographical museum
 File:Bulgaria Bulgaria-0743 - Plovdiv Regional Ethnographic Museum (7432394622).jpg|Plovdiv Regional Ethnographic Museum
 File:Old town georgiadi.jpg|Plovdiv Regional Historical Museum
 File:Casa Hindliyan - 01 (5641181670).jpg|Hindliyan House


## Ծանօթագրութիւններ

### Քարտէզներ
* Փլովտիւը bgmaps.com էլեկտրոնային քարտեզին
* Փլովտիւը Wikimapia էլեկտրոնային քարտեզին

## Արտաքին յղումներ
* Փլովտիւի ուղեվար  
* Բնակչութեան վիճակագրութիւնը

Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ քաղաքներ
Ֆլորանս

**Ֆլորանս** (), քաղաք Իտալիոյ մէջ, Թուսկիա շրջանի մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ 366,074 մարդ (ըստ 2008–ի մարդահամարի տուեալներուն)։ Քաղաք-թանգարան, Եւրոպայի ամէնայայտնի եւ հին մշակութային կեդրոններէն մէկը, յաճախ կ'անուանուի իտալական Վերածնունդի հայրենիք կամ «Իտալիոյ Աթէնք»։ Տեղակայուած է Առնօ գետին վրայ։

## Համայնապատկեր
700px|thumb|center|Ֆլորանս քաղաքի համայնապատկեր|alt=

## Յայտնի Ֆլորանսցիներ
Ծնունդով Ֆլորանսէն են՝ 

* **Տանթէ Ալիկիերի** (1265 - 1321), բանաստեղծ
* **Եկատերինէ**  **տը Ռիչչի** (1522 - 1590), կաթողիկէ եկեղեցւոյ սուրբ
* **Ճոթթօ** (1276 - 1337), քանդակագործ եւ ճարտարապետ
* **Ճովաննի Պոքաչչօ** (1313 - 1375), գրող
* **Ֆիլիփփօ Պրունելեսքի** (1377 - 1446), ճարտարապետ
* **Լորենցօ Կիպերթի** (1381 - 1455), քանդակագործ
* **Տոնաթելլօ** (1386 - 1466), քանդակագործ
* **Սանտրա Պոթիչելլի** (1445 - 1510), նկարիչ
* **Տոմենիքօ Կիրլանտայօ** (1449 - 1494), նկարիչ
* **Փերուճինօ** (շուրջ 1450 - 1523), նկարիչ
* **Ամերիկօ Վեսփուչի** (1451 - 1512), ճանապարհորդ
* **Լէոնարտօ տա**  **Վինչի** (1452 - 1519), նկարիչ եւ գիտնական
* **Նիքոլօ Մաքիավելլի** (1469 - 1527), գրող եւ փիլիսոփայ
* **Ռաֆայէլ Սանթի** (1473 - 1520), նկարիչ
* **Միքելանճելօ** (1475 - 1564), քանդակագործ, նկարիչ եւ ճարտարապետ
* **Պենվենութօ Չելլինի** (1500 - 1571), ոսկերիչ, քանդակագործ, գրող
* **Ճորճօ Վազարի** (1511 - 1574), նկարիչ, ճարտարապետ եւ արուեստի պատմաբան
* **Քարլօ Քոլլոտի** (1826 - 1890), «Փինոքիոյի արկածները» հեքիաթի հեղինակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Փոթորիկ

մինի|Նետըրլէնտի մէջ փոթորիկ.
**Փոթորիկ**, յանկարծակի, ուժգին, ուղղութիւնը յաճախ փոխող կարճատեւ քամի: Սովորաբար կ'ընդգրկէ մի քանի քմ լայնութեան տարածք։ Կ'երեւի իբրեւ բարեխառն լայնութեան մթնոլորտային ճակատներու գօտիի մը վրայ, ինչպէս նաեւ ամպային փոխանցումներու ժամանակ։ կ'ուղեկցուի տեղատարափ անձրեւներով, ամպրոպներով, կարկուտով կամ կը նախորդէ անոնց։

## Հայաստանի Մէջ
Հայաստանի մէջ փոթորիկներ կ'առաջանան տարուայ տաք ամիսներուն (80%)` հիւսիսային լեռնահովտային քամիներու ժամանակ: Առաւել ուժգին (30-32 մ/վ) փոթորիկներ կը տեսնուին Երեւանի մէջ՝, Սիսիանի լեռնանցքին մէջ` հիմնականապէս օրուայ երկրորդ կէսին (95%), եւ կը տեւեն աւելի քան 6 վայրկեան։ Սովորաբար քամու արագութիւնը փոթորիկներու ժամանակ 15-20 մ/վ է, երբեմն՝ աւելի քան 40 մ/վ։ Փոթորիկէն կ'առաջացուին ավերածութիւններ:

## Ծանօթագրութիւններ
Վահրամ Փոթուգեան

**Վահրամ Փոթուգեան** (1895, Սեբաստիա - 13 Յունուար 1938, Պէյրութ), հայ բժիշկ:

## Կենսագրութիւն
Փոթուգեան ծնած է 1895-ին, Սեբաստիա։ Նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրին Արամեան ազգ. վարժարանը, զոր վերջացուցած է 1911-ին։ 1913-ին շրջանաւարտ Թոքատի Յիսուսեան Հայրերու դպրոցէն եւ նոյն տարին իսկ անցած է Պէյրութ ու մտած Ֆրանսական Բժշկական Համալսարանը։ Առաջին Ընդհ. Պատերազմին Թրք. բանակ կ'առնուի որպէս բժիշկ սպայ, նախ քան այս Թրք. կառավարութեան կողմէ երեք ամիս կը բանտարկուի Պէյրութ։ Ապա կը ղրկուի Դամասկոս զինուորական բժիշկի պաշտօնով։

Զինադադարին կու վերադառնայ Պէյրութ, ուր կը շարունակէ իր ուսումը, եւ 1922-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ որպէս ներքին հիւանդութեանց մասնագէտ։ Կը մահանայ Պէյրութ, 13 Յունուար 1938-ին։

## Գործունէութիւն
Ան ունեցած է հանրային գործունէութիւն, մաս կազմելով բազմաթիւ մարմիններու։ Եղած է հոգաբարձու, Գաւառականի անդամ, Պէյրութի Քաղաքապետարանի անդամ, գործունեայ կուսակցական (Դաշնակցական), Սեբաստիոյ Հայրենակցական Միութեան վարչական, եւ վերջապէս Հայ Ճեմարանի արտօնատէր-տնօրէն մինչեւ իր մահը։

Իր հանրային ու ազգային օգտաշատ գործունէութեան ընթացքին, ըլլա՛յ Դամասկոսի մէջ՝ տարագրութենէն վերջ եւ ըլլայ Պէյրութի մէջ, հանգուցեալը որպէս բժիշկ, կուսակցական եւ հանրային մարդ՝ ամէնուն կողմէ սիրուած ու յարգուած, գործունեայ, համեստ ու բացառիկ կարողութիւններով անձ մը կը ճանչցուի թէ՛ ազգային եւ թէ օտար շրջանակներու կողմէ:

## Աղբիւրներ
* Սիսակ Վարժապետեան, Հայերը Լիբանանի մէջ, «Հանրագիտարան Լիբանանահայ գաղութի», Պէյրութ, «Լիբանահայ նախապատերազմեան (1914) գաղութի հրատարակչական յանձնախումբ», 1981, էջ 563։

Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1938 մահեր
Ստորոգութիւն:13 Յունուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Տիգրան Փոթուգեան

**Տիգրան Փոթուգեան Նազարէթի** (կամ՝ Փոթուկեան, հաւանաբար 1883, Սեբաստիա, Սեբաստիոյ նահանգ- 20 Դեկտեմբեր 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար 1883 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ 1908 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Գայատիպի կայարանի բժիշկ աշխատած է։

1915 թուականի Դեկտեմբեր 20-ին սպանուած է կամ մահացած ժանտախտէ՝ 32 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Գուժկան Սեբաստիոյ (Կարապետ Գաբիկեան), Եղեռնապատում Փոքուն Հայոց եւ նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ, Պոսթըն,1924։
*Խաչատրեան Լ. եւ Բաբլումեան Ա., Ցուցակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Ե., 2004։

## Աղբիւր
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Փլոմպիր

300px|մինի|Paris Opera Café-ի ճաշացուցակը, ուր նշուած է Փլոմպիր պաղպաղակը (21 Յուլիս 1868 ):
**Փլոմպիր** (ֆր. glace plombières ֆրանսական Փլոմպիր -լէ-Պէն քաղաքէն (ֆր. Plombières-les-Bains)), ֆրանսական սերով պաղպաղակ` պատրաստուած կաթէ կամ բարձր քանակութեամբ կաթի իւղ ունեցող սերէ, հաւկիթէ, համային յաւելումներէ (վանիլ, նուշի բնահիւթ, տուրմ, միրգեր, ընկոյզ): Հակառակ իր ֆրանսական ծագումին, փլոմպիր-պաղպաղակը աւելի շատ տարածուած է արեւմուտքի երկիրներուն մէջ:

## Պատմութիւն
 
Փլոմպիրը յայտնուեցաւ Նաբոլիոն Գ.-ի ժամանակ: Փլոմպիրը շատ տարածուած էր Խորհրդային Միութեան տարածքին, թէեւ իւղայնութեան պակասին պատճառով փլոմպիրի պահանջը պակսեցաւ:

## Պաղպաղակի տեսակները

Պաղպաղակը պէտք է համապատասխանէ հետեւեալ բնօրինակներուն.

*Փլոմպիրը պէտք է ըլլայ համասեռ, առանց սառէ բիւրեղներու
*Ջնարակը պէտք է ըլլայ համասեռ, առանց շաքարի եւ կակաոյի հատիկներու
*Ջնարակը պէտք չէ փշուր-փշուր դառնայ փաթեթաւորումը բանալէ ետք
*Ջնարակին եւ պաղպաղակին գոյները պէտք է տարբերին
Պաղպաղակը պէտք չէ ունենայ ճեղքուածքներ

## Բաղադրութիւն
Փլոմպիրի պատրաստման համար կ՛օգտագործուի կովի կաթ, խտացած եւ չոր սեր, կովի իւղ, հաւու ձու, սեր առանց իւղի, հատապտուղներ, սուրճ, քաքաօ, պտուղներ եւ այլն:

## Իւղային փլոմպիրի բաղադրատոմս
Բաղադրութիւն՝ հաւկիթի դեղնուց` 4 հատ, սեռ(10%)` 200 մլ, սեռ (35%)` 500 մլ, շաքարի փոշի` 1 բաժակ, վանիլային շաքար` 1/8 թէյի դգալ:

Դեղնուցը խառնել մինչեւ սպիտակ դառնալը շաքարի փոշիի հետ եւ հետզհետէ լեցնել 10% սերը, լաւ խառնել, աւելցնել վանիլ եւ դնել մեղմ կրակի վրայ: Անընդհատ խառնել մինչեւ 75°С դառնալը: Քամել սերը մաղով եւ դնել սառնարան, ապա հարել 35% սերը մինչեւ անոր պինդ փրփուր դառնալը, որմէ ետք խառնել արդէն իսկ սառնարանը դրուած պաղպաղակին հետ եւ կրկին դնել սառնարան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ԳՕՍՏ 31457-2012. Կաթնային պաղպաղակ, սերով եւ փլոմպիր. Արդիւնաբերական պայմաններ.
Քրիս Փօլ

**Քրիստոֆեր ԷմՄանուԷլ Փօլ** (, ծնած ), ամերիկացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ եւ Պասքեթպոլիստներու ազգային կազմակերպութիւն (*National Basketball Players Association*, կրճատ՝ *NBPA*) արհմիութեան փոխնախագահ։ Այս պահուն հանդէս կու գայ Պասքեթպոլի ազգային կազմակերպութեան (NBA) «Լոս Անճելըս Քլիփըրզ» ակումբէն՝ որպէս խաղարկող։

## Կենսագրութիւն
մինի|204x204փքս|Քրիս Փօլ Լօս Անճըլըս Քլիփըրզի հետ Ուիզզըրծի դեմ, 12/18/16
Փօլը ծնած է եւ մեծցած է Հիւսիսային Քարոլինայի Լիւիսվիլ համայնքին մէջ (Ֆորսիթ շրջան)։ Յաճախած է Վեսթ Ֆորսիթի աւագ դպրոցը, ուր անցուցած է ընդամէնը երկու ակադեմական մրցաշրջան, արժանացած է *McDonald's All-American* ճանաչողական մրցանակին։ Դպրոցը աւարտելէն յետոյ Փօլը կ'ընդունուի մօտակայ Ուէյք Ֆորեսթի համալսարանի կրթաթոշակային ծրագիրը՝ այնտեղի պասքեթպոլի հաւաքականին մաս կազմելով 2 տարի, որմէ յետոյ մուտք կը գործէ NBA-ի 2005 թուականի տրաֆթ։ Տրաֆթին մէջ ընտրուելով «Նիւ Օռլեանս Հորնեթս»ի կողմէ՝ Փօլը կը սկսի տպաւորիչ ձեւով հանդէս գալ իր առաջին մրցաշրջանին, որուն աւարտէն յետոյ կը ստանայ «NBA-ի տարուան նորեկ» մրցանակը։ Բացի այդ՝ Փօլը 5 անգամ ճանչցուած է *All-Star* (5 անգամ մասնակցած է բոլոր աստղերուն ամէն հանդիպմանը) եւ բազմաթիւ անգամներ արժանացած է *All-NBA* եւ *All-Defensive* ճանաչողական մրցանակները։

Միացեալ Նահանգներու պասքեթպոլի ազգային հաւաքականին անդամ է, որուն կազմին երկու անգամ դարձած է ողիմպիական ոսկէ մետալակիր՝ Բեքինի եւ Լոնտոնի ողիմպիական խաղերուն։

Պասքեթպոլէն դուրս, Փօլը նշմարելի յաջողութիւններու հասած է նաեւ բոուլինկ սպորտ-ով՝ մասնակցելով բազմաթիւ երիտասարդական եւ աստղային բոուլինկ-իրադարձութիւններու՝ որպէս «CP3» կոչուող հիմնադրամի տնօրէն, որն ստեղծուած է օգնելու Լուիզիանա նահանգի մէջ Կատրինա փոթորիկէն տուժածներուն։

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք
* NBA.com էջ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:6 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ