open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դերասան

**Դերասանը** անձ մըն է, որ կը խաղայ թատերական կամ կատակերգական ստեղծագործութիւններու մէջ եւ կ'աշխատի ֆիլմերու, թատրոնի, հեռատեսիլի, ձայնասփիւռի կամ այլ նման հաստատութիւններու մէջ:

## Ստուգաբանութիւն
1660 թուականէն ետք առաջին անգամ սկսաւ օգտագործումը *դերասան* եւ *դերասանուհի* բառերուն։ Օրինակ՝ անգլիացիները այդ բառը փոխ առած են ֆրանսերէնէ: *Դերասան* բառը առաջ կը բնորոշէր բեմի վրայ գործող անձը` անկախ սեռական պատկանելիութենէն։ Բայց հասարակական կեանքին մէջ մեծ տարածում գտաւ *դերասանուհի* բառը, որը կը բնորոշէր հաստատ իգական սեռի ներկայացուցիչները: Գործնականապէս *դերասանուհի* բառը մեծ կիրառում գտաւ 1950-1960 թուականներուն, երբ կանանց ներդրումը արդէն էական էր մշակոյթի մէջ: Այնուհետեւ մրցանակաբաշխութիւններու ժամանակ սկաւ օգտագործուիլ *դերասանուհի* բառը, բնորոշելու համար կին յաղթողները:

## Պատմութիւն
[մինի|Դերասաններ [Ճիմ Պրոչուն եւ Սթիւ Շալչլին *Մեծ Ձայնը՝ Աստուած եւ Մերմանը* թատերական ներկայացման:]]
Դերասանական խաղի ամէնէն առաջին արձանագրուած դէպքը կը վերաբերի 534 թուականին (թէեւ օրացոյցներու բազմաթիւ փոփոխութիւններու պատճառով որոշ ժամանակ նշելը դժուար է), երբ յոյն դերասան Թեփսիսը ելոյթ ունեցաւ Տիոնիոսի թատրոնին մէջ եւ դարձաւ առաջին յայտնի մարդը, որ պատմական կերպար բեմադրած էր։ Մինչդեռ Թեփսիսի դերը երգիչներ, պարողներ եւ մեկնաբաններ արձանագրած են միայն։ Թեփսիսի պատուին՝ դերասաններուն յաճախ կ'անուանեն *թեփսիաներ*: Թատերական առասպելները մինչեւ հիմա ալ կը հաւատան, որ Թեփսիսը մինչեւ այսօր գոյութիւն ունի որպէս ոգի եւ թատերական անյաջողութիւններէն շատերը կը վերագրեն անոր ուրուականի միջամտութեան։

Դերասանները վաղ միջնադարեան շրջանին աւանդաբար բարձր կարգավիճակ չունէին։ Անոնք թատերական խումբերով անընդհատ կը շրջէին եւ մարդոց վստահութեան չէին արժանանար։ Եւրոպայի շատ վայրերու մէջ դերասանները նոյնիսկ քրիստոնէական կանոններով չէին յուղարկաւորուիր եւ այդ դարաշրջանը կը համարէին, որ դերասանները դատապարտուած են նման ճակատագրի։ Այդ բացասական կարծիքը կը շարունակուէր մինչեւ 19-րդ դաուի սկիզբը, իսկ ատկէ ետք *դերասան* մասնագիտութիւնը դարձաւ ամէնէն յարգուած եւ տարածուած մասնագիտութիւններէն մէկը՝ արուեստի բնագաւառին մէջ:

## Յղումներ

Ստորոգութիւն:Մասնագիտութիւններ
Ստորոգութիւն:Դերասանութիւն
Դէտք

250px|մինի|աջից|'''Խումբը «Forevermore» երգի տեսահոլովակի շնորհանդէսի ժամանակ<br />(ձախէն աջ՝ Արեգ Շահինեան, Ներսէս Աւետիսեան, Արման Պետրոսեան)'''
**Դէտք** (լատինատառ՝ DETQ) , հայկական փոփ Boy Band։ Կազմուած է 2015 թուականին պրոդյուսեր՝ Արման ԱՄՊ-ի կողմէ։ Սկիզբը կատարած է «Մամա» երգով։ Ելոյթ ունեցած են նաեւ Նարեկացի արուեստի միութեան մէջ։

Առաջին տեսահոլովակի՝ «Forevermore»-ի (թարգմ․՝ յաւերժէն էլ երկար) շնորհանդէսը տեղի ունեցած է 2015 թուականի Ապրիլ 20-ին Գաֆեսճեան արուեստի կեդրոնէն ներս։ Այն նուիրված է Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին։

## Անուանում
«Դէտք»-ը ռազմական եզր է, այս պարագային երեք զինուորներէ բաղկացած խումբ, որուն նպատակը իրեն վստահուած տարածքին հետեւիլն է։

## Անդամներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Detq ― Forevermore

Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտական խումբեր
Մարք-Անտրէ Դէր Սդէկն

մինի
**Մարք-Անտրէ տէր Շթէկն** (, ծնած է 30 Ապրիլ 1992), Գերմանացի ֆութպոլիստ դարպասապահ, որ հիմա մաս կը կազմէ Կատալոնական Պարսելոնա ակումբին։

## Ասպարէզ
Տէր Շթէկն առաջին անգամ որպէս Պօրուսիա (Մ)-ի ֆութպոլիստ հանդէս կուգար 9 Ապրիլ 2010 թուականին 28-րդ փուլին հանդիպման ժամանակ, ուր անոր ակումբը յաղթած է 3։2 արդիւնքով։

### Պարսելոնա
2014 թուականի Մայիսին Տէր Սդէկն տեղափոխուեցաւ Պարսելոնա, ուր այդ մրցաշարքին ան փոխարինեց Վիկտոր Վալդեսին եւ Խոսե Մանուել Պինտոյին, որոնք ամրան ընթացքին լքեցին Պարսելոնան։

17 Սեպտեմբերին Չեմպիոնզ լիկայի խմբակային փուլի ժամանակ «ԱՊՕԷԼ» ֆութպոլային ակումբին դէմ առաջին խաղին Տէր Սդէկն առաջին անգամ «Պարսելոնայի» հաւաքականին մասնակցեցաւ պաշտօնական խաղի ընթացքին։ Գերմանացին դաշտ եկաւ խաղին առաջին վայրկեաններուն, իսկ խաղը աւարտեցաւ կատալոնացիներուն յաղթանակով՝ 0:1 արդիւնքով: Սպանիոյ գաւաթի առաջնութեանը ան առաջին անգամ դաշտ եկաւ 4 Դեկտեմբերին՝ «Ուեսկա» () խումբին դէմ Կատալոնիայէն դուրս խաղին, ուր Պարսելոնան ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ 4:0 արդիւնքով:

## Ծանօթագրութիւններ

Տէր Սդէկն, Մարք-Անտրէ
Տէր Սդէկն, Մարք-Անտրէ
Տէր Սդէկն, Մարք-Անտրէ
Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ‎
Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ
Դիմակ

200px|մինի|Ակամեմնոնի դիմակը
200px|մինի|Կնոջ դիմակ
**Դիմակ**, որեւէ պատկերով (մարդու դէմք, անասունի դունչ, դիցաբանական էակի գլուխ) խաւաքարտէ կամ այլ նիւթերէ պատրաստուած՝ մարդու դէմքին հագցուող յատուկ հարմարանք։ Դիմակները կը գործածուին հնագոյն ժամանակներէն' 
# որպէս ծիսադիմակներ․ կրած են ծիսակատարութիւններիու (պաշտամունքային եւ մոգական պարեր եւ այլն) մասնակիցները։ 
# Թաղման ընթացքին, մահացողին դէմքին դրուող դիմակ։ Փայտէն, կաւէն, ոսկիէ եւ այլ նիւթերէ պատրաստուած դիմակներ յայտնաբերուած են Եգիպտոսի, Կարթագէնի, Նինուէի, Մեքսիկայի, Իրանի եւ ուրիշ երկրներու հին գերեզմանոցներուն մէջ։ Այդ դիմակները մեծ մասամբ անհատական են եւ դիմապատկերներ։ 
# Թատերական դիմակներ, օգտագործած են դերասանները վաղեմի թատրոնին մէջ։ Դիմակները փոխարինած են դիմախաղին, հաղորդած տարբեր հոգեկան ապրումներ (օրինակ, դիմակի մէկ կողմը կը պատկերէր տառապանք, միւսը՝ ուրախութիւն)։ Դերասանին ձայնը ուժեղացնելու համար դիմակին ներսը եղած են մետաղեայ ձայնադարձիկներ։ Միջին դարերուն դիմակներ օգտագործած են միմոսները, սքոմորոխները։ Հայ գուսաններն օգտագործած են նաեւ երկդէմ դիմակներ։16-18 դարերուն դիմակներ կրած են իտալական կոմետիա տել արթէի կատակ–երգական անձնաւորութիւնները։

Ստորոգութիւն:Դիմակներ
Դիցաբանական Անուններ

**
Դիցաբանական Անուններ**, (Յոյն-Լատին աստուածներ)

## Դիցաբանական Անուններ (Այբբենական Կարգով)
### Ա - A

### Բ - B - Պ

### Գ - C - Կ

### Դ - D - Տ

### Ե- E - Է

### Ֆ - F - Փ

Ստորոգութիւն:Ցանկեր
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Աստուածներ
Դովեղա վանք

**Դովեղա**, վանք Դովեղ գիւղի մօտ. շինուած ամբողջապէս սրբատաշ քարերով: Եկեղեցւոյ դրան ճակատը կայ շինութեան յիշատակարանը, որ կը ցուցնէ թէ 1845-ին հիմնուած է եւ աւարտած 1849-ին, տրիւք բարեպաշտից եւ վերակացութեամբ Տփխիսեցի Եսայեան Նուրենց: Վանքին հիւսիսակողմը Ս. Կիւրակէ անուամբ մատուռ մը կայ: Ս. Սարգիս (Դովեղա) վանքին մօտ շինուած են ուխտաւորներու քանի մը սենեակներ: Մեծ բազմութիւն մը ուխտի կու գայ հոս Ս. Զատիկին:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1939, էջ 601
Ստորոգութիւն:Տաւուշի մարզի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)

300px|մինի|աջից|'''Դուինի Կաթողիկէ Եկեղեցին'''
**Դուինի եկեղեցական ժողով,** 506 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուինի Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի կաթողիկոսի գլխաւորութեամբ հրաւիրուած ազգային-եկեղեցական ժողով։ Քննարկուած են դաւանական խնդիրներ, մասնաւորապէս նեստորականութեանը եւ քաղկեդոնականութեանը առնչուող հարցեր քննելու, անոնց հանդէպ հայ եկեղեցւոյ դիրքորոշումը պարզելու նպատակով։

## Դուինի Կաթողիկէ եկեղեցին
Ժողովին մասնակցած են 20 եպիսկոպոս, վանականներ, երէցներ, 14 նախարար՝ մարզպան Վարդան Մամիկոնեանի (505–509 թուականներ) գլխաւորութեամբ, Սիւնեաց եկեղեցւոյ ներկայացուցիչներ, ինչպէս նաեւ Վրաց եւ Աղուանից եկեղեցիներու կաթողիկոսներն ու եպիսկոպոսները։ Պահպանուած է միայն մէկ ժողովական՝ «Թուղթ Հայոց ի Պարսս, առ ուղղափառս» վերնագրով առաջին թուղթը, որ գրած է Բաբգէն Ա. Ոթմսեցին։

Ժողովի արդէն հրաւիրուած էին, երբ Սիմէոն Բեթ-Արշամացու գլխաւորութեամբ Պարսկաստանի քրիստոնեայ ուղղափառ ասորիները, որոնք յատկապէս Սելեւկիայի 499 թուականի ժողովէն (ուր նեստորականութիւնը հռչակուած էր Պարսկաստանի քրիստոնեաներու պաշտօնական դաւանութիւն) յետոյ հալածանքներու ենթարկուած էին նեստորականները, պաշտպանութիւն հայցած Հայ եկեղեցիէն, միաժամանակ խնդրած, որ Հայոց կաթողիկոսը գրով հաստատէ, թէ ինչն է ճշմարիտ դաւանութիւնը, քանի որ նեստորականները պարծեցած էին, թէ հայերը, յոյները, վրացիներն ու աղուանները եւս իրենց հաւատքը ունին։ Բաբգէն Ա. Ոթմսեցին, ի պատասխան այդ խնդրանքի, Հայ եկեղեցւոյ եւ ժողովի անունէն հաւաստած է, որ Հայ եկեղեցին Նեստորի եւ անոր կողմնակիցներու վարդապետութիւնը կը մերժէ։ Նամակը գրուած է հայերէն ու պարսկերէն եւ կնքուած բոլոր ժողովականներու ստորագրութեամբ։ Այս ժողովին ընդունուած է մեզ չհասած «Պայման նամակը» (որ նաեւ «Հաւատոյ նամակ» կը կոչուի), որով մերժուած ու լռելեայն դատապարտուած է Քաղկեդոնի ժողովը եւ Լեւոնի տոմարը։

Դուինի այս ժողովը երեւոյթ էր Հայ եկեղեցւոյ դաւանական դրութեան յստակեցման եւ զարգացման, անոր հականեստորական, հակաքաղկեդոնական դիրքորոշման ճշդման գործին։ Դուինի Ա. ժողովը հանրագումարն էր դաւանական այն պայքարին, որ Հայ եկեղեցին նախորդ տասնամեակներուն մղած է քրիստոնէական տարբեր հոսանքներու՝ քաղկեդոնականութեան, նեստորականութեան, եւտիքականութեան դէմ։ Միաժամանակ Հայ եկեղեցւոյ հեղինակութեան եւ դիրքի ապացոյցն էր 6-րդ դարու քրիստոնեայ Արեւելքի մէջ ծաւալուած դաւանական վէճերուն մէջ։ Տարբեր դաւանանքներու պատկանող դրացի քրիստոնեաները, գիտակցելով Հայ եկեղեցւոյ նշանակութիւնը եւ դերը Արեւելքի քրիստոնեայ եկեղեցիներու մեջ, աշխատած են ձեռք բերել Հայ եկեղեցւոյ հովանաւորութիւնը եւ տեսնել իրենց դաւանական այն պայքարը, որ Հայ եկեղեցին նախորդ տասնամեակներուն մղած է քրիստոնէական տարբեր հոսանքներու՝ քաղկեդոնականութեան, նեստորականութեան, եւտիքականութեան դէմ։

Միաժամանակ Հայ եկեղեցւոյ հեղինակութեան եւ դիրքի ապացոյցն էր 6-րդ դարուն քրիստոնեայ Արեւելքի մէջ ծաւալուած դաւանական վէճերուն։ Տարբեր դաւանանքներու պատկանող դրացի քրիստոնեաները, գիտակցելով Հայ եկեղեցւոյ նշանակութիւնը եւ դերը Արեւելքի քրիստոնեայ եկեղեցիներու մեջ, աշխատած են ձեռք բերել Հայ եկեղեցւոյ հովանաւորութիւնը եւ տեսնել իրենց դաւանանքէն։

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (554)

250px|մինի|աջից|Դուինի Կաթողիկէ Եկեղեցին
**Դուինի եկեղեցական ժողով** 29 Մարտ 554 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուին մէջ ապագայ կաթողիկոս Յովհաննէս Գաբեղենացու գլխաւորութեամբ հրաւիրուած ազգային-եկեղեցական ժողով։ Գումարուած է «հակառակ ժողովին Քաղկեդոնի»՝ Ծաղկազարդի օրը, կաթողիկոս Ներսես Բ. Բագրեւանդցիի օրով, պարսից Խոսրով (531-578) արքայի 24-րդ եւ բիւզանդական Հուստինիանոս (527-565) կայսրի 14-րդ տարին։ Մասնակցած են 18 եպիսկոպոս, մեծ թիւով նախարարներ, ինչպէս նաեւ ասորի ուղղափառներու Աբդիշո եպիսկոպոսը։ Համաձայն տիրող կարծիքի, այս ժողովէն սկսած է  պաշտօնական բաժանումը հայ եւ քաղկեդոնիկ եկեղեցիներու միջեւ։

## Դուինի կաթողիկէ եկեղեցին
Ըստ Յովհաննէս Գ. Օձնեցի, Ասողիկ պատմիչի (10–11-րդ դարեր) եւ Մխիթար Գոշի (12–13-րդ դարեր), Դուինի Բ. Ժողովին որոշուած է Քրիստոսի Ծննդեան եւ Մկրտութեան տօնը նշել միասին՝6 Յունուար (ինչպէս տոնած են հայերը առաքեալներէն սկսած), դաւանել Քրիստոսի մեջ մէկ Աստվածամարդկային բնութիւն եւ «Սուրբ Աստուած» երգը «խաչեցարով» երգել, ինչպէս նաեւ սկիզբ դրուած է Հայոց նոր թուականին։ Ժողովը ընդունուած է «Ուխտ միաբանութեան Հայոց աշխարհիս» գրութիւնը, որտեղ յիշուած են միայն 3 տիեզերաժողովները, նզովուած են նեստորականութիւնը, պաւլիանիտները (3-րդ դար, աղանդապէտ, Սամոսատի եպիսկոպոս Պողոս Սամոստացու ուսմունքի հետեւորդները)եւ մծղնեութիւնը։ Ժողովին ընդունուած են նաեւ 37 կանոններ, որոնք «Կանոնագիրք Հայոց»-ի մէջ յայտնի են «Կանոնք Ներսէս կաթողիկոսի եւ Ներշապոհ Մամիկոնէէն եպիսկոպոսի» անունով։ Կանոնները ոչ մի յիշատակութիւն չեն պարունակեր դաւանական, ծիսական կարեւոր որոշումներու մասին, այլ կը վերաբերին միայն եկեղեցւոյ եւ եկեղեցականներու կարգ ու կանոնին։ Կանոնները չեն սահմանուած մարմնական պատիժներ եւ դրամական տոյժեր, այլ՝ միայն նզովքի, լուծման եւ ապաշխարութեան եկեղեցական պատիժներ։

# Ա եւ Բ կանոնները ծխական քահանաներուն արգիլած են հաւատացեալներու բերած Պատարագի հացը, գինին եւ զանազան ընծայաբերութիւնները տուն տանիլ, փոխանակ եկեղեցի ուղարկելու։
# Գ կանոնը քահանաներուն արգիլուած է իրենց հասոյթները վաշխով գործածելը կամ իրենց կենցաղ. պետքերէն զատ զուարճութիւններու վրայ ծախսելը։
# ԺԷ կանոնով սարկավագներուն արգիլուած է կատարել մկրտութեան ծեսը,
# ԺԶ կանոնով՝ կանանց՝ մկրտութեան ժամանակ քահանայի մօտ կանգնելը եւ սպասաւորութիւն ընելը։
# ԺԹ կանոնը կ՝ ըզգուշացներ, որ քահանան խոստովանութեան գաղտնիքը ուրիշին յաղորդելու ժամանակ կարգալոյծ կ՝ ըլլայ նզովքով եւ կը զրկուի քահանաեական ժառանգութիւնէն։
# ԻԴ կանոնը արգիլած է անչափահասներու (առանց տարիքը նշելու) ամուսնութիւնը, իսկ չափահասները պէտք է ամուսնանային միայն միմեանց տեսնելու եւ հաւնելու դէպքին։
# ԼԶ կանոնը արգիլած է աղանդաւորներուն օթեւան տալը։

## Տե՛ս նաեւ
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Ստորոգութիւն:554
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)

250px|մինի|աջից|'''Դուինի Կաթողիկէ Եկեղեցին'''
**Դուինի եկեղեցական ժողով․** Կը գումարուի 609 կամ 610 թուականին, Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուինի մէջ, ապագայ կաթողիկոս Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցու եւ իշխան Սմբատ Բագրատունիի օրով, հոգեւորական եւ աշխարհական անձանց մասնակցութեամբ։

## Դուինի ժողովին որոշումը
Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցիի օրով Վրաց եկեղեցին կ՛ անջատուի Հայ եկեղեցիէն(614 թուական)։ Բաժանումը առիթ կու տայ բազմաթիւ գրագրութիւններու՝ Հայոց կաթողիկոսներուն եւ Վրաց Կիւրիոն կաթողիկոսին ու եպիսկոպոսներուն միջեւ։ Վրաց եկեղեցւոյ նկատմամբ վերաբերմունքը ճշդելու նպատակով,  կը գումարուի Դուինի Գ. ժողովը։ Կը քննուի Վրաց կաթողիկոսի քաղկեդոնական ըլլալու խնդիրը, եւ ընդհանուր վճիռով մը բոլոր վրացիները կը համարուին քաղկեդոնականներ՝ իրենց Կիւրիոն կաթողիկոսին հետեւողներ եւ դաւանակից հայութենէն՝ բաժնուածներ։

Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցին ժողովին որոշումէն ետք «Շրջագայական թուղթ» մը գրութեամբ, կ՛ ուղղուի ժողովրդին։ Այս կոնթակը (գրութիւնը) կը յայտնէ եղելութիւնները եւ ժողովին որոշումը․  նզովանքը  Կիւրիոն կաթողիկոսին, անոր համախոհներուն եւ կը  պատուիրէ խզել բոլոր յարաբերութիւնները վրացիներուն հետ, անոնց եկեղեցին չերթալ։ Դուինի Գ. ժողովը եկեղեցական կանոններ չի սահմաներ, միայն կը զրկէ վրացիներուն հայոց հաղորդութենէն։ Ժողովը կ՝ որոշէ ընդունիլ Հայոց, Աղուանից, Սիւնեաց աթոռներու աստիճաններու մասին եւ սահմանած 9 դասերու կարգը։ Հայ եկեղեցւոյ գահակալը կը հռչակուի պատրիարք, Աղուանից եկեղեցւոյ՝ արքեպիսկոպոս, Սիւնեացը՝ մետրոպոլիտ։

## Տե՛ս նաեւ
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (554)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)

**Դուինի եկեղեցական ժողով** 645 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուինի մէջ Ներսես Գ Տայեցիի օրով՝ տեղի ունեցած ժողով, որուն մասնակցած են 17 եպիսկոպոս, նախարարներ, ազատներ։ Ընդունուած է 12 կանոն՝ «Կանոնագիրք Հայոց»ին յայտնի «Կանոնք Դունա սուրբ ժողովոյն» անունով։ Շարք մը կանոններ, Շահապիվանի ժողովի ընդունած կանոնախումբի նման: 
250px|մինի|աջից|Դուինի կաթողիկէ եկեղեցին
#Որոշ յանցանքներու համար նախատեսած են ծեծ եւ տուգանքներ
#Դ կանոնը վանքերու առաջնորդներուն եւ եպիսկոպոսներուն իրաւունք տուած է յանցագործներէն, պոռնիկներէն տուգանք գանձել՝ յօգուտ հիւանդանոցներու, դպրոցներու, աղքատանոցներու, սակայն խստիւ արգիլուած է բռնութեամբ տուգանք վերցնել։
#Ե կանոնն արգիլուած է քահանաներու միջեւ ծխաբաժանութիւնը. անոնք պէտք է բաւարարուէին իրենց բաժին հողով եւ կալուածքով։ Շատ կալուածքներ ունեցող հարուստ եկեղեցին իր արդիւնքէն ոչ մէկ մաս պէտք չէ յանձներ դրացի աղքատ եկեղեցիին։
#Է կանոնը մարմնական պատիժ սահմանած է այն կնոջ համար, որ իր ամուսնոյն գերութեան մէջ գտնուելու 7 տարին չլրացած ամուսնացած է ուրիշի հետ։ Կանոնը նախատեսած է ծեծ, ինչքի գրաւում, որ բաշխուելու էր աղքատներուն։
#Ը կանոնով քահանայական կարգը եւ քահանայի իրաւունքները կալուածներու նկատմամբ հռչակուած են ժառանգական (պատմական որոշակի հանգամանքներուն ընդունուած այս կանոնը յետագային հանուած է հայ եկեղեցական իրաւունքէն՝ հակաեկեղեցական, հակա-աւետարանական ըլլալու փաստարկով)։
Վերջին 4 կանոնները իշխաններու եւ ազատներու համար են։ Ասոնք աշխարհականներուն արգիլած են եկեղեցիներու եւ եկեղեցականներու իրաւունքներն ու հասոյթները յափշտակել, անոնց վրայ հարկ ու տուրք դնել, վանքերուն մէջ բնակութիւն հաստատել, վանականներուն իրենց կամքով փոխել, ուղեւորութիւններու ժամանակ վանքերուն մէջ իջեւանել, նաեւ պատուիրած է իշխաններուն՝ բաժին հանել անկելանոցներուն եւ աղքատանոցներուն մէջ։

## Տե՛ս նաեւ

* Դուինի եկեղեցական ժողով (506)
* Դուինի եկեղեցական ժողով (554)
* Դուինի եկեղեցական ժողով (609-610)
* Դուինի եկեղեցական ժողով (648)
* Դուինի եկեղեցական ժողով (719-720)

## Արտաքին յղումներ
* Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք 

Ստորոգութիւն:Հայոց եկեղեցական ժողովներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մարզպանութիւն
Ստորոգութիւն:7-րդ դար
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)

**Դուինի եկեղեցական ժողով** 648 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուինի մէջ հայոց կաթողիկոս Ներսես Գ Տայեցիի եւ Հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունիի օրոք ու նախաձեռնութեամբ գումարուած ժողով։ Ըստ Սեբեոսի, ժողովին մասնակցած են Հայոց բոլոր եպիսկոպոսներն ու նախարարները (անոնց անուններն ու թիւը չի նշուիր)։
250px|մինի|աջից|Դուինի կաթողիկէ եկեղեցին
640-ական թուականներուն, Հայաստանի վրայ արաբական արշաւանքներու ժամանակ, Բիւզանդիոն ձգտած է իր կողմը գրաւել հայերուն, «դաւանական միութեան» առաջարկով պարտադրած է քաղկեդոնականութիւն։ Բիւզանդական Կոստանդիանոս III կայսրը եւ Կոստանդնուպոլիսի պատրիարքը նամակ ուղղարկած են Հայոց կաթողիկոսին եւ Թեոտորոս Ռշտունի իշխանին՝ յորդորելով ընդունիլ քաղկեդոնական դաւանանքը եւ վերջ տալ թշնամանքին։ Կաթողիկոսը եւ իշխանը Դուինի Ե ժողովը հրավիրած են նախ պատրաստելու կայսրին եւ պատրիարքին ուղարկուելիք պատասխանը, երկրորդ՝ կազմելու դաւան. ձեռնարկ փաստական պատճառաբանութեամբ, եւ երրորդ՝ իբրեւ ուղեցոյց հավատի ձեռնարկ սահմանելու հայերուն համար, որպէսզի պարզ ելլայ հայոց դաւանութիւնը եւ անոր տարբերութիւնը յունականէն։

Սեբէոսի (7-րդ դար) «Պատմութիւնէն» չերեւիր, որ ժողովին մէջ կազմած թուղթը ուղարկած են կայսրին։ Սակայն ընդարձակօրէն բերուած է դաւան. ձեռնարկը։ Անոր ընդհանուր բովանդակութիւնը հայոց դաւանութեան ամփոփումն է, ուր մասնաւորապէս շեշտուած է Քաղկեդոնի եւ Հայ եկեղեցիի վարդապետութիւններու տարբերութիւնը։ Հեղինակները հիմնավորած են Հայ եկեղեցիի դաւանութեան ուղղափառութիւնը՝ համաձայն 3 տիեզերաժողովներուն(Նիկիայի-325 թուական,Եփեսոսի-381 թուական, Քաղկեդոնի-451 թուական) որոշումներուն։ Վերջոաւորութեան, բանադրած են բոլոր հերձուածողներուն եւ քաղկեդոնականներուն։ Ժողովը բանադրած է նաեւ Յովհան Մայրավանեցիի աշակերտ Սարգիսի հերձուածը (յայտնի է Մայրագոմեցիներու աղանդ անունով), բացատրած «Սուրբ Աստուած» երգը «խաչեցարով» ըսելու դաւանական սկզբունքը։ Թուղթին մէջ կը խոսուի է նաեւ երկրորդ անգամ ամուսնացողներուն եռամեայ ապաշխարությունէն յետոյ հաղորդութիւն ընդունելու, իսկ երրորդ եւ չորրորդ անգամ ամուսնացողներուն՝ եկեղեցիի հաղորդութիւնէն զրկելու կանոններու մասին։ Ժողովի որոշումները ստորագրած են հոգեւորական եւ աշխարհական բոլոր ժողովականները, կնքած իրենց մատանիներով եւ հանձնած կաթողիկոսին՝ ի պահպանութիւն։

## Տե՛ս նաեւ
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (554)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)
* Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)

## Արտաքին յղումներ

* Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք 

Ստորոգութիւն:Հայոց եկեղեցական ժողովներ
Ստորոգութիւն:7-րդ դար
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)

300px|մինի|աջից|'''Դուինի Կաթողիկէ Եկեղեցին'''
**Դուինի եկեղեցական ժողով** 719 կամ 720 թուականին Արմինիա կուսակալութեան մայրաքաղաք Դուինի մէջ Յովհաննէս Գ. Օձնեցի կաթողիկոսի գլխավորութեամբ հրաւիրուած ազգային-եկեղեցական ժողով։ Ժողովը հետապնդած է երկու նպատակ։

# ընդունած եւ վերջնական տեսքի բերած է Յովհաննէս Գ. Օձնեցիի՝ կանոնական ցաքուցրիւ նիւթերէն ընտրութեամբ հաւաքած եւ կազմած ժողովածուն, որ յայտնի է «Կանոնագիրք» անունով։
# Դուինի մէջ նոր ժողով հրաւիրելը արձագանքն էր ժամանակի քրիստոնիա Արեւելքի մէջ սրուած դաւանական վեճերու, ինչպէս նաեւ պայմանաւորուած էր քաղկեդոնականներու, նեստորականներու, նաեւ՝ Հայ եկեղեցւոյ ներսին հանդէս եկած աղանդներու (պաւլիկեաններ, մծղնեականներ) դէմ պայքարի անհրաժեշտութեամբ։
Դուինի Զ. ժողովը ընդունած է նաեւ 32 յօդուածէ կազմուած կանոնախումբ մը, որ յայտնի է «Կանոնք տեառն Յովհաննիսի Իմաստասիրի Հայոց կաթողիկոսի» անունով։ Այդ կանոններով որոշուած է Հայ եկեղեցւոյ ժամերգութեան կարգը (նշելով առաւօտեան, երեկոեան, գիշերային պաշտամունքները, կիրակնօրիա ժամերգութիւնները), համախմբուած են Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի, Սահակ Ա. Պարթեւի, Յովհաննէս Ա. Մանդակունու բոլոր կանոնները եւ կարգերը (կանոն ԻԱ–ԻԵ)։

Ի կանոնով որոշուած են «Սուրբ Աստուած» երգի «խաչեցարի» հաւելման, ԻԶ եւ Լ կանոններով՝ Քրիստոսի Ծննդեան եւ Մկրտութեան տօնը 6 Յունուարին կատարելու, Ը կանոնով՝ անապակ գինիով եւ անխմոր հացի գործածութեան վերջնական խնդիրները։ ԼԲ կանոնով խստիւ արգիլուած է օթեւան տալ կամ յաղորդակցուիլ պաւլիկեան աղանդաւորներու հետ։

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Էռնեստ Դուլգարեան

**Էռնեստ Դուլգարեան** (ծնած՝ 11 Ապրիլ 1988, Պաքու), հայ երգահան:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1988-ին, Պաքու: 1989-ին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Հայաստան: 2004-ին աւարտած է Ալավերդիի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի դասարանը: 2008-ին, Վանաձորի Միքայէլ Թաւրիզեանի անուան երաժշտական ուսումնարանի երաժշտութեան տեսութիւն բաժինը:

2012-ին, Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի երգահաններու բաժինի Էդուարդ Միրզոյեանի ստեղծագործական դասարանը` ըլլալով անոր վերջին ուսանողը:

Ուսումը շարունակած է նաեւ երաժշտանոցի մագիստրոսի աստիճանի` Վարդան Աճեմեանի ստեղծագործական դասարանէն ներս:

## Մրցանակներ
2012-ին Ս. Փեթերսպուրկի մէջ կայացած Եուրի Ֆալիքի անուան երգահաններու միջազգային մրցումին արժանացած է առաջին մրցանակին: Նոյն թուականին ան դարձած է Փարիզի մէջ կայացած Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան եւ ԵՈՒՆԵՍՔՕի կազմակերպած «Սայեաթ-Նովա» երգահաններու միջազգային երկրորդ մրցումի մրցանակակիր: Յաղթած է նաեւ միջազգային շարք մը մրցումներ։

2014-ի 27 Յուլիսէն 5 Օգոստոսին Չեխիոյ մայրաքաղաք Փրակի մէջ կայացող «Անթոնին Տվորժաք» երգահաններու միջազգային 5-րդ մրցումին գրաւած է երկրորդ հորիզոնականը։ Համաձայն մրցումի կանոններուն՝ Դուլգարեան հինգ օրուան ընթացքին գրած է երկու նոր ստեղծագործութիւն՝ մասնակիցներուն առաջարկուած երաժշտական նիւթերու հիման վրայ։ Երգահանը գրած է կրկնակի խուսափերգ (ֆիուկ) լարային քառեակի համար եւ «Էքսփրոմ»չ լարային նուագախումբի եւ հարուածայիններու համար՝ արժանանալով դատական կազմի բարձր գնահատականին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Պաքու ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Ապրիլի ծնունդներ
Ղեւոնդ Դուրեան

**Ղեւոնդ Դուրեան** (*Զըմպայեան*, ), հայ եկեղեցակաեւ գործիչ, արքեպիսկոպոս։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սկիւտար: Ուսումը կը ստանայ Պէրպէրեան վարժարանին մէջ, ուրկէ անցնելով Արմաշի Դպրեվանքը, յաջողապէս կ’աւարտէ իր ուսման ընթացքը ու 1901-ին տասը ընկերներով վարդապետ կը ձեռնադրուի: Տարի մը յետոյ կը կոչուի Օրմանեան պատրիարքի անձնական քարտուղարութեան եւ ապա կ’ընտրուի պատրիարքական փոխանորդ, պաշտօն զոր կը վարէ առժամապէս Օրմանեան, Իզմիրլեան, Դուրեան, Արշարունի պատրիարքներու եւ տեղապահ Մանկունի Ս.ի օրով:

Քանիցս եղած է անդամ Կրօնական Ժողովի եւ վարած է նաեւ Գատըգիւղի քարոզչութեան պաշտօնը:

1912-ին ընտրուած է Առաջնորդ Ադրիանապոլսոյ եւ ձեռնադրուած՝ եպիսկոպոս։ 1914-1919 վարած է Պուլկարիոյ առաջնորդութիւնը, իսկ 1920-1922 Իզմիրի առաջնորդութիւնը, ուրկէ հազիւ կրցած է կեանքը ազատել, եւ ապա մինչեւ 1930 Մանչէսթրի մէջ հոգեւոր հովուութիւն ըրած է։ 1930-ին Ամերիկայի Առաջնորդ ընտրուած է ու պաշտօնավարած է մինչեւ 1933, երբ 24 Դեկտեմբերին ոճիրի մը զոհ երթալով, դաշունահար կ’իյնայ Նիւ Եորքի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ մէջ՝ արարողութեան պահուն: Դուրեան Սրբազանի աճիւնները 1938-ին Ս. Խաչ եկեղեցին փոխադրուած են:

Դուրեան Սրբազան մասնակցած է միջազգային եկեղեցական համաժողովներու եւ արժանաւորապէս ներկայացուցած է Հայ Եկեղեցին:

Ունի կարեւոր երկասիրութիւններ, որոնց գլխաւորներն են Պարզ Քարոզներ, Զորս Աւետարանները, Ձեռաց Պատարագամատոյց Մկրտութեան Խորհուրդը, հայ-անգլ. Դպրեվանքեան Քարոզներ: Իզմիրի մէջ խմբագրած է «Դափնի թերթ»ը (1921-1922): Խմբագիր վարիչ եղած է, Պոլիս հրատարակուող «Տաճար» շաբաթաթերթին եւ ատեն մը «Լոյս» կրօնաթերթին: «Հանդէս Ամսօրեայ»ի մէջ ունի ուսումնասիրական յօդուածաշարք մը «Ս. Գրոց բնապատմական բառարան» խորագրով:

Ամերիկա անցնելէ ետք եւս աշխատակցած է ռամկավար թերթերուն:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 633:

Ստորոգութիւն:1 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Դպրոց

մինի|350px|Դպրոցի շէնք եւ երեխաներու հանգստավայր՝ Անգլիոյ մէջ
**Դպրոց**, կառոյց, որ նախատեսուած է ուսուցիչներու ուղղորդմամբ ուսանողներու կամ աշակերտներու ուսուցման համար։ Շատ երկիրներ պարտադիր պետական կրթութեան համակարգեր ունին։ Այդ համակարգերու մէջ, աշակերտներու ուսուցումը կը կատարուի հետեւեալ շարքով՝ սկզբնական դպրոց՝ փոքր երեխաներու համար, այնուհետեւ միջին դպրոց, սկզբնական դպրոցն աւարտած տաս տարեկաններու համար։ Կառոյցը, ուր բարձրագոյն կրթութիւն կը ստանան, սովորաբար կ'անուանեն համալսարան գոլէճ կամ համալսարան։

1. *Դպրութիւն՝ կարդալ-գրել սորվելու տեղ։*

2. *Ամէն աստիճանի եւ տիպի ուսումնավայր, ուրտեղ աշակերտներուն կը սորվեցնեն գրագիտութիւն, գիտութիւններ, արուեստներ, արհեստներ։*

‣ Առաջին՝ երկրորդ … աստիճանի՝ ստորին՝ միջնակարգ՝ բարձրագոյն դպրոց։

‣ ✽ Մասնագիտական՝ ընդհանուր կրթական դպրոց։

‣ Երաժշտական դպրոց։

‣ Արհեստաւորաց դպրոց։

‣ Երկաթուղային դպրոց։

‣ Ժառանգաւորաց դպրոց *(= վանքերուն կից, ուրկէ աւարտողները կը մտնեն հոգեւոր կոչման մէջ)։*

‣ Կար ու ձեւի դպրոց։

‣ Նկարչական դպրոց։

‣ Գիշերօթիկ դպրոց *(որուն կից աշակերտները կը ստանան բնակարան եւ սնունդ)։*

‣ Ցերեկօթիկ կամ երթեւեկ դպրոց։

‣ Առեւտրական դպրոց։

‣ Պետական՝ մասնաւոր դպրոցներ։

‣ Ռէալական դպրոց, ուր գլասիք լեզուները չէին աւանդուիր եւ աւելի ընդարձակ ծրագրով կ'աւանդուէին մաթեմատիկա, ֆիզիքս, քիմիա։

‣ Միամեայ՝ երկամեայ դպրոց, *ուր ուսման ընթացքը կը տեւէ մէկ, երկու տարի։*

‣ Ձրիավարժ դպրոց, *ուր ուսումը ձրի կ'աւանդուի։*

‣ Տղոց եւ աղջկանց՝ երկու սեռի *կամ* խառն դպրոցներ։

   3. *Շէնք, ուր ուսումը կ'աւանդուի։*

   5. **''Փոխաբերաբար** Որեւէ յայտնի վարպետի (փիլիսոփայ, արուեստագէտ, հեղինակ) վարդապետութիւնը կամ ուղղութիւնը, Օրինակ՝*

‣ Նոր-պղատոնեան դպրոց։

‣ Ռոմանթիք դպրոց։

‣ Իրապաշտ դպրոց։

   6. *Որոշ ոճ՝ ուղղութիւն նկարչութեան մէջ։*

‣ Ֆլամանդական, ֆրանսական, ռուսական դպրոցներ։

*'Դարձուածքներ**

**Կեանքի դպրոց**

''Կենցաղավարական փորձառութիւն։''

‣ Դուն շատ ուսանած ես, բայց դեռ կեանքի դպրոցը չես մտած։

**Աղբիւր՝** Ստեփան Մալխասեանց, ''Հայերէն բացատրական բառարան''. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): էջ 563


**ԴՊՐՈՑ**

գոյական

   1. ''դպրութիւն՝ կարդալ-գրել սորվելու տեղ.''

   2. ''վարժարան, ուսումնարան, կրթարան, ճեմարան.''

   3. ''շէնք, ուր ուսում կ՚աւանդուի.''

   4. ''կրթական հաստատութեան մէջ ուսանող աշակերտութիւն.''

   5. ''որեւէ յայտնի վարպետի՝ ուսումնական գործիչի ուսուցանելու մեթոտը՝ ուղղութիւնը.''

   6. ''որոշ ոճ՝ ուղղութիւն՝ հոսանք նկարչութեան՝ երաժշտութեան եւ ա՛յլ արուեստներու մէջ։ Կեանքի դպրոց՝ (կեանքը մինչեւ գերեզման դպրոց է)՝ կենցաղավարական փորձառութիւն:''

**Աղբիւր՝*' Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, *Հայոց լեզուի նոր բառարան''. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): էջ 520

## Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ
Դպրոցասէր Տիկնանց Վարժարան (Փարիզ)

**Դպրոցասէր տիկնանց վարժարան**, ամէնօրեայ դպրոց։

## Հիմնումը
Հիմնուած է 1879-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ հայ մտաւորական կանանց նախաձեռնութեամբ՝ Դպրոցասէր Տիկանց Ընկերութիւն անուան տակ եւ հանրութեան նիւթական օժանդակութեամբ՝ Արեւմտեան Հայաստանի հայաբնակ վայրերու վարժարաններուն համար ուսուցչուհիներ պատրաստելու նպատակով։

## Մեծ եղեռնի տարիներուն
1896-ին փակուած է եւ վերաբացուած 1908-ին։ Մեծ եղեռնէն ետք դարձած է որբանոց։

## Տեղափոխութիւններ
1922-ին տեղափոխուած է նախ Սելանիկ (Յունաստան), ապա՝ Մարսէյլ 1928-էն հաստատուած է Փարիզի Ռենսի արուարձանին մէջ՝ արդիական յարմարութիւններ ունեցող շէնքի մէջ (գնուած է ՀԲԸՄ բարերար Տիգրան Քելեկեանի միջոցներով)․ 1937-էն անոր խնամակալութիւնը ՀԲԸՄ-ը կը ստանձնէ ։ Մինչեւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը (1939) վարժարանին կից գործած են կարուձեւի արհեստանոցներ, մեքենագրութեան, սղագրութեան, հիւանդապահութեան բաժիններ։ 1948-էն ֆրանսական կառավարութիւնը զայն ճանչցած է որպէս երկրորդական (միջնակարգ) վարժարան։

## Ծրագիրը
Առաջնորդուած է ֆրանսական դպրոցներու պետական ծրագրով։ Հայոց պատմութիւնն ու Հայաստանի աշխարհագրութիւնը կը դասաւանդուին հայերէնով։ Ունի երգչախումբ։ Կը պահուի ՀԲԸՄ-ի, Տիկնանց խնամակալութեան միութեան եւ այլ հայ բարեգործական կազմակերպութիւններու միջոցներով, ինչպէս նաեւ անհատներու նուիրատուութիւններով։ Մինչեւ 1960-ական թուականներուն իգական միակ գիշերօթիկ վարժարան էր սփիւռքի մէջ (ներկայիս՝ երկսեռ)։ 1995-ին աշակերտներու թիւը՝ 220, ուսուցիչներունը՝ 23։
Դրամի Գիւտը

**Դրամի գիւտը**, մետաղէ դրամի գիւտը կը վերագրուի լիւդիացիներուն։ Հրոմէացիները *Moneta* անունը տուած են լիւդիացիներու արծաթ դրամին՝ *Juno moneta* մեհեանին մէջ Ն.Ք. 269-ին կտրուած դրամին համար։

Հոմերոս կը խօսի արոյրէ դրամի մասին, Ն.Ք. 1184-ին։ Լիւդիացիները դրամը կը պատրաստէին ոսկիէ եւ արծաթէ, որոնք կը կտրուէին Արգոսի բռնակալ՝ Փէյդոնի կողմէ շուրջ 862 Ն.Ք.։ Հռոմի մէջ դրամ կոխուած է Ն.Ք. 573-ին Սերվիոս Տուլլիոսի իշխանութեան օրով։ Ծանօթ ամենահին դրամները մակեդոնականներն են, Ն.Ք. Ե. դարուն։ Արոյրէ դրամը գործածուեցաւ միայն Հռոմի մէջ Ն.Ք. 269-ին, իսկ ոսկի դրամը գործածութեան մէջ մտաւ Ն.Ք. 206-ին։ Երկաթէ դրամը գործածուած է Սպարտայի (Յունաստան) մէջ, իսկ երկաթէ ու անագէ դրամը՝ Բրիտանիոյ մէջ։ Հռոմի հնագոյն օրերուն գործածուած ե չաստուածներու կամ աստուածային պատիւներ ստացողներու գլխապատկերը կրող դրամներ։ Յուլիոս Կեսար Ծերակոյտէն արտօնութիւն ստացաւ դրամներու վրայ դնելու իր կենդանագիրը, իսկ ուրիշներ հետեւեցան նոյն օրինակին։

Առաջին թղթադրամը տպագրած են չինացիները։ Թ՛այ-ցու կայսրը հրամայած է իր ելեւմտական նախարարին պատրաստել *Pao-tch'o* (թանկարժէք տոմսեր) մեծ Մինկերու հարստութեան համար։ Այս տոմսերը, որոնք արդի առումով թղթադրամներ էին, պէտք է ունենային ուղղանկիւն քառանկիւն ձեւ եւ կանաչակապոյտ գոյն, մէկ ոտք (33 սանթիմեթր) երկարութիւն եւ 6 մատնաչափ լայնութիւն։ Նման թղթադրամի նմոյշ մը, որ Մինկի հարստութեան շրջանին (1368-1399) տրագրուած է, կը գտնուի Սան Փեթերսպուրկի Ասիական Կայսերական Ակադեմիայի Գիտութիւններու թանգարանին մէջ։ Չինական այս դրամը կեղծողը պէտք է գլխատուէր, իսկ ան, ով կեղծարարը ձերբակալէր կամ անոր անունը յայտնէր, իբրեւ վարձատրութիւն պիտի ստանար 250 ունկի արծաթ, ինչպէս նաեւ՝ կեղծարարին ամբողջ ունեցուածքը։

## Գրականութիւն
* Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 330-331։
Դրօշակ

250px|մինի|աջից|Սքանտինաւեան երկիրներու դրօշակները
Բոլոր ժամանակներուն մարդիկ օգտագործած են խորհրդանիշներ եւ ազդանշաններ՝ միմեանց հետ հաղորդակցուելու, որեւէ բանի մասին զգուշացնելու կամ որեւէ բան առանձնացնելու եւ ընդգծելու համար։ Այդպիսի նշաններէն մէկը դրօշակն է։ **Դրօշակը** որոշակի ձեւ եւ գոյն(եր) ունեցող պաստառ է։ Դրօշակին վրայ կրնան պատկերուած ըլլալ պատկերներ։ Սովորաբար դրօշակը կ'օգտագործուի իր տիրոջը նոյնականացնելու համար։

## Դրօշակներու դասակարգումը
[մինի|աջից|250px|[Տանիայի դրօշակը՝ պատմութեան ամենահին դրօշակներէն մէկը, XIII դ.]]
[մինի|աջից|250px|Եռագոյն, [Հայաստանի Հանրապետութեան դրօշակը|Հայաստանի դրօշ]]
[մինի|աջից|250px|[Վրաստանի դրօշակը՝ Պոլնիսեան խաչի տեսքով]]


Flag-map of the world (1914).png|Աշխարհի պետութիւններու դրօշակները, 1914 թ.
Flag-map of the world (1930).png|Աշխարհի պետութիւններու դրօշակները, 1930 թ.
Flag-map of the world (1942).png|Աշխարհի պետութիւններու դրօշակները, 1942 թ.
Flag-map of the world (1989).png|Աշխարհի պետութիւններու դրօշակները, 1989 թ.
Flag-map of the world.png|Աշխարհի պետութիւններու դրօշակները, 2012 թ.


Դրօշակները շատ բազմազան եւ բազմաձեւ են։ Գոյութիւն ունի դրօշակներու դասակարգման երկու եղանակ՝ ըստ նշանակութեան եւ ըստ ձեւի։
Ըստ նշանակութեան դրօշակները կ'ըլլան.
* **Ճանաչողական**
Ճանաչողական դրօշակը կ'օգտագործուի այն ժամանակ, երբ անհրաժեշտ կ'ըլլայ շեշտել դրօշակին սեփականատիրոջ ներկայութիւնը կամ արտայայտել որեւէ տարածքի պատկանելութիւնը նրան։ Որեւէ պետութեան տարածքի վրայ ազգային դրօշակը կրնայ բարձրացուիլ (օրինակ՝ դեսպանատան շենքի տանիքին)՝ որպէսզի ցոյց տայ, որ տուեալ տարածքը կը պատկանի օտար պետութեան։ 
* **Ազդանշանային**
* **Զարդային**
Ըստ ձեւի դրօշակները հետեւեալն են.
* Ուղղանկիւնաձեւ
* Ուղղահայեաց
* Մկրատաձեւ
* Եռանկիւնաձեւ
* Սեղանակերպ
* streamer (вымпел)
* Կախովի
* Լեզուակներով
* Round fly
* With not straight fly
* Զուգահեռագիծ

## Յղումներ
# դրօշների դասակարգումն ըստ ձեւի

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Հայկազն Եագուպեան

**Եագուպեան Հայկազն** (1865, Կեսարիա - 1915 (տարագրութեան մէջ)), հայ ուսուցիչ:

Որդին էր վեր. Քերոբէ Եագուպեանի: Նախակրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ յետոյ 1879-ին կը մտնէ Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ Գոլէճը, որուն շրջանը աւարտած է 1883-ին եւ դառնալով Կեսարիա՝ նոյն տարին հիմը դրած է Հայ-Բողոքականներու Արգէոս Բարձրագոյն Վարժարանին եւ տերուէ տարի մէկ դասարան աւելցնելով՝ 1887-ին տուած է իր առաջին ընթացաւարտները: 1887-ին հետեւած է Պէյրութի բժշկական համալսարանին, որուն ընթացքին 2 ու կէս տարի հետեւելէ ետք ստիպուած է կիսահատ թողուլ առողջական պատճառներով եւ դառնալ Կեսարիա, ուր տարի մը հանգիստ ընելէ վերջ՝ կազդուրուած 1891-ին վերստին կը ստանձնէ Արգէոս Բարձր. Վարժարանին ուսուցչապետութիւնը: 1903-1906 Պրուսա կ’երթայ ուսուցչական պաշտօնով եւ 1901-1911-ին դարձեալ Կեսարիոյ մէջ Արգէոս Բարձր.Վարժարանին ուսուցչապետ կ’ըլլայ: 1911-ին կը ստանձնէ Աւետերականներու դպրոցին տնօրէնութիւնը որ մինչեւ 1915 կը շարունակէ, միեւնոյն գիտութեանց դասերը ստանձնելով Միացեալ Ուսումնարանի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 641:
* Հայ Կեսարիա, Ալպօյաճեան, էջ 1186:

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Դպրեվանք (Կիւմրի)

**Դպրեվանք**, վանք Շիրակ գաւառին մէջ։ Ան կը հանդիսանայ Կումայրիի մէջ կառուցուած առաջին եկեղեցին, որ ըստ որոշ աղբիւրներու՝ կառուցուած է VII դարուն։ Եղած է մշակոյթի կեդրոն։

Վանքը գտնուած է բլուրի վրայ, ներկայիս՝ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցի տարածքին մէջ։

Դպրեվանքին մէջ կրթութիւն ստացած է՝Անանիա Շիրակացին։

## Պատմութիւն
Կը յիշատակուի VII դարուն, կապուած՝ Բարսեղ Ճոնի անուան հետ, որ այդ ժամանակ եղած է Դպրեվանքի վանահայրը։ Կ'ենթադրուի, որ Դպրեվանքը կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որուն եկեղեցին խաչաձեւ գմբէթաւոր, չորս աւանդատուներով կառուցուածք է։ Դպրեվանքի պատմութեան նշանաւոր փուլերէն եղած է X դարը, երբ Բիւզանդիոյմէջ հալածուած հայ վանականները՝ այստեղ ստեղծեցին խոշոր միաբանութիւն։

Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցուած է 935 թ.-ին՝ Աբաս Բագրատունի թագաւորի ջանքերով, Բիւզանդիայէն հալածուած հայ հոգեւորականներու մասնակցութեամբ։

Եկեղեցին կանգուն մնացած է մինչեւ՝ 1837 թ.-ը, երբ սկսաւ կառուցուիլ  «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցը։ Դպրեվանքը ինկաւ՝ Ալեքսանդրապոլ ամրոցի տարածքին մէջ։ Զինուորական իշխանութեան հրամանով անիկա վերջնականապէս քանդեցին 1852 թ.-ին եւ անոր փոխարէն կառուցեցին զինապահեստ։

Դպրեվանքին մէջ պահուած է Աստուածածինի նշանաւոր խաչը, որով բուժուած է Վրաց թագաւոր Դեմետրէ I-ի (1125–56) կինը, այնուհետեւ Ս. Խաչը տեղափոխած են Վրաստանի Վարձիա վանքը։

## Շինութեան Արտաքին Տեսքը
Աղբիւրներու համաձայն, եկեղեցին կառուցուած է սեւ քարերէն եւ նման եղած է Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ։ Ոմանց կարծիքով, եկեղեցին կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որ խաչաձեւ, գմբէթաւոր, չորս աւանդատուներով կառուցուածք է։

## Տե՛ս նաեւ
* Կիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ հուշարձաններու ցանկ

## Աղբիւրներ
* Ստեփանոս Տարօնեցի Ասողիկ, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2000
* Վարդան Արեւելցի, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2001
* Ափրիկեան Ս., Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վնտ., 1903–05
* Ատրպետ Ս., Դպրեվանք, ՀԱ, 1913, դ 10
* Thierry N. et M., A propos de quelques monuments chrétiens du vilayet de Kars (Turquie), “Revue des études arméniennes”, t. 8, P., 1971
* Cuneo P., Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo, Roma, 1988

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայաստան
Հայկ Եազմաճեան

**Հայկ Յովհաննէս Եազմաճեան ** (30 Յունուար 1898, Կոստանդնուպոլիս - 12 Փետրուար 1975, Երեւան), հայ բժիշկ, հոգեբոյժ, մանկավարժ, գիտնական, ազգային եւ հասարակական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 30 Յունուար 1898-ին, Կոստանդնուպոլիս։ Տարրական կրթութիւնը ստացած է Վառնայի մէջ, միջնակարգը՝ Կ. Պոլսոյ մէջ։ Բժշկական բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Կ. Պոլսոյ (1918-1922 թուականներուն) եւ Փա­րի­զի (1923-1925) համալսարաններուն մէջ։ Մասնագիտացած է հոգեբուժութեան մէջ։ 1927-ին Փարիզի մէջ արժանացած է բժշկութեան դոկտորի կոչման։ Փարիզի մէջ զբաղած է բժշկական, գիտական, հասարակական եւ ազգային գործունէութեամբ, եղած է Փարիզի Հայ բժշկական միութեան եռանդուն անդամներէն։

1936-ին, Կոմիտասի աճիւնին ուղեկից դառնալով, հաստատուած է Հայաստան։

1936-1975 թուականներուն, Երեւանի հանրապետական հոգեբուժական դարմանական բուժարանին մէջ աշխատած է իբրեւ հոգեբոյժ: Միաժամանակ աշխատած է Երեւանի պետական բժշկական հիմնարկին հոգեբուժութեան ամպիոնէն ներս, իբրեւ օգնական, ինչպէս նաեւ Երեւանի պետական համալսարանէն ներս, իբրեւ իրաւաբանական բաժինի դատական հոգեբուժութեան դասախօս։

1944-1946 թուականներուն եղած է Հայկական ՍՍՌ Գիտութիւններու ակադեմիայի բժշկութեան եւ կենսաբանութեան պատմութեան բաժինի գիտաշխատող եւ քարտուղար։ Եղած է խորաթափանց գիտնական, փորձառու դարմանագէտ, հմուտ մանկավարժ եւ ազնիւ անձնաւորութիւն։

1954-ին պաշտպանած է գիտական աւարտաճառը՝ «Հո­գե­բու­ժա­կան հա­յեացք­նե­րը Հայաստանում հնա­գոյն ժա­մա­նակ­նե­րից մին­չեւ ԺԱ. դար» նիւթով, եւ արժանացած բժշկական գիտութիւններու թեկնածուի գիտական աստիճանին։ Դարմանական հոգեբուժութեան եւ հոգեբուժութեան պատմութեան վերաբերեալ աւելի քան 40 տպուած եւ անտիպ յօդուածներու հեղինակ է։ Բազմակողմանի զարգացած այս անձնաւորութիւնը եղած է նաեւ արուեստի մեծ սիրահար մը։ Պաշտած է Կոմիտասը, Մե­ծա­րեն­ցը ու շատ սիրած՝ ֆրանսական մշակոյթը։ Ունի ֆրանսերէն եւ հայերէն անտիպ բանաստեղծութիւններու տետրակ մը եւ «Օրա­գիր» մը։ Հայկական ՍՍՀ վաստակաւոր բժիշկի կոչման արժանացած է (1966), մետալներով ու պատուոյ գիրերով պարգեւատրուած։

Մահացած է 12 Փետրուար 1975-ին, Երեւան։

## Աղբիւր
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեբուժներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:30 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1898 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1975 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:12 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ծերոն Եաղճեան

**Ծերոն Յաղճեան (Գայլյան)** (մօտ 1890, Պալըքէսիր, Փոքր Ասիա), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1890 թուականին Փոքր Ասիայի արեւմուտքում գտնվող Բալըքեսիր քաղաքում։ 1914 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Մահացած է Կարնոյ շրջակայքը, ժանտախտէ՝ 27 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Գուրգէն Եանիգեան

**Գուրգէն Եանիգեան** (, 24 Դեկտեմբեր 1895, Էրզրում, Արեւմտեան Հայաստան - 27 Մարտ 1984, ԱՄՆ), հայ գրող եւ ճարտարագէտ, հայկական նորագոյն զինեալ ազատագրական պայքարի հերոս։

## Կենսագրութիւն
Մեծ Եղեռնի ականատես։ Ուսանած է Մոսկուայի համալսարանը, յետագային հաստատուած՝ ԱՄՆ, ուր ճանչցուած է իբրեւ անգլիալեզու գրող, արժանացած է «Մարք Թուէյն» մրցանակին։

1972 թուականին այցելած է Հայաստանի Մարտիրոս Սարեանի անուան տուն-թանգարանը եւ նուիրաբերած՝ Սարեանի «Արեւելեան Սենեակ» նկարը (ստեղծուած 1918-ին, 39x59 սմ, թուղթ, ջրաներկ, կուաշ), որ երկար տարիներ կը համարուէր անյայտ կորած։

77 տարեկանին սպաննած է՝ Սանթա Պարպարայի (Գալիֆորնիա) մէջ, Թուրքիոյ հիւպատոսն ու փոխ-հիւպատոսը, արդարութիւն պահանջելու Հայոց Ցեղասպանութեան համար: Դատարանին մէջ հանդէս եկած է թրքական ժխտողականութեան դէմ, պաշտպանած է Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրութեան գաղափարը։

Դատապարտուած է ցմահ բանտարկութեան։ 1981 թուականին, 8 տարուան բանտարկութենէն ետք, Եանիգեան տեղափոխուած է այցելուներու համար փակ հիւանդանոց, ուր մահացած է երկարատեւ հիւանդութենէ ետք՝ 1984 թուականի Մարտ 27-ին։

Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի հոգեւոր հիմնադիրներէն է։ «Ես գիտէի, որ անհատս մենակ մնալու չէ», - այդ առթիւ ըսած է ծերունի Եանիգեան։

Պուլկարահայ բանաստեղծ Յովհաննէս Պարսկունին Գ. Եանիգեանին նուիրուած իր պոէմին մէջ գրած է.

## Գիրքերը
### Անգլերէն
* The Triumph of Judas Iscariot, Los Angeles։ Research Publ. Co., 1950, 254 p.
* Harem Cross։ A Novel of the Near-East, New York։ Exposition, 1953, 223 p.
* The Resurrected Christ։ A Novel, New York։ Exposition, 1955, 141 p.
* The Voice of an American, 1960, Society for the Science of Living; 147 p., ASIN։ B0007FZ3L4
* Mirror in the Darkness, 1966, with Helen Rettig, New York։ Exposition, 1966, 197 p.

### Հայերէն
* «Նպատակ Եւ Ճշմարտութիւն» (յուշեր բանտէն), Երեւան, Տիգրան Մեծի հր., 1999:

## Աղբիւրներ

## Արտաքին յղումներ
* Կենսագրութիւնը Եւ Լուսանկարներ
* Յօդուած «Ազգ» օրաթերթին մէջ Եանիգեանի մասին

Ստորոգութիւն:24 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ անգլիագիր գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Եարոսլաւլ

**Եարոսլաւլ** (), քաղաք Ռուսաստանի մէջ, Եարոսլաւլի մարզի կեդրոն։ Բնակչութիւնը ըստ 2011 թուականի տուեալներուն կը կազմէ 591.374 մարդ։ Բաղկացած է վեց վարչական շրջաններէ։

Եարոսլաւլը Ռուսաստանի Դաշնութեան կեդրոնական դաշնային շրջանի երրորդ քաղաքն է՝ ըստ բնակչութեան թիւի։ Քաղաքը փոխադրամիջոցի հանգոյց է, ուրկէ սկիզբ կ'առնեն երկաթուղային գիծեր ու ինքնաշարժներու ճամբաներ դէպի Մոսկուա եւ այլ ռուսական քաղաքներ։ Եարոսլաւլի մէջ կը գործեն նաեւ նաւահանգիստ եւ օդակայան։ Քաղաքի տարածքը կը կազմէ 205 մ²։

Եարոսլաւլը Ռուսաստանի ամէնահին քաղաքներէն մէկն է։ Անիկա հիմնադրուած է XI դարուն եւ ծաղկում ապրած է XVII դարուն։ 2010 թուականին նշուեցաւ քաղաքի հազարամեակը։ Քաղաքի օրը, Եարոսլաւլի մէջ, սովորաբար կը նշուի Մայիսի վերջին շաբաթ օրը (2010 թուականին քաղաքի հազարամեակը նշելու պատճառով, քաղաքի օրը նշուեցաւ Սեպտեմբեր 10-12-ին)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Միհրան Եազըճեան

**Միհրան Եազըճեան** (մօտ 1870, ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1870 թ., Կ. Պոլիս։ 1894-ին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Քեշան քաղաքի թիւ 5 հիւանդանոցէն ներս, որպէս բժիշկ աշխատած է։ Մահացած է 1915 թուականի Մայիս 12-ին, ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688 - 1940), Սթանպուլ, 1940։
## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:12 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Միլանոյի եգիպտական թանգարանը

**Եգիպտական թանգարան** (), թանգարան Միլանոյի Սֆորցա ամրոցին մէջ:

## Նկարագրութիւն
Սֆորցան  Միլանոյի  նշանաւոր ճարտարապետական կառոյցներէն մէկն է: Հոն կը գտնուին շարք մը թանգարաններ, որոնցմէ են՝ Միլանոյի հնագիտական թանգարանին եգիպտական բաժինը, Հին արուեստի թանգարանը, Սֆորցա ամրոցին պատկերասրահը, Երաժշտական գործիքներու թանգարանը (Միլանօ):

Եգիպտական թանգարանը ունի եօթ բաժին`

* Հին եգիպտական գիրերու,
* Փարաւոններու,
* Աստուածութիւններու եւ աղանդներու,
* Եգիպտացիներու առօրեայ կեանքին,
* Յուղարկաւորութեան ծիսակարգի,
* Աքիլլէ Վոլյանոյի կատարած պեղումներու,
* Մոմիաներու, եւ յուղարկաւորութեան դիմակներու:

Մոմիաներու եւ յուղարկաւորութեան դիմակները բաժնին մէջ կը գտնուի յունա-հռոմէական ժամանակաշրջանին Թեպէէն պեղուած մոմիաներ եւ հին եգիպտական յուղարկաւորութեան ծիսակարգի բաժինին մէջ կան պապիրուսներ Հին եգիպտական Մեռեալներու գիրքէն:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:1901 - Milano - Museo egizio - Libro dei morti (età tolemaica) - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Feb-2008.jpg|Թանգարանին մէջ պահպանուած հատուածներ «Հին եգիպտական Մեռեալներու գիրքէն»
Պատկեր:Castello museo egizio milano.jpg|Մումիա
Պատկեր:2017 - Milano - Museo egizio - Stele funeraria (sec VII-IV a.C.) - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Feb-2008.jpg|Յուղարկաւորութեան սիւն (Ք.Ա. 7-9 դարեր)
Պատկեր:1815 - Milano - Museo egizio - Mummia di epoca grecoromana, daTebe - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Feb-2008.jpg|Յունա-հռոմէական ժամանակաշրջանի մոմիա, Թեպէ
Պատկեր:Museo egisio milano 01.jpg|Ամենեմհետ Գ.(Ք.Ա. 1842-1794)
Պատկեր:Mummia di Ibis - epoca gerco romana - provenienza sconosciuta - Museo Egizio di Milano.JPG|Մումիա


## Գրականութիւն
*

## Ծանօթագրութիւններ
Եդուարդ Գօլանճեան

**Եդուարդ Գօլանճեան** (), պոլսահայ բանաստեղծ,  Շրջանաւարտ Սկիւտարի Պէրպէրեան գօլէճէն: Իր պատանեկութեան տարիքէն գնահատուած են իր գրական եւ բանաստեղծական բնածին հակումները Ռէթէոս Պէրպէրեանէն, Եղիա Տէմիրճիպաշեանէն, Յ. Մրմրեանէն, Տիգրան Եէլքէնճեանէն, Տիրան Չրաքեանէն, եւայլն:

Աշխատակցած է Պոլսոյ գրեթէ բոլոր օրաթերթերուն եւ պարբերական հանդէսներուն («Սուրհանդակ», «Արեւելք», «Բիւզանդիոն», «Մանզումէի Էֆքեար», «Մասիս», «Ծաղիկ», «Հանրազիտակ» եւայլն), Իզմիրի «Հայ գրականութիւն», Ամերիկայի «Արագած» եւայլն:

1900-ին Պոլիս հրատարակուած է իր առաջին բանաստեղծութեանց հատորը, «Արեւելքի Բոցեր»։ Աշխատակցած է նոյնպէս Պոլսոյ ֆրանսերէն «Սթամպուլ» եւ «Լէվանթ Հէրալտ» օրաթերթերուն՝ ֆրանսերէն բանաստեղծութիւններով։ Աշխատակցած է նոյնպէս հնչակեան զանազան տարեգրքերու եւ Թէոդիկի «Ամէնուն Տարեցոյց»ին, ինչպէս նաեւ Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի «Տաթեւ» տարեցոյցին: «Արեւելք», «Մասիս» եւ «Հայ գրականութիւն» թերթերուն մէջ, ինչպէս նաեւ «Լոյս» շաբաթաթերթին եւ «Ոստան» պարբերաթերթին մէջ երկար ուսումնասիրութիւններ եւ թարգմանութիւններ ունի Մաքս Նորտաուի, Ֆրիտրիխ Նիցչէի, Սփէնսըրի, Ժէռար տը Նէրվալի, Վերհառնի, Թոլսթոյի, Թուրկէնիեւի, Ֆէլիքս լը Տանթէքի, Մէչնիքովի, Պետրոս Դուրեանի եւ այլոց մասին: Ունի շատ մը անտիպ բանաստեղծութիւններ հայերէն եւ ֆրանսերէն, ինչպէս եւ թատերախաղեր:

Եգ. Գոլանճեան ֆրանսերէնի թարգմանած է Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյս» հատորը:

1922 Սեպտեմբերին անցած է Պուքրէշ։ 1923-1924-ին աշխատակցած է կանոնաւորաբար Յ. Ճ. Սիրունիի «Նաւասարդ» գրական հանդէսին, Հ. Մկրտչի Պօտուրեանի «Դիցաւան»ին: Իր գրչանունները եղած են Վ. Մելքոնեան, Աոկլէպիոս, Ոլէանտր, եւայլն։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 568:
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Եզնիկ Եպս. Գալբաքճեան

**Եզնիկ Եպս. Գալբաքճեան** (1860, Պոլիս - 1915)

Ուսանող Կալադա Սէրայի Լիսէին, բժիշկը «Միլքիէ» վարժարանի։ Արմաշական վարդապետ ձեռնադրուած է 1886-ին եւ եպիսկոպոս 1912-ին։ Անդուլ պաշտօնավարած է ներքին գաւառները.- առաջնորդ Բալուի մինչեւ 1915։

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան 1919, էջ 82։
Եզնիկ Քաջունի

**Եզնիկ Քաջունի**, ծնած է 1897-ին Արաբկիր։ Մաս կը կազմէր «Տորք»ի շարքերուն։ «Մարմնամարզ»ի հրատարակութիւնը երբ կը սկսի, Եզնիկ կը դառնայ Շաւարշ Քրիսեանի գործակիցներէն։ Իր կարգին, ան դասախօսութիւններ կը ներկայացնէ առողջապահական նիւթերու շուրջ։

Ա. Աշխարհամարտէն վերջ կ՛անցնի Երեւան, հոն կը մնայ՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ ամերիկեան որբանոցներու, եւ կը նուիրուի երկրի մարզական-սկաուտական շարժումին։ Իրեն յանձնուած էին Աղեքսանդրեան եւ Գալֆայեան գիմնազիոններու մարզանքի դասերը։

## Աղբիւրներ

*Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Սկաուտական Ամսաթերթիկ էջ 9։
*Մարզիկ Ամսաթերթ 2001։

## Ծանօթագրութիւն
Եէնիճէ

**Եէնիճէ**, զուտ հայաբնակ գիւղաքաղաք (Նահիյէ), կը գտնուէր Թուրքիոյ կուսակալանիստ քաղաք՝ Պրուսայէն դէպի հարաւ հինգ ժամ հեռաւորութեան վրայ. Ողիմպոս լեռան արեւելակողմեան ստորոտը եւ ենթակայ Իյնէկէօլ գաւառակին:

Եէնիճէն կը բաղկանար 1550 հայ Լուսաւորչական եւ 40 հայ Բողոքական տուներէ, ընդամէնը 10.050 բնակչութեամբ: Ունէր Ս. Յակոբ անունով քարուկիր եկեղեցի մը, մեծցուած եւ վերանորոգուած 1807 թուին: Քահանայից թիւը կ’ըլլար 4-6: Հայ բողոքականները ունէին ժողովարան մը, որուն  վարի յարկը վարժարան էր: Հին Յայսմաւուրքի մը լուսանցքին վրայ արձանագրուածէն հասկցուած էր, որ Եէնիճէի հայութիւնը Կարնոյ կողմերէն գաղթած էր հոս, 1460-ական թուականներուն, ըլլալով նաեւ ամբողջութեամբ հայախօս՝ նկատուած էր որ լեզուի տեսակէտով աւելի մօտ էր Կարնոյ, քան՝ ուրիշ վայրերու հայ բարբառին:

Եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ կը բարձրանար ընդարձակ եւ երկյարկանի վարժարանը, որ կառուցուած ըլլալով Պրուսայի Տ. Բարթողիմէոս Զամչեանի առաջնորդութեան օրով, 1881-ին կը յորջորջուէր անոր անուամբ՝ «Բարթուղիմեան վարժարան», շրջափակէն դուրս կար նաեւ մանկապարտէզի շէնքը, շինուած՝ 1895-ին: Երկսեռ աշակերտութեան ընդհանուր թիւը կը հասնէր (1915-ին) 750. Իսկ ուսուցչաց թիւը 8-ի: Եկեղեցապատկան կալուածներու շարքին աչքառու էր ազգային բաղնիքը, կառուցուած «արգեամք ժողովրդեան»: 

Եէնիճէի հայութիւնը հողատէր եւ կալուածատէր էր, կը զբաղէր երկրագործութեամբ եւ մեծ չափով շերամաբուծութեամբ: 

Եէնիճէն մեր օրերուն տուած է երկու աչքառու եկեղեցականներ՝ Արտաւազդ Ծ. վրդ. Գալէնտէրեան եւ Ստեփան վրդ. Գալփագեան: Ասոնցմէ զատ Տոք. Ռուբէն Օհանեան, Լուտեր Պայտարեան եւ այլք:

Եէնիճէի մէջ մետաքսի գործարանի առաջին հիմնարկուն եղած է Գառնիկ Պէնտէլեան,40 ճախարակներով (մանճըլըգ)  1889-ին. ատկէ մինչեւ 1900 թուականը՝ 40-80 ճախարակնոց խոշոր գործարաններ կանգնած են Ասատուր Սէթտէրեան, Յակոբ Օհանեան, որուն մէկ փեսան Արսէն Թօփճեան՝ այժմ գործարանատէր է Խասքօվոյի մէջ (Պուլկարիա), մհտ. Պետրոս Պուրնազեան եւ մհտ. Գէորգ Թէրզեան:

Եէնիճէի ամբողջ հայութիւնը, բացի 40 տուն բողոքականներէն՝ 6 Օգոստոս 1915-ին տարագրուած է եւ զինադադարէն վերադարձող վերապրողներու թիւն է ընդամէնը 1250 անձ, որոնց կէսը ներկայիս (1938) Պուլկարիա, իսկ մնացեալ կէսը ապաստանած են Յունաստան եւ Ֆրանսա:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր  Դ., էջ 660:
Ելակ

մինի|աջից|275px|Ելակին հասուննալը
**Ելակ** (լատիներէն՝ Fragaria×ananassa Անուան հայերէն ծագումը տես), մորի անանասի, վարդազգիներու ընտանիքի բազմամեայ խոտաբոյսերու կամ թուփերու ցեղ։ Բարձրութիւնը՝ 30-35 սմ։ Տերեւները եռաբլթակ են, խոշոր, բաց կանաչ, կնճռոտ։ Ծաղիկները սպիտակ են։ Պտուղը քաղցր, անանասի համով եւ իւրայատուկ բուրմունքով, բաց վարդագոյնէն մինչեւ մուգ վարդագոյն հիւթալի հատապտուղ է։ Սերմերը մանր են, դեղին՝ դասաւորուած պտուղի երեսին։ Հարուստ է կենսանիւթերով, թթուներով, շաքարներով եւ  այլն։ Կ'օգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած։ Կը մշակուի Հայաստանի գրեթէ բոլոր մարզերուն մէջ։
## Պատմութիւն
Ելակը անտիք Հռովմի գրականութեան մէջ յիշատակուած է անոր բժշկական օգտագործման հետ կապուած: Ֆրանսացիներն իրենց պարտէզներուն մէջ աճեցնելու համար ելակը անտառէն առած են 14րդ դարէն սկսեալ: Ֆրանսայի Շարլ V արքան ունեցած է ելակի 1200 թուփ իր թագաւորական այգիին մէջ։ 15րդ դարուն արեւմտաեւրոպացի վանականները կ'օգտագործէին վայրի ելակը իրենց ձեռագիրներու պատկերազարդումներուն մէջ։ 
16րդ դարուն ելակի մշակումը կը դառնայ սովորական: Մարդիկ սկսան օգտագործիլ անոր ենթադրեալ բուժական յատկութիւնները, իսկ բուսաբանները տարբեր տեսակներուն համար ստեղծեցին անուններ: Անգլիոյ թագաւոր Հենրի VIII-ի արքունիքի համար  Թոմաս Ուոլսին ստեղծեց սերուցքի եւ ելակի միատեղումը: 1578-ին ելակի աճեցման եւ հաւաքման ուսումնական ձեռնարկ գրուած է: 16րդ դարու վերջը կան յիշատակումներ եւրոպական երեք տեսակներու՝  *F. vesca*, *F. moschata* եւ *F. viridis*. Մշակովի ելակը կը բերուէր անտառէն եւ այնուհետեւ կ'աճեցուէր անսեռ եղանակով, հատելով պեխիկները:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր