open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռենատա Վիկանօ

**Ռենատա Վիկանօ** (), իտալացի գրող, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն դիմադրութեան շարժման մասնակից, համախոհ: Իտալիոյ կոմունիստական կուսակցութեան անդամ, Վիարեկոյի մրցանակի դափնեկիր (1949):

## Կենսագրութիւն
Վաղ տարիքէն երազած է բժիշկ դառնալ, սակայն ընտանիքի նիւթական դժուարութիւնները անոր ստիպած են թողել միջնակարգ դպրոցն ու աշխատիլ ապրուստի համար: Պոլոնիայի հիւանդանոցին մէջ աշխատած է որպէս հիւանդապահ, ապա բուժքոյր: Ֆաշիստներու իշխանութեան գալէն եւ ծնողներու մահէն ետք Ռենատան դժուարութեամբ տարած է քաղաքական նոր իրավիճակը, մինչեւ որ հանդիպած է ընկերներուն՝ վարչակարգի հակառակորդ Մուսոլինիին, լրագրող եւ կոմունիստ Անթօնիօ Մելուշիին, որու հետ ամուսնացած է: Անոր ազդեցութեան տակ միացած է Իտալիոյ կոմունիստական կուսակցութեան:

Բանաստեղծութիւններ գրած եւ հրատարակած է 12 տարեկանին: Համագործակցած է տարբեր թերթերու ու ամսագրերու հետ, որտեղ տպագրած են անոր բանաստեղծութիւններն ու պատմուածքները: Սեպտեմբեր 1943-ին ամուսինին եւ 7-ամեայ որդիին հետ գացած է հրոսակութեան: Գարիպալտիի անուան ջոկատին մէջ եղած է կապաւոր, բուժքոյր: Տպագրուած է անօրինական մամուլին մէջ:

Ռենատօ Վիկանօն մահէն երկու ամիս առաջ պարգեւատրուած է Պոլոնիայի լրագրողական մրցանակով:

Ռ. Վիկանոյի առաւել յայտնի ստեղծագործութիւններէն է «L’Agnese va a morire» («Ակնէսը մահուան կ՛երթայ») վէպը, որ գրած է Իտալիոյ հրոսական մարտերու ազդեցութեամբ: Վէպի համար բանաստեղծուհին պարգեւատրուած է Վիարեկոյի մրցանակով (1949), որ Իտալիոյ ամենահին եւ ամենահեղինակաւոր գրական մրցանակներէն մէկն է:

## Յիշատակ
* Պոլոնիայի մէջ կայ զբօսապուրակ Ռ. Վիկանոյի փոքր արձանով:
* Իտալիոյ քանի մը քաղաքներու մէջ անոր անունը կը կրեն փողոցներ եւ դպրոցներ:

## Ընտրեալ ստեղծագործութիւններ
* L’Agnese va a morire (1949)
* Mondine (1952)
* Arriva la cicogna (1954)
* Donne della Resistenza (1955)
* Ho conosciuto Ciro (1959)
* Una storia di ragazze (1962)
* Matrimonio in brigata (1976)

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Литературный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией В. М. Кожевникова, П. А. Николаева. 1987.

## Արտաքին յղումներ
* Scrittrici partigiane: Renata Viganò 

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ռիատ

**Էր Ռիատ** կամ *Ռիատ* (), Սաուտեան Արաբիոյ մայրաքաղաք։ Էր Ռիատը համանուն երկրին վարչական կերրոնն է, ինչպէս նաեւ թագաւորութեան ամենաբարձր շինութեան՝ *Kingdom Centre*-ի գտնուելու վայրը։ Ըստ 2010 թուականի բնակչութեան գնահատման Էր Ռիատի բնակչութիւնը կը կազմէ 4 878 473 մարդ։

## Անուանում
Քաղաքի անուանումը ծագած է հին արաբերէնով *rawdha* բառէն, որ կը նշանակէ այգիներու եւ ծառերու վայր։ Իրականութեան մէջ նաեւ քաղաքի փողոցներուն մէջ շատ են կանաչ տարածուիւնները։

## Պատմութիւն
Մոտ 4 հազար տարի առաջ ժամանակակից Էր Ռիատի տարածքին մէջ կ'ապրէին արաբական քոչուոր ցեղեր։ 18-րդ դարի սկիզբներուն Էր Ռիատը դարձաւ ուահհաբիտներու կեդրոն։ 1821 թուականին դարձաւ ուահհաբիտներու էմիրայութեան մայրաքաղաք Սաուտցիներու թագաւորութեան օրով։

1902 թուականին Նաճտ շրջանի կեդրոնն էր։ 1932 թուականի աստիճանական միաւորման արդիւնքով ստեղծուեցաւ պետութիւն Էր Ռիատ մայրաքաղաքով։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սաուտեան Արաբիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Ռիզէ

**Ռիզէ** (,  *Ռիզունտա*), քաղաք եւ շրջան ներկայիս Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիւսիսային մասին մէջ, Ռիզէ նահանգի վարչական կեդրոն։ Պատմական առումով կը գտնուի Պոնտոսի մէջ։

## Պատմութիւն
Դեռ Յուստինիանոս Ա. կայսրի ժամանակ անուանուած է Ռիսոս։ Օսմանեան կայսրութեան ժամանակ կը մտնէր Տրապիզոնի վիլայէթի կազմին մէջ։]

## Պատկերասրահ


Rain forest.jpg|Ռիզէի մերձակայքը գտնուող անտառ


## Արտաքին յղումներ
Ռիզէ շրջանի պաշտօնական կայք 

Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ռիզէ նահանգ
Ռիկա

**Ռիկա** (լաթվերէն՝ Rīga), Լաթվիոյ մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը։ 2012 թուականի մարդահամարի տուեալներով Ռիկայի բնակչութիւնը կազմած է 699,203 քաղաքացի, որոնք կազմած են երկրի ընդհանուր բնակչութեան մօտ մէկ երրորդը։ Կը հանդիսանայ Մերձաւոր Պալթիկայի ամենամեծ քաղաքը, ինչպէս նաեւ Հիւսիսային Եւրոպայի ամենամեծ քաղաքներէն մէկը։

Քաղաքը ունի Նաւահանգստ ։ Տարածուած է Ռիկայի ծովախորշին եւ Տաուկաուա գետի գետաբերանին վրայ։ Ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ 307,17 ք.ք.մ.։ Բարձրութիւնը՝ ծովու մակերեւոյթէն 1-10 մ. է։

Հիմնադրուած է 1201 թուականին։ 1918 թուականէն ի վեր Լաթվիոյ մայրաքաղաքն է։ Բնակչութեան մօտ 45%-ը կը կազմեն լաթվիացիները, 40%-ը՝ ռուսերը, կան նաեւ պելառուսեր՝ 4,1 %, ուքրաինացիներ՝ 3,7 %, լեհեր՝ 1,9 %։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Riga ortseingang.jpg
Պատկեր:Daugava a Stará Riga (3).jpg
Պատկեր:Střechy v Rize.jpg
Պատկեր:Riian vanhakaupunki.jpg
Պատկեր:Roland Riga.jpg
Պատկեր:Riga Opernhaus.jpg
Պատկեր:Riga makslas akademija academy of art.jpg
Պատկեր:Riga city council.jpg
Պատկեր:Streets of Riga.jpg
Պատկեր:Riga dom.jpg
Պատկեր:Riga War Museum.jpg
Պատկեր:Rigas pils.jpg
Պատկեր:Riga-Schloss02.jpg
Պատկեր:Riga-Schwarzhäupterhaus und Roland.jpg
Պատկեր:Riga Drei Brueder April 2005.jpg
Պատկեր:Riga - Alberta iela 13.jpg
Պատկեր:Riga_-_Strelnieku_iela_4a.JPG
Պատկեր:Riga_-_Alberta_iela_4.JPG
Պատկեր:Riga_Art_Nouveau_1.jpg
Պատկեր:Riga - Cat's House.jpg
Պատկեր:Riga - Dome Cathedral.jpg
Պատկեր:Lateral view of the Riga Nativity of Christ Orthodox Cathedral.JPG
Պատկեր:Rīgas vecā Sv. Ģertrūdes baznīca.jpg
Պատկեր:Riga-Livenplatz02.jpg
Պատկեր:Riga-Livenplatz03.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Լիթվիոյ քաղաքներ
Ռիմ Ապու Հասան

**Ռիմ Ապու Հասան**, յորդանանցի քաղաքական գործիչ եւ նախարար։

## Կենսագրութիւն
Ռիմ Ապու Հասան 1985-ին աւարտած է Յորդանանի համալսարանը՝ ստանալով Իրաւագիտութեան BA աստիճան։ 1986-ին Լոնտոնի համալսարանի տնտեսագիտական բաժանմունքէն ստացած է Իրաւագիտութեան մագիստրոսի աստիճան։ 1987-1988 թուականներուն Հարուըրտի համալսարանի իրաւագիտութեան բաժանմունքն մէջ եղած է այցելու-հետազօտող։ Ամուսնացած է, ունի երկու զաւակ։

## Աշխատանք
Ռիմ Ապու Հասան 1992-ին զբաղած է Յորդանանի մէջ կիներու եւ երեխաներու իրաւունքներուն մասին օրէնքի նախագծումով։ Ան 2002-ին եղած է Յորդանանի մէջ առաջին բարեփոխումներու նախաձեռնութեան անդամ, իսկ 2005-ին՝ Յորդանանի խորհրդարանի օրէնսդրութեան եւ արդարադատութեան ենթայանձնաժողովի անդամ։ 2006-ին մասնակցած է Յորդանանի միասնական բարեփոխումներու ֆորումին։ 2006-2008 թուականներուն աշխատած է իբրեւ Արդարադատութեան նախարարի խորհրդական։ Հիմնադրած է Յորդանանի մէջ Կիներու Միջազգային Ֆորումի մասնաճիւղ եւ 2006-էն 2008 եղած է անոր նախագահը։

2011-ի Մայիսին դարձած է Մարդու իրաւունքներու ազգային կեդրոնի հոգաբարձուներու խորհուրդի անդամ։ 2013-ին նշանակուած է ընկերային զարգացման նախարար։ Ան խօսած է Յորդանանի սահմանադրութեան 308 յօդուածի չեղարկման մասին, որ ամուսնանալու պարագային բռնաբարողը կ՛ազատէ պատասխանատուութենէ։ Ան կողմնակից եղած է բռնաբառումը բացառող օրէնքին փոփոխութեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Ռիմ պընթ Ուալիտ պըն Թալալ

**Ռիմ պընթ Ուալիտ պըն Թալալ** (ծն․՝ 7 Մարտ 1983, Ռիատ), իշխանուհի, Ուալիտ Պին Թալալի դուստրը։

Ռիմ իշխանուհին, Սէուտական Արաբիոյ իշխանական բարձրագոյն օղակներուն մէջ փտածութիւնը արմատախիլ դարձնելու լայնածաւալ արշաւի ծիրին մէջ, 8 նոյեմբերին՝ երկրի պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, կը ձերբակալուի:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իշխանուհիներ
Ռոալտ Ամունտսըն

**Ռոալտ Ամունտսըն** (), Նորվեկիացի ճանապարհորդ, հետախոյզ, ըստ Ռ. Հանթֆորտի՝ «Բեւեռային երկիրներու Նափոլէոն», բեւեռային հետազօտութիւններու ամէնանշանաւոր դէմքերէն մէկը։ Առաջին ճանապարհորդն է, որ կատարած է ծովային անցում հիւսիս-արեւմտեան անցումով (Քանատական Արշիպելի Archibelle նեղուցներով), իսկ աւելի ուշ հիւսիս-արեւելեան ճանապարհով (ընդհուպ Սիպիրիոյ ափերը)՝ առաջին անգամ փակելով բեւեռային շրջանի շուրջերկրեայ տարածութիւնը։ Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս ճանապարհորդութեանց համար օդանաւային ջրասաւառնակները եւ ղեկավարելի օդապարիկները (, ), օգտագործման առաջիններէն էր։ 1903-ին ան կը կազմակերպէ իր առաջին արշաւախումբը, որ բաղկացած էր 7 անդամներէ։ Գիտարշաւը կը տեւէ 3 տարի: 1906-ին ճանապարհորդները գիտական հարուստ պաշարով կը վերադառնան։ Այնուհետեւ 1910-ին Ամունտսըն կ'ուղեւորուի Հիւսիսային բեւեռ, բայց այնտեղ իրմէ առաջ արդէն եղած էր Ամերիկացի Ռոպերթ Փիրը (Robert Pear)։

Ամունտսըն «Ֆրամ» նաւով ճանապարհորդեց դէպի Հարաւային Բեւեռ (Antarctic) «Անթարքթիք»: 1911-ի Դեկտեմբեր 14-ին առաջին մարդն էր, որ հասաւ Հարաւային Բեւեռ: Օսքար Վիսթինկի հետ եղած է երկրի երկու աշխարհագրական բեւեռներուն վրայ։ 1926-ին «Նորվեկիա» օդապարիկով Սփիտսպերկեն կղզիով առաջինը Հիւսիսային բեւեռի վրայով անցաւ մինչեւ Ալասքա՝ ուսումնասիրելով Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսի (Arctic) օդային ուղիները։ 1928-ին Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսի աղէտին կ'ե նթարկուի Ումպերթօ Նոփիլէի «Իտալիա» օդապարիկները։ Օգնութեան շտապողներու մէջ էր նաեւ Ամունտսընը, ան օդանաւով կը թռչի, սակայն առանց ուղեկցորդի եւ այդպէս ալ չի վերադառնար։

Ամունտսընն ունէր աշխարհի տարբեր երկիրներու պարգեւներ՝ ԱՄՆ-ի բարձրագոյն պարգեւը՝ գոնկրէսի Ոսկէ մետալը։ Ամունտսընի անունով կոչուած են ծով՝ Հարաւային Բեւեռի ափին, լեռ՝ Հարաւային Բեւեռի ափին, ծոց ու գոգահովիտ՝ համապատասխանաբար՝ Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսը եւ յատակը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:16 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Յունիսի մահեր
Ռոզ Ալ Եուսեֆ

**Ֆաթիմա  Ալ Եուսեֆ** (արաբ. فاطمة اليوسف‎), նաեւ յայտնի է որպէս Ռոզ Ալ Եուսեֆ (արաբ.`روز اليوسف‎) (10 Ապրիլ 1898, 1958), եգիպտացի դերասանուհի եւ լրագրող:

Արաբական Մարդկային Զարգացման զեկոյց 2005. Արաբական աշխարհին մէջ կանանց բարձրացման ուղղութեամբ զինք նկարագրեցին որպէս «բեմի ռահվիրայ եւ ամէնաերիտասարդ դերասանուհիներէն մէկը»:   Արաբական Մարդկային Զարգացման զեկոյցը 2005-ին ըսաւ, որ «ան իր ժամանակուան եզակի կինն էր»: Ան ըսած էր, «Ես այս կինը պատրաստեցի»:

## Կենսագրութիւն
Ֆաթիմա Ալ Եուսեֆ ծնած է Լիբանանի Թրիփոլի քաղաքը, թրքական մահմետական ընտանիքի մէջ: Անոր որդին Իհսան Ապտուլ Քուտուսն էր:

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թրիփոլիի մէջ։ Մայրը մահացած է իր ծննդաբերութեան ժամանակ, իսկ ինք 10 տարեկանին հօր հետ եկած է Եգիպտոս: Այնուհետեւ հայրը մեկնած է Պրազիլ՝ զայն ձգելով լիբանանածին եգիպտացի Իսկանտար Ֆարահի քրիստոնեայ ընտանիքին մօտ. վերջինս մեծ ազդեցութիւն ձգած է իր կեանքին վրայ, յատկապէս դերասանի ասպարէզը ընտրելու հարցով: Ան սկսած է բեմ բարձրանալ 14 տարեկանին: Սկզբնական շրջանին ստանձնած է միայն փոքր դերեր, սակայն իր մեծ վերելքը տեղի ունեցաւ, երբ դերասանուհիներէն ոչ մէկը համաձայնեցաւ մարմնաւորել տարեց կնոջ կերպարը, եւ Ալ Եուսեֆ յանձն առաւ այդ դերը:

1912-էն 1925 թուականներուն ան եղած է թատրոնի ճանչցուած դերասանուհի՝ մաս կազմելով Ճորճ Ապիատի եւ Եուսեֆ Վահպիի (1898–1982) թատերախումբերուն, հասնելով իր փառքի գագաթնակէտին 1923-էն 1925 թուականներու միջեւ: Իր յաջողութեան շնորհիւ ան արժանացաւ «Արեւելքի Սարա Պեռնար» մականունին եւ եգիպտացի ու միջազգային քննադատներու գովեստին: Ան նաեւ դարձաւ բարձր խաւի հասարակութեան սիրելին:

1925-ին հիմնադրած է Ռոզ Ալ-Եուսեֆ լրատուական պարբերաթերթը: Հանդէսը, որ չէր վարաներ օգտագործել ծաղրանկարներ, մեծ ժողովրդականութիւն շահեցաւ եւ կ՚անդրադառնար արգիլուած (taboo) նիւթերու, ինչպիսիք են կրօնն ու սեռականութիւնը՝ յաճախ նկարագրելով եգիպտական հասարակութեան «ֆլեփըր» (flapper) դարաշրջանը: Գահիրէի այս շաբաթաթերթը, որ շարունակեց հրատարակուիլ նոյնիսկ իր հիմնադիրի մահէն ետք (1958-ին), 1994-ին յատկանշուեցաւ իբրեւ այն հազուագիւտ արաբական պարբերականներէն մէկը, որ համարձակեցաւ հրատարակել հատուածներ Սալման Ռուշտիի «Սատանայական բանաստեղծութիւններ» (Satanic Verses) գործէն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* *The Arab Human Development Report 2005: Towards the Rise of Women in the Arab World*. Stanford University Press, 2006. , 9789211261745. The cited chapter is Chapter 3 (Archive)
* Sullivan, Earl L. *Women in Egyptian Public Life* (Contemporary Issues in the Middle East Series). Syracuse University Press, 1986. , 9780815623540.
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս Վարժարան

**Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս Վարժարան**, ամէնօրեայ վարժարան։ Հիմնուած է  1969-ին, Լոս Անճելըսի մէջ՝ Հայաստանեայց Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Հոլիվուտի  հոգաբարձութեան նախաձեռնութեամբ եւ Փիլիպոս ամուսիններու նուիրատուութեամբ։ Ունի ՀՕՄ-ի Մարի Փոստոյեանի անուան մանկապարտէզ, նախակրթարան, տարրական, միջնակարգ բաժիններ, երգչախումբ, մարզական խումբեր (պասքէթպոլ, արկագունդի (վոլիպոլ) եւ հոքէյի)։ Կը դասաւանդուին հայոց լեզու, պատմութիւն, Հայ դատ, կրօն, երգ-երաժշտութիւն։ Աշակերտութեան թիւը կը հասնի 1002-ի։ Կը հրատարակուի տարեգիրք եւ պարբերաթերթ։

Վարաժարանը, որը տասնամեակներու պատմութիւն ու աւանդոյթներ ունի, հայ երեխաներուն կը սորվեցնէ ո՛չ միայն  հայերեն, հայոց պատմութիւն ու մշակոյթ, նաեւ անոնց կը փոխանցէ հայրենասիրութեան բոլոր կարեւոր յատկանիշները։

Հայաստանի վերջին տարիներուն ունեցած դժուարութիւններու ընթացքին, դպրոցի անձնակազմը, աշակերտներն ու անոնց ծնողները իրենց աջակցութիւնը ցուցաբերած են՝ խոչընդոտներն ու  դժուարութիւնները միասին յաղթահարելու համար:  Գէորգ Սարգիսեանը դպրոցի հայերէն բաժանմունքի վարիչն է: Ան նկատել կու տայ, որ  իրենց համար հայրենիքի, այսօր՝ յատկապէս արցախցիներուն օգնելու հարցը դարձած է գերխնդիր: «2000 թուականէն ի վեր դպրոցի աշակերտները կ'այցելեն Հայաստան: Սա՝ ոչ թէ միայն այց է հայրենիք, այլեւ հայրենիքի հանդէպ սիրոյ ծնունդ», կ'ըսէ ան:

Սփիւռքը այսօր արցախցիներու կողքին է: Մեր այս այցելության նպատակը ո՛չ միայն նիւթական աջակցութիւն ցոյց տալն էր, այլեւ մեր ներկայութիւնը՝ իրենց կեանքին մէջ եւս մէկ անգամ ցոյց տալը, կ'ըսէ դպրոցի փոխտնօրեն Սեւակ Անդրէասեանը: «170 ընտանիքի այցելեցինք 5 օրուան ընթացքին, որոնք կը բնակին գլխաւորաբար Գառնիի շրջակայքը»:

Դպրոցի ներկայացուցիչները կը նշեն, որ այսօր աշխարհասփիւռ հայության օժանդակութեան ու ներկայութեան կարիքը կայ: Մեր ներուժը մեծ ու ընդարձակ է, որ պէտք է ճիշդ ու լիարժէք օգտագործել:  

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rose and Alex Pilibos Armenian school in July 2022.JPG
Պատկեր:Rose and Alex Pilibos Armenian school.jpg|Դպրոցին տեսքը՝ Ս. Կարապետ եկեղեցիէն


## Արտաքին յղումներ
*Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս վարժարանի պաշտօնական կայքը

Ստորոգութիւն:Դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով
Ռիչըրտ Կիրակոսեան

**Ռիչըրտ Կիրակոսեան** (, ծնած 8 Յունուար 1965-ին, Փրովիտընս, ԱՄՆ), հայ քաղաքական եւ ռազմական վերլուծաբան, փորձագէտ։

## Աշխատանքային Գործունէութիւնը
Ռիչըրտ Կիրակոսեանը ծնած է 1965 թուականի Յունուար 8-ին ԱՄՆ Փրովիտընս քաղաքին մէջ։ Ռիչըրտ Կիրակոսեանի մասնագիտական գործունէութիւնը սկսած է Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Ռիչըրտ Կիրակոսեանը աշխատած է տարբեր հեղինակաւոր կազմակերպութիւններու մէջ, ինչպէս են Ամերիկեան համաժողով (գոնկրէսը), «Ազատութիւն» ռատիօկայանի Եւրոպական կեդրոնակայանը, «Ճէյնզ Ինֆօրմէյշըն Կրուբ» (Jane's Information Group) եւ այլն։ 2000-ական թուականներու սկիզբները տեղափոխուած է Հայաստան: 2009 թուականի Փետրուարէն մինչեւ 2011 թուականի Մարտ ամիսը զբաղած է Ռազմավարական եւ Ազգային Հետազօտութիւններու Հայկական Կեդրոնի տնօրէնի պաշտօնով:

2011-ի Ապրիլէն սկսեալ՝ ան կը ղեկավարէ, իր կողմէ ստեղծուած, «Տարածաշրջանային Հետազօտութիւններու Կեդրոնը» (ՏՀԿ): Կեդրոնը անկախ, շահոյթ չհետապնդող հետազօտական կեդրոն է, որ կ'առաջարկէ լայնամաշտաբ ռազմավարական վերլուծութիւններ եւ անկողմնակալ հետազօտութիւններ, ինչպէս նաեւ կ'իրականացնէ շարք մը կրթական եւ քաղաքականութեան հետ առնչուող ծրագրեր։ Կիրակոսեանի գլխաւորութեամբ կեդրոնը արտաքին քաղաքականութենէ զատ կը վերլուծէ նաեւ Հայաստանի ներքին քաղաքական կեանքը։ Արտաքին քաղաքականութեան մէջ կողմ է Թուրքիայի հետ առանց նախապայմաններու յարաբերութիւններուն հաստատմանը:

Ռիչըրտ Կիրակոսեանի վերլուծական նիւթերը կը տպագրուին Center for Strategic and International Studies (CSIS), the International Security Network (ISN), the Swiss Peace Foundation, Jane's Defence Weekly, Democratizatiya, the Journal of Slavic Military Studies, Jane's Islamic Affairs Analyst, the Turkish Daily News, եւ the Harvard International Review յայտնի պարբերականներուն մէջ։

Ռիչըրտ Կիրակոսեանը նաեւ թրքալեզու Newsweek շաբաթաթերթի սիւնակագիր է եւ անգլալեզու the Turkish Policy Quartly ամսագրի խմբագրակազմի անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի մէկ դուստր:

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:8 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1965 ծնունդներ
Ռիք Ռօս

**Ուիլիըմ Լեոնարտ Րապըրթս II** (, ծնած է 28 Յունուար 1976, Քաուհոմա շրջան, Միսսիսիպի), առաւել յայտնի որպէս **Ռիք Ռօս** (Rick Ross), ամերիկացի ռեփր։ Իր փոխանցման շրջանին՝ «Port of Miami» ստուդիոյի ալպոմը ան թողարկած է 2006 թուականին, իսկ ընդհանուր մինչեւ այժմ ան թողարկած է 8 ստուդիոյի ալպոմ։ Ռիք Ռօսը առաջ նաեւ հանդիսացած է Triple C's հիփ հոփ խումբի անդամ, որ 2009 թուականէն չի շարունակեր իր գործունէութիւնը։

## Սկաւառագրութիւն
### Ստուդիոյի ալպոմներ
*«Port of Miami» (2006)
*«Trilla» (2008)
*«Deeper Than Rap» (2009)
*«Teflon Don» (2010)
*«God Forgives, I Don't» (2012)
*«Mastermind» (2014)
*«Hood Billionaire» (2014)
*«Black Market» (2015)

### '''Համագործակցական ալպոմներ'''

* **Custom Cars & Cycles** (Triple C's-ի հետ) (2009)
* **Too Good to Be True** (Միք Միլի հետ) (2023)

## Ֆիլմագրութիւն

## Արտաքին Յղումներ
*Պաշտոնական կայք

## Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Յունուարի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ռեփերներ
Վերոնիքա Ռոթ

**Վերոնիքա Ռոթ**, (, 19 Օգոստոս 1988, Նիւ Եորք, ԱՄՆ:) Ան գրագէտ ու հեղինակ մըն է, որ ճանչցուած է իր գրած «Divergent» գիրքի վիպաշարով: Անոր ստեղծագործութիւնները ունին երեւակայական եւ առասպելական ոճեր: «Divergent» վիպաշարը կը բաղկանայ երեք գիրքերէ՝ *Divergent*, *[[Insurgent]]* եւ *[[Allegiant]]*: Այս գիրքերը նկարահանուած են ու վերածուած են ֆիլմերու, որոնց մէջ գլխաւոր կերպարին դերը կը կատարէ Շէյլին Ուըտլին:

## Կենսագրութիւն
Վերոնիքա Ռոթը ծնած է 19 Օգոստոս, 1988 թուականին, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Անոր մայրն է՝ նկարչուհի Պարպարա Ռիտզը իսկ հայրը՝ գերմանացի Էտկար Ռոթ։ Ռոթին ծնողները ամուսնալուծուած են երբ ան 5 տարեկան էր։ Վերոնիքա ունի մէկ քոյր եւ մէկ եղբայր՝ Ինկրիտ եւ Քարլ Ռոթ։

Վերոնիքան կրթութիւն է ստացած Հիւսիս-Արեւմտեան համալսարանին մէջ, ուսանելով լեզուաբանութեան բաժնին մէջ: Աւարատելէ ետք, սկսած է ծրագրել իր գրագէտի մասնագիտութիւնը, եւ այսպէս հրատարակած է իր առաջին վէպը՝ *Divergent*-ը, որ «New York Times»-ի լաւագոյն գիրքերու ցանկին մէջ կը գրաւէ 6-րդ դիրքը, իսկ 2012 թուականին կը բարձրանայ մինչեւ 2-րդ դիրքը:

2011 թուականին Վերոնիքան ամուսնացաւ լուսանկարիչ Նելսոն Ֆիթչի հետ:

## Մրցանակներ
* 2012 թուականին կը պաշտօնակարգուի «Teen Choice Awards» մրցանակին՝ «Choice Other: Book» բաժնին մէջ։

## Գիրքեր
### ''Divergent'' Վիպաշարը
* 2011՝ Divergent (#1)
* 2012՝ Insurgent (#2)
* 2013՝ Allegiant (#3)

### Փոքր պատմութիւններ ''Divergent'' վիպաշարին համար
Four: A Divergent Story Collection 
* 2012՝ Free Four (#1.5)
* 2012՝ The World of Divergent: The Path to Allegiant (#2.5)
* 2013՝ The Transfer: A Divergent Story (#0.1)
* 2013՝ The Initiate: A Divergent Story (#0.2)
* 2013՝ The Son (#0.3)
* 2013՝ The Traitor (#0.4)

### Այլ ստեղծագործութիւններ
* 2013՝ Charity 
* 2013՝ Hearken

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* 
* Կայքը՝ http://veronicarothbooks.blogspot.com/ 

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ
Ստորոգութիւն:19 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Նոր-Եորք ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ռոմա ՖԱ-ի ֆութպոլիստներու ցանկ

[thumb|right|250px|[Ֆրանչեսքո Տոտտին խումբի պատմութեան մէջ ամենաշատ հանդիպումներ եւ կոլեր հարուածած ֆութպոլիստն է։]]
Այս **[[Ռոմա ՖԱ|Ռոմա]]** ֆութպոլային ակումբի առաւել հայտնի ֆութպոլիստներու ցանկն է։ Ցանկին մէջ հիմնականին ընդգրկուած են Ռոմայի կազմին մէջ 100 եւ աւելի պաշտոնական խաղերու մասնակցած ֆութպոլիստները, կան նաեւ ֆութպոլիստներ որոնք չեն հասած 100 հանդիպման սահմանին, սակայն իրենց զգալի աւանդը ունեցած են խումի պատմութեան մէջ։

Խաղացողներու տուեալները ներառուած են մինչեւ 2012 թուական յուլիս 29-ը եւ նշուած են միայն առաջին խումբի ելոյթները. պատերազմական շրջանի արդիւնքները ներառուած չեն, հանդիպման ընթացքին փոփոխութեամբ մտած ֆութպոլիստներու արդիւնքները ներառուած են։

## Ֆութպոլիստներ
*«Ազգութիւն» սիւնակին մէջ նշուած է այն երկիրը, որուն ազգային հաւաքականին հանդես եկած է ֆութպոլիստը, եթէ հանդես եկած է*
*Ոսկեգոյն սիւնակը կը նշանակէ, որ ֆութպոլիստը կը մտնէ Ռոմայի պատմութեան լաւագոյն 11 ֆութպոլիստներու ցանկին մէջ։ <br>Արծաթագոյն սիւնակին մէջ նշուած ֆութպոլիստները տեղ գտած են Ռոմայի «Փառքի սրահի» ցանկին մէջ, սակայն ոչ լաւագոյն 11 ֆութպոլիստներու։ <br>Թաւատառերով նշուած են Ռոմայի ներկայիս կազմին ֆութպոլիստները*

## Աւագներ

## Հապաւումներ
* ԴՊ — Դարպասապահ
* ՊՇ — Պաշտպան
* ԿՊ — Կիսապաշտպան
* ՀՐ — Յարձակող

## Արտաքին յղումներ
* http://www.marione.net
* http://www.asrtalenti.altervista.org/index.php
* http://www.asroma.it
Ռոզալիա Լոմպարտօ

**Ռոզալիա Լոմպարտօ** (իտալ.՝ Rosalia Lombardo, 13 Դեկտեմբեր 1918, Պալերմօ, Իտալիա - 6 Դեկտեմբեր 1920, Պալերմօ, Իտալիայ), աղջիկ, որ մահացածլ է թոքերու բորբոքումէն, որու մարմինը զմռսուելով ցուցադրուած է ապակեպատուած դագաղի մէջ Քապուցիններու դամբարանին մէջ՝ Պալերմօ։ Ռոզալիա Լոմպարտոյի թաղումը այդ ձեւով դարձած է դամբարանի պատմութեան մէջ վերջիններէն։

## «Քնած գեղեցկուհին»
Ռոզալիայի հայրը, ծանր վերապրելով անոր մահը, կը դիմէ յայտնի զմռսող բժշկի՝ Ալֆրետոյին խնդրելով աղջկայ մարմինը պահպանել քայքայումէ։ Սալաֆիայի զմռսման հմուտ ճարտարագիտութեան շնորհիւ Լոմպարտոյի մարմինը ցուցադրուած է ապակեպատ դագաղի մէջ՝ մարմարեայ պատուանդանի վրայ՝ Քապուցիններու դամբարանը՝ Սուրբ Ռոզալիի մատրան մէջ (Պալերմոյի Քապուցիններու դամբարաններու զբօսաշրջային երթուղու վերջին կէտը): Մարմինը մինչեւ 21-րդ դար գրեթէ անփոփոխ պահպանուած է։ Քանի դեռ Ռոզալիի մաշկը չէ կորսնցուցած բնական գոյնը, երեխան կը թուի՝ մահացած չէ, այլ քնած է, որու պատճառով Լոմպարտոյի մումիան ստացած է «Քնած գեղեցկուհին» անուանումը (անգլ.՝ Sleeping Beauty, իտալ.՝ Bella addormentata)։ 2000-ականներու կէսերուն նկատելի եղած են մումիայի քայքայման առաջին նշանները ։ Ռոզալիա Լոմպարտոյի մարմինի հիւսուածքներու քայքայման յետագայ ընթացքը կանխելու համար անոր դագաղը տեղափոխած են աւելի չոր տեղ եւ փակած ապակէ անօթի մէջ՝ լցուած բորակածինով։

## Զմռսում
Սալաֆիէի կողմէ մարմինի մշակման, զմռսման արարողութեան նկարագրութիւնը գտնուած է անոր ձեռագրերու արխիւին մէջ (իտալ.՝ Dario Piombino-Mascali)։ Սալաֆիան Լոմպարտոյի արիւնը փոխած է ֆորմալինի ախտահանիչ լուծոյթով, ալքոհլով, որ ընդունակ է չորացնելու մարմինը, քաղցրիով, որ կը պաշտպանէ մոոմիան ամբողջովին ջրազրկումէ, հակասնկային սալիցիլաթթուով եւ ցինկի աղով, որ մարմինին կու տայ ամրութիւն։ Բանաձի կառուցուածքն է՝ 1 մաս գլիցերին, 1 մաս յագեցած ֆորմալինի լուծոյթ ցինկի պղնձարջասպ եւ ցինկի քլորիտ, 1 մաս սալիցիլաթթուի յագեցած սպիրտի լուծոյթ։

## Գրականութիւն
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
*
Ռոզեթայի Քար

220px|մինի|աջից|'''Ռոզեթայի քար'''
**Ռոզեթայի քարը**, Ռոզեթան քարի կտոր մըն է` մեծ կոթողէ մը, որուն վրայ Ք. Ա. 196 թուականէն քանդակուած գրութիւն մը կայ: Գրութեան իմաստը ինքնին հետաքրքրական չէր. անիկա քուրմերուն յատուկ հրովարտակ մըն էր, զանոնք տուրքերէ զերծ կը պահէր: Այս գրութիւնը երեք անգամ ընդօրինակուած էր երեք տարբեր գրութիւններով. եգիպտացիներուն սուրբ լեզուով, մեհենագրերով, եգիպտացիներուն առօրեայ խօսակցական լեզուով տեմոթիք եւ հին դասական յունարէնով: Ք. Ա. 332 թուականին Մեծն Աղեքսանդրի կողմէ Եգիպտոսի նուաճումէն ետք, երկրին վարչական լեզուն յունարէնը դարձած էր:

Անիկա աշխարհի ամէնէն ծանօթ կտորներէն մէկն է, եւ ամէնէն շատ այցելուածը Բրիտանական թանգարանին մէջ, ուր ան կը գտնուի: Այս քարը, որուն անկանոն ձեւը անմիջապէս ուշադրութիւն չի գրաւեր անգին է. անոր շնորհիւ է, որ եգիպտացիներուն մեհենագրերը կարելի եղաւ կարդալ:

Շատ աւելի ուշ, 1799 թուականին, Նափոլէոն Պոնափարթի բանակէն ֆրանսացի սպայ մը այս քարի կտորը գտած է Էլ Ռաշիտ, ֆրանսերէն՝ Ռոզեթ, գիւղին մօտ, եւ այս քարին տրուած է Ռոզեթա անունը: Իր նուաճումին ընթացքին Պոնափարթին բանակին կ՛ընկերանային բազմաթիւ ֆրանսացի գիտնականներ: Այս գիտնականները հաւաքած էին շատ հարուստ վաւերագրութիւն եւ բազմաթիւ հնադարեան կտորներ, որոնց գլխաւոր կտորը Ռոզեթայի քարն էր:
150px|մինի|ձախից|'''Ժան-Ֆրանսուա Շամփոլէոն'''
1801-ին Նափոլէոնի պարտութիւնը զայն մղեց Անգլիոյ հետ կնքելու Աղեքսանդրիոյ դաշնագիրը: Այս դաշնագրին իբրեւ արդիւնք` ան Անգլիոյ յանձնեց գիտնականներուն գտած բազմաթիւ հնագիտական կտորներ : Այս ձեւով է, որ Ռոզեթայի քարը փոխադրուեցաւ Լոնտոն, ուր ցուցադրուեցաւ Բրիտանական թանգարանին մէջ, 1802 թուականէն սկսեալ:

Այդ ժամանակէն սկսեալ բազմաթիւ հմուտ անձեր, անոնց մէջ ըլլալով անգլիացի Թոմաս Եանկ, փորձեցին քարին յունարէն գրութիւնը գործածել մեհանագրերով գրութիւնը կարդալու համար, որովհետեւ ոչ մէկը այդ գրութիւնը այլեւս կարդալ գիտեր աւելի քան 1400 տարիներէ ի վեր:

Վերջապէս, ֆրանսացի գիտնական Ժան-Ֆրանսուա Շամփոլէոն (1790-1832) գրութենէն օրինակ մը ուսումնասիրելով` կը հասկնայ, թէ մեհենագրերէն իւրաքանչիւր պատկերը հնչիւն մը կը ներկայացնէր: Ան կրցած էր լուսաբանել մեհենագրերուն գաղտնիքը: Անոր շնորհիւ` մեհենագրերով գրութիւնները հասկնալի կը դառնային եւ մեզի ուղղակիօրէն կը կապէին հին եգիպտացիներուն աշխարհին հետ:

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Հնագիտութիւն
Ռոպէր Կէտիկեան

**Ռոպէր Կէտիկեան** (, ), ֆրանսահայ յայտնի բեմադրիչ, դերասան, բեմագրութեան հեղինակ:

## Կենսագրութիւն
Ռոպէր Կէտիկեան ծնած է Մարսէյ։ Հայրը կարսեցի ծագումով հայ մըն է, մայրը՝ գերմանուհի։ Հասակ նետած է Մարսէյի բանուորական «L՛Estaque» թաղամասին մէջ:

Տասնչորս տարեկանին անդամակցած է համայնավար կուսակցութեան եւ նոյնիսկ բարձրաձայն կոչերով վաճառած` կուսակցութեան օրկանի (L՛Humanité) կիրակնօրեայ թիւերը:

«Միացեալ ծրագիր»-ի (programme commun) պատճառած պառակտումէն ետք, 1977-ին կուսակցութենէն հրաժարած է: Ներկայիս կը յարի «Parti de gauche»-ի: 

Ուսանած  է Մարսէյէն ոչ հեռու «d’Aix-en-Provence»-ի ընկերային գիտութիւններու բաժնին մէջ, ուր հանդիպած է իր կնոջ` Արիան Ասքարիտի:

2005 թուականին Հայաստանին մէջ նկարահանած է «Ճամբորդութիւն Հայաստանին Մէջ ֆիլմը»։

2015 թուականին Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին ընդհառաջ Կէտիկեանը նկարահանած է «Խենթ պատմութիւն մը» ֆիլմը

2015-ին Երեւանին մէջ Ռոպէր Կէտիկեանը գլխաւորած է «Ոսկեայ ծիրան» միջազգային ֆիլմերու փառատոնի «Խաղարկային ֆիլմերու միջազգային մրցոյթի» ժիւրին։

2018-ին ընդգրկուած է Քաննի փառատօնի հիմնական մրցոյթի ժիւրիի կազմին մէջ:  Իսկ 2018-ին տեղի ունեցած «Ոսկէ ծիրան 15» փառատօնը բացուած է Կէտիկեանի «Առանձնատունը» (La villa, 2017, 107վ.) ժապաւէնով:

## Հանրային Դիրքորոշում
2011 Հոկտեմբերին մշակոյթի եւ գիտութեան նշանաւոր գործիչներու խումբի մը կազմին մէջ յայտարարած է. 2012 թուականի նախագահի ընտրութիւններուն Ձախ ճակատի թեկնածուի օգտին քուէարկելու մասին:

2017 թուականի Փետրուար 22-ին «Le Monde» թերթին մէջ հրապարակած է Ժան-Լիւք Մելանշոնին եւ Պէնուա Համոնին միաւորուելու ուղղուած կոչ մը :

## «Քիլիմանժարոյի Ձիւները» շարժապատկերը - 2011ի «Լիւքս» Մրցանակ
Ռոպէր Կէտիկեանի «Քիլիմանժարոյի Ձիւները» շարժապատկերը արժանացաւ 2011ի «Լիւքս» շարժապատկերի մրցանակին: Եւրոպական խորհրդարանի նախագահ Ժերզի Պիւզեք, Սթրազպուրկի մէջ տեղի ունեցած պաշտօնական արարողութեան ընթացքին մրցանակը յանձնեց վերոյիշեալ ժապաւէնի ֆրանսացի արտադրիչին: Շարժապատկերը հարցականի տակ կ՛առնէ այսօրուան ընկերութիւններուն մէջ տիրող անարդարութիւնները, ինչպէս նաեւ այդ ընկերութեանց քաղաքական տագնապներն ու աշխատաւորական համադաշնակցութեանց տագնապները, նաեւ կոչ կ՛ուղղէ հանդուրժողականութիւն ցուցաբերելու:

## Անձնական Կեանք
1975-էն ամուսնացած է դերասանուհի Արիան Ասքարիտին  հետ եւ անոնք ունին երկու դուստր՝ Վալենթին եւ Մետլին
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Մարթինիանօ Ռոնքալիա

**Մարթինիանօ Ռոնքալիա** (1923-2008), արեւելագետ, գրադարանապետ եւ դասախօս:
Հմուտ արեւելագետ, գրադարանապետ եւ դասախօս Մարթինիանօ Փելեկրինօ Ռոնքալիա ծնած է 1923 ին, Րեճիոլօ, Իտալիա:

Ծննդավայր երկրին մէջ ստանալէ ետք իր դպրոցական ուսումը, Սորպոնի եւ Միւնիխի համալսարանէն կը վկայուի որպէս արեւելեան քրիստոնէական գիտութիուններու, եկեղեցիներու պատմութեան եւ քաղաքակրթութեան մասնագետ:

1963 էն մինչեւ 2000, դասախօսած է Եգիպտոսի, Գերմանիոյ, Իտալիոյ, Ֆրանսայի, Զուիցերիոյ եւ Լիբանանի տարբեր համալսարաններուն մէջ, ուսու­ցանելով յատկապէս արեւելեան քաղաքակրթութեան առնչուող նիւթեր: 

1961 էն 1972 եւ այնուհետեւ մինչեւ իր մահը ապրեցաւ Պեյրութ:

Ռոնքալիայի անունը անբաժան պիտի մնայ Պէյրութի Գերմանական Արեւելագիտական Հիմնարկէն, որուն հիմնադիրներէն էր ու երկարատեւ մատենադարանապետը։ Ան անդամ էր եւրոպական արեւելագիտական ընկերութիւններու:

Հեղինակ է մօտ երեք տասնեակ գիրքերու, հարիւրաւոր յօդուածներու, խմբագրած է բազմահատոր արեւելագիտական հրատարակութիւններ:

Ուսումնասիրութիւններուն ընթացքին, Ռոնքալիայի ուշադրութենէն չէ վրիպած նաեւ հայոց պատմութիւնը. հայութեան առնչուող իր առաջին յօդուածը լոյս կը տեսնէ 1957-ին, Studia Orien talia հանդէսին մէջ “Les Franciscains et les Armeniens Catholiques” վերնազրով: 1962-ին Oriens հանդէսին մէջ լոյս կը տեսնէ “ Itinerario in Egitto di Sim eone, Viaggiatore Polacco (1615 - 1616) (Սիմէոն լեհ ճամբորդի ճանապարհորդութիւնը Եգիպտոս) ուսումնասիրութիւնը: Կրկին Oriens-ի մէջ 1962-ին կը հրատարակուի Մեսրոպ Եպս. Թէրզեանի Le Patriarcat de Cilicie et les Armeniens Catholiques (1740-1812) գիրքին գրախօսականը, իսկ 1972 ին՝ Լիւիօ Միսիրի Arbre Genealogiqu e de la Famille Missir
(1671-1969) գիրքին գրախօսականը Paro le d L'Orien t հանդէսին մէջ։ Նոյն հանդէսին մէջ 1998-ին կը հրատարակէ “Լ'Armenie de Cilicie et les Croises, Apres la Chute d'Acre (1291)” յօդուածը:

Ռոնքալիա աշխատակցած է նաեւ Հայկազեան Հայագիտական Հանդէսին: ԺԳ. հատորին մէջ լոյս կր տեսնէ “ Marino Sanuto ‘II Vecchio’ , detto Torsello e Gli Armeni di Cilicia. Qualche Informazione” (Կարգ մր ծանօթութիւններ Թորսելլօ անուանուած ծերուկին եւ Կիլիկիոյ հայերուն մասին) ուսումնասիրութիւնը, իսկ ԺԸ . հատորին մէջ՝ "M'assacres et Deportations d’Armeniens au Moyen-age d’apres Le Liber Peregrinationis de Jacopo de Verone, 1335" (Հայոց ջարդերն ու տեղահանութիւնը միջնադարուն,1335 ին, ըստ ժաքոփօ Տը Վերոնի) հրապարակումը:

Իր անտիպ աշխատանքներուն մէջ ալ կը գտնուին այլ հայագիտական ուսումնասիրութիւններ:

Գերմանական, իտալական եւ լիբանանեան պետութիւններուն կողմէ շքանշաններու արժանացած Մարթինիանօ Ռոնքալիա մահացաւ 11 Յունուար 2008 ին ,Պէյրութի մէջ:

## Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Յանդէս

Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Ստորոգութիւն:Արեւելագէտներ
Ռոպերթ Մուկապէ

**Ռոպերթ Մուկապէ** (), զիմպապուէացի պետական եւ քաղաքական գործիչ, Զիմպապուէի նախկին նախագահ (1987-2017):

## Գործունէութիւն
18 Ապրիլ 1980 թուականէն մինչեւ 31 Դեկտեմբեր 1987 թուականը Զիմպապուէի վարչապետը եղած է։ 1975-2017 թուականներուն Զիմպապուէի իշխող Զիմպապուէի ափրիկէական ազգային միութիւն - Հայրենասիրական Ճակատ (ԶԱԱՄ-ՀՃ) կուսակցութեան նախագահը եղած է: 30 Յունուար 2015-էն մինչեւ 30 Յունուար 2016-ը Ափրիկէական միութիւնը գլխաւորած է: Դաւանանքը կաթոլիկութիւնն է. ճիզուիտական դպրոցէն ներս սորված է: Ստացած է ուսուցչի կրթութիւն: Իշխանութեան գալով, հաստատած է միակուսակցական դրուածք: Յայտնի է «ճերմակ ագարակատէրերու» հետապնդումներով (2001) եւ Միացեալ Նահանգներուն հասցէին քննադատական խօսքերով: Քաղաքականութեան մէջ յայտարարած է ընկերվարութեան նուիրում, կողմնակից եղած է արդիւնաբերութեան ազգայնացմանը եւ կենսական անհրաժեշտ ապրանքներու «կոշտ գիներու» հայեցակարգին:

## Կենսագրութիւն
### Մանկութիւն՝ 1924–1945
Ռոպերթ Կապրիէլ Մուկապէի հայրը, Կապրիէլ Մաթիպիրին հիւսն էր, երբ մայրը՝ Պոնան կը դասաւանդէր վարդապետութիւն գիւղի երեխաներուն համար Պոնան եւ Կապրիէլը ունէին վեց զաւակ, անոնք կը պատկանէին զեզուրու ցեղախումբին, որ շոնաներու ամենափոքր ճիւղերէն մէկն էր։ Մուկապէի հօր պապը Մաթիպիրի կեղծանունով, XIX դարուն ծառայած էր Լոպենկուլա թագաւորին: Ճիզուիտները խիստ կարգապահ էին եւ անոնց ազդեցութեան տակ Մուկապէն ինքնակառավարման կարգապահութիւն ձեռք բերած է, նաեւ դառնալով ջերմեռանդ կաթոլիկ:1930-ականներուն, Մուկապէն բանավէճ մը ունեցած է ճիզուիտներէն մէկուն հետ, որուն արդիւնքին Մուկապէի ընտանիքը վտարուեցաւ գիւղէն ֆրանսացի առաջնորդ հայր Ժան-Պաթիսթ Լուպիերին կողմէ: Անոնք հաստատուեցան եօթ մղոնաչափ հեռաւորութեամբ գիւղի մը մէջ, թէեւ երեխաները թոյլատրուած էին մնալ տարրական դպրոցէն ներս:

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:6 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնունդներ
Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան

300px|մինի|աջից
**Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան,** մասնագիտացման կեդրոն մը, հիմնուած 1952-ին, Հալէպ։
400px|մինի|աջից
Ճեպեճեան ակնաբուժարանը անհատական ձեռնարկ է, հիմնադիրն է Բժ. Ռոպերտ Ճեպեճեան։

Կենսագրական ակնար, Ռոպերտ Ճեպեճեան կու գայ Կիլիկեցի ընտանիքէ մը, բժիշկներու շառաւիղ Հայրը՝ Բժ. Աւետիս Ճեպեճեան (այնթապցի), եւ քեռին՝ Բժ. Ֆիլիպ Յովնանեան(Հասան- Պէյլիէն), որոնք տեղափոխուելով, Հալէպի մէջ միասնաբար հիմնած էին Ճեպեճեան-Յովնանեան Հիւանդանոցը,1919-էն մինչեւ 1952։

Ռոպերտ ծնած է Այնթապ՝ 2 Օգոստոս 1909։ Նախնական ուսումը ստացած է Հայկազեան վարժարանի մէջ ու ապա շարունակած աւետարանական ծխական նախակրթարան։ 1926-27 բոլորած է Լիբանան՝ Պրումանա, անգլիացի Քոկեյքըրներու դպրոցի մէջ, բարձրագոյն կրթութիւնը՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան։ Բժշկական Ֆակուլտետի վերջին կուրսը թոյլատրուած է անցկացնել Ֆրանսա՝ Լիոնի Համալսարան՝ սաներու փոխանակման կարգով։

Հետեւած է աչքի կլինիկային, ուր ծանօթացած է նշանաւոր ակնավիրաբուժ՝ Լուի- ՓոՖիկ-ին։ Հետեւած է սիմպաթիկ սիստեմի հետազօտութեանց հիմնադիր՝ այսպէս կոչուած ՝ ցաւի վիրահատութիւն՝ միջազգային ճանաչուած հեղինակ՝ Ռընէ Լըռիշի կլինիկային։ Բժշկական վկայականը ստացած է Պէյրութէն (Պէյրութի Ամերիկան Համալսարանէն)։

Հաստատուած է Հալէպ։

1938-39-ին, ինչպէս նաեւ 1946-47, վերապատրաստման տարեշրջաներ անցուցած է Ֆրանսայի ակնաբուժական առաջատար կեդրոններու մէջ, հետեւելով աշխարհահռչակ հեղիկնակներ՝ Փոլ Պայյարի Անտրէ Մաժիթոյի (Փարիզ), Գապրիէլ Փիեռ Սուրտիյի (Նանթ) կարճ շրջան մըն ալ հայազգի անուանի օտոլարինգոլոգ՝ ՊրոՖ. Զարէհ Շերիճեանի Կլինիկան ( Քիթ- կոկորդ, Ժընեվ)։

Բժ. Ճեպեճեան անդամ է Ֆրանսական Ակնաբուժական Ընկերութեան՝ 1948-էն ի վեր։ 1956-ին, ՄԱԿ-ի Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպութիւնը կազմակերպութիւնը Բժ. Ճեպեճեանի անունը արձանագրած է Տրախոմայի Մասնգէտներու իր ցուցատախտակին վրայ։

1967-ին, Ճեպեճեան նշանակուած է Սուրիան ներկայացնող թղթակից՝ Ռըվիու Էնտերնասիոնալ Տրախոմ՝ եռամեայ գիտական հանդէսի խմբագրուեան կողմէ։

1970-ին, Ճեպեճեան թեզիս պաշտապանելով Երեւան, գիտական կոչում կը ստանայ ( Բժշ. Գիտ. Թեկնածու)։ Զինք կը ներկայացնէր Սուրիոյ Առողջապահութեան Մինիստրութիւնը։ Դէպքը նախընթաց չունենալ հարկ եղաւ որ Մոսկուայի Գիտական տիտղոսներու գործերով զբաղուող ՎԱԿ մարմինը իրաւասութիւն շնորհէ Երեւանի համալսարանին , արտասահմանէն ներկայացող թեկածուներ ընտրելու. Պայմանաւ որ Հայաստանի պետական լեզուով հայերէն շարադրութիւն ունենային անոնց թէզիստները։

1979-ին, Հայաստանի Ակնաբուժներու Միութեան վարչութիւնը մեծարեց զինք ՝՝ Պատուոյ Անդամ՝՝ կոչումով։

Բժշկա- ընկերային ներդրումներ, Սուրիական Հայրենիքին։

1948-ին, բացաւ անհատական իր ակնաբուժարանը, Ճեմլիէ թաղամաս, 33 Զուհեր փողոց, 3-րդ յարկի վրայ, 20 անկողին։ 1952 Յունուար 14-ին, ան ճանաչում կը գտնէր Առողջապահութեան Մինիստրութեան կողմէ։

Հիւանդանոցին նախագիծը պատրաստեց ՊրոՖ. Զարեհ Գաբլան։

Ակնաբուժարանը 20 անկողին, իր դռները բացաւ 17 Նոյեմբեր 1952-ին, Սէպիլ բնակելի թաղամասին մէջ, որը կը գործէ մինչեւ այսօր։

## Աղբիւրներ

* Ռոպերտ Ճեպեճեան Ինքնակենսագրութիւն Յուշեր եւ Գործունէութիւն, Հալէպ, 1999.
Սերճի Ռուպերթու

250px|մինի|աջից|Սերժիօ Ռոպերթօ
**Սերճի Ռուպերթու** (, ծնած է 7 Փետրուար 1992, Ռէուս, Սպանիա), Սպանացի ֆութպոլիստ, կիսապաշտպան, ներկայիս մաս կը կազմէ Սպանական Պարսելոնա ակումբին։

Սերժիօ Ռոպերթոն առաջին անգամ խաղացած է «Լա լիկա» 2011 թուականի Մայիս 21-ին «Մալակա» ակումբին դէմ խաղին, եւ այդ մրցաշարքին վերջին հանդիպումն էր։

## Արտաքին Յղումներ
* Բարսելոնայի պաշտոնական կայքում 
* ՖԻՖԱ-յի կայքում

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանացի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:7 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ
Ռոպըրթ Ֆիսք

**Ռոպըրդ Ֆիսք** (), Բրիտանացի լրագրող, Մերձաւոր Արեւելքի The Independent-ի թղթակից (1976)։ Կը բնակէր Պէյրութի մէջ: Ֆիսքն ունի բրիտանական եւ միջազգային բազմաթիւ լրագրողական մրցանակներ, աւելի քան որեւէ այլ օտարերկրեայ թղթակից, ինչպէս նաեւ 7 անգամ ընտրուած է Տարուայ Բրիտանացի Միջազգային Լրագրող։ 

Շարք մը գիրքեր ու յօդուածներ հրատարակած է պատերազմներու եւ զինուած հակամարտութիւններու մասին։

Ըլլալով արաբախօս լրագրող, ան կը համարուի այն եզակի արեւմտեան լրագրողներէն մէկը, որ հարցազրոյց ունեցած է Ուսամա Պին Լատընի հետ 1993-1997 թուականներուն միջեւ, երեք անգամ:

## Սուրիոյ Քաղաքացիական Պատերազմը
2018-ի Ապրիլին Տումայի քիմիական յարձակման մասին տեղեկագրելով՝ Ֆիսք (Fisk) մէջբերեց սուրիացի բժիշկ մը, որ զոհերու շնչառական խնդիրները վերագրեց ոչ թէ կազին, այլ փոշիին եւ թթուածինի պակասին՝ կառավարական ուժերու ուժգին ռմբակոծումներէն ետք: Անոր հետ զրուցած այլ անձեր եւս կասկած յայտնեցին կազային յարձակման վերաբերեալ, եւ Ֆիսք հարցականի տակ դրաւ պատահարը: Անոր տեղեկագիրները քննադատուեցան կառավարութեան կողմէ տրամադրուած կապերու վրայ հիմնուելուն համար. Ասէր Խաթթապ «Raseef22»-ի մէջ գրեց, թէ Ֆիսքի մէջբերած բժիշկը «իրեն ներկայացուած էր Սուրիոյ կառավարութեան եւ բանակի պաշտօնեաներու կողմէ»:

«The Times»-ի մէջ Ռիչըրտ Սփենսըր եւ Քեթրին Ֆիլփ գրեցին, որ լրագրողները Տումա տարուած էին կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած ուղեւորութեամբ, մինչ միջազգային քննիչները ստիպուած էին մնալ Դամասկոս: Անոնք նաեւ նշեցին, որ Ֆիսքի հարցազրոյց տուած բժիշկը խոստովանած էր, որ չէր գտնուած այն հիւանդանոցին մէջ, ուր տարուած էին զոհերը: Ըստ «Snopes»-ի՝ նոյն ուղեւորութեան մասնակից այլ լրագրողներ հարցազրոյցներ ունեցած էին տեղացիներու հետ, որոնք ըսած էին, թէ թունաւոր կազ շնչած են:

Ֆիսք դարձեալ անդրադարձաւ Տումայի յարձակումներու նիւթին 2020-ի Յունուարի յօդուածի մը մէջ՝ կապուած Քիմիական զէնքերու արգիլման կազմակերպութեան (OPCW) ներքին տարաձայնութիւններուն հետ, որոնք արձանագրուած էին «WikiLeaks»-ի կողմէ հրապարակուած փաստաթուղթերուն մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:12 Յուլիսի ծնունդներ
Միհրան Ռուբէնեան

**Միհրան Ռուբէնեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Միհրան Ռուբէնեան ծնած է մօտաւորապէս 1885 թուականին։ 1910 թվականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Տիգրանակերտի «մենզիլի»ի (հիւանդանոցի) մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։

Մահացած է 1915 թուականի Հոկտեմբեր 11-ին, ժանտախտէ` մօտ 30 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Ռուբէն (անձնանուն)

**Ռուբէն**, հայկական արական անուն է։ Ունի աստուածաշնչային ծագում՝ եբրայերէն ( բառէն, որ կը նշանակէ՝ «տե՛ս որդի»: Տասներկուերորդ որդին էր Յակոբի։
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ կազմուած մականուն՝ **Ռուբինեան**

## Անունը Կրողներ
* Ռուբէն Սեւակ (1885-1915) բանաստեղծ եւ արձակագիր
* Ռուբէն Յովսէփեան (1939-2016, Երեւան) գրող, արձակագիր
* Ռուբէն Նաքեան Reuben Nakian, (1897, ՆԵ-1986) ամերիկահայ քանդակագործ]
* Ռուբէն Մամուլեան Rouben Mamoulian, (1897, Թիփղիս-1987) ամերիկահայ բեմադրիչ
* Ռուբէն Աբրահամեան (1881-1951) լեզուաբան, իրանագէտ
* Ռուբէն Զարդարեան (1874-1915) արեւմտահայ գրող
* Ռուբէն Տէր Մինասեան (1882-1951, Փարիզ) քաղաքական գործիչ
* Ռուբէն Որբերեան (1873, Մալաթիա-1931, Փարիզ) հայ գրագէտ
* Ռուբէն Մաշոյեան (1928-1999, Իսթանպուլ) լեզուաբան

## Անուան Ձեւերը Այլ Լեզուներով
* 
* 
* 
* 
* ֆիններէն՝ Ruuben
* 

## Տե՛ս նաեւ՝
* Ռուբինեաններ

## Ծանօթագրութիւններ
Ռոպին Պարթլէթ

**Ռոպին Պարթլէթ** (, ծնած 22 Ապրիլ, 1951, Նիւ Եորք Սիթի, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Տէպի Պաքմըն դերով երկարատեւ ժամանակ թողարկուող *[[Mad About You]]* հեռուստաշարին մէջ, դեր մը, որ իրեն արժանացուց Screen Actors Guild Award մրցանակի պաշտօնակարգման մը:

## Ասպարէզ
Ան ստանցնած է փոքր դեր մը *[[The Powers That Be (հեռուստաշար)|The Powers That Be]]* հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ երկրորդական դեր ունէր իբրեւ. Տէպի Պաքմըն (միասերական քոյրը) *[[Mad About You]]* հեռուստաշարին մէջ։ Ան դարձած է *[[Sisters (հեռուստաշար)|Series]]* հեռուստաշարի արտադրիչը: Ան ստանցնած է ուսուցչուհիի դերը անգամ մը իբրեւ Տիկ. Էլիըթ 1989-ի *[[Lean on Me (ֆիլմ)|Lean on Me]]* ֆիլմին մէջ, եւ ուրիշ անգամ մըն ալ իբրեւ Ֆրանսացի ուսուցչուհի մը իբրեւ Տիկ. Կրոպըր 1991-ի *[[If Looks Could Kill (ֆիլմ)|If Looks Could Kill – Teen Agent]]* ֆիլմին մէջ։ Ան նաեւ ստանցնած է երկրորդական տնօրէնի դեր մը դրուագի մը համար ("The Ida Funkhauser Roadside Memorial") HBO ընկերութեան *[[Curb Your Enthusiasm]]* հեռուստաշարին մէջ:

2010-ի Յունիսին յայտարարուեցաւ, թէ ան ստանցնած էր Հաննահ Փիթի դերը Signature Theatre Company ընկերութեան 20րդ տարեդարձի ներկայացման՝ *[[Angels in America]]* արտադրման համար: Ան նաեւ ստանցնած է Պրիճըթ Քըրնզի դերը *[[Shutter Island]]* ֆիլմին մէջ 2010-ին:

2013-ին, ան ստանցնեց Դկ. Միրանտա Քրամբի դերը *[[American Horror Story]]* հեռուստաշարի երկրորդ եղանակին մէջ՝ *[[American Horror Story: Asylum|Asylum]]*, ինչպէս նաեւ ստանցնեց Սէսիլ Փէմպրոքի դերը նոյն հեռուստաշարին երրորդ եղանակին մէջ՝ *[[American Horror Story: Coven|Coven]]*:

Ան ստանցնեց գլխաւոր դեր մը 2014-ի *[[H. (2014 ֆիլմ)|H.]]* ֆիլմին մէջ, որուն համար ան պաշտօնակարգուած էր Independent Spirit Award for Best Supporting Female մրցանակի մը համար 2016-ին:

## Անձնական Կեանք
Պարթլէթ ամուսնացաւ դերասան Ալան Ռոզընպըրկի հետ 1976-ին, սակայն ամուսնալուծուեցան 1984-ին: Ան 1990-ի 8 Փետրուարին ամուսնացաւ Թէրընս Քանընի հետ:

## Դերեր

### ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Ռուբինա

## Կենսագրութիւն
**Ռուբինա** ծնած է Ահւազ, Իրան։ Մանուկ հասակին կորսնցնուցած է հայյրը եւ փոխադրուած, Նոր–Ջուղա։ Իր ուսումը ստացած է տեղւոյն հայկական վարժարանին
մէջ։

1955–ին զինքը կ'ուղարկեն Հնդկաստանի Փունա քաղաքը՝ իր մեծ հօրաքրոջխնամքին յանձնելով։ 1960–ին կը վերադառնայ Թեհրան եւ կ'ամուսնանայ։ Սկսած է գրել 1975–ին։ Իր բանաստեղծութիւններու առաջին ժողովածոն *Իմ Սիրտը* հրատարակուած է 1977-ին։ Իր քերթուածները լոյս տեսած են նաեւ Թեհրանահայ Գրական Շրջանակի։
Ռումանիոյ Հայերը

**Ռումանիոյ Հայերը**, Ռումանիոյ Հանրապետութիւն, պետութիւն Եւրոպայի հարաւ-արեւեիքը։ Տարածքն է 238,4 հզ. ²քմ.: Մայրաքաղաքը՝ Պուխարեստ:

Ռումանիոյ հայկական գաղութը Եւրոպայի հնագոյն գաղութներէն մէկ է։ Կ'ենթադրուի, որ Բիւզանդական կայսրութեան կազմակերպած բռնագաղթերուն հետեւանքով, արդէն 5-12-րդ դարերուն հայերու հոծ զանգուածներ բնակեցուած են Ռումանիոյ տարածքին։
 
967-ին Աքերմանի մէջ գտնուած է թուագրուած արձանագրութեան բեկոր մը, որ նոյնպէս կը վկայէ հայերու գոյութեան մասին Ռումանիոյ մէջ՝ նախքան Բագրատունիներու թագաւորութեան անկումը։ 
 
Ռումանիոյ մէջ հայերու վաղեմի եւ ստուար բնակութեան վկայութիւնն են հայկական բազմաթիւ տեղանուններու, երբեմնի հայաշատ գրեթէ բոլոր քաղաքներուն մէջ հայկական թաղամասերու ու փողոցներու առկայութիւնը։ Հայերը Ռումանիա գաղթած են Անի-Ղրիմ-Աքերման ճանապարհով։ Անոնց հոսքը Ռումանիա բազմացած է Անիի անկումէն (11-րդ դար) ետք։ Ռումանիոյ մէջ հայերու հաստատման պաշտօնական տարեթիւը կը համարուի 1350-ը՝ Պոթոշանի մէջ առաջին եկեղեցւոյ հիմնադրման տարին։ Անոնք ունեցած են իրենց հոգեւոր թեմը, որ 1365-էն ենթարկուած է Լվովի հայկական եպիսկոպոսութեան։ 14-րդ դարուն Ռումանիոյ մէջ հայերու թիւն այնքան աճած է, որ իշխան Ալեքսանտր Բարեպաշտը 1401-ի հրովարտակով Սուչավա մայրաքաղաքին մէջ անոնց համար հիմնած է առաջնորդական թեմ' Յովհաննէս եպիսկոպոսի գլխաւորութեամբ։ 1408-ի հրովարտակով ան Լվովէն հրաւիրած է հայ վաճառականներ եւ բնակեցուցած Սուչավա, Սիրետ, Չեռնովցի քաղաքներուն մէջ, անոնց շնորհելով շարք մը արտօնութիւններ (նուազ հարկերով առեւտուր կատարելու իրաւունք): 1418-ին նոյն իշխանի հրաւէրով Լեհաստանէն 3 հազար հայ ընտանիք գաղթած է Ռումանիա։ Մեծ թիւով հայեր Ռումանիա եկած են, երբ թուրքերը գրաւած են Կ. Պոլիսը (1453) եւ Ղրիմը (1475): 16-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 16-րդ դարու սկիզբը Արեւմտեան Հայաստանի մէջ ջալալիներու ասպատակութիւններէն եւ Իրանի շահ Ապպաս Ա․-ի բռնագաղթերէն խուսափած շատ հայեր ապաստանած են Ռումանիոյ հիւսիսային (Մոլտաւիոյ) եւ հարաւային (Վալախիոյ) քաղաքներուն մէջ։ 17-րդ դարու 2-րդ կիսուն Լեհաստանի հայերու բռնի կաթոլիկացնելու քաղաքականութիւնը շատերուն ստիպած է Ռումանիոյ մէջ ապաստան գտնել։ 17-րդ դարուն գաղթած հայերուն զգալի մասը հաստատուած է երկրի արեւմտեան մասին՝ Թրանսիլվանիոյ մէջ։ Յետագային, երբ մարզն անցած է Աւստրո-Հունգարիոյ տիրապետութեան տակ, հայերը կաթոլիկացուած են եւ ձուլուած՝ ժամանակի ընթացքին։

#### Աղբիւր
«Հայերը Ռումանիոյ Մէջ», Յ. Ճ. Սիրունի, «Հայրենիք» ամսագիր, թիւ 1, 8-րդ տարի, Նոյեմբեր 1929:

Ստորոգութիւն:Ռումանիա
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Ռունի Մարա

**Մարա Ռունի** (,, Փեթֆորթ, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, որ մարմնաւորած է Նենսիի դերը «Էլմ Փողոցի Մղձաւանջը» (), ան խաղացած է «Վիշապի դաջուածքով աղջիկը» () ֆիլմին մէջ, որ իրեն համար առաջադրուած է Ոսկեայ գնդակ եւ Օսքար մրցանակները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի ծնունդներ
Ռուբէն Անդրէաս Փափազեան

**Ռուբէն Անդրէաս Փափազեան** (),հայ վարժապետ։

Տէր Մանուէլ քահանայի որդի՝ Տ. Յարութիւն քահանայի զաւակն էր Ռուբէն Փափազեան, որ ծնած էր Պոլսոյ *Խասգիւղ* թաղը՝ 11 Ապրիլ 1806-ին։

Անդրէաս իր ինը եղբայրներուն մէջ՝ անդրանիկը, կը յաճախէր Նէրսէսեան Վարժարանը, ուր քիչ ժամանակուան ընթացքին Քերականութիւն սովրեցաւ՝ հռչակաւոր Յովհաննէս Պատուելիէն։

13-14 տարեկան դպրոցէն ելլելով շուկայ գնաց, սակայն ուսման սէրէն մղուած, պարապ ժամանակներուն, դաս առնել սկսաւ Գրիգոր վարժապետ Փեշտիմալճեանէն։ Իր ուսման մէջ զարգանալը լսելով, Պօղոս Պարիարք զինք իր փոքրաւորը ըրաւ եւ սարկաւագ ձեռնադրեց։

Փոքրաւորութեան ժամանակ կը շարունակէր տակաւին իր ուսմունքը՝ աշակերտելով Գէորգ Պատուելի Չափրաստիճանի։

Քսան տարեկանին իր ունեցած փափաքը կրցաւ իրագործել, այն է Եւրոպա երթալ աւելի յառաջացնելու համար իր մտաւոր պաշարը, օրերով ու ամիսներով ծովերու վրայ չարչարուելէն ետք, վերջապէս հասաւ Իտալիա, ուր մնաց հինգ տարի եւ հոն յաջողեցաւ ուսանիլ իտալերէն ու լատիներէն լեզուները։

1831-ին վերադարձաւ Զմիւռնիա, ուր Մկրտիչ Նուպարեանի առաջարկութեամբ, Մեսրոպեան վարժարանին մէջ իտալերէն եւ հայերէն լեզուներու ուսուցութեան ու ներքին վերատեսչութեան պաշտօնը ստանձնեց։

Ստորոգութիւն:Հայ վարժապետներ
Ռուպիքս Քիւպ

250px|մինի|աջից|Ռուպիքս Քիւպ
250px|մինի|աջից|Ռուպիքի խորանարդին նիստերու գոյները

**Ռուպիքս Քիւպ** (), Ռուպիքս քիւպ խաղը հնարուած է Հունգարիոյ մէջ։ Եռաչափ ձերային գլուխկոտրուկ-խորանարդ մըն է, որը հունկարացի քանդակագործ եւ ճարտարապետութեան մասնագէտ Էրնէօ Ռուպիք () ստեղծած է 1974-ին։

Սկզբնական շրջանին խորանարդը կը կոչուէր կախարդական խորանարդ ()։ 1980-ին Ռուպիքի կողմէն ստանալով արտօնագիր՝ ամերիկեան Ideal Toy Company խաղալիքներ պատրաստող ընկերութիւնը կը սկսի Ռուպիքս քիւպեր արտադրելու գործընթացին, իսկ որոշ ժամանակի ընթացքին, խաղալիքը Գերմանիոյ մէջ մրցանակ կը շահի (տարուայ լաւագույն գերմանական խաղալիք)։ 2009 Յունուարին, աշխարհի չորս կողմերը կը վաճառուի 350 միլիոն օրինակ Ռուպիքսի խորանարդներ եւ ատոր շնորհիւ այն դարձած էր թիւ մէկ խճանկարային խաղը եւ ընդհանրապէս՝ աշխարհի մէջ թիւ մէկ խաղալիքը։

Դասական ռուպիքս քիւպերու խորանարդերը ունին 3×3×3 չափերը եւ հաւասարապէս կը կրեն խորանարդի վեց գոյները, սովորաբար՝ ճերմակ, կարմիր, կապոյտ, նարնջագոյն, կանաչ եւ դեղին)։ Անոր մեքենականութիւնը այնպէս մըն է, որ հնարաւոր է խորանարդի բոլոր երեսները հանգիստ կերպով պտտեցնել։ Խաղը աւարտելու (լուծելու) համար պէտք է այնպէս մը ընել, որ խորանարդի իւրաքանչիւր երես ունենայ համասեռ գոյն։

## ՔՍԱՆԵՐՈՐԴ ԴԱՐՈՒՆ ՎԵՐԱԿԵՆԴԱՆԱՆԱԼԸ
Ռուպիքսի խորանարդիկները շարունակեցին շուկայ բերուիլ ու վաճառուիլ ամբողջ 1980-ականներուն եւ 1990-ականներուն, սակայն մինչեւ 2000-ականներու սկիզբը խորանարդիկին հանդէպ հետաքրքրութիւնը չկար: Միացեալ Նահանգներու մէջ վաճառքները կրկնապատկուեցան 2001-2003 թուականներուն միջեւ, իսկ *Թը* *Պոսթըն Կլոպ* (The Boston Globe) թերթը նշեց, որ «նորէն հաճելի կը դառնայ խորանարդիկ մը ունենալը»: 2003 թուականի Ռուպիքսի Խորանարդիկի Աշխարհի Մրցաշարը առաջին արագ-խորանարդիկի մրցումն էր 1982-էն ի վեր: Այն տեղի ունեցաւ Թորոնթոյի մէջ եւ մասնակցեցաւ 83 հոգի: Մրցաշարը յանգեցուց 2004 թուականին Համաշխարհային Խորանարդիկի Միութեան (World Cube Association) կազմաւորման: Ռուպիքսի ֆիրմային խորանարդիկներու տարեկան վաճառքները 2008 թուականին աշխարհով մէկ կը գնահատուէին 15 միլիոնի: Նոր գրաւչութեան մէկ մասը վերագրուեցաւ համացանցային տեսանիւթերու կայքերուն յայտնուելուն, ինչպէս Եութիւպը (YouTube), որոնք թոյլ կու տային երկրպագուներուն իրենց լուծման ռազմավարութիւնները փոխանակելու: Ռուպիքսի արտօնագրին 2000 թուականին ժամկէտանց ըլլալէն ետք, խորանարդիկի այլ ապրանքանիշեր յայտնուեցան, մանաւանդ չինական ընկերութիւններէ: Այս չինական ապրանքանիշի խորանարդիկներէն շատերը նախագծուած են արագութեան համար եւ նախընտրելի են արագ-խորանարդիկներուն կողմէ: 27 Հոկտեմբեր 2020-ին, Սփին Մասթըր ըսաւ, որ 50 միլիոն տոլար կը վճարէ՝ Ռուպիքսի Խորանարդիկի ապրանքանիշը գնելու համար:[1]

## Մրցանիշներ
Դասական 3×3×3 ռուպիքս քիւպներու ամենաարագ հաւաքումը գրանցուած է 6 Մայիս 2018 թուականին՝ Քամպոճային մէջ: Անիկա աւստրալացի 22 տարեկան Ֆելիք Զեմտեկսը մրցանիշային 4.22 երկվայրկեանի հաւաքած է:

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայքը
* 
* 
* Ռուպիքի խորանարդի լուծման ուղեցոյց
* Մրցանիշ` 5.66 երկվայրկեան տեւող լուծում

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Տրամաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Խաղալիքներ
Զաւէն Ռուպեան

**Տոքթ. Զաւէն Ռուպեան** (ծն.՝ 1914, Մարաշ), ատամնաբոյժ, ջութակահար։

## Կենսագրութիւն
Մեծ Եղեռնին, ենտանեօք դէպի Տէր Զoր աքսորուելու պահուն հրաշքով կ՝ ապաստանի հալէպ, կէս ճամբայէն փախուստ տալով։

1919-ին ընտանեօք կը վերադառնայ Մարաշ եւ ականատես կ՝ ըլլայ 1920-ի Մարաշի աղէտին։ 1922-ին Հալէպ գալով իր նավնական եւ միջնակարգ ուսումը կը ստանայ Հայ Աւետ. Վարժարանը, զոր աւարտելով իր ուումը կը շարունակէ Ալեփօ Գոլէճը։ Ապա բարձրագոյն ուսում ստանալու համար կը յաճախէ Պէյրութի Ամերիկաեն Համալսարանը, ուրկէ 1940-ին շրջանաւարտ կ՝ ըլլալ որպէս վիրաբոյժ-ատամնաբոյռ։ Կը հաստատուի Հալէպ։

Մօտէն կը հետաքդքրուի մեր ազգային կեանքով, մանաւանդ Մարաշի հայրենակցական Միութեան գործունէութեամբ որուն նախագահը կ՝ ըլլայ երկար տարիներ։ սոյն պաշտօնը կը վարէ ամենայն ձեռնհասութեամբ եւ 1961-ին կը փոխադրուի Պէյրութ։

Տոքթ. Զ. Ռուպեան պատանի հասակէն հետաքրքրուած է նուագով եւ մասնագիտացած ջութակի մէջ։ 1950-ական թուականներուն նուագած է Ասլամազեան լարային քառեակին մէջ եւ ղեկավարած այս։ Ումբը։ Նուագած է նաեւ բազմաթիւ խումբերու մէջ, իր կամաւոր ծառայութիւնը բերելով ազգային բազմաթիւ ձեռնարկներու։ Սոլիստն է եւ Հիմնագիրներէն Պէյրութի «Ժէոնէս Միւզիքալի» Սենֆոնիէթա օրքէսթրին։

Գնահատական դերեր ստացած է Վենետիկի Մխիթարեան Հայրերէն եւ Երեւանի Ռատիոժամի Տնօրէնութիւնէն։

Թէ որպէս վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ եւ թէ ջութակահար՝ Տօքթ. Զ. Ռւպեան սիրուած եւ յարգուած անձնաւորբւթիւն մըն է:

## Ծանօթագրութիւններ