Մինոասեան արուեստ

մինի|Քամարես ոճի կաւագործութիւն․ հին պալատական շրջան, Ք․Ա․ 2100-1700
**Մինոասեան արուեստ** (յուն․՝ Μινωική τέχνη), Պղնձադարի Էգէականի հարաւային տարածքին բարգաւաճած Մինոասեան քաղաքակրթութեան արուեստ, մօտաւորապէս Ք․Ա․ 3000 մինչեւ Ք․Ա․ 1100 ժամանակաշրջանին։  Մինոասեան արուեստի հաւաքածոյին գլխաւոր մասը կը հիւրասիրուի Իրաքլիոնի Հնագիտական Թանգարանին մէջ։ 

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մինոասեան արուեստը Էգէականի արուեստի գլխաւոր ներկայացուցիչն է։  Ազդած է Քիքլատեան արուեստի զարգացման։  Իսկ ինք ազդուած է հին Եգիպտոսի եւ հին մերձաւոր արեւելքի մշակոյթներէն։ 

## Նիւթեր եւ ոճ
Մինոասեան արուեստը հարուստ է նիւթերու բազմազանութեամբ։  Կը պատկերացուի կաւագործութեան, մետաղագործութեան, որմանկարներու եւ սովորութիւններու՝ պարարուեստ, խաղեր, երաժշտութիւն, յարդարանքի․․․․ միջոցով։

### Որմանկարներ

Պատկեր:AKROTIRI SHIP-PROCESSION-FULL.jpg|Նաւագնացութիւն․ Աքրոթիրի հնավայր
Պատկեր:Prince of the Lilies, Minoan fresco from Knossos, 1550 BC, AMH, 145372.jpg|«Շուշաններու իշխան»ը, Ք․Ա․ 1550
Պատկեր:Ανάκτορο Kνωσού Κρήτη (photosiotas) (17).jpg|Քնոսոսի պալատ, (դլփիններու սրահ)ը
Պատկեր:Dauphins de knossos.jpg
Պատկեր:Campstool fresco 1.jpg|Քնոսոսի պալատ
Պատկեր:Minoan fresco, showing a fleet and settlement Akrotiri.jpg|Նաւագնացութիւն, Աքրոթիրի հնավայր
Պատկեր:Wall painting of cult procession from Knossos (Corridor of Procession) - Heraklion AM - 01.jpg|Շքերթ, Քնոսոսի պալատ
Պատկեր:Knossos frises 1.JPG|Քնոսոս պալատ
Պատկեր:Knossos Fresko Dreigliedriger Schrein 01.jpg|Քնոսոսի պալատ
Պատկեր:Fresc dels micos blaus, Akrotiri, segle 17 aC, Museu de la Prehistòria de Thira.JPG|Կապոյտ կապիկի որմանկար, Աքրոթիրի հնավայր


### Մարզական - պար - զաթրիքօ
մինի|Ցուլացայտող, Քնոսոսի պալատ
Քուրիթեսները՝ Կրետէի առաջին բնակիչները, ըստ դիցաբանութեան, Ողիմպիական Խաղերու հիմնադիրները եղած են։ Հինգ եղբայրները Պելոպոնեսի անտառը արշաւի ելած էին եւ դադարի պահու մը իրարու միջեւ վազքի մրցումի կ՛ ելլեն։ Փէոնէոս կը յաղթէ եւ եղբայրները ձիթենիի ճիւղով կը պսակաւորուին։ Իբրեւ յիշատակ այս եղելութեան, ամէն հինգ տարի՝ եղբայրներուն թիւին համաձայն, կը կազմակերպուին համապատասխան խաղեր։

Մինոասցիները հնարած էին «Փիրիհիօ»ն՝ յունական հնագոյն մարտական պարը, որպէսզի Քրոնոս չլսէ Տիաս մանուկին լացը։

Որմանկարներ գտնուած են, որոնք կը պատկերացնեն բռնցկամարտի պահ մը, ինչպէս նաեւ ցուլամարտ, ցուլացայտողներ, որոնք կրօնական բնոյթ ունին։

Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են նաեւ պատկերիկներ, որոնք պարողներ կը պատկերացնեն, ինչպէս նաեւ սեղանի խաղ մը՝ Զաթրիքիօ (ճատրակի հին տեսակը)։

#### Պատկերասրահ

Պատկեր:AMI - Schachbrett.jpg|Քնոսոսի պալատի հնագիտական պեղումներէն յայտնաբերուած Զաթրիքիօ խաղը
Պատկեր:0509 - Archaeological Museum, Athens - Pyrric dancers - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 10 2009.jpg|«Փիրիհիօ»․ յունական հնագոյն մարտական պարը պատկերացնող քանդակ - Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան
Պատկեր:Circular dance of women, terracotta, Palaikastro, 1350-1300 BC, AMH, 145125.jpg|Ք․Ա․ 1350-1300, կիներու շրջապար պատկերացնող կաւարուեստ, Փալեքասթրօ
Պատկեր:Curetes.png|Քուրիթեսներ կը պարեն Զեւս մանուկին շուրջ․ թրծակաւի վրայ քանդակ
Պատկեր:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|Բռնցկամարտի որմանկար․ Աքրոթիրի հնավայր, Մինոասեան արուեստ
Պատկեր:The Bull Leaper Knossos 1500BC.jpg|Պատկերիկ որ կը պատկերացնէ ցուլացայտող, Քնոսոսի պալատ, Ք․Ա․ 1500


### Կաւագործութիւն
մինի|Ք․Ա․ 3000-2100
Մինոասեան քաղաքակրթութեան ժամանակաշրջանին կաւագործութիւնը մինոասեան արուեստի գլխաւոր ներկայացուցիչն է եւ աստիճանաբար կը զարգանայ. կը գտնենք' 

* Պարզ կարմիր, սրճագոյն կամ մելանի գոյներով ուղիղ գիծեր' բաց կամ դեղնագոյն մակերեսի վրայ,
* Անօթներուն մակերեսը աւելի գոց գոյնով եւ թեթեւ ոսկեգծով,
* Բազմաթիւ սպիտակագոյն ձեւեր մութ կարմիր մակերեսի վրայ,
* Սրճագոյն-կարմիր ներկով պատուած ամաններ, անօթներ,
* Վառ գոյներով զարդարանք՝ Քամարեան ոճ,
* Կաւէ իրեր' ծովու եւ բուսականութեան նիւթերով եւ աւելի լաւ որակի․ կ՛ եփուին քարաշէն փուռերու մէջ,
* Հսկայ կարասներ, որոնց մէջ ուտեստեղէն, հեղուկ կ՛ ամբարուէր։

#### Պատկերասրահ

Պատկեր:Early Minoan Potery from Pyrgos, Crete. 3000-2600 BC, AMH, 144779.jpg|Մինոասեան սկզբնական շրջանի անօթներ, Ք․Ա․3000-2600
Պատկեր:Kamares ware, Knossos, 1800-1700 BC, AMH, 144975.jpg|Քամարեան անօթներ, Քնոսոս, Ք․Ա․ 1800 - 1700
Պատկեր:Rounded jug, Agios Onouphrios ware, 2600-1900 BC, from Agios Onouphrios ware, AMH, 144576 (cropped).jpg|Ք․Ա․ 2600-1900
Պատկեր:Tonvase Koumasa 01.jpg|Թռչնաձեւ անօթ, Ք․Ա․2600-2300, Մեսարա, Կրետէ
Պատկեր:Vasiliki ware tea pot archmus Heraklion.jpg|Ք․Ա․ 2400-2200, թէյաման
Պատկեր:Tonkrug Vasiliki 01.jpg|Թէյաման․ Ք․Ա․ 2300-2000
Պատկեր:Pottery from Vasiliki, 2300-1900 BC, AMH, 144823.jpg|Ք․Ա․ 2300-1900
Պատկեր:Decorated cups Phaistos archmus Heraklion.jpg|Ֆեսթոս պալատ
Պատկեր:Minonan pottery jug, babotine decoration, 2100-1950, BM, GR 2002.5-10.2, 142751.jpg|Ք․Ա․2100-1950
Պատկեր:Krater Kamares-Stil 02.jpg|Քամարեան ոճ, Ք․Ա․ 1800-1700
Պատկեր:AMI - Oktopusvase.jpg|Ծովու նիւթով անօթ, Ք․Ա․ 1500
Պատկեր:Minoan jug, papyrus flowersy, Palaikastro, 1500-1450 BC, AMH, 145071.jpg|Բուսականութեան նիւթով անօթ՝ պապիրոս, Ք․Ա․ 1500-1450
Պատկեր:Rhyton in the form of a bulls head from Knossos 06.jpg|Մինոասեան «ռիթոն», կը պատկերացնէ ցուլի գլուխը, Ք․Ա․1550-1500
Պատկեր:Museu arqueologic de Creta25.jpg|Ռիթոն ոճ
Պատկեր:Aardewerk knossos.JPG|Կարաս, Քնոսոս
Պատկեր:Phaistos warehouse pottery.JPG|Կարասի շտեմարան, Ֆեսթոսի պալատ, Կրետէ
Պատկեր:Small pithos, fish in a net, Phaistos, 1800-1700 BC, AMH, 144972 cropped white bg.png|Անօթ, Ֆեսթոսի պալատ, Ք․Ա․ 1800-1700
Պատկեր:Man woman praying archmus Heraklion.jpg|Աղօթող զոյգ, Ք․Ա․ 1650-1500
Պատկեր:PhaistosDiskLarge.jpg|Ֆեսթոսի պալատ, սկուտեղ

մինի|Մինոասեան ոսկեայ մատանի, Ք․Ա․1500

### Քարէ կնիքներ
ձախից|մինի|քարէ շինուած կնիք
Թանկագին քարերէ շինուած կնիքներ, որոնք կը կրեն քանդակուած պատկերացումներ, գիրեր եւ կամ խորհրդանշաններ․ կը գործածուէին նամակներ եւ կամ հրամանագրեր կնքելու համար։

### Քարի եւ մետաղի արուեստ
Մինոասցի քարտաշները զանազան ձեւերով անօթներ եւ տնային իրեր կը շինէին։

Մետաղագործները կը պատրաստէին անասուններու եւ աղօթողներու պատկերիկներ։

### Մետաղէ ամաններ
Ք․Ա․ 2500-էն մինոասցիները կը պատրաստէին մետաղէ ամաններ, որոնց մեծ մասը յարգի մետաղներէ էր։

### Զէնքեր
Պղինձեայ նուրբ զարդարանքով եւ տարբեր արուեստի հմտութեամբ զէնքեր գտնուած են Կրետէի տարածքին․ սուրեր, դաշոյներ, եւայլն։ 

### Պատկերասրահ

Պատկեր:Stone vessels, veined marble. Minoan Crete, 3000-2100 BC, AMH, 144796.jpg|Քարէ՝ մարմարէ, ամաններ - Ք․Ա․ 3000 - 2100
Պատկեր:Libation vase, Zakros.jpg|Ք․Ա․ 1500-1450
Պատկեր:Bronzedolch Malia 01.jpg|Ոսկեպատեայ պղինձէ դաշոյն, Մալիա, Կրետէ Ք․Ա․ 1800-1700
Պատկեր:Bronze figurine of a male performing a Minoan salute used by worshippers, Tylissos, 1600-1450 BCE Archaeological Museum of Heraklion.jpg|Պղինձէ պատկերիկ, Թիլիսոս, Ք․Ա․1600-1450
Պատկեր:Minoan Master of Animals jewellery.jpg|Ոսկեայ զարդարանք
Պատկեր:CretePhaistos.jpg|Մետաղէ դրամ, Ֆեսթոս պալատ
Պատկեր:Kamares ware amphora with spout from palace at Phaistos Crete 1750-1700 BCE Clay AM Herakleion.jpg|Քամարեան ոճի անօթ, Ք․Ա․ 1750-1700, Ֆեսթոսի պալատ
Պատկեր:Seal MET DP110335 (cropped).jpg|կնիք, մինոասեան քաղաքակրթութեան սկզբնական շրջան
Պատկեր:Pini-eber-original-I 294 3.JPG|Վարազի որոսորդութիւն պատկերացնող կնիք


## Երաժշտութիւն
Քիչ բաներ յայտնի են մինոասեան երաժշտութեան մասին։  Յայտնաբերուած արուեստի գործերէն, ի յայտ կու գայ թէ մինոասցիները կը գործածէին «սիսթրօ»ն՝ հարուածային գործիք մը, ինչպէս նաեւ քնարը եւ «ավլոս»՝ փչողական նուագարան։
Պատկեր:Sistrum Phourni 01.jpg|Սիսթրօ
Պատկեր:Agia Triada, sarcophagus, long side 2, limestone, frescoes, 1370-1320 BC, AMH, 145310.jpg|Ք․Ա․ 1370-1320 - Որմանկար, կը պատկերացնէ քնար նուագող կիներ, Այիա Թրիատա, Կրետէ


## Հագստեղէն եւ յարդարանք
մինի|Օձի աստուածուհի, Քնոսոսի պալատ, Կրետէ, Ք․Ա․1600
Ոչխարի բուրդը գլխաւոր թելն էր որ մինոասցիները կը գործածէին հագստեղէնի պատրաստութեան համար։ 

Կտաւատէն յառաջ եկած կտաւը՝ «լինօ», հաւանաբար Եգիպտոսէն եկած է։ Կան նաեւ ախտանիշեր մետաքսէ կերպասի  պատրաստութեան համար, որովհետեւ շերամի խոզակներ գտնուած են։

Տղամարդիկ կը հագուէին «զոմա»ն․ կարճ փէշի նմանող եւ կամ մէջքին սեղմուած գոգնոց։ Իսկ կիները կը հագուէին նեղ կարճ թեւով ու նեղ եւ կամ ուռած թեզանիքներով երկայն շապիկ, որ հազիւ կը ծածկէր կուրծքը, ինչպէս նաեւ երկայն եւ լայն փէշեր (քղանցք), որոնք ընդհանրապէս շապիկին վրայէն կը հագուէին։

Որմանկարներուն մէջ մինոասցիները կը պատկերացուին մերթ բոպիկ, մերթ տրեխներով։

Տղամարդիկ եւ կիներ ունէին ըստ կանոնի, կարճ եւ գանգուռ մազեր։  Կիներուն մազերը զանազան յարդարանքի ենթակայ էին։ 

Ոսկերչութեան համար կը գործածուէին զանազան մետաղներ՝ ոսկի, արծաթ, պղինձ եւ ոսկեպատուած պղինձ։ Ինչպէս նաեւ թանկագին քարեր՝ բիւրեղ, սարդիոն, սուտակ, լազուարթ, օփսիտ, կարմիր, կապոյտ եւ կամ դեղին յասպիս։ Կը գործածէին սեւ մեղեսկի, ջնարակ, ճարպաքար, փղոսկրեայ, խեցի եւ ապակի։

            

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական քաղաքակրթութիւններ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան արուեստ
Ստորոգութիւն:Հին յունական արուեստ