open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռաս ալ Խայմա

**Ռաս ալ Խայմա**, Ռաս ալ-Խայմայի էմիրութեան վարչական կեդրոնն է։ Բնակչութիւնը՝ 263,217 հոգի էր 2008-ին, բնակչութեամբ ըլլալով 6-րդ քաղաքը Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ։ Հին ժամանակներուն քաղաքը ծանօթ էր Ջուլֆար անունով։ Տեղակայուած է երկիրին հիւսիսը, Պարսից ծոցի ափին։ Քաղաքը մայրուղիով միացած է Տուպային։ Քաղաքը կայ միջազգային օդակայան եւ նաւահանգիստ։

Հիմնուած է մոնկոլական ներխուժման ատեն Պարսկաստանէն փախած հայերու կողմէ: Այս մասին hեռուստատեսային հեռարձակման ատեն պատմաբանը ըսած է. «Հայ քրիստոնեաները Պարսկաստանէն փախած են այն վայրը, որ կը կոչուի Պկելուար, որ այժմ կը գտնուի Ռաս էլ Խայմայի մէջ եւ հիմնադրուած է հայերու կողմէ»:

Արաբ պատմաբան գիտութեան եւ կրթութեան ժամանակակից արաբ գործիչ՝ Շէյխ դր. Սուլթան պին Մուհամետ ալ Քասիմիի խօսքով՝ Ռաս էլ Խայմա քաղաքը պատմականօրէն ծանօթ է իբրեւ Ջուլֆար: Այնուհետեւ ան աւելցուցած է, որ Ջուլֆարը հայկական է, ոչ թէ արաբական։ Մուհամետ ալ Քասիմին նաեւ խնդրած է կրթութեան մարմիններուն համապատասխանաբար փոխած դասագիրքերը: Յայտարարութիւնը հրապարակած է իր անձնական կայքին մէջ (արաբերէն)։ Դոկտոր Շէյխ Սուլթան պին Մուհամետ Ալ Քասիմին 2005-ին Հայաստան կատարած այցի ատեն ֆինանսաւորած է ԺԳ. դարու Հաղարծին վանքի վերականգնումը:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Րաֆֆի Գաւուքեան

**Րաֆֆի Գաւուքեան** (), հայ երգահան, երգիչ, գրող։ «*Centre for Child Honouring»* կազմակերպութեան հիմնադիր։ Զաւակն է լուսանկարիչ Արթին Գաւուքեանի։

## Կենսագրություն
Ծնած է Գահիրէ։ 1958 թուականին տեղափոխուախ է Քանատա։ Հայրը եւ եղբայրը յայտնի լուսանկարիչներ են։

1970-ականներէն ճանչցուած է որպէս անգլալեզու աշխարհի ամենաժողովրդական մանկական երգիչ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Արեւ» օրաթերթ, 20 Մարտ 1998, էջ 2։

Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Աննա Պողիկեան

**Աննա Պողիկեան** (), եգիպտահայ առաջատար նկարչուհիներէն մէկը։

## Կենսագրական գիծեր
Աննա Պողիկեաննունի հայկական ծագում։ Ան մշտապէս տեղափոխուած է աշխարհի տարբեր քաղաքներ՝ Եգիպտոսէն Քանատա, Հնդկաստանէն Ֆրանսա։

Ան քաղաքագիտութիւն ուսանած է Գահիրէի Ամերիկեան համալսարանին մէջ եւ արուեստ ու երաժշտութիւն՝ Մոնրէալի Քոնքորտիա համալսարանին մէջ (Քանատա)։

Նկարչուհին կ'ուսումնասիրէ այնպիսի թեմաներ, ինչպէս՝ բամբակի առեւտուրի պատմութիւնը, աղի առեւտուրը եւ եգիպտացի յոյն բանաստեղծ Քոնսթանթինոս Քաւաֆիսի կեանքը։

2017 թուականին ան անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Ռիվոլի ամրոցին եւ «Index-The Swedish Modern Art Foundation»-ի մէջ (Սթոքհոլմ)։ Ան առաջադրուած է «Artes Mundi»-ի 8-րդ մրցանակին, որ Մեծ Բրիտանիոյ մէջ ժամանակակից արուեստի խոշորագոյն մրցանակներէն մէկն է։

Անոր աշխատանքները եղած են քանի մը միջազգային խմբակային ցուցահանդէսներու մաս։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նկարչուհիներ
Ստորոգութիւն:Նկարչուհիներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ռոզա Փափազեան

**Ռոզա Փափազեան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
1951 թուականին սորված է նկարիչ Աշոտ Զօրեանի մօտ։ 

Գահիրէ կ'ապրի։ Աշխատանքներէն կը գտնուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։

## Մատենագրութիւն
II eme exposition des peintres armeniens d'Egypte, Le Caire, 1958.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Յարութիւն Պոյաճեան

**Յարութիւն Պոյաճեան** (), հայ նկարիչ, գեղանկարիչ։ Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ (1976):

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Գահիրէ։ 1947 թուականին հայրենադարձած է։

1965 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, 1970 թուականին Երեւանի Պետական գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը։

Հեղինակ է իւրայատուկ եւ յատկանշական պատկերներու։

1999 թուականին անհատական ցուցահանդէս կազմակերպած է Լոս Անճելըսի մէջ։ Գործերէն պահուած են Հայաստանի թանգարաններուն մէջ, մշակոյթի նախարարութեան, Մոսկուայի գեղարուեստի ոսւումնարանին մէջ եւ այլն։

## Ստեղծագործութիւններ

* «Նաթիււրմորթ» 1980
* «Նաթիււրմորթ որմնանկարով», 1990
* «Աղէտ», 1991
* «Հայաստան», 2001
* «Ալպաթրոս», 2001
* «էքսթազ», 2001
* «Արարատ լեռը», 2002
* «Իջնող հրեշտակը», 2004
* «Լողացող կանայք», 2004

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Սիան Սրբուհի Էլիաս

**Սիան Սրբուհի Էլիաս** կամ **Սրբուհի Էլիաս** (), (13 Մարտ 1949, Լոնտոն) առաջին կինը, որ ստանձնած է Նոր Զելանտայի Գերագոյն դատարանի նախագահի պաշտօնը: Նոր Զելանտայի Գերագոյն դատարանի 12-րդ եւ գործող նախագահն է, եւ երկիրին դատական համակարգին ամէնէն տարեց անդամը։ Քանի մը անգամ ելոյթ ունեցած է, իբրեւ կառավարութեան ներկայացուցիչ ():

## Մանկութիւնը եւ ընտանիքը
Սրբուհի Էլիաս ծնած է 1949ին, Լոնտոն։ Հայրը՝ Մինաս Էլիասը, Հայոց Ցեղասպանութիւնը վերապրող բժիշկ մըն էր, մայրը՝ Ուելսեցի։

Մինաս Էլիաս աշխուժօրէն մասնակցած է Նոր Զելանտայի հայկական կազմակերպութիւններու աշխատանքին:

Ծնողքը Նոր Զելանտա տեղափոխուած են, երբ Սրբուհին մէկ տարեկան էր։

Սրբուհի Էլիաս յաճախած է Օքլենտի Աղջիկներու թեմական դպրոցը։

1970-ին աւարտած է Օքլենտի համալսարանի իրաւաբանական մասնաճիւղը, այնուհետեւ շարունակած է ուսումը Սթենֆորտի համալսարանը։ 

1972-ին աշխատած է Օքլենտի իրաւաբանական ընկերութիւններէն մէկուն մէջ, աչքի ինկած է իր բացառիկ ունակութիւններով եւ երեք տարի ետք սկսած է իրաւաբանի գործունէութեան։

Էլիաս ամուսնացած է «Ֆլեթչըր Չելէյնճ» () ընկերութեան նախկին գլխաւոր տնօրէն եւ Օքլենտի համալսարանի նախկին ղեկավար՝ Հիու Ֆլեթչըրին հետ։ Անոնք ունին երկու որդի։

## Գլխաւոր Դատաւոր

* 1999 թուականի Մայիսի 17-ին Էլիասը երդումով ստանձնեց Նոր Զելանտիոյ Գլխաւոր Դատաւորի պաշտօնը՝ դառնալով Նոր Զելանտիոյ մէջ այդ դիրքը զբաղեցնող առաջին կինը։
* 1999 թուականի Թագուհիի Ծննդեան Պատիւներու մէջ ան նշանակուեցաւ Նոր Զելանտիոյ Արժանեաց Շքանշանի Մեծ Ընկերակից Տէյմ։

### Կառավարութեան Կառավարիչի Ծառայութիւնը

* Գլխաւոր դատաւորի դերին մէկ կողմը Կառավարութեան Կառավարիչի (*Administrator of the Government*) պաշտօնն է, երբ Գլխաւոր Նահանգապետը ի վիճակի չէ կատարելու իր պարտականութիւնները (դիրքի թափուր ըլլալուն, հիւանդութեան, Նոր Զելանտիոյ մէջէն բացակայութեան կամ այլ պատճառով)։
* Էլիասը ամենայայտնապէս զբաղեցուցած է Կառավարութեան Կառավարիչի դերը հետեւեալ շրջաններուն.
** 2001 թուականի Մարտ 22-էն մինչեւ 2001 թուականի Ապրիլ 4 (Սըր Մայքլ Հարտի Բոյսի եւ Տէյմ Սիլվիա Քարթրայթի պաշտօնավարութիւններու միջեւ)։
** 2006 թուականի Օգոստոս 4-էն մինչեւ 2006 թուականի Օգոստոս 23 (Քարթրայթի եւ Սըր Անանտ Սաթիանանտի պաշտօնավարութիւններու միջեւ)։
** 2011 թուականի Օգոստոս 23-էն մինչեւ 2011 թուականի Օգոստոս 31 (Սաթիանանտի եւ Սըր Ճերի Մաթէփարայի պաշտօնավարութիւններու միջեւ)։
** 2016 թուականի Օգոստոս 31-էն մինչեւ 2016 թուականի Սեպտեմբեր 28 (Մաթէփարայի եւ Տէյմ Փէթսի Ռետիի պաշտօնավարութիւններու միջեւ)։
** Եւ այլ ժամանակներ, երբ գլխաւոր նահանգապետը ի վիճակի չէ եղած գործելու։

## Հայուհի
Սրբուհին միշտ կը շեշտէ իր հայկական ինքնութիւնը։ Իր կատարած գործերուն շնորհիւ ան Նոր զիլանտացիներուն մէջ մշակած է բարի դրացիական յարաբերութիւն մը, ինչպէս հայերուն, այնպէս ալ Հայաստանի նկատմամբ։

## Ծանօթագրութիւններ
Հրանդ Քէշիշեան

**Հրանդ Քէշիշեան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1962 թուականին աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան ազգային վարժարանը՝ նկարչութիւն սորվելով Նորա Իփլեքչեանի մօտ։ Աշակերտած է Բիւզանդ Կոջամանեանին։ 1966 թուականին հետեւած է «Գեղարուեստի դասընթացներու»։

## Ստեղծագործութիւններ

* Կոմիտասի դիմանկարը
* «Հայաստան»

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Գահիրէի մէջ (1969, 2010) եւ Երեւանի մէջ (1969)։

## Մատենագրություն
Լ. Մանուկեան, Երգով, վրձինով, գիրչով. «Աւանգարդ», 1971, 20 մարտի, № 33։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
«Խենթ»ին Շիրիմը

մինի|Խենթին գերեզմանը՝ Էջմիածինի Ս. Գայեանէ եկեղեցւոյ բակին մէջ: 

**Խենթին՝** Սամսոն Տէր Պօղոսեանին, (1846-1911) շիրիմը կը գտնուի Ս. Գայեանէ վանքին՝ Էջմիածնի մէջ, որ կառուցած է Եզր կաթողիկոս, 630-ին: 

Ըստ աւանդութեան, հոս կը գտնուի Գայեանէ կոյսին աճիւնը:

Նոյն այս վանքին մօտ գտնուող գերեզմանատան մէջ կայ անշուք ու անմշակ որձաքար մը, որուն վրայ փորագրուած է սոսկ բառ մը՝ «Լալա»: Այս գերեզմանին մէջ կը հանգչի դժբախտ աղջկան աճիւնը, որուն թաղումը նկարագրուած է Րաֆֆիի «Խենթը» վէպին մէջ: Հանրայայտ պատմավէպին հերոսուհին`Լալան, եղած է իրական անձնաւորութիւն մը:

Վանքին մէջ  կայ նաեւ շիրիմ մը, որուն պազալթէ շիրմաքարին վրայ գրուած է «ԽԵՆԹ – Սամսոն Տէր Պօղոսեան – 1846-1911»:

Իսկ մէջը կան խաչաձեւուած սուրեր: Ասիկա նոր տապանաքարն է: Կողքին դրուած է հինը, որ տուֆէ է եւ ունի հետեւեալ մակագրութիւնը` «ԽԵՆԹ – Վարդան»:

Սամսոն Տէր Պօղոսեանը, նոյնինքն` Խենթ Վարդանը, 1877-78 ռուս-թրքական պատերազմի հերոսներէն է: Իրականին մէջ ալ ան եղած է Պայազիտի ռուսական կայազօրի փրկիչը, ինչպէս որ պատկերուած է վէպին մէջ:

Սամսոն Տէր Պօղոսեան իր գործերով լայն ճանաչում գտած է ժողովուրդին մէջ եւ նախատիպ ծառայած է Րաֆֆիի վէպին համար:
## Ծանօթագրութիւններ
Ալ Ուարրագ (Եուսէֆ Զէյտան)

**Ալ Ուարրագ** (Արաբերէն՝ الورّاق، أمالي العلاء), կամ ամբողջական անուանաումով՝ **Ալ-Ուարրագ՝ Ամալի Ալ-Ալաա** (Գրիչը՝ «Ալ-Ալաա»-ի զրուցագրութիւնները), եգիպտացի վիպասան, իմաստասէր (*փիլիսոփայ*), արաբագէտ, իսլամագէտ, հրապարակախօս, յօդուածագիր, ուսուցչապետ (*փրոֆէսօր*), դասախօս Եուսէֆ Զէյտան-ի վէպերէն, հրատարակուած 2023 թուականին «Տար Ալ-Շուրուք» հրատարակչատան կողմէ։ Վէպը կը պատմէ արաբական եւ իսլամական աշխարհի մեծ գիտնական, բժիշկ Իպն Ուն Նաֆիսի (Արաբերէն՝ ابنُ النفيس) մասին։

## Վէպին Համաբնագիրը (''քոնթեքսթ'')
Ալաա Ուտ-Տին Իպն Ուն-Նաֆիսը (արաբերէնէն այսպէս կը տառադարձուի, իսկ գրադարձութիւնը կամ փոխատառութիւնը՝ Ալաա Ալ-Տին Իպն Ալ-Նաֆիս) ապրած է ութսուն տարիներ, որոնց ընթացքին ան ականատես եղած է սոսկալի իրավիճակներու եւ նշանակալից իրադարձութիւններու․

* Խաչակիրներու կամ ինչպէս արաբները իրենք կը կոչէին՝ «Ֆրանկներու Պատերազմները» եւ Տումիադի (արաբերէն՝ دمياط) ու հիւսիսային Եգիպտոսի վրայ իրենց կազմակերպած եօթերորդ արշաւանքը,
* Մոնկոլներու արշաւանքներն ու հրոսումները, Պաղտատը Հուլաւու Խանի տիրապետութեան տակ։ 
* Այյուպեան տոհմի վերջին սերունդին եւ Մամլուքներուն առաջին սերունդին մէջ ծագած իշխանութեան հասնելու պայքարը,
* «Հուսն Ուտ-Տին Սաալապ»-ի վերջիններուն դէմ կատարած յեղափոխութիւնը, 
* Մամլուքներ՝ «Ագդայ»-ի, «Այպաք»-ի, «Գուդուզ»-ի, «Պիպարս»-ի եւ «Գալաու՜ն»-ի միջեւ բռնկած բուռն բախումները" (Այյուպեանները, որոնք հակառակ տարածուած տեղեկութեան թուրք էին, գնած էին մեծ մասամբ նոյնպէս թուրք ստրուկները, որոնք արաբերէն կը կոչուին مملوك, «*մամլուք»* այսինքն սեփականուած, տապալեցին իրենց տիրոջ՝ Սալահ Ուտ-Տինի իշխանութիւնը)։

Իպն Ուն-Նաֆիսը անձամբ ապրեցաւ այս իրադարձութիւնները. ան «Ալ-Զահէր Պիպարս»-ի (*Գիփչաք* կամ *Քիփչաք* Թուրք *Մամլուք*) անձնական բժիշկն ու Եգիպտոսի եւ Մեծ-Սուրիոյ (Արաբերէն՝ الشام, *Աշ-Շամ*։ Սուրիա, Լիբանան, Յորդանան եւ Պաղեստին) բժշկապետն էր։ Այսուամենայնիւ ան ոչ մէկ օր դադրեցաւ հեղինակելէն ու մատենագրելէն՝ բժշկութեան եւ իր ժամանակները գիտութեանց մասին եւ մեզ թողուց հազարաւոր էջեր։ 

«Ալ-Ուարրագ» վէպը կը պատմէ թէ ինչպէ՞ս ապրեցաւ Իպն Ուն Նաֆիս-ը, իր կեանքի դէպքերէն ի՞նչը թելադրեց (զրուցագրեց) «գրիչ»-ին (Ալ-«Ուարրագ»-ին, մատենագիրին), որ իրմէ քառասուն տարի փոքր էր, եւ իր մահանալէն ետք քառասուն տարի ապրեցաւ։

## Ծանօթագրութիւններ
Պայծառ Երկաթ

**Պայծառ Երկաթ** (*Պայծառ Անանեան,* ), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Կրթութիւնը ստացած է Քում Քափու թաղամասի ազգային վարժարանին մէջ։

1906-ին ամուսինին հետ մեկնած է Ատափազար, ուր օսմանեան սահմանադրութեան հռչակումէն ետք եռանդուն մասնակցութիւն ունեցած է կրթական-թատերական կեանքին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք վերադարձած է Պոլիս, ապա՝ 1923 թուականին մեկնած է Եգիպտոս, ունեցած թատերական նկատելի գործունէութիւն։

Մասնակցած է Սիրանոյշի կեանքին վերջին տարիներուն տուած ներկայացումներուն։

1948-ին ներգաղթած է Հայաստան։ Գրած է իր յիշողութիւնները, որոնք լոյս տեսած են Երեւանի մէջ (1956), «Մտերիմ խոհեր» վերնագիրով։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Պէաթրիս Եկէնեան

**Պէաթրիս Եկէնեան** (), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը, ապա ընդունուած է տեղի թատերական դպրոցը։ Այնտեղ մէկ տարի սորվելէ ետք խաղացած է տարբեր խումբերու մէջ։

1919-ին մեկնած է Եգիպտոս եւ Ս. Աբովեանի խումբին մէջ կատարած է գլխաւոր դերեր «Արմէնուշ», Ա. Պիսոնի «Անյայտ կինը», Փլաթոն Զուպովի «Ղարաբաղի աստղագէտը», Ա. Շիրվանզադէի «Պատուի համար» եւ «Մարող ճրագներ» թատրոնները։

1924 թուականէն Օննիկ Վոլթերի հետ խաղցած է «Եգիպտահայ դրամատիկում», ստանձնելով դարձեալ գլխաւոր դերեր «Տալիլա», «Անչափահաս», Տ. Կամսարականի «Վարժապետին աղջիկը», «Վերարծարծուող կրակ», «Աշխարհի դատաստան», «Քաղաքային մահ», Ալեքսանդր Տիւմա-որդու «Քամելիազարդ տիկինը» եւ այլ թատրոններու մէջ։ Աւելի ուշ երկար տարիներ խաղցած է եգիպտահայ բեմի վրայ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Քալիփսօ (խորամաս)

մինի|Քալիփսօ խորամասին դիրքը
**Քալիփսօ** խորամաս, (յուն․՝ Φρέαρ των Οινουσσών, անգլ․՝ Calypso Deep) Միջերկրական ծովուն խորագոյն կէտը, 5267 մ․ խորութեամբ։ Կը գտնուի Յոնիական ծովը, Պելոպոնեսի արեւմուտքը, Մեսինիաքոս ծոցին արեւմուտքը, Փիլոս ծովափնեայ քաղաքէն 62․6քլ․ հարաւ-արեւմուտքը։

## Խմբային արշաւանքներ
Առաջին մերձեցումը Միջերկրականի Քալիփսօ կոչուած ծայրակէտին, եղաւ 1965-ի Սեպտեմբերին, ֆրանսացի նաւապետ Ճերար Հիւէ տէ Ֆրոպերվիլին եւ անոր խումբին կողմէ (Տք․Չարլս Լ․ Տրէյք՝ Ա․Մ․Ն․ եւ Անրի Ժերմէն Տելոժ՝ Ֆրանսա) ֆրասական «Արխիմիտիս» վաթիսքաֆոսի (սուզանաւի թեթեւ տեսակ) օգնութեամբ։ Անոնք նշեցին թէ 5․110 մեթր չափեցին որպէս խորագոյն կէտ։

2020 Յունուարին, Caladan Oceanic հետազօտական ընկերութիւնը, կը սկսի իր 2-րդ սուզման ժամանակաշրջանը «DSV Limiting Factor» վաթիսքաֆոսով, վարորդն է Վիքթոր Վոսքովօ։ Նոյն տարուան 10 Փետրուարին, Վիքթոր Վոսքովօ Մոնաքոյին Ալպեր Բ․ իշխանին հետ կը հասնին Քալիփսօ խորամասին յատակը եւ վերստին կը չափեն խորագոյն կէտը՝ 5․106 ± 1 մեթր։ Անոնք հիմնականօրէն կը հաստատեն 1965-ին ֆրանսական առաքումին չափելու արդիւնքը։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծայրակէտերը
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի ծայրակէտերը
Ստորոգութիւն:Յոնիական ծով
Տէր Զօրի Հնագիտական Վայրերը

**Տէր Զօր** Քաղաքին հնագիտական վայրերն են՝ 

«Թել Պաքրաս» եւ «Մարի» (Թել Հարիրի), որ կ'ընդգրկէ երկու վանքեր` «Թարքա» (Աշարա գիւղիى հին անունը), «Ռահպա Մալեք պին Թաուք», «Քրքիսիա» (ներկայիս Թել Պըսերա), «Տորա Օրուիոս» (Սալհիէ), «Հալապիա Զալապիա», «Թել Շէյխ Համատ» եւ «Պաղուզ»:

Հետազօտողները յետ ուսումնասիրութիւններու եկած են այն եզրակացութեան, որ ներկայ քաղաքին հին վայրը կը գտնուէր Տէր Աթիք (հին վայրի) շրջանին ներքեւ: Տէր Աթիքի շրջանը կը գտնուէր Եփրատի եզերքին: Քաղաքին այդ շէնքերը կառուցուած էին արուեստական բլուրի մը վրայ, որ իր մէջ կը պարունակէր հինգ քաղաքներու աւերակները եւ հնութիւնները, անոնցմէ իւրաքանչիւրը կը պատկանի տարբեր ժամանակաշրջանի: Այդ բլուրը 1968-ին կը վերացուի եւ անոր տեղ կը բարձրանայ Քուսուր թաղամասը:

###### Եփրատ գետին վրայ տեղադրուած կամուրջները

* «Աթիք» (հին կամուրջ) կամ (փոքր կամուրջ), կառուցուած` փոքր Եփրատի վրայ, 1905-ին:
* «Մուալաք» (կախուած կամուրջ), կառուցուած` մեծ Եփրատի վրայ, յատկացուած է հետիոտն երթեւեկի:
* 1960-ական թուականներէն առաջ քաղաքին մէջ կային միայն երկու փայտէ կամուրջներ` «Աշարա» եւ «Հին Ապու Քամալ»:
* Իսկ ներկայիս կայ տասը կամուրջ.
* «Սուսա», կառուցուած` ֆրանսական խնամատարութեան ատեն:
* «Աշարա» ռազմական կամուրջ է, երկաթէ եւ փայտէ, կառուցուած` 1960-ին:
* «Մայատին»:
* «Հասաքէ» կամ «Հաթլա», կառուցուած` 1968-ին:
* «Քնամէ»:
* «Ժուրա», կառուցուած` 1968-ին:
* «Հուեժա Իպն Սաքըր», կառուցուած` 1987-ին:
* «Նախագահ Ասատ», կառուցուած` 1987-ին:
## Ծանօթագրութիւններ
Ֆէյրուզ (դերասանուհի)

**Ֆէյրուզ** (Փիրուզ Արթին Գալֆայեան, ), երգչուհի, դերասանուհի եւ խօսնակ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Գահիրէ: Ան Նելլի Արթին Գալֆայեանի աւագ քոյրն էր, որ հազիւ եօթ տարեկանին մուտք գործած է շարժապատկերի աշխարհ:
Զինք կ'անուանէին «հրաշամանուկ», յայտնի էր երաժշտական ներկայացումներու մէջ իր դերերով: Ան ինը տարուան մէջ խաղցած է 10 դեր, սակայն 15 տարեկանին ամուսնանալով, հեռացած է բեմէն:
2001-ին, պարգեւատրուած է Գահիրէի միջազգհային շարժապատկերի փառատօնին կողմէ՝ իր աւանդին համար:

## Դերեր
Փիրուզ դեր ստանձնած էր տասնեակ մը ժապաւէններու մէջ, ինչպէս՝ «Եասմին»ը (1950) եւ «Տահապ»ը (1953):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Մեսինիաքոս ծոց

**Մեսինիաքոս ծոց** (յուն․՝ Σαρωνικός κόλπος), Յոնիական ծով, Պելոպոնես, Յունաստան։ Կը տարածուի Մեսինիա  եւ  Մանի թերակղզիներուն միջեւ։ 

## Աշխարհագրական տուեալներ
Մեսինիաքոս ծոցը կը գտնուի Պելոպոնեսին հարաւ-արեւմուտքը։ Սահմաններն են Թենարօ եւ Աքրիթաս հրուանդանները։ Ծոցին ամենալայն մասը 23 ծովային մղոն է։ Ծոցին երկու ափերուն կան բազմաթիւ հրուանդաններ եւ  խորշեր։

Ծովեզրերուն կը գտնուին բազմաթիւ բնակավայրեր։ Գլխաւոր քաղաքն է Գալամաթա, որ կը գտնուի ծոցին խորը։ Ուրիշ կարեւոր բնակավայրեր են՝ Քորոնի, Փեթալիտի (արեւմտեան ափերուն) եւ Քարտամիլի, Աւիա, Սթուփա, Նէօ Իթիլօ եւ Երոլիմենաս (արեւելեան ափերուն)։

Մեսինիաքոս ծոցը, ինչպէս նաեւ Միսինիա դաշտը կը կազմեն երկրաբանական խրամ մը։ Անոր արեւելքին կը բարձրանայ Թայիղեթոս լեռը։

## Երկրաշարժներ
մինի|Մեսինիաքոս ծոցը, արբանեակէ նկարուած
Շրջանը յաճախակի ուժգին երկրաշարժներու ենթակայ է, ինչպէս օրինակ 1947-ի եւ 1986-ի։ Վերջին 5-6 միլիոն տարիներու երկրաշարժները 3 քիլոմեթր խորութեամբ հողին նստում յառաջացուցած են։ Ծոցին խորութիւնը անհամաչափ է․ խորագոյն կէտերը 1․100մ․ կը հասնին եւ կը գտնուին ընդծովեայ հովիտի մը զուգահեռ եւ արեւելեան ափին մօտ։  Արեւմտեան կողմը համեմատաբար աւելի մեղմ ելեւէջեր ունի։

## Գետեր - Կղզիներ
Փամիսոս եւ Նետոնաս գետերը կը թափին ծոցին մէջ․ անոնց գետաբերանները կը գտնուին ծոցին հիւսիսային կողմը։

Ծոցին մէջ կղզի գոյութիւն չունի։ Միայն անոր արեւմտեան մուտքին կայ Վենեթիքօ կղզեակը։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պելոպոնեսի ծոցեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծոցեր
Ստորոգութիւն:Յոնիական ծով
Փերկամոնացի Կալէն

մինի|385x385փքս|Կալէնի յուշարձանը իր ծննդավայր Փերկամոնի մէջ:
մինի|250x250փքս|Կալէն՝ կապիկ հերձելու ատեն,նկարը՝ 1906-ին:
մինի|250x250փքս|Կալէնի Օփերա Օմնիա (Opera omnia) գործին 1565-ի հրատարակութեան նկարազարդումներէն:
մինի|385x385փքս|Կալէնին De curandi ratione գործին 1529, հրատարակութեան տիտղոսաթերթը:
մինի|297x297փքս|Բժիշկներու պատկերով էջ Wiener Dioskurides հնատիպ գիրքէն. Կալէնը պատկերուած է վերը, կեդրոնը:
**Կալէն Քլոտիոս** (, 131 Փերկամոն, Փոքր Ասիա, -201 Հռոմ), հին բժշկագիտութեան դասականներէն, յունական ծագում ունեցող հին հռոմէացի բժիշկ, վիրաբուժ, փիլիսոփայ. ան մեծ ներդրում ունեցած է  կազմախօսութեան, բնախօսութեան, ախտաբանութեան,դեղագիտութեան եւ նեարդաբանութեան, ինչպէս նաեւ փիլիսոփայութեան եւ տրամաբանութեան մէջ:

Անոր անունը տարածում գտած է վերածննդեան դարաշրջանին եւ ոչ մէկ ձեռագիրի մէջ արձանագրուած է. որոշ ուսումնասիրողներ:

Յունաստան ծնած եւ մեծցած Փերկամոնացի Կալէնը սորված է անդամազննութիւնը եւ ֆիզիոլոկիական տեսութիւնը Եգիպտոսի մէջ՝ Աղեքսանտրիա, եւ կատարելագործած է իր բժշկական հմտութիւնները` բուժելով վիրաւոր կլատիաթորները իր ծննդավայրին մէջ` նախքան Հռոմի մէջ հաստատուիլը 162-ին: Ի թիւս այլ վիրահատութիւններու, Կալէն կը քաջալերէր ֆիզիքական վարժութիւնները, հաւասարակշռուած սննդակարգը, կանոնաւորուած առողջաբանութիւնը եւ լոգանքը: Ըստ իրեն՝ ուղեղն է, որ կը հսկէ մարմինը, եւ ոչ թէ`սիրտը: Ան առաջին բժիշկն էր, որ ցոյց կու տայ, թէ կոկորդը ձայն կ'արտադրէ եւ կը դառնայ երակային ու զարկերակային արիւններու միջեւ տարբերութիւնը առաջին յայտնաբերողը: Ծառայելով քանի մը կայսրերու` իբրեւ անձնական բժիշկ, Կալէն կը զարգացնէ անդամազննական իր գիտելիքները` կլատիաթորներու խնամքի եւ անասուններու մասնատման միջոցով: Ան գրած է հարիւրաւոր բժշկական բանագրութիւններ, որոնցմէ քանի մը հատը մնացած են վստահելի աղբիւրներ մինչեւ 1500-ական թուականներ:
## Ծանօթագրութիւններ
Շեմփանզէն

[մինի|Շեմփանզէ մը, [թուզ ուտելու պահուն:]]
**Շեմփանզէն** մեծ մարդակապիկ է, կեդրոնական եւ արեւմտեան Ափրիկէի մէջ:

Շեմփանզէներուն եւ պապուններուն (Baboon) Տի. Էն. Էյ.-ները նման են մարդոց Տի. Էն. Էյ.-ի 98,7 տոկոսին. բան մը, որ զիրենք կը դարձնէ մարդոց ամէնէն մօտ ապրող ազգականը: Մարդն ու շեմփանզէն թերեւս նոյն նախնիքը ունեցած են եօթնէն տասներեք միլիոն տարի առաջ:
[ձախից|մինի|Շեմփանզէներ, [Ուկանտա|Ուկանտայի մէջ]]
Շեմփանզէները կը նկատուին մոլորակի ամէնէն խելացի արարածներէն, եթէ ոչ ամէնէն խելացիները, գոնէ`լաւագոյններէն մէկը:

Անոնք ի վիճակի են լուծելու բազմաթիւ բարդ խնդիրներ: Շեմփանզէներու ուղեղի այն հատուածը, որ պատասխանատու է սորվելու եւ զարգացման, երբեք չի դադրիր աճելէ, ահա թէ ինչո՛ւ անոնք այդքան փայլուն են, եւ այս մէկը յար ու նման է մարդոց պարագային:

Շեմփանզէներուն ծիներուն 96 առ հարիւրը մարդ արարածի ծիներուն նման են:

Ըստ վերջին ուսումնասիրութիւններուն, գիտնականները հասած են այն եզրակացութեան, որ շեմփանզէներուն «խօսելու» ձեւը մարդոց խօսելու ձեւին շատ մօտ է: Այս շատ խելացի մարդակապիկները ունին շատ լաւ կազմուած հաղորդակցելու միջոց մը: Անոնք մարդոց նման բառեր չեն գործածեր, այլ ձեւերով` լեզուի տարբերակ մը: Անոնք իրենց ձեռքերով կ'ընեն շատ ճշգրիտ շարժումներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի յատուկ նշանակութիւն մը. այս ձեւերը ուսումնասիրող գիտնականները հաշուած են յիսունութ ձեւ: Անոնք կը գործածեն նաեւ իրենց մարմինին կեցուածքը, դէմքին արտայայտութիւնները եւ ձայներ:

Շեմփանզէներուն «խօսելու» ձեւը  ուսումնասիրելու համար անգլիացի գիտնականներ բազմաթիւ անգամներ դիտած են իրարու հետ հաղորդակցող կապիկներու վիտէօներ. ընդամէնը` երկու հազար: Գիտնականները նշմարած են անհաւատալի բան մը. վերը նշուած օրէնքները, որոնք վաւերական են աշխարհի բոլոր լեզուներուն համար, կը կիրարկուին նաեւ շեմփանզէներուն պարագային: Անոնց ամէնէն յաճախ գործածած բառերը ամէնէն կարճն են. եւ երբ շէմփանզէ մը կը գործածէ ձեւերու երկար շարք մը, անոնք ընդհանրապէս կարճ կ'ըլլան:

Մանուկները շեմփանզէներուն նման կը խնդան: Շեմփանզէները կը խնդան թէ՛ շնչած, թէ՛ ալ արտաշնչած ատեն, ասիկա կը նշանակէ, որ մանուկներուն խնդուքը շատ աւելի նոյնանման է կապիկներուն խնդուքին, քան` մարդոց խնդուքին:

4300 տարի առաջ խելացի շեմփանզէներ արդէն կը գործածէին քարէ «գործիքներ»` ընկոյզներու կեղեւները կտրելու համար: Անոնք տակաւին այսօր կը գործածեն այս նոյն հնարքը:

## Ծանօթագրութիւններ
Պապունները

մինի|'''Պապուն'''
**Պապունները** մեծապէս խելացի կապիկներ են, որոնք արժէքաւոր կը նկատեն իրենց յարաբերութիւնը իրենց ընտանիքին հետ, բայց ունին վատ յիշողութիւն:

Մարմինին երկայնքը 75-80 սմ է, պոչինը՝ 50-60 սմ, կշիռքը՝ մինչեւ 30 քկ։ էգերը գրեթէ երկու անգամ թեթեւ են արուներէն։ Դունչը երկար է՝ զարգացած ժանիքներով։ Առջեւի եւ ետին վերջաւորութիւնները գրեթէ հաւասար են, թաթերը՝ կարճ։ Քթանցքերը լայն են՝ տեղադրուած դունչին ծայրը։ Մորթը մուգ մոխրագոյն է, երկար բուրդով։ Նստատեղի կոշտուկները մեծ են եւ վառ գունաւոր։

Կենսաբանները պարզած են, որ պապունները կրնան տրամաբանօրէն հասկնալ բառ ու լեզու:

Պապուններուն մեծամասնութիւնը կ'ապրի գետինը եւ կ'ուտէ տարբեր կերակուրներ, ինչպիսիք են` պտուղները, արմատները, կոճղերը եւ այլ միջատներ: Հինգէն մինչեւ 200 կամ աւելի պապուն կարելի է գտնել անոնց մէկ խումբին մէջ, որ ընդհանրապէս կազմուած կ'ըլլայ էգերէ ու երեխաներէ եւ քանի մը «անցողակի» արուներէ:

Սեռական հասունացման շրջանին արու պապունները կը հեռանան իրենց ծննդեան խումբէն: Ի հակադրութիւն` էգերը կը մնան իրենց ծննդեան խումբին հետ իրենց ամբողջ կեանքի ընթացքին:

Անոնք սովորաբար կ'ապրին 20-30 տարի, բայց կրնան նոյնիսկ գոյատեւել մինչեւ 40 տարի:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Փոկ

մինի
**Փոկերը** անասուններու ամէնէն խելացի տեսակներէն են: 

Անոնք կրնան հասկնալ բառերն ու հրամանները, ինչպէս նաեւ`նշաններն ու մարդկային ծիծաղը, բայց անոնք վատ յիշողութիւն ունին:

Փոկերը ունին երկակենցաղ ապրելակերպ: Փոկերը ջուրէն կը հեռանան միայն բազմանալու, ձագեր ծնելու, հին մաշկը թափելու, հանգստանալու, մարմինի ջերմաստիճանը կարգաւորելու կամ ջուրի մէջի գիշատիչներէն փախչելու համար:

Պաղ ջուրերուն մէջ իրենք զիրենք տաք պահելու համար փոկերը իրենց մաշկին տակ ունին ճարպի շերտ մը, որ կը կոչուի blubber: Իրենց ջրակայուն մորթին առկայութիւնը կը դիւրացնէ ալիքներուն մէջ երթեւեկելը:
ձախից|մինի

Փոկերուն դէմքին մազերը կ'օգնեն իրենց մութ ու պղտոր ջուրերուն մէջ որսը յայտնաբերելու: Ընդհանուր առմամբ, փոկերը կ'ապրին 25-30 տարի:

Էգերը հակած են աւելի երկար ապրելու:

Փոկերը անասուններու ամէնէն խելացի տեսակներէն են: Անոնք կրնան հասկնալ բառերն ու հրամանները, ինչպէս նաեւ` նշաններն ու մարդկային ծիծաղը, բայց դժբախտաբար անոնք վատ յիշողութիւն ունին 
## Ծանօթագրութիւններ
Համսթըրները (Արջամուկ)

մինի
**Համսթըրները** (Արջամուկ), կրծողներու ընտանիքին կը պատկանին:
Մեծ վնաս կը հասցնեն գիւղատնտեսութեան։ ժանտախտ կը տարածեն:

Համսթըրները իբրեւ ընտանի անասուն ունեցողներուն թիւը մեծապէս աճած է: Համսթըրները իսկապէս մոռացկոտ են: Անոնց տէրերը կ'ըսեն, որ անոնք կը մոռնան իրենց կատարելիքը` տակաւին զայն ըրած ընթացքին:

Համսթըրները ծանօթ են սնունդի կուտակման իրենց պահուածքով: Անոնք սնունդը կը տեղափոխեն իրենց ստորին որջերը՝ այտերու մեծ տոպրակներուն մէջ: Երբ անոնց այտերը լեցուած կ'ըլլան, կը թուի անոնց գլուխները աճած են երկու կամ երեք անգամ:
ձախից|մինի
Համսթըրները ձմրան նախապատրաստուելով` իրենց ամառնային ծանրութիւնը կը կորսնցնեն: Այն համսթըրները, որոնք կը պահուին իբրեւ ընտանի անասուններ, նոյնպէս կրնան ունենալ այս կողմնակի ազդեցութիւնը, եւ այդ մէկը կախում ունի իրենց վարած վարժութիւններէն:

Համսթըրի կարճաժամկէտ յիշողութիւնը կը նկատուի ոչ աւելի, քան երեք երկվայրկեան: Ահա թէ ինչո՛ւ այս տնային անասունները յայտնուած են աշխարհի ամէնէն վատ յիշողութիւն ունեցող 10 անասուններու ցանկին վրայ: 
## Ծանօթագրութիւններ
Հնդկահաւ

մինի
**Հնդկահաւը** ընդհանուր տոհմ ունի ցախաքլորներու (grouse), փասիաններու (pheasant) եւ այլ թռչուններու հետ, որոնք կարելի էր գտնել նոյնիսկ աւելի քան 20 միլիոն տարի առաջ` Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ:

Նորածին հնդկահաւերը ամբողջ տարուան ընթացքին կը մնան մօր մօտ: Հակառակ անոր, որ վայրի հնդկահաւերը կը նախընտրեն բնակիլ ծառերու վրայ, մայրը, սակայն, կը պահէ իր ձագերը գետինի մակարդակի վրայ, որպէսզի պաշտպանէ զանոնք գիշատիչներէ` մինչեւ անոնց չափահաս դառնալը:
ձախից|մինի

Հակառակ անոնց մեծ արագութեան` վայրի հնդկահաւերը կրնան թռչիլ միայն ցած բարձրութեան վրայ, նախքան անոնց կրկին գետին իջնելը: Միւս կողմէ` ընտանի հնդկահաւերու մեծ մասը ի վիճակի չէ թռչելու, որովհետեւ անոնք բուծուած են այնպէս, որ շատ աւելի մեծ ըլլան, քան` վայրի բնութեան իրենց վիճակին մէջ:
մինի|Հնդկահաւու բոյն

Հնդկահաւերը ընդհանրապէս բանականութիւն չունին, եւ կը թուի, թէ անոնք նաեւ խնդիր ունին յիշողութեան հետ, որ ամէնէն վատերէն մէկն է:
## Ծագում
Հնդկահաւը ընտելացուած է Ամերիկայի մէջ: Սակայն ԺԵ. դարու մարդիկը կը կարծէին, թէ ան եկած է Հնդկաստանէն, որովհետեւ երբ 1492-ին Քրիստոֆըր Քոլոմպոս, երկար ճամբորդութենէ մը ետք, կը հասնի ցամաք, կը կարծէ, որ հասած է Հնդկաստան:

Արդէն երկար ժամանակներէ ի վեր այդ ցամաքամասին վրայ բնակող ազթեքները ընտելացուցած էին հնդկահաւերը, կ'ուտէին անոր միսը եւ նետեր ու տարազներ կը շինէին անոնց ոսկորներով ու փետուրներով: Նոր Աշխարհ հասած հետախոյզները կը ծանօթանան նաեւ «Հնդկաստանի հաւ»ին եւ զայն իրենց հետ Եւրոպա կը տանին, ուր ան կը փոխարինէ սիրամարգին միսը, որ շատ աւելի չոր էր:

Առաջին հնդկահաւը կը հրամցուի իշխանական սեղանի մը վրայ` 1570-ին, Շարլ 9-ի եւ Աւստրիոյ Էլիզապէթ իշխանուհիի ամուսնութեան առիթով: Մինչեւ ԺԹ. դար այս ուտելիքը հարուստ ընտանիքներու վերապահուած էր:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Մեղուները

մինի
**Մեղուները** թեւերով միջատներ են. բացի բեղմնափոշի փոխադրելէն` անոնք նաեւ ծանօթ են իրենց մեղրի արտադրութեամբ: Մեղուները ունին եօթը տարբեր ընտանիքներու դասակարգեր, որոնց մէջ կան մօտ 16.000-էն աւելի տեսակներ ամբողջ աշխարհին մէջ:

Նեկտարը եւ բեղմնափոշին մեղուներու համար ներուժի հիմնական աղբիւրներն են: Բեղմնափոշին յատկապէս մեղուներուն համար սպիտակուցի եւ այլ սննդանիւթերու հիմնական աղբիւրն է:

Անոնց թրթուրներուն համար բեղմնափոշիի մեծ մասը սնուցման աղբիւր կ'ապահովէ: 
ձախից|մինի

Միջատներու գիշատիչները, ինչպիսիք են գայլամեղուները (beewolf) եւ վիշապաճանճերը (dragonfly), ինչպէս նաեւ` կարգ մը թռչուններ,  կ'որսան մեղուները: 
մինի
Մեղուներու կարճաժամկէտ յիշողութիւնը բաւական տկար է` հակառակ անոնց զարմանալի ունակութիւններուն:

Մեղրը բնական ուտելիք մըն է, զոր կ'արտադրեն մեղուները ծաղիկներուն վրայէն հաւաքած նեկտարով:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Մեղր

մինի
**Մեղրը** բնական ուտելիք մըն է, զոր կ'արտադրեն մեղուները ծաղիկներուն վրայէն հաւաքած նեկտարով:

Երկար ժամանակ մեղրը եղած էր միակ համեմը, որուն միջոցով կարելի էր ուտելիքները  քաղցրացնել: Հին եւ միջին դարերուն մեղրը կը գործածուէր իբրեւ դարման, համեմ եւ քաղցրեղէն: Շատ աւելի ուշ է, որ կը յայտնուին մեղուապահները եւ մեղուները կը սկսին ընտելացուիլ:

## Նկարագրութիւն
Սկզբունքով մեղրը քիչ թէ շատ հեղուկ է, սակայն կրնայ ժամանակի ընթացքին բիւրեղանալ եւ աւելի թանձրանալ` ըստ իր ծագումի բոյսին: Մեղրին այս բիւրեղացումը ըսել չէ, թէ ան սկսած է փճանալ:

Որպէսզի ան դարձեալ հեղուկ դառնայ, կարելի է զայն մեղմ կրակով քիչ մը տաքցնել:

Գոյութիւն ունին տեսակաւոր մեղրեր: Նախ եւ առաջ` այն մեղրերը, որոնք շինուած են նուազագոյնը 50 առ հարիւր մէկ տեսակի ծաղիկով, ապա` տարբեր տեսակի ծաղիկներով շինուած մեղրերը:
մինի

Գլխաւորաբար մէկ ծաղիկով շինուած մեղրերուն մէջ կարելի է տեսնել.

* Աքասիայի մեղրը, որ երկար ժամանակ հեղուկ կը մնայ, հետեւաբար անիկա շատ յարմար է կարկանդակներու պատրաստութեան համար: Անիկա շատ հոտաւէտ չէ եւ անուշ է:
* Շագանակենիի մեղրը թանձր եւ զօրաւոր համով է:
* Հուսամի մեղրը շատ հոտաւէտ, պտուղի երանգով եւ մեղմ է:
* Եղեւինի մեղրը շատ մութ եւ շատ զօրաւոր համով է:
* Թմբիի մեղրը հզօր համով է:
* 100 կրամ մեղր պատրաստելու համար մեղուները 12-15 հազար անգամ փեթակին եւ  ծաղիկներուն միջեւ կ'երթեւեկեն: Հազարաւոր դարերէ ի վեր մեղրը կը գործածուի մարմինին հոգ տանելու համար:   Մեղրը կը պահուի սենեակի ջերմաստիճանի տաքութեամբ, բացի երբ օդը սաստիկ տաք է:
## Պատկերասրահ

File:Bee on -calyx 935.jpg
File:Apis mellifera76-300.jpg
File:Apis mellifera scutellata 5140028.jpg
File:Honey Bee takes Nectar.JPG
File:Apis mellifera subsp scutellata, nesingang, Groenkloof NR.jpg
File:Apis mellifera subsp scutellata, Phakama, a.jpg
File:Apis mellifera scutellata by Agave attenuata-helmknoppe, Piet Retief, e.jpg
File:ApisLaboriosa1.jpg
File:Honey bee (Apis mellifera).jpg
File:Runny hunny.jpg
File:Crystallized honey with close-up.jpg
File:Filtering of honey.jpg
File:Honey comb.jpg
File:Honigschleuder mit Auslauf.jpg
File:Wabenentdeckelung.jpg
File:Сотовый мёд.jpg
File:Texas State Fair honey.jpg
File:Honiggetränke.jpg
File:Volle Honigglaeser 13a.jpg
File:Protection.jpg
File:Honey (Italian-miele) in a jar.jpg
File:Honey comb02.jpg
File:Банка с медом.png
File:MielCristalizada.jpg

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ախտաբանական Սուտ

**Ախտաբանական Սուտը (pseudologia fantasica)** այն է, երբ մարդը կը ստէ այնպիսի աստիճանի, որ համաչափ չէ որեւէ յստակ, առարկայական օգուտի:

Ախտաբանական Սուտի չափանիշներու ոսկեայ օրէնքներ չկան, սակայն քանի մը հիմնական բնութագրիչներ յայտնաբերուած են.

* Անոնք երկարատեւ կերպով կը պատմեն սուտեր կամ իրականութեան չհամապատասխանող պատմութիւններ, որոնք կապ չունին կամ համաչափ չեն որեւէ յստակ, առարկայական շահի հետ:
* Պատմութիւնները որակապէս տրամաթիք են, մանրամասն, բարդ, գունեղ ու չնաշխարհիկ:
* Իրենց պատմութիւններուն մէջ անոնք սովորաբար հերոսն են կամ զոհը եւ կարծես նախատեսուած են ընդունելութեան, հիացմունքի եւ համակրանքի հասնելու համար:
* Խորաթափանցութեան առումով, կեղծաբանը կը գտնուի գիտակցուած խաբէութեան եւ մոլորութեան միջեւ լուսապատկերի երկայնքին, եւ միշտ չէ, որ կը գիտակցի իր շարժառիթներուն, եւ կը թուի, թէ ընդհատումներով կը հաւատայ իր պատմութիւններուն, բայց երբեք չի հասնիր համոզմունքի այն մակարդակին, որ կորսնցուցած է իր կապը իրականութեան հետ:

Մարդոց մեծամասնութիւնը կը սարսափի եւ կ'ամչնայ, երբ բացայայտուի իրենց սուտերը, բայց` ոչ անոնք, որոնք ունին PF: Երբ դէմ յանդիման կը գտնուին իրենց խաբէութեան հետ, PF-ով մարդիկ սովորաբար անտարբեր կը գտնուին: Անոնք չեն սարսափիր, իրենց քունը չի փախչիր, ոչ ալ կը քրտնին: Աւելի՛ն. անոնք կ՛երթան աւելի հեռուն` երբեմն տրամադրելով լրացուցիչ մանրամասնութիւններ` սուտը բացատրելու համար:
## Ծանօթագրութիւններ
Ռոզ Փափազեան

**Ռոզ Փափազեան** (), եգիպտահայ գեղանկարչուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Աղեքսանդրիա: Փոքր տարիքէն Աշոտ Զօրեանի արուեստանոցին մէջ հետեւած է նկարչական դասերու:

Անոր սկզբնական շրջանի գործերուն մեծ մասը կնոջական դիմանկարներ եղած են: 1964-ին, Զուիցերիա փոխադրուելէ ետք, ան մասնագիտացած է վերացական նկարչութեան, եւ աւելի ուշ իւղաներկ բնանկարչութեան մէջ:

Ռոզ Փափազեան մահացած է ժընեւի մէջ:

## Աղբիւրներ

* ՆԿԱՐՉՈՒՀԻ ՌՈԶ ԲԱԲԱԶԵԱՆԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐԷՆ ԵՐԵՔԸ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ԳԱՀԻՐԷԻ ՀԲԸՄ-ԻՆ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Կապիկի Տարի

մինի

**Կապիկի Տարուան** թուականը կը փոխուի ամէն տարի, սակայն միշտ 21 Յունուարէն 20 Փետրուարի միջեւ կ'ըլլայ:

Չինացիներուն օրացոյցը տարբեր է սովորական օրացոյցէն: Անոնք լուսինին կը հետեւին իրենց Նոր տարուան առաջին օրը նշելու համար: 

Այս առիթով, չինացիները մէկ շաբաթ արձակուրդ կ'ունենան եւ կ'երթան իրենց ընտանիքներուն այցելելու: Ասիկա տարուան ընթացքին աշխարհի ամէնէն մեծ տեղափոխումն է: Այս տօնին առիթով մարդիկ իրարու դրամ կը նուիրեն կարմիր պահարաններու մէջ, կարմիր կը հագնին բախտաւոր ըլլալու համար եւ պայթուցիկներ կը պայթեցնեն գէշ ոգիները հեռացնելու համար:
## Ծանօթագրութիւններ
Ենովք Տէր Յակոբեան

**Ենովք Տէր Յակոբեան** (), 20-րդ դարու հայ գեղնկարիչ, քանդակագործ, երաժիշտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վանի շրջանի Իշխանիգոմ գիւղը (Վանայ լիճի ափին, Վան քաղաքի հարաւ-արեւմուտքը, ներկայ անունը Պաքըմլը)։ Եղած է աշուղ, երաժիշտ եւ քանդակագործ։

Ենովքի մեծ հայրը աշուղ էր, իսկ հայրը՝ Ախթամար կղզիի Սուրբ Խաչ տաճարին քահանան։ Ջարդերու ժամանակ ամերիկացի միսիոնարներու շնորհիւ, ընտանիքը փրկուած եւ ապաստանած է Երեւան։

1916-ին, Ենովք Թիֆլիսի մէջ արուեստի ուսում ստացած է, 1918-1923 վարչական պաշտօններ վարած է Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց կոմիտէի (Near East Relief) Երեւանի եւ Նոր Բայազիդի որբանոցներուն մէջ։

Փետրուար 1921-ին Ենովք իր մասնակցութիւնը բերած է Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերուն դէմ տեղի ունեցած ապստամբութեան, ոտքէն վիրաւորուած, փամփուշտը երբեք ալ կարելի չէ եղած դուրս հանել, այս պատճառով ալ Ենովք մինչեւ կեանքին վերջը կաղ մնացած է։
1923-ին գաղթած է դէպի Միացեալ Նահանգներ եւ հաստատուած՝ Արեւելեան ափ, Մասաչիւսեց նահանգին մէջ։ Ամուսնացած է 1948-ին Նուարդ Քալարճեանի հետ։

Ենովքի արուեստի գործերէն ոմանք ցուցադրուած են Ուոթըրթաունի «Armenian Library and Museum of America»-ին մէջ (Մասաչիւսեց)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղնկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Վան ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Գիսակ Վրոյր

**Գիսակ Վրոյր** (), հայ ջութակահար։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1903 թուականին մեկնած է Պելճիքա, սորված է Պրիւքսէլի երաժշտանոցին մէջ՝ Մ․ Թոմսընի մօտ, որ աւարտելէ ետք դարձած է նոյն երաժշտանոցին փրոֆէսօր։

Համերգներով հանդէս եկած է Եւրոպայի երկրները։ Վրոյրը ջութակի ֆրանսական–պելճիքական դպրոցի ներկայացուցիչ է։

1911–1914 թուականներուն Վրոյր ապրած է Թիֆլիս, ընտրուած է Թիֆլիսի հայոց երաժշտական ընկերութեան վարչութեան կազմին մէջ։ Համերգներով հանդէս եկած է Անդրկովկասի տարբեր քաղաքներու մէջ, մասնաւորապէս Պաթումի, Ալեքսանդրապոլի մէջ։

1914 թուականին համերգային շրջագայութեան մեկնած է Հոլանտա։ 1923 թուականէն ապրած է Ամերիկա (Լոս Անճելըս)։

Նուագած է «Մեթրօ Կոլտուին Մայըր»  ընկերութեան նուագախմբոին մէջ, հիմնադրած է իր դպրոց-արուեստանոցը, զբաղած է մանկավարժութեամբ, կազմած է ջութակի ուսումնական ձեռնարկներ։

Վրոյր նաեւ շնորհալի գեղնկարիչ եղած է, մասնակցած է Լոս Անճելըսի գեղարուեստական ցուցահանդէսներու, շահած է ոսկէ մետալներ։ Անոր նկարներուն մէկ մասը կը պահվուի Հայաստանի ժողովրդական արուեստի թանգարանը (Երեւան)։

## Աղբիւրներ

* Անահիտ Ցիցիկեան, «Հայկական աղեղնային արուեստը», 1977 թուական, էջ 94-103։

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Հայկ Կիւտէնեան

**Հայկ Կիւտէնեան** (), հայ ջութակահար, երգահան։

## Կենսագրական գիծեր
Սորված«» է Կոստանդնուպոլսոյ Էսայեան վարժարանի եւ Թագաւորական լիսէի մէջ։ Պրիւքսէլի մէջ աշակերտած է Ս. Թոմսոնին, Փրահայի մէջ՝ Օ. Շեւչիքին (սորվեցուցած է ջութակ նուագել), Վ. Նովաքին (երգագրութիւն), Փարիզի մէջ՝ Վ. տ’Էնտիին (տեսութիւն)։

Հաւաքած է Արեւելքի եւ Պալքանեան երկրներու ժողովրդական մեղեդիներ։

1905 թուականէն համերգներ տուած է Պրիւքսէլ, Փարիզի, Լոնտոնի, Փրահայոի, Կոստանդնուպոլսյ, Գահիրէի մէջ եւ այլուր, 1908-1909 թուականներուն՝ Թիֆլիսի եւ Կովկասի այլ քաղաքներու մէջ։

1918 թուականին տեղափոխուած է ԱՄՆ, հրաւիրուած է մանկավարժական աշխատանքի (փոխարինած է նշանաւոր ջութակահար. Իզայիին), կնոջ՝ դաշնակահարուհի Կ. Լոուի հետ շարունակածմ է ելոյթները ԱՄՆ-ի, Անգլիոյ, Ֆրանսայի քաղաքներուն մէջ։ 

## Աշխատութիւններ
«Հայկական մեղեդի», «Հայկական օրորոցային», «Աշուղ», «Արեւելեան երեք պար», «Անցնող կարաւան», «Հովիւ»։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* [«Հանրագիտակ», Թ․ տարի թիւ էթ, 19 Մարտ 1905, Հայկ Կիւտէնեան եւ իր երգահանդէսը, էջ 197-198։](https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Hanragitak/1905/1905(12).pdf)
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Անահիտ Աճէմեան

**Անահիտ Աճէմեան** (), ամերիկահայ ջութակահարուհի։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Նիւ Եորք։ Աւարտած է Նիւ Եորքի Ճուլիարտ երաժշտական բարձրագոյն դպրոցը։ Անոր երաժշտութեան ուսուցիչը եղած է պերլճիքացի ջութակահար Էտուարտ Տեթիէրին։

1946 թուականին մասնակցած է «Ուոլթըր Նաումպըրկ» հիմնարկութեան  կազմակերպած մրցոյթին եւ մրցանակը շահած է։ Նոյն թուականի Նոյեմբեր 19-ին Նիւ Եորքի քաղաքապետարանին մէջ իր առաջին ելոյթը մեծ գնահատանքի արժանացած է, եւ «Մատմուազէլ» ամսագիրը զինք շնորհած է «Նշանակալի ձեռքբերում» մետալըՙ հռչակելով անոր երաժշտութեան բնագաւառին մէջ «Տարուան երիտասարդ կինը»։

Քրոջ` դաշնակահարուհի Մարոյի հետ հանդէս եկած է համերգներով Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Քանատայի, Եւրոպայի շարք մը քաղաքներու մէջ։

Անահիտ 1940-ական թուականներուն Նիւ Եորքի մէջ «Հայ երաժշտութեան բարեկամներ» յանձնախումբի համահիմնադիրներէն է։ Այնուհետեւ, 1960-ական թուականներուն ջութակահար Մեթիւ Ռայմիտի հետ հիմնած է «Երգահաններու լարային քառեակը», որ կարճ ժամանակուան ընթացքին միջազգայնօրէն ճանաչցուած է, շրջելով մօտ 26 երկիրներ, ինչպէս՝ Խորհրդային Միութիւն, Հնդկաստան, Ճափոն, Աւստրալիա, Ափրիկէ, Չինաստան։

Անահիտ Աճէմեան երկար ժամանակ ժիւրիի անդամ եղած է Քոլոմպիայի համալսարանի երաժշտական բաժանմունքի կազմակերպած մրցումներուն։ 

## Ընտանիք

* Ամուսինը՝ Ճորճ Աւագեան, արտադրող, ճազի նշանաւոր դէմքերէն։
* Հայրը՝ Լեւոն Աճէմեան
* Մայրը՝ դաշնակահարուհի Սիրուն Երկանեան
* Քոյրը՝ Մարօ Աճէմեան, դաշնակահարուհի։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* [«Հայաստանի Կոչնակ», Անահիտ Աճէմեանի Նուագահանդէսը, էջ 1162։](https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Haygotchnag/1946/1946(49).pdf)

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Իւան Ղալամեան

**Իւան Ղալամեան** (), իրանահայ ջութակահար։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թաւրիզ։ Ան մանուկ հասակին իր ծնողներուն հետ տեղափոխուած է Մոսկուա, ուր փոքր տարիքէն սկսած է ջութակ նուագել։

Աւարտելէ ետք ֆիլհարմոնիք ընկերութեան ուսումնարանը, ընդունուած է աշխատելու «Պոլշոյ» Մեծ Թատրոնի նուագախումբին հետ, նուագելով առաջին ջութակներուն խումբին մէջ։
1924-ին Ֆրանսա մեկնած է, ուր շարունակած է ուսումը Փարիզի «Էքոլ Նորմալ տը Միւզիք» դպրոցին մէջ եւ աւարտելով այս դպրոցը սկսած է զբաղիլ մանկավարժութեամբ։

1939-ին Ղալամեան անցած է Ամերիկա, ուր եւ դասաւանդած է։
1944-էն ետք փրոֆէսօրի պաշտօնով ջութակ դասաւանդած է Նիւ Եորքի Ճուլիարտ երաժշտական դպրոցին մէջ, ապա՝ նաեւ ֆիլատելֆիոյ Քուրթիսի անուան հիմնարկի մէջ։ 1957-ին շնորհուած է արուեստագիտութեան դոկտորի աստիճան։

Ղալամեանի անունը մեծ համբաւ ունի Ի. դարու ջութակահարներու համաշխարհային պատմութեան մէջ։

## Ղալամեանի հեղինակած գիրքերը
Ղալաման հեղինակ է երկու հիմնարար մեթոտական գիրքերու՝ «Ջութակի նուագի եւ դասաւանդման սկզբունքները» եւ «Ժամանակակից ջութակի թեքնիքը»

* Galamian I. Principles of Violin Playing and Teaching. Dover Publications, Inc., Mineola, New York 2013, Ivan Galamian, A Biographical Sketch, © by Stephanie Chase, 108 p.
* Galamian I., Neumann F. Contemporary Violin Technique Volume 2, Double and Multiple Stops in Scale and Arpeggio Exercises. Boston: Galaxy Music Corporation, 1977, 41 p.
* Galamian I., Neumann F. Contemporary Violin Technique Volume 1, Scales and Arpeggio Exercises with Bowing and Rhythm Patterns. New York: Schirmer, 1963, Part 1, 75 p, Part two, 40 p.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Մանուկ Բարիքեան

**Մանուկ Բարիքեան** (), հայ ջութակահար։ Լոնդտոնի երաժշտութեան թագաւորական ակադեմիայի փրոֆեսոր (1959)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Ատանայի վիլայէթ, ապրած է Կիպրոս։ 5 տարեկան հասակին առած է ջութակի առաջին դասը հօրեղբօրմէն։

1936 թուականին փոխադրուած է Լոնտոն, 1936-1939 թուականներուն սորված է «Թրինիթի քոլէճ օֆ միւզիք»-ի մէջ։

1943-1946 թուականներուն հիւրախաղերով հանդէս եկած է Պաղեստինի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ, Լիբանանի, Իրաքի եւ Հնդկաստանի մէջ։

1946 թուականին մրցանակ շահած է Ժընեւի միջազգային մրցոյթին։

1948-1957 թուականներուն եղած է Լոնտոնի ֆիլհարմոնիայի սինֆոնիք նուագախումբի ղեկավար։ 1950 թուականին կազմակերպած է Էտինպուրկի քառեակը։

Այցելած է Հայաստան եւ Մոսկուա։ 1959 թուականէն Լոնտոնի «The Royal Academy of Music»-ի ջութակի փրոֆեսոր է։ Համերգներով հանդէս եկած է Եւրոպայի եւ Ասիոյ շարք մը երկիրներու մէջ։ Հանդէս եկած է նաեւ իբրեւ ղեկավար։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* [«Հայրենիք» օրաթերթ, 24 Յունուար 1957, Մանուկ Բարիքեան կը գնահատուի Անգլիոյ մէջ, էջ 2։](https://tert.nla.am/archive/HGG%20TERT/hayreniq%20boston/1957/1957(13608).pdf)

## Արտաքին յղումներ

* Մանուկ Բարիքեան Երեւանի Մէջ

Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Կրպակ

**Կրպակ**, (յուն․՝ Περίπτερο)․ մայթի կամ հրապարակի վրայ փոքր շարժական շինութիւն, տեղական սպասարկութիւններէն ձեռքբերած յատուկ արտօնութեամբ որ կը ծառայէ որպէս մանրախանութ։ Ինչպէս նաեւ իրերու ցուցադրութեան (ցուցահանդէսներու կրպակ) համար։ 

Կրպակին կը հանդիպինք զանազան երկիրներու մէջ ուր կը վաճառուին՝ մանր իրեր, սիկարէթ, թերթ, թեթեւ կերակուր «սնաք», ինչպէս նաեւ տեղական հետաքրքրութիւնը վայելով իրեր։
մինի|Աթէնքի կրպակ մը
Յունաստան կրպակները «փերիփթերօ» կը կոչուին․ փերիփթերօ բառը յառաջ եկած է հնադարէն որպէս ածական՝ փերիփթերօ տաճար (տաճարը որ շրջապատուած է սիւներէ)։ Կը ծախեն առուտուրի ամէն տեսակ․ օրաթերթեր, պարբերաթերթեր, սիկաթէթներ, հրահաններ, չոր միրգեր, թաշկինակներ, Սիմ-տոմսեր (ձեռքի հեռաձայնի կանխաւ վճառուած տոմսեր), թեթեւ կերակուրներ, կաթ, մածուն, ըմպելիքեր՝ զովացուցիչ եւ կամ ալքոլական, քաղցրեղէնի բազմազան տեսակներ՝ ծամոն, շաքար, շոքոլա, երկնեփ, պաղպաղակ, եւայլն։ Անոնք ընդհանրապէս ամբողջ օրը բաց են՝ 24 ժամ։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վաճառատուներ
Ստորոգութիւն:Վաճառատուներու տեսակներ
Ստորոգութիւն:Վաճառատուներ ըստ երկրի
Նորա Փափազեան

**Նորա Փափազեան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
1941-1946 թուականներուն Գահիրէի մէջ սորված է նկարիչ Աշոտ Զօրեանի մօտ։ 

Գործերէն են՝ «Գեղեցիկ նեկրուհին», «Աստուածամայրը երեխայի հետ», «Յոյն կինը» եւ այլն։

Մահացած է 1 Նոյեմբեր 2017-ին։

## Մատենագրություն
II eme exposition des peintres armeniens d'Egypte, Le Caire, 1958

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Թագուհի Շահնազարեան

**Թագուհի Շահնազարեան** (), հայ դաշնակահարուհի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ «Հայրենիք» օրաթերթի հիմնադիր, յայտնի մտաւորական եւ հանրային գործիչ Յովհաննէս Շահնազարի եղբօր դուստը։

Սորված է Վենետիկի Պենետեթթօ Մարչելլօ երաժշտանոցի մէջ։ Վենետիկ երփալու ատեն «Մոնթենեկրօ» նաւին մէջ ծանօթացած է Կոստան Զարեանի հետ, եւ անոնք ամուսնացած են 1912 թուականին՝ Վենետիկի մէջ։

Վերադառնալով Կ. Պոլիս՝ դասաւանդած է ամերիկեան քոլէճը, հանդէս եկած է համերգներով։ 1916-1921 թուականներուն բնակած է Իտալիա։

1921-1922 Կ. Պոլիս վերադառնալէ ետք, 1922 թուականին ընտանիքին հետ հաստատած է Հայաստան։ Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ դասաւանդած է դաշնամուր, հարմոնիա եւ երաժշտութեան տեսութիւն։ Հանդէս եկած է նաեւ մենահամերգներով։

1924 թուականին վերադարձած է Եւրոպա, ունեցել համերգներ։ 1929 թուականին Կ. Զարեան հեռացած է Թագուհի Զարեանէն եւ ամուսնացած է ամերիկացի նկարչուհի Ֆրանսիս Պրուքսի (1900-1963 թուականներ) հետ։

Կեանքին վերջին տարիներուն Թագուհի Զարեան մանրամասն գրի առած է գրողի եւ իր համատեղ կեանքի հանգամանալից պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ գրողի կեանքի 1930 թուականէն ետք ինկած ժամանակի դէպքերն ու իրադարձութիւնները։

1936 թուականին հաստատած է Հռոմ, ուր ալ մահացած է։

## Ընտանիք

* Ամուսին՝ Կոստան Զարեան
* Որդիներ՝ Վահէ, Արմէն Զարեաններ
* Դուստր՝ Նուարդ Զարեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Ղալաքթոպուրեքօ

մինի|Ղալաքթոպուրեքօ
**Ղալաքթոպուրեքօ** (յուն․՝ γαλακτομπούρεκο)․ յունական աւանդական ափսէի քաղցրեղէն։ Կը բաղկանայ թել-թել բացուած ծաղի խմորէ (բացուած խմորի բարակ թերթիկներէ) եւ լիմոնի բուրումով քաղցր սերապուրէ։ 

## Պատրաստութիւն
Ղալաքթոպուրեքօն կը պատրաստուի փուռի յարմար ափսէի մէջ։ Ափսէին մէջ տարածուած 4-5 ծաղի բարակ տերեւներու վրայ կը թափենք լիմոնի բուրումով քաղցր սերապուր, որ նախապէս պատրաստած ենք ու ձգած որ պաղի։ Խառնուրդը կը ծածկենք 5-7 ծաղի բարակ տերեւներով․ իւրաքանչիւր տերեւին վրայ հալած կարագ պէտք է որ քսուած ըլլայ։ Անուշը, փուռին մէջ կ՛եփի 160° C աստիճանի վրայ, մօտաւորպէս 50՛։ Փուռէն կը հանենք եւանոր վրան կը թափենք քաղցր օշարակը։

## Սերապուրի բաղադրութիւնը
Ղալաքթոպուրեքոյի սերապուրին (փուռի ափսէի համար) բաղադրութիւններն են՝ 2 լիթր կաթ, 200 կրամ շաքար, 5-6 հաւկիթ, լիմոնի մը քերուցը, 200 կրամ սիմիդ, պտղունց մը վանիլին։ Սերապուրին բաղադրութիւնները շատ լաւ կը հարենք եւ կաթսայի մը մէջ կը փոխադրենք։ Միջին կրակի վրայ կ՛եփենք (միշդ խառնելով փայտէ դգալով մը), մինչեւ որ սերապուրը թեթեւ մը թանձրանայ։ Կրակէն կը հանենք եւ կ՛աւելցնենք 60 կրամ կարագ։ 

## Օշարակը
Օշարակին համար 500 կրամ ջուրի մէջ կ՛աւելցնենք 700 կրամ շաքար, 2 լիմոնի հիւթ եւ դարսենիի փայտիկ մը։ Թեթեւ կրակի վրայ օշարակը կ՛եռայ 5-7 վայրկեան։ Կը ձգենք որ պաղի։

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական քաղցրեղէններ
Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիոյ քաղցրեղէններ
Ստորոգութիւն:Ափսէի քաղցրեղէններ
Ստորոգութիւն:Քաղցրեղէններ
Զեննէ Պօղոս

**Զեննէ Պօղոս** (), հայ երաժիշտ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս, Ներսէս Վարժապետեանի պապն է։ Քնքուշ ձայն ունենալու համար կոչուած է Զեննէ։

Երիտասարդ ժամանակ եղած է աղա Պօղոս ամիրայի տան վարժապետը։ Կ. Պոլսոյ Զինճիրլի խանին մէջ դասարան մը բանալով՝ երաժշտութիւն սորվեցուցած է ամիրաներու որդիներուն։

Հանդիսացած է ժամանակի ամենաուսեալ դէմքերէն մէկը, քաջածանօթ յունական եւ լատինական երաժշտութեան։ Գիտէր յունարէն, լատիներէն, ֆրանսերէն, թրքերէն։ Եղած է նաեւ երգահան. գրած եւ մշակած է հոգեւոր երգեր, որոնցմէ յայտնի է «Լոյս Զուարթ» երգը։

Անոր աշակերտած է շարք մը երաժշտագէտներ, ինչպէս՝ Համբարձում Լիմոնճեանը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Կարապետ Խաչօ

**Կարապետ Խաչօ** (),  հայազգի երաժիշտ եւ քրտական աւանդական երաժշտութիւն կատարող։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պաթման, Օսմանեան կայսրութեան ժամանակաշրջանին։ Ծնողները կորսնցուցած է 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն։ Եղբօր՝ Աբրահամի եւ քրոջ՝ Մանուշակի հետ ապաստանած է քրտաբնակ բնակավայրերը։ 15 տարի ծառայած է ֆրանսական բանակին մէջ։

Ամուսնացած է Եւա Ազիզեանի հետ, բնակած է Սուրիոյ Գամիշլի քաղաքը եւ զբաղած է քրտական երաժշտութեամբ՝ քաջածանօթ ըլլալով քրտերէնին։

1946-ին ներգաղթած է Հայաստան եւ հաստատուած է Երեւան։ Երկար տարիներ գործակցած է Երեւանի ռատիոյի քրտական հաղորդումներու բաժնին՝ երգելով քրտական երաժշտութիւն։

Մեծ համբաւ վայելած է քիւրտ ժողովուրդին մօտ՝ երգելով հարիւրաւոր երգեր, ինչպէս՝ "Ay lo mîro", "Adullê", "Çume Cizîre", "Xim ximê" եւ "Lê dayikê":

## Աշխատութիւններ

* Mehmet Aktaş եւ Dengekî Zemanê Bere։ *Karapêtê Xaço: Voice from the Past* (Պելճիքա։ Մետիա TV, 2000).
* Salihe Kevirbiri։ *Bir Çığlığın Yüzyılı: Karapetê Xaço* (Si Yayınları, Պոլիս, 2002).

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Հայկօ Ճեփքին

**Հայկօ Ճեփքին** (), հայազգի երաժիշտ եւ դերասան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Դանիա, ուրկէ ընտանիքը տեղափոխուած է Պոլիս: Երգած է հայկական եկեղեցւոյ երգչախումբին մէջ: Հայկական Կեդրոնական վարժարան աւարտելէ Միմար Սինանի անուան երաժշտանոցին մէջ 2 տարի ուսանած է վոքալ:

Երաժշտական կրթութիւնը ստացած է նաեւ Պոլսոյ ակատեմիոյ մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ասիլվա

**Ասիլվա** (Սիլվա Առաքելեան, ), հայ գեղանկարչուհի, քանդակագործ, փորագրող։ Փարիզ կը բնակի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ 1948 թուականին աւարտած է Պոլսոյ Հինտլեան, 1953 թուականին՝ Ֆրանսայի Նոթրը Տամ տը Սիոն դպրոցները, 1958 Սորպոնի համալսարանը։ 
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Փլասթիք արուեստի միջազգային ընկերակցութեան հիմնադիր (1993)։ Առաջին քրիստոնեայ կինն է, որ 1973 թուականին արժանացած է Թուրքիոյ՝ Արուեստի նուաճումներու համար պետական մրցանակի։

Ասիլվա բազմաթիւ ցուցահանդէսներ ներկայացուցած է Ֆրանսայի, Իտալիոյ, Հայաստանի, Ճափոնի, Զուիցերիոյ, Պելճիքայի, Սպանիոյ, Պոսնիա-Հերցեկովինայի, Մալիզիոյ, Չինաստանի, Մոնաքոյի, Դանիոյ, Ամերիկայի եւ Ռուսիոյ մէջ։

Անոր գործերը ի պահ կը մնան Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Աւինիոնի, Շամալիէրի, Հայաստանի, Պոսնիա-Հերցեկովինայի եւ Թուրքիոյ թանգարաններուն մէջ։

## Ստեղծագործութիւններ
Հեղինակը կը ստեղծագործէ հիմնականին մէջ ապսթրաքթ (վերացական) գեղանկարչութեան բնագաւառին մէջ։

#### Բնորոշ Յատկանիշներ
Գործերուն բնորոշ են արդիական ազատ ձեւերու ճարտարապետական (architecture) տիւնամիք կառոյցը եւ գունային ներդաշնակութիւնը։ Իր աշխատանքներով ան կը տարբերուի Ոսկեայ Քանակի ասպարէզին մէջ։

#### Ուսումնասիրութիւններ
Անոր Ռեմբրանդթի եւ Սորայի ստեղծագործութիւններուն վերաբերեալ ուսումնասիրութիւնները կը գտնուին Փարիզի Լուվրի թանգարանին մէջ։

### Գործերու Ցանկէն

* **«Անցք»** (Կոմպոզիցիա)
* **«Յոյս»** (Կոմպոզիցիա)
* **«Արարատ»** (Կոմպոզիցիա)
* **«Լոյս Լռութեան»** (Կոմպոզիցիա)
* **«Խաւարում»** (Կոմպոզիցիա)
* **«Ցեղասպանութիւն»** (Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան-Հիմնարկ)

### Պահուող Գործերու Վայրերը
Գործերէն կը պահուին Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Հայաստանի, Թուրքիոյ տարբեր թանգարաններու եւ պատկերասրահներու մէջ։

**Ֆրանսա**

* Մշակոյթի Նախարարութիւն (Ժամանակակից Արուեստի Տարածքային Հիմնադրամ)
* Աւինյոնի Քաղաքապետարան
* Տը'վիլի Քաղաքապետարան
* Էսթամփ տը Շամալիէրի Թանգարան

**Գերմանիա**

* Շթութկարտի Քաղաքապետարանի Թանգարան

**Հայաստան**

* Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ
* Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան
* Սերգէյ Փարաջանովի Թանգարան
* Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան-Հիմնարկ

**Բոսնիա Եւ Հերցեգովինա**

* Թուզլայի Դիմանկարի Թանգարան

**Թուրքիա**

* Թուրքիոյ Կառավարութիւն
* Լուլպուրկասի Քաղաքապետարան

## Ցուցահանդէսներ

### Անհատական Ցուցահանդէսներ
**Իտալիա**

* «Փիացցա Սինյորինա», Ասիլվայի քանդակներու անհատական ցուցահանդէս՝ Միքելանճելոյի գործերուն կողքին, Ֆլորենցիա, 1993 թ.։

**Ֆրանսա**

* Օրանժերի դը Սենաթ, Ֆրանսական Կերպարուեստի Ազգային Խորհուրդի անդամներու ցուցահանդէս, Փարիզ, 2013 թ.։
* Պապերու Պալատ, Աւինյոն, 1995 թ.։

**Պրիւքսել**, 1999 թ.։

**Ժընեւ**, 2001 թ.։

**Հայաստան**

* Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան, 2016 թ.։
* Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ, 2007 թ.։
* Հայաստանի Նկարիչներու Միութիւն, 2004 թ.։

**Ճափոն**

* Եոքոհամա, 2005 թ.։

**Թուրքիա**, 2012 թ.։

**ԱՄՆ**

**Չինաստան**

* Կերպարուեստի Միջազգային Ասոցիացիայի եւ ՅՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ հրաւիրուած է ցուցադրուելու Շանհայի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանի բացմանը, 1995 թ.։

**Ճափոն**

* Փարիզի Պատկերասրահ, Եոքոհամա, 2005 թ.։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ փորագրողներ