Արտասահմանեան արուեստի թանգարան (Ռիկա)

**Արտասահմանեան արուեստի թանգարան** (լատիշ․՝ Ārzemju mākslas muzejs), Լաթվիոյ ամենախոշոր արուեստի թանգարաններէն մէկը, կը համարուի Ռիկայի գլխաւոր տեսարժան վայրերէն մէկը: Թանգարանին կը պատկանի արեւմտաեւրոպական, մերձաւորարեւելեան եգիպտական արուեստներու ամենամեծ հաւաքածոն Լաթվիոյ մէջ, սկսած Ք.ա 5000 թուականէն ընդգրկելով համաշխարհային արուեստը՝ ներառեալ ժամանակակից արուեստը: Բացուած օրէն՝ 1920-էն մինչեւ 2010-ը, թանգարանը կը գտնուէր Ռիկայի ամրոցի հարաւային թեւին մէջ։ 2012-ին թանգարանը կրկին բացուեցաւ Ռիկայի սակարանի նախկին շէնքին մէջ:

## Թանգարանային հաւաքածոյի պատմութիւն
Թանգարանի հաւաքածոյի հիմքը դարձաւ Ռիկացի բժիշկ, ճՆիկոլաուս ֆոն Հիմզելի (1729-1764) հաւաքածոն: Ռիկա քաղաքը 1866-ին ձեռք բերաւ երկար տարիներ Ռիկայի մէջ ապրող, բայց Իտալիա մեկնիլ ցանկացող, իտալացի առեւտրական Տոմենիքօ տէ Ռոպիանի (1793-1889) կերպարուեստի հաւաքածոն: Այդ հաւաքածոյին մէջ ներառուած էին հոլանտացի, գերմանացի, ֆրանսացի նկարիչներու բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ: Այս երկու հաւաքածոները միաւորուեցան եւ Ռիկա քաղաքը որոշեց հիմնել արուեստի թանգարան: Տեղի բացակայութեան պատճառով նոր կազմաւորուած քաղաքային արուեստի պատկերասրահը 1879-էն մինչեւ 1905 տեղակայուեցաւ քաղաքապետ Լիուտվիկ Քերքովիուսի (1831-1904) տան մէջ։ Այդ ժամանակահատուածին հաւաքածոն արագ աճեցաւ բազմաթիւ նուիրատուութիւններու շնորհիւ: Հաւաքորդ եւ արուեստի հովանաւոր Ռէյնհոլտ Շիլլինկը (1819-1888) թանգարանին յանձնեց 30 կտաււ, քաղաքապետ Լիուտվիկ Քերքովիուսը՝ 26 կտաւ, եւ այլն: Գեղարուեստական առումով ամենամեծն ու կարեւորը Ֆրիտրիք Վիլհելմ Պրետերլոյի (1779-1862) նուիրատուութիւնն էր, որ թանգարանին յանձնեց 201 նկար, ինչպէս՝ հին հոլանտացի վարպետներու շուրջ 70 աշխատանք:

1905-ին քաղաքը կրցաւ բանալ իր սեփական թանգարանը՝ շուրջ 500 նկարներու հաւաքածոյով, ինչպէս նաեւ փոքրիկ քանդակներու հաւաքածոյով: Հաւաքածոն կը շարունակէր աճիլ եւ 1930-ին այն համալրուեցաւ գեղարուեստական առումով կարեւոր 19-րդ դարու պելճիքացի նկարիչներու աշխատանքներու հաւաքածոյով: 1945-էն ետք հաւաքածոն բաժանուեցաւ Լաթվիայի գեղարուեստի ազգային թանգարանի եւ Արեւմտաեւրոպական արուեստի թանգարանի միջեւ։ Սկսած 1952-էն Հին Արեւելքի եւ Հեռաւոր Արեւելքի բաժինները զգալիօրէն աճեցան: 1965-ին թանգարանը ստացաւ ներկայի անուանումը` **Արտասահմանեան արուեստի թանգարան**:

Ներկայիս թանգարանի հաւաքածոյին մէջ հաշուառուած է շուրջ 1000 կտաւ:

## Հաւաքածոյ

### Կտաւներ

* Լուի-Լէոբոլտ Պուալի, «Ֆրեդերիկ Վիլհելմ Պրետերլոյի դիմանկարը», կտաւ/ իւղաներկ
* Անտօ Քարդէ, *Idole (Révélation)*, կտաւ/ իւղաներկ, տեմպերայ, գուաշ, 1932.
* Անթօնիս վան Տէյք, «Ուիլեամ Բ.-ի դիմանկարը», կտաւ/ իւղաներկ, 1632.
* Մելքիոր տէ Քոնտէքուդէր, «Աքլորակռիւ», կտաւ/ իւղաներկ, 17-րդ դար
* Յակոբ վան Լոո, «Գիտնականի դիմանկար», կտաւ/ իւղաներկ, 1647
* Քլոտ Մոնէ, «Ձմեռնային լանդշաֆտ» (*Sandviken*), կտաւ/ իւղաներկ, 1895
* Նիկոլօ Ռենիէրի , «Երաժիշտներու հասարակութիւն», կտաւ/ իւղաներկ, 17-րդ դար
* Հիւպէր Ռոպէր, «Օքթավիանոս Օգօստոսի տաճարը Նիմի մէջ», կտաւ/ իւղաներկ, 1783
* Դանիէլ Զեկէրս եւ Լուքաս վան Ուտէն, «Լանդշաֆտային ծաղկաշղթայ», փայտ / իւղաներկ, 17-րդ դար
* Պարդոլոմէուս Սբրանկէր, «Ադամն ու Եւան», կտաւ/ տեմպերայ, 1593-1595.
* Անյայտ նկարիչ (Մայնի Ֆրանքֆուրդի դպրոցէն), «Ռեմոնդանդ մեխակներով մարդը», փայտ/ իւղաներկ, տեմպերայ, 16-րդ դարու սկիզբ

### Քանդակներ

* Luigi Bienaimé, «Bacchante*, մարմար, 1847.*
* Անթոնիօ Քանովա, «Հեպէ աստուածուհիի կիսանդրին», մարմար, 1819
* Ժան-Պադիսդ Քարպօ, «Պախանտէի կիսանդրին», պրոնզ, 19-րդ դար
* Ներքին Հռենոսի դպրոց, «Սուրբ Քադրին», տախտակ, 15-րդ դար
* Ֆրանսուա Փոմփոն, «Արջ», փայլող խեցեգործութիւն
* Օգիուսդ Ռոտէն, «Համբոյրը», պրոնզ, 1886
* Փիեդրօ Թեներանի, «Հոգեբանութիւն», մարմար, 19-րդ դարու կէսեր
* Վիքթոր Դիլկներ, «Հանս Մաքարդի կիսանդրին», պրոնզ, 19-րդ դարու վերջ

### Հաստատում

* Տիմիդրի Կուստով, *Gondola*, 2012

### Objets d'Art

* Արիդա արուեստանոց, *Plate*, ճենապակի, արծնապակի եւ խճաքար, 18-րդ դար
* Գուանչժոիի, *Puzzle Ball with Sticks*, փղոսկր, 20-րդ դար
* Ֆապերժէ, *Bird Carafe*, բիւրեղ եւ արծաթ, 19-րդ դար
* Մեյսենի ճենապակիի արուեստանոց, Ձնագունդերով զարդարուած վազ, ճենապակի, մօտ. 1740
* Էրնսդ Աւկուստ Լիւտերէն (Մէյսէն), *Epergne*, ճենապակի, ջնարակուած կտաւ, 1886
* Սեւրի ճենապակիի արուեստանոց, *The Reaper*, bisque porcelain, 1757-1766
* Վետկվուտ արուեստանոց, *Vase with Relief Decoration*, կաւ, 19-րդ դար
* Հնդկաստան, «Փիղ», փորագրուած փղոսկր, 19-րդ դար
* Ինտոնեսիա, Վայանկի ստուերային թատրոն, փայտ, բատիկ, բամբակ, կաշի, 21-րդ դար

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Portrait de Friedrich Wilhelm Brederlo.jpg|«Ֆրետերիք Վիլհելմ Պրետերլոյի դիմանկարը»
Պատկեր:Guillaume2.jpg|«Ուիլիամ Բ.-ի դիմանկարը»
Պատկեր:La bacchante aux roses de Carpeaux.jpg|«Պախանդէի կիսանդրին»
Պատկեր:Le baiser d'Auguste Rodin.jpg|«Համբոյրը»
Պատկեր:Birzas Merkurijs.jpg|«Մերքուրի» (նախքան վերականգնելը)
Պատկեր:Buste Makart.jpg|«Հանս Մաքարդի կիսանդրին»


## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* The Latvian Museum of Foreign Art, Riga : Western European art / text and selection by Ivars Runkovskis; translated from the Russian by Vladimir Visey; photographs by Vladimir Dorokhov Leningrad : Aurora Art Publishers, 182p 1986 ASIN B0012TCHWM

## Արտաքին յղումներ
*Museum of Foreign Art