open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վահան Արծրունի (բժիշկ)

**Վահան Արծրունի** (), կազմախօս, առողջաբան, բժիշկ, ՀԽՍՀ գիտ. վաստակաւոր գործիչ։ ԵՊԲՀ-ի յառաջադէմ ուսանողներուն կը տրուի անոր անունով անուանական կրթաթոշակ։

1903-1905 իր միջոցներոն հրատարակուած է «Առողջապահիկ թերթ» բժշկա-առողջապահական ժողովրդային հանդէսը (Թիֆլիս): Հանդէսին Խմբագիրը եղած է Վահան Արծրունին: Նպատակը եղած է ժողովուրդին մէջ տարածել բժշկական եւ առողջապահական գիտելիքներ: Հանդէսին հետ միատեղ «Բժիշկ զրոյցներ» ընդհանուր խորագիրով հրատարակուած են 35 հանրամատչելի գրքոյկներ։ 

Ան շարք մը առողջապահական գրքոյկներ հրատարակած է, ինչպէս՝ «Մի խմիր», «Վատ ցաւ կամ Սիֆլիս», «Վարակիչ հիւանդութիւնները եւ նրանց թոյնը» կամ՝ «Բարակացաւ», «Մի ծխիր», «Դողէրոցը կամ՝ Մալարիա Ինֆլուէնցա կամ Նոր ցաւ», «Նորածին մանուկ ների հիւանդութիւնները», «Թշուաների պալէ կամ բժիշկ հաազ», «Խօլերա», «Կակուղ շանկը կամ սուսանակ» եւ այլն, որոնք բաւական լաւ կը տարածուին ժողովրդին մէջ։ Վ. Արծրունին աշխատակցած է նաեւ «Մշակ»-ին։

## Ծանօթագրութիւններ
Ռիթա Սարգսեան

**Ռիթա Ալեքսանդրի Սարգսեան** (օրիորդական մականունը՝ *Դադայեան*, 6 Մարտ 1962, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ազրպէյճանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 20 Նոյեմբեր 2020), Հայաստանի 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսեանի կինը։

## Պատանեկութիւն
Ծնած է 6 Մարտ1962-ին, Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ։

## Կրթութիւն
Աւարտած է Ստեփանակերտի Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի անուան 3-րդ միջնակարգ դպրոցը՝ ստանալով երաժշտական կրթութիւն։

## Աշխատանքային գործունէութիւն
Որոշ ժամանակ աշխատած է մանկապարտէզի մէջ որպէս երաժշտութեան ուսուցչուհի։ Ստեփանակերտէն Երեւան տեղափոխուելէն ետք չէ աշխատած։

## Ընտանիք
Ռիթա Սարգսեանը ամուսնացած էր Սերժ Սարգսեանի հետ եւ ունէր երկու դուստր եւ 5 թոռ:

## Մահ
16 Նոյեմբեր 2020-ին Ռիթա Սարգսեանը ծայրահեղ ծանր վիճակով տեղափոխուած էր «Նաիրի» բժշկական կեդրոն: Անոր մօտ ախտորոշուած էր Covid-19: Նոյեմբերի 20-ին երրորդ նախագահի գրասենեակը տեղեկացուց, որ Ռիթա Սարգսեանը մահացած է:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայաստանի առաջին տիկնայք
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Պսակաձեւ Ժահրով մահեր
Ղարաբաղի ձի

մինի|Արցախեան ձի
**Արցախեան ձի** (Ղարաբաղեան ձի) լեռն, հեծկան ձիերու ցեղ։ Ստեղծուած է հնագոյն ժամանակներուն ժողովրդական ընտրասերման (պարսկական, թուրքմէն, հնագոյն, իսկ յետագային արաբ, ձիերու ցեղերի ներազդման) միջոցով՝ Կուր եւ Արաքս գետերու միջեւ ինկած տարածքին մէջ։ Հայոց այրուձիի կազմին մէջ յայտնի էր որպէս լաւագոյն հեծկան։ Արտահանուած է տարբեր երկիրներ (Իրան, Ֆրանսա, Լեհաստան եւ այլն)։ Նշանաւոր է իր գեղեցիկ կառուցուածքով, արտաքին տեսքով կը նմանի արաբ, ձիերուն (չոր մարմնակազմուածք եւ հեզ վարքագիծ)։ Գլուխը թեթեւ է, իրանը՝ ուղիղ։ Մնդաւի բարձրութիւնը 145-150սմ է, իրանի թեք երկարութիւնը՝ 145-150 սմ, կուրծքի փաթը՝ 160-165 սմ, դաստակի փաթը՝ 16-18 սմ՝. Երանգն աշխէտ է, մոխրագոյն, դեղին՝ ոսկիէ կամ արծաթէ փայլով։ Օգտագործուած է Դոնի, անդրկովկասեան հանրապետութիւններու, Արեւմտեան Եւրոպայի շարք մը երկիրներու տարբեր ձիերու ցեղերու բուծման եւ բարելաւման նպատակով։ Սահմանափակ քանակով կը բուծուի ԼՂՀ տարբեր շրջաններուն մէջ։

Ստորոգութիւն:Արցախ
Ստորոգութիւն:Ձիեր
Սուփըր Մարիօ

մինի|300x300փքս|'''Սուփըր Մարիօ'''

**Սուփըր Մարիօ** (անգլերէն՝ *Super Mario*), Սուփըր Մարիօ Պրոս վիտէօ-խաղը ստեղուած է Նինթենտոյի կողմէն։ Խաղը առաջին անգամ շուկայ իջած է Ճափոնի մէջ, 13 սեպտեմբեր 1985-ին:

## Իբրեւ Ճամփմեն
Սկիզբը Մարիոյին անունը անունը Ճամփմեն եղած է (ցատկող անձը):

Ան ատաղձագործ եւ երկրորդական կերպար մըն է «Տոնքի Քոնկ» անունով խաղի մը մէջ: Այդ խաղին մէջ ան պարզապէս կը ցատկէ տախտակէ տախտակ եւ կը փորձէ արգելքներէն խուսափիլ: Նինթենտոյի այս խաղին մէջ, մեծ կապիկն է հերոսը: Սակայն արդէն Ճամփմեն կը նմանի մեզի ծանօթ Մարիոյին: Ան հագուած է սալոփեթ տաբատ մը, դրած է քասքեթ եւ ունի պեխ: Այդ ժամանակաշրջանին գրեթէ անկարելի էր այդքան փոքրիկ անձի մը վրայ գծել բերան եւ մազեր:

## Իբրեւ Մարիօ
մինի

Ճամփմեն կը դառնայ Մարիօ 1982-ին, երբ «Տոնքի Քոնկ Ճիւնիոր» խաղը կ՛իջնէ արքէյտի խաղին մեքենաներուն վրայ, վիտէօ-խաղերու կեդրոններուն մէջ:

Այս նոր անունը անոր տուած է զայն ստեղծողը` Շիկերու Միյա-Մոթօ. Մարիօ անունը Նինթենտոյի աշխատանոցներու շէնքին տիրոջ անունն է` Մարիօ Մեկալէ, որ իտալական ծագումով ամերիկացի գործատէր մըն է:

Մէկ տարի ետք Մարիօ կը դադրի ատաղձագործ ըլլալէ եւ կը դառնայ ջրմուղագործ, իսկ երկրորդական կերպարը` գլխաւոր կերպար: Ան կը դառնայ հերոսը Մարիօ Պրոս արքէյտի խաղին, որուն մէջ կը կռուի Նիւ Եորքի կոյուղիներուն մէջի էակներուն դէմ, իր եղբօր` Լուիճիի հետ: Սունկերու թագաւորութեան մէջ շրջելով` ան կը փորձէ փրկել Թոտծթուլ իշխանուհին Պրաուզըրէն, Քինկ Քուփայէն: Տեսակաւոր արգելքներ եւ վտանգներ կը սպասեն իրենց ճամբուն վրայ:

Շատ շուտ Մարիօ կը դառնայ Նինթենտոյի խորհրդանիշ պատկերը` մասքոթը: Տարիներու ընթացքին ան տարբեր արհեստներ կ՛ունենայ` ատաղձագործ, ջրմուղագործ, սակայն նաեւ բժիշկ, թենիս խաղցող, քարթ ինքնաշարժ քշող, նկարիչ, շինարար… Այժմ ան աւելի քան 70 վիտէօ-խաղերու գլխաւոր կերպարն է, սակայն ան նաեւ կը մասնակցի իր ընկերներուն արկածախնդրութիւններուն աւելի քան 80 ուրիշ խաղերու մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ
Իգնատիոս Ա․ Քաքմաճեան

**Իգնատիոս Ա․ Քաքմաճեան** (*Iknadios Kakmaciyan,* 1827 Պոլիս - 1869 Պոլիս), Կ․ Պոլսոյ հայոց պատրիարք: 

Ընտրուած է Վանայ առաջնորդ։ Մկրտիչ Խրիմեանի առաջնորդութեամբ Վանի մօտակայ Վարագայ վանքը արեւելեան Վենետիկ դարձուցած է։ 1863-ին Ազգային Սահմանադրութեան հաստատումէն ետք առաջին շրջանի պատրիարքները եւ կարգ մը ամիրաներ տուժած էին նոր օրէնքէն։ Ազգային ժողովի նիստերը դադրած էին, այս պատճառով ժողովուրդը դառնացած էր Պատրիարքարանէն: Պատրիարքարանը նիւթական տագնապի մէջ ինկած էր, բայց ժողովուրդը անտարբեր էր։ Ժողովուրդը կը պահանջէ Պատրիարքին հրաժարականը եւ սահմանադրութեան գործադրութիւնը։ 

Պուրսացի Պօղոս Պատրիարք կը ստիպուի հրաժարիլ։ Կայսր Ապտիւլ Ազիզ Ա.-ի Կառավարութիւնն ալ ամբոխը հանդարտեցնելու համար սահմանադրութեան գործադրութեան հրաման կու տայ։ Այսպիսով, երկար ատենէ ի վեր ցրուած Ընդահանուր Ժողովը կրկին կը սկսի նիստերուն եւ առաջին առիթով Պոլսեցի Իգնատիոս Ա․Քաքմաճեան 1869-ին կ'ընտրուի Թուրքիոյ Հայոց 70-րդ Պատրիարք։ Սակայն երկար չի տեւեր ընտրութեան ուրախութիւնը, որովհետեւ իր ընտրութեան հաստատումէն երեք օր ետք ան կը վախճանի։ Կը թաղուի Պէյօղլու Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ բակին մէջ ։
## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգորեան տոմար

**Գրիգորեան Օրացոյց** Աստղագիտական հաշիւներու վրայ հիմնուած՝ տարիներու եւ ժամանակահատուածներու որոշման համակարգ մը, այլ խօսքով՝ տարեցոյց մը:

Ժամանակակից՝ Գրիգորեան կամ Նոր տոմարը յաջորդած է հին հռոմէական՝ Յուլիոսի օրացոյցին կամ Հին տոմարին, ըստ որուն տարուան միջին տեւողութիւնը կը կազմէր 365,25 օր։ Որովհետեւ յուլիական տարուան տեւողութիւնը 11 վյրկ. եւ 14 երկվյրկ. աւելի է արեւադարձայինէն, ապա 128 տարուան ընթացքին կուտակուած սխալը կը կազմէր ամբողջ օր մը, իսկ մինչեւ 1582  տարբերութիւնը հասած էր 10 օրուան։ Սխալը կը սրբագրուի ԺԶ. դարուն՝ Հռոմի Գրիգորիս ԺԳ. պապին վերատեսութեամբ, ըստ որուն 4 Հոկտեմբեր 1582-ին կը յաջորդէ 15 Հոկտեմբերը։ 

Հայաստանի մէջ սովետական կարգերու հաստատումէն ետք՝ 1920-ին, նոյնպէս կ'ընդունուի Նոր տոմարը։ Ի. դարու կէսէն սկսեալ գրիգորեան տոմարէն կը սկսին օգտուիլ աշխարհի գրեթէ բոլոր երկիրները:
## Ծանօթագրութիւններ
Յուլեան տոմար

մինի|Յուլիոս Կեսար
**Յուլեան տոմարը կամ Յուլեան օրացոյցը** անուանուած է ի պատիւ Յուլիոս Կեսարին, որ այդ գաղափարը Հին Հռոմ ներմուծած է Ք.Ա. 46-ին:

Պատմութեան որոշ ժամանակաշրջաններուն, Յուլեան օրացոյցը կը կոչուէր «հին ոճի» օրացոյց:

### Նպատակ
Յուլիոս Կեսար կ'որոշէ, որ եկած է ժամանակը զգալի փոփոխութիւններ ընելու հռոմէացիներու կողմէ ժամկէտերու որոշման մէջ։ 

Կեսար օգնութիւն կը ստանայ աստղագէտ Սոսիգենէս Ալեքսանդրացիէն, որ իրեն խորհուրդ կու տայ դադրեցնել լուսնային օրացոյցը եւ հետեւիլ արեւային օրացոյցին, ինչպէս ըրած էին եգիպտացիները։ Այսպիսով, ամսաթիւերը որոշելու համար, Լուսինին հետեւելու փոխարէն, Յուլեան օրացոյցը կը սկսի հետեւիլ Արեգակի դիրքին:

Յուլիոս Կեսար կը սրբագրէ եգիպտական օրացոյցին մէջի կարգ մը թերութիւններ, որմէ ետք անիկա կը կոչուի յուլիական կամ յուլեան։ Ամիսներէն մէկ քանին ունէին 31, միւսները՝ 30, իսկ Փետրուարը՝ 28 օր։  

Չորս տարին մէկ՝ Փետրուարին վրայ կ'աւելնայ մէկ օր. 366 օր ունեցող տարին կը կոչուի նահանջ տարի։ Այսպիսով, տարուան տեւողութիւնը միջին հաշուով կը յարմարի 365,25 օրուան, որ մօտաւորապէս կը համապատասխանէ Արեւուն շուրջ Երկիրին դառնալուն։ 

Ռուս ուղղափառ եկեղեցին, մինչեւ օրս կը շարունակէ եկեղեցական տօները նշել ըստ Յուլեան տոմարի: 

### '''Յուլեան օրացոյցին տեւողութիւնը'''
Հակառակ անոր, որ Յուլեան օրացոյցը մեծ բարելաւում էր հռոմէական օրացոյցին համեմատ, սակայն անիկա կատարեալ չէր: Յուլեան օրացոյցը օգտագործուած է աւելի քան 1600 տարի, սակայն դարերու ընթացքին սխալները նկատելի դարձած են։ 

1582-ին Գրիգորիս ԺԳ. պապին վերատեսութեամբ, կը ներմուծուի արեւմտեան կամ քրիստոնէական օրացոյցը (որ ծանօթ է Նոր կամ Գրիգորեան տոմար անունով), ըստ որուն՝ նահանջ տարիներուն թիւը կը կրճատուէր այնպէս մը, որ տարուան տեւողութիւնը դառնայ 365,2425 (յուլեան տարիէն 10,8 վյրկ. նուազ)։

###### Հայոց շարժական եւ Յուլեան անշարժ տոմարներ
Հայոց շարժական եւ Յուլեան անշարժ տոմարներու միջեւ, մինչեւ 532-ամեայ պարբերաշրջանին աւարտը, յառաջացած է մէկ տարուան շեղում, զոր Յովհաննէս Սարկաւագը առաջարկած է հանել 532-ամեայ պարբերաշրջանին հետ։ Հայոց մեծ թուականին եւ Քրիստոսի ծննդեան թուականին միջեւ զուգահեռ հաշիւներ կատարելու ատեն, նկատի առնուած է այն հանգամանքը, որ 1317-1320 թուականներուն 1 Նաւասարդը համընկնած է 1 Յունուարին։ Ուստի, հայոց տարեսկիզբին համար, հաշուարկներ կատարելու ատեն, Հայոց մեծ թուականը ստանալու համար, մինչեւ 1320 թուական պէտք է հանել 551, իսկ 1320-էն ետք՝ 550։

###### Յուլեան օրացոյցը եւրոպայի համար
Ք.Ա. 45-ին, Յուլիոս Կեսար իր Յուլեան օրացոյցին մէջ, Եւրոպայի համար 25 Դեկտեմբերը նշանակած է ձմեռնային արեւադարձի օր։

Սակայն Յուլեան օրացոյցին եւ «իսկական»`աստղագիտական օրացոյցին միջեւ շեղում կար, որ կը կազմէր երեք օր՝ իւրաքանչիւր 400 տարուան համար:

Այսպէս, ըստ Յուլեան օրացոյցին, ձմեռնային արեւադարձի օրը, ԺԶ. դարուն, հասած էր 12 Դեկտեմբերին։

## Ծանօթագրութիւններ
Սուսօ վանքը

մինի|'''Սուսօ վանքը'''|255x255փքս**Սուսօ վանքը** () Սան Միլան տէ լա Քոկոլլա փոքր գիւղին մօտակայ բլուրին վրայ կը գտնուի, հիմնուած վեցերորդ դարուն: Ասիկա Սպանիոյ Լա Ռիոխա շրջանն է, երկրին այն  վայրը, ուր բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ կու գան հռչակաւոր խաղողի այգիներուն համար եւ` Քամինօ տը Սանթիակօ ուխտավայրը այցելելու:
## Պատմութիւն
Ճգնաւոր Սուրբ Միլան վանականին կողմէ վեցերորդ դարուն հիմնադրուած վանքը կարծես թէ կը զգայ, որ այլ ժամանակի եւ այլ վայրի կը պատկանի: Այս առանձնացած կէտէն, որ շրջապատուած է անտառներով, կարելի է տեսնել Քարտենաս հովիտը եւ հեռուն` Սան Լոնենզօ լերան գագաթը:

Վանքին մօտ զանգակածաղիկներ կը զարդարեն մուտքերը  սարալանջի քարայրներու, ուր վանականներ ապրած են Սուսոյի կառուցումէն շատ առաջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Յիսուսի ճշմարիտ Եկեղեցին

**Յիսուսի ճշմարիտ Եկեղեցին** (Չինարէն: 真[Zhēn]
耶[Yē]
穌[sū]
教[Jiào]
會[Huì]) անկախ Հոգեգալստական եկեղեցի, հիմնադրուած Պէյճին, Չինաստան, 1917-ին : Ներկայիս եկեղեցին ունի 1.5 միլիոն անդամներ յիսունըեօթը երկրներու մէջ : Եկեղեցին չինական ճիւղն է Հոգեկալստական քրիստօնէական եկեղեցիին, որ հիմնուած է 20-րդ դարասկիզբին: Եկեղեցին չ՛ընդունիր Սուրբ Երրորդութեան գաղափարը, փոխարէնը՝ հպատակ  է Օնենեսս Յիսունական աստուածաբանութեան Յիսուսի-Անուն ուսմունքին՝ տասը հիմնական ուսմունքներ:

**Սուրբ Հոգի**․ «Սուրբ Հոգիի ընդունումը, որ կ՛արտայայտէ լեզուով խօսիլ, Աստուծոյ արքայութիւնը ժառանգելու գրաւականով»։

# **Կնունք**․ «Ջուրի մէջ կնքուիլը մեղքերու թողութեան եւ վերածնման ծէս է: Կնունքը կը կատարուի բնական ջրաւազանի մէջ, ինչպէս օրինակ՝ գետ, ծով կամ աղբիւր: Կնքօղը, պէտք է նախապէս ստացած ըլլայ ջուրի մէջ կնունքով Սուրբ Հոգին։   Կնունքը կը կատարուի ի անուն Տէր Յիսուս Քրիստոսի: Կնքուողը պէտք է ամբողջ մարմնով սուզուի ջուրին մէջ` դէմքը դէպի վար պահած, սուզելով նաեւ գլուխը»։
# **Ոտնլուայ**․ «Ոտնլուայի ծէսը Տէր Յիսուսի հետ հաղորդակցելու միջոց մըն է :  Կը ծառայէ նաեւ, որպէսզի յիշեցնէ թէ մարդը պէտք է ունենայ սէրը, սրբութիւնը, հեզութիւնը, ներողամտութիւնն ու ծառայելու պատրաստակամութիւն:  Իւրաքանչիւր կնքուած անձի ոտքերը պէտք է լուացուին ի անուն Տէր Յիսուսի: Համապատասխան դէպքերու կը կիրառուի փոխադարձ ոտնլուայ»։
# **Սուրբ Միաբանութիւն**․ «Սուրբ հաղորդութիւնը Տէր Յիսուս Քրիստոսի մահը մէզ յիշեցնող ծէս է: Այն կը թոյլատրէ մեզ ճաշակելու Տիրոջ միսն ու արիւնը եւ հաղորդուիլ անոր, որպէսզի ունենանք յաւերժական կեանք եւ ելնենք Վերջին Օրը: Այս ծէսը պէտք է կատարուի հնարաւորին՝ յաճախակի: Կ՛օգտագործուի միայն մէկ, առանց թթխմօրի պատրաստուած հաց եւ խաղողի հիւթ»։
# **Շաբաթ Օր**․ «Շաբաթ օրը` շաբաթուան եօթներորդ օրը, Աստուծոյ կողմէն հաստատուած եւ օրհնուած սուրբ օր է: Այն Աստուծոյ կողմէն սահմանուած է իբրեւ աստուածային արարման եւ փրկութեան փառաբանման համար` ապագայ կեանքին յաւերժական հանգիստի յոյսով»։
# **[[Յիսուս Քրիստոսի]]**․ «Յիսուս Քրիստոսը՝ այն Բառը, որ դարձաւ մահկանացու, զոհուեցաւ խաչի վրայ՝ մեղսագործներու մեղքերը քաւելու համար, յարութիւն առաւ երրորդ օրը եւ համբարձաւ երկինք։ Ան, մարդկութեան միակ Փրկիչն է, երկրի եւ երկինքի Արարողը եւ միակ ճշմարիտ Աստտուածը»։
# **[[Աստուածաշունչ]]**․ «Սուրբ Աստուածաշունչը՝ կազմուած Հին եւ Նոր Կտակարաններէն՝ ոգէշնչուած Աստուծոյ կողմէն, միակ հոգեւոր ճշմարտութիւնն է եւ Քրիստօնեայ կեցութեան չափանիշը»։
# **Փրկութիւն**․ «Փրկութիւնը կը տրուի հաւատքի միջոցով Աստուծոյ բարեհաճութեամբ։ Հաւատացեալները պէտք է հաւատք ընծայեն Սուրբ Ոգիին՝ սրբութիւն որոնելու, Աստուած փառաբանելու եւ մարդկութիւնը սիրելու համար»։
# **Եկեղեցի**․ «Ճշմարիտ Յիսուսի եկեղեցին, հիմնուած մեր Լորտ Յիսուս Քրիստոսով, Սուրբ հոգիի միջոցով վերակազմուած ճիշտ Առաքելական ժամանակներուն:»։
# **Քրիստոսի երկրորդ Գալուստը**․ «Աստուծոյ Երկրորդ Գալուստը տեղի է ունենալու Վերջին Օրը, երբ Ան երկինքէն վար իջնէ՝ աշխարհը դատելու համար. արդարակեացներուն կ՛ընծայէ յաւերժ կեանք, մինչդեռ բարոյազուրկները կ՛արժանանան ընդմիշտ դատապարտութեան»։ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Վահագն Հայրապետեան

մինի
**Վահագն Հայրապետեան** (), երաժիշտ, ճազի դաշնակահար։

Ծնած է Երեւան։ Մանուկ հասակէն զբաղած է երաժշտութեամբ։ Հայրապետեան աւարտած է Երեւանի պետական երաժշտանոցը եւ ստացած է դաշնակի ու երգագրութեան վկայականներ:

Ջազ երաժշտութեամբ սկսած է հետաքրքրուիլ եւ սորվել Նիւ Եորքի մէջ, համաշխարհային ջազ լեգենդներ Բարրի Հարրիս-էն եւ Ֆրենք Հիւիթ-էն։ Հանդէս եկած է մի շարք աշխարհահռչակ ջազմէններու հետ, որոնցմէ են՝ Իգոր Բուտման-ը, Դանիիլ Կրամեր-ը, Էլվին Ճոնս-ը, Բարրի Հարրիս-ը։

Հայրապետեան մասնակցած է համաշխարհային բազմաթիւ ճազի փառատօներու, ինչպէս՝ Մոնթրէալի, Թորոնթոյի, Նիւ Օրլինզի եւ Մոսկուայի փառատօները:

## Սկաւառակագրութիւն
Նիւ Օրլեանի մէջ թողարկած է 3 ձայնասկաւառակ՝

* «Love for sale»
* «Tripp to New Orleans»
* «Bop it up»

## Գործունէութիւն

* 1998 թ.՝ «Armenian Navy Band» խումբի դաշնակահարն է։
* 2005 թ.՝ Հիմնած է «Կատուներ» խումբը։
* 2011 թ.՝ Թողարկած է «Singin′& Swingin» ձայներիզը։

### Ֆիլմերու Երաժշտութիւն
Շարք մը ֆիլմերու երաժշտութեան հեղինակն է՝

* «Խճճուած Զուգահեռներ»
* «Եթէ Բոլորը...»
* «Շորն Ու Շորշորը»

## Ընտանիք

* Հայր՝ Կարապետ Հայրապետեան, ջութակահար,
* Մայր՝ Ալիսա Ադամեան, ջութակահար, մանկավարժ,
* Քոյր՝ Արեւ Պետրոսեան, նկարիչ-ձեւաւորող, Հայաստանի Հանրապետըթեան վաստակաւոր նկարիչ,
* Եղբայր՝ Արեգ Պետրոսեան, քանդակագործ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Ստորոգութիւն:Դաշնակահարներ
Երուանդ Ղազանչեան

**Երուանդ Ղազանչեան** (), Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արուեստագէտ, բեմադրիչ:

## Կենսագրոիթիւն եւ գործունէութիւն
Ծնած է 2 Յունիս 1937-ին, Երեւան: 1974-էն կը դասաւանդած է Երեւանի թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական հաստատութեան մէջ (1991-էն` փրոֆեսէօր): 

1984-1986 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմիական թատրոնիին մէջ՝ իբրեւ տնօրէն եւ գեղարուեստական խորհուրդի նախագահ։

1995-2007-ի ժամանակահատուածին եղած է Հայաստանի թատերական գործիչներու  միութեան նախագահը:

## Բեմադրութիւնները

* Ժան Փոլ Սարթր - «Անթաղ Մեռելներ»
* Ալեքսանտր Շիրվանզատէ - «Պատուի Համար»
* Ալեքսանտր Շիրվանզատէ - «Մորկանի Խնամին»
* Ֆէոտոր Տոսթոեւսքի - «Ապուշը»
* Ֆէոտոր Տոսթոեւսքի - «Ոճիր Եւ Պատիժ»
* Ժորա  Յարութիւնեան - «Հարսանիք»
* Ժորա  Յարութիւնեան - «Պարոն Բաբիկը Եւ Ուրիշները»
* Բերթոլդ Բրեխթ - «Քուրաժ Մայրիկը»
* Ֆետերիքո Գարսիա Լորքա - «Արիւնոտ Հարսանիք»
* Եղիշէ  Չարենց - «Երկիր Նաիրի»
* Միխայիլ Սալթիքով-Շչետրին - «Մի Քաղաքի Պատմութիւն»
* Ուիլեամ Շեքսփիր - «Ոչնչէն Մեծ Աղմուկ»
* Ուիլեամ Շեքսփիր - «12-րդ Գիշեր»
* Սանին - «Ես Մարդ Եմ»
* Ժան Պապթիսթ Մոլիէր - «Քաղքենին Ազնուական»
* Նիքոլայ Գոգոլ - «Ամուսնութիւն»
* Ժիրայր Անանեան - «Ես Եմ, Եկեր Եմ»
* Ժիրայր Անանեան - «Տէ՛ր, Մի Թող Մեզ Անտէր»
* Ժիրայր Անանեան - «Մեռնելու Էլ Իրաւունք Չունիմ»
* Արիստոփանէս - «Լիսիսթրաթէ»
* Յակոբ Պարոնեան - «Ատամնաբոյժն Արեւելեան»
* Քարինէ Խոտիքեան - «Լիր Արքայի Ծաղրածուն»
* Չխէիձէ - «Կամուրջ»
* Քարլօ Գոցցի - «Թագաւոր Եղջերուն»
* Արամաշոտ Պապայեան - «Գնա Մեռի, Արի Սիրեմ»
* Արտեմի Այվազեան, Գարեգին Երիցեան - «Ուշ Ըլլայ, Նուշ Ըլլայ»
* Տիգրան Չուխաճեան - «Կարինէ»
* Գուրգէն Խանջեան - «Քարերը Հաւաքելու Ժամանակն Է»

## Պարգեւներ, մրցանակներ եւ կոչումներ

* 1986-ին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Պետական մրցանակով,
* 2005-ին` «Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի» կոչումով,*
* 2008-ին` Հայ եկեղեցւոյ «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշանով,
* 1974-ին արժանացած է Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչի,
* 2004-ին` ժողովրդական արուեստագէտի կոչման,
* 2015-ին` Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի մրցանակին (Տ. Չուխաճեանի «Կարինէ» օփերեթին համար),
* 2017-ին` Հայաստանի Հանրապետութեան «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» առաջին աստիճանի մետալին:

Երուանդ Ղազանչեան եղած է նաեւ ՀԲԸՄ-ՀԵԸ-ի Պէյրութի «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբին բեմադրիչը:

## Ընտանիք
Դերասանուհի Կալիա Նովենցին ամուսինն էր, բեմադրիչ Յակոբ Ղազանչեանին հայրը, դերասանուհի Մարիամ Ղազանչեանին պապը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* «Դերասանութիւնը Անընդհատ Տարերքի Մէջ Ըլլալ Կը Նշանակէ» «Ազդակ»-ին Ըսաւ Երուանդ Ղազանչեան

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Պելառուսիա

**Պելառուսիա ** ( Պելառուսերէն.՝ Белару́сь, Ռուսերէն՝ Белару́сь), պաշտօնական անուանում՝ **Պելառուսիոյ Հանրապետութիւն **(Պելառուսերէն.՝ Рэспубліка Беларусь, Ռուսերէն՝ Республика Беларусь), դէպի ծով ելք չունեցող պետութիւն մը՝ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ:

Հիւսիս-արեւելքէն սահմանակից է Ռուսաստանի, հիւսիսէն՝ Լիթվայի եւ Լաթվիոյ, հարաւէն՝ Ուքրանիոյ, իսկ արեւմուտքէն՝ Լեհաստանի։ Մայրաքաղաքը Մինսկն է, մեծ քաղաքներն են Պրեսթը, Քրոթնօն, Կոմելը, Մոկիլիովը եւ Վիթեպսքը: Մինչեւ 1991 ԽՍՀՄ-ի կազմին մէջ էր։

Երկրի բնակչութեան մեծ մասը կ'ապրի մեծ քաղաքներու մէջ: Բնակչութեան աւելի քան 80%-ը պելառուսեր են, ամէնամեծ ազգային փոքրամասնութիւններն են ռուսերը, լեհերը եւ ուքրանացիները։ Պաշտօնական լեզուներն են պելառուսերէնը եւ ռուսերէնը։ Դաւանանքային առումով մեծ մասը ուղղափառ քրիստոնեաներ են, Պելառուսիոյ ուղղափառ եկեղեցւոյ հետեւորդներ, որ ռուս ուղղափառ եկեղեցւոյ իրաւասութեան տակ է, իսկ երկրին արեւմուտքը կայ կաթոլիկ եկեղեցւոյ փոքր համայնք մը։
### Կլիմայ
Կլիման յատկանշական է մեղմ ցուրտ ձմեռներով. Յունուարին միջին ջերմաստիճանը 4&nbsp;°C (24.8&nbsp;°F) է, հարաւը՝ (Պրեսթ) մինչեւ -8&nbsp;°C (17, 6&nbsp;°F), իսկ հիւսիսը՝ (Վիթեպսքի)  զով ու խոնաւ ամառներով միջին ջերմաստիճանը՝ 18&nbsp;°C (64.4&nbsp;°F): Պելառուսիա ունի 550-էն 700 մմ միջին տարեկան տեղումներ։
### Բնութիւն
Բնութիւնն ու կենդանական աշխարհը պահպանելու նպատակով ստեղծուած են պահպանուող յատուկ տարածքներ, որոնցմէ հռչակաւոր է Պելովեժեան թաւուտը (ազգային պարկ), որ ամբողջ Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ պահպանուած միակ կուսական անտառն է։ Անոր մէկ մասը կը գտնուի Լեհաստանի տարածքին մէջ։ Պելովեժեան թաւուտին շոճիի անտառներուն մէջ կան եղնիկներ, որմզդեղներ, գայլեր, գորշուկներ, կուղբեր, նապաստակներ, եւ այլն։ Արգելոցին հպարտութիւնը վայրի ցուլերն են։
### Կրթութիւն
Կրթական համակարգը Պելառուսիոյ մէջ.
* Նախադպրոցական կրթութիւն (մանկապարտէզներ)
* Պարտադիր տարրական դպրոց (ինը տարի, անվճար)
* Միջնակարգ դպրոց (անվճար եւ պարտադիր) արհեստագիտական դպրոցներ, վարժարաններ եւ այլն
* Բարձրագոյն կրթութիւն (կան շուրջ 40 պետական եւ 20 անձնական համալսարաններ):
*Դպրոցներէն ներս կրթութիւնը երկու պաշտօնական լեզուներով է՝ ռուսերէն եւ պելառուսերէն։ Սակայն, քաղաքային տարածքներուն եւ համալսարաններուն մէջ յաճախ ընդունուած է ռուսերէնը, իսկ պելառուսերէնը գլխաւորաբար կ'ուսուցանուի գիւղական դպրոցներուն մէջ։ Ամէնաբարձր գիտական հաստատութիւնը Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիան է։
## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
*Birgerson, Susanne Michele (2002). After the Breakup of a Multi-Ethnic Empire. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-96965-7.
*Levy, Patricia; Spilling, Michael (2009). Belarus. New York։ Benchmark Books. ISBN 0-7614-3411-9.
## Արտաքին յղումներ
* Պելառուսիոյ պաշտօնական կայք 
* Պելառուսիոյ կայք
* Պելառուսիոյ նորութիւները BBC կայքին մէջ
* Պելառուսիոյ կրօնական վիճակագրութիւնը
* Համաշխարհային դրամատունը Պելառուսիոյ մէջ
* Պելառուսիոյ աշխարհագրական քարտէսը
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Պերկա

**Պերկա** (սպաներէն՝ Berga), քաղաքը կը գտնուի Սպանիոյ Քաթալոնիա երկրամասին մէջ։ Տարածքը կը կազմէ 22.56 քմ²

Ունի 16.494 հազար բնակչութիւն (2019):

## Ծանօթագրութիւններ
Նարինէ Գրիգորեան

**Նարինէ Գրիգորեան** (), արմատներով արցախցի հայ դերասանուհի (թատրոնի եւ  շարժանկարի), բեմադրիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտ (2013)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հրազդան: Արցախեան ազատագրական պայքարի տարիներուն ընտանիքով վերադարձած են Արցախ:

1997-2002 յաճախած է Երեւանի թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական հիմնարկի բեմադրութեան բաժանմունքը:

2002-2003 թուականներուն մասնակցած է մնջախաղի թատրոնի դասընթացներու: Իբրեւ բեմադրիչ, 2004-2005 թուականներուն, ուսումը շարունակած է Մոսկուայի եւ Ս. Փեթերսպուրկի մէջ (2007), իսկ Պոսթընի եւ Նիւ Եորքի մէջ աւարտած է թատրոնի կառավարման բաժինը (2008):

2013-ին արժանացած է Հայաստանի վաստակաւոր արուեստագէտի կոչման:

2014 թուականէն ի վեր Երեւանի Ս. Սարգսեանի անուան Համազգային թատրոնի դերասանուհի է: 2018-ին աշխատկազմի կողմէ առաջադրուած եւ նշանակուած է նոյն թատրոնի գեղարուեստական ղեկավար:

Մասնակցած է հայաստանեան եւ միջազգային տարբեր փառատօներու եւ արժանացած` մրցանակներու:

Իրանահայ Անահիտ Ապատի բեմադրած «Եւա» ժապաւէնի գլխաւոր դերակատարն է: «Եւա»-ն ցուցադրուած է Մոնրէալի մէջ տեղի ունեցախ փառատօնին, ինչպէս նաեւ ներկայացուած է Կաննի եւ Ֆաժր փառատօներուն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Թատրոն
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Մաթուսաղա եպիսկոպոս

**Մաթուսաղա** (), Սիւնեաց կամ Յունաբան դպրոցի նշանաւոր ուսուցիչ, հայ փիլիսոփայ, գիտնական, հոգեւոր գործիչ, ապրած է Զ. դարու վերջաւորութեան  եւ Է. դարու սկիզբը։ Անոր մասին կենսագրական ստոյգ տուեալներ չկան: Ծննդեան թուականը անյայտ է։ Մահացած է շուրջ 652-ին։ Եղած է նշանաւոր ուսուցչապետ Սիւնեաց վարդապետարանին։

Կազմակերպած է Սահակ Պարթեւի  եւ Մեսրոպ Մաշտոցի գործերուն մեկնութիւնները։

633-ին, Կարինի ժողովին, դաւանաբանական վէճի մը ընթացքին, կարդացուած է Մաթուսաղայի թուղթը, ուր վերջինս կտրականապէս մերժած է քաղկեդոնականութիւնը։

634-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է։ Ստեփանոս Օրբելեանի կողմէ արժանացած է մեծամեծ գովասանքներու։ Ան իր «Պատմութիւն Նահանգին Սիսականայ» գիրքին մէջ ինքզինք անուանած է ժամանակի «Մեծ քերթող եւ անյաղթ փիլիսոփայ ... ուսեալ զքերթողութիւն եւ վարժեալ ճարտասանականաւն, հմտացեալ փիլիսոփայական արուեստին, լի ամենայն իմաստութեամբ եւ կատարեալ գիտութեամբ»։

Օրբելեանի իրեն ընծայած մակդիրներէն ի յայտ կու գայ, թէ Մաթուսաղա եղած է Յունաբան դպրոցի մեծ աշխատաւորներէն մէկը։ Դժբախտաբար  իրմէ ոչ մէկ գործ հասած է մեզի։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ
Ուզպեքիստան

**Ուզպեքիստան**, պետութիւն Միջին Ասիոյ կեդրոնական մասին մէջ։ Հիւսիսէն եւ հիւսիս-արեւելքէն սահմանակից է Ղազախստանի, հիւսիս-արեւելքէն՝ Ղազախստանի, արեւմուտքէն՝ Թիւրքմենստանի՝ հարաւէն՝ Տաճիկիստանի ու Աֆղանստանի։ Մայրաքաղաքը Թաշքենտն է։ Պետական լեզուն՝ ուզպեքերէնն է։ Ուզպեքիստանի բնակչութեան (շուրջ 37.535.605) մեծ մասը ուզպեքներ են։ Կան նաեւ տաճիկներ, քազախներ, խրխզներ, թուրքմեններ, ռուսեր, ուքրանացիներ, հայեր, վրացիներ, յոյներ, ազերիներ եւ թուրքեր։ Մահմետականներ՝ 88%, քրիստոնեաներ՝ 10%։ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ
Ստորոգութիւն:Իսլամական պետութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Առողջապահիկ թերթ

**Առողջապահիկ թերթ** (Թիֆլիս), բժշկա-առողջապահական ժողովրդային հանդէս: 

Հրատարակուած է 1903-1905: Խմբագիրը եղած է Վահան Արծրունի: Նպատակը` ժողովուրդին մէջ տարածել բժշկական և առողջապահական գիտելիքներ: 

Հանդէսին հետ միատեղ «Բժիշկ զրոյցներ» ընդհանուր խորագիրով հրատարակուած են 35 հանրամատչելի գրքոյկներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բժշկական պարբերաթերթեր
Ստորոգութիւն:Թերթեր
Ստորոգութիւն:Հայկական բժշկական պարբերաթերթեր
Հայք (պարբերական, Նիւ Եորք)

**Հայք**, կիսամեայ առողջապահական թերթ, հրատարակուած է 1891-էն սկսեալ (Նիւ Եորք): Լոյս տեսած է մինչեւ 1898-ին: Խմբագիրը եղած է Մ. Գաբրիէլեան:

Ունեցած է առողջապահական, բարոյախօսական, բանասիրական, գրական-քննադատական եւ թղթակցութիւններու բաժիններ:

Տպագրած է հայ եւ օտար անուանի մարդոց կենսագրութիւնները, կատարած է թարգմանութիւններ` եւրոպական եւ ամերիկեան գրողներու գործերէն: Գրած է Թուրքիա ապրող հայերու վիճակին մասին եւ բողոքած է հալածանքներու դէմ:

Արտատպած է եւրոպական եւ ամերիկեան մամուլի արձագանգները հայկական կոտորածներու առթիւ: Ունեցած է անգլերէն բաժին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական բժշկական պարբերաթերթեր
Դարման (ամսագիր)

**Դարման**, բժշկա-առողջապահական եւ գիտական պատկերազարդ հայերէն 22-24 էջերով ամսաթերթ:

Ամսագիրը ունեցած է ֆրանսերէն բաժին մը: Հրատարակուած է Պոլսոյ Հայ բժշկական միութեան հովանաւորութեամբ 1920-22 եւ տնօրէնութեամբ բժիշկ Օննիկ Փափազեանի: 

Բովանդակութիւնը կազմուած է ընտանեկան, դպրոցական, պատանեկան եւ երիտասարդական առողջապահական յօդուածներով, ինչպէս նաեւ վարակիչ հիւանդութիւններու, համաճարակներու մասին գրութիւններով եւ համաշխարհային բժշկագիտութեան պատմական տեղեկութիւններով: 

1921-ին միանալով «Հայ Բուժակ»ին՝ կոչուած է «Դարման-Հայ Բուժակ»:

Տպուած է Պեճիտեան եղբայրներու տպարանին մէջ:

## Ծանիթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական բժշկական պարբերաթերթեր
Հայաստանի Բնապահպանման Տարածքներու Ցուցակ

մինի|Ազատի ջրաբարը․Հայաստանի Բնութեան Յուշարձան
Այս **Հայաստանի բնապահպանման տարածքներու Ցուցակ**ն է, Հայաստանի բնապահպահման տարածքները անոր հողատարածքին 12,5% կը ներկայացնեն։  Ըստ «Բնութեան յատուկ պահպանուող տարածքներու մասին» օրէնքին (1991)՝ իբրեւ բնապահպանման տարածքներ արձանագրուած են չորս ազգային պուրակներ, երեք արգելարաններ, 26 պատսպարաններ (արգելավայրեր) եւ 230 բնութեան յուշարձաններ։  Իսկ անոնցմէ երեքը՝ Սեւանայ լիճին աւազանը, Արփի լիճին Ազգային Պարտէզը եւ Խոր Վիրապին ճահիճը (Հայաստանի տարածքին մօտաւորապէս 17%) մաս կը կազմեն Ռամսարի Պայմանադրութեան (*La convention de Ramsar*)․ Հայաստան մաս կազմեց Նոյեմբեր 6, 1993։

Ստորեւ Բնապահպանման Տարածքներուն ցուցակները։

## Ազգային պուրակներ

## Պետական արգելարաններ

## Պետական պատսպարաններ
Հայաստանի 26 պատսպարաններուն ընդհանուր մակերեսը Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին 3.44% կը կազմէ։

## Բուսաբանական պարտէզներ

## Պատկերասրահ Հայաստանի կենդանական եւ բուսական աշխարհէն

Պատկեր:Bubo bubo 1 (Martin Mecnarowski).jpg|Բու
Պատկեր:Persian Leopard sitting.jpg|Պարսկական յովազ
Պատկեր:Macrovipera lebetina obtusa.jpg|Մոխրօձ
Պատկեր:Gundelia tournefortii 2.JPG|Փշոտ թուփ (*Gundelia tournefortii*)
Պատկեր:Egyptian vulture.jpg|Գիշանգղ կամ՝ Եգիպտական Անգղ
Պատկեր:Sciurus anomalus - Jeita Grotto (cropped).jpg|Սկիւռ
Պատկեր:Egretta garzetta Plegadis falcinellus Syracuse.jpg|Քաջահաւ
Պատկեր:Marbled polecat.jpg|Ժանտակուզ
Պատկեր:Bezoarziege (cropped).jpg|Քարայծ․ արձանագրուած է «Հայաստանի Հանրապետութեան Կարմիր Գիրք»ին մէջ՝ բուսական եւ կենդանական աշխարհի հազուագիւտ, անհետացած կամ անհետանալու վտանգի տակ  տեսակներու տեղեկագիրք։
Պատկեր:Armenian viper.jpg|Հայկական իժ (թունաւոր օձ)․արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Anser anser (aka).jpg|Մոխրագոյն սագ․արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Brown bear.jpg|Գորշ արջ, արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Fischotter, Lutra Lutra.JPG|Ջրասամոյր․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Tetras du caucase jogo 0g.jpg|Կովկասեան ցախաքլոր (մայրեհաւ)․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Ophisops elegans in Vardenis, Armenia.jpg|Փոքրասիական մողէս․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Pelican NalSarovar.jpg|Գանգրափետուր հաւալուս․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Kelp-forest-Monterey.jpg|Ջրիմուռ․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:200605 - Mousses.JPG|Մամուռ․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ
Պատկեր:Lichen.jpg|Քարաքոս․ արձանագրուած «Հ․Հ․ Կարմիր Գիրք»ին մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բնապահպանութիւն
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ազգային Պատսպարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ազգային Պուրակներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Բուսաբանական Պարտէզներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Պետական Արգելարաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Բնապահպանման Տարածքներ
Անասնապահութիւն

**Անասնապահութիւն**, գիւղատնտեսութեան երկու հիմնական ճիւղերէն մէկը։
Կը ներառէ ընտանի եւ Գիւղատնտեսական անասուններու ու թռչուններու բուծումը՝ անասնաբուծական մթերքներ՝ սննդամթերք (կաթ, միս, հաւկիթ, կարագ եւ այլն), սնունդի եւ թեթեւ արդիւնաբերութեան հումք (կաթ, միս, բուրդ, կաշի, մորթ), գիւղատնտեսութեան բանող ուժ (ձի, եզ, ջորի, ուղտ, եղջերու, եւ այլն), պարարտանիւթ (գոմաղբ եւ թռչնաղբ) ստանալու նպատակով։ Անասնապահութեան առանձին ճիւղերէն կը ստացուին տարբեր նիւթեր դեղագործութեան համար (օրինակ՝ թռչնաղբէն), իսկ անասնապահական մթերքներու վերամշակումէն յառաջացած մնացուկներէն՝ արժէքաւոր կերեր (մսալիւր, ոսկրալիւր, զտուած կաթ եւ այլն)։

## Բաժիններ
Անասնաբուծութիւնը կը բաժնուի *ընդհանուր* եւ *մասնակի* բաժիններու։ Ընդհանուր անասնաբուծութիւնը կ'ուսումնասիրէ գիւղատնտեսական անասուններու եւ թռչուններու բուծման, կերակրման, խնամքի ու պահուածքի ընդհանուր սկզբունքները եւ կը միաւորէ գիւղատնտեսական անասուններու բուծումը, կերակրումը եւ այլն։ Մասնակի անասնաբուծութիւնը կ'ուսումնասիրէ անասնապահութեան ճիւղերը վարելու ձեւերը, մշակման գործնական միջոցառումներ՝ մեկնելով տեսակներու, ցեղերու առանձնայատկութիւններէն եւ բուծման բնական տնտեսական պայմաններէն։ Մասնակի անասնաբուծութիւնը կ'ընդգրկէ կովերու, ոչխարներու, այծերու, թռչուններու, ուղտերու, եղջերուներու, ճագարներու, մեղուներու եւ շերամներու բուծանումը։

Ստորոգութիւն:Գիւղատնտեսութիւն
Երկրագործութիւն

աջից|մինի|250x250փքս|Վարելահող՝ Հայաստանի մէջ
աջից|մինի|250x250փքս
աջից|մինի|250x250փքս
**Հողագործութիւն**, **երկրագործութիւն**, գիւղատնտեսութեան ճիւղ։ Նաեւ գիտութիւն, որ կ'ուսումնասիրէ բոյսերու մշակութեան ընդհանուր ձեւերը, կը մշակէ հողին օգտագործման եւ բերրիութեան բարձրացման  արդիւնաւէտ եղանակները։ Հողագործութեամբ զբաղողը կը կոչուի **հողագործ**, ինչպէս նաեւ **երկրագործ**:

Երկրագործութիւնը բնակչութեան պարէն կ'ապահովէ, իսկ  անասնապահութեան՝ կերով։ 

## Հողագործութիւնը Հայաստանի մէջ
Հայկական լեռնաշխարհին մէջ երկրագործութեամբ զբաղած են  միջին քարի դարէն։ Ունեցած է երկու գլխաւոր հանգրուան՝ բրիչային եւ արօրային։ Ըստ հնագիտութեան հնաբուսաբանութեան տուեալներու՝ առաջին բոյսերը (ցորեն, գարի, բրինձ, պտուղներ եւ այլն ) մշակուած են Ք.Ա. 10-8 դարերէն։ Գիտական տեղեկութիւնները կը վկայեն, որ հայկական լեռնաշխարհը ցորենի, խաղողի եւ կարգ մը պտղատու ծառերու մշակութեան նախասկզբնական կեդրոններէն է։ Կարգ մը շրջաններու մէջ (Շէնգաւիթ, Կարմիր բլուր, Մոխրաբլուր) յայտնաբերուած են ցորենի, գարիի, կորեկի մնացորդներ, հացահատիկի կարասներ, երկրագործական գործիքներ, ինչպէս նաեւ Գեղամայ եւ Զանգեզուրի լեռներու ժայռապատկերները կը վկայեն, որ միջին եւ նոր քարէ դարերուն հայկական լեռնաշխարհին մէջ արօրային Երկրագործութիւն եղած է։

Ք.Ա. 9-6 դարերուն հայկական լեռնաշխարհին մէջ ստեղծուած են նաեւ ոռոգման լայն համակարգեր, ինչպէս՝ Ք.Ա. 9-րդ դարուն Մենուայի ջրանցքը եւ Շամիրամի ջրամբարը, որոնք կը գործեն մինչեւ այսօր: Գործածուած են կատարեալ երկաթէ խոփեր, գիւղատնտեսական այլ գործիքներ, որոնց շնորհիւ զարգացած է երկրագործութիւնը։ Այս բոլորին մասին կը վկայեն պատմիչներ Ստրաբոնի, Հերոդոտոսի, Քսենոֆոնի եւ Մովսէս Խորենացիի տեղեկութիւնները։ Մշակուող բոյսերը գլխաւորաբար աճած են քարքարոտ եւ ոռոգելի հողերու մէջ, իսկ անոնց սննդառութիւնը ապահովուած է նաեւ պարարտացմամբ (գոմաղբ)։ Տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին Հայաստանի մէջ մշակուած եւ կիրարկուած են հողի բերրիութեան վերականգնման ու բարձրացման եղանակները բնորոշող երկրագործութեան որոշ համակարգեր։
Ալեքսան Բաբայեան

**Ալեքսան Բաբայեան** (Բաբունց, ), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1964-ին, Այգեձոր: Աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի պետական ակադեմիայի քանդակագործութեան բաժինը: Անդամ է Հայաստանի, ինչպէս նաեւ Ռուսիոյ եւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի նկարիչներու միութեան:

## Գործերը
Բաբայեանի գործերը ցուցադրուած են Երեւան, Մոսկուա, Փարիզ։

Իր ստեղծագործութիւններէն նմուշներ կը գտնուին Ղարաբաղի, Ռուսիոյ, Մոնկոլիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ:

Բաբայեանի գործերէն է «Վերադարձ» արձանը (2003, իր տեղը գտած է Բաբայեան փողոցին վրայ), ինչպէս նաեւ «Խորհրդաւոր ընթրիք» տուֆակերտ քանդակը` նուիրուած քրիստոնէութեան 1700-ամեակին:

## Պատկերասրահ

Alexan Babayan-Babunts exhibition, Yerevan (1).jpg|Ալեքսան Բաբայեանի ցուցահանդէսը՝ Հայաստանի նկարիչներու միութեան սրահին մէջ, 2016
A. Babunts Exhibition.JPG|Ալեքսան Բաբայեանի ցուցահանդէսը՝ Հայաստանի նկարիչներու միութեան սրահին մէջ, 2016
Alexan Babayan-Babunts exhibition, Yerevan (3).jpg|Ալեքսան Բաբայեանի ցուցահանդէսը՝ Հայաստանի նկարիչներու միութեան սրահին մէջ, 2016
Խորհրդավոր ընթրիք.JPG|«Խորհրդաւոր ընթրիք», 2001, Երեւան
Lion-akhtala.jpg|Ախթալայի մուտքի առիւծը
Return by Aleksan Babayan.jpg|«Վերադարձ», Բաբայեան փողոց, Երեւան


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Աշոտ Գ. Ողորմած

**Աշոտ Գ. Ողորմած** (ծննդեան թուականը անյայտ է՝ շուրջ 905-977 թուականներ) Հայոց թագաւոր 953-էն։ Յաջորդած է հօրը՝ Աբաս Ա. Բագրատունի։ Աշոտ Գ.-ի թագաւորութեան տարիներուն Հայաստան տնտեսական եւ մշակութային վերելք ապրած է եւ երկրին մէջ համեմատաբար խաղաղ իրավիճակ մը տիրած է։ 953-ին փորձած է Դուինը ազատագրել արաբներէն, բայց յաջողութիւն չէ գտած։ 961-ին արքունիքը Կարսէն տեղափոխած է Անի, զոր պարսպապատած է, կառուցել տուած է պալատներ եւ այլ շինութիւններ եւ զայն հռչակած՝ Հայաստանի մայրաքաղաք։ Աշոտ Գ. յաջողութեամբ ետ մղած է Կովկասի լեռնականներն ու Աղձնիքի արաբ ամիրային յարձակումները։ 973-ին 80 հազարնոց բանակով մը յարձակած է Տարօնի ճամբով դէպի Միջագետք արշաւող բիւզանդական զօրքերուն դէմ՝ հեռացնելով Հայաստանին սպառնացող վտանգը։ Յովհան Չմշկիկ կայսեր առաջարկով հաշտութիւն կնքուած է Հայաստանի եւ Բիւզանդիոնի միջեւ։ Աշոտ Գ.-ի օրով Հայաստանի մէջ ընդարձակուած են հին քաղաքները եւ կառուցուած՝ նորերը։ Անոր կինը՝ Խոսրովանուշ թագուհին, 966-ին հիմնած է Սանահինի վանքը, իսկ 976-ին՝ Հաղբատի վանքը, որոնք շուտով գիտակրթական կեդրոններ դարձած են։ Աշոտ Գ. երկրին գլխաւոր քաղաքներուն մէջ բացած է դպրոցներ, հիւանդանոցներ, անկելանոցներ, անոնց պահպանման համար յատկացուցած է որոշ եկամուտներ։ Աշոտ Գ. «բարեգործ էր», որու համար ալ կոչուած է «Ողորմած»։
## «Ողորմած» անուանումը
Աշոտ Գ. իր գահակալութեան օրերուն ծանօթ էր «բարեպաշտ» անունով,իր մահէն ետք զինք կոչած են «Ողորմած» նկատի ունենալով աղքատներուն, հիւանդներուն, կաղերուն եւ կոյրերուն նկատմամբ
անոր հոգատար վերաբերմունքը:: Աշոտ Գ-ի բարեպաշտութեան եւ կատարած ողորմածութիւններուն շնորհիւ ան դասուած է Հայ
եկեղեցւոյ սուրբերու շարքին, իսկ իր վարքը գրուած է «Յայսմաւուրք»ին մէջ:

## Անի Քաղաքին Հիմնարկութիւնը (952-961)
Աշոտ կ'որոշէ մայրաքաղաքը փոխադրել ուրիշ աւելի յարմար տեղ մը եւ, բաւական փնտռելէ ետք` Ախուրեան գետի ափին շատ յարմար բարձրավանդակ մը կը գտնէ եւ կ'որոշէ հոն կառուցել  նոր մայրաքաղաքը, զոր կը կոչէ Անի։ Ան կ'որոշէ իր թագադրութիւնը կատարել տալ միայն Անիի շինութեան աւարտէն ետք։ Ամբողջ ժողովուրդը կը մասնակցի այս իւրայատուկ քաղաքի շինութեան, որ կը զարդարուի տուներով, պալատներով, առեւտրական հաստատութիւններով եւ բերդերով, ինչպէս նաեւ աննման եկեղեցիներով ու մատուռներով, այն աստիճան որ կը կոչուի հազար ու մէկ եկեղեցիներու քաղաք։ Յատուկ ջրմուղներ շինել կու տայ, որպէսզի ամէն տեղ ջուր հասնի եւ զայն կը դարձնէ միջին դարու լաւագոյն քաղաքներէն մին։

## Թագաւորին Պաշտօնական Օծումը (961)
961-ին, երբ քաղաքին շինութեան մեծ մասը արդէն աւարտած էր, Անանիա Մոկացի կաթողիկոսը զինք փառաւոր հանդիսութեամբ թագաւոր կ'օծէ, ի ներկայութեան Աղուաններու թագաւորին եւ կաթողիկոսին, իրեն հպատակ բոլոր արքաներուն եւ հայկական բանակի 45.000 զինուորներուն, Գոռ Մարզպետունի հայոց զօրավարի հրամանատարութեան ներքոյ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
*Հ. Պատմութիւն, Արմէն Մարաշլեան, Զ. Գիրք, Համազգայինի «Վ. Սէթեան տպարան», Պէյրութ, 2011:
Արմէն ճամբար («Քամփ Արմէն», Պոլիս)

**«Քամփ Արմեն» հայկական ճամբար**, հայ աղքատ եւ որբ սաներու պատսպարան․ հիմնուած 1961-ին, Թուզլա, Պոլիս։

## Պատմական ակնարկ
Արմէն Ճամբարը, ծանօթ՝ «Քամփ Արմէն» եւ կամ իբրեւ Թուզլայի հայկական որբանոց անունով, կը հիմնուի 1961-ին, երբ Հայ Աւետարանական Եկեղեցույ հիմնադրամը (Կետիկփաշա շրջանի եկեղեցական խորհուրդ) կը գնէ Պոլսոյ Թուզլայի շրջանին մէջ 8․552 ք․ քմ․ տարածք մը, որպէսզի ծառայէ իբրեւ ամառնային ճամբար հայկական դպրոցի հայ աղքատ եւ որբ սաներու համար։  Հոն պատսպարան գտած են, հասակ նետած եւ ուսում ստացած են մօտաւորապէս 1500 հայ մանուկներ, պատանիներ, (մեծամասնութիւնը Ցեղասպանութենէն փրկուած գաւառի ընտանիքներու զաւակներ), որոնք հետագային Պոլսահայ համայնքին մէջ ներդրում բերած են, ինչպէս օրինակ՝ Հրանդ Տինք, անոր տիկինը՝ Ռաքէլ Տինք եւ շատ ուրիշներ։  Ճամբարի շէնքը կառուցուած է եւ մնացեալ հողատարածքին ծառատնկումը եղած է այդ իսկ տղոց ջանքերով, աշխատանքով։ 

«Քամփ Արմէն» ճամբարին նպատակը եղած է պահպանել հայ ժողովուրդի ինքնութիւնը՝ մշակոյթն ու լեզուն։

Տարիներ ետք, Թուրքիոյ իշխանութիւնները, ապօրինի գործողութիւններով, ճամբարը կը խլեն հայ համայնքէն (1979), կը ծախեն ու 2015 սկիզբներուն կ՛ որոշեն շէնքը փլել ու վերածել հասոյթ բերող կեդրոնի մը։  Հակառակ սեփականատիրոջ փափաքին՝ զայն ամբողջութեամբ վերադարձնել իր իրաւատիրոջ, Պոլսահայ աւետարանական համայնքին:

### Ընդիմութիւն եւ Պայքար
Թրքական պետութեան այս որոշումին, կը հակադարձեն հայ երիտասարդներ, գլխաւորութեամբ «Նոր Զարթօնք» շարժման եւ այս ուղղութեամբ կազմուած «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ին։

2015-ի գարնան, հայ երիտասարդներ տեսնելով հայ համայնքին լռութիւնը՝ թրքական իշխանութիւններու որոշումին հանդէպ եւ կալուածքին մէջ ոտք կոխած քանդիչ մեքենաներուն կողմէ «Քամփ Արմէն»ի մասամբ կործանումը, կացութիւնը իրենց ձեռքը կ՛առնեն։  6 Մայիսէն ի վեր, «Նոր Զարթօնք»ի եւ «Արմէն Ճամբարի զօրակցութեան շարժում»ի անդամներ ու համակիրներ կալուածքին մէջ հերթական դրութեամբ հսկում կը կատարեն․ պահակ կը կենան ճամբարին փլուզումին դէմ:  Պոլսոյ մէջ, պայքարը կը ծաւալի եւ նոյնիսկ տարբեր ազգերէ անձնաւորութիւններ կը զօրակցին, որպէսզի փրկուի «Քամփ Արմէն» ճամբարը։

Խաղաղ դիմադրութիւնը մօտաւորապէս չորս ու կէս ամիս կը տեւէ։  

### Ճամբարը հայ համայնքին կը վերադարձուի
2015, 27 Հոկտեմբերին, Թուզլա շրջանի հայկական ճամբարը, կը վերադարձուի բուն տիրոջ՝ Կէտիկ Փաշայի Աւետարանական եկեղեցւոյ հիմնադրամին:

## «Քամփ Արմէն»ի երիտասարդական կեդրոն
Պոլսոյ քաղաքապետ՝  Էքրեմ Իմամօղլու, «Ակօս» թերթի հիմնադիր-խմբագրապետ Հրանտ Տինքի սպանութեան 14-րդ տարելիցին առիթով, 2021 19 Յունուարին, կը յայտնէ թէ Պոլսոյ քաղաքապետական խորհուրդին միաձայն որոշումով, Թուզլայի  հայկական որբանոցը, ուր Տինք անցուցած է իր մանկութիւնը, պիտի վերածուի «Քամփ Արմէն» ճամբար անունով երիտասարդական կեդրոնի։  Կ՛աւելցնէ նաեւ, թէ սկսած են ճամբարի վերականգնման ճարտարապետական նախագիծի աշխատանքները։

        

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Էքրեմ Իմամօղլու
#«Քամփ Արմէն» կազմակերպութիւն
#«Նոր Զարթօնք» կազմակերպութիւն
Խոսրովանուշ

**Խոսրովանուշ թագուհի,** Բագրատունեաց Հայաստանի հինգերորդ թագուհին, հայոց թագաւոր Աշոտ Գ. Ողորմածին (953-977) կինը։

## Կենսագրութիւն
Թագուհիին նախնիներուն եւ տոհմին մասին քիչ տեղեկութիւններ հասած են, սակայն զաւակներուն եւ թոռներուն անունները պահպանուած են։ Ան ունեցած է 3 որդի՝ Սմբատ, Գագիկ եւ Գուրգէն։ Սմբատ ժառանգած է հօր գահը եւ դարձած հայոց թագաւոր (977-990), անոր յաջորդած է Գագիկը (990-1020)։ Գուրգէն Lոռիի մէջ առանձին թագաւորական ճիւղ մը հիմնադրած է (Կիւրիկեաններ), դարձած է Լոռիի թագաւոր, ապա իր տոհմին իշխանութիւնը հաստատած է Տաւուշի, Գարդմանի, Փառիսոսի եւ Կախեթի մարզերուն մէջ։

## Գործունէութիւն
[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Sanahin_Monastery.jpg|ձախից|մինի|150x150փքս|[:hy:Սանահինի_վանք|Սանահինի վանք]]
[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Armenia_Haghbat.jpg|մինի|150x150փքս|[:hy:Հաղպատավանք|Հաղբատի վանք]]
Ժ. դարուն Խոսրովանուշ թագուհին կառուցել տուած է Սանահինի (966 թուական) եւ Հաղբատի (976 թուական) համալսարան-վանքերը, որոնց համար ծախսած է իր օժիտը: Ան ջանք չէ խնայած այդ դպրեվանքերը վերածելու ուսման եւ գիտութեան կեդրոններու:

Միջնադարուն, վանքերը դարձած են գիտաուսումնական կեդրոններ, Սանահինի մէջ բացուած են համալսարան ու մատենադարան։ Աւելի ուշ, Հաղբատի դպրոցին հիման վրայ, կառուցուած են Հաղբատի գրադարանն ու մատենադարանը։

Խոսրովանուշ թագուհին Սանահինի վանքը կառուցած է Սմբատին ու Գուրգէնին արեւշատութեան համար։ Հետագային դարձած է Լոռիի թագաւորութեան եկեղեցական թեմի աթոռանիստը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թագուհիներ
Ստորոգութիւն:Բագրատունիներ
Դասաւանդիր, Հայաստան

**Դասաւանդի՛ր, Հայաստան** (անգլ.՝ Teach for Armenia), Teach for All միջազգային կրթական կազմակերպութեան հայաստանեան ծրագիր։ Ծրագիրը կը գործէ աշխարհի շուրջ 40 երկիրներու մէջ: Նպատակն է որակեալ կրթութեան հասանելիութեան եւ տարածուածութեան ապահովումը աշխարհի իւրաքանչիւր ծայրը: Ծրագիրը Հայաստանի մէջ կը գործէ 2015-էն:

Ծրագիրը Հայաստանի մէջ հիմնադրուած է 2013-էն, իսկ արդէն 2015-էն ծրագրի շրջանակներուն մէջ, շուրջ 14 մասնակիցներ, համապատասխան վերապատրաստում անցնելէ ետք ուղեւորուեցան նոր համայնքներ, ուր պէտք է գործունէութիւն ծաւալէին յառաջիկայ երկու տարիներու ընթացքին, որոնց արդէն յաջորդ տարի միացան նոր՝ 28 մասնակիցներ, տեղաբաշխուելով Հայաստանի հինգ մարզերու մէջ ՝ Լոռի, Տաւուշ, Գեղարքունիք, Արագածոտն, Արմաւիր:

## Նպատակ
«Դասաւանդի’ր Հայաստան»-ի նպատակը կրթական արդարութեան միջոցով երկիրը վերափոխել է։ Մենք կ'ուզենք, որ մեր աշակերտները ունենան պատշաճ գիտելիքներ, հմտութիւններ ու աշխարհայեացք վաղուա ն առաջնորդները դառնալու համար։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Դասաւանդիր, Հայաստան պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Կրթութիւնը Հայաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Քանատայի Դիմանկարներու Պատկերասրահ

**Քանատայի Դիմանկարներու Պատկերասրահ** (անգլ.՝ Portrait Gallery of Canada), Քանատական արուեստի հաւաքածոյ՝ մասնագիտացած դիմանկարչութեան մէջ։ Հիմնադրուած է 23 Յունուար 2001-ին Քանատայի կառավարութեան կողմէ՝ իբրեւ Քանատայի գրադարաններու եւ արխիւներու ծրագիր, Օթթաուայի Ամերիկեան դեսպանատան նախկին շէնքին մէջ:

## Պատմութիւն
ԺԹ. դարէն ի վեր Գրադարանը հաւաքած է նկարներու եւ դիմանկարներու մեծ հաւաքածոյ մը, որոնցմէ գրեթէ բոլորը կը պահուին Քեպեքի Գատինօ քաղաքին արխիւներուն մէջ։

2001-ին, հաւաքածոն ընդմիշտ Օթթաուա եւ Օնթարիօ տեղափոխելու հրաման մը կ'արձակուի, իսկ նախնական տուեալները կոչ կ'ընեն անոր բացումը 2004-2005 թուականներուն կատարել, բայց այդ մէկը մինչեւ օրս տակաւին չէ գործադրուած։ 

Գրադարանը իր արխիւներու հաւաքածոյով կը շարունակէ համագործակցիլ Քանատայի թանգարաններու, պատկերասրահներու եւ այլ հաստատութիւններու հետ։

Թէեւ նոր պատկերասրահ մը պիտի ստեղծուէր Օթթաուայի մէջ այս հաւաքածոյով, սակայն Քանատայի դիմանկարներու պատկերասրահը հանրութեան կը ներկայացնէ իր հաւաքածոն շրջիկ ցուցահանդէսներու ընդմէջէն։

Անոր «Դիմանկարները փողոցներու մէջ» շարքը մեծ հեղինակութիւն կը վայելէ Քանատայի քաղաքներուն, ներառեալ Օթթաուայի, Քեպեքի եւ 2010-ին՝ Վանքուվըրի մէջ։

Մինչեւ 2006, Օթթաուայի Ուելինկթըն-սթրիթ փողոցին թիւ 100 հասցէին վրայ գտնուող ամերիկեան դեսպանատան նախկին շէնքին մէջ վերանորոգման եւ կառուցապատման աշխատանքներ տարուած են։ Կ'ենթադրուէր, որ այդ շէնքը աւարտին հասցնելէ ետք, 2007-ին պատկերասրահի հաւաքածոն հոն պիտի ցուցադրուէր։ Սակայն 2006-ին նախագիծը կը դադրի պահպանողական կառավարութեան կողմէ, որ կը կարծէր, թէ թանգարանը պէտք է տեղակայուէր Կալգարիի մէջ եւ նիւթական օժանդակութիւն ստանար Էնկամա  ընկերութեան կողմէ։

Էնկամայի հետ բանակցութիւններ տեղի կ'ունենան թանգարանին կարգ մը ցուցանմուշները իրենց ընկերութեան գրասենեակին աշտարակին մէջ ներառելու գծով։ Յունիս 2007-ի դրութեամբ, լրացուցիչ պատկերասրահային տարածքին շինարարութիւնը տակաւին չէր սկսած, եւ երկու շաբաթ ետք Էնկամա կը յայտարարէ, որ պատկերասրահը պիտի չտեղափոխուի Կալգարիի իրենց նոր գրասենեկային աշտարակը։

Հաւաքածոն այլ առեւտրական ընկերութիւններու յատուկ վայրերուն մէջ ցուցադրելու համար տեղի ունեցող մրցակցութիւնը յայտեր կը ստանայ Էդմոնտօնէն, Կալգարիէն եւ Օթթաուայէն, բայց այդ մրցոյթը կը չեղարկուի Նոյեմբերի 2008-ին։ Օթթաուայի սահմաններէն դուրս պատկերասրահ տեղադրելու գաղափարը կը յանգեցնէ Սենատի դժգոհութեան, որ եւ անօրինական կը դարձնէ Օթթաուայի սահմաններէն դուրս պատկերասրահի տեղափոխումը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Portrait Gallery of Canada homepage 
* On-line Portrait Portal (search)
Ստորոգութիւն:Ազգային պատկերասրահներ
Ստորոգութիւն:Դիմանկարներ
Ստորոգութիւն:Քանատայի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Արուեստի թանգարաններ
Չինաստանի Ազգային Թանգարան

**Չինաստանի ազգային թանգարան** (չին.՝ 中國國家博物館), թանգարան, երկրի խոշորագոյն թանգարանը (70.000 մ.քառ) եւ ամենաշատ այցելուող թանգարանը աշխարհի մէջ: Տեղակայուած է Փեքինի Տէանանմէն հրապարակէն դէպի արեւելք: Կը գտնուի ՉԺՀ մշակոյթի նախարարութեան գերատեսչութեան ներքոյ, նպատակ ունի պահպանել եւ հանրամատչելի դարձնել չինական արուեստն ու պատմութիւնը:

## Պատմութիւն
link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:NationalMuseumofChinapic2.jpg|մինի|240x240փքս|Թանգարանի շէնք
link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:JadeBurialSuit.JPG|մինի|240x240փքս|Նեֆրիտէ արքայազն (Խանի դինաստիա)
Թանգարանը իր մէջ կը ներառէ երկու այլ թանգարաններ, որոնք արդէն շինութեան տարածքին մէջ էին մինչեւ 2003-ի միացումը: Անոնք էին Չինական յեղափոխութան թանգարանը՝ շինութեան հիւսիսային թեւին եւ հարաւային թեւին մէջ՝ Չինական պատմութեան ազգային թանգարանը: Երկուքն ալ սկսած են գործել 1959-էն, երբ ՉԺՀ կազմաւորման տասնամեակի առթիւ այս թանգարաններու համար ստեղծուեցան առանձին շինութիւններ: Այն ունի 313 մեթր երկարութիւն, 149 մեթր լայնութիւն եւ 40 մեթր բարձրութիւն (4 յարկ): Շէնքի ճակատը զարդարուած է 11 սիւներով:

## Հաւաքածոներ
Թանգարանին մէջ կը պահուին աւելի քան 620.000 արժէքաւոր ցուցանմուշներ, որոնք կ՚ընդգրկեն պետութեան աւելի քան 5000 տարուան պատմութեան: Առանձին ցուցանմուշներ առնչութիւն ունին նախապատմական ժամանակաշրջանի հետ, օրինակ՝ 1.7 միլիոն տարուան հնութիւն ունեցող իւնմոուսեան մարդը:

Ամենաարժէքաւոր ցուցանմուշներու շարքէն արժէ առանձնացնել հետեւեալ նմուշները. զոհաբերութեան եռոտանի Դին՝ 3000 տարուան հնութեամբ (Շանի դինաստիա) եւ 833 քկ քաշով, որ կը համարուի անթիկ ժամանակաշրջանի խորորագոյն պրոնզէ նմուշը աշխարհին մէջ, գինիի համար նախատեսուած խորանարդաձեւ պրոնզէ անօթ՝ զարդարուած 4 ոչխարի գլուխներու նկարներով (Շանի դինաստիա), ոսկեզօծ պրոնզէ պիտակ՝ վագրի մարմինի ձեւով, (Ցինի դինաստիա), թաղման ծիսակարգերու նեֆրիտէ կոստյում՝ ոսկեայ ժապաւէնաթելով (2000 տարեկան) Խանի դինաստիա) եւ մեծաքանակ հաւաքածոյ եռագոյն սան-ցայի (Թանի դինաստիայ) եւ կերամիկական արտադրանքներ (Սունի դինաստիա):

## Այլ կիրառում
Փեքինի կեդրոնական մասին մէջ գտնուելու պատճառով թանգարանի ճակատային մասը յաճախ կ՚օգտագործուի ժամանակացոյց տեղադրելու համար՝ թուարկելով ազգային կարեւորութիւն ունեցող այս կամ այն միջոցառման սկիզբը: Առաջին այսպիսի կիրառումը կապուած էր 1997-ի Հոնքոնկի գերիշխանութեան մասին: Երկրորդը՝ Մակաոյի գերիշխանութեան մասին 1999 թ: Իսկ երրորդ անգամ տեղադրուած էր հետհաշուարկ՝ 2008-ի Ողոմպիական խաղերու մեկնարկի սկիզբը: Այսպիսի վերջին կիրառումը կապուած էր Expo 2010 միջազգային ցուցահանդէսի անցկացման հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ազգային թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Չինաստանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Չինաստանի մշակոյթ
Մոսկուայի Թանգարան

**Մոսկուայի թանգարան** (անգլ.՝ Museum of Moscow), Ռուսաստանի Մոսկուա քաղաքի ամէնահին թանգարաններէն։ Անոր հաւաքածոն ստեղծուած է 1896-ին Ռուսաստանի գիտական համայնքի նախաձեռնութեամբ։ Մոսկուայի քաղաքային տուման թանգարանին ցուցանմուշներու մեծ հաւաքածոյ նուիրած է։ 20-րդ դարուն թանգարանը քանի մը անգամ փոխած է իր անունը ու գտնուելու վայրը։ 1921-ին թանգարանը սկսած է կոչուիլ Մոսկուայի քաղաքային թանգարան եւ գտնուած է Սուխարեւի Աշտարակին մէջ։ 1940-ին վերանուանուած է Մոսկուայի պատմութեան եւ մշակոյթի թանգարան։1987-ին թանգարանը ստացած է իր ներկայի անուանումը։

Թանգարանը իր պատմութեան ընթացքին ձեռք բերած է աւելի քան մէկ միլիոն ցուցանմուշներ, որոնք կ՚արտացոլեն քաղաքի կեանքը իր ողջ պատմութեան ընթացքին, սկսած՝ Մոսկուայի հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ այսօր։ Այս հաւաքածոն կը պարունակէ հնագիտական գտածոներ, աշխատանքային հնագոյն գործիքներ, ոսկերչական զարդեր, պրոնզէ եւ քարէ իրեր Մոսկուայի պատմութեան հնագոյն ժամանակաշրջաններէն։ Կայ նաեւ քարտէզներու եւ նախագիծերու ժողովածու, որ ցոյց կու տայ, թէ ինչպէս քաղաքը տարուէ տարի կ՚աճի։ Մեծ թիւով լուսանկարներ կը պատկերեն 19-րդ դարու կէսերէն մինչեւ օրս Մոսկուայի կարեւոր իրադարձութիւնները, տօնակատարութիւնները եւ իրադարձութիւնները։

Թանգարանին մէջ առկայ են զգեստներ, աքսեսուարներ, կահոյք եւ այլ ամէնօրեայ իրեր, որոնք պատրաստուած են տաղանդաւոր ռուս եւ եւրոպական վարպետներու կողմէ։

Թանգարանի ցուցահանդէսը տեղակայուած էր Քրեստովսկիի աշտարակներէն մէկուն մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Official website of Museum 
* Moscow City Museum
* Museum of History of Moscow
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Պատմութեան թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Մոսկուայի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի թանգարաններ