open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հրաչեայ Մաթեւոսեան

**Հրաչեայ Մաթեւոսեան** (Հրաչօ, ), հայ արձակագիր, հրապարակախօս, լրագրող, Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ (1985-էն)։ Հրանդ Մաթեւոսեանի եղբայրն է։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ահնիձոր: Աւարտած  է Երեւանի համալսարանի լրագրութեան բաժանմունքը: Երկար տարիներ աշխատած է Հայաստանի կոյրերու միաւորման հրատարակչութեան եւ մամուլին մէջ՝ «Աւանգարդ», «Հայրենիքի ձայն», «Հայաստան»:

Անոր բազմաթիւ ակնարկները, պատմուածքները, յօդուածները, հարցազրոյցները տպագրուած են մամուլին եւ գրական հանդէսներուն մէջ։ Հեղինակ է նաեւ մանկական գիրքերու:

Հրաչեայ Մաթեւոսեան Ռազմածովագիրներու միջազգային ընկերակցութեան եւ Լրագրողներու միութեան անդամ էր: 

## Մրցանակներ

* **«Հայոս-Քարթլոս» Մետալ,** Հայ-վրացական ժողովուրդներու բարեկամութեան ամրապնդման գործին մէջ ունեցած վաստակի համար, 1993 թ.։
* **ԼՂՀ Եղիշէի Անուան Մրցանակ,**1993 եւ 2003 թթ.։
* **ՀԳՄ Մրցանակ,** «Գրական Բեղմնաւոր Գործունէութեան Եւ Վաստակի Համար», 2006 թ.։
* **«Հրանդ Եւ Մանուշակ Սիմոնեաններ» Գրական Հիմնադրամի Մրցանակ,** 2010 թ.։
* **Հայաստանի Վարչապետի Յուշամետալ,** 2011 թ.։
* **Վ. Անանեանի Անուան Մրցանակ,** 2011 թ.։
* **Հայաստանի Ժուռնալիստներու Միութեան «Ազդարար» Մրցանակ,** 2011 թ.։
* **Հայաստանի Մշակոյթի Նախարարութեան Ոսկի Մետալ,** 2012 թ.։
* **ՀԳՄ Եւ ՊՆ Յատուկ Մրցանակ**։

## Երկեր

* **Մաճկալներ** (պատմուածքներ), Երեւան, «Սովետական Գրող», 1978 թ.։
* **Բարի Մարդոց Հովիտը** (վիպակներ եւ պատմուածքներ), Երեւան, «Սովետական Գրող», 1982 թ.։
* **Աստղերուն Հետ Կը Թռչէր Իմ Ձին** (պատմուածքներ), Երեւան, «Սովետական Գրող», 1983 թ.։
* **Ալեւորներ** (վիպակ եւ պատմուածքներ), Երեւան, «Սովետական Գրող», 1984 թ.։
* **Գունաւոր Փոքրիկ Ճեքսին** (մանկական պատմուածքներ), Երեւան, «Սովետական Գրող», 1986 թ.։
* **Մոլորեալ Ժամ**, 1999 թ.։
* **Ես Շատ Եմ Նման Ղիփեանուն** (Վրացերէն), 1999 թ.։
* **Մեր Էս Հող Ու Ջուրի Անվարձ Հօտաղը**, 2001 թ.։
* **Խաչքար Հայաստան։ Արձակ**, Երեւան, 2002 թ.։
* **Ծովահէններն Ինչ Անեն**, 2002 թ.։
* **Արեգակնաճաճանչացողապայծառափայլատակութիւն**, 2002 թ.։
* **Պինդ Կացէք**, 2003 թ.։
* **Հեքիաթի Կարմիր Մոլորուած Խնձոր**, 2003 թ.։
* **Հրանդ Կամ Դառնամուխ Կեանք**, 2003 թ.։
* **Սիրով։ Էջեր «Սիրոյ Մատեան» Գիրքէն**, Երեւան, 2003 թ.։
* **Տուն Մօր Համար** (վիպակ), Երեւան, 2003 թ.։
* **Սարերուդ Նման Դու Հպարտ Ապրիր**, Երեւան, 2004 թ.։
* **Կայծահեղ Հրանդ**, Երեւան, 2005 թ.։
* **Սարաշեղջ Արագած**, Երեւան, 2006 թ.։
* **Հայրենանկար**, 2007 թ.։
* **Ինձ Մի՛ Փրկիր, Երկիր**, 2007 թ.։
* **Ոսկեմատեան Դրմբոն**, 2008 թ.։
* **Հարցերու Երկիր Հայաստանս**, 2010 թ.։
* **Էս Մի Բուռն Էլ Թռչուններուն**, 2010 թ.։
* **Հացը Հացրարին**, 2011 թ.։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Hrachya Matevosyan 01.jpg
Պատկեր:Hrachya Matevosyan with parents.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ակօս (ամսագիր, Պէյրութ)

**«Ակօս»**, գրական-գեղարուեսաական երկամսեայ պարբերագիրք, 1953 թուականէն՝ ամսագիր։ Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Հայ ճեմարանի շրջանաւարտներու միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1944-1960 Պէյրութի մէջ։ Պետական արտօնագիր ստացած է 1949-ին: Արտօնատէր՝ Եղիկ Գոնեալեան։ Խմբագիրներ՝ Գառնիկ Բանեան, Յարութիւն Գեղարդ (Գազանճեան), Աշոտ Նուրեան (Նահապետ Չոլագեան), Յակոբ ժամկոչեան, Շաքէ Տէր-Մելքոնեան։

Հրատարակած է արձակ եւ չափածոյ գեղարուեստական երկեր, թարգմանութիւններ միջազգային գրականութենէն, պատմաբանասիրական ուսումնասիրութիւններ, մշակութային լուրեր, լուսաբանած Հայ ճեմարանի եւ անոր շրջանաւարտներու միութեան գործունէութիւնը։ Աշխատակցած են Գարեգին Ա. կաթողիկոս Յովսէփեանը, Լեւոն Շանթը, Նիկոլ Աղբալեանը, Գասպար Իփէկեանը, Յակոբ եւ Վահէ Օշականները, Համաստեղը, Սիմոն Վրացեանը, Վահան Նաւասարդեանը, Գաբրիէլ Լազեանը, Նշան Պէշիկթաշլեանը, Նիկողոս Սարաֆեանը, Շաւարշ Նարդունին, Բենիամին Թաշեանը, Կարօ Փօլատեանը, Նուպար Չարխուտեանը եւ այլք։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Այբ (ամսագիր)

**«Այբ»**, հայագիտական եռամսեայ պարբերական։ Լոյս կը տեսնէ 1994 թուականէն, ԱՄՆ-ի մէջ։ Հրատարակիչ՝ Լոս Անճելըսի Մխիթարեան կրթական հիմնարկ։ Հրապարակումները կը վերաբերին հայ մշակութային կեանքին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Այգ (թերթ, Թաւրիզ)

«**Այգ**», հանրամատչելի շաբաթաթերթ, ապա՝ հասարակական-քաղաքական եռօրեայ, այնուհետեւ՝ երկօրեայ թերթ։ Հրատարակուած է 1914-1922 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Սահակեան, Յակոբեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Անի (ամսագիր)

**«Անի»**, գրականութեան եւ արուեստի ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1946-1955 թուականներուն (ընդհատումներով)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վահէ-Վահեան։ Տպագրած է հայ եւ միջազգային գրողներու գործեր։ Աշխատակցած են Սմբատ Տէրունեանը, Զարեհ Մելքոնեանը, Դեւը, Բիւզանդ Թոփալեանը, Սմբատ Փանոսեանը, Անդրանիկ Անդրէասեանը, Տիգրան Վարժապետեանը, Զարեհ Որբունին, Հրաչ Զարդարեանը, Գեղամ Սեւանը, Արմէն Դարեանը։ Անդրադարձած է խորհրդահայ գրականութեան զարգացման ուղիներուն, տպագրած ու գրախօսած հայ գրողներու ստեղծագործութիւնները։ Հանդէսին մէջ զգալի տեղ գրաւած են բանասիրական, գրաքննադատական եւ արուեստի վերաբերեալ յօդուածները։ Նպաստած է սփիւռք-հայրենիք մշակութային կապերու ամրապնդման։ Նիւթեր տպագրած է սփիւռքահայ աշխատաւորութեան վիճակի մասին։ Փակուած է դիմագրաւած անյաղթահարելի նիւթական դժուարութիւններու հետեւանքով։ Ունեցած է նաեւ «Անի» մատենաշար։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Աշխատանք (թերթ)

**«Աշխատանք»**, հասարակական-քաղաքական եւ գրական թերթ, եղած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է Երեւանի մէջ, 1916-1919-ին, Չորեքշաբթի եւ Շաբաթ օրերը, սկիզբը՝ իբրեւ եռօրեայ, իսկ 1919-ին՝ երկօրեայ։ Առաջին համարը լոյս տեսած 4 Մայիս 1916-ին։

Խմբագիրներ՝ Մ. Աւետիսեան, Արամ Մանուկեան, Հմայակ Մանուկեան։

Համարուած է 1909-1915-ին Վանի մէջ լոյս տեսած նոյնանուն թերթի շարունակութիւնը։ Հիմնականին անդրադարձած է արեւմտահայ գաղթականներու ամէնօրեայ հոգերուն ու անոնց վիճակի բարելաւման համար տարուող աշխատանքներուն։ Արտայայտած է դաշնակցականներու տեսակէտները Հայաստանին ու հայ ժողովուրդին վերաբերող հրատապ հարցերուն։ Որոշակի տեղ յատկացուցած է Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին քաղաքական ու տնտեսական անցուդարձին։ Յուշագրաւ նիւթեր հրապարակած է 1915-ի Վանի ինքնապաշտպանութեան եւ Վասպուրականի դէպքերուն մասին։ «Աշխատանք»-ը դադրած է լոյս տեսնել  Սեպտեմբեր 1919-ին, ՀՅԴ 9-րդ համագումարէն ետք։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Արա Արծրունի

**Արա Արծրունի** (), լիբանանահայ արձակագիր, թատերագիր եւ հրապարակագիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պէյրութ՝ վանեցի ծնողքէ։ ուսումը ստացած է Համազգայինի Նշան Փալանճեան ճեմարանին մէջ: Գրական գործերով աշխատակցած է «Բագին» եւ «Կամար» հանդէսներուն, «Սփիւռք» եւ «Արծիւ» շաբաթաթերթերուն, ինչպէս նաեւ «Ազդակ» օրաթերթին:

Հրապարակագրական յօդուածները լոյս տեսած են «Ազդակ»-ի եւ «Արծիւ»-ի մէջ: Անդամ եղած է Հայաստանի գրողներու միութեան` 2012 թուականէն:

### Գիրքեր
Հրատարակուած գիրքերն են`

* «Վիրաւոր ծիծեռնակը» (պատմուածքներ), Պէյրութ, 1967, 
* «Եղեռնի հետքերով» (հրապարակագրական), Պէյրութ, 1972, 
* «Ես զոհ, ես դահիճ» (4 թատրերգութիւններու հաւաքածոյ), Ա. տպագրութիւն` Երեւան, 1993, Բ. տպագրութիւն` Պէյրութ, 1995, 
* «Անաւարտ վէպը» (թատրերգութիւն), Պէյրութ, 2006, 
* «Ողջոյն…», «Պահածոյի տուփերը» (թատրերգութիւններ), Անթիլիաս, 2006, 
* «Մարիօ՛, ծաղկա՛ծ են ծառերը», թատրերգութիւն), Պէյրութ, 2008, 
* «Թատրերգութիւններ» (երկու հատոր, ինը թատրերգութիւն), Երեւան, 2010, 
* արեւելահայերէնի վերածուած, «5 թատրերգութիւններ», Պէյրութ, 2012, 
* «Ծուէնները» (Երեւակայածին վէպ), Պէյրութ, 2017:

### Թատերախաղեր
Արծրունի գլխաւորաբար ճանչցուած է իր հեղինակած թատերախաղերով: 2018-ին Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը բեմ բարձրացուցած է Արծրունիի «Կոնտոլիզա, իմ սէր» թատերախաղը․ դարձեալ Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ, նոյն տարին, բեմադրուած է անոր «Մժեղը» թատերախաղը, արաբերէնով:

## Պարգեւներ եւ շքանշաններ

* 2010 թուականին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութեան կողմէ` իր թատրերգութիւններուն արեւելահայերէնի վերածուելուն առիթով, 
* 2017-ին արժանացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին, 
* 2018-ին պարգեւատրուած է Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան շքանշանով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ունսի Հաժ

**Ունսի Հաժ** (, ), լիբանանցի բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ։ «Ախպար» օրաթերթի խմբագրութեան խորհրդական: 

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է հարաւային Լիբանանի Ժեզզին քաղաքը: Վաղ տարիքին ընդգրկած է մամլոյ ասպարէզը: Դարձած է պատասխանատու խմբագիր «Հայաթ» եւ «Նահար» օրաթերթերու մշակութային բաժինին: Աշխատակցած է Եուսեֆ Խալի հիմնադրած «Շը՛ըր» եռամսեայ պարբերաթերթին` ստորագրելով բանաստեղծութիւններ եւ թարգմանութիւններ: 

### Քերթողագիրքերը
Ունսի Հաժ եղած է սակաւագիր գրող եւ հրատարակած է վեց քերթողագիրքեր միայն: Հրատարակած է հետեւեալ վեց քերթողագիրքերը. 

* «Չպիտի», «Հատուած գլուխը», 
* «Գալիք օրերուն անցեալը», 
* «Ինչ շինեցիր ոսկիով, ինչ ըրիր վարդով», 
* «Առաքելուհին` մինչեւ աղբիւրները երկարող իր վարսերով» եւ «Վեհաճաշը»: 

### Արձակ գործերը
Լոյս ընծայած է հետեւեալ արձակ գործերը․ 

* «Բառեր, բառեր, բառեր», 
* «Աւարտներ-1»,
* «Աւարտներ-2»:

### Քերթուածները
Յիշեալ երկերով Ունսի Հաժ նկատուած է արաբական ազատ բանաստեղծութեան հիմնադիրը: 

1960-ին, երբ հրատարակած է «Չպիտի» խորագրեալ քերթողագիրքը, յեղաշրջած է արաբական ժամանակակից բանաստեղծութիւնը` ազատ խօսքի փոթորկաշունչ գաղափարներով:

Այս առումով, յատկանշական գործերու շարքին կը դասուին․

* «Փոթորիկը», 
* «Ինչ շինեցիր ոսկիով, ինչ ըրիր վարդով» (1970), 
* «Առաքելուհին` մինչեւ աղբիւրները երկարող իր վարսերով»,
* «Բանաստեղծութեան լուսինը»:

## Հայոց ցեղասպանութեան մասին
Ունսի Հաժի մէկէ աւելի առիթներով արտայայտուած է Հայոց ցեղասպանութեան մասին: Այս գծով իր վկայութիւնները լոյս տեսած են լիբանանահայ մամուլին մէջ: Եղեռնի 60-ամեակին առիթով «Բագին» գրականութեան եւ արուեստի ամսագիրին մէջ լոյս տեսած է Ունսի Հաժի վկայութիւններէն մէկը:

1985-ին «Նահար»-ի արաբական եւ միջազգային յաւելուածին մէջ կատարած է յատուկ անդրադարձ Հայոց ցեղասպանութեան իսկ այս իմաստով իր կարեւոր ներդրումներէն մէկը եղած է այն, որ իր ջանքերով «Նահար» օրաթերթին հետ լոյս տեսած է Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած «Ազդակ»-ի բացառիկ թիւ մը` արաբերէնով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Այիոս Նիքոլաոս բերդ

մինի|Այիոս Նիքոլաոս բերդ
**Այիոս Նիքոլաոս բերդ** (յուն․՝ Φρούριο Αγίου Νικολάου)․ Ռոտոս, Յունաստան։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Մանտրաքիօ քարափը։ Կառուցուած է ԺԵ․ դարուն Ռոտոս իշխող Ասպնջական Ասպետներուն *Ordo Hospitalis Sancti Johannis* կողմէ։ Մինչեւ 1460, անոր տեղը կար Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցին։

Բերդը 1480-ի պաշարումէն եւ 1481-ի երկրաշարժէն մեծ վնասներ կրած ըլլալով վերակառուցուած է։ ԺԷ․ դարուն կէսերուն բերդին առաստաղին վրայ կանգնեցուցած են փարոսը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ։ 1998-ին սկսած են վերականգնման աշխատանքները։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:159.Port Mandraki.JPG|Այիոս Նիքոլաոս բերդ, Մանտրաքի
Պատկեր:Città di Rodi 02.JPG|Բերդը եւ փարոսը
Պատկեր:Fisherman (6038173492).jpg
Պատկեր:Agios Nikolaos Fortress and lighthouse (9454642330).jpg
Պատկեր:Awatea Bow between Elafina and Elafos Mandraki Harbour Port of Rhodes 20 August 2018.jpg
Պատկեր:Saint Nicolas Fort Rhodes Harbour night.jpg
  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի բերդեր
Ստորոգութիւն:Բերդեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Բերդեր
Եուսեֆ Խալ

**Եուսեֆ Խալ** (, ), սուրիա-լիբանանցի բանաստեղծ, թարգմանիչ եւ լրագրող։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Խալ իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Թրիփոլիի մէջ: Հետեւած է իմաստասիրական ճիւղին` Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ եւ արժանացած է պսակաւոր արուեստից վկայականին:

Հրատարակած է հինգ քերթողագիրքեր, երկու արձակ գործեր եւ կատարած` թարգմանութիւններ:

### Երկերը
Անոր գլխաւոր երկերն են.

* «Ազատութիւնը», 
* «Լքեալ հորերը», 
* «Բանաստեղծութիւններ` քառասուն տարեկանին», 
* «Երկրորդ ծնունդը», 
* «Նամակներ` Տոն Քիշոթին»,
* «Դիւան ամերիկեան բանաստեղծութեան»:

Եուսեֆ Խալ հիմնադիրն ու խմբագրապետն է «Շը՛ըր» («Բանաստեղծութիւն») եռամսեայ հանդէսին, եւ ռահվիրան` արաբական արդի բանաստեղծութեան:

Շնորհիւ իր ջանքերուն` արաբ ընթերցողները ծանօթացած են համաշխարհային համբաւի տիրացած գրողներու, ինչպէս` Փաունտ, Իլեըթ, Օտըն, Փերս, Փրեւեր, Փազ, Շար եւ ուրիշներ:

Համախմբած է իր շուրջ Լիբանանի եւ արաբական աշխարհի յառաջապահ գրողներն ու մտաւորականները, որոնց հերթական հանդիպումներով հիմը դրած է նորարարական շարժումի: Այս պատճառով Եուսեֆ Խալ իր գործակիցներուն կողմէ կոչուած է «Շը՛ըր» հանդէսի ոգեղէն հայրը», «արաբներուն Էզրա փաունտը» եւ «արաբական արդի բանաստեղծութեան պատրիարքը»:

### Լաւագոյն քերթուածները
Իր լաւագոյն քերթուածները կարելի է նկատել․

* «Լքեալ հորերը», 
* «Վերջին համարը», 
* «Վերջին ընթրիքը», 
* «Ճանապարհը», 
* «Ճամբորդութիւնը», 
* «Երկար քերթուածը», 
* «Աղօթք` մեհեանի մէջ»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Ապպաս Պայտուն

**Ապպաս Պայտուն** (, ), լիբանանցի բանաստեղծ, վիպագիր եւ մտաւորական։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է հարաւային Լիբանանի Շահրուր աւանը: Երկրորդական ուսումը ստացած է Սուր քաղաքին մէջ, ապա տեղափոխուած է Պէյրութ, ուր Լիբանանեան պետական համալսարանին մէջ հետեւած է արաբերէնի եւ գրականութեան դասընթացքներուն, ինչպէս նաեւ ուսանած է Փարիզի Սորպոնի համալսարանին մէջ։

Պաշտօնավարած է Սայտայի եւ Սուրի երկրորդական վարժարաններուն մէջ: Աշխատակցած է լիբանանեան եւ արաբական մամուլին:

### Քերթողագիրքերը
Հրատարակած է 13 քերթողագիրքեր, որոնց մէջ յիշատակութեան արժանի են` «Սուր», «Ցաւին քննադատութիւնը», «Սենեակներ», «Մեր զղջումին եղբայրները», «Դատարկութիւնն այս գաւաթին», «Հիւանդի մը, որ յոյսն է», «Արտասանուեցաւ ցուրտին մէջ», «Մարմինը առանց» վարպետի», «Պ. Պ. Պ.», «Մահը մեր չափերը կ՛առնէ», «Հրաւէր` երկու անձի» խորագրեալ հատորները, աւելի ուշ «Ծովը» քերթողագիրք

Ան գրած է նաեւ «Արեան տարրալուծում» վէպը:

Ապպաս Պայտուն ջերմ գնահատանքի արժանացած է գրական շրջանակներու կողմէ, երբ ան 1985-ին լոյս ընծայած է «Ժամանակը` մեծ ումպերով» խորագրեալ իր երախայրիք քերթողագիրքը:

Իր համբաւը տարածուած է, երբ հրատարակզծ է «Սուր» խորագրեալ հատորը, որ քերթողական թարմ ու նորաշունչ լեզուամտածողութեամբ օժտուած դիւցազներգութիւն մըն է: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ուատիի Սաատէ

**Ուատիի Սաատէ** (), լիբանանցի բանաստեղծ եւ լրագրող։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է հիւսիսային Լիբանանի Պաթրուն քաղաքի Շապթին գիւղը: 1973-ին, հրատարակելէ ետք «Գիշերը եղբայրներ չունի» խորագրեալ քերթողագիրքը, կը գաղթէ Աւստրալիա, ուր կ'աշխատի իբրեւ բանուոր:

1980-ական թուականներուն սկիզբը կը վերադառնայ Պէյրութ եւ մաս կը կազմէ «Նահար» թերթի խմբագրութեան: Տասնամեակ մը ետք կը մեկնի Աւստրալիա:

Անոր ստեղծագործութիւններէն մէկ քանին թարգմանուած են գերմաներէնի, անգլերէնի, ֆրանսերէնի, սպաներէնի եւ իտալերէնի։

## Աշխատութիւններ

### Քերթողագիրքեր
Ուատիի Սաատէ հրատարակած է` «Գիշերը եղբայրներ չունի», «Ջուրերը, ջուրերը», «Մարդ մը գործածուած օդին մէջ, կը նստի եւ կը մտածէ կենդանիներու մասին», «Աթոռը ուղեւորի մը, որ հանրաշարժէն վար իջաւ», «Հաւանաբար ամպի մը պատճառով», «Փորձ` երկու ափեր ձայնով միացնելու», «Օդին կարկտնումը» եւ «Ուատիի   Սաատէի կեանքին մէկ ուրիշ համադրումը» խորագրեալ քերթողագիրքերը: 

Սաատէի քերթուածները ծնունդն են իր հոգեկան տառապանքին: Ան կը բացայայտէ իր ցաւատանջ վիճակը զօրեղ պոռթկումով մը, որ կը ժայթքէ իր ներաշխարհի հրաբորբոք ակունքներէն: Իր անձին մէջ ան կ'եղերերգէ համամարդկային վիշտը, որ յաւիտենապէս դառն է եւ անամոք, ինչպէս` կեանքի եւ մահուան միջեւ մղուող պայքարը: Իր քնարաշունչ լաւագոյն գործը կարելի է համարել այն քերթուածաշարը, որ կը կոչուի` «Գիշերը եղբայրներ չունի…»:

Արդարեւ, «Մայրիներուն ծիածանը» խորագրեալ հատորը իր յղացքով եւ բովանդակութեամբ գնահատելի իրագործում մըն է, որուն միջոցով լիբանանահայ ընթերցողները կը ծանօթանան լիբանանցի եօթը արդի բանաստեղծներու գրական գործերուն եւ անոնց համապատասխան լեզուամտածողութեան, գրելակերպին եւ գեղարուեստական ըմբռնումներուն:

### Արձակ գործերը
Գրած է նաեւ «Բացակայութեան գրութիւնը» եւ «Հովին ձերբակալումը» խորագրեալ արձակ գործերը:

### Թարգմանութիւններ

* ***A Secret Sky: Wadih Saʿadeh*** («Գաղտնի Երկինք. Ուատիի Սաատէ»), թրկ. (թարգմանութիւն) **Անն Ֆէյրպէրնի** (*Anne Fairbairn*) կողմէ (Charnwood, A.C.T. [Աւստրալիա]: Ginninderra Press, 1997), Սաատէի քերթուածներու հատոր մը՝ Անգլերէն լեզուով։

Ժողովածուներ, որոնք կը ներառեն Սաատէի քերթուածները.

* ***A crack in the wall: new Arab poetry*** («Ճաք մը պատին մէջ. նոր Արաբական քերթուածներ»)։ Խմբ. Մարկրէթ Օպենք եւ Սամուէլ Շիմոն։ Լոնտոն։ Saqi Books, 2001։
* ***Language for a new century: contemporary poetry from the Middle East, Asia, and beyond*** («Լեզու մը նոր դարի համար. ժամանակակից քերթուածներ Միջին Արեւելքէն, Ասիայէն եւ անդին»)։ Խմբ. Թինա Չենկ, Նաթալի Հանտալ եւ Ռաւի Շանքար։ Նիւ Եորք։ W.W. Norton, 2008։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Լուպնա Ազապալ

**Լուպնա Ազապալ** (), պելճիքացի դերասանուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պրիւքսէլ՝ մարոքցի հօրմէ եւ սպանացի մօրէ: 

Լուպնա Ազապալ հանդէս եկած է  ամերիկացի բեմադրիչ, միջազգային մրցանակներու արժանացած  Պրէյտըն Քինկի «Սիրոյ ակնթարթներ» (2011) շարժապատկերին մէջ, որ գործերով Հայաստան մեկնող ամերիկացի քարտէսագրի եւ անոր ազգութեամբ հայուհի ընկերուհիին սիրոյ մասին է: Շարժապատկերը արժանացաւ Պերլինի շարժապատկերի փառատօնի դատական կազմի յատուկ մրցանակին: Լուպնա Ազապալ նախապէս դեր ստանձնած է նաեւ ֆրանսացի բեմադրիչ Ռոպերթ Քէշիշեանի «Արամ» շարժապատկերին մէջ, ուր Արամի դերով հանդէս եկած է Սիմոն Աբգարեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան
Մարտիրոս Պոյաճեան

**Մարտիրոս Պոյաճեան** (**Ժիրայր**, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից։ Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Հաճըն: Կրտսեր եղբայրն էր Համբարձում, պատմութեան մէջ Մեծն Մուրատ անունով ծանօթ, որ դարձաւ հայ ազատագրական պայքարի եւ քաղաքական կեանքի փայլուն դէմքերէն:

Ծննդավայրի Վարդանեան դպրոցը աւարտելէ ետք երկու տարի սորված է Կ․ Պոլսոյ մէջ, ապա վերադարձած է Հաճըն եւ նոյն դպրոցին մէջ աշխատեած իբրեւ ուսուցիչ։

Ժիրայր, Հաճընէն դուրս գալէն ետք, նուիրուած է հայ ժողովուրդի ազատագրութեան գաղափարին:

Երզնկայի մէջ կազմած է ֆետայական երկու խումբեր, որոնք անոր կազմած խումբերու շարքին առաջիններն էին:

1877-1878 թուականներուն կը ծագի ռուս-թրքական պատերազմը, որ կը դառնայ հայ ազգային քաղաքական միտքին կիզակէտը:

Կիլիկիոյ վրայով Ժիրայր երկրորդ անգամ կը մեկնի Երզնկա: Ուսուցչութիւն ըրած է Միացեալ ընկերութեան վարժարանին մէջ:

Երզնկայէն ետք, մուրացկանի ցնցոտիի տակ թափուած, ճամբորդներու խումբի մը խառնուելով, Ժիրայր մեկնած է Սեբաստիոյ Բինկեան գիւղը: Բինկեանի մէջ ան ուսուցչութիւն ըրած է, դասաւանդելով թուահաշիւ, տոմարակալութիւն, աշխարհագրութիւն եւ մարմնամարզ:

Ժիրայրի դաստիարակած սերունդէն դուրս կու գան հայ ազգային ազատագրական պայքարի եւ հասարակական կեանքի ակնառու դէմքեր:

Բինկեանէն Ժիրայր մեկնած է Տիւրիկ, ուր իբրեւ ուսուցիչ գործած է մէկ տարի: Կազմած է աշակերտական խումբեր, որոնցմէ ապագային դուրս կու գան ազգային ազատագրական պայքարի շատ մը անձնազոհ գործիչներ:

Տիւրիկէն մեկնած է Պոլիս եւ յետոյ անցած է Կիլիկիա, կեդրոնանալով Չորք Մարզպանի մէջ:

Ժիրայր 1890-ին վերադարձած է Հաճըն եւ եղած Կեդրոնական վարժարանին տնօրէնը: Աշակերտները զէնքի վարժեցուցած է եւ անոնցմէ խումբեր կազմած:

Հաճընէն փախստական դուրս գալով Ժիրայր մեկնած է Փոքր Հայք, իբրեւ գործունէութեան կեդրոն ընտրելով Էվէրէկը, այնուհետեւ` Կէմէրէկը: Շարունակած է կազմակերպչական թափառումները Եոզկատի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ:

Ժիրայր ձերբակալուած է 8 Մարտ 1894-ին եւ արագ դատավարութենէ մը ետք, 24-25 Մարտ 1894-ի գիշերը կախաղան  բարձրացուած է Եոզկատի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ազատագրական շարժում
Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Փաոլօ Ուչելլօ

**Փաոլօ Ուչելլօ** (, **Paolo di Dono,** ), իտալացի նկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Բվատրոչենտոյի շրջանի Ֆլորենսայի դպրոցի ներկայացուցիչ։ Կրած է Տոնաթելլոյի, Ֆ․ Պրունելլեսքիի, Մազաչչոյի եւ Լ․ Տիպերթիի ազդեցութիւնը։ Ֆլորենսայէն բացի ստեղծագործած է Վենետիկի, Փատուայի եւ Ուրպինոյի մէջ։ 

Գոթական ձեւերու նկատմամբ հակումը Ուչելլոյի ստեղծագործութեան մէջ արտասովոր կերպով զուգորդուած է նոր իրապաշտ, արուեստի հարցերով հրապուրուելու հետ։ Ձգտելով գեղարուեստական կերպարներու ու գիտական տուեալներու օրգանական միաւորումին, Ուչելլոն ուսումնասիրած է բոյսերը, կենդանիները, թռչունները, տարածութիւնը՝ կազմակերպած է չափագիտական հեռանկարի օրէնքներով։

## Գործերը
Ուչելլոյի գործերէն են՝

* «Ժամանակակիցներու հերոսական դիմանկարներ», 
* «Սան Ռոմանոյի ճակատամարտի դրուագներով 3 տինամիք», 
* «Հնչեղ գոյներով նկարները», որոնք նոր ժամանակներու եւրոպական արուեստի մարտանկարչութեան ժանրի նախօրինակներէն են,
* «Հեքիաթային–բանաստեղծական «Որս»-ը։

## Պատկերասրահ

San Romano Battle (Paolo Uccello, London) 01.jpg|*Սան Ռոմանոյի ճակատամարտը*, Ազգային պատկերասրահ, Լոնտոն
Uccello Battle of San Romano Uffizi.jpg|*Սան Ռոմանոյի ճակատամարտը*, Ֆլորենսա
Paolo Uccello 016.jpg|*Սան Ռոմանոյի ճակատամարտը*, Լուվր, Փարիզ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ֆաթիհ Աքին

**Ֆաթիհ Աքին** (, ), գերմանացի, ծագումով թուրք բեմադրիչ, դերասան, արտադրող եւ բեմագիր։

## Ժապաւէններ
15 ժապաւէնի բերմադրիչ է, դերեր ստանձնած է 16 ժապաւէններու մէջ, 12 ժապաւէններու արտարող է եւ բեմագիր։

Բեմադրած գործերէն է՝ 1915-ի Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմող, «Սպի» շարժապատկերը (2014)։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Արսինէ Խանճեան

**Արսինէ Խանճեան** (), քանատահայ դերասանուհի եւ արդատրող։

## Կրթութիւն
Աւարտած է Քոնքորտիայի եւ Թորոնթոյի համալսարանները։

## Գործունէութիւն
Արսինէ Խանճեան նկարահանուած է բազմաթիւ շարժապատկերներու մէջ, հանդէս եկած իբրեւ արտադրող։

## Ստանձնած դերեր

* 2007, «Արտոյտներու ագարակը», *Արմինէ Աւագեան,*
* 2002, «Արարատ », *Անի։*

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
Ֆրետ Մարքուս

**Ֆրետ Մարքուս** (), քանատացի հեծանուորդ։ 

1956 թուականի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն ընթացքին, 3 մրցումներու մասնակցած է։

## Ծանօթագրութիւններ
Մանուէլ Քաջունի

**Մանուէլ Քաջունի** (), հայ մանկավարժ, բնագէտ, փիլիսոփայ: Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ (1843):

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, թաղուած է Վենետիկի Ս. Ղազար կղզիին մէջ։  Աւարտած է Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը: Աշխատած է Կոստանդնուպոլսոյ Մխիթարեան վարժարանները՝ իբրեւ ուսուցիչ եւ տեսուչ, 1848–51-ին՝ «Բազմավէպի» խմբագիրի տեղակալ:

1883-էն՝ Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանի տնօրէն: 1903-ին ընտրուած է Վենետիկի միաբանութեան թագադիր աբբա: 

## Աշխատութիւններ
Քաջունին նպաստած է հայկական վարժարաններուն մէջ բնագիտական առարկաներու դասաւանդումը բարելաւելու եւ գիտութեան պահանջներուն համապատասխանեցնելու գործին, կազմած է ուսողութեան, տարրաբանութեան (քիմիագիտութիւն), բնագիտութեան, մեքենագիտութեան դասագիրքեր:

1869–75-ին Ս. Ղազարի մէջ հիմնած է բնագիտութեան ուսուցման տարրալուծարան: Քաջունիի «Արուեստաբանութիւն կամ շտեմարան գիտելեաց» գիրքը իւրատեսակ հանրագիտարան է:

Հեղինակ է գիւղատնտեսութեան տարբեր ճիւղերու վերաբերեալ գիտահանրամատչելի աշխատութիւններու:

Անոր գլխաւոր երկը՝ «Բառգիրք արուեստից եւ գիտութեանց եւ գեղեցիկ դպրութեանց», հանրագիտարան բառարանն է:

Քաջունիի «Հնախօսութիւն Հայաստանի» եւ «Աշխարհագրութիւն հին եւ նոր Հայաստանեայց դպրատանց տղայոց համար» ուսուցողական ձեռնարկները գրուած են Ղուկաս Ինճիճեանի աշխատութիւններու հիման վրայ: Առաջարկած է տարրաբանական նիւթերու անուանակարգման իր եղանակը, մշակած եւ շրջանառութեան մէջ դրած է բազմաթիւ հայերէն գիտական եզրեր:

## Շքանշան
Արժանացած է Իտալիոյ Մեծ Խաչի Ասպետ շքանշանին (1897):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers)

**Պանտ օֆ պրատըրս** (Band of Brothers), հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարք, 2001-ի արտադրութիւն։  Նիւթն է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւ կը բաղկանայ 10 յարադէպքերէ։  Յենուած է պատմաբան եւ կենսագիր Սթեֆան Ամպրոզի համանուն գիրքին վրայ։  Արտադրիչներն են Սթիվըն Սփիլպըրկ եւ Թոմ Հանքս։

## Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ հեռատեսիլէն կը ցուցադրուի 2001-ին HBO ընկերութենէն եւ միչեւ այսօր աշխարհի զանազան հեռուստատեսութեան կայաններէն անոր հեռասփռումը կը շարունակուի։[ձախից|մինի|[Լոնտոն|Լոնտոնի շարժարուեստի թանգարան․ Պանտ օֆ Պրատըրսի զգեստը]]
## Պատմութիւնը
Պատմութիւնը կեդրոնացած է Ա․Մ․Ն․ բանակին 101-րդ օդի գրոհի զօրագունդի 506-րդ հետեւազօրքի անկարգագունդի 2-րդ վաշտի («Easy» Company) պատմութեան, անոր ունեցած աշխուժ գործունէութեան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Եւրոպայի ռազմաճակատին։

Նկարագրուած եղելութիւնները յենուած են Ապրոզի ուսումնասիրութիւններուն եւ 2-րդ վաշտի (Easy) վեթերաններուն հետ ձայնագրուած հարցազրոյցներուն։ Ժապաւէնի դերակատար նկարագիրները 2-րդ վաշտի իրական անդամներ են։  

### Ժապաւէնաշարքը կ'ընդգրկէ՝

* 2-րդ վաշտի (Easy կամ E վաշտ) հիմնական զինավարժութիւնը Ա․Մ․Ն․ Ճորճիա նահանգին Թոքոա քաղաքին մէջ,
* Ամերիկեան օդի գրոհի խումբերու ցամաքահանումը Նորմանտի,
* Մարքեթ Կարտըն գործունէութիւնը,
* Պասթոնի կռիւը,
* Եւ մինչեւ Համաշխարհային պատերազմի վերջը՝ Քիլշսթայնհաուզին Նացիներու ձագարան գրաւումը։
    

## Տե՛ս նաեւ

* Տը Փասիֆիք (The Pacific)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# 2-րդ վաշտ, Easy Company
# Մարքեթ Կարտըն Օփըրաթիըն
# Ամերիկեան օդի գրոհի խումբերու Նորմանտի ցամաքահանումը
# Թոքոա բանակավայր, Ճորճիա, Ա․Մ․Ն․
# 101-րդ օդի գրոհի զօրագունդ
# Պասթոնի կռիւը
# Քիլշսթայնհաուզ

Ստորոգութիւն:Շարժապատկերներ
Զոհրապ Քէշիշեան

**Զոհրապ Քէշիշեան** (**Զոհրապ**, ), լիբանանահայ գեղանկարիչ, արուէստագէտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Մեսրոպեան վարժարանէն, իսկ միջնակարգ եւ երկրորդական կրթութիւնը՝ Ազգային Քարէն Եփփէ ճեմարանէն։ Արուեստի իր կրթութիւնը ստացած է Հալէպի յունական արուեստի հիմնարկին մէջ, որմէ վկայուած է 1961-ին, ապա անցած է Լիբանան, ուր բարձրագոյն ուսումը ամբողջացուցած է իտալական «Ժուլիանօ» արուեստանոցին մէջ, 1970-ին, անկէ ետք արուեստի բարձրագոյն վկայականի տիրացած է Քասլիքի արուեստի հիմնարկէն:

## Գործունէութիւն
1972 թուականէն սկսած է աշխատիլ իբրեւ արհեստավարժ գեղանկարիչ եւ դասախօս: Նկարած է լիբանանեան եւ օտար քաղաքական գործիչներու, նախագահներու եւ հոգեւորականներու դիմանկարներ:

### Ցուցահանդէսներ
1972-էն 2016 տուած է աւելի քան 40 անհատական ցուցահանդէսներ` Լիբանանի, Սուրիոյ, Քուէյթի, Միացեալ Նահանգներու, Կիպրոսի եւ Քանատայի մէջ, ինչպէս նաեւ մասնակցած է մեծաթիւ հաւաքական ցուցահանդէսներու:

Անոր գործերը տարածուած են աշխարհով մէկ` Իտալիա, Զուիցերիա, Սուրիա, Կիպրոս, Միացեալ Նահանգներ, Քուէյթ, Քանատա եւ այլն:

### Կերպարներ
Զոհրապի գործերուն մէջ կը հանդիպինք զանազան կերպարներու, ինչպէս` կինը, հողը, բնութիւնը, մանուկը, կարօտը, սէրը եւ այլ կերպարներ։

Անոր գործերը կարելի է դասել իբրեւ տպաւորապաշտ, խորհրդապաշտ, վիպապաշտ, գերիրապաշտ դասական  դպրոցներու պատկանող գործեր:

Տիրացած է բազմաթիւ մրցանակներու:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* ZOHRAB KESHISHIAN زوهراب في... حكاية حب لن تنتهي! - د. جوزف عساف։

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Յովսէփ Էսկիճեան

**Յովսէփ Էսկիճեան** (), Լիբանանի առաջին հայ երդուեալ թարգմանիչ, մտաւորական եւ «Ազդակ»-ի երէց աշխատակիցներէն։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Դամասկոս: Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ազգային Թարգմանչաց վարժարանին եւ Միացեալ վարժարանին մէջ: Պէյրութի Հայ ճեմարանը աւարտած է Յունիս 1956-ին:

Համալսարանական ուսումնառութիւնը ամբողջացուցած է Պէյրութի Հայկազեան քոլեճի ֆրեշմեն, Հալէպի «Ալեփփօ քոլեճ»-ի սոֆոմոր, Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի ճունիոր եւ սինիոր լսարաններուն մէջ` մասնագիտանալով վարչագիտութեան եւ տնտեսագիտութեան ճիւղերուն մէջ` 1957-1960:

### Գործունէութիւն
1960-1970 պաշտօնավարած է ՊԷյրութի «Մոմճեան եղբ.» նորոյթներու վաճառատան մէջ` իբրեւ հաշուապահ եւ վարչական տնօրէն:

Մարտ 1969-ին նշանակուած է պետական երդուեալ թարգմանիչ (5 լեզուներու)` Լիբանանի Արդարադատութեան գերագոյն ատեանին կողմէ:

Եղած է ՀՅԴ-ի անդամ եւ ստանձնած է կուսակցական պատասխանատու պաշտօններ: Եղած է ՀՅԴ Զաւարեան ուսանողական միութեան անդամ:

### Աշխատութիւններ
Գրած է բազմաթիւ բանաստեղծութիւններ եւ ազգային զանազան նիւթերով յօդուածներ, որոնք լոյս տեսած են «Ազդակ»-ի եւ «Բագին» գրականութեան եւ արուեստի հանդէսին մէջ:

Իր հեղինակութեամբ լոյս տեսած են երկու հատորներ` «Յաւերժի ճամբորդ հայը» եւ «Անվերջակէտ առճակատում ցեղասպան թուրքին հետ»:

Ամուսնացած է 1970-ին: Ունի 2 զաւակ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Քաջարանի Բանալին (յուշարձան)

**«Քաջարանի բանալին»**, յուշարձան Հայաստանի Սիւնիքի մարզի Կապանի մէջ։ Կը գտնուի Կապան-Քաջարան մայրուղիին ձախ կողմը, Ողջի գետի աջ ափին։ Կառուցուած է 1966-ին։

## Հեղինակ

* Քանդակագործ՝ Մարատ Նուրիջանեան։

Ներառուած է Կապանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ՝ 9.1/3 թիւով։ Կը վայելէ հանրապետութեան հովանաւորութիւնը։

## Նկարագրութիւն
Յուշարձանը կը մարմնաւորէ արջ մը, որ իր բերանին մէջ բանալի մը բռնած է: Անիկա կը խորհրդանշէ Զանգեզուրի ժողովուրդը եւ անոր բարեբեր հողը, որուն համար պայքարած են Զանգեզուրի բնակիչները։

## Աւանդազրոյցը
Աւանդազրոյցի մը համաձայն, հայոց Արտաւազդ թագաւորը թշնամիներէն պաշտպանուելու համար, իր գանձերը կը պահէ լերան մը մէջ եւ այդ վայրը կը կոչէ Գանձասար: Ան գանձերու բանալին կը յանձնէ լեռներու տիրակալ արջին, որ բանալին պիտի փոխանցէր միայն անոնց, որոնք այդ գանձերը պիտի օգտագործէին ի նպաստ ժողովուրդին:

Քանդակագործ Մարատ ըսած է․

## ԾանԾանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Պասուց Տոլմա

**Պասուց տոլման** հայկական տօնական սեղաններու զարդը, ինչպէս նաեւ առողջապահական ուտելիք մը՝ պահքի շրջանին:

## Բաղադրիչներ եւ պատրաստութիւն
Կէս գաւաթ կիսաեփ եւ կեղեւազերծուած սիսեռ, կէս գաւաթ կիսաեփ կարմիր լուբիա, կէս գաւաթ կիսաեփ ոսպ, կէս գաւաթ կիսաեփ բրինձ,

կէս գաւաթ կիսաեփ խոշոր ձաւար խոշոր կաղամբ մը, 2 հատ մանրուած սոխ, 1-2 ապուրի դգալ լոլիկի խիւս (նայած թանձրութեան), կէս գաւաթ մանրուած ազատքեղ, աղ, սեւ փոշի պղպեղ, կէս գաւաթ բուսական ձէթ։

Ձէթին մէջ տապկել սոխը, մինչեւ թափանցիկ դառնայ: Աւելցնել լոլիկէ խիւսը եւ բոլոր կիսաեփ ընդեղէնները: Շարունակել տապկել 2-3 վայրկեան: Վերջապէս աւելցնել մանրուած ազատքեղը, աղն ու պղպեղը: Խառնել, ահա լցոնը պատրաստ է: Կաղամբի տերեւները մէկիկ-մէկիկ բաժնել եւ եռացող ջուրի մէջ խաշել ու քամոցի մէջ փոխադրել: Տերեւներուն մէջ միջուկ լեցնել, փաթթել եւ կաթսային մէջ քով-քովի խիտ շարել, ապա երեսը պնակ մը զետեղել: Աղ-ջուր պատրաստել, լեցնել տոլմաներուն վրայ եւ միջին կրակի վրայ 25-30 վայրկեան եփել: Մատուցել գաղջ կամ պաղ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Սառա Ընձառիւծը

**Սառա Ընձառիւծը** (Յունուար 2001– 22 Յունուար 2016) Հարաւային Ափրիկէի մէջ ապրող էգ ընձառիւծ մը:

2012-ին, Օհայոյի կենդանաբանական պարտէզներէն մէկուն մէջ ընձառիւծներու վազքին արագութիւնը չափող անասնագէտներ գտած են, թէ Սառա կոչուած 11-ամեայ ընձառիւծը հարիւր մեթր վազած է 5.35 երկվայրկեանի մէջ: Անիկա գերազանցած է ողիմպիական խաղերուն հարիւր մեթր վազքի մրցանիշ (9.58 երկվայրկեան) արձանագրող Իւզէյն Պոլթը…:

Անասնագէտները տեսախցիկներ տեղադրած են կենդանաբանական պարտէզին տարածքին, ինչպէս նաեւ` ընձառիւծներուն վազքին արագութիւնը չափող սարքեր, որոնց միջոցով հետեւած են անոնց վազքին մանրամասնութիւններուն: Այսուհանդերձ, անոնք գտած են, թէ Սառան մէկ ժամուան մէջ կրցած է վազել իննսունութ քիլոմեթր…:

Ամերիկացի անասնագէտ Քեթրին Հիլքըր, որ մօտէն հետեւած է Սառային ապրելակերպին, ըսած է, թէ անիկա տարբեր եղած է մնացեալ ընձառիւծներէն:

Սառային հետ վազքի մրցումներ կատարած են նաեւ հինգ այլ ընձառիւծներ, որոնք հարիւր մեթր տարածութիւնը վազած են գրեթէ տասը երկվայրկեանի մէջ:

Սառան ու մնացեալ ընձառիւծները իրենց շուրջ հաւաքած են մեծ թիւով հանդիսատեսներ, որոնք յաճախ եկած են դիտելու ու նկարելու անոնց երկար վազքերը:

Մասնագէտ Հիլքըր ըսած է, թէ ընձառիւծները տակաւին աւելի արագ կը վազեն անապատին մէջ, ուր յաճախ օրեր շարունակ անօթի կը մնան եւ երբ այծքաղ մը տեսնեն, զայն ամէն գնով որսալու նպատակով կը վազեն` իրենք զիրենք ու իրենց ձագերը կերակրելու համար:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Աշխարհի ամէնէն արագավազ ընձառիւծը
Աշտարակ (թերթ)

**«Աշտարակը»** Խորհրդային Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող շրջանային թերթ էր։ Եղած է ՀԿԿ Աշտարակի շրջկոմի, ժողովրդական դեպուտատներու շրջանային եւ քաղաքային խորհուրդներու օրգանը։ Լոյս տեսած է նաեւ «Այգեգործ կոլխոզնիկ» (1931-1935 թթ.) «Այգեգործ կոլտնտեսական» (1956-1962 թթ.) եւ «Արագած» (1963-1972 թթ.) անուններով։ Հրատարակուած է 31 Հոկտեմբեր 1931-էն ընդհուպ մինչեւ Խորհրդային Հայաստանի փլուզման տարիները եւ նոյնիսկ քանի մը տարի անկախ Հայաստանի գոյութեան սկզբնական տարիները' 90-ականներու կէսը։ Լոյս տեսած է հիմնականին Երեքշաբթի, Հինգշաբթի եւ Շաբաթ օրերուն։ Լուսաբանած է Աշտարակի շրջանի տնտեսական, մշակութային եւ քաղաքական կեանքը։ Թերթը տպագրուած է ՀՍՍՀ հրատպետկոմի Աշտարակի շրջհրատի տպարանին մէջ։ Անոր երկարամեայ խմբագիրը եղած է Կ. Ս. Նիկողոսեանը։ Թերթին մէջ աճած են ու իրենց ստեղծագործական ուղին հարթած գրողներ Վարդգէս Պետրոսեանը, Ժիրայր Նորայրի Աւետիսեանը, Գէորգ Էմինը, Մուշեղ Գալշոյեանը, Արեւշատ Աւագեանը, Ղուկաս Սիրունեանը եւ այլք։ 

Հանրապետութեան մէջ համարուած է լաւագոյն տպագիր օրգաններէն մէկը։ Թերթի գործունէութեան մէջ առանցքային դեր ունեցած է խմբագրի երկարամեայ տեղակալ, ճանաչուած լրագրող, երգիծաբան Նորայր Զորեանը, որու ջանքերով թերթը յայտնի դարձած է Քարաբաղնիս երգիծական էջով։ Տարբեր տարիներ թերթին մէջ աշխատած են նաեւ Արտաւազդ Նազարեանը, Սերժ Մանուկեանը, Առաքել Ջրաղացպանեանը, Նորայր Ղոնաղչեանը, Վահան Ամատունին, Համլեթ Միքայէլեանը, Նուէր Ինջիղուլեանը, Սաթենիկ Զորեանը, Միշա Ոսկանեանը եւ այլք։ Հիմնականին խմբագրութիւնը ունեցած է իր առանձին շէնքը' Աշտարակ քաղաքի կեդրոնը Գր. Գրիգորեան փողոցի համար 146 հասցէին վրայ։ 

1988-ի տուեալներով թերթը ունեցած է 6000 տպաքանակ, տպագրուած է օֆսէթ եղանակով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Արամ Կլորիկ

**Տոքթ. Արամ Կլորիկ** (), հայ բժիշկ, ականջի մասնագէտ։

## Կենսագրական գիծեր եւ կրթութիւն
Ծնած է Անգլիոյ Մանչեսթըր քաղաքը։ Ան երկու տարեկանին ծնողքին հետ Միացեալ Նահանգներ հաստատուած է: Հայրը, որ նոյնպէս կոչուած է Արամ Կլորիկ, ծնած է Հայաստան, 19 տարեկանին` Անգլիա գաղթած ու հոն ան ամուսնացած է Պէաթրիս Ալեն անունով անգլուհիի մը հետ: Միացեալ Նահանգներու մէջ Կլորիկ ընտանիքը հաստատուած է Քենեքթիքթ նահանգի Նիւ Լանտըն քաղաքին մէջ: 

Երիտասարդ Արամ Կլորիկ իր կրթութիւնը ստացած է Նիւ Լանտընի  պետական նախակրթարանին եւ բարձրագոյն վարժարանին մէջ: Ապա անցած է Մասաչուսեց նահանգի Էթլենթիք քոլեճը եւ ընդունուած է իբրեւ բժշկական ճիւղի ուսանող:

Ապա անցած է Քալիֆորնիա եւ հետեւած է Լոս Անճելըսի մէկ արուարձանին մէջ գտնուող Աւետարանիչներու քոլեճի բժշկական դասընթացքներուն:

Ան իր բժշկական վկայականը ստացած է 1938-ին:

## Գործունէութիւն
Տոքթ. Արամ զանազան հիւանդանոցներու մէջ ծառայած է սկզբնական շրջանին: Բժշկութեան մէջ իր առաջին քայլերը առած է երեխաներու հիւանդութեանց բժշկութեան մարզին մէջ: Սակայն մեծ հետաքրքրութիւն ունեցած է ականջի հիւանդութեանց հանդէպ:

1941-ին ականջի առողջապահութեան դասախօս նշանակուած է Աթլանթայի Էմորի համալսարանին մէջ:

Աւելի ետք` 1946-47 թուականներուն, ան նշանակուած է օգնական փրոֆէսօր նոյն համալսարանին մէջ:

Բ. Աշխարհամարտին, Միացեալ Նահանգներու պատերազմի մտնելէն ետք, կոչուած է զինուորական ծառայութեան եւ ղրկուած՝ Իսլանտա եւ Անգլիա: Անգլիոյ մէջ ամուսնացած է Մարկարեթ Տընհամի հետ եւ ունեցած են երկու աղջիկ:

Արտասահման գտնուած միջոցին, ան ուսումնասիրած է պարագաներ, երբ ենթականերու լսողութիւնը խանգարուած է ռումբերու պայթիւնին կամ շատ բարձրերը կատարուած թռիչքներուն պատճառով:

Պատերազմէն ետք նշանակուած է լսողութեան բաժնի պետ` Ուոլթըր Ռիտ զինուորական հիւանդանոցին մէջ: Ուաշինկթըն, ուր միեւնոյն ատեն վարած է Ամերիկացի վեթերաններու լսողութեան կեդրոնը: նոյն շրջանին Ճորճ Ուաշինկթըն համալսարանի դասախօս կարգուած է:

1952-ին ընդունած է Հարաւային Քալիֆորնիայի համալսարանի դասախօսի պաշտօնը` ականջի, քիթի եւ կոկորդի հիւանդութիւններու համար:

Լոս Անճելըսի հիմնարկը իրմէ խնդրած է, որ հիմնէ հետազօտութեանց կեդրոն մը` լսողութեան շուրջ: Ան դարձած է հիմնարկութեան աղմուկի հետազօտման կեդրոնի յանձնախումբին տնօրէնը: Պրպտումի այս կեդրոնին մէջ գործած է 12 տարի, մինչեւ 1964 Յուլիս, երբ հրաւիրուած է Տալլասի Քոլլիըր լսողական եւ լեզուական կեդրոնին իբրեւ պատասխանատու:

## Ստեղծագործութիւն
Տոքթ. Կլորիկ ճարտարարուեստի մէջ գործածութեան համար պատրաստած է ականջի խցաններու շարք մը: Պարզ եւ փոքր ձգախէժէ խցաններ: Ծանրութիւնը հազիւ 35 կրամ է: Այս խցանները նախ որդեգրուած են Քալիֆորնիոյ օդանաւաշինական ճարտարարուեստին կողմէ, 1949-ին: Ապա հրապարակ հանուած են «Սաունտ սենթըր»-ի վաճառանիշով:

Աւելի ուշ Միացեալ Նահանգներու զանազան շրջաններէն ապսպրանք ստացուած է 100 հազար կտորի համար:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ապագայ (թերթ)

**«Ապագայ»**, ազգային, մշակութային, հասարակական եւ քաղաքական շաբաթաթերթ։ Ան հրատարակութիւնն է Մոնթրէալի Թէքէեան Մշակութային Միութեան (ԹՄՄ ): Որպէս ՌԱԿ-ի պաշտօնաթերթ, թերթը կը հետեւի եւ կը ցոլացնէ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան սկզբունքները: Հիմնադրուած է1975 թուականին, Մոնրէալի մէջ, Գանատա։ Ան կը հանդիսանայ Գանատայի առաջին եռալեզու շաբաթաթերթը:

Կը ծանօթացնէ գանատահայ գաղութի եւ սփիւռքի առօրեային, կը ներկայացնէ Հայաստանը՝ իր ներքին եւ արտաքին խնդիրներով։ Գրական բաժնին մէջ կը տպագրէ հայ գրողներու գործեր։

Հիմնուած է ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի կարկառուն դէմքերէն՝ բազմավաստակ գիտնական, գանատաբնակ Դոկտ. Արշաւիր Կէօնճեանի (այժմ՝ Թէքէեան Մշակութային Միութեան Ամերիկայի եւ Գանատայի Կեդրոնական վարչութեան ատենապետ) ջանքերով, որ մինչեւ օրս կը տնօրինէ անոր անխափան լոյս ընծայումը: Թերթի հիմնադիրներէն եղած են Երուանդ Ազատեան, Տոքթ. Յարութիւն Արզումանեան եւ Վահէ Քէթլի: «Ապագայ»ի առաջին թիւը լոյս տեսած է 13 Սեպտեմբեր 1975-ին: Նախ լոյս տեսած է միայն հայերէն, իսկ 1979-էն սկսեալ նաեւ անգլերէն եւ ֆրանսերէն բաժիններով:  Սկզբնական տարիներուն ունեցած է տասներկու հայերէն էջեր ապա անոր վրայ աւելցուած է երկուքական էջով անգլերէն եւ ֆրանսերէն էջեր։

«Ապագայ»-ն ունեցած է մանկական եւ պատանեկան ամսական յաւելուած մը՝  «Փունջ», ինչպէս նաեւ կրկնակի էջերով բացառիկներ ամէն տարեգլուխին:

Նախնական տարիներուն խմբագիրները եղած են՝ Արսէն-Նուպար Սամուրեան, Երուանդ Փափազեան, Մկրտիչ Նալպանտեան, Վահան Գոչունեան, Տոքթ. Յարութիւն Արզումանեան: Վահէ Քէթլին եւ Նիքոլ  Փափազեան-Հերնանտեզ (ֆրանսերէն բաժին): 

«Ապագայ» շաբաթաթերթը 2010 թուականէն ի վեր կը հրատարակուի նաեւ ԹՄՄ-ի կայքէջին վրայ (www.tekeyanmontreal.ca) PDF դրութեամբ: 

«Ապագայ»ի խմբագրատունը կը գտնուին Թէքէեան Կեդրոնին մէջ (825 Manoogian, Saint-Laurent, Qc H4NZ5):

Ապագայ շաբաթաթերթը եղած է նաեւ հրատարակչատուն, որ լոյս ընծայած է զանազան գիրքեր:

### '''«Ապագայ Առցանց» լուրերը (Abaka News online)'''
«Ապագայ Առցանց» լուրերը (Abaka News online) համաշխարհային լրատու ծառայութիւն մըն է, որ կը տրամադրուի աշխարհատարած իր ընթերցողներուն: Ան կանոնաւոր կերպով կ’ամբողջացնէ «Ապագայ» տպագիր տարբերակը: Արդարեւ, առցանց (online) հրատարակութիւնը որ տրամադրելի է բոլորին, կենսունակ է եւ տեւականօրէն կը թարմանայ հայութիւնը հետաքրքրող վերջին լուրերով: Եռալեզու՝ հայերէնով, Անգլերէնով եւ Ֆրանսերէնով սպասարկուած ծառայութիւն մըն է ան, որու լուրերը յատկապէս ուղղուած են հայկական աշխարհին:

«Ապագայ»ի եռալեզու էլէքտրոնային online տարբերակը որ կեանքի կոչուած է Սեպտեմբեր 2015-ին, տրամադրելի է abakanews.org հասցէով:

Այժմ անոր տպագիրը լոյս կը տեսնէ 10 էջերէ բաղկացած ծաւալով, անգլերէն ու ֆրանսերէն բաժինները ներառեալ: Վերջին տարիներուն՝ 2012-էն սկսեալ,  թերթին գլխաւոր խմբագրի պաշտօնը կը վարէ՝ Պրն. Աւետիս Պագգալեան:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Քանատայի պարբերականներ
Ապագայ (հանդէս)

**«Ապագայ»**, հայագիտական իրանագիտական եռամսեայ հանդէս։ Առաջին եւ երկրորդ միացեալ համարները լոյս տեսած են 2000 թուականի ամրան, Թեհրանի մէջ՝ հայերէն, պարսկերէն եւ անգլերէն։ Արտօնատէր եւ գլխաւոր խմբագիր՝ Էդիկ Բաղդասարեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Ապառաժ

«**Ապառաժ**», ՀՅԴ Արցախի Կեդրոնական Կոմիտէի պաշտօնաթերթ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Յղումներ

* Պաշտօնական կայքը
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արցախի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ մամուլ
Ապրիլ (թերթ)

**«Ապրիլ»**, գրական-մշակութային պարբերաթերթ։ Լոյս տեսած է 1977-1985 թուականներուն Լոս Անճելըսի մէջ (մինչեւ 1982 թուականը՝ ամսագիր)։ Խմբագիր՝ Յովհաննէս Երիցեան։ Տպագրած է յօդուածներ հայ մշակոյթի եւ պատմութեան վերաբերեալ, սփիւռքահայ գրողներու գործեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Առաւօտ (օրաթերթ)

**Առաւօտ**, հայկական լրատուական օրաթերթ։ Կը հրատարակուի հայերէն՝ 1994-էն։ Պարբերականի պաշտօնական կայքը հասանելի է հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն։ Օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրն է Արամ Աբրահամեանը։ Առցանց տարբերակի խմբագիրը Աննա Իսրայէլեանն է։

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտոնական կայք   
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Առողջապահական թերթ

**Առողջապահական թերթ**, միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1881-1884-ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչն էր Լեւոն Տիգրանեանը։ Բժշկական առաջին հանդէսն է հայ իրականութեան մէջ։ Տպագրած է ժամանակի ականաւոր բժիշկներու յօդուածները, թարգմանական նիւթեր ռուսական եւ եւրոպական բժշկական հանդէսներէն։ Առողջապահական թերթը տարածուած է Երեւանի, Մոսկուայի, Թիֆլիսի, Իրանի, հայաբնակ այլ վայրերու մէջ։

Թերթին հրատարակիչն ու խմբագիրը եղած է բժիշկ Լեւոն Տիգրանեանը: Եթէ նկատի չառնուին մինչ այդ Պոլիս հրատարակուած «Աստղիկ Արեւելեան» (1861) «Փունջ» (1860) եւ «Կիլիկիա» (1861) հանդէսները, որոնք չունէին զուտ բժշկական ուղղութիւն, ապա «Առողջապահական Թերթ»ը կարելի է նկատել առաջին բժշկական հանդէսը հայ իրականութեան մէջ:

Բժիշկ Լեւոն Տիգրանեանի կողմէ բժշկական հանդէսին հրատարակումը մեծ եւ մինչ այդ չտեսնուած երեւոյթ էր հայ իրականութեան մէջ: Ահա այդ է պատճառը, որ հանդէսը ջերմ ընդունելութիւն գտած է հայ ընթերցողներուն կողմէ:

«Առողջապահական Թերթ»ը ո՛չ միայն տարածուած էր Երեւանի մէջ, այլեւ` Մոսկուայի, Թիֆլիսի, Քիեւի, Էրզրումի, Ալեքսանդրապոլի, Էլիզավետապոլի, Հին Նախիջեւանի, Քութայիսի եւ հայաբնակ այլ վայրերու մէջ:

Հանդէսը առաջին տարին տպագրուած է 480 օրինակ եւ ոչ միայն փակած է իր ծախսերը, այլեւ դրամական որոշ օգուտ տուած է խմբագիր-հրատարակիչին: Այդ ժամանակներուն, ինչպէս յայտնի է, առանց նիւթական վնասի որեւէ պարբերականի հրատարակումը հայ իրականութեան մէջ այնքան ալ դիւրին գործ մը չէր: 

1881-ին նշանաւոր փրոֆեսոր Վերխովը Թիֆլիս գտնուած շրջանին, տեսնելով «Առողջապահական Թերթ»ին առաջին թիւը, զարմացած է, որ հայերէնով առողջապահական հանդէս կը հրատարակուի: Ան կը յայտնէ, որ նման հանդէսի մը հրատարակումը ապացոյց է, որ հայերը կը գտնուին զարգացման բարձր աստիճանի վրայ:

«Առողջապահական Թերթ»ը մեծ դեր է կատարած Հայաստանի մէջ բժշկական գիտելիքներու տարածման ասպարէզին մէջ: Հանդէսը չէ բաւարարուած բժշկութեան վերաբերեալ ընդհանուր բնոյթ կրող յօդուածներ տպագրելով: Դրականն այն է, որ հոն տպագրուած բոլոր յօդուածները բխած են կեանքէն առնուած ճշգրիտ խնդիրներէ:

Հանդէսին առաջին թիւով դրուած է անոր ծրագիրը.

* «Պետական կարգադրութիւնը ժողովուրդին առողջութեան վերաբերութեամբ», 
* «Առողջապահական յօդուածներ աշխարհիկ ոճով, ժողովուրդին առողջապահական պայմանները, բժշկական արհեստը ժողովրդի մէջ, բժշկականութիւնը ժողովրդականացրած,
* «Բժշկական մատենախօսութիւն»,  «Խառն լուրեր», 
* «Յայտարարութիւններ»:

Հանդէսը երեւան բերած է սնոտիապաշտութեան, վատառողջ կենցաղի, ինքնաբուժութեան այն բոլոր երեւոյթները, որոնք տեղ գտած էին Հայաստանի բնակչութեան շրջաններուն մէջ, ցոյց տուած է անոնց բացասական ազդեցութիւնը մարդոց առողջութեան վրայ:

Հանդէսին միւս արժանիքն ալ այն է, որ հոն տպագրուած յօդուածները գրուած են ժողովուրդին հասկնալի աշխարհաբար լեզուով: Այս պարագան հնարաւորութիւն տուած է հանդէսին` տարածուելու ժողովրդական լայն զանգուածներուն մէջ:

Տպագրուած են յօդուածներ` անձնական առողջապահութեան, հիւանդին առաջին բուժական օգնութիւն ցոյց տալու, հիւանդութիւններու տարածումը կանխելու, դպրոցական առողջապահութեան, մարմնակրթանքի եւ այլ հարցերու մասին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Բժշկական պարբերաթերթեր
Հիփոքամփուս Նալու

**Հիփոքամփուս Նալու**, Հարաւային Ափրիկէի արեւելեան ծովափին դիմաց, Հնդկաց ովկիանոսին մէջ ապրող իւրայատուկ անասուն մը: Ան ափրիկեան առաջին փիկմին, մանր ձիաձուկն է:

### Յայտնաբերում
Սաւանա Նալու Օլիվիէ սուզումի մարզիչը 2017-ին կը հետախուզէ Հարաւային Ափրիկէի Սոտուանա ծովախորշին խորութիւնները, ան կը նկարէ շատ փոքրիկ ձիաձուկ մը, հազիւ բրինձի հատիկի մը մեծութեամբ: Մէկ տարի ետք ան նկարը ցոյց կու տայ գիտնականներու: Ասիկա կը դառնայ առաջին փիկմի մանր ձիաձուկը, որուն գոյութիւնը կ'արձանագրուի Հնդկաց ովկիանոսին մէջ: Զայն կ'անուանեն Հիփոքամփուս Նալու` ի պատիւ զայն գտնող հետախոյզին:

Մինչեւ այդ թուականը ծանօթ էին փիկմի մանր ձիաձուկի միայն 7 տեսակներ. անոնք կ'ապրէին Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, Ինտոնեզիոյ, Մալեզիոյ եւ Ֆիլիփինեաններու եռանկիւնին մէջ, հարաւարեւելեան Ասիոյ, Ճափոնի ջուրերուն մէջ: Այդ ընտանիքէն նոր տեսակ մը 8000 քմ հեռու գտնելը շատ զարմանալի է, կը նմանի «ագեվազ մը գտնելու Նորվեկիոյ մէջ» ինչպէս կ'արտայայտուի գիտնականներէն մէկը:

### Բնութագրում
Միւս փիկմի մանր ձիաձուկերու նման, այս ձիաձուկին հասակն ալ չ'անցնիր 2 սմ-ը: Սակայն այս ծովային անասունը խորհրդաւոր կը թուի գիտնականներուն: Ան առաջին ձիաձուկն է, որ կ'ապրի ջրախոտերուն եւ աւազին մէջ եւ ոչ` հանդարտ ջուրերուն մէջ: Ան ունի նաեւ ուրիշ իւրայատկութիւն մը, անոր կռնակի փուշերուն ծայրերը սուր են, մինչեւ անոր զարմիկներուն փուշերուն ծայրերը տափակ են:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հարաւային Ափրիկէի ձուկեր
Արփիկ Միսաքեան

**Արփիկ Միսաքեան** (), ֆրանսահայ լրագրող, հրապարակախօս, Փարիզի «Յառաջ» օրաթերթի (2009-ին հրատարակութիւնը դադրեցուցած)  երկարամեայ խմբագրապետ (1957-2009)։

Շաւարշ Միսաքեանի դուստրը։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Փարիզ: Միայն ֆրանսական վարժարանի ուսումնառութենէ ետք, Հօրը թելադրութեամբ սկսած է աշխատակցիլ Յառաջի: Ստորագրած է առաւելարար թատրոնի ու այլ արուեստներու մասին էջեր:

Հօրը անակնկալ մահով (1957 Յունուար) ինքզինք կր գտնէ թերթը գլխաւորելու կացութեան մէջ: Կ'ըլլայ անոր թէ’ տնօրէնուհին, թէ’ խմրագիրը, ամբողջ 52 տարի, մինչեւ փակումի թուականր’ Յ1 Մայիս 2009: Առաջնային մտաքոգութիւնր եղած է թերթին ամէն գնով անկախութիւնր:

1957 Սեպտեմբերէն, իր ջանքերով, Յառաջը ունեցած է իր տպարանը, ուրկէ օրաթերթին առընթեր լոյս տեսած են Յառաջ մատենաշարի շուրջ երեսուն հատորները, Շահան Շահնուր, Շաւարշ Նարդունի, Զուլալ Ռազանճեան, Մինաս Թէօլէօլեան, Պրլտեան, եւ այլն:

Արփիկ Միսաքեանի վերջին գործը եղած է հօրը՝ Շաւարշ Միսաքեանի բանտի տարիներու (1916—1918) օրագրութեան՝ «Տերեւներ դեղնած յուշատետրէ մը», ֆրանսերէնի թարգմանութիւնը:

Հայերէն և ֆրանսերէն անջատ հատորներով գործր լոյս տեսած է 2015—ի գարնան, Փարանթէզ Հրատարակչատունէն, իբրեւ արդիւնքը հօր ու աղջկայ վերջին գործակցութեան:

Արփի Միսաքեան մահացած է Փարիզեան հանգստեան տան մը մէջ, ուր փոխադրուած էր մահէն երկու շարաթ առաջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* ԱՐՓԻԿ ՄԻՍԱՔԵԱՆ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Նազարէթ Թօփալեան

**Նազարէթ Թօփալեան** (), ֆրանսահայ լրագրող, գրող եւ թարգմանիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պէյրութ։ 1976-ին հաստատուած  է Փարիզ՝ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով:

Աշխատակցած է Պէյրութի «Արարատ», «Ազդարար», «Այգ», «Զարթօնք» օրաթերթերուն, ապա Փարիզի մէջ «Անդաստան»ին, «Աշխարհ»ին, «Յառաջ»ին եւ հուսկ՝ «Նոր Յառաջ»ին, Ամերիկայի «Նոր Օր»ին եւ «Պայքար»ին, Եգիպտոսի «Արարատ»ին: Հեղինակ է բազմաթիւ գրութիւններու զորս երբեմն տարբեր ծածկանուններով ստորագրած է հայ մամուլին մէջ: Ինչպէս նաեւ վարած է նաեւ Հայ Ընկերային Օգնութեան Ընկերակցութեան քարտուղարութիւնը (1975-1981, այն ատեն՝ Աղքատախնամ):

### Երկեր
Հեղինակ է բազմաթիւ հատորներու, որոնցմէ ամէնէն ծանօթներն են․

* «Պանդոկ Հիւսիս-Արեւելք» (Փարիզ, 1983), 
* «Զգացականութեամբ մեղանչելով…» (Փարիզ, 1985, հրատարակուած՝ 1998ին), 
* «Գալիք ժամանակներու տեսիլք մը» (Փարիզ, 1988), 
* «Արեւագալ: Գեղօն ի պատիւ Հայաստանի» (2009):

### Թարգմանութիւններ
Թօփալեան նաեւ ծանօթ է իր թարգմանչական վաստակով, օրինակ՝ Ժորժ Պերնանոսի ֆրանսերէնէ թարգմանուած «Խօսակցութիւններ Քարմէլի կրօնաւորուհիներու» գործը, որ լոյս տեսած է 1998ին Փարիզի մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր