Արտաշէս Բ. Կարինեան

**Արթաշէս Բալասիի Կարինեան** (Գաբրիէլեան), ծնած է Պաքու, (), խորհրդային կուսակցական ու պետական գործիչ, գրականագէտ, պատմաբան։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1956), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1976)։

## Կենսագրութիւն

1905-ին կ'աւարտէ ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը ու կ'անցնի Բեթերսպուրկ, ու մուտք կո գործէ տեղւոյն համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1910-ին: Ապա կը վերադառնայ Պաքու, եւ սակայն քաղաքական պատճառներով կը դատապարտուի հեռանալ քաղաքէն: 1918-ին Ա. Կարինեան կրկին կը վերադառնայ Պաքու: Ապա կ'անցնի Մոսկուա, ուր աշխատանքի կը կոչուի Ազգութիւններու կոմիսարիատին կից Հայկական գործերու կոմիսարիատի բաժնի վարիչի պաշտօնով: Այստեղ ան միաժամանակ կը խմբագրէ «Կոմինիստ» ամսագիրը եւ «Կարմիր Դրօշակ» թերթը: Ապա: 1924-ին կը հաստատուի Երեւան, ուր մինչեւ 1930 կը ստանձնէ պետական մէկէ աւելի պատասխանատու պաշտօններ: 1929-1930 թուականներուն կը խմբագրէ «Անդրկովկասի Ժողովրդական Տնտեսութիւն»(ռուսերէն) եւ «Նոր Ուղի» պարբերականները: 1941-էն սկսած, Ա. Կարինեան ամբողջապէս կը նուիրուի գիտական աշխատանքի: 1943-ին պաշտօնի կը կոչուի գիտութիւններու Ակադեմիայի Գրականութեան Ինստիտուտին մէջ՝ իբրեւեւ աւագ գիտաշխատող, ուր ապա իրեն կը վստահուի բաժնի վարիչի պաշտօնը: 1956-ին կ'ընտրուի Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի ակադեմիկոս: 1960-1963 թուականներուն կը վարէ Ակադեմիայի Հասարակական Գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարի, իսկ 1963-1965 թուականներուն ՝ Ակադեմիայի փոխ նախագահ պաշտօնները:

Հասարակական ու գիտական իր ծառայութիւններուն համար Ա. Կարինեան կը պարգեւարտուի «Լենին»ի, «Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան», «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի շքանշաններով, իսկ 1976-ին, ան կ'արժանանայ «Սոցեալիստական Աշխատանքային Հերոս»կոչումին:

Հարուստ է Ա. Կարինեանի գրականագիտական, պատմագրական ու մատենագիտական վաստակը: Առանձին հատորներով լոյս տեսած են անոր՝ 

* ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԿԵԱՆՔ (1906)
* ԻՄԲԵՐԻԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ (Երեւան, 1924
* ՍՏԵՓԱՆ ՇԱՀՈՒՄԵԱՆ (Երեւան, 1925)
* ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ՇԱՐԺՈՒՄՆԵՐ ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ՄԷՋ 1905-ԻՆ (Երեւան, 1924)
* ՄԻՔԱՅԷԼ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆԸ ԵՒ 19-ՐԴ ԴԱՐԻ 60-ԱԿԱՆ ԹՈՒԱԿԱՆՆԵՐՈՒՆ ՈՒ ՌՈՒՍ ԱՌԱՋԱՏԱՐ ԳՈՐԾԻՉՆԵՏԵ (Երեւան, 1949)
* ԳՐԱԿԱՆ ԱՐՁԱԳԱՆԳՆԵՐ (Երեւան, 1955)
* ԱԿՆԱՐԿՆԵՐ ՀԱՅ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ (Երեւան, Ա. Հատոր, 1956, Բ. Հատոր, 1960)
* ԳՐԱԿԱՆ-ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐ (Երեւան, 1962)
* ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԹՈՒՄԱՆԵԱՆ (Երեւան, 1971)
* ԵՂԻՇԷ ՉԱՐԵՆՑ (Երեւան, 1972)
* ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐԻ ԵՂԲԱՅՐՈՒԹԵԱՆ ԴՐՕՇԻ ՆԵՐՔՈՅ (Երեւան, 1976)
* ՄԵԾ ՀՈՒՄԱՆԻՍՏ-ԳՐՈՂ ՅԱԿՈԲ ՊԱՐՈՆԵԱՆԸ (Երեւան, 1979) աշխատասիրութիւնները:

## Ա. Կարինեանի երկերի մատենագիտութիւն
* Գրականություն եւ կյանք, Բաքու, 1906, 13 էջ։
* Կովկասյան պրոլետարիատի պատմությունից։ Կազի Մամեդ եւ Ազիզբեկով, Մոսկուա, Հայպետհրատ, 1919, 36 էջ։
* Կովկասյան պրոլետարիատի պատմությունից։ Ալյոշա Ջափարիձե, Մոսկվա, 1919, 40 էջ։
* Հայաստանի ապագան, Մոսկուա, 1919, 36 էջ։
* «Հին» եւ «նոր» գեղարվեստը, Մոսկուա, 1920, 54 էջ։
* Օսկար Ուայլդի «Հեքիաթները», Մոսկուա, 1920, 18 էջ։
* Նավթը եւ «Հայկական հարցը», Մոսկուա, 1922, 40 էջ։
* Քաղաքացիական պատերազմը Հայաստանում եւ նրա դրդապատճառները, Երեւան, 1922, 14 էջ։
* Իմպերիալիստական պատերազմը եւ Հայաստանը (փաստեր, դակումենտներ), Երեւան, 1924, 60 էջ։
* Իմպերիալիստական պատերազմը եւ Հայաստանը, Աթենք, 1925։
* Թեոֆիլ Ստեյնլեն, Մոսկուա, Պետհրատ, 1925, 15 էջ։
* Լենինը եւ պետությունը, Մոսկուա, 1925, 17 էջ։
* Ստեփան Շահումյան, 1878-1918 (կյանքը եւ գործունեությունը), Մոսկուա, 1925, 71 էջ։
* Դաշնակցությունը փաստերի դեմ, Թիֆլիս, տպարան «Զարյա Վոստոկա»-ի, 1926, 88 էջ։
* «Խենթը» եւ «Աբեղան»։ Ռուսահայ գրականության եւ ռուսահայ մտավերականությունը, ռեֆերատ կարդացված Լենինգրադում 1925 թուականին, Փարիզ, 1926, 50 էջ։
* Հայ ազգայնամոլների ուղին, Մոսկվա, ՀՍԽՀ պետհրատ, 1926, 248 էջ։
* Հեղափոխական եւ ազգային շարժումները Անդրկովկասում 1905 թուականին, Մոսկուա, ԽՍՀՄ ժող. կենտր. հրատ., 1927, 104 էջ։
* Դեմքեր եւ դեպքեր (քննական ակնարկներ), Երեւան, Պետհրատ, 1928, 267 էջ։
* Նավթը եւ «Հայկական հարցը», Մոսկուա, ՀՍԽՀ մշակույթի տուն, 1929, 40 էջ։
* Նացիոնալիզմի «նոր դիրքերը», Մոսկուա, ՀՍԽՀ պետհրատ, 1929, 64 էջ։
* Դաշնակցությունը եւ իր զինակիցները, Ե., Պետհրատ, 1932, 170 էջ։
* Երկերի ժողովածու, հ. 1, Երեւան, Պետհրատ, 1934, 452 էջ։
* Գրական-բանասիրական հետախուզումներ, գիրք 1 (գրքի մեջ տեղ է գտել Ա. Կարինյանի «Սոցիալական պայքարի արձագանքները հին հայ գրականության մեջ» գործը), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1946, 374 էջ։
* Միքայել Նալբանդյանը եւ 19-րդ դարի 60-ական թվականների ռուս առաջավոր գործիչները, Երեւան, 1949, 38 էջ։
* Անտոն Չեխով, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1954, 86 էջ։
* Գրական արձագանքներ (գրական-քննադատական ակնարկներ), Երեւան, Հայպետհրատ, 1955, 244 էջ։
* Ակնարկներ հայ պարբերական մամուլի պատմության, հ. 1, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1956, 499 էջ։
* Ակնարկներ հայ պարբերական մամուլի պատմության, հ. 2, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1960, 635 էջ։
* Գրական-քննադատական հոդվածներ, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1962, 322 էջ։
* Հովհաննես Թումանյան (յուշեր, յօդուածներ), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1971, 93 էջ։
* Եղիշե Չարենց (յօդուածներ եւ յուշեր), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1972, 96 էջ։
* Մ. Մամուրյանը մշակույթի պատմության մասին, Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1973, 64 էջ։
* Ժողովուրդների եղբայրության դրոշի ներքո (գրական-քննադատական, գիտական-հրապարակախօսական յօդուածներ), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1976, 584 էջ։
* Միքայել Նալբանդյանը եւ 19-րդ դարի 60-ական թվականների ռուս առաջավոր գործիչները (յօդուածներ), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1979, 119 էջ։
* Մեծ հումանիստ գրող Հակոբ Հակոբյանը, Երեւան, «Գիտելիք», 1980, 20 էջ։

## Գրականութիւն

* Մ. Մխիթարյան «Արտաշես Կարինեան» (Ծննդեան 90-ամեակի առթիւ), պատմաբանասիրական հանդէս №1, 1976, էջ 231-236
* Ռուս-հայ գրական կապերի մասին։ «Գրական թերթ», 1948, № 1:

Արտաշէս Կարինեան կը մահանայ 29 Մային 1982-ին Երեւանի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1982-1984 ,էջ (360-361)
Ստորոգութիւն:24 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:1982 մահեր
Ստորոգութիւն:1886 ծնունդներ