open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աթէնքի Բիւզանդական եւ Քրիստոնէական Թանգարան

**Բիւզանդական եւ Քրիստոնէական թանգարան** (), արուեստի թանգարան Աթէնքի մէջ, հիմնադրուած է 1914-ին:  

Հոն կը ցուցադրուին աւելի քան 25 հազար եզակի ցուցանմուշներ բիւզանդական եւ քրիստոնէական արուեստներէ: 

Կը գտնուի Յունաստանի մայրաքաղաքին մէջ՝ Վասիլիսսիս Սոֆիաս 22 հասցէին վրայ:

## Թանգարանին շէնքը
Թանգարանը նախապէս կը գտնուէր Աթէնքի ակադեմիային առաջին յարկին վրայ։ 1930-ին ան ստացած է իր սեփական Վիլլա Իլլիսայ շէնքը, Սոֆիա Լեբրունի ձմեռնային նստավայրին մէջ: 

Վիլլա Իլլիսայ շէնքը կառուցուած է 1848-ին, յոյն ճարտարապետ Ստամատիս Կլէանտիսի կողմէ: 

Շէնքին անունը տրուած է Իլիսիայ թաղամասին եւ հիմնական մուտքին քով հոսող Իլլիսոս գետին անուններով:
 
Փրոֆէսոր Գէորգիոս Սոտիրոսի առաջնորդութեան ներքոյ, ճարտարապետ Արիստոտէլիս Զահոսը պատրաստած է թանգարանին ցուցահանդէսներուն սրահը: 1993-ին ան կը սկսի ընդլայնել թանգարանին տարածքը եւ կը կառուցէ երեք ստորգետնեայ յարկեր:

Նախագիծին գլխաւոր ճարտարապետն է Մանոս Պերրակիսը: 

Արտաքին մասը եւ Իլլիսայ կալուածը մնացած են անփոփոխ: 

Մինչեւ մուտքը կայ սիւներով պատուած սրահ մը, որ անցեալին եղած է ծառաներու բնակարան: 

Այցելուներուն կը ցուցադրուի նաեւ ընդարձակ բակ մը, որ շրջապատուած է բազմաթիւ շէնքերով, որոնց կեդրոնը կայ շատրուան մը, ինչպէս նաեւ վաղ քրիստոնէական խճանկարի նմուշներ:

Թանգարանին շէնքը ունի երկու յարկ եւ նկուղ մը, որ ճարտարապետական յուշարձան մըն է: 

Պատերը դուրսէն զարդարուած են մարմարով:

## Ցուցադրութիւններ
Մարտ 2016-ին թանգարանին մէջ կազմակերպուած է «Հայաստան, Արարատի ոգին» խորագիրով ցուցադրութիւն մը, որուն ընթացքին ներկայացուած են Հայաստանի պատմութեան թանգարանէն Յունաստան տեղափոխուած 100-է աւելի արժէքաւոր ցուցանմուշներ:

## Պատկերասրահ

Byzantine_Museum_of_Athens.2.JPG
1826_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Good_shepherd_(4th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
1829_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Orpheus_(4th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2003_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Marble_slabs_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2018_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Marble_slab,_11th_century_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2141_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Byzantine_ceramic_ware_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
Double-sided_icon_with_Saint_George_(front)_and_Saints_Marina_and_Irene_(%3F)_(back)_13th_c._(8384456752).jpg
0131_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Gothic_arcosolium_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
2155_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_St._Michael_(14th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
1963_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_St._Catherine_-_14th_century_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto,_Nov_12_2009.jpg
Icon_of_Saint_Catherine._Painted_by_Viktor._Mid_17th_c._(8383390521).jpg
Limestone panel with St John the Baptist in relief. Early 17th century.jpg
2056_-_Byzantine_Museum,_Athens_-_Iconostasis_from_Evritania_(17th_century)_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Ort.jpg
Byzantine_Museum_of_Athens.1.JPG
Byzantine_Museum_of_Athens.2.JPG
Villa_Ilissia.1_Ath.JPG


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական էջ

Ստորոգութիւն:Աթէնքի թանգարաններ
Աժա Նաոմի Քինկ

**Աժա Նաոմի Քինկ** (), Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Իր առաջին դերասանական գլխաւոր դերը եղած է Քասանտրա Քոփլսըն CW ընկերութեան բժշկական կատակերգական տրամա* [[Emily Owens, M.D.]]* (2013–14) հեռուստաշարին մէջ:

2014-ին, Քինկ ստանցնեց Միքէյլա Փրէթ դերը ABC կայանի ոճրագործական տրամա *[[How to Get Away with Murder]]* հեռուստաշարին մէջ, որուն համար ստացաւ NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series մրցանակի պաշտօնակարգումը 2015-ին: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ստանցնած է տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *[[Four (2012 ֆիլմ)|Four]]* (2012) եւ *Reversion* (2015), նախքան իր հռչակաւոր դերը, որ ստրուկ Չէրիի դերն էր, սիրուած կենսագրական *[[The Birth of a Nation (2016 ֆիլմ)|The Birth of a Nation]]* ֆիլմին մէջ:

## Վաղ Կեանք
Քինկը ծնած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ եւ մեծցած է Ուոլնաթ, Քալիֆորնիայի մէջ: Ան ստացած է BFA in Acting աստիճանը University of California, Santa Barbara համլսարանէն եւ նոյն նիւթի MFA-ը Yale University համալսարանէն School of Drama ուսումնարանէն, 2010: Համալսարան եղած ժամանակ, Քինկը ներկայացաւ բազմաթիւ թատերականա ներկայացումներու մէջ, ինչպէս *[[A Midsummer Night's Dream]]*, *Little Shop of Horrors* եւ *Angels in America*:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Ծանօթագրութիւններ
Ալ-Այն

մինի|'''Տեսարան մը Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու Ալ-Այն քաղաքէն'''
**Ալ-Այն** (արաբ. العين, "աղբիւր") - բնակչութեամբ 4-րդ քաղաքը Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ։ Կը գտնուի Ապու Տապիի Էմիրութեան մէջ, մայրաքաղաքէն 148 քմ. դէպի արեւելք, Օմանի սահմանին վրայ, Պուրէյմի ովասիսի շրջանին մէջ։ ԱՄԷ-ու միակ մեծ քաղաքն է, որ կը գտնուի ծովէն բաւական հեռու։ Ըստ 2005-ի տուեալներուն, բնակչութեան թիւը 422.000 է։ ԱՄԷ-ու 4-րդ, իսկ Ապու Տապիի Էմիրութեան 2-րդ քաղաքն է։ Ալ-Այնի մէջ ծնած է երկրին առաջին նախագահ եւ Ապու Տապիի ղեկավար Շէյխ Զայիտ իպն Սուլթանը։ Քաղաքին գեղատեսիլ վայրերուն կը պատկանին կենդանաբանական այգին, «Fun City»-ին, պատմական թանգարանները, բազմաթիւ այգիներ, հանգիստի գօտիներ, ներառեալ Ժապալ Հաֆիզ սարը, որու ստորոտին տեղակայուած են հանքային ջուրերու աղբիւրներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապու Տապի
Ստորոգութիւն:Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու քաղաքները
Պետրոս Ալահայտոյեան

**Պետրոս Ալահայտոյեան** () հայ դեղագործ, հայ ժողովրդային երգեր հաւաքագրող եւ ազգագրական երգի ու երաժշտութեան մասնագէտ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, Մեծ եղեռնէն վերապրած ուրֆացի ընտանիքի մը մէջ։ Նախ կ՛աւարտէ տեղւոյն Նշան Փալանճեան ճեմարանը, ապա կ՛անցնի Պելճիքա եւ Լուվենի համալսարանէն կը վկայուի որպէս դեղագործ։

Երաժշտասէր Ալահայտոյեան, Նշան Փալանճեան ճեմարանի աշակերտական գրասեղաններուն վրայ իսկ երգերով խանգարած է դասարանը, իր միակ երազը եղած է երաժշտագէտ դառնալը, եւ ոչ թէ իր դեղագործ հօրը ասպարէզը ընդգրկելը:

Ան կը մեկնի Պրիւքսել, ուր Պետական համալսարանէն կը ստանայ իր երաժշտագիտութեան վկայականը։ Պաշտօն կը ստանձնէ Պրիւքսէլի պետական ռատիօ կայանէն ներս:

1985էն 1994 ան իր ազատ օրերն ու արձակուրդները տրամադրած է փնտռելու 1915էն վերապրած հայ ծերունիներ Եւրոպայի հայաբնակ աւաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Սուրիոյ եւ Ամերիկայի՝ այցելելով հայկական ծերանոցները եւ հանգստեան տուները։

Հայ երաժշտութեան հանդէպ ունեցած իր սէրը, Ցեղասպանութենէն ետք առաջին սերունդին հետզհետէ անգտանելի դարձող յուշագրութիւնները զինքը կը մղեն գէթ մասամբ փրկելու ժողովրդական հայ երգի բեկորները, որոնք տակաւին կ՛երգուէին վերապրողներու կողմէ, հետեւելով, ինչպէս ինք կը նշէ, «Կոմիտասի վեհ օրինակին»:

70ականրէն, ան Պէյրութի «Ազդակ»ին, Լոս Անճելըսի «Ասպարէզ»ին ու այլ թերթերու էջերուն հետեւողական ներկայութիւն եղած է երաժշտագիտական իր յօդուածներով ու երաժշտական ձեռնարկներու (նաեւ արուեստի յարակից կալուածներու) գնահատական-քննադատական իր սիւնակներով։

## Երկեր
Հեղինակած է բանասիրական գեղեցիկ հատոր մը, «Բալուի (եւ տարածքաշրջանի) Երաժշտական Ազգագրական Հաւաքածոյ» ուսումնասիրութիւնը (2009), որ կը մէկտեղէ աւելի քան 25 տարիներու երախտաշատ աշխատանքի մը արդիւնքը։

* Առաջին մասով, եւ բաւական ծաւալուն նախաբանէ մը ետք, «Պատմական ակնարկներ» խորագիրին տակ կը ներկայացնէ.
** Բալուի նուիրուած մենագրութիւններուն երգային պարունակութիւնը:
** Բալուն եւ բալուցին, նաեւ` 1913 թուականի Բալուի քարտէսը:
** Փորձ` վերակազմելու Բալուի հարսանեկան երգերու շարքը:
** Մարօ Նալպանտեան` երգասաց:
** Լուսանկարներ Բալուէն. պատկերագրութիւն (11 պատկեր):
** Բալուի եւ այլ երգերու մէկտեղման հանգրուանները:
** Ազգագրական մատենաքաղ (նմուշային): Արեւմտահայաստանին նուիրուած պատմայուշագրութիւններէ, Ակնէն Քղի, այբբենական շարքով:
*Երկրորդ մասով` կը կատարէ Մարօ Նալպանտեանի կողմէ երգուած Բալուի եւ այլ շրջաններու 72 երգերուն բնագրային եւ երաժշտական հակիրճ եւ մատչելի քննարկումները:
* Երրորդ մասով կու տայ գաւառի յատուկ գաւառաբարբառային բառերու բառարանը-մատենագիտութիւնը, երգերուն տարբերակային լրիւ համակարգը, եւ ներդիր երկու խտասալիկներուն մասին տեղեկութիւններ (արձանագրուած եւ խազահանուած) ցանկագրական ընդհանուր պատկերը, մատենագիտութիւնը, եւ այս ծաւալուն գործին կենսագրականը: Յաւելեալ երկու էջերու մէջ կու տայ նաեւ այս վերջինին անգլերէն թարգմանութիւնը:

Իր հեղինակած երկրորդ հատորն է «Վան-Վասպուրականի ազգագրական երգերու բնորոշ նմուշներ» խորագրեալ հատորը (2015)։ Փոքրածաւալ, «գրպանի գիրք»-ի ծաւալով եւ 192 էջերու վրայ տարածուող հատոր մըն է, հիւսուած`շուրջ 50 երգերու եւ պարեղանակներու վրայ ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Ստեփան Ալաճաճեան

**Ստեփան Եղիա Ալաճաճեան** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (1970), 1946-էն սկսեալ՝ ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպ, Սուրիա։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է, Ներսիսեան դպրոցին մէջ (վրանաբնակ թաղամաս), ապա՝ յաճախած է «Ուսումնասիրաց» վարժարանը, ուրկէ տեղափոխուած է Հալէպի Ամերիկեան Գոլէճ։ Ստեղծագործել սկսած է աշակերտական տարիներուն։ Ալաճաճեանի առաջին բանաստեղծութիւնը տպագրուած է 1939-ին Պէյրութի «Պատանեկան Արձագանգ» երկշաբաթաթերթին մէջ։ Դպրոցէն ներս (ԳոլէՃ), ուսանող խումբ մը հայ աշակերտներու հետ, կը հիմնեն ամսաթերթ մը՝ «Գրասէր»։ Այս ամսագիրին մէջ լոյս տեսնեն անոր բանաստեղծութիւններն ու յօդուածները։ 1942 թուականին կը հրատարակուի անոր բանաստեղծութիւններու առաջին ու վերջին՝ «Վշտի Ծաղիկներ» ժողովածուն։

1946-ին կը տեղափոխուի Հայաստան։ 1951-ին կ'աւարտէ Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժինի՝ հոգեբանութեան եւ տրամաբանութեան բաժինը։ 1957-1963-ին աշխատած է «Սովետական գրականութիւն» ամսագիրի մէջ, որպէս արձակի բաժինի վարիչ։

## Գրական վաստակ
1966-1967-ին եղած է «Հայաստան» հրատարակչութեան գեղարուեստական գրականութեան խմբագրութեան վարիչ, 1967-1975-ին՝ Հայաստանի սովետական գրողներու վարչութեան քարտուղար։ 1980-էն կը սկսի աշխատիլ՝ ՀԽՍՀ մշակոյթի նախարարութեան Ե. Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանէն ներս, որպէս տնօրէն։

Ալաճաճեանի գրական առաջին գործը՝ «Ծովուն Երգը», լոյս տեսած է 1939-ին, Պէյրութի «Պատանեկան արձագանք» պարբերականին մէջ։ Անոր «Անապատում», «Պարտութիւն» վիպակները եւ «Եռաթեւ Ծիածան» ու «Մատլէնն Ապրում Է Փարիզում» պատմուածքներու ժողովածունները թարգմանուած ու առանձին գիրքերով լոյս տեսած են Ռուսերէնով։ Պարսկերէնի թարգմանուած ու 1973-ին՝ Թեհրանի մէջ, լոյս տեսած է անոր «Եղեգները Չխոնարհուեցին» վէպը։ Գրական մամուլի մէջ ռուսերէնով տպուած են նաեւ «Մատլէնն Ապրում Է Փարիզում» ու «Անառագաստ Նաւակներ» վիպակները։ Ալաճաճեանի ստեղծագործութիւններէն շատերը թարգմանուած են անգլերէն, Ֆրանսերէն, չեխերէն, պուլկարերէն, էսթոներէն, ուզբեկերէն եւ ուրիշ լեզուներու։

## Պարգեւներ
1979 թուականին «Հայֆիլմ»ի առաջարկով կ'անցնի բեմագրութեան՝ սցենարի, եւ անոր բեմագրութեամբ կը նկարահանուին «Կտոր Մը Երկինք» եւ «Ճերմակ Անուրջներ» տեսաժապաւէնները՝ մասնակցութեամբ տաղանդաւոր ֆիլմի բեմադրիչ Հենրիկ Մալեանի։ Երկու ֆիլմերն ալ կ՛արժանանան միջազգային զանազան մրցանակներու։

2001-էն սկսեալ, բնակութիւն կը հաստատէ Լոս Անճելըսի մէջ։ 2008-ի Սեպտեմբեր 19-ին՝ ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կողմէն կը պարգեւատրուի Ոսկէ մետալով։

Կը մահանայ Լոս Անճելըսի մէջ, 23 Դեկտեմբեր 2010-ին։

## Արտաքին յղումներ
* Ալաճաճեանի ստեղծագործութիւնները ռուսերէն լեզուով։
* Ծննդեան 90-րդ Տարեդարձին Առիթով. Ինչո՛ւ Չեն Մոռցուիր Ստեփան Ալաճաճեանը Եւ Սերնդակիցները:

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամներ
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Նիկողայոս Ալադաթեան

**Նիկողայոս Ալադաթեան** (1833, Թիֆլիս - 25 Յուլիս 1875, Թիֆլիս), հայ դրամատուրգ, Գայիանեան օրիորդաց ուսումնադիրներէն մէկը։

 
1856-ին աւարտելով Տփխիսի ճեմարանը (Կիմնազիումը), կ'անցնի Մոսկուա, ուր կ՛ամբողջացնէ ուսումը։ 60-ական թուականներուն Տփխիս կը դառնայ։ 1858-ին երբ խումբ մը պատանիներ թատերասիրաց խումբ կը կազմեն եւ հայերէն ներկայացումներ կ՛ուզեն ներկայացնել, ան կը գրէ կատակերգութիւն մը՝ «Վա՜յ իմ կորած 50 ոսկի» վերնագրով, որ երկար ժամանակ կը ներկայացուի հայ բեմի վրայ։

1868-ին Տփխիսի (Թիֆլիսի) քաղաքային ընտրութիւններուն կ'ընտրուի որպէս աւագ ներկայացուցիչ, եւ Երիմիա Արծրունիի հրաժարումէն ետք մէկ տարի քաղաքապետի պաշտօն կը վարէ։ 1869-ին միտք կը յղանայ Գայիանեան օրիորդաց ուսումնարան մը հիմնելու գաղափարը. կը մասնակցի հիմնադիրներու խումբին եւ կը սկսի աշխատիլ ուսումնարանի նիւթական ապահովութեան համար։ Կը մահանայ թոքախտով 25 Յուլիս, 1875-ին Տփխիսի մէջ։

Ստորոգութիւն:1875 մահեր
Ստորոգութիւն:25 Յուլիսի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս մահացածներ
Ստորոգութիւն:Թոքախտէ մահացածներ
Ստորոգութիւն:25 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1833 ծնունդներ
Ալան

**Ալան**, գիւղ՝ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին, Սեբաստիա նահանգի Եւդոկիոյ գաւառին մէջ։

Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ՝ ենթարկուած են տեղահանութեան, 1915 թուականի տեղի ունեցած Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։

## Աղբիւրներ
* «Հայաստանի Եւ Յարակից Շրջանների Տեղանունների Բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Ալաններ

**Ալաններ**, սկիւտա–սարմատական ծագմամբ իրանական լեզուախումբին պատկանող քոչուոր ցեղեր։

## Պատմութիւն
Տարասփռուած էին հիւսիսային Կովկասէն մինչեւ Վոլկա, Տոն եւ Դնեպր գետերու ստորին հոսանքներու հարթավայրերը։

Մ.թ.ա. 2-րդ դարուն ալանական վաչկատուն եւ ռազմատենչ ցեղերը հիւսիսային Կովկասի մէջ հիմնած էին հզօր թագաւորութիւն, ուր յաճախ կողոպտչական արշաւանքներ կը կատարէին (մեծ մասամբ այն կիրճով, որ անոնց անունով կը կոչուէր Ալանաց դուռ) դէպի Վիրք, Աղուանք, Մեծ Հայք, Պարթեւաստան, Փոքր Ասիա եւ Հռոմէական կայսրութեան շրջանները։ Անոնց առաջխաղացումը կասեցնելու համար հայկական, վրացական, պարթեւական եւ հռոմէական ուժերը դաշնակցած են։

Մեծ Հայքի վրայ ալաններու արշաւանքներուն (առաջինէն–երկրորդ դարերուն) մասին տեղեկութիւններ կը յայտնեն Յովսէփոս Փլավիոսը, Տիոն Կասսիոսը, Թաքիտոսը, Մովսէս Խորենացին եւ ուրիշ պատմագիրներ։ Հայ Արշակունիներէն ոմանք (Տրդատ Գ., Արշակ Բ.) դաշնակցած են Ալաններու հետ՝ ընդդէմ Սասանեաններու ոտնձգութիւններուն։

## Հայ-ալանական յարաբերութիւններ
Հայ-ալանական յարաբերութիւններն արտացոլուած են «Արտաշէս եւ Սաթենիկ» աւանդավէպին մէջ, ուր կը գովերգէ հայոց Արտաշէս թագաւորին եւ ալաններու արքայադուստր Սաթենիկին ամուսնութիւնը։ Տրդատ Գ.-ի կին Աշխէնը նոյնպէս ալան դշխուհի էր։

Ըստ Մովսէս Խորենացիին, Առավեղեաններու տոհմին նախնիները Սաթենիկի մերձաւորներն եղած են։ Հայկական աւանդութեան համաձայն, Սաթենիկին եղբայրը հայրական գահին տիրացած է հայոց Սմբատ զօրավարի օգնութեամբ։ Վերջինս, իբր գերեվարելով ալաններէն շատերը, բնակած է Շաւարշական գաւառին մէջ (Մասիսէն հարաւ-արեւելք), որ անոնց նախկին բնակավայրի անունով կոչուած է նաեւ Արտազ։

Ստորոգութիւն:Ազգեր
Ալաշկերտ Հին Վաղարչակերտ

**Ալաշկերտ Հին Վաղարշակերտ** բերդաքաղաքի անուան աղաւաղումն է, որ Այրաբատայ Բագրեւանդ (Պայազիտ) գոփ այժմեան վիճակներէն մին կը կազմէ։ Վիճակս ունի 115 գիւղ, որու բնակչութիւնը կը հաշուէր 20.111, հետեւեալ բաշխումով.-

# Մահմետականներ—13863
# Հայ Առաքելականներ—3217
# Հայ Կաթողիկէներ—2754
# Հայ Աւետարանականներ—99
# Այլ—178

   
Հայաբնակ գիւղերուն թիւն էր 14։

Ալաշկերտ անունը շատ անգամ պատմիչներէն յատկացուած է ամբողջ
Բագրեւանդ գաւառին, որ բաժնուած է չորս վիճակներու։

Ալաշկերտ վիճակին գլխաւոր անունն է Թօփրագ-գալէ (Հողարբերդ) որ կը կոչուի նաեւ Ալաշկերտ։ Սա կը համարուի բուն հին Վաղարշակերտը, զոր կանգնած է Բ. դարու վերջերը Արտաչէս Բ. ի թոռը, Վաղարշակ Արշակունի թագաւորը։ Դիրքը բարձր է գրեթէ 5950 ոտք։

Եօթներորդ դարու կիսուն Ներսէս Շինող Կաթողիկոսը հոյակապ եկեղեցի մը շինել տուած է Ս. Աստուածածնայ նուիրուած, որ ժամանակի ընթացքին աւերուելով 1800ական  թուականներուն ուրիշ մը շինուած է, որ նոյնպէս փլած վիճակի մէջ կը գտնուէր ընդհ, պատերազմէն առաջ։

Գերեզմանատան մօտերը հին եկեղեցւոյ մը աւերակները կ'երեւին եւ կը կարծուի թէ հոն եղած ըլլայ հռչակաւոր եւ հրաշագործ Ս. Կիրակոսի վանքը։
Մօտերն է 1730 - 5-ին նահատակուած Խանում կոյսի նուիրուած քարակոյտը (տե՝ս Բազմավէպ 1869 էջ 70, ուր հրատարակուած է "Տաղ ի վկայուհի Ս. Խանում նահատակ ի Թոփրագ-գալէ") Ալաշկերտէն մէկ քիլոմէթր հեռու կը գտնուի Ճգնաւորի տեղ քարայրաձեւ աղօթատեղի մը։ Կայ նաեւ Ս. Սարգիս անուամբ ուխտատեղի մը բերդին արեւմտա-հարաւային կողմը։ Ընդհ, պատերազմէն ետք Ալաշկերտի մէջ հայ մնացած չէ։ (Ալիշան այրարատ 535-61, Բագրեւանդ 46-74, եւայլն)։

## Աղբիւրներ
* Հայ հանրագիտակ, Հայր Մկրտիչ Վրդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Ա. Հատոր, էջ 64։

Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր
Ալաուիներ

**Ալաուիներ**, Ալաուի համայնքը իսլամ կրօնքի մէկ մասնաճիւղն է: Ալաուիները կը հետեւին շիա իսլամի 12-րդական դպրոցին, սակայն իրենց հաւատքին մէջ կ՛որդեգրեն համահաշտական տարրեր: Ալաուիները իմամ Ալին (Ալի պին Ապի Թալըպ) կը մեծարեն, իսկ «ալաուի» եզրը կը նշանակէ Ալիի հետեւորդ, կամ «ալիական»:

Կը կարծուի, թէ ալաուի համայնքը Թ. դարուն հիմնադրուած է Իպն Նուսայրի կողմէ: Հէնց այս պատճառով ալաուիները երբեմն «նուսայրի» կ'անուանուին, թէեւ վերջերս այս եզրը նսեմացուցիչ իմաստով կը գործածուի:
Այսօր ալաուիները Սուրիոյ ազգաբնակչութեան մօտաւորապէս 11%-ը կը կազմեն, ասկէ զատ՝ Լիբանանի հիւսիսը եւ Թուրքիոյ մէջ նշանակալից փոքրամասնութիւն կը կազմեն: Ղաժար գիւղի եւ Կոլանի բարձունքներուն վրայ ալ ալաուիներու բնակչութիւն կայ: Ալաուիները մեծամասնութիւն կը կազմեն Սուրիոյ ծովեզերեայ շրջաններն ու անոնց մերձակայ գիւղերը, ուր կը կենակցին սիւննիներուն, քրիստոնեաներուն եւ իսմայիլիներուն:

Ալաուիները յաճախ կը շփոթուին Թուրքիոյ ալեւիներուն հետ, որոնք կրելով հանդերձ նոյն անունը՝ կը զատորոշուին լեզուական արաբախօս ալիականներէն: Ալաուիները արաբախօս են, կեդրոնացած են առաւելաբար Սուրիոյ մէջ, ինչպէս նաեւ Լիբանանի հիւսիսն ու Սուրիոյ հետ սահմանակից՝ Թուրքիոյ հարաւ-կեդրոնական շրջանները, մինչդեռ ալեւիները կեդրոնացած են Թուրքիոյ մէջ, թրքախօս եւ քրտախօս են, անմիջական կապ չունին ալաուիներուն հետ:

Ալևի համարվելու համար դու պետք է ծնված լինես ալևի մորից կամ հորից։

## Արմատներ
Ալաուիներուն ծագումը վիճարկելի է: Տեղական բանահիւսութեան համաձայն՝ ալեւիները 11-րդ իմամ Հասան Ալասքարիին եւ անոր սանին՝ Իպն Նուսայրին հետեւորդներուն շառաւիղն են: 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, կարգ մը արեւմտեան աղբիւրներ համարած են, թէ ալաուիները սերած են միջինարեւելեան հին ժողովուրդներէ, ինչպիսիքն են՝ արամացիները, քանաանները, հիթիթները եւ մարատաները (ճարաճիմաները):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իսլամ
Ալաճայի Ճակատամարտ

**Ալաճայի ճակատամարտը** տեղի ունեցած է հոկտեմբեր 1877–ին, Կարսի մոտ, Ալաճայի բարձունքներուն վրայ, 1877-78-ի ռուս-թրքական պատերազմի ժամանակ։

Յունիս 1877–ին Զեւինի եւ Դահարի մօտ անյաջող մարտերէն ետք ռուսական զօրքերու Կովկասեան կորպուսը (հրամանատար զօրավար Լորիս-Մելիքով) դադրեցուց Կարսի պաշարումը։ Թրքական բանակը Մուխտար փաշայի գլխաւորութեամբ 7 յուլիս-ին (19) Ալաջայի բարձունքները գրաւեց։ Օգոստոս-սեպտեմբերին Կարսը նուաճելու ռուսական բանակի փորձերը ապարդիւն եղան։ Համալրելով ուժերը՝ ռուսական զօրքերը Ի.Դ. Լազարեւի հարամանատարութեամբ նորէն յարձակման անցան եւ 3 հոկտեմբեր-ին (15) գրաւեցին Ալաջայի բարձունքները։ Ալաջայի ճակատամարտի ընթացքին թրքական բանակը լիովին ջախջախուեցաւ եւ, տուած ըլլալով 5000-6000 սպաննուած ու վիրաւոր, 8500 գերի, փախուստի դիմեց։ Ռուսական զօրքերու կորուստը կազմեց 1500 մարդ։ 13 հոկտեմբեր-ին (25) պաշարելով Կարսը՝ ռուսական զօրքերը զայն գրոհով վերցուցին 6 նոյեմբեր-ին (18)։ Ալաջայի ճակատամարտի ընթացքին ռուսական զօրքերու ղեկավարման համար առաջին անգամ հեռագիրը կիրառկուեցաւ։

Ալաճայի ճակատամարտի ընթացքի ռուսական զօրքերու շարքերուն մէջ, թրքական բանակի դէմ քաջաբար կռուեցան նաեւ հայ կամաւորները, որոնք ընդգրկուած էին հեծեալ եւ հետեւակներով։ Հայերը միաժամանակ օգնեցին ռուսական հրամանատարութեանը որպէս հետախոյզներ, ուղեկցողներ, սուրհանդակներ եւ թարգմանիչներ։

## Գրականութիւն
* *Ներսիսեան Ա.Ն., Հայերու մասնակցութիւնը 1877-1878 թթ. ռուս-թրքական պատերազմին, Երեւան, 1958*
* *Кишмишев С., Война в Турецкой Армении 1877-1878 гг., СПБ, 1884*

Ստորոգութիւն:Ռուս-թրքական Պատերազմ (1877-1878)
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտներ Հայաստանի Մէջ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի Ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:1877
Հենրիկ Ալաւերտեան

**Հենրիկ Կարապետի Ալաւերտեան** (), խորհրդային հայ դերասան, օփերայի երգիչ, պաս, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1984)։

## Կենսագրութիւն
Հենրիկ Ալաւերտեան, ծնած է 1935 թուականին Լենինական քաղաքին մէջ։ 1960 թուականին աւարտած է Երեւանի երաժշտանոցը (1960)։ 1959 թուականէն՝ Երեւանի օփերայի եւ պալէի թատրոնի մեներգիչ է։

1979 թուականէն նկարահանուած է «Հայֆիլմ» կինոստուտիայի ֆիլմերուն մէջ։

Վերջին ներկայացումը, որուն մասնակցած է դերասանը, 27 Մայիս 1989 թուականին էր Լոս Անճելըս քաղաքին մէջ։ Չնայած թատրոնի ղեկավարներու յորդորներուն, ծանր հիւանդ ըլլալով՝ բեմ բարձրացած եւ կատարած է Արմէն Տիգրանեանի «Անուշ» օբերայի իր՝ Քյոխվայի դերերգը։

Մահացած է 1989 թուականին Երեւանի մէջ։

## Կատարումներ

## Դերերը

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Энциклопедия Кино и ТВ "Генрих Алавердян" 

Ստորոգութիւն:16 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ օփերային երգիչներ
Ալատտին (Ֆիլմ)

**Ալատտին,** (անգլերէն` Aladdin) 1992 թուականին լոյս տեսած գծաշարժական եւ երաժշտական ​​երեւակայական ֆիլմ է։ Ալատտինը կը դասուի Walt Disney-ի գծաշարժական դասական շարքին։ Ֆիլմի բեմադրիչ Ճոն Մուսկերը եւ Ռոն Քլեմեթսը հիմնուած են արաբական «կախարդական լապտեր» եւ «հազար ու մէկ գիշեր» ստեղծագործութիւններու վրայ։

Հովարդ Աշմանը առաջարկեց եւ թատերագիրը վավերացուեցաւ Disney-ի նախագահ Ճեֆրի Հակզենբերգի համաձայնութեամբ։ Այս ֆիլմը շարք մը շարժող տարրերու համադրութիւն է։

Ալատտինը թողարկուեցաւ 25 նոյեմբեր 1992 թուականին։ Ցուցադրման առաջին իսկ օրերէն ան արժանացած է ԱՄՆ-ի, իսկ յետագային արդէն ամբողջ աշխարհի հաւանութեան։ 1992 թ.-ին վաստակուած է աւելի քան $ 217 մլն-ի եկամուտ Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ աւելի քան $504 միլիոն աշխարհի մէջ. ֆիլմը նաեւ արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու, որոնց մեծ մասը Եւրոպայի եւ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ են։

## Կերպարներ
### Ալատտին
Ալատտինը շատ աղքատ, բայց բարի տղայ էր։ Ան ընկերներ չ'ուներ եւ իր միակ ընկերը իր կապիկն էր, որու հետ կ'անցընէր իր կեանքի ուրախ եւ տխուր պահերը։ Oր մը Ալատտին կը սիրահարուի արաբ արքայի մը աղջկան՝ արքայադուստր Ճազմինի։ Ան Ճազմինին հասնելու համար շատ երկար ու դժուար ճանապարհներէ կ'անցնի՝ Ճինին կը գտնէ, կը պտտի կախարդական գորգով, կ'անցնի ճանապարհներ եւ կռիւներ կը մղէ։ Անիմացիոն կերպարը պատրաստած է Գլեն Քինը։

### Ճինի
Ճինին բանտարկուած էր կախարդական լապտերին մէջ եւ կ'արթննար միայն այն ժամանակ, երբ որեւէ մէկը երեք անգամ շփէր կախարդական լապտերը։ Օր մը, երբ Ալատտինը շուկայէն միրգ կը գողնար, տէրերէն փախչելու ժամանակ կը գտնէ Ճինիին եւ խօսք կու տան անոր, որ կ'օգնեն Ալատտինին եւ անոր կու տայ կախարդական գորգ։ Կերպարի հեղինակն է Էրիկ Գոլտբըրկը։

### Ճաաֆար
Ճաաֆար ֆիլմի ամէնաչար կերպարն է։ Միշտ կ'ըլլայ իր չար թութակին հետ։ Ան Արաբական խալիֆէի պալատին մէջ աշխատող քաղաքապետ է եւ աչքի կ'իյնայ իր նախանձով, չարութեամբ եւ դաժանութեամբ։ Անգամ մը ան կը մտնէ խալիֆէի մօտ եւ կը սպառնայ սպաննել զինք, եթէ իրեն չամուսնացնէ Ճազմինի հետ։ Ֆիլմը անընդհատ կռուի մէջ է Ճինիի եւ Ալատտինի հետ։ Կերպարի հեղինակն է Անտրիաս Լքելը։

## Աղբիւրներ
* Ալատտին մուլտֆիլմ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
Ալբերտ Արիստակեսեան

**Ալբերտ Արիստակեսեան** (), խմբագիր եւ բանասէր:

## Կենսագրութիւն
Ալբերտ Արիստակեսեան ծնած է 1928-ին Հայաստանի Չանախչի գիւղը (այժմ՝ Զանգակատուն): 1950-ին կ՚աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանը։

1953-1962 տարիներու միջեւ կը պաշտօնավարէ «Գրական Թերթ»ի խմբագրութեան մէջ, իբրեւ պատասխանատու քարտուղար:

1962-1965-ի շրջանին կը ստանայ «Սովետական Գրականութիւն» ամսաթերթի վարիչի պաշտօնը:

Իսկ 1965-1970 տարիներու միջեւ զինք կը տեսնենք «Պատմա-Բանասիրական Հանդէս»ի մէջ իբրեւ՝ աւագ դիտաշխատող:

1970-ին կ՚աշխատի «Սովետական Գրականութիւն» ամսաթերթի մէջ գլխաւոր խմբագրի տեղակալ ըլլալով

1966-ին Ալբերտ Արիստակեսեան կը ստանայ Դոկտոր Փիլիսոփայութեան Բանասիրական Գիտութիւններու կոչումը: Իր աւարտաճառի խորագիրն էր՝ «Սիլվա Կապուտիկեանի Ստեղծագործութիւնը եւ Յետ-պատերազմեան Հայ Պոէզեայի Հարցերը»:

Մամուլի մէջ հրատարակուած են իր գրաքննադատական յօդուածները: Իսկ առանձին հատորներով հրատարակած է՝ «Բանաստեղծների ու Բանաստեղծութեան Մասին» (Երեւան, 1971) գրաքննադատական յօդուածներու ժողովածուն եւ «Պարոյր Սեւակ» (Երեւան, 1974) մենագրութիւնը:

Ալբերտ Արիստակեսեան կը մահանայ 1979 Յունիսին։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Է, Հրատարակութիւն Հայկազեան Գոլէճի Հայագիտական Ամբիոնի, ՊԷյրութ, 1979

Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Հրանդ Ալեանաք

**Հրանդ Ալեանաք** (), 19-րդ դարու հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Հրանդ Ալեանաք ծնած է 1880 թուականին, Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է քաղաքի հայկական դպրոցէն, ուր եւս սկսած է նուիրուիլ նկարչութեան։ Նախակրթական դպրոցն աւարտելէ ետք կ'ընդունուի Պոլսոյ նկարչական վարժարան։ Կ'ենթադրուի, որ ան այդ վարժարանին մէջ սորված է 1893-1895 թուականներուն, որովհետեւ Սուլթան Համիտի կազմակերպած կոտորածներէն փախչելու համար, կը հեռանայ Պոլիսէն։ Ապա քանի մը տարի ապրած է Կովկաս, ետքը՝ Պուլկարիա։ 1896 թուականին կը հեռանայ Թուրքիայէն, կ'անցնի Պուլկարիա, ապա՝ Անդրկովկաս։ Ստեղծագործական առաջին քայլերը կատարած է Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ։

1905 թուականին կը մեկնի Փարիզ, ուսումը շարունակելու։ Սակայն բարձրագոյն կրթութեան մասին որեւէ տեղեկութիւն յայտնի չէ։ Ալեանաքն աւելի շատ զբաղուած է ինքնակրթութեամբ։ Քսանհինգ տարի ապրած է Փարիզ։ Այդ ժամանակ ընդունուած է «Անկախ նկարիչներու ընկերութեան» մէջ եւ մասնակցած է ցուցահանդէսներու։ Մահացած է 1938 թուականին։

## Ստեղծագործութիւններ
Ալեանաքի ստեղծագործութիւնները բազմաժանր են՝ բնանկար, դիմանկար, կենցաղային ժանրեր։ Ան ռիալիստական դպրոցի հետեւորդ է եւ կապուած է 19-րդ դարու եւրոպական, ռուսական ու հայկական ընդհանուր հոսանքին։ Ոճով կը նմանի աւելի շատ հայկական արուեստին՝ Յարութիւն Շամշինեանի, Գ. Գաբրիէլեանի, Խ. Տէր-Մինասեանի, Վ. Սուրէնեանի կենցաղային ժանրի ստեղծագործութիւններուն։

Մեծ ազդեցութիւն ձգած են իր կեանքի անցեալի յիշողութիւնները։ Ան տրամադրութեամբ ղեկավարուող նկարիչ էր։ Անոր բնանկարները կը ներկայացնեն Պոլսոյ եւ Փարիզի շրջակայքի բնութեան տեսարանները։ Յայտնի կտաւներէն են «Կէս Գիշեր», «Լճակի Վրայ», «Ցոլքեր», «Գարնանային Ժպիտ»։ Գաղթականներուն նուիրուած ամբողջ շարք մը ունի՝ «Գաղթականներ» անունով, ինչպէս նաեւ «Փախստականները Հայաստանէն» կտաւը։

Հ. Ալեանաք գրող եղած է, միանգամայն՝ արուեստի քննադատ: Իր այս ձիրքերը ազատութիւն տուած են իրեն օտար լրագիրներու մէջ, ֆրանսական արուեստին ծառայելու: Իր նկարներուն մէջ միշտ դրոշմուած գեղեցիկ թռիչքով ու խորունկ եւ ապրուած կեանքով կը տիրապետեն բանաստեղծութիւնը եւ հայրենաբաղձութիւնը։ Ան աշխատակցած է նաեւ այլեւայլ հանդէսներու եւ օրաթերթերու, գրական-գեղարուեստական յօդուածներով:

## Պետական պարգեւներ

* 1925 թուականին Ֆրանսական կառավարութիւնը զինք պարգեւատրած է «Palmas Academique» արծաթէ մետալով
* 1927 թուականին «Palmas Academique» ոսկի մետալով եւ «Հանրային կրթութեան սպայ» տիտղոսով։

## Գրականութիւն

* La France et l'Arménie à travers l'art et l'histoire / auteur(s) : Frédéric MACLER - esquisse par Frédéric Macler. Année :1917
* Jump up ^ Kurkman, Garo (2004). Armenian painters in the Ottoman empire 1600-1923. İstanbul: Matüsalem Publications.
* Jump up ^ Stepanian, Karnig (1973). Կենսագրական բառարան. Biographical Dictionariy. (in Armenian). Yerevan: Soviet Writers. p. 54.

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Պուքրէշ 1938, Էջ 54-55։

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Քուլիս Ալեպիս

**­Քու­լիս (­Քի­րիա­քոս) Ա­լե­փիս** (, Սեպտեմբեր 1903, Ա­րէո­փո­լիս (Յունաստան) - 13 Օգոստոս 1986), յոյն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ։

## Կենսագրութիւն
Քու­լիս ծնած է Յունաստանի Լաքոնիայի Ա­րէո­փո­լիս քաղաքին մէջ։ Ան եղած է իր ընտանիքին 12 զաւակներէն վեցերորդը: Աթէնքի մէջ իրաւագիտութեան եւ փիլիսոփայութեան մէջ իր ուսումը անբողջացնելով, ան բանաստեղծութիւններ կը սկսի հրատարակել յունական հանդէսներու մէջ: Այնուհետեւ, 27 տարեկանին, պաշտօն կը ստանձնէ Յունաստանի Արղոսի տնտեսական նախարարութեան մէջ, ուր աշխատած է 10 տարի։

1935-ին՝ Քոսթիս Փալամասի մղումով կը սկսի սերտել հայ մշակոյթը, ընթերցելով հայ բանաստեղծներու ֆրանսերէն թարգմանութիւնները: Խորանալով եւ փափաքելով տեղեկանալ այս գծով, կ'այցելէ «Նոր Օր» օրաթերթի խմբագրատունը: Այդտեղ կը հանդիպի երիտասարդ խմբագիր եւ բանաստեղծ Վազգէն Եսայեանի հետ:

1960 թուականին անցած է թոշակի։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ալեք Մանուկեան

**Ալեք Թագաւոր Մանուկեան** (), հայ հասարակական գործիչ, մեծահարուստ բարերար, ճարտարագէտ, արդիւնաբերող։ Հայաստանի ազգային հերոս (1994)։

## Կենսագրութիւն
1920էն ի վեր ապրած է ԱՄՆ-ի մէջ, 1924-ին հաստատուած է Տիթրոյթ։ 1930էն անդամագրուած է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան մէջ։ 1953-1989 կ'ըլլայ ՀԲԸՄ կեդրոնական Վարչութեան ժողովի նախագահ, 1970-ին՝ նախագահ, իսկ 1989-ին՝ պատուաւոր նախագահ։ 1929-ին հիմնած է սեպհական ձեռնարկութիւն մը, որ վերածուած է ինքնաշարժի մասեր արտադրող Մասքօ (Masco Corp.) միջազգային ընկերութեան։

Մանուկեանի գործունեութիւնն ուղղուած էր սփիւռք-հայրենիք կապերու ընդլայնման ու ամրապնդման։ 1994-ին Մանուկեանին շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիութիւն։ Ալեք Մանուկեան մահացած է 10 Յուլիս 1996-ին, Տիթրոյթի մէջ։ 17 Յուլիս 2007-ին Ալեք Մանուկեանի եւ անոր տիկնոջ՝ Մարի Մանուկեանի աճիւնները վերայուղարկաւորուած են Սուրբ Էջմիածնի եկեղեցւոյ բակին մէջ:

Ալեք Մանուկեանի պատուին փողոցներ անուանակոչուած են Երեւանի եւ Գիւմրիի մէջ:

## Հայրենանուէր Բարերարը
1940թ. Մանուկեանը կ'ընտրուի ՀԲԸՄ-ի տնօրէններու խորհուրդի նախագահ, իսկ 1953թ.` ընկերութեան միջազգային նախագահ:

1968թ. Ալեք Մանուկեանը եւ կինը` Մարի Մանուկեանը, կը հիմնեն ՀԲԸՄ-ի Մշակութային ֆոնտը, ոու գործունէութիւնն ուղղուած էր հայկական գրական եւ գիտական աշխատանքներու թարգմանութեանն ու հրատարակմանը, ինչպէս նաեւ հայկական մշակոյթն ամբողջ աշխարհով տարածելուն:

Մանուկեանը (ՀԲԸՄի միջոցով) աշխարհի բազմաթիւ քաղաքներու մէջ սփիւռքահայութեան համար բազմաթիւ հայկական դպրոցներ հիմնած է, որոնք բոլորն ալ կը կրեն Ալեք Մանուկեան անունը: Կառուցած է նաեւ բազմաթիւ եկեղեցիներ, մշակութային կեդրոններ, թանգարաններ, արտերկրի շատ համալսարաններուն մէջ հայագիտութեան ամպիոններ հիմնած է: Մանուկեանն իր բարեգործական աւանդի համար պարգեւատրուած է միջազգային մրցանակներով, Արժանթինի նախագահի մետալով, իսկ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա.-ը հայ բարերարին Սբ. Գրիգոր Լուսաւորիչ խաչ նուիրած է:

1994թ-ին Ալեք Մանուկեանին շնորհուած է ՀՀ քաղաքացիութիւն եւ Հայաստանի Ազգային հերոսի բարձրագոյն կոչում։

Հայ մեծ բարերարը մահացած է 1996թ. Յուլիս 10-ին Տեթրոյիթի մէջ: Անոր մահէն յետոյ ՀԲԸՄ նախագահութիւնն անցած է դստեր` Լուիզ Սիմոն Մանուկեանին:

Ալեք Մանուկեանի անունը կրող փողոցներ կան Երեւանի, Մոնրէալի եւ Ստեփանակերտի մէջ:

Ալեք Մանուկեանի շիրիմը փոխադրուած է ՀՀ եւ ամփոփուած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի մէջ:

## Կատարած գիւտերը
* Ժամանակակից ջուրի ծորակի յայտնագործութիւն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:28 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Յուլիսի մահեր
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն

**Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէթի ազգային ակադեմական թատրոնը** հիմնադրուած է ՀՍԽՀ Լուսժողկոմատի 5 Օգոստոս 1932-ի որոշմամբ։

## Պատմութիւն
Առաջին ներկայացումը Ալեքսանդր Սպենդիարեանի «Ալմաստ» օփերան է, որ բեմադրուած է 20 Յունուար 1933-ին։ 1930-ական թուականներուն երկրորդ կէսէն թատրոնին մէջ կը բեմադրուին շարք մը հայկական օփերաներ ու պալէթներ՝ «Գայանէ», «Քաջ Նազար» եւ այլն։ 1939 թուականին թատրոնը կը մասնակցի Մոսկուայի մէջ կայացած հայ արուեստի եւ գրականութեան նուիրուած միջոցառումներուն եւ կը պարգեւատրուի Լենինի շքանշանով։ Մոսկուայէն վերադառնալով՝ 12 Յունուար 1940-ին, թատրոնը նոր խաղաշրջանը կը բանայ Ալեքսանդր Թամանեանի նախագիծով կառուցուած շէնքին մէջ՝ «Ալմաստ» օփերայով։

## Բեմադրուած Օփերաները Եւ Պալէթներ
* Կայետանօ Տոնիցեթթի «Պողիկտոս» (օփերա)
* Կայետանօ Տոնիցեթթի «Լուչիա տի Լամերմուր»
* Ալեքսանդր Սպենդիարեանի «Ալմաստ»
* Շառլ Կունոյի «Ֆաուստ»
* Ժորժ Պիզէի «Քարմէն»
* Ճոակինօ Ռոսսինիի «Սեւիլեան սափրիչ»
* Արամ Խաչատրեանի «Գայանէ»
* Հարօ Ստեփանեանի «Քաջ Նազար», «Լուսաբացին»
* Արմէն Տիգրանեանի «Անուշ»

## Թատրոնի Շէնքը
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան Հայաստանի Ազգային Օփերայի եւ Պալէթի թատրոնը հիմուած է 20 Յունուար 1933-ին։

Գլխաւոր ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանի նախագիծը 1937 թուականին Փարիզի մէջ տեղի ունեցող համաշխարհային ցուցահանդէսին արժանացած է ոսկիէ մետալի։ Թատրոնը հիմնադրուած է 1930-ին: Արամ Խաչատրեանի անուան ֆիլհարմոնիայի մեծ դահլիճը կը գործէ 1963-էն։ 2002-ին կատարուած են վերանորոգման աշխատանքներ։
[մինի|250px|Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէթի ազգային ակադեմական թատրոնի շէնքը [ԽՍՀՄ 1979 թուականի փոստային նամականիշին վրայ]]

1938 թուականին թատրոնը կոչուած է Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անունով։

1957 թուականին թատրոնը ստացած է ակադեմականի կոչում։

## Յայտնի Անձնաւորութիւններ
* Արկատի Պուրճալեան (Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէթի ազգային ակադեմական թատրոնի հիմնադիրներէն մէկը, 1933-1938 թուականներուն թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչ)
* Ռոմանոս Մելիքեան (թատրոնի առաջին գեղարուեստական ղեկավարը)

## Խմբավարներ
* Կէորկի Պուտաղեան
* Կոնստանդին Սարաճեւ
* Ռուբէն Ստեփանեան
* Միքայէլ Թաւրիզեան (1938-1957 թուականներու գլխաւոր խմբավար)
* Սուրէն Չարեկեան
* Օհան Դուրեան

## Բեմադրիչներ
* Արշակ Պուրճալեան
* Արմէն Գուլակեան
* Լեւոն Քալանթար
մինի
## Բեմանկարիչներ
* Մարտիրոս Սարեան
* Միքայէլ Արուտչեան
* Սեմէոն Ալաճալեան
* Մինաս Աւետիսեան

## Պալէթի Դերասաններ
* Լիուպով Վոյնովա-Շիկանեան
* Ռ. Թաւրիզեան
* Ս. Սարգսեան
* Զ. Մուրատեան
* Կէորկի Գէորգեան

## Գրականութիւն
* Театр оперы и балета Армении. Сб. статей, М., 1939;
* Шавердян А., Очерки по истории армянской музыки XIX и XX вв., М., 1959
* Тигранов Г., Армянский музыкальный театр. Ер., т. 1, 1956, т. II, 1960
* Барсамян А., «Алмаст» А. Спендиарова, М., 1959
* Тигранов Г., Балеты А. Хачатуряна, М., 1960

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան Հայաստանի Ազգային Օփերայի Եւ Պալէթի թատրոնի պաշտօնական կայքէջը
* Օփերայի եւ պալէթի ազգային ակադեմական թատրոն 

Ստորոգութիւն:1933 կառոյցներ
Ստորոգութիւն:Օփերայի եւ պալէթի թատրոններ
Ստորոգութիւն:Կառոյցներ նամականիշերու վրայ
Ստորոգութիւն:Թատրոններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի օփերային թատրոններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թատրոններ
Ալեքսանդրապոլի Լրաբեր

**Ալեքսանդրապոլի Լրաբեր** գրական, քաղաքական եւ հասարակական անկուսակցական օրաթերթ 1919-ին Ալեքսանդրապոլի մէջ սկսաւ լոյս տեսնել հրատարակիչ Լ. Մալխասեան: Շատ կարճ կեանք ունեցաւ:

## Աղբիւրներ
*Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1938, Պիւքրէշ
Ալեքսան Արզուեան

**Արզուեան Ալեքսան (Վահէ)**, բնիկ Կեսարացի ծնած 1874-ին, աշակերտ Պոլսոյ Կեդրոնականի, Նանիս կ’երթայ մեքենական նորահնար արօրներ շինող Տօմալի գործարանը աշխատելու, յետոյ Թուրքիա դառնալով աշխատած է որ գիւղացիութիւնը այդ արօրները գործածէ:

1895-ին Պապ-Ալիի ցոյցին մէջ կարեւոր դեր կատարած էր: 1896էն ետք Լոնտոն անցած է:

Վահէ Արզուեան 1898-ին Ամերիկա կը մեկնի ընկերներու պնդումով, քաղաքէ քաղաք պտտելով կը կազմակերպէ Ամերիկայի մասնաճիւղերը եւ բուն հիմնադիրը կ’ըլլայ Վերակազմեալ Հնչակեան կուսակցութեան: Քիչ ետք Եգիպտոս կ’երթայ քանի մը գործիչներով, նպատակ ունենալով Կիպրոսի ճամբով Կիլիկիա անցնիլ: Հնչակեան բաժանումէն ետք Աղեքսանդրիա երթալով՝ հարուստ հայերու կը դիմէ կուսակցութեան նպաստելու։ Բոլորն ալ կը սատարեն, Վահէի անձին հմայուած կամ վախի ազդեցութեամբ:

Արզուեան հիւանդ էր, թոքախտ ամբողջութեամբ չէր սպիացած: Արզուեան որ կուսակցութիւնը իր կամքին ուժովը փրկած էր Ամերիկա, Եգիպտոսի մէջ իր շուրջ հաւաքելով իսկապէս եզական ուժեր, չէր նշմարած թէ՝ անոնց մէկ մասը իր դէմ կը դառնար, եւ քայքայումը չէր կրնար ուշանալ։ Միակ կուսակցութիւնը որ կրնար թումբ կանգնիլ 1908-ի հայկական յիմարութեան առջեւ, դադրած էր այժմ ուժ մը ներկայացնելէ, իբր հետեւանք Արզուեանի կամակորութեան:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 270:
Զաքարիա Ալեքսանեան

**Զաքարիա  Ալեքսանեան** (․), հայ վարդապետ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ակն, 1711–ի Մայիսին։ Պատանի հասակին (մօտաւորապէս 1725-ին) մեկնած է Վենետիկ եւ աշակերտած Մխիթար Սեբաստացիի։ 1731-ին դարձած է Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։1735 թուականին վարդապետ ձեռնադրուած է։ Եղած է Սուրբ Ղազար վանքի մատենադարանապետը եւ Մխիթար Հօր խորհրդականներէն մէկը։ Ան երկար տարիներ վարած է Միաբանութեան ընդհանուր քարտուղարի (ատենադպիր) պաշտօնը։1749-ին Մխիթարի մահէն առաջ քարոզիչի պաշտօնով Կ․ Պոլսէն ղրկուած է եւ մահէն ետք՝ վերստին Վենետիկ գնաց, աբբայի ընտրութեան մասնակցելու։ Նորընտիր աբբան զինք կրկին Կ․ Պոլիս ուղարկեց։ 1786-ին վերջնականապէս Վենետիկ վերադարձաւ, ուր վախճանեցաւ 1793 թուականի Դեկտեմբեր 31-ին։

## Գրական եւ Թարգմանչական Վաստակ
Ալեքսանեան յայտնի է իր լեզուագիտական հմտութեամբ (յատկապէս լատիներէնի եւ իտալերէնի տիրապետմամբ)։

Անոր գլխաւոր գործերէն է իտալացի աստուածաբան Լոտովիկօ Մուրատորիի «Քրիստոնէական Երջանկութիւն» (*Della felicità cristiana*) երկի թարգմանութիւնը (տպագրուած 1755-ին)։

Օգնած է Մխիթար Սեբաստացիի՝ հայկազեան բառարանի պատրաստութեան աշխատանքներուն մէջ։

Ունի անտիպ մնացած կրօնական եւ բարոյախօսական ճառեր ու թարգմանութիւններ։

Դասաւանդած է Մխիթարեան վարժարաններուն մէջ՝ կրթելով յաջորդ սերունդի նշանաւոր հայագէտները։

## Թարգմանութիւններ
* «Կշիռ  Ժամանակի», 1750
* «Քրիստոնէական  Վարդապետութիւն  Բելարմինոսի», 1770
* «Գիրք  հրաշից  Ս․ Աստուածածնի», 1772
* «Բառգիրք  Յատուկ  Անուանց  Աստուածաշունչ», 1749

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ալեքսանդր Խաչատրեան

**Ալեքսանդր Յ. Խաչատրեան** (): Նախնական եւ միջնակարգ ուսումը ստացած է տեղի արաբական պետական միջնակարգ դպրոցին մէջ, 1955-1965։

1965-ի աւարտին ընտանիքով ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան, հաստատուելով Արարատի շրջանի Սուրենաւան գիւղը։ 1967-ին հետեւած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Արեւելագիտութեան Բաժանմունքի դասընթացքներուն՝ շրջանաւարտ ըլլալով 1972-ին, «արեւելագէտ-պատմաբան>> նորակաւորումով։ 1984-ին յաջողութեամբ պաշտպանած է Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածուականը, որպէս նիւթ ունենալով «Հայաստանի ԺԱ. - ԺԵ. դդ. արաբական վիմական արձանագրութիւնները իբրեւ պատմամշակութային յուշարձաններ» թեզը։ 1974-ին պաշտօնի կոչուած է ՀԽԱՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Արեւելագիտութեան Ինստիտուտ,իբրեւ լաբորանտ, 1980-ին՝ իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող։ Հայաստանի անկախացումէն ետք մինչեւ իր մահը եղած է Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։

Ալեքսանդր Խաչատրեանի պատմագիտական գործունէութիւնը էր արաբական աղբիւրագիտութեան եւ Հայաստանի 8-16րդ դդ. պատմութեան տարբեր խնդիրներուն։ Անոր գրչին կը պատկանի Հայաստանի 8-16րդ դդ. արաբական վիմագրութեան դիւանը (Երեւան, 1987, ռուսերէն, որուն համար ստացած է ՀԽԱՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Գովասանագիր. այս աշխատութիւնը լոյս տեսած է նաեւ արաբերէն Դամասկոսի մէջ, 1993-ին), Ասպետական միութիւնները եւ կտրիճների կազմաւորումները իսլամական հասարակութեան մէջ, (Պէյրութ, 1998, արաբերէն) պատմագիտական արժեքաւոր մենագրութիւնները։

Ալեքսանդր Յ. Խաչատրեան իր մահկանացուն կնքեց 22 Փետրուար 1999-ին, Երեւան։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ժթ., Պէյրութ, 1999, էջ 445
Աշոտ Ալեքսանեան (ազատամարտիկ)

**Աշոտ Ալեքսանեան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախեան Ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրութիւն
Աշոտ Ալեքսանեան ծնած է 1974 14 Յուլիսին Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ։ 1989 թուականին աւարտելով թիւ 3 միջնակարգ դպրոցի ութներորդ դասարանը՝ մասնագիտութիւն ձեռք բերելու նպատակով աշխատանքի անցած է ինքնաշարժի ծառայութեան հիմնարկութեան մէջ։ Արցախի մէջ սկսած ազգային-ազատագրական շարժումը շուտով կլանած է նաեւ անոր, կամաւորագրուած է չորրորդ գումարտակին մէջ, մասնակցած է շարք մը մարտերու։ Զոհուած է 4 նոյեմբեր 1992-ին «Ճիլոտի» բարձունքի համար մղուած մարտին ընթացքին։ Հետմահու պարգեւատրուած է ՀՀ «Արիութեան համար» մետալով։ Ամուսնացած չէր։

Կը հանգչի Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Ստորոգութիւն:14 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Նոյեմբերի մահեր
Ալեքսանտր Միասնիկեանի կիսանդրի (Երեւան)

**Ալեքսանտր Միասնիկեանի կիսանդրի**, կը գտնուի Երեւանի Շէնգաւիթ համայնքին մէջ՝ Երեւանի Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան թիւ 66 հիմնական դպրոցի առջեւ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 1959-ին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Շէնգաւիթ վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Գրիգոր Ահարոնեան
* Ճարտարապետ՝ Ետուարդ Սարապեան

## Տես նաեւ
* Ալեքսանտր Միասնիկեան
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի յուշարձան (Երեւան)
* Երեւանի Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան թիւ 66 հիմնական դպրոց
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)

## Արտաքին յղումներ
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս առաջին
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս երկրորդ
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս երրորդ
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի մասին պատմող ֆիլմ, մաս չորրորդ
Ստորոգութիւն:Կիսադրիներ
Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաքի կիսանդրիներ
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)

մինի|Ալեքսանտր Միասնիկեանի յուշարձանը, քանդ.` Արա Շիրազ, ճարտ.` Ճիմ Թորոսեան, 1980 թ.
**Ալեքսանտր Միասնիկեանի հրապարակ**, կը գտնուի Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանը:

## Պատմութիւն
Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան հրապարակը Երեւանի բոլոր յատակագծերով` սկսած դեռեւս ակադէմիկոս Ալեքսանտր Թամանեանէն, նախատեսուած է ըլլալ իբրեւ հրապարակ, սակայն ձեւաւորուած է աւելի ուշ։ 2004-ին աւարտած է Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքի շինարարութիւնը, որմէ ետք հաստատուած է հրապարակի քաղաքաշինական համակցութիւնը: Վերջինիս հիմնական սկզբունքը այն է, որ հրապարակին յարող քաղաքաշինական կառոյցը պէտք է ըլլայ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքը։ Այնուհետեւ քաղաքապետարանի շէնքի դիմաց կառուցուած է Մոսկուայի տունը (2005), եւ Միասնիկեանի հրապարակի կառուցապատմամբ Երեւանը ունեցած է ոչ միայն ժամանակակից հրապարակ, այլ նաեւ նոր փողոցային ցանց` Արգիշտիի եւ Իտալիայի փողոցներով։

Միասնիկեանի հրապարակի քաղաքաշինական համակցութեան հեղինակը ճարտարապետ Լեւոն Վարդանեանն է, որ նաեւ Մոսկուայի տան ճարտարապետն է։ Հրապարակը կը յարի Երեւանի բերդի նախկին տարածքին։

Հրապարակը կ'ամբողջացնէ ուղղանկիւն պատուանդանի վրայ ողջ հասակով կանգնած խորհրդային պետական, կուսակցական եւ ռազմական գործիչ, գրականագէտ Ալեքսանտր Միասնիկեանի վարդագոյն կրանիտէ կերտուած արձանը: Յուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետ Ճիմ Թորոսեանը եւ քանդակագործ Արա Շիրազը (1980)։ Յուշարձանի հետեւամասը գտնուող այգին Երեւանի՝ 2800-ամեակի առթիւ բարեկարգուած է «Վարդանեան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի կողմէ:

1 Մարտ 2008-ի իրադարձութիւններէն ետք քաղաքացիները, քաղաքական ուժերը Մարտի 1-ին կ'այցելեն Միասնիկեանի արձանի տարածք՝ յարգանքի տուրք մատուցելու նոյն վայրին մէջ զոհուածներու յիշատակին:

## Տես նաեւ
* Ալեքսանտր Միասնիկեանի Յուշարձան (Երեւան)
* Մարտ 1-ի Իրադարձութիւններ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հրապարակներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի հրապարակներ
Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձան (Երեւան)

**Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձան**, կը գտնուի Երեւան, տեղադրուած է 1980-ին, ի պատիւ հայ կուսակցական, քաղաքական, հասարակական գործիչ Ալեքսանդր Միասնիկեանի։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ ակադեմիկոս Ճիմ Թորոսեան
* Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ Արա Շիրազ

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է կրանիտէ ու պազալտէ, բարձրութիւնը 8,6 մեթր է։

Արձանի յետնամասը գտնուող պատերէն մէկուն վրայ փորագրուած է Եղիշէ Չարենցի Միասնիկեանի յիշատակին 16 Ապրիլ 1936-ին գրուած քառատողի առաջին տողը. «Նայիրեան արեւն էր քո մէջ՝ լենինեան հրով ճառագած»։

## Պատմութիւն
10 Փետրուար 1976-ին Երեւանի մէջ տեղադրուեցաւ Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձանը կառուցելու մասին յուշաքար։

Յուշարձանի բացումը կայացաւ 25 Նոյեմբեր 1980-ին ՀԽՍՀ 60-ամեակի տօնակատարութեան օրերուն, Կարմիր բանակի (այժմ՝ Գրիգոր Լուսաւորչի) փողոցին մէջ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Statue of Alexander-Myasnikyan (10).jpg|Եղիշէ Չարենցի խօսքերով պատը
Պատկեր:Monument of Alexander Myasnikyan Yerevan (34).JPG|Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձանը եւ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքը մայրամուտին
Պատկեր:Monument of Alexander Myasnikyan Yerevan (35).JPG|Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձանի առջեւ տեղադրուած QR-ծածկագիրով տախտակ-ուղեցոյցը


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ՀՀ յուշարձաններու տեղեկատուական շտեմարան

Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Ալեքսանտր Յարութիւնեան

**Ալեքսանտր Գրիգոր Յարութիւնեան** (), երգահան եւ բազմաժանր ստեղծագործող: Խորհրդային եւ հայ երաժշտահան եւ դաշնակահար, Երեւանի պետական երաժշտանոցի փրոֆէսոր (1977), յայտնի է յատկապէս իր շեփորի քոնչերթոյով, որ Նիւ Եորք Թայմզը նկարագրած է որպէս հնչեղ:
 
## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան, Գրիգոր եւ Ելեոնորա Յարութիւնեաններու ընտանիքէն ներս։ Հայրը զինուորական էր։

1927 թուականին մտած է Երեւանի պետական երաժշտանոցի մանկական խումբը, իսկ 1934-ին արտօնութիւն ստացած է երաժշտանոցի արուեստանոցը ուսանելու։ Աւարտած է Երեւանի երաժշտանոցը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի նախօրէին։

1946-1948-ին ստեղծագործած է Մոսկուայի հայ մշակոյթի տան մէջ։ 1954-ին եղած է Հայֆիլհարմոնիայի գեղարուեստական ղեկավարը: 1970-2008 դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցին մէջ։

## Ստեղծագործական կեանք
1949-ին Յարութիւնեան կը գրէ «Տօնական նախերգանք»ը, որ առաջին անգամ կը ներկայացուի Լենինկրատի ֆիլհարմոնիքի մեծ դահլիճէն ներս, Եւկէնի Մրաւինսքիի ղեկավարութեամբ: Մոսքուայի երաժշտական համաժողովին Արամ Խաչատրեանը անոր ներկայացուց որպէս խոստումնալից խորհրդային երաժշտահան:
* «Սայեաթ-Նովա» օփերա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ալեքսանտր Նիլ

**Ալեքսանտր Նիլ** (), անգլիացի (շոտլանդացի) մանկավարժ, նորարար կրթութեան տեսաբան եւ գործիչ, երեխաներու դաստիարակութեան մասին բազմաթիւ գիրքերու հեղինակ։ 1921–ին հիմնադրած է անկախ (մասնաւոր) «Սամերհիլ» (Summerhill) դպրոցը, որուն գործունէութեան գլխաւոր սկզբունքը հետեւեալն է՝ *դպրոցը պէտք է երեխաներուն համարուի, ոչ թէ հակառակը*։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ֆորֆարի մէջ, Սկովտիա , Ջորջ եւ Մերի Նիլերի ընտանիքին մէջ: Ընտանիքի տասներեք երեխաներէն չորրորդն էր, ութ տղաներէն մէկը:

## Գիքեր
* *A Dominie’s Log* (1916)
* *A Dominie Dismissed* (1916)
* *Booming of Bunkie* (1919)
* *Carroty Broon* (1920)
* *A Dominie in Doubt* (1920)
* *A Dominie Abroad* (1922)
* *A Dominie’s Five* (1924)
* *The Problem Child* (1926)
* *The Problem Parent* (1932)
* *Is Scotland Educated?* (1936)
* *That Dreadful School* (1937)
* *The Last Man Alive* (1938)
* *The Problem Teacher* (1939)
* *Hearts Not Heads in the School* (1945)
* *The Problem Family* (1949)
* *The Free Child* (1953)
* *Summerhill: A Radical Approach to Child Rearing* (Preface by Erich Fromm) (1960)
* *Freedom, Not License!* (1966)
* *Talking of Summerhill* (1967)
* *Children’s Rights: Toward the Liberation of the Child* (with Leila Berg, Paul Adams, Nan Berger, Michael Duane, and Robert Ollendorff) (1971)
* *Neill, Neill, Orange Peel!* (1972)

## Աշխատութիններ
* *Record of a friendship: the correspondence between Wilhelm Reich and A. S. Neill, 1936—1957* (1982)
* *All the Best, Neill: Letters from Summerhill* (1984)

## Ծանօթագրութիններ

## Աղբիւրներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Արտաքին յղումներ
* Works by A. S. Neill at HathiTrust

Ստորոգութիւն:Շոտլանդացի ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ալեքսանտր Թամանեանի Յուշարձան

**Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանը**, տեղադրուած է 1974-ին եւ կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ ՔասՔատ Համալիրի առջեւը։  Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն Վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Սեդա Պետոեան
* Քանդակագործ՝ ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Արատաշէս Յովսէփեան

## Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է երկաթաքարէ ու կրանիթէ, բարձրութիւնը 3 մեթր է։

Քարերը, որոնցմով աշխատած է ճարտարապետը, խորհրդանշաններ ունին. ձախ կողմինը՝ հին ճարտարապետութիւնը, աջը՝ նոր ժամանակաշրջանի, իսկ ինքը՝ Թամանեանը, կամուրջ կազմած է այդ երկու ժամանակաշրջաններու միջեւ եւ նորագոյն ճարտարապետութեան շնորհիւ կերտուած մայրաքաղաքը։

Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանի պատուանդանի աջ անկիւնը գծագրուած է Երեւանի յատակագիծը, որուն մօտ փորագրուած է Թամանեանի մասին Եղիշէ Չարենցի հետեւեալ տողը. «Ան տեսած է կարծես արեւային քաղաք մը»։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Monument of Alexander Tamanyan (17).JPG|Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանը եւ Քասքատ համալիրը
Պատկեր:Monument of Alexander Tamanyan (6).JPG|Երեւանի յատակագիծը
Պատկեր:Monument of Alexander Tamanyan (10).jpg|Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձան. տեսք կողքէն
Պատկեր:Tamanyan 01.jpg|«Ան տեսած է կարծես արեւային քաղաք մը» (Եղիշէ Չարենց)
Պատկեր:Alexander Tamanyan night.jpg|Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանը երեկոյեան
Պատկեր:Monument of Alexander Tamanyan (2).JPG|Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանին առջեւ տեղադրուած QR-կոթով տախտակ-ուղեցոյցը


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ