open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռուսիոյ դրօշ

մինի|աջից|Ռուսաստանի դրօշը
**[[Ռուսաստան]]ի դրօշը** սպիտակ, կապոյտ, եւ կարմիր գոյներով (վերէն վար), հաւասարաչափ հորիզոնական շերտեր ունեցող ուղղանկիւն պաստառ է՝ լայնքին եւ երկայնքին 2։3 յարաբերակցութեամբ։

## Դրօշին  գոյները
right|thumb|200px|Ռուսաստանի դրօշին համամասնութիւնը
Ռուսաստանի Դաշնութեան պետական դրօշին մասին Դաշնային սահմանադրական օրէնքը գոյներու երանգներ չի սահմաներ։

Համաձայն *ԳՕՍՏ Ռ 51130-98*-ի՝ դրօշին իւրաքանչիւր շերտին գոյնը պէտք է համապատասխանէ Հագուստի մշակոյթին, նորաձեւութեան, թեթեւ արդիւնաբերութեան տեսականիի զարգացման համամիութենական կեդրոնի Աթլասի (հաւաքածոյի) կամ Pantone գունային տեսակի Աթլասի (հաւաքածոյի) գոյներուն: Շարք մը պետական մարմիններ Ռուսաստանի պետական դրօշ պատուիրելու ատեն կը նշեն Pantone-ի հետեւեալ գոյները՝ սպիտակ (առանց նրբերանգներու գոյն), կապոյտ (pantone 286С) (solid coated), կարմիր (pantone 485С) (solid coated):

Ռուսաստանի Դաշնութեան պետական դրօշի գոյներու չափանիշները, որոնք կը ղրկուին փոխադրամիջոցներու միջոցով պետական գրանցման տարբերանշաններու վրայ, կը հաստատուին ըստ էտալոնի (ԳՕՍՏ Ռ 50577-93-ի յաւելուած Գ)։

## Ծանօթագրութիւններ
Ռուսէ

**Ռուսէ** (), քաղաք Պուլկարիոյ հիւսիս-արեւելեան մասը, Տանուպ գետի աջ ափը, ռումնական Ճուրճու քաղաքի մօտ։ Հեռաւորութիւնը Պուլկարիոյ մայրաքաղաք Սոֆիայէն կը կազմէ 300 քիլոմեթր իսկ Սեւ Ծովի պուլկարական ափէն՝ 200 քմ։

Ռուսէն Պուլկարիոյ կարեւորագոյն գետային նաւահանգիստն է, ուր կը սպասարկէ երկրի միջազգային առեւտուրի կարեւորը մասը։ Մեծութեամբ երկրի 5-րդ քաղաքն է։ Բնակչութիւնը՝ ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ռուսթավելիի Պողոտայ

**Ռուսթաւելիի Պողոտայ** (վրաց.՝ რუსთაველის გამზირი), Թիբիլիսիի կեդրոնական փողոցը։ Կոչուած է ի պատիւ միջնադարեան վրացի գրող Շոթա Ռուսթաւելիի: Պողոտան, որ ընդհանուր երկարութիւնը կը կազմէ շուրջ 1,5 քմ, կ'երակրի Ազատութեան հրապարակէն մինչեւ Ռուսթաւելիի հրապարակ։

Մինչեւ 1918 թուական կոչուած է *Գոլովինի պողոտայ*՝ ի պատիւ Ռուս զօրավար Եւկենի Կոլովինի:

Ռուսթաւելիի պողոտային մէջ տեղակայուած են կառավարական, հասարակական, մշակութային ու առեւտրական բազմաթիւ կառոյցներ, որոնցմէ մէկն է Վրաստանի խորհրդարանը, Քաշուեթի եկեղեցի, Վրաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիան, Վրաստանի ազգային թանգարանը, Թբիլիսիի օփերայի եւ պալեթի թատրոն, Շոթա Ռուսթաւելիի անուան պետական ակադեմիական թատրոնը, Թիբիլիսիի Ա. Կրիպոյետովի անուան ռուսական դրամատիկական թատրոնը եւ այլն։ Պողոտայի երկու կողմերը տնկուած են սօսիներ:

Ռոսթաւելիի պողոտային մէջ տեղի ունեցած են 1989 թուականի Թիբիլիսեան դէպքերը, 1991 թուականի Դեկտեմբերի ու 1992 թուականի Յունուարի արիւնալի իրադարձութիւնները, ինչպէս նաեւ հակակառավարական ցոյցեր 2007 եւ 2011 թուականներուն։

## Արտաքին յղումներ

* Вокруг Света — Под Святой горой 

Ստորոգութիւն:Թբիլիսիի փողոցներ
Ռուսթաւի

**Ռուսթավի**, () քաղաք է Վրաստանի հիւսիսային մասին մէջ, Կուռ գետի ափերին, 25 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ Թբիլիսիէն։ Բնակչութիւնը՝ ։

Հայկական աղբիւրներնուն մէջ քաղաքը երբեմն կը կոչուէր *Ոտան քաղաք*։

## Պատմութիւն
Ըստ առասպելի, հին Ռուսթավի քաղաքը հիմնադրած է վրացիների նախահայր Քարթլոսի այրին եւ սկիզբէն Բոստան Քալաքի անունը ստացած է։ Քաղաքի հիմնադրման իրական թուականը անյայտ է, սակայն արդէն մ.թ. IV-V դարերուն այստեղ կար բերդ, տաճար եւ ոռոգիչ ջրանցքներ։ Քաղաքը ապրած է իր ծաղկման շրջանը Թամար թագուհիի օրով։ Մօտաւորապէս 1236 թուականին քաղաքը ամբողջութեամբ աւերած են մոնղոլները։

Նոր քաղաքը հիմնադրուած է 1948 թուականին հին Ռուսթավիի սկզբնական վայրի մօտ, քանի որ կառուցուած էր խոշոր մետաղագործական գործարան։

## Բնակչութիւն

Ըստ 1989 թուականի Համախորհուրդային մարդահամարի տուեալներուն Ռուսթավի քաղաքին մէջ կը բնակէին 158,661 մարդ։ Ըստ 2002 թուականի մարդահամարին քաղաքը կ՛ապրէր միայն 11,6384 մարդ։

## Քոյր քաղաքներ
*  Գանձակ (Ատրպէյճան)
*  Սումգայիթ (Ատրպէյճան)
*  Լոձ (Լեհաստան)
*  Չերկասի (Ուքրանիա)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Նահապետ Ռուսինեան

**Նահապետ Ռուսինեան** (1819, Էֆքէրէ գաւառ (Կեսարիա) - 1876, Կ. Պոլիս), հայ գրող, մանկավարժ եւ ազգային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1819 թուականին, Կեսարիոյ Էֆքերէ գաւառին մէջ։ Տասը տարեկանին կը բաժնուի գիւղէն եւ Պոլիս կ'երթայ իր հօր հետ, որ պալատական նկարիչ մըն էր։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ Սկիւտարի թաղային վարժարանին մէջ։ Հօր անակնկալ մահը պատճառ կը դառնայ, որ թարգմանի պաշտօն ստանձնէ թուրք փաշայի մը քով։

Յետագային միայն, է՜ր երբեմն ապրող ազնուական մեծատուներու՝ Յովհաննէս Սերվերեանի, Կարապետ Պալեանի եւ Գրիգոր Օտեանի նիւթական օժանդակութեամբ, կր մեկնի Փարիզ, համալսարանական ուսման եւ կը հետեւի Սորպոնի գրականութեան դասնթացքներուն։ Փարիզը իր կնիքը տուած է բժիշկ, գրագէտ եւ հանրային մարդ Ռուսինեանին, որ 1870—1848 թուականներու ֆրանսական յեղափոխութեան ընկերային թէ իմացական բոլոր անդրադարձները կ'ապրի։ 1851-ին Պոլիս կը վերադարնայ, երր պայքարը սկսած էր ժողովրդավարութեան եւ լեզուական յեղաշրջումի համար։

Պոլսոյ մէջ մասնաւոր ուսումնական յանձնաժողովի անդամ էր նաեւ ինք, 1854 թուականին։

Ֆրանսան ներկայ է Ռուսինեանի ամէնէն անմեղ գթաղանքներուն մէջ։ Ի դէպ, 1854-ի եւ 1873-ի այս «Տարեցոյց»ներուն մէջ կը գտնենք Ռուսինեանի բառակերտական շնորհին փաստը։

Ռուսինեանի բառակերտական-թարգմանական շնորհին ուրիշ մէկ վկայութիւնն են ֆրանսերէն կարգ մը բառերու հայացումները։ Երջանի՜կ օրեր, երր մարդիկ տունէ տուն ու թատրոնէ թատրոն կը վազէին, նոր բաո մը գտած կամ կարդացած ըլլալու գոհունակութեամթ։ Կը պատմուի, թէ Ռուսինեան տունէն կառք նստած ու շունչը առած է «Մասիս»ի խմրագրատունը, երբ օրին մէկը տեսած է կտրօն (coupon) բառը, բայց Ռուսինեանի անհատականութիւնը ամէնէն աւելի ի յայտ կու գայ իր ժողովականութեան մէջ։

Ռուսինեան, 1857-ի ազզային կանոնագրութեան եւ 1860-ի ազզային սահմանադրութեան մշակումին մէջ ունեցաւ գերակշիռ դեր։

## Մահ
Կը մահանայ 1876-ին, ուղեղային արիւնախռնումով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն (Բ հրատարակութիւն), Հալէպ, էջ 120-125
*«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 63-73։

Ստորոգութիւն:1819 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1876 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
ՌՊԳ-7

**ՌՊԳ-7** կամ ձեռքի հակաթանկային նռնականետ, դիւրակիր, բազմակի օգտագործման թնդանօթի դէմ ռումբ: ՌՊԳ-7 անունը ծագած է ռուսերէն՝ Ручной Противотанковый Гранатомёт (ձեռքի հակաթանկային նռնականետ) անուանումէն ետք։ Սկիզբը արտադրուածէ Խորհրդային Միութեան մէջ։ Այժմ ան արտադրուած է ռուսական Բազալտ ընկերութեան կողմէ։ Զէնքի ԳՌԱՈՒ-ի ցանկը՝ 6G3:

ՌՊԳ-7-ը իր ամրութեան, պարզութեան, աժան գինի եւ արդիւնաւետութեան շնորհիւ դարձեր է աշխարհի ամենալայն կիրառութիւն ունեցող թնդանօթի դէմ զէնքը։ Ներկայ դրութեամբ՝ շուրջ 40 երկիր, կ'օգտագործէ եւ այդ երկիրը կ'արտադրէ զէնքի շարք մը տեսակներ։ Այն ժողովրդականութիւն կը վայելէ պարտիզանական անկանոն ուժերու շրջան։ ՌՊԳ-ն վիեթնամեան պատերազմին (1960-ներուն կէսին) սկսած մինջեւ 2010-ներուն Աֆղանիստանի պատերազմին օգտագործուած է աշխարհի գրեթէ բոլոր հակամարտութիւներու ժամանակ։

## Նախկին օգտագործողներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* : Ձևափոխված RPGL-7G տարբերակը արտադրում են STC DELTA և TAM ընկերությունները։
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանօթագրուիւններ

Ստորոգութիւն:Զէնք
Ռուսթավելի Շարժանկարի Սրահ

[350px|մինի|աջից|'''[Թիֆլիս**]]
**Ռուսթավելի Շարժանկարի Սրահ''' (վրաց.՝ კინოთეატრი რუსთაველი), շարժական սրահ Թիֆլիսի մէջ։ Կը գտնուի Ռուսթավելի պողոտային մէջ՝ Վրաստանի պառլամենտի դիմաց։ Սրահը բացուած է 1939 թուականին եւ նախապէս տեղաւորուած է 1200 մարդ։ Թատրոնի շէնքի ճարտարապետն է Նիքոլայ Սերովը։ Շէնքը նախագծուած է ստալինեան ոճով, քանդակներու հեղինակներն են Վալենտին Տոպուրիձէն եւ Շոթա Միկատաձէն։

Շէնքը ունի 4 յարկ, խորանարդաձեւ է։
1999 թուականին Ռուսթավելի շարժական սրահը վերանորոգուած եւ վերաբացուած է 11 Յուլիս 1999-ին ՝ ունենալով 415 տեղ։ Այստեղ կը ցուցադրուին հիմնականին բլոկբաստերային ֆիլմեր եւ օրական ունի շուրջ 1000 այցելու։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
*
Ս. Թադէոս Առաքեալ

**Հայաստանի մէջ** Քրիստոնէութիւնը քարոզող առաջին առաքեալները եղան Ս. Թադէոս եւ Ս. Բարթողիմէոս:

## Պատմութիւն

Ս. Թադէոս Առաքեալ քրիստոսի աշակերտներէն մէկն էր։ Քրիստոնէութիւնը քարոզելու համար գնաց ասորիներու Եդեսիա քաղաքը: Ասորիներու Աբգար թագաւորը հիւանդ էր։ Ան Յիսուսին լուր ղրկած էր, որ գայ եւ զինք բժշկէ, սակայն Յիսուս զբաղած ըլլալով խոստացած էր, որ իր աշակերտներէն մէկը կ'ուղարկէ իր մօտ:

Թադէոս Առաքեալին Եդեսիա մուտքով Յիսուսի խօսքը կը կատարուէր: Թադէոս թագաւորին արքունիք մտնելով Յիսուսին կեանքը, գործերն ու պատուիրանները կը քարոզէ: Աբգար թագաւոր անոր խօսքերէն ազդուելով կը հաւատայ Յիսուսին եւ հրաշքով կը փրկուի իր հիւանդութենէն: Ս. Թադէոս քրիստոնէութիւնը քարոզեց նաեւ ժողովուրդին, որմէ ազդուելով բազմաթիւ մարդիկ եւ իշխաններ հաւատացին Յիսուսին եւ մկրտուեցան: Թադէոս Առաքեալ հաւատացեալներուն համար եկեղեցիներ կառուցեց:

Ս. Թադէոս Առաքեալ Եդեսիայէն անցաւ Հայաստան, ուր կռապաշտութիւնը համատարած էր։ Թադէոս Առաքեալ զանազան քաղաքներ շրջեցաւ եւ քրիստոնէութիւնը քարոզելով, հաւատացեալները մկրտեց Յիսուսի անունով: Թադէոս Առաքեալ համարձակութիւնը ունեցաւ արքունիք մտնելու եւ հոն քրիստոնէութիւնը քարոզելու: Այդ ժամանակ հայոց թագաւորը Սանատրուկն էր, որ քրիստոնէութիւնը հալածող նշանաւոր անձնաւորութիւն մըն էր։ Պալատի նորադարձ քրիստոնեաներուն մէջ կը գտնուէր նաեւ Սանատրուկի աղջիկը՝ Սանդուխտ կոյս:

Սանատրուկ, երբ լսեց թէ պալատականներէն շատերը քրիստոնեայ դարձած են, զայրացաւ եւ անմիջապէս սպաննել տուաւ զանոնք, իսկ Սանդուխտ կոյսը բանտարկել տուաւ:

Թադէոս Առաքեալ, որ հրաշքով ազատած էր, բանտ գնաց եւ գաջալերեց Սանդուխտը իր հաւատքին մէջ անդրդրուելի մնալուն համար: Թագաւորը ի զուր փորձեց համոզել Սանդուխտը, որ հրաժարի իր նոր հաւատքէն եւ վերադառնայ կռապաշտութեան: Սանդուխտ հաստատ մնաց իր հաւատքին մէջ։ Այն ատեն Սանատրուկ սպաննել տուաւ թէ՛ Սանդուխտ կոյսը եւ թէ՛ Թադէոս Առաքեալը, 66 թուին:

Թադէոս Առաքեալի գերեզմանը կը գտնուի Արտազ գաւառին մէջ, ուր կառուցուած է Թադէոս վանքը:

## Աղբիւրներ
*Հայ Աշակերտին Դասացուցակը, 1700 Ամեակ, Տպագրութիւն՝ Համազգայինի Վահէ Սէթեան Տպարան:
Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցի (Հալէպ)

**Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցի**ն ԺԴ. դարէն սկսեալ Բերիոյ Թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցին է: ԱՆ պատմութեան մէջ առաջին անգամ յիշուած է 1476-ին: Անցեալին եղած է նաեւ կաթողիկոսանիստ եկեղեցի, ուր կատարուած են եպիսկոպոսական ու կաթողիկոսական ձեռնադրութիւններ եւ սրբալոյս միւռոնի օրհնութիւններ՝ 1849-ին Սիսի Միքայէլ Բ. Աջապահեան եւ 1923-ին՝ Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսներու կողմէ:
250px|մինի|աջից|Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցի

Եկեղեցւոյ շրջափակէն ներս Կաթողիկոսներ, Առաջնորդներ եւ ականաւոր եկեղեցականներ թաղուած են, ինչպէս՝ Ազարիա Ջուղայեցի (1601), Պետրոս Կարկառեցի (1608), Մկրտիչ Քէֆսիզեան (1894), Բաբգէն Ա. Աթոռակից Վեհափառ Հայրապետներ (վերջնոյն աճիւնները 1966-ին փոխադրուած են Անթիլիասի Զարեհեան Դամբարանը):

Աւանդութեան մը համաձայն, Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցւոյ եւ նախկին Ս. Աստուածածին (ներկայիս «Զարեհեան» գանձատուն) Եկեղեցւոյ վայրը փոքր մատուռով քրիստոնէական գերեզմանատուն եղած է:

1499-1500 թուականներուն, հալէպահայ գաղութի երեւելիներէն «Ըռայիս Պարոն Եսայի»ի բարերարութեամբ, եկեղեցին ընդարձակուած է: 1616-ին հալէպահայ իշխան Պետիկ Չէլէպիի նուիրատուութեամբ եւ եղբօր՝ Խոճա Սանոս Չէլէպիի վերակացութեամբ, կառուցուած է ընդարձակ եկեղեցի մը՝ երեք խորաններով, որոնք վերաշինուած են Ի. դարու երկրորդ կիսուն:

Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցւոյ շրջափակէն ներս, նախքան Սուրիոյ պատերազմը (2012թ.), կը գործէին նախկին Առաջնորդարանը, Հայոց Եկեղեցւոյ Կիրակնօրեայ Դպրոցներու Կեդրոն բաժինը, Համազգայինի Ն. Աղբալեան մասնաճիւղը, Ա. Ահարոնեան հանդիսասրահը, Ազգ. Հայկազեան Վարժարանը եւ Կեդրոնական գրադարանը:

28 Ապրիլ 2015-ին ռմբակոծուած է Սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ տարածքը, ծանրօրէն վնասուած է եկեղեցւոյ շրջափակի առաջնային մուտքի բաժինը :

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեան, «Պատմութիւն Հալէպի Հայոց (1355-1908)», Փարիզ, 1950:
* ՂՕՂԱՆՋ ՅԱՐՈՒԹԵԱՆ
* Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը Հալէպ Ժամանեց (լուսանկարներ)
* ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԸ ՀԱԼԷՊ ԺԱՄԱՆԵՑ 
* ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԸ ՍՐԲՈՑ ՔԱՌԱՍՆԻՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳԵԱԼ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՎԵՐՕԾՈՒՄԸ ԿԱՏԱՐԵՑ 
* ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԸ Կ՛ԸՆԴՈՒՆԻ ՀԱԼԷՊԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՒԱԳԱՆԻՆ ԵՒ ԿՐՕՆԱՊԵՏՆԵՐԸ Ս. ՔԱՌԱՍՆԻՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑԻԷՆ ՆԵՐՍ 
* ՆՍՕՏՏ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻՆ ՀԱՆԴԻՍԱՊԵՏՈՒԹԵԱՄԲ ԱՆԴՐԱՆԻԿ ՊԱՏԱՐԱԳ՝ Ս. ՔԱՌԱՍՆԻՑ ՄԱՆԿԱՆՑ ՍՐԲԱԳՈՐԾՈՒԱԾ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԷՋ 

Ստորոգութիւն:Հալէպ
Սաապ JAS 39 Կրիփէն

աջից|260px
աջից|260px
**Saab JAS 39 Gripen**՝ շուէտական չորրորդ սերունդի կործանիչ, որ մշակած է Saab Ավիոնիքս ընկերութիւնը:
## Անունը
JAS-ը կը վերծանուի որպէս՝ **J**akt **A**ttack **S**paning՝ կործանիչ, գրոհային, խուզարկու:
## Պատմութիւն
Բազմանպատակային Gripen կործանիչը 1980-ականներու կէսերուն ստեղծուեր է իր երկրի պաշտպանութեան համար: Ֆինանսաւորումն սկսած է 1980 թուականին, 1982-ին Շուէտի կառավարութիւնը որոշում մը ընդունած է JAS-39 անունով կործանիչի ստեղծման ծրագիր ծաւալելու: 1985 թուականին շարժիչի փորձարկումներն սկսած են, 26 Ապրիլ 1987-ին կատարուեցաւ առաջին փորձնական կործանիչի դուրսբերումը եւ 1988 թուականի Դեկտեմբեր 9-ին Կրիփէնն առաջին անգամ ելաւ օդ:

Ստեղծման ծրագրի բոլոր աշխատանքները 1996 թուականի վերջին աւարտուած են, այդ ատենը փործարկումներուն մէջ ներգրաւուած վեց նաւերը 1800-էն աւելի թռիչք կատարած են, 2300 ժամ օդին մէջ գտնուելով:
## Շահագործողներ
1997 թուականէն Շուէտի օդոյժերու սպառազինութեան մէջ է: 2011-ի դրութեամբ Հունկարիոյ, Չեխիոյ, ՀԱՀ-ի եւ Թայլանտի օդոյժերը կը շահագործեն: Նաեւ մեկ երկտեղանի JAS 39D կ'օգտագործէ անգլիական Empire Test Pilots’ School (ETPS) օդագնացութեան դպրոցը՝ իր փորձարկող օդաչուներու կատարելագործման համար:
31 Հոկտեմբեր 2018-ին Շուէտ առաջարկած է Հայաստանին մատակարարել JAS-39 Gripen կործանիչներ

2016-ի դրութեամբ շահագործման մէջ է 158 մեքենա
 Թայլանտի թագաւորական օդոյժը ունի ութ JAS 39C եւ չորս JAS 39D 2016-ի դրութեամբ: 
 Պրազիլի օդոյժը 36 Կրիփէն պատուիրած է
 Հարաւային Ափրիկէի օդոյժը 26 օդանաւ Առաջին առաքումը կատարուեցաւ 30 Ապրիլին 2008-ի:
 Հունկարիոյ օդոյժը կը շահագործէ 14 Կրիփէն
 Շուէտի օդոյժը կը շահագործէ 74 C եւ 24 D եւ պատուիրած է 60 E: Անիկա սկզբնապէս 204 օդանաւ պատուիրած է, որոնցմէ 28-ը վարձակալած են Չեխիան եւ Հունկարիան:
 Չեխիոյ օդոյժը ունի վարձած 14 Կրիփէն 
 Օդաչուներու Փորձարկման Թագաւորական Դպրոցը Մարզումներու համար կ'օգտագործէ Կրիփէններ:
## Պատահարներ
1989 թուականին փորձարկումին ատենը օդանաւը կատարեցաւ անյաջող վայրէջք:
## Բնութագրական Տուեալներ

JAS 39C-ի եւ JAS 39D-ի համար
* Անձնակազմ 1 (2) մարդ
* Երկարութիւն՝ 14.1 (14,8) մ
* Թեւերու բացուածք՝ 8.4 մ
* Բարձրութիւն՝ 4.5 մ
* Թեւի մակերես՝ 30 մ²
* Դատարկի զանգուած՝ 6800 (7100) քկ
* Մեկնարկի նորմալ զանգուածը՝ 8500 քկ
* Մեկնարկի առաւելագոյն զանգուած՝ 14 000 քկ
* Օգտակար բեռնուածքի զանգուած՝ 5300 քկ
* Տարողութիւններու վառելիքի զանգուած՝ 2000 քկ
* Շարժիչ՝ Վոլվոյ Աէրոյ RM12
** Ֆորսաժային քարշ՝ 1×8160 քիլոկրամ-ոյժ

### Թռիչքի բնութագրեր
* Մեծ բարձրութեան առաւելագոյն արագութիւն՝ ~ 2200 քմ/ժ (Մախի թիւը՝ M=2,0)
* Մարտական շառաւիղ՝ 800 քմ
* Գործնական առաստաղ՝ 15 240 մ
* Բարձրացման արագութիւն՝ 255 մ/եկվ
* Թեւին վրայ ճնշումը՝ 283 քկ/մ²

### Զինում
* Թնդանոթային 1 × 27-մմ Mauser BK27 (մարտական պահուստը՝ 120 արկ)
* Հրթիռներ
** օդ-օդ՝
*** 6 × Rb.74 (AIM-9) կամ Rb 98 (IRIS-T)
*** 4 × Rb.99 (AIM-120) կամ MICA
*** 4 × Rb.71 (Skyflash) կամ Meteor
** օդ-ցամաք
*** 4 × Rb.75
*** 2 × KEPD-350
*** 2 × Rbs.15F (նաւակործան հրթիռ)
* Ռումբեր՝
*** 4 × GBU-12 Paveway II
*** 2 × Bombkapsel 90 (քասեթային)
*** 8 × Mark 82
## Ծանoթագրութիւններ
Արմենակ Սագըզեան

**Արմենակ Սագըզեան**, (), Հայ արուեստագէտ։

## Կենսագրութիւն
Արմենակ ծնած է 1872 թուականին Կոստանդնուպոլիսի մէջ, պոլսահայ մտաւորական՝ Յովհաննէս Սարգըզի ընտանիքին մէջ։ Ան ուսանած է Փարիզի մէջ, ուր սորված է իրաւաբանութիւն:

Կոստանդնուպոլիսին մէջ ստանձնած է պետական պաշտօններ եւ արժանացած է բազմաթիւ շքանշաններու։ Արմենակ եղած է Կոստանդնուպոլիսի Հայ գեղարուեստական միութեան հիմնադիրը (1919 թուական) եւ անոր նախագահը։

Սագըզեանի ջանքերով Փոքր Ասիոյ քաղաքներէն ու գաւառներէն հաւաքուած են ոչնչացումէն փրկուած հայկական մշակոյթի նշխարները։ Ան զբաղած է արեւելեան արուեստի, հայկական մանրանկարչութեան եւ արուեստի հարցերով։

Մահացած է 1944 թուականին՝ Կոստանդնուպոլիսի մէջ։

## Աշխատութիւններ
Արմենակ Սագըզեան եղած է աւելի քան 25 աշխատութիւններու հեղինակը («17-18-րդ դարերու պարսկական մանրանկարչութիւնը»՝ 1929 թուականին՝ Ֆրանսերէն լեզուով)։ 1940 թուականին լոյս ընծայած է անոր յօդուածներու ընտրանին՝ «Հայ արուեստի էջեր» խորագրով՝ Ֆրանսերէն լեզուով ստեղծագործութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Սազ

մինի
**Սազ**, լարային-կսմիթային նուագարան։ Տարածուած է Կովկասի եւ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ։ Տանձաձեւ իրանը (թթենիէ կամ ընկոյզենիէ) ծածկուած է բարակ կափարիչով, որու վրայ կան ձայնադարձիչ անցքեր, կոթին զետեղուած են փարդաներ։ 

Լարերը մետաղեայ՝ բաժնուած են 3 կամ 4 երկանդամ կամ եռանդամ խումբերու։ Առաջին խումբը մեղեդիական նշանակութիւն ունի, 2-րդը՝ ձայնառութեան, 3-րդը՝ լրացուցիչ ներդաշնակային, մաս մըն ալ մեղեդիական։ 

Լարուածքը սովորաբար կուարտա-կուինտային է, փարդաներու օգնութեամբ կատարուող հնչիւնաշարը, որպէս կանոն, դիատոնիկ։ Կը Նուագեն ոսկրեայ կամ եղջիւրեայ կնտնտոցով՝ հարուածելով բոլոր լարերուն միաժամանակ, ուստի մեղեդին շարունակ կ'ուղեկցուի ներդաշնակային գունեղ հնչումով։ Դեմպրը զնգուն է, բայց փափուկ։ 

Հայաստանի մէջ սազը ընդհանրապէս աշուղական նուագարան է: Իր երգեցողութեանը սազով նուագակցած է, օրինակ Շիրինը։ 1925 թուականին Վ․ Բանին իր Արեւելեան սիմֆոնիկ նուագախումբի համար ստեղծած էր սազերու ընտանիք՝ ճուռա, չոնգուր, սազ-բարիտոն եւ բաս (ներկայիս գործածական չէ)։ Սազերու ունիսոն խումբ կիրառուած է Հայկական ժողովրդական երգի ու պարի պետական հաւաքոյթին մէջ (մինչեւ 1957 թուականը)։ 

Սազը յիշատակուած է «Սասունցի Դաւիթ» էպոսին մէջ։

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Սաթենիկ Մատինեան-Արղութեան

**Սաթենիկ Մատինեան-Արղութեան** (), ծածկանունով Ծաղիկ, Հայ Յեղափոխական շարժման ընթացքին կ՚ունենայ մեծ դերակատարութիւն եւ կը տանի ծաւալուն աշխատանքներ։

## Կենսագրութիւն
Սաթենիկ ծնած է Ալեքսանդրապոլ եւ ընտանիքով փոքր տարիքէն կը փոխադրուի Թիֆլիս։ Ինը տարեկանին կը սկսուի Թիֆլիսի առաջին Օրիորդաց Գիմնազիան, սակայն հիւանդութեան պատճառով Զ. դասարանին կը ստիպուի դպրոցը ձգել։ Հետագային այն կը ստանայ մանկավարժութեան վկայականը։ Մատինեաններու ընտանիքը ըստ Մալխասի՝ Թիֆլիսի երիտասարդութեան հաւաքավայրն էր եւ կը կոչուէր «Դաշնակցութեան Պապոնց Տուն»ը։

Սաթենիկ եւ իր քոյրը Նատալիան, փոքր տարիքէն կը հետեւին իրենց տան մէջ տեղի ունեցող զրոյցներուն եւ կը սկսին հետզհետէ հետաքրքրուիլ ազգային հարցերով։ Երբ Դաշնակցութիւնը կը հիմնուի, ան շարքերը կը մտնէ։ Դաշնակցութեան Ա. Ընդհանուր Ժողովէն ետք, կը որոշէ ձգել Թիֆլիս եւ ուսուցչութիւն ընել Թաւրիզի Լիլիաւայի դպրոցը (Պարսկաստան)։ Հոն կը շարունակէ որ յեղափոխական գործերը եւ կը սկսի աշխատիլ յեղափոխական ծածկանունով, Ծաղիկ։

Թաւրիզի մէջ իրեն յանձնուած էր կազմակերպել կիները իբր պարտականութիւն։ Սաթենիկ կը սկսի մտնել հայ ընտանիքներուն տունները եւ կապեր հաստատել։ Կիներու ընթարձակ ցուցակ մը կը կազմէ եւ իրենց առաջին ժողովին կը հրաւիրէ, ուր բոլոր կիները իրենց պատրաստակամութիւնե կը յայտնեն աշխատելու։ Իր ճիգերով, կը վերակազմուի «Թաւրիզի Հայուհեաց Բարեգործական Ընկերութիւն»-ը եւ Հռիփսիմէ Փուղինեանի հետ կը բացուի միջնակարգ ու մանկապարտէզ մը Թաւրիզի մէջ։

Նիկոլ Դումանի եւ Իշխան Յովսէփ Արղութեանի հետ կ՚անցնի պատմական Դերիկի Վանքը ուր մեծ թիւով հայդուկներ կը մնային։ Երբ Քիւրտերը կը յարձակին վանքին վրայ, Սաթենիկ առաջին անգամ ըլլալով ականատէս կ՚ըլլայ եւ իր օժանդակութիւնը կը բերէ կռիւին փամփուշտներ բաժնելով։

Սաթենիկ կը փորձէ Երկիր անցնիլ, իբր ուսուցչուհի, սակայն անյաջող կ՚ուղղուի դէպի Կարս, իսկ ետքը 1895-ին Արեւելեան Բիւրոյի խորհուրդով կ՚երթայ Սալմաստ Նիկոլ Դումանին տեղ ուսուցչութիւն ընելու համար։

Խանասորի Արշաւանքէն ետք, Իշխան Արղութեան կը ձերբակալուի Սալմաստի մէջ Պարսկաստանի Կառավարութեան կողմէ եւ կը յանձնուի ռուսական հիւպատոսարանին եւ կ՚աքսորուի Վոլոդգայ։ Սաթենիք կը հետեւի Իշխանին եւ աքսորավայրին մէջ կ՚ամուսնանան։

Առաջին Համաշխարհային պատերազմին, Իշխան 4-5 միացեալ գունդերու հրամանատար կը նշանակուի եւ Սաթենիք իր օգնութիւնը կը բերէ նախապատրաստական աշխատանքներուն։ Երբ Հայաստան կ՚անկախանայ, Իշխան կը նշանակուի Պարսկաստանի դեսպան եւ անկումէն ետք կը հաստատուին Փարիզ։ Երկարատեւ ու ծանր հիւանդութենէ ետք, Սաթենիկ կը մահանայ 12 Դեկտեմբեր, 1930-ին։

## Ծանօթագրութիւններ
Ս. Սերովբէ Եէտիքարտաշեան

**Եէտիքարտաշեան Ս. Սերովբէ** (..., Կեսարիա - 1922), բուսաբան:

## Կենսագրութիւն
Իր նախնական ուսումը Կեսարիա առնելէ ետք Ամերիկա կ’երթայ մօտաւորապէս 1908-ին : Ան եղած է ձայնամշակութեան ուսուցիչ, սակայն զինքը կը շահագրգռէին մասնաւորապէս ծաղկեմշակութիւնը, բուսաբանութիւնը եւ անտառային տնկարկութիւնը:

Նախ պաշտօնի կոչուած է անտառաբուծութեան եւ փորձառական ծաղկեմշակութեան գործին: Յետոյ վարած է կառավարական ընդհանուր քննիչի պաշտօնը՝ Արեւմտեան Ապառաժ լեռներու տնկարկութեանց կայաններուն, որոնք իր հսկողութեան տակն էին:

Պ. Եէտիքարտաշեան յաճախակի աշխատակցած է կառավարական տեղեկագիրներուն՝ ծաղկեմշակութեան եւ բուսաբանութեան նիւթերու վրայ, եւ գրած ամսաթերթերու, օրաթերթերու եւ շաբաթաթերթերու մէջ: Իր անտիպ ձեռագիրներուն մէջ կան փորձեր եւ յօդուածներ՝ որոնք կը վերաբերին փիլիսոփայական, կրօնական, տնտեսական, քաղաքական եւ ազգականագրական հարցերու:

Զանազան լեզուներով գրող Եէտիքարտաշեան համարուած է իբր գլխաւոր, առաջնորդող հեղինակութիւն մը: Միացեալ Նահանգներու կառավարութեան կողմէ Եւրոպա եւ Մեքսիկա ղրկուեցաւ՝ հաւաքելու տեղեկութիւններ կառավարութեան հաշւոյն: Ղրկուած է նաեւ Փիլիպեաններուն՝ հիմը դնելու համար հոն՝ կառավարական տնկարկութեան եւ ծաղկեմշակութեան փորձարկութեան կայանի մը, եւ մէկէ աւելի անգամներ խնդրուած իրմէ պաշտօն մը ստանձնել Ուաշինկթընի դիւանին մէջ:

Ծաղկեմշակութեան ուսանողներ ղրկուած են իրեն «Եէյլ» համալսարանէն, ինչպէս դպրոցական կարգերով ուսանողներ գացած են Քալիֆորնիա եւ Սթենֆորտ համալսարաններէն իր հրահանգները ստանալու, մասնաւորապէս գործնական ծառամշակութեան, բուսաբանութեան եւ ծաղկեմշակութեան շուրջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 661:
* «Փէսէտէնա Սթարնիւս», օրաթերթ, 6 Յունուար 1922:
Սալամինայի նաւամարտ

**Սալամինայի նաւամարտ** (յունարէն՝ ναυμαχία της Σαλαμίνας)․ ծովային ճակատամարտ, յունական քաղաք-պետութիւններու դաշնութեան եւ Պարսկաստանի միջեւ։
## Ճակատամարտի սկիզբը եւ ընթացքը
ձախից|մինի|Սալամինայի ճակատամարտը․ կապոյտով յոյները, կարմիրով՝ պարսիկները
Ք.Ա. 476-ին Պարսկաստանի բանակը Քսերքսեսի առաջնորդութեամբ Աթէնք հասաւ։ Աթէնքի բնակիչները մօտակայ Սալամինա կղզին փոխադրուեցան իրենց անվտանգութեան համար։ Պարսիկները յաջողեցան ջախջախել աթենացիներուն եւ սպարտացիներուն եւ թալանեցին Աթէնքը՝ Աքրոփոլին։ Քսերքսես յաղթական որոշեց ամբողջովին ոչնչացնել յունական նաւատորմը։ Պարսկական նաւերը ուղղութիւնը փոխեցին՝ դէպի Սալամինա կղզին ուղղուելով։ Պարսկական ծանրաքաշ նաւերը չէին կրնար անցնիլ Սալամինայի նեղուցէն։ Պարսկական նաւերու առաջընթացը խոչընդոտեցին յունական նաւերը։ Յոյները սուր գործիքներ ամրացուցած էին նաւերուն ծայրերուն եւ կարողացան ջախջախել պարսկական ռազմանաւերը։ Այս ծովամարտի ընթացքին յոյները ջախջախիչ յաղթանակ տարին թշնամիի նկատմամբ։ Պարսկական մօտ 800-անոց նաւատորմէն հայրենիք վերադարձան մօտ 600-ը։

Քսերքսես ստիպուած էր նահանջել։ Ան Պարսկաստան վերադարձաւ, սակայն պարսկական զօրքերը Յունաստանի արեւելքը մնացին։  Ձմրան պատճառով պատերազմը կարճ ժամանակով դադրեցաւ։
## Ճակատամարտի աւարտը
ձախից|մինի|Սալամինայի նաւամարտ․ յունական ցռկանաւեր
Գարնան սկսաւ յոյն-պարսկական պատերազմներու երկրորդ շրջափուլը։ Սալամինայի նաւամարտով քաջալերուած բաւական յունական քաղաքներ, իրենց ուժերը միաւորելով, պարսկական բանակը ջախջախեցին եւ Յունաստանէն դուրս վտարեցին։

Պարսիկներու հնարաւոր յարձակում/ներ դիմադրելու նպատակով Տիլոսի մէջ Տիլոսեան Դաշինքը ստեղծուեցաւ։ Միութեան անդամ քաղաքները իրենց ռազմանաւերը միութեան կը տրամադրէին պարսիկներուն դէմ պայքարի համար։  Քսերքսես կը ստիպուի հաշտութիւն խնդրել։ Ք.Ա. 449-ին յոյն-պարսկական պատերազմները կ՛աւարտին։ Յոյն ժողովուրդը յաղթելով հզօր Աքեմենեան Պարսկաստանին իր հզօրութիւնը ցոյց տուաւ։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի Պատերազմներ
Ստորոգութիւն:Յոյն-պարսկական Պատերազմներ
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր Յունաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ դարու
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր այբենական կարգով
Սալմա Հայէք

**Սալմա Վալկարմա Հայէք Խիմէնէս-Փինօ** (, )**,** մեքսիքական եւ ամերիկեան դերասանուհի, արտադրող։ Ամենայաջող մեքսիքական դերասանուհիներէն եղած է Հոլիվուտի քարմեն Միրանտաէն յետոյ։ Հայէքը նկարահանած է աւելի քան 30 ֆիլմեր։ Ան առաջին մեքսիքացին է, որ շահած է «Օսքար» մրցանակը, լաւագոյն դերի համար (2002)։

## Կենսագրութիւն
Սալմա Հայէքը ծնած է Մեքսիքայի Վերակրուս նահանգի Կոացակոալկոս քաղաքի մէջ։ Ան իսպանական ծագում ունեցող Տիանա Հիմենես Մետինայի ու լիբանական ծագում ունեցող Սամի Հայէք Դոմինգեսի դուստրն էր։ Սալմայի մայրը օբերայի երգչուհի էր, հայրը՝ նաֆթային ընկերութեան ղեկավար, որ մէկ անգամ ներկայացած է Կոաղակոալկոսի քաղաքապետի թեկնածու։ Սալմայի անունը (*Սալիմ* անուան իգական տարբերակն է) ծագում ունի արաբերէն «salima» բառէն, որ կը նշանակէ է «խաղաղութիւն, անվտանգութիւն, առողջութիւն»։ Սալման մեծցած է բարեպաշտ ընտանիքի մէջ եւ 12 տարեկանին ղրկուեր է կրթութիւնը շարունակելու կաթողիկէ դպրոց, որ նախատեսուած էր աղջիկներու համար եւ կը գտնուէր Լուիզիանայի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Սալմաստ

**Սալմաստ** ( *Salmās*, , ), քաղաք Իրանի մէջ։ Կը գտնուի Ուրմիա (Կապուտան) լիճի հիւսիսարեւմտեան ափի մօտ, Խոյ քաղաքի հարաւը, հարթավայրի մէջ, Ուրմիա լիճը թափող համանուն Սալմաս ձկնառատ գետակի ափին:

## Անուանում
Հին ժամանակ սովորաբար կոչուած է Սաղամաս, Սաղամաստ, յետագային նաեւ Սալմաս: Գ. Խալաթեանի կարծիքով առաջացած է Ասորեստանի Սալմանասար թագաւորներէն մէկուն անունէն: Կը յիշատակուի նաեւ իբրեւ գիւղ:

## Պատմութիւն
Հին ժամանակ Մեծ Հայքի Նոր Շիրական աշխարհի նշանաւոր բնակավայրերէն էր, ֆէօդալական փոքրիկ բերդաքաղաք, որ IX - XI դարերուն ենթակայ էր Վասպուրականի Արծրունիներուն: Կը յիշատակուի Փաւստոս Բուզանդը, Թովմայ Արծրունին, Յովհաննէս Դրասխանակերտցին, Մատթէոս Ուռհայեցին, Սմբատ Գունդստաբլը, Եակուտը եւ ուրիշներ: Դժուար է ըսել, թէ երբ հիմնադրուաԾ Է: Կը համապատասխանէ ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններու յիշատակող Սագամասում վայրին: Եակուտին իր «աշխարհագրական բառարանում» համարած է «հռչակաւոր քաղաք»:

Սալմաստը շատ տուժած է 1791 թ դեկտեմբեր 27-ին տեղի ունեցած սաստիկ երկրաշարժէն: Յետագային քաղաքը աւելի կորսնցուցած է իր նշանակութիւնը եւ եթէ մի ժամանակ այն համանուն խանութեան, իսկ յետոյ Պարսկաստանի Ատրապատական կոչուած նահանգի, Սալմաստ գաւառի կենտրոնն էր, ապա այժմ սովորական գիւղ է: XX դ սկզբներէն դադրածծ է գաւառի կենտրոն ըլլալէն: Գաւառը կը շարունակուի կոչուիլ Սալմաստ, բայց կենտրոնը արդէն Դիլման գիւղաքաղաքն է: Սալմաստի գաւառից 1829-1830 թթ մեծ թիւով հայեր գաղթած են Արեւելեան Հայաստան, սակայն յետագային անոր բնակչութեան հիմնական զանգուածները կը շարունակուի կազմել հայերը: 1906 թ դրութեամբ Սալմաստի գաւառը (մահալ) ունէր հայկական 75 գիւղ` Հաւթուան, Մահլամ, Ղալասար, Փայաջուկ (Րաֆֆիի ծննդավայրը), Սաւրայ եւ այլն:

XIX դարու սկիզբը Սալմաստն ունէր մօտ 1200 տուն հայ, քիւրտ եւ ասորի բնակչութիւն, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին միայն հայկական տուներուն թիւը կը հասնէր 700-ի:

1923 թուականին Սալմաստի հայ բնակիչներէն շատերը գաղթած են Խորհրդային Հայաստան եւ բնակութիւն հաստատած են Գետազատ (մինչեւ 1948 թ` Աղջաղալա) գիւղին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Սալոմէ Զուրապիշվիլի

**Սալոմէ Զուրապիշվիլի** ( , Ֆրանսա, Փարիզ), վրացի պետական եւ քաղաքական գործիչ, Վրաստանի նախագահ, «Վրաստանի ճամբայ» կուսակցութեան առաջնորդ: Նախկինին Վրաստանի արտաքին գործերու նախարարը եղած է, ինչպես նաեւ Վրաստանին մէջ Ֆրանսայի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազոր դեսպանը:

Ներկայիս երկքաղաքացի է եւ ունի միաժամանակ Վրաստանի եւ Ֆրանսայի Հանրապետութեան անձնագիր:

## Կենսագրութիւն
Սալոմէ Զուրապիշվիլին Վրաստանէն 1921 թուականին արտագաղթեալներու ընտանիքին մէջ 1952 թուականի Մարտ 18-ին Փարիզ ծնած է: Անոր հօրական կողմի պապը՝ Իւանէ Զուրապիշվիլին 1918-1921 թուականներուն անկախ Վրաստանի մենշեւիքեան կառավարութեան անդամ եղած է: Մօրական պապը՝ Նիքո Նիքոլաձէն Փոթի նաւահանգիստի հիմնադիրներէն մեկը եւ վրացական երկաթուղիի շինարարութեան գլխաւոր նախաձեռնողը եղած է:

Նախնական կրթութիւնը տեղի ֆրանսական դպրոցէն ներս ստացած է: 1972 թուականին Սալոմէն Փարիզի քաղաքագիտութեան հաստատութիւնն աւարտած է: 1973 թուականին ուսումը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Քոլումպիայի համալսարանը շարունակած է: Փարիզ վերադառնալով՝ 1974 թուականին Սալոմէն Ֆրանսայի արտաքին գործերու նախարարութիւնն աշխատած է: 1974-1977 թուականներուն ան Իտալիոյ մէջ Ֆրանսայի դեսպանութեան չորրորդ քարտուղարը եղած է: 1977-1980 թուականներուն ՄԱԿ-էն ներս Ֆրանսայի մշտական առաքելութեան քարտուղարը եղած է: 1984 թուականէն մինչեւ 1988-ը Սալոմէն Միացեալ նահանգներուն Ֆրանսայի առաջին քարտուղարի պաշտօնն զբաղեցուցած է: 1989-1992 թուականներուն որպէս Շատի ֆրանսական դեսպանատան երկրորդ քարտուղար ծառայած է:

## Արտասահմանեան Պատիւներ

## Գործեր

* *Une femme pour deux pays* [« Կին Մը Երկու Երկիրներու Համար»] (Édition Grasset, 2006) 
* *საქართველოსკენ* [«Դէպի Վրաստան»] (Litera, 2005) 
* *Les cicatrices des nations* [«Ազգերուն Սպիները»] (Édition François Bourin, 2008) 
* *La tragédie géorgienne* [«Վրացական Ողբերգութիւնը»] (Édition Grasset, 2009) 
* *L’exigence démocratique* [«Ժողովրդավարական Պահանջը»]  (Édition François Bourin, 2010) 

## Տե՛ս նաեւ
* Ֆրանսական-վրացական Յարաբերութիւններ
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնունդներ
Սալոնիկի Գրաւում (904)

350px|մինի|աջից|'''Սալոնիկի թալանը'''
**Սալոնիկի գրաւում**, 904 թ-ին արաբ ծովահեններիու կողմէն Բիւզանդական կայսրութեան նշանակութեամբ երկրորդ քաղաք Սալոնիկի գրաւումը եւ թալանը։ Կը համարուի Բիւզանդական կայսրութեան 10-րդ դարու մեծագոյն աղետներէն մէկը։

Իսլամաններուն կ՝ առաջնորդէր բիւզանդացի դաւաճան Լէո Տրիպոլացին։ Արշաւանքի սկզբնական նպատակը Կոստանդնուպոլիսն էր, սակայն, որոշելով յարձակիլ Սալոնիկի վրայ, անոնք անակնկալի մատնեցին Բիւզանդական կայսրութեան, որ նաւատորմը չհասցուց ժամանակին պատասխան տալ։ Քաղաքի պարիսպները, հատկապէս ծովու կողմէն, վատ վիճակի մէջ էին, իսկ քաղաքի երկու հրամանատարները կու տային հակասող հրամաններ։

Կարճ պաշարումէ ետք արաբները 31 Յուլիսին կամ 29-ին մտան քաղաք։ Թալանը շարունակեցաւ շուրջ մէկ շաբաթ, որմէ ետք արաբները ետ վերադարձան Լեւանտի իրենց հենակետերը։ Ընդհանուր առմամբ *սարակինոսները* ազատեցին 4,000 իսլամական գերի, գրաւեցին 60 նաւ եւ մեծ աւարի հետ իրենց հետ տարին նաեւ 22,000, հիմանակին երիտասարդ գերի։ Հետագային գերիներու մեծ մասը, այդ թիւին պաշարման ականատես Յովհաննէս Կամինիատեսը, փրկագնի եւ իսլամ գերիներու դիմաց ազատ արձակուեցան։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* 

## Արտաքին Յղումներ
* 

Ստորոգութիւն:904
Սալվատոր Տա Պահիա

**Սալվատոր Տա Պահիա** (անգլերէն՝ Salvador Bahia), քաղաք եւ նաւահանգիստ Պրազիլիոյ հսիւսիս-արեւելքը, Պահիա նահանգին վարչական կենդրոնը։ 1237 հզ․ բն․ (1975)։ Ունի քիմիական, սնունդի, կրափոշիի եւ հիւսուածոյ արդիւնաբերութիւն։ Ունի երկաթուղաին կայարան, միջազգային օդակայան ու համալսարան։

Հիմնադրուած է 1549-ին։ Մինչեւ 1763 Պրազիլիոյ մայրաքաղաքը եղած է։ Պահպանուած են 16-19 դարերու ամրութիւններ, եկեղեցիներ, պալատներ։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պրազիլիոյ քաղաքներ
Սահակ Ա. Քհնյ. Արապաթլեան

Աւագանի անունով՝ Յարութիւն, ծնած է Կեսարիա,1875-ին։

Յաճախած է տեղւոյն«Կիւմշեան»բարձրագոյն նախակրթութիւնը եւ շրջանաւարտ եղած է 1892-ին։

Համիտեան ջարդերէն ազատուած՝ Յարութիւն ուսուցչութեան պաշտօնի կոչուած է իր աւարտած վարժարանին մէջ։

Տարիներ ետք, իր ուսուցչական ասպարէզին մէջ անձնուէր ծառայութեան արձականգը հասած է Կ.Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական վարչութեան Ուսումնական խորհուրդին, որ 1912-ին յատուկ վկայականով մը արտօնած է իրէն Ազգ.բոլոր վարժարաններուն մէջ կրթական պաշտօն վարելու։

1914-ի զօրակոչին, զինուորական ծառայութեամբ ղրկուած է Գաղատիա։ Բանակի ծառայութիւնը աւարտած է 1919-ին զինադադարին։ Իր ժողովուրդին վերադարձած՝ անմիջապէս նոր պաշտօնի կոչուած է։ Ազգ. Որբանոցի տնօրէնութիւնը վստահուած է իրէն, միաժամանակ պարապած է կրթական ու դաստիրակչական աշխատանքներով։

1921-ին, դարձեալ հրաւիրուած է ուսուցչական պաշտօնին«Կիւմշեան»վարժարանին մէջ, ուր պաշտօնավարած է մինչեւ1924։

Տարի մը ետք, վերջապէս փոխադրուած է Հալէպ եւ հրաւիրուած՝ ուսուցչական պաշտօնի Կիլիկեան նպաստից Միութեան Վարժարանին մէջ։

Պսակուած է հայրենակից օրիորդի մը հետ եւ բախտաւորուեցաւ չորս զաւակներով։

Հակառակ այս թշուառ վիճակին, ան ուսուցչական կոչումին թելադրութեամբ, շարունակած է կրթական առաքելութիւնը։

Առաջնորդ՝ Տ.Սուրէն Մ.Արք.Գաթարոյեանի ի յիշատակ իր հոր Ս.Քհնյ
Սահակ Ապրօ

**Ապրօ Սահակ** (անյայտ - 1900, Կ. Պոլիս), Զմիւռնիացի հայ խմբագիր, երբեմն թարգման Բ․ Դրան։

1849-էն Օսմանեան ծառայութիւն մտնելով ծառայեց մինչեւ իր մահը եւ հայոց հասարակական գործորուն մէջ ալ նշանաւոր դեր կը խաղար։ Ան իր ժամանակին նշանաւոր էր, իբրեւ լեզուաբան։ Իսկ 1852-ի Փետրուար 28-էն Գրիգոր Մարկոսեանցի (1888) հետ սկսաւ «Նոյեան Աղաւնի» անունով շաբաթաթերթի հրատարակութեան, որուն համար սեփական տպարան ալ ունեցաւ։ Այս թերթը հազիւ տարի ու կէս տեւեց եւ 1853-ին դադրեցաւ։

Կը մահանայ 1900-ին, Կ. Պոլիս։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 109:

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:1900 մահեր
Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Սահակ Գ․ Բագրատունի

**Սահակ Բագրատունի** (ծն․ թ․ անհայտ - մօտ 770), Հայոց իշխան, պատրիկ եւ սպարապետ 753 թուականին։ Յաջորդած է Աշոտ Բագրատունի Կուրացեալին, որուն հօրեղբայրը՝ Բագրատի որդին էր։

Սահակ Բագրատունի օրոք Աբբասեան խալիֆայութիւնը դադարեցրած է արաբ բանակի մէջ կռուող հայկական հեծելազորի ռոճիկի վճարումը, Հայաստանի մէջ սաստկացրած յարկահանութիւնները, կողոպուտները, աւերածութիւններն ու գերեւարումները։ Սահակ Բագրատունին խաղաղ բանակցութիւններով փորձած է մեղմել բռնութիւնները, բայց չէ հասած դրական արդիւնքի։ 768 թուականին մասնակցած է Պարսավի կանոնադիր ժողովին, որուն նպատակն էր կարգաւորել երկրին սրուած դասակարգային հակասութիւնները։ Սահակ Բագրատունին դաւադրաբար ձերբակալած եւ սպանած են արաբ տիրողները, իսկ հարստութիւնը բռնագրաուած է։

Եղած է Վարազ-Տիրոց Բագրատունի թոռը՝ Բագրատ Բագրատունի որդին։ Զաւակներու մասին տեղեկութիւններ չկան։ Անոր հաջորդած է իր նախորդի՝ Աշոտ Գ-ի որդին՝ Սմբատը:

## Տե՛ս նաեւ
* Սահակ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիներու տոհմածառ

## Գրականութիւն
* Տեր-Ղեւոնդեան Ա․, Հայոց իշխանութիւնը արաբական տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, «ՊԲՏ», 1964, № 2
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle ։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

Ստորոգութիւն:Բագրատունիներ
Ստորոգութիւն:Հայոց իշխաններ
Ստորոգութիւն:Տայքի իշխաններ
Ստորոգութիւն:Սպերի իշխաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց սպարապետներ
Սահակ Ծ. Վ. Օտապաշեան

**Սահակ Ծ․ Վ․ Օտապաշեան (1875– 1915), հոգեւորական։**

Ծնած է Սվազ 1875-ին։ Արմաշական․Վրդպ․ ձեռնադրուած է 1901-ին։ Կեդրոնական եւ«Նոր Դպրոց» դասաւանդած Հայկ․մատենագրութիւն ու կրօնք. նաեւ ստանձնած՝ծննդավայրին Արամեան վարժարանի տեսչութիւնը:1905 էն ի վեր վարած է տեղապահի եւ առաջնորդի պաշտօններ Սվազ, Ամասիա, Մարզուան, Սամսուն եւ Պրուսա (1912-4 ) որմէ յետոյ անձնուերաբար գաւառ մեկնած՝պատրիարքական հրահանգի մը համաձայն։ Պոլսոյ եւ գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը։ Պարտականութեան ճամբուն վրայ ինկած։

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան 1919, էջ։ 84
Սահակ Յովհաննէսեան

**Սահակ Յովհաննէսեան** (1898-1984, ծնած է Խարբերդ նահանգի Ջարսանճագ գաւարի Նորքեղ գիւղը։ Ունեցած է երկու եղբայրներ, որոնք 1909 թուականին զոհ գացած են Ատանայի կոտորածներուն, եւ քոյր մե՝ որ մահացած է Ամերիկայի մէջ։

Իբրեւ հողատեր, Ջարսանճագի պէյերուն եւ աղաներուն խժդժութիւններուն ենթարկուելու, միջադէպի մը պատճառով գիշեր մե ամէն բան, տուն-տեղ, կարասի, արջառներ ու ոչվարներ ետեւ ձգելով, ծնողքին հետ գիւղէն կը փախչին եւ կ՝ ապաստանին Խարբերդ քաղաքը։

Սահակ կը յաճախէ Եփրատ Գոլէճը, նախակրթարանէն սկսեալ մինչեւ վերի կարգերը. սակայն քաղաքական անստոյգ եւ սպառնական կացութեան հետեւանքու կիսատ կը թողու իր ուսումը եւ 1913 թուականին կը մեկնի Ամերիկա՝ Պոսթոն։

Միթտ աթխատաւորի դիրքին մէջ մնացած ըլլալով, տնտեսական պայմանները թոյլատու չեն եղած որ ան բարձր ուսման հետեւի։ Իր գաղափարապաշտ մտքին թռիչքներուն մասնակի գոհացում տուող կարեւոր ազդակները եղած են յարատեւ ինքնազարգացումը եւ յամառ ջանասիրութիւնը։

Երկար տարիներ կապ հաստատած է «Պայքար» օրաթերթին ու «Նոր Օր» եռօրեային հետ իբրեւ գրաթար եւ աշխատակից։

1932 թուականին Պէյրութի մէջ կ՝ ամուսնանայ Էննի Թուխմանեանի հետ, երջանիկ բոյն մը կազմելով։ Կը բախտաւորուին երկու զաւակներով։

Ս. Յովհաննէսեան 1947 թուականին կը հաստատուի Գալիֆորնիա, նախ՝ Ֆրէզնօ, յետոյ՝ Փասատինա։ 1981 թուականին կը հրատարակէ Մտքի Թափառումներ հատորը։

Հեղինակը գիւղական հարազատ ու հաճելի բարբառով եւ հիւմըրով օժտուելով իր պատմուածքները, իր վառ երեւակայութեան քովէն կ՝ անցընէ գաւառացիի նկարագրին տարբեր երեսակները։ Ինքնաբուխ է իր ոճը եւ գունագեղ։
Սահակ Օտապաշեան

**Սահակ Ծ. Վրդ. Օտապաշեան** (1875, Սվազ - 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ) Հայ եկեղեցական եւ մանկավարժ։

## Կենսագրութիւն
Վարդապետ ձեռնադրուած է 1901 թուականին:

Կեդրոնական եւ «Նոր Դպրոց» վարժարաններէն ներս դասաւանդած է հայկական մատենագրութիւն եւ կրօնք, ան նաեւ ստանցնած է ծննդավայրին Արամեան վարժարանի տեսչութիւնը:

1905էն ի վեր վարած է տեղապահի եւ առաջնորդի պաշտօններ Սվազ, Ամասիա, Մարզուան, Սամսոն եւ Պրուսա մինջեւ 1912-1914, որմէ յետոյ անձնուիրաբար գաւառ մեկնած՝ պատրիարքական հրահանգի մը համաձայն:

Պարտականութեան ճամբուն վրայ ինկած, Օտապաշեան եղած է Պոլսոյ եւ գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը:

## Աղբիւրներ
* Թէոդիկ, Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Արզուման հրատարակչատուն, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 84
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Սահակեան Դպրոց (Թեհրան)

Թեհրանի Հայոց Ազգային «Իսրայէլ Սահակեան» դպրոց, դպրոց Թեհրանում։
 
Հիմնադրւել է Իրանի մայրաքաղաքի ժամանակի «Հեշմաթիէ» (ներկայաս՝ «Սարդարապատ») քաղաքամասում։ Դպրոցն հիմնել է թեհրանահայ բարերար հանգուցեալ Ջիբրայէլ Սահակեանը, իր եղբօր հանգուցեալ Իսրայէլ Սահակեանի յիշատակը յաւերժացնելու համար։

## Արտաքին Յղումներ
* http://www.ktak.am/Spyurk/Iran.pdf ԻՐԱՆԻ ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԳՈՐԾՈՂ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՐԹՕՋԱԽՆԵՐԸ
* Թեհրանի հայոց թեմի տարածքում անցեալի եւ ներկայի կրթօջախներ
* ԻՆՉՈՎ Է ԶԲԱՂՎԱԾ ՀՅԴ-Ն ԻՐԱՆՈՒՄ

Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Ստորոգութիւն:Թեհրան
Գէորգ Սահակեան

**Գէորգ Մարգար Սահակեան** (), հայ ճարտարագէտ, կինոդերասան։

## Կենսագրութիւն
1950 թուականին աւարտած է Բաքուի արդիւնաբերական հիմնարկը։ 1990 թուականէն Բաքուի հայկական ջարդերու ժամանակ տեղափոխուած է Մոսկուա։ Ըլլալով Իուսիֆ Ստալինի ամենացայտուն նմանակը՝ 1979 թուականէն 36 ֆիլմի մէջ անձնաւորած է անոր կերպարը։ 1994 թուականին այցելած է Հայաստան։ 2000 թուականէն եղած է ՌԴ Նմանակներու ակումբի տնօրէնը, 2005 թուականէն՝ ՌԴ անվտանգութեան, պաշտպանութեան եւ իրաւակարգի հարցերու ակադեմիայի անդամ։

## Դերեր
* «Թեհրան-43», 1981
* «Օրէնք», 1989, Մոսֆիլմ
* «Սև վարդը` տխրութեան խորհրդանիշ», 1989, Մոսֆիլմ
* «Սատանան մեզ հետ», 1991, Օդեսայի կինոստուդիա
* «38-րդ զուգահեռականը», 2001, «Օգոստոսի 1» ստուդիա, Չինաստան

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Գ. Ժուկովի անուան մրցանակ, 2005

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Գրիգոր Քհնյ. Տէր Սահակեան

**Տ. Գրիգոր Քահանայ Տէր Սահակեան** (1880 - 1945), ծնած է Տէօրթ եոլցի ծնողքէ, Տէօրթ Եոլի մէջ, 1880-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Միացեալ Ընկերութիւն վարժարանը, ապա անցած է Ատանա ու յաճախած Աբգարեան վարժարանը։ 

1895-ի քաղաքական աննպաստ պայմաններուն բերումով, ան հարկադրուած է ձգել դպրոցը վերջին տարուան կիսուն ու զրկուած վկայականէն։ Ւր ապրուստը ապահովելու ու կեանքը կերտելու հեռանկարով, նետուած է ազատ ասպարէզ։ Իբրեւ թրքերէն լեզուի տիրապետած երիտասարդ, հետեւած է վաճառականութեան։ Տարիներու տքնաջան աշխատանքէ ետք, դարձած է ինքնաբաւ, ընտրած է իր կեանքի ընկերը եւ պսակուած Տէօրթ Եոլի մէջ։ 

1915-ի Մեծ Եղեռնին, տարագրուած է դէպի Հորան ու ժամանակ մը ետք դէպի Ժպէլ Տրուղ։ Շնորհիւ իր ճարպիկութեան, ազատած է զինուորութենէն եւ զբաղած առեւտրրական գործերով, ապահովելով իր հանապազօրեայ հացը։ 

Տարագրութենէն ետք, վերադարձած է իր ծննդավայրը։ Տէօրթ եոլցի հայրենակիցները եւ տեղւոյն թաղականութիւնը իր լաւ վարք ու բարքը եւ ծառայասէր ոգին նկատի առնելով, զինք որոշած են քահանայութեան յարմար թեկնածու։ Ան առանց հակառակելու Ժողովուրդին ու ազգայիններու կամքին համակերպած է ու ընդունած քահանայական կարգի կոչման հրաւէր։

Քահանայական ձեռնադրութիւնը տեղի ունեցած է Տեօրթ Եոլի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 1919-ին Տ. Եղիշէ Եպիսկոպոս Նարոյեանի ձեռամբ վերակոչուելով Տէր Գրիգորի։

Քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրանալէն ետք, Տ. Գրիգոր հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Գրըգ Խանի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ։ Իբրեւ երիտասարդ հոգեւորական, Տէր հայրը եռանդով լծուած է հովուական աշխատանքի։ 

Լաւապէս սերտելէ ետք այս փոքրաթիւ գաղութին կարելիութիւններն ու գործօն տարրերը, զանոնք եկեղեցւոյ շուրջ համախմբած է, անոնց գործակցութեան անվերապահ աջակցութիւնը ապահոված ու ձեռնարկած կազմակերպական աշխատանքի։ Զարկ տուած է դպրաց դասի անդամներու բաղմացման եւ զօրացման եկեղեցւոյ պայծառացման ու բարեզարդման։

Ան մեծ կարեւորութիւն տուած է նաեւ շրջակայ հայկական գիւղերուն ազգաբնակչութեան։ Եւ յաճախակի հովուական այցելութիւններով հոգեւոր մխիթարութիւն տուած է անոնց եւ մեր եկեղեցական-ազգային աւանդութիւններուն հանդէպ՝ մեծ սէր ու հետաքրքրութիւն ստեղծած։ Եկեղեցւոյ ու գաղութին շահերէն թելադրուելով՝ մշակած է բարւոք յարարերութիւններ պետական պատասխանատուներուն հետ։

Իր անձնուէր ծառայութեան համար Տէր Գրիգոր Գրըգ Խանի առաջնորդական փոխանորդ նշանակուած է։ Տարիներու փորձառութիւնը զինք վարչական գործերու հմուտ դարձուցած է։ Իր օրով գաղութին ազգային-ժողովական կեանքը ընթացած է խաղաղ ու ներդաշնակ։ 

1939-ին, երբ Սանճագ-Իսկէնտէրունը կր միանայ Թուրքիոյ, Տէր հայրը իր Ժողովուրդին հետ կը լքէ Գրըգ Խանը։ Ամբողջ շրջանը կր պարպուի հայութենէն։ Ան իր ժողովուրդին նման կր դառնայ գաղթական ու անոնց ընկերակցութեամբ կը գաղթէ Լիբանան եւ կը հաստատուի Սայտա-Սուրի շրջանը։ Ան դժուարին պայմաններուն մէջ միշտ կը մնայ իր հօտին հետ։ Տարիներ այնտեղ ծառայելէ ետք կը վախճանի 1945-ին եւ մարմինը կ՛ամփոփուի հայոց Ազգային Գերեզմանատան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Եուրի Սահակով

**Եուրի Սուրէն Սահակով** (, 25 Փետրուար 1937, Եալթա, ՌԽՖՍՀ – 13 Մարտ 2004, Մոսկուա, ՌԴ), խորհրդային հայ կինոբեմադրիչ, սենարիստ, գրող։

## Կենսագրութիւն
Եուրի Սահակով, ծնած է 1937 թուականին Եալթայի մէջ, ուր անցուցած է մանկութիւնը։ Դաստիարակուած է մօր՝ Տաիսիա Բակշեեւայի եւ տատի կողմէն։ 1955 թուականին երթալով Մոսկուա՝ ընդունուած է ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը՝ Միքայէլ Ռոմի արուեստանոցը։ Մոսկուայի մէջ հանդիպած է հօր՝ Սուրէն Սահակեանի հետ, որ առաջին քաղաքային հիւանդանոցին մէջ բժիշկ էր եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կ'օգնէր ռազմաճակատին մէջ։

1959 թուականին ՎԳԻԿ-ը աւարտելէ ետք ընկերացաւ իր ուսուցչի՝ խորհրդային բեմադրիչ Գրիգորի Ալեքսանդրովի հետ, որուն կնոջ՝ Լիւբով Օրլովայի մասին յետագային հուշագիր գրեց («Любовь Орлова: 100 былей и небылиц», Մոսկուա, 2002)։ Հայրենական կինոյի պատմութեան շարք մը հրապարակումներու հեղինակ է՝ Կինոյի արուեստին մէջ Կինոգիտական նոթեր, Նոր աշխարհ եւ այլն։ Իր գործունէութեան շնորհիւ խորհրդային յայտնի երգիչներ Իվան Սեմենովիչի եւ Լիւտմիլա Զիքինայի ընկերն էր։

1960 թուականէն կը դառնայ «Էքրան» ստեղծագործական միաւորման բեմադրիչը։ 1960-1970-ական թուականներուն կը գրէ «Голубой огонек» ժամանցային ծրագրի սենարները։

Աշխատած է «Օսթանքինոյ» հեռուստաընկերութեան մէջ, սակայն ու ժամանակ ստիպուած էր հեռանալ հեռուստատեսութեան ոլորտէն։ Թոշակի անցնելէ ետք սկսաւ գիրքեր գրել։

Եուրի Սահակովի ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են դերասաններ Պելլա Ախմադուլինան, Ալեքսանտր Բելյավսկին, Բարբարա Բրիլսկան, Նաթալիա Վարլեյը,Եկատերինա Վասիլեւան, Անտոնինա Դմիտրիեւան, Սաշա Կոբոզեւը, Սաւելի Քրամարովը, Նաթալիա Քրաչքովսքաեան, Անաթոլի Քուզնեցովը, Լէոնիտ Քուրավլեովը, Անդրէյ Մյագկովը, Ռոտիոն Նահապետովը, Եուրի Նիքուլինը։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

## Մատենագրութիւն
* Сааков Ю.С. Любовь Орлова։ Суперзвезда на фоне эпохи. - М.։ Алгоритм, 2007. - 319 с. - (Юбилеи). - ISBN 978-5-9265-0345-3
* Сааков Ю. Любовь Орлова. 100 былей и небылиц. - М.։ Алгоритм, 2002. - ISBN 5-9265-0053-2
* Сааков Ю. С. Неизвестная Орлова։ 100 анекдотов про звезду, ее мужа и С. Эйзенштейна. - М.։ Алгоритм. ЭКСМО, 2011. - 286 с. - (Гении и злодеи). - ISBN 978-5-699-53554-5
* Сааков Ю. "Как одна из чудесных струй света..." // Муз. жизнь. - 2004. - № 6. - С. 34-37։ ил. - ISSN 0131-2383
* Сааков Ю. А все из-за Хрущева и Э. Рузвельт!..։ История одного несостоявшегося издания // Муз. жизнь. - 2003. - № 11. - С. 38-40։ ил. - ISSN 0131-2383

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:25 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Եալթա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:2004 մահեր
Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Լէոն Սահակով

**Լէոն Նիկոլայի Սահակով** (30 Նոյեմբեր 1909, Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ կիւմրի), Հայաստան - 1989), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սցենարիստ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1969), ԽՄԿԿ անդամ 1940 թուականին։

## Կենսագրութիւն
Լեոն Սահակովը ծնած է 1909 թուականին Ալեքսանդրապոլ քաղաքին մէջ։ կը մասնակցի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1935 թուականին կ'աւարտէ ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ Սերկէյ Էյզենշտեյնի արուեստանոցը։ 1935 թուականին կ'ըլլայ Մոսֆիլմ կինոստուդիայի բեմադրիչը 1938-1941 թուականներուն Մոսֆիլմին աշխատելուն զուգահեռ կ'ըլլայ Մոսկուայի Կիեւի շրջկոմի ՀամԼԿԵՄ քարտուղարը, Սոյուզդետ ֆիլմկինոստուդիայի փոխտնօրէնը, 1943-1945 թուականներուն՝ Փաստագրական ֆիլմերու կեդրոնական ստուդիայի ռազմաճակատային կինոընկերութիւններուն պետը։ Իր ֆիլմերուն սցենարներու համահեղինակն է։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սցենարիստ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Сааков Леон Николаевич
* Деятели культуры и искусства 

Ստորոգութիւն:30 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ալեքսանդրապոլ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1989 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Ստորոգութիւն:1988 մահեր
Ստորոգութիւն:10 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Կիւմրի ծնածներ
Համօ Սահեան

**Համօ Սահեան** (14 Ապրիլ 1914, Լոռի - 17 Յուլիս 1993, Երեւան), հայ արեւելահայ բանաստեղծ։

Ծնած է Սիսեանի մօտ, գիւղացի ընտանիքի մը մէջ։ Դեռ պատանի՝ ընտանիքը փոխադրուած է Պաքու, ստացած՝ միջնակարգ ուսումը, աւարտած՝ մանկավարժական հիմնարկ ու գործած՝ մամուլի մէջ։ Միաժամանակ՝ լոյս ընծայած է քերթուածներու առաջին հատորները։

Սահեանի բանաստեղծութիւնները տպագրուած են դեռեւս 30-ական թուականներէն, սակայն համընդհանուր ճանաչման արժանացած է ռազմաճակատ եղած ընթացքին «Նայիրեան Դալար Բարտի» բանաստեղծութեամբ, զոր յատկանշական է Հայաստան երկրի հանդէպ կարօտի յուզական բռնկումով եւ անմիջականութեամբ։

1951-ին հաստատուած է Երեւան, ուր շարունակած է գործել մամլոյ («Աւանգարդ», «Ոզնի», «Գրական Թերթ») եւ վարչա-մշակութային հիմնարկներու մէջ, միւս կողմէն արտադրելով բանաստեղծական նոր գործեր։ Ունի նաեւ բանատեղծական գործերու՝ թարգմանական ճոխ վաստակ, ռուս եւ խորհրդային ժամանակաշրջանի այլ գրականութիւններէ։

Մահացած է Երեւան։

## Գործերէն
*«Որոտանի Եզերքին» 1946
*«Նայիրեան Դալար Բարտի» 1958
*«Հայաստանը Երգերի մէջ» 1962
*«Կանչէ, Կռունկ» 1973

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Ստորոգութիւն:14 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Սիսեան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Սահմանադրական Վարժարան

**Սահմանադրական վարժարանի** (որ կը գտնուի Ատանա) հիմնադրութիւնը Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան նախաձեռնութիւնն է։ Կը զուգադիպի կայսրութեան մէջ սահմանադրական կարգերու հաստատումին յաջորդող ժամանակաշրջանին, երբ հայ քաղաքական կուսակցութիւնները նպատակ դարձուցած էին իրենց ազդեցութեան տակ գտնուող կրթական հաստատութիւններ ունենալ։ Այս իմաստով ալ անոնք կը փորձեն ազդեցութիւն գործել արդէն իսկ գոյութիւն ունեցող դպրոցներուն վրայ եւ կամ հիմնել նոր վարժարաններ։

Նորաբաց դպրոցին տնօրէն կը նշանակուի Յովհաննէս Խերոյեան (1855-1935)։ Այստեղ կը դասաւանդէ նաեւ Յարութիւն Լաջինեան։ Մէկ տարեշրջան գործելէ ետք, դպրոցը կը փակուի նիւթական միջոցներու անբաւարարութեան պատճառով։

## Ծանօթագրութիւններ
Արամ Սահակեան

## Կենսագրութիւն
Արամ Սահակեան, Ուրֆացի, ծնած 1897-ին: Պէյրութ եկած է 1910-ին իբրեւեւ ուսանող, սակայն ստիպուած եղած է զբաղիլ լուսանկարչութեամբ, հիմնելով սեփական գործատեղին։ Պրն. Սհակեան ինքնաշխատութեամբ զարգացած է, երիտասարդութիւնը անցուցած ըլլաով Պէյրութի զոյգ Համալսարաններուն մէջ, Հայ ուսանողներուն հետ շփման մէջ մտած է։ Նախապատերազմեան ուսանողական գործունէութեան մասին մեզի հայթայթեց կարեւոր տեղեկութիւն։ Ա.Ընդհ. Պատերազմին աքսորուած է Դամասկոս, ուրկէ խումբ մը ընկերներով փախած Աքապա անգլիացիներուն մօտ, ապա անցած Եգիպտոս։ Անդամակցած է Կամաւորական Հայկական Լէգէոնին։ Կիպրոսէն եւ Յունական կղզիներէն անցած Կիլիկիա։ Մասնակցած է կամաւորական բոլո՛ր կռիւներուն։ Բանակէն արձակուելէ ետք կը հաստատուի Պէյրութ ուր կը բանայ իր Լուսանկրարչական գործատեղին։

Պրն. Սահակեան մեր գաղութին գրական կարեւոր դէմքերէն է։ Ա. Ընդհ. Պատերազմէն ետք է որ կը սկսի իր գրական գործունէութեան եւ հետզհետէ կը հրատարակուին իր Երկերը։ Պատերազմէն անմիջապէս ետք լոյս կը տեսնէ իր մէկ վէպը Ֆրանսերէն լեզուով, «Լա Ֆամ Սօլտա» խորագիրով։ Այս վէպին Հայերէն բնագիրը գրուած իր կողմէ՝ որ սակայն լոյս չի տեսներ Հայերէնով, այլ Վահրամ Վարժապետեանի կողմէ Ֆրանսերէնի Թարգմանուելով կը հրատարակուի։

1928-ին լոյս կը տեսնէ իր «Բանտի Աշխարհէն» գիրքը։ 1933-ին «Ուրֆայի Հերոսամարտը», 1937-ին «Քերթուած Գարնան Գիշերներ», 1945-ին «Մահուան Պէս Զօրաւոր», 1947-ին «Անահիտ Մանուկեան» իսկ քանի մը տարի առաջ ալ «Արեան Ձայնը»: Պրն. Սահակեանի «Մահուան Պէս Զօրաւոր» գործը մեծ յաջողութիւն գտաւ եւ նոյնիսկ Թարգամնուեցաւ Արաբերէնի, տեղական մամուլի գնահատանքին արժանանալով։ Կը գործածէ կարգ մը գրչանուններ որոնցմէ կարեւորը՝ Լութեր։ Ինչպէս ըսինք՝ Պրն. Սհակեան մեր գաղութի կարեւոր մտաւորականներէն է եւ եթէ օր մը Լիբանանահայ գաղութի մեր օրերու պատմութիւնը գրուի, լայն տեղ պիտի յատկացուի անոր։ Ունեցած է նաեւ Եռանդուն հանրային հասարակական եւ կուսակցական (Դաշնակցական) գործունէութիւն։ Պրն. Սահակեանի այս ամփոփ կենսագրութիւնը կուտանք առաւելաբար Լիբանանահայ նախապատերազմեան շրջանին (1914) ըլլաուն, հոս պիտի չկրնանք անդրադառնալ իր ամբողջական կենսագրութեան, տրուած ըլլալով որ մեր գիրքը մինչեւ Ա. Ընդհ. Պատերազմը կ'ընդզրկէ։ Ամուսնացած է Օր. Էղիս Յովանանեանի հետ։ Ունի երկու զաւակ, մանչը մը՝ Վարուժան եւ աղջիկ մը՝ Կասիա:
## Ծանօթագրութիւններ
2. Հայերը Լիբանանի մէջ Ա. Հատոր Պէյրութ 1951, եւ Բ. հրատարակութիւն 1982 էջ 388-390