open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արփիար Ասլանեան

**Արփիար Ասլանեան** (ֆր.՝ Arpiar Aslanian, հայ․՝ Արփիար Ասլանեան), ի ծնէ` **Արփիար Լեւոն Ասլանեան** (16 Դեկտեմբեր 1895, Վաղարշապատ, Էջմիածնի գաւառ, Երեւանի նահանգ, Ռուսական կայսրութիւն - 15 Փետրուար, 1945, Mittelbau-Dora concentration camp, Գերմանիա), ֆրանսահայ հակաֆաշիստ, Երկրորդ համաշխարահային պատերազմի տարիներու ընթացքին եղած է դիմադրութեան շարժման անդամ:

## Կենսագրութիւն
ձախից|մինի|Վառովառա Ասլանեանը` Արփիարի մայրը

### Վաղ տարիներ
Արփիար Լեւոն Ասլանեանը ծնած է 16 Փետրուար 1895-ին Վաղարշապատ քաղաքը՝ Լեւոն եւ Վառովառա Ասլանեաններու ընտանիքին մէջ։ Աւագ եղբայրը Դերենիկն էր, իսկ քոյրը Արփիկն էր։ Հայրը դպրոցի տնօրէն էր եւ կ՛աշխատէր Էջմիածնի վանքի գրադարանին մէջ։ Արփիարը իրաւագիտական կրթութիւն ստացած է ռուսական համալսարաններէն մէկուն մէջ։ Համարուած է «Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն» կուսակցութեան անդամ: Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք տեղափոխուած է Թաւրիզ, ուր1923-ին ամուսնացած է Լուիզա Գրիգորեանի հետ, անորմէ տասը տարի երիտասարդ էր:
մինի|Լուիզան եւ Արփիարը Ֆրանսայի մէջ

### Կեանքը Ֆրանսայի մէջ
1923-ինն Լուիզայի հետ մեկնած են Փարիզ եւ իրենց հետ տարած են նաեւ Լուիզայի մօրը՝ Մարիամին, եւ քրոջը՝ Արշալոյսին: Լուիզան կը ցանկար ստանալ իր երաժշտական կրթութիւնը Ֆրանսայի մէջ՝ քանի որ տարուած էր դաշնամուրի խաղով: Վերջինիս ուսումը ապահովելու համար՝ Արփիարը բանուորական աշխատանք կը կատարէ՝ քանի որ չէր գտած իրաւաբանական աշխատանք:

1940-ին համալրած է «Ֆրանսայի համայնավար կուսակցութեան» շարքերը:

### Ֆրանսական դիմադրութիւն
1940-ին իր հարսնցուին հետ միասին համալրած է Ֆրանսական դիմադրութեան շարքերը: Ասլանեանները ձեռնարկած են ընդյատակեայ արտադրութիւն եւ ֆրանսական պարտիզաններուն մատակարարել են զէնք: Արփիարը ծանօթ եղած է այլ դիմադրութեան հայ մասնակիցներու հետ, ինչպիսին էին Միսաք Մանուկեանը, Մելինէ Մանուկեանը, Արպէն Դաւթեանը, Հայկ Դպիրեանը, Շագ Տատուրեանը եւ ուրիշներ:

### Ձերբակալություն, համակեդրոնացման ճամբար եւ մահ
26 Յուլիս 1944-ին Ասլանյանները ձերբակալուած են Գեստապոյի գործակալներու կողմէն, իսկ Լուիզայի օրագիրները եւ ձեռագիրները, ինչպէս նաեւ՝ *«Histoire de la Resistance»*-ը («Դիմադրութեան պատմութիւն») եւ *«La Chute de Paris»*-ը («Փարիզի անկումը»), այրուած են նացիստներու կողմէն: Նոյն թուականի 15 Օգոստոսին անոնց Թուլուզէն տեղափոխած են Պուխենվալտ, որմէ ետք Արփիարին բանտարկած են «Տորա Միթելպաու» համակեդրոնացման ճամբարին մէջ` բաժնելով անոր կնոջմէն: Լուիզային տեղափոխած են Ռաւենսպրիւկ:

30 Յունուար1945-ին անյայտ պատճառով մահացած է Լուիզան: 15 Փետրուարին Արփիարը համակեդրոնացման ճամբարին մէջ մահապատժի ենթարկուած է:

## Արտաքին յղումներ

* Les Arméniens dans la Résistance en France 
* Arméniens Morts pour la France 

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:16 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վաղարշապատ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:1945 մահեր
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Խաչատուր Փիլիկեան

Փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեան (ծնած է 1937-ին, Մուսուլ, Իրաք -  մահացած է 28 Յուլիս 2019-ին,Լոնտոն, Անգլիա): Ճարտարապետ,արուեստագէտ, գեղանկարիչ եւ մեներգիչ 

## Կենսագրութիւն

Փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեան 1957-ին Հռոմի մէջ ուսանած է ճարտարապետութիւն, յաճախած նոյն քաղաքի Գեղարուեստի ակադեմիան՝ Փրոֆ.Պիթորիի մօտ ու դասեր առած երաժշտանոցի երգի դասարանէն։ Գեղանկարիչ եւ մեներգիչ Խաչատուր Փիլիկեան ապրած է Լիբանան, Միացեալ Նահանգներ եւ վերջապէս, 1978-էն ետք՝ Անգլիա։

## Ցուցահանդէս եւ Միջազգային Մրցանակ
1961-ին Հռոմի մէջ  կազմակերպուած ցուցահանդէսին Փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեան արժանացեր է միջազգային 2-րդ մրցանակի։ 

1967-ին Պէյրութի մէջ  կազմակերպեր է իր գործերու ցուցահանդէսը։։

## Ստեղծագործութիւններ

«Յաւերժական սէր»

«Սիրոյ պատմութիւն»

«Բնորդուհին»

«Համբոյր»

«Սերենատ ցուլին»

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

Մահ՝ Փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեանի

Փրոֆ. Խաչատուր Փիլիկեանի ստեղծած կտաւներու ոդիսական պատմութիւնը. 
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Լոնտոն մահացածներ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)

**Կոմիտասի կիսանդրի**, կիսանդրի Ֆրանսայի մայրաքաղաք Փարիզի՝ Վիլ-Ժուիֆ հոգեբուժարանի բակին մէջ։

## Պատմութիւն
Հայ մեծանուն երգահան, երգիչ, երաժշտական ազգաբան, երաժշտագէտ, վարդապետ եւ դասատու Կոմիտասի կիսանդրիին բացումը տեղի ունեցած է 21 Հոկտեմբեր1995-ին, Փարիզի Պոլ Գիրօ հիւանդանոցի Վիլ-Ժուիֆ հոգեբուժարանի բակին մէջ։ Այդ հոգեբուժարանին մէջ մահացած է Կոմիտասը։

Քանդակի հեղինակն է ծագումով հայաստանցի, այժմ Շաւիլ ապրող եւ ստեղծագործող Արշաւիր Եղիազարեանը։ Բացման արարողութեան ներկայ եղած են շարք մը քաղաքական գործիչներ, ինչպէս նաեւ մօտ 500 այլ հիւրեր։

## Տուեալներ
Կիսանդրին պատրաստուած է պրոնզէ, պատուանդանը՝ որձաքարէ։

## Պատուանդան
Պատուանդանին ֆրանսերէն փորագրուած է.

Սկիզբը ֆրանսական իշխանութիւնները դէմ եղծ են բնագիրի նման տարբերակին, սակայն յետագային քաղաքական հեղինակութիւնները համարձակոած են ընդունելու ցեղասպանութեան յղմամբ այս բնագիրը։

## Տես նաեւ

* Կոմիտասի մահարձան
* Կոմիտասի յուշարձան (Երեւան)
*Կոմիտասի յուշարձան (Փարիզ)
* Կոմիտասի Յուշարձան (Տիթրոյիթ)
* Կոմիտասի յուշարձան (Վաղարշապատ)
* Կոմիտասի Յուշարձան (Սան Փեթերսպուրկ)
* Կոմիտասի կիսանդրի (Քուբեկ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Փարիզի յուշարձաններ‎
Գրիգոր Փիտէճեան

**Գրիգոր Փիտէճեան** (): Երաժիշտ, երգահան, դաստիարակ, երաժշտագէտ, հայ երգի մեկնաբան եւ պատմագէտ, «Համազգային»-ի երգչախումբի ղեկավար:

## Կենսագրութիւն
Գրիգոր Փիտէճեան ծնած է երաժշտական հակումներով ընտանիքի մը մէջ։ Ուսումը ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքին մէջ, միաժամանակ ուսման հետեւելով Պէյրութի Ղեւոնդ Տէր Մինասեան երաժշտանոցին մէջ։ Դպրեվանքին մէջ, երաժշտական կրթութիւնը ստացած է աշակերտելով ծանօթ երաժշտագէտ Համբարձում Պէրպէրեանին, խորանալով ազգային ու կրօնական երաժշտութեան մէջ։

Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, Փիտէճեան ստանձնած է Անթիլիասի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարի դպրապետի պաշտօնը։

Իր մասնագիտական ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի «Ման» դպրոցին եւ «Հանթըր» գոլէճին մէջ, ուր ստացած է մագիստրոսական աստիճանը։ Խմբավարական իր գործունէութեան առընթեր, նաեւ բեղուն ուսումնասիրող մը եղած է։

Գրիգոր Փիտէճեան միջազգային ճանաչում ստացած էր իբրեւ տաղանդաւոր երաժշտագէտ, որուն գիրքերն ու յօդուածները գիտական կարեւոր նպաստ բերած են հայ ազգային ու կրօնական երաժշտութեան ուսումնասիրութեան, եւ իբրեւ դպրաց դասերու եւ երգչախումբերու հիմնադիր ու խմբավար՝ տարբեր երկիրներու մէջ։

## Ուսումնասիրական գործերէն
Գրիգոր Փիտէճեանի ուսումնասիրական գործերէն են՝ «Անձինք նուիրեալք»,

«Հայ յեղափոխական երգերուն տեղը հայ երաժշտութեան մէջ»,

«Հայ Եկեղեցւոյ երգերը»,

«Գրիգոր Նարեկացի՝ շարականագի՞ր» եւ «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա»։

## Երգապսակ Ապրիլեան Նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը
Ի շարս այլոց, ԱՄՆ արեւելեան շրջանի առաջնորդարանի հովանաւորութեամբ հրատարակուած է «Երգապսակ Ապրիլեան Նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը, զոր կը կատարեն Երեւանի Կամերային Երգչախումբն ու Ալան Յովհաննէս սենեկային նուագախումբը՝ Գրիգոր Փիտէճեանի խմբավարութեամբ։

## Աղբիւրներ
* Ոչ Եւս Է Գրիգոր Փիտէճեան 
* Ոչ Եւս Է Գրիգոր Փիտէճեան 
* ԿՐԿԻՆ ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԻՔ ՀԻՄՆԻ ՄԱՍԻՆ 
* Գրիգոր Փիտէճեան. « «Մեր Հայրենիք» Երաժշտութեան Առաջին Մշակողը Կարա-Մուրզան է…»
* Գրիգոր Փիտէճեան Author of ՀԱՅ ՅԵԱՓՈԽԱԿԱՆ ԵՐԳԵՐՈՒՆ ՏԵՂԸ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ
* Փիտէճեան, «Գրիգոր Նարեկացի Շարականագի՞ր»
* Միրզոյեան Եւ Իր Երաժշտութիւնը
* Նիւ Եորքի Համազգայինի Քառասնամեակը՝ Հայ Մշակոյթի Յարատեւութեան Օղակ Մը…

Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Կապոյտ Սրահ

մինի|450x450px|Կապոյտ սրահը 2005-ի Նոպէլեան խնճոյքի ժամանակ
**Կապոյտ սրահ** (շուէտ.` Blå hallen ), Սթոքհոլմի քաղաքապետարանի գլխաւոր դահլիճը, որ առաւել յայտնի է իբրեւ Նոպէլեան ամէնամեայ հանդիսաւոր ճաշկերոյթներու սրահ, ինչպէս նաեւ կ՛օգտագործուի պետական այցերու, ուսանողական պարահանդէսներու, յոբելեաններու եւ այլ խոշոր միջոցառումներու համար:

## Նկարագրութիւն
Սրահը ունի 50 մեթր երկարութիւն, 30 մեթր լայնութիւն եւ 22 մեթր բարձրութիւն, 1500 քմ մակերեսով տարածք: Այն ունի հոյակապ սանդուղք, պատշգամ:

Սրահի տանիքի պատշգամին տեղադրուած է դահլիճի ճարտարապետ Ռակնար Էսթպերկի կիսանդրին:

Կապոյտ սրահը ունի աղիւսէ պատեր, որոնք չեն ծեփուած: Դահլիճը ի սկզբանէ պէտք է ծեփուեր եւ կապոյտ ներկուէր, գունային ուրուագիծ, որ կը յիշեցնէր ծովախորշի կապոյտը: Բայց Էսթպերկը սրահի կառուցման ժամանակ կարմիր աղիւսը տեսնելով միտքը փոխեց: Թէեւ Էսթպերկը հրաժարեցաւ կապոյտ գաղափարէն՝ յօգուտ անաւարտ կարմիր աղիւսի, «Կապոյտ սրահ» անուանումը արդէն կ՛օգտագործուէր:

### Երգեհոն
Կապոյտ սրահին մէջ կը գտնուի երգեհոնը, որ յայտնի է իբրեւ *Stadshusorgeln* (քաղաքապետարանի երգեհոն): Այն ունի շուրջ 10000 խողովակ եւ կը հանդիսանայ Սքանտինաւիայի 2-րդ ամենամեծ երաժշտական գործիքը: 1960-ականներու վերջը երգեհոնը վերականգնուած է, յետագային գործիքը պահպանուած է, սակայն 2007-ին որոշուած է, որ գործիքը պէտք է հիմնանորոգուի, եւ 2007-2008-ականներուն Անգլիոյ մէջ երգեհոնը ամբողջովին նորոգած է *Harrison & Harrison* ընկերութիւնը:

## Կիրառում
մինի|250x250px|Կապոյտ սրահը 2009-ին
Սրահին մէջ տեղի կ՛ունենայ ամէնամեայ Նոբելեան խնճոյքը, որ տեղի կ՛ունենայ ամէն 10 Դեկտեմբերին: Այս խնճոյքը «Շուէտի մէջ ամենաառաջատար ցանկալի ընկերային հրաւէրն է», որուն կը մասնակցին Շուէտի թագաւորական ընտանիքը, նախարարներ, խորհրդարանականները եւ աւելի քան 1200 հրաւիրուած հիւրեր: Խնճոյքէն ետք հիւրերը կ՛անցնին նոյն համալիրի «Ոսկիէ սրահ» պարելու համար:  Նոպէլեան մրցանակները Կապոյտ սրահին մէջ չեն յանձնուիր, այլ անոնք աւելի կանուխ կը ներկայացուին Hötorget-ի մէջ գտնուող Սթոքհոլմի համերգասրահին մէջ:

## Արտաքին յղումներ

* 360 degree panorama of Blå Hallen
* 360 degree panorama of Blå Hallen nr.2

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* 
* 
* 

Ստորոգութիւն:Շուէտի մշակոյթ
Զուիցերիոյ Ազգային Օր

մինի|Էլիզապէթ Քոփի ելոյթը Շուիցի մէջ

**Զուիցերիոյ ազգային օր** (գերմ.՝ Schweizer Bundesfeiertag, ֆր.՝ Fête nationale suisse, իտալ.՝ Festa nazionale svizzera, ռետոռոմաներէն՝ Fiasta naziunala svizra), ազգային տօն Զուիցերիոյ մէջ։ Կը նշուի 1 Օգոստոսին: Զուիցերիոյ Համադաշնութեան հիմնադրումը առաջին անգամ նշուած է 1 Օգոստոս1891-ին, 1899-էն՝ ամէն տարի, իսկ իբրեւ պաշտօնական տօն կը նշուի 1994-էն: Որոշ քաղաքներու մէջ պաշտօնական արարողութիւնը տեղի կ'ունենայ տօնի նախօրէին` 31 Յուլիսին:

## Պատմութիւն
Զուիցերական ազգային առասպելին համաձայն՝ 1291-ին Ֆիրուալդշտետ լիճի ափին գտնուող Ռիվտլի բացատին մէջ կը հաւաքուին երեք գաւառներու` Շուիցի, Ուրի եւ Ունտէրվալտէնի ներկայացուցիչները եւ դաշինք կը կնքեն արտաքին յարձակումներէ պաշտպանուելու համար: Այս իրադարձութիւնը հիմք կը հանդիսանայ Զուիցերիոյ Համադաշնութեան կազմաւորման համար: Պաշտօնապէս տօնը սահմանուած է 1891-ին, Զուիեցրիոյ կազմաւորման վեցհարիւրամեակի տարին: Երկար ժամանակ 1 Օգոստոսը գաւառներու մեծ մասին մէջ կը համարուի աշխատանքային օր: 26 Սեպտեմբեր1993-ին կայացած հանրաքուէին ժողովրդական նախաձեռնութեան հաւանութիւն տալէն ետք, 1994-էն պաշտօնապէս կը յայտարարուի ոչ աշխատանքային օր ամբողջ Զուիցերիոյ տարածքին:

## Տօնի աւանդոյթներ
Տօնի օրը շատ մարդիկ իրենց տուները կը զարդարեն դաշնային եւ թաղապետական դրօշներով: Գաւառներու մեծ մասին մէջ հասարակական շինութիւններու, փողոցներու եւ հրապարակներու զարդարման աւանդոյթը օրինական պահանջ է: Ամէն տարի երկրի նախագահը հանդիսաւոր ելոյթ կ'ունենայ Ռիվթլի բացատին մէջ: Մութը իյնալուն՝ փողոց դուրս կու գան բազմաթիւ երեխաներ լապտերներով եւ հրավառութեան միջոցներով: Իսկ բլուրներու եւ լեռներու գագաթներուն կարելի է տեսնել քանի մը մեթր բարձրութեամբ կոնաձեւ խարոյկներ: Այս աւանդոյթը սկիզբ կ'առնէ միջնադարէն, երբ երկրի տարածքային սահմաններուն երկայնքով բլուրներու կատարներուն կը կազմաւորուէր նմանատիպ համակարգ եւ խարոյկները կը վառուէին թշնամիներու մօտենալու ժամանակ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ տօներ
Լուսինէ Զաքարեանի տուն-թանգարան

**Լուսինէ Զաքարեանի տուն-թանգարան**, հայ երգչուհի, Կոմիտասի, հայ հոգեւոր երգերու ու տաղերու կատարող Լուսինէ Զաքարեանին նուիրուած թանգարան Երեւանш մէջ։ Բացուած է 1 Յունիս 2019-ին՝ երգչուհիի ծննդեան 82-րդ տարելիցին օրը: Թանգարանը բացուած է Կողբացի փողոցի 42/3 հասցէին վրայ գտնուող այն բնակարանին մէջ, ուր ապրած  երգչուհին: Բնակարանը կահաւորուած է այնպէս, ինչպէս այն ժամանակ, երբ Լուսինէ Զաքարեանը ամուսնին` Խորէն Պալեանի հետ բնակուած է այդ բնակարանին մէջ:

## Պատմութիւն
Լուսինէ Զաքարեանի եւ Խորէն Պալեանի տուն-թանգարանի ստեղծման աշխատանքները սկսած են 2016-ին Պալեան ընտանիքի նախաձեռնութեամբ: Բնակարանը, ուր արուեստագէտները ապրած են 1968-2007-ականներուն տուն-թանգարանի վերածելու Խորէն Պալեանի ցանկութիւնը իրագործած է անոր եղբօրորդին՝ բժիշկ Ռաֆֆի Պալեանը, որու ֆինանսաւորմամբ 2018-ին իրականացուած են վերանորոգման աշխատանքները: 2019-ին Վեհափառ Հայրապետ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. կաթողիկոսի ֆինանսական աջակցութեամբ սկսած են տուն-թանգարանի ցուցադրական աշխատանքները:

Ցուցադրութեան համակարգման եւ ձեւաւորման աշխատանքները իրականացած են «Քուադրում» ճարտարապետական արուեստանոցի աջակցութեամբ: Հիւրասենեակը վերստեղծուած է այնպէս, ինչպէս եղած է Լուսինէ Զաքարեանի եւ Խորէն Պալեանի կենդանութեան օրօք: Թանգարանի հաւաքածոյի համալրման, հաշուառման, վերականգնման, թուայնացման եւ այլ աշխատանքներուն աջակցած են Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտը, Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի, Հայաստանի Պատմութեան թանգարանները, Հայաստանի ազգային արխիւը, Հայաստանի հանրային հեռուստատեսութիւնը եւ Ճարտարապետութեան եւ շինարարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարանը:

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ ներկայացուած են Լուսինէ Զաքարեանի եւ անոր ամուսնին` բանասէր, շարականագետ, մանկավարժ, ծիսագետ եւ երգիչ Խորէն Պալեանի անձնական իրերը, փաստաթուղթերն ու նոթաները, նամակները, գրադարանը եւ այլ ցուցանմուշներ՝ ամուսնական համատեղ կեանքի ընթացքին անոնց գործածած իրեր, հագուստ, անձնական պարագաներ, ափսէներ, բաժակներ, բազկաթոռներ: Յուշային սրահէն բացի, թանգարանին մէջ կայ համերգներ, հանդիպումներ կազմակերպելու սենեակ:

## Պատկերասրահ

Lusine Zakaryan House-Museum (2).jpg|Լուսինէ Զաքարեանի յուշատախտակը Երեւանի Եզնիկ Կողբացի 42/3 հասցէին վրայ, ուր երգչուհին ապրած է 1968-1992-ականներուն
Lusine Zakaryan House-Museum (1).jpg|Թանգարանի ներքին յարդարանքներ
Lusine Zakaryan House-Museum (6).jpg|Թանգարանի ներքին յարդարանքներ
Lusine Zakaryan House-Museum (8).jpg|Թանգարանի այցելուները


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Երեւանի մէջ բացուած է Լուսինէ Զաքարանի տուն-թանգարանը

Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Կենսագրական թանգարաններ
Մաքսիմ Կորքիի տուն-թանգարան (Մոսկուա)

**Մաքսիմ Կորիի տուն թանգարան** (ռուս.՝ Музе́й-кварти́ра Макси́ма Го́рького), յուշահամալիր թանգարան Մոսկուայի մէջ` նուիրուած ռուս գրող, արձակագիր եւ դրամատուրգ Ալեքսէյ Մաքսիմովիչ Պեշքովի կեանքին եւ ստեղծագործութեան, որ յայտնի է Մաքսիմ Կորքի գրական կեղծանունով: 

## Պատմութիւն
ձախից|մինի|Մաքսիմ Կորքի, Մ. Պեշկով, Ն. Պեշկովա, թոռնուհիներ՝ Մարֆա եւ Տարիա Պեշկովաներ, 1928
1902-ին ռուս ճարտարապետ Ֆեոտոր Շեխտելի կողմէ նորոյթ ոճով կառուցուած շէնքը սկիզբը պատկանած է միլիոնատէր Սերգէյ Ռիապուշինսքիին: Շինարարութիւնը սկսած է, երբ Ռիապուշինսքին 26 տարեկան էր։ Այս տան մէջ ան ընտանիքով ապրած է մինչեւ 1917-ի յեղափոխութիւնը, երբ ամբողջ ընտանիքը ենթարկուած է հալածանքներու եւ փրկուած արտագաղթելով: 1917-էն ետք առանձնատունը անցաւ քաղաքապետարանի տիրապետութեան ներքոյ եւ այնտեղ հերթով տեղակայուեցան Պետական հրատարակչութիւնը, Արտասահմանի հետ մշակութային կապերու համամիութենական ընկերութիւնը, Հոգեվերլուծութեան ուսումնարանը եւ մանկապարտէզը: 1932-ին Կորքի վերջնականապէս կը տեղափոխուի ԽՍՀՄ, ուր մինչ այդ կ՛ըլլար տարեկան քանի մը շաբաթ, անկէ ետք անոր այլեւս արտասահման երթալ չթոյլատրեցին: Ռիապուշինսքիի նախկին առանձնատունը, ինչպէս նաեւ Կորքիի եւ Ղրիմի ամառանոցները ԽՍՀՄ Կառավարութեան կողմէ յատկացուեցան Կորքիին եւ անոր ընտանիքին՝ որպէս կեցավայր: Այստեղ ալ ան անցուց կեանքի մնացած տարիները մինչեւ իր մահը՝ 1936-ը: 1965-ին շէնքին պաշտօնապէս տրուեցաւ թանգարանի կարգավիճակ:

Կորքիի մահէն ետք անոր որդիին այրին՝ «Տիմոշան» (Նատեժտա Ալեքսէեվնա Պեշկովայ) մնաց բնակելու առանձնատան մէջ մինչեւ 1965-ը, որմէ ետք վերջին 20 տարիները իր նախաձեռնութեամբ ան նուիրեց Կորքիի թանգարանի հիմնադրման։

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանը ունի հինգ յուշասենեակներ` գրադարան, աշխատասենեակ, ննջարան, ճաշասենեակ եւ ընդունարան, պահպանուած են Կորքիի անձնական իրերը, կահաւորանքը: Թանգարանը պահպանած է Կորքիի եզակի հարուստ գրադարանը, որ կ՛օգտագործուի գիտական հետազօտութիւններուն:

Մաքսիմ Կորքի կը բնակէր շէնքի առաջին յարկը, երկրորդ յարկը կը բնակէր անորընտանիքը՝ որդին Մաքսիմ Ալեքսեյէւիչը, կնոջ Նատեժտա Ալեքսէեվնայի եւ թոռներու Տարիայի ու Մարֆայի հետ: Այն ժամանակ, երբ Ռիապուշինսքիները լքեցին տունը եւ այն անցաւ քաղաքապետարանի տիրապետութեան ներքոյ, այդ ժամանակուան կահոյքի որոշ առարկաներ եւ լուսաւորութեան սարքեր, որոնք պատրաստուած էին Շեխտելի նախագիծերով, կորած են, քանդուած է օդափոխութեան համակարգը եւ մարմարէ պատրաստուած եզակի օճախը:

## Արտաքին յղումներ

* Музей-квартира Максима Горького на сервисе Яндекс.Панорамы
* Музей-квартира А. М. Горького на «CityOut Москва»
* Классика московского модерна пост в Livejournal.com
* VR 360 экскурсия по особняку

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Մոսկուայի թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Տուն Թանգարաններ Ռուսաստանի մէջ
Ասպարէզ (օրաթերթ)

**Ասպարէզ** ազգային, քաղաքական եւ գրական օրաթերթ։ 1908ին Ֆրեզնոյի մէջ ծնունդ առած թերթը 1970ականներու սկիզբը Լոս Անճելըս փոխադրուած է, գլխաւորապէս սպասարկելով Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու առնուազն 500,000 հայութեան, իբրեւ միակ երկլեզու օրաթերթը, հայերէնով լոյս տեսնելով շաբաթը հինգ օր՝ Երեքշաբթիէն Շաբաթ, իսկ Շաբաթ օրերը նաեւ անգլերէնով։

Հետեւելով իր հիմնադիրներուն սկզբունքներուն՝ «Ասպարէզ»ը կը շարունակէ ըլլալ համայնքին համար լուրերու եւ տեղեկութեանց կարեւոր աղբիւրը, վայելելով համայնքին վստահութիւնը։

Ասպարէզի կայքէջի յղումը՝ www.asbarez.com

Ասպարէզի անգլերէն տարբերակը առաջին անգամ 1 Մայիս 1970ին լոյս տեսած էր, իսկ 1997էն ի վեր թերթը նաեւ համացանցի միջոցաւ հասանելի է աշխարհի տարածքին:

Կլենտէյլի Հայ Դատի յանձնախումբը իր տարեկան մրցանակաբաշխութեան եւ գնահատանքի ձեռնարկը պիտի իրականացնէ Կիրակի, 25 Օգոստոսի երեկոյեան, քաղաքին «Ռենըսանս» սրահին մէջ:

Ձեռնարկը առիթ մըն է մեծարելու շարք մը անձնաւորութիւններ եւ տեղական կազմակերպութիւններ, որոնք նպաստած են հայ համայնքին եւ Կլենտէյլ քաղաքին:

Այս տարուան մեծարեալներու շարքին է Ասպարէզը, որուն պիտի շնորհուի Կլենտէյլի Հայ Դատի յանձնախումբին «Հայ Դատ» մրցանակը, լուսարձակի տակ առնելու եւ գնահատելու համար Հայկական Հարցին եւ համայնքի հայութեան բարգաւաճման ջանքերուն անոր օրինակելի եւ աննկուն նուիրումը։

Ասպարէզի խմբագրութիւնը Կիրակի, 21 Հոկտեմբեր 2018-ի երեկոյեան, Մոնթեպելլոյի Ս. Խաչ Մայր Տաճարի «Բաղրամեան» սրահին մէջ պաշտօնական հանդիսութեամբ եւ ճաշի հիւրընկալութեամբ տօնեց թերթին հիմնադրութեան 110-րդ տարեդարձը։

## Աղբիւրներ

* Կլենտէյլի Հայ Դատը Իր «Հայ Դատ» Մրցանակը Պիտի Շնորհէ «Ասպարէզ»ին 

* «ԱՍՊԱՐԷԶ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ՀԻՄՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ 110-ԱՄԵԱԿԻ ՀԱՆԴԻՍՈՒԹԻՒՆ 

*  Ասպարէզ (օրաթերթ) 

* Ընդունելութիւն «Ասպարէզ» օրաթերթի խմբագրութեան կողմէ ի պատիւ Արամ Ա Կաթողիկոսի

* Շնորհաւորագիր «Ասպարէզ» օրաթերթին՝ անոր 110-ամեակին առիթով

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Արտաւազդ Պէրպէրեան

**Արտաւազդ Պէրպէրեան** (), հայ նկարիչ, Շահան Պէրպէրեանի որդին։ Եղբայրը՝ Պարէտ մահացած է 20 տարեկանին ինքնաշարժի արկածով, իսկ Արտաւազդ անցած է Փարիզ եւ զբաղած է արուեստով։
## Կենսագրութիւն

Արտաւազդ Պէրպէրեան աշակերտած է Օննիկ Աւետիսեանին, 1949 թուականին տեղափոխուած Փարիզ, յաճախած Կրան-Շոմիէ ակադեմիա եւ Գեղարուեստի ազգային բարձրագոյն դպրոցը։ 1951 թուականի «Աշնան» սալոնի մէջ հանդես է եկած է «Ցուցարարները» նկարով։ 1964 թուականին արժանացեր է «Գեղարուեստի եւրոպական ակադեմիայի» մրցանակին։ Եղած է ֆրանսահայ մշակութային միութեան (ԺԱՖ), Ֆրանսահայ մշակութային միութեան ղեկավարներէն։ Փարիզի մէջ  մասնակցեր է «Հայ բանաստեղծութեան անթոլոկիայի» (1973) հրատարակմանը։

Արտաւազդ Շահանի Պէրպէրեանի գեղանկարչական լեզուն ռեալիստական է, երփնագիրը հիւթեղ, մութ-կապտաւուն գունապատկերներով։ Ստեղծած է բանուորական թաղամասեր, աշխատաւոր մարդկանց, գիւղական անշուք բակեր, ինչպէս նաեւ միայնութեամբ ու թախիծով տոգորուած դիմանկարներ, փարիզեան բնանկարներ («Հանգստացող բանուորը», «Երեխան խրճիթին մէջ», «Ածխահատը», «Նաւակներ», Մեսրոպ Մաշտոցի, Մխիթար Հերացու, Մխիթար Գոշի դիմանկարները)։

## Անհատական ցուցահանդէսներ

* Հալէպ, 1948
* Պէյրութ, 1949
* Երեւան, 1968

Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վառնա ծնունդներ
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (այլ կիրառումներ)

**Դուինի Եկեղեցական Ժողով** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Դուինի Եկեղեցական Ժողով (506)
*Դուինի Եկեղեցական Ժողով (554)
*Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)
*Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)
*Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)
*Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)
Խաչակիրներու Արշաւանք (այլ կիրառումներ)

**Խաչակիրներու Արշաւանք** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Խաչակիրներու Բ․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Գ․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Ե․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Զ․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Է․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Ը․ Արշաւանք
*Խաչակիրներու Թ․ Արշաւանք
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

**Յուշարձան**
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Աթէնք)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Թեհրան)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Թորոնթօ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լառնագա)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լաս Վեկաս)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լիեր)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Հալէպ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Միջերկրական ծով)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Միսլաթա, Վալենսիա)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Մոնթեվիտէօ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Նիկոսիա)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պելորեչենսք)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պուէնոս Այրէս)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պրիւքսէլ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Սինկափուր)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Ստեփանակերտ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Վիեննա)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Վիսենթէ Լոփէս)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Քրաքով)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Օրեպրօ, Շուէտ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Նոր Հաճըն)

**Յուշակոթող**
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշակոթող (Կալկաթա)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշակոթող (Կալկաթա, Հնդկաստան)

**Խաչքար**
*Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչ-Յուշարձան (Ստեփանակերտ)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչքար (Կլենտէլ, Քալիֆորնիա)
*Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչքար (Պարի, Իտալիա)

## Տե՜ս նաեւ
*Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձաններու Ցանկ
Կարօ Պետրոսեան

**Կարօ Պետրոսեան** (ծնած է Ալեքսանտրէթ 1929-ին - մահացած է 22 Յուլիս 2019-ին,Լոս Անճելըս): Սփիւռքահայ մտաւորական, ուսուցիչ, տնօրէն, հասարակական գործիչ, գիրքերու հեղինակ: Ան մեծ հայրենասէր էր, որ գիտէր Հայն ու Հայաստանը բարձր դասել կուսակցական եւ հատուածական շահերէ։ 
## Կենսագրութիւն

Ան ծնած է Ալեքսանտրէթ, 1929 թուականին։ Ընտանիքին հետ հաստատուած է Գամիշլի, Սուրիա։ Կարօ Պետրոսեանի ուսումնական ճանապարհը զինք հասցուցած է Հալէպ, Անթիլիասի Դպրեվանք, հաստատուած է Պէյրութ եւ ապա՝ շրջան մը Գանատա բնակելէ ետք, վերջնականօրէն հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ Նահանգներ։

## Կարօ Պետրոսեանի ազգային յուղարկաւորութիւնը

Կարօ Պետրոսեանի ազգային յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցած է Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ մէջ, 27 Յուլիս 2019-ին, ներկայութեամբ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արեւմտեան Ամերիկայի զոյգ թեմերու առաջնորդներուն՝ Տէր Յովնան եւ Տէր Մուշեղ արքեպիսկոպոսներուն։

## Աղբիւրներ

* Ազգային յուղարկաւորութիւն եւ թաղում Կարօ Պետրոսեանի

Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ
Սիրվարդ Մկրեան

**Սիրվարդ Արտաշէսի Մկրեան** (19-20-րդ դդ.), արեւմտահայ արձակագիր, մշակութային գործիչ։

Թղթակցած է «Գեղարուեստ» (Վենետիկ), «Հայ կին» (Կ. Պոլիս) պարբերականներուն։

Յայտնի է նաեւ Սիրվարդ ծածկանունով։

## Մատենագիտութիւն
### Մամուլ
* Յուշատետրէս...։ «Հայ կին» (Կ. Պոլիս), 1919, № 1, էջ 8-9։

## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Հնդկաչինական վագր

մինի|280.98x280.98փքս
**Հնդկաչինական վագր** (լատ.՝ Panthera tigris corbetti), կատուազգիներու ընտանիքի վագրի տեսակ։ Տարածուած է գլխաւորաբար Ասիոյ մէջ՝ Քամպոճայի, Լաոսի, Մալեզիայի, Միանմայի, Թայլանտի եւ Վիեթնամի մէջ:

Վագրերու այս տեսակի անուանումը տուած է անգլիացի գիտնական Ճիմ Կորպետը՝ 1968-ին:

Լեռնային վայրերուն մէջ կը բարձրանան մինչեւ 3000 մ բարձրութեան վրայ։

## Արտաքին տեսք
Հնդկաչինական վագրերը ունին նոյն ֆիզիոլոգիական եւ ձեւաբանական կառուցուածքը, ինչպէս պենկալեան եւ ամուրեան վագրերը։ Հնդկաչինական վագրերը կը հասնին 2,55—2,85 մեթրի։ Անոնք կը կշռեն 150 մինչեւ 195 քկ: Սակայն կը պատահին հազուագիւտ դէպքեր, երբ հնդկաչինական վագրը կը կշռէ 250 քկ:

Գլուխը համեմատաբար փոքր է, ինչպէս պենկալեան եւ ամուրեան վագրերը։ Ունին վառ գոյնի գունաւորում։

## Տարածուածութիւն
Տարածուած են բացառապէս Արեւելեան Ասիոյ  շարք մը պետութիւններու մէջ եւ այդ ալ քիչ քանակութեամբ։ Ամէնէն շատ թիւով հնդկաչինական վագրերը կը բնակին Թայլանտի մէջ:

Հազուադէպ կ'երեւին նաեւ Հնդկաստանի հարաւային հատուածին մէջ՝ Լաոսի հետ սահմանի մօտ։ Տարածուած են նաեւ Քամպոճայի, Լաոսի, Մալեզիայի, Միանմայի, Թայլնատի եւ Վիեթնամի մէջ:

## Վարքագիծ եւ բնապահպանութիւն (Էքոլոկիա)
Թայլանտի Հուայ Քա Քենկ (Huai Kha Khaeng) վայրի բնութեան արգելոցին մէջ, Յունիս 2005-էն մինչեւ Օգոստոս 2011, եօթը էգ եւ չորս արու վագրեր օժտուեցան GPS-ով կապուած ռատիօ-վզնոցներով։ Էգերու բնակութեան միջին տարածքը կը կազմէր 70.2 ± 33.2 km2 (27.1 ± 12.8 sq mi), իսկ արուներունը՝ 267.6 ± 92.4 km2 (103.3 ± 35.7 sq mi)։

2013-էն 2015 թուականներուն, որսի 150 վայրերու մէջ նոյնականացուած են որսի 11 տեսակներ։ Անոնց ծանրութիւնը կը տարուբերէր 3-էն մինչեւ 287 քկ-ի միջեւ։ Ամէնայաճախ որսուած տեսակներն էին սամպար եղջերուն (Sambar deer), պանթենկը (banteng), կաուրը (gaur) եւ վայրի խոզը։ Յայտնաբերուած են նաեւ ասիական փիղի ձագերու, փորսուղներու (hog badger), հնդկացուպերու (Old World porcupine), մունթժաքներու (muntjac), քարայծերու (serow), մանիսներու (pangolin) եւ կապիկներու (langur) տեսակներու մնացորդներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Վագրեր
Մեծն Կոստանդին

**Կոստանդիանոս Ա .Մեծ** (լատիներէն անունը ամբողջութեամբ՝ ,  27 Փետրուար,272 Նեսս, Մյոզիա (ներկայիս Նիշ քաղաք, Սերպիա) -  22 Մայիս ,337, Նիկոմիդիա), Հռոմի կայսր։

Մայրը, Հելլէն, ծագումով յոյն էր։  Հայրը եղած է Հռոմի Կեսար եւ Արեւմուտքի փոխ Կայսր, Ք․ա․ 293 թուականին։

Կը ղրկուի արեւելք, ու կը դառնայ Տիոքլիդիանոս եւ Կալլերիոս կայսրերուն բանակներուն հազարապետը։  Հօր մահէն  ետք՝ Ք․ա․ 306, զօրքին  կողմէն  կը հռչակուի «Օգոստոս», Կայսր, եւ տարած ներքին կռիւներուն Մակսենտիոս եւ Լիկիանոս կայսրերուն դէմ յաղթական կը հանդիսանայ։  Ք․ա․ 324 թուականին Հռոմէական կայսրութեան մենատէր - Կայրը կը դառնայ։

Ք․ա․ 313-ին, Միլանի հրովարտակով կը թոյլատրէ քրիստոնէական դաւանանքը, իսկ հետագային կը սկսի բացայայտօրէն հովանաւորել քրիստոնէութիւնը։ 330-ին,  Բիւզանդիոն քաղաքին մէջ կը կառուցէ արքունիքը եւ զայն կը վերանուանէ Կոստանդնուպոլիս, որ կը դառնայ կայսրութեան մայրաքաղաքը։  Կ՛ իրականացնէ պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումներ, օրինակ՝ կայսերական կարգի յաջորդութեան վերաբերող Տիոքլիդիանոսի Քառեակը կը փոխարինէ զաւակի/զաւակներու ժառանգութեան իրաւունքով։

Կը մահանայ 337-ին՝ մահուան մահիճին ընդունելով քրիստոնէական մկրտութիւնը։ Կոստանդիանոս կայսրը  շարք  մը քրիստոնէական եկեղեցիներու, այդ շարքին մէջ  նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ կողմէն դասուած է սուրբերու  շարքին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Սբ.Կոստանդիանոս կայսեր եւ նրա մօր՝ Հեղինէի յիշատակութեան օրը Հայ առաքելական եկեղեցում
Քուալա Լամփուր

**Քուալա Լումփուր** (մալայ․՝ Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, , ), Մալեզիայի մայրաքաղաքը ու ամենաբնակեցուած քաղաքը։ Քաղաքի մակերեսը կը կազմէ 243 քմ2, բնակչութիւնը՝ ։: Մեծ Քուալա Լումփուր քաղաքային համախմբումը բնակչութիւնը 2012-ի տուեալներով կը կազմէ 7,5 միլիոն մարդ:

Քուալա Լումփուրը Մալեզիայի խորհրդարանի նստավայրն է։ Քաղաքը ժամանակին դաշնային կառավարութեան դատական եւ գործադիր մարմիններու նստավայն էր, սակայն անոնք1999-ին տեղափոխուած են Փութրաճայա: Դատական համակարգի որոշ բաժիններ դեռ կը գտնուին Քուալա Լումփուրի մէջ։ Այստեղ կը գտնուի նաեւ Մալեզիայի արքայի պաշտօնական նստավայր Իսթանա Նեկարան։ Քուալա Լումփուրը Մալեզիայի մշակութային, նիւթական եւ տնտեսական կեդրոնն է։ Foreign Policy-ի 2010-ի համաշխարհային քաղաքներու սանդղակին մէջ կը գրաւէ 48-րդ հորիզոնականը իսկ 2010-ին ըստ 2thinknow-ի՝ տնտեսական եւ ընկերային նորարարութեան համաշխարհային քաղաքներու ցանկին մէջ գրաւած է 67-րդ տեղը:

## Աշխարհագրութիւն
Քաղաքը կը գտնուի Մալաքքա թերակղզիի հարաւ-արեւմուտքը, ցածրադիր հովիտի մէջ, ուր կը միախառնուին Քլանկ եւ Կոմպաք գետերը։

## Պատմութիւն
Քուալա Լումփուրը հիմնադրուած է 1857-ին։ 1880 -1978-ականները եղած է Սելանկորի մայրաքաղաքը։ 1946-1957-ականները եղած է բրիտանական գաղութի վարչական կեդրոնը, 1957-1963-ականները՝ անկախ Մալայայի դաշնութեան մայրաքաղաք, 1983-էն՝ Մալեզիայի մայրաքաղաք։ Փետրուար 1972-էն կը կրէ քաղաքի կարգավիճակը, 1974-էն՝ Դաշնային տարածքի կարգավիճակ:

## Ազգային կազմ
Քաղաքին մէջ կը բնակին մալայացիներ, չինացիներ, թամիլներ, մալայալներ, թելուգիի, պենկալացիներ եւ այլ ազգեր։

## Տնտեսութիւն
Քուալա Լումփուրը կը համարուի երկրի առեւտրա-արդիւնաբերական եւ տնտեսական կեդրոնը: Քաղաքին եւ անոր արուարձաններուն մէջ կը գտնուին քաուչուկի վերամշակման, արմաւենիի իւղի եւ այլ սննդամթերքներու արտադրութեան ձեռնարկութիւններ։

## Կլիմա
Քուալա Լումփուրը ունի հասարակածային կլիմա, տեղումներու մեծ քանակով (տարեկան միջին քանակը կը կազմէ 2627 մմ)։ Ամբողջ տարին շոգ է եւ խոնաւ։ Առատ տեղումները գրեթէ հաւասարաչափ կը թափին ամբողջ տարուան ընթացին, բացի Յունիս-Օգօստոս ամիսներէն, երբ անոնք համեմատաբար աւելի քիչ են։ Օդի ջերմաստիճանը քաղաքին մէջ երբեք չի բարձրանար 38,5&nbsp;°C-էն եւ երբեք չիջներ 17,8&nbsp;°C-էն: Միջին օրական առաւելագոյնը կը կազմէ 30-33&nbsp;°C, իսկ նուազագոյնը՝ 23-25&nbsp;°C:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մալեզիայի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Շուէտի Ազգային Օր

**Շուէտ ազգային օր** կամ **Շուէտի դրօշի օր** (շուէտ.՝ Sveriges nationaldag կամ *svenska flaggans dag*), Շուէտի մէջ կը նշուի ամէն տարի 6 Յունիսին: Տօնը սահմանուած է Ռիքսհակի (շուէտական խորհրդարան) կողմէ 1983-ին. մինչեւ այդ թուականը այն կը նշուէր իբրեւ Շուէտի դրօշի օր:

## Պատմութիւն
Ժամանակակից Շուէտի  հիմնադիրները առաջարկեցին յաւերժացնել 1523-ին թագաւոր Կուսթաւ I Վազայի ընտրութեան ամսաթիւը, իսկ 1910-ականներէն տօնը աւանդաբար կը նշուի Սթոքհոլմի ողիմպիական մարզադաշտին մէջ:

Սակայն, քանի մը տասնամեակ այս ամսաթիւը չէր համարուիր ազգային տօն: 6 Յունիս 1523-ին Քալմարեան միութիւնը կազմալուծուեցաւ, եւ աւարտեցաւ Դանիայի գահակալութիւնը, այսինքն այդ օրը Շուէտը անկախութիւն ձեռք բերաւ: Բայց այս իրադարձութիւնները տեղի ունեցած էին բաւականին վաղ ժամանակներուն եւ բաւարար նշանակութիւն չունէին հասարակական գիտակցութեան համար: 2005-ին տօնի օրը դարձաւ ոչ աշխատանքային, որուն փոխարէն աշխատանքային դարձաւ Սուրբ Հոգիի օրը: Այդ նուազեցուց ոչ աշխատանքային օրերու ընդհանուր քանակը տարուան ընթացքին, քանի որ 6 Յունիսը երբեմն կը համընկնէր հանգստեան օրերուն հետ, մինչդեռ Սուրբ Հոգիի օրը միշտ կը նշուէր Երկուշաբթի օրը (եւ Շուէտի մէջ այն կը կոչուէր «Երրորդութեան Երկուշաբթի»): Կառավարութեան այս որոշումը դժգոհութիւն առաջացուց բազմաթիւ արհմիութիւններու մօտ: Յետագային այդ հարցը լուծուեցաւ, շուէտներուն տրուեցաւ ութ ոչ աշխատանքային ժամ, որ անոնք կրնային օգտագործել ցանկացած օր:

## Իրադարձութիւններ
6 Յունիսին Շուէտի  պատմութեան մէջ տեղի ունեցած իրադարձութիւններ`

* 1523 - Կուսթաւ Ա. Վազան ընտրուեցաւ Շուէտի  թագաւոր, որ յատկանշուեցաւ Քալմարեան միութեան փլուզմամբ:
* 1654 - Քարլ Կուսթաւը ժառանգեց Շուէտի գահը թագուհի Քրիստինայի հրաժարականէն ետք:
* 1809 - Կառավարական նոր իշխանութիւնը շուէտական ազնուականութեան վերադարձուց քաղաքական իշխանութիւնը:
* 1857 - Սոֆիա Նասավացին ամուսնացաւ Շուէտի  եւ Նորվեկիայի թագաւոր Օսքար Բ.-ի հետ:
* 1974 - Կառավարութիւնը Շուէտը հռչակեց սահմանադրական միապետութիւն, որ կը ղեկավարուէր խորհրդարանին կողմէ:

1523 եւ 1809-ականներու իրադարձութիւնները կը համարուին ամենակարեւորները. առաջինը Քալմարեան միութենէն Շուէտի պետութեան անկախութեան վերականգնումը, երկրորդը՝ կառավարման նոր համակարգի ստեղծումը, որ շարունակուեցաւ մինչեւ 1970-ականները:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Carl XVI Gustaf och Silvia på Skansen 2009.jpg|Քարլ 16-րդ Կուսթաֆը եւ Սիլվիա թագուհին Սքանսէնի մէջ 2009-ին
Պատկեր:Kronprinsessan Victoria i Sundsvall 20060606.jpg|Շուէտի թագաժառանգ արքայադուստր Վիքթորիան 2006-ի ազգային օրուան տօնակատարութեան ժամանակ
Պատկեր:Medaljutdelning Nationaldagen 2012.JPG|ՄԱԿ-ի շուէտ զինծառայողները 2012-ի Ազգային օրուան տօնակատարութեան ժամանակ կը պարգեւատրուին մետալներով
Պատկեր:Swedish folk music with dancing.jpg|2007-ի Ազգային օրուան առթիվ Սթոքհոլմի քաղաքապետարանին մէջ համոյթը կը նուագէ շուէտական երաժշտութիւն, որ կ՛ուղեկցի աւանդական ժողովրդական պարերով
Պատկեր:Filippa Reinfeldt och Fredrik Reinfeldt under nationaldagsfirande vid Skansen 2009.jpg|Ֆիլիփա եւ Ֆրետրիկ Ռայնֆելտդները 2019-ին Սքանսենի մէջ Ազգային տօնի տօնակատարութեան ժամանակ


## Ծանոթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շուէտի տօներ
Ստորոգութիւն:Ազգային օրեր
Նոպէլեան Թանգարան

**Նոպէլեան թանգարան** (), կը գտնուի նախկին սակարանի շէնքին մէջ (Börshuset), կեդրոնական Սթոքհոլմի հին քաղաքին՝ Կամլա Սթանի (թարգմանաբար՝ Հին Քաղաք) Սթուրդորետ (Մեծ Հրապարակ) հրապարակի հիւսիսային կողմը: Նոյն շէնքին մէջ կը գտնուին նաեւ Շուէտական ակադեմիան եւ Նոպէլի գրադարանը: Նոպէլեան թանգարանին մէջ կը պահուին տեղեկութիւններ Նոպէլեան մրցանակի եւ Նոպէլեան մրցանակակիրներու, ինչպէս նաեւ տեղեկութիւններ մրցանակի հիմնադիր Ալֆրէտ Նոպէլի (1833–1896) մասին: Թանգարանի մշտական ցուցադրութեան մէջ ներառուած են Նոպէլեան դափնեկիրներու կողմէ նուիրաբերուած բազմաթիւ նմոյշներ, որոնք ներկայացուած են անոնց կենսագրութիւններուն հետ միասին:

## Պատմութիւն
մինի|Նոպէլեան թանգարանը Սթոքհոլմի մէջ
Նոպէլեան թանգարանը բացուած է 2001-ի գարնան՝ Նոպէլեան մրցանակի 100-ամեակի առիթով: Ըստ թանգարանի յայտարարութեան, թանգարանին նպատակն է վառ պահել Նոպէլեան դափնեկիրներու եւ անոնց ձեռքբերումներուն, ինչպէս նաեւ Նոպէլեան մրցանակի եւ Ալֆրէտ Նոպէլի յիշատակը: Այս նպատակին հասնելու համար թանգարանը կ՛առաջարկէ ցուցահանդէսներ, շարժանկարներ, թատերական ներկայացումներ եւ գիտութեան վերաբերող բանավէճեր. ի լրումն գինետան եւ խանութի: Թանգարանային ցուցահանդէսներուն ներկայացուած են անուանի Նոպէլեան դափնեկիրներ, ինչպիսին են՝ Մարի Քիւրին, Նելսոն Մանտելան, Ուինսթըն Չըրչիլը:

Թանգարանին մէջ յաճախ կը կազմակերպուին ստեղծագործական ցուցահանդէսներ, ինչպիսին են՝ «Գիտութեան ուրուագիծեր», 42 Նոպէլեան դափնեկիրներու լուսանկարներու ցուցահանդէս, որոնք լուսանկարուած են իրենց Նոպէլեան յայտնագործութեան ուրուագիծով: Այս ցուցահանդէսը ներկայացուած է նաեւ աշխարհի այլ վայրերու՝ Տուպայի եւ Սինկափուրի մէջ:
մինի|Նախորդ ցուցահանդէսներու ընթացքին Նոպէլեան թանգարանին մէջ ներկայացուած ֆուլլերէնի ձեւը
Այցելուները կրնան այցելել յուշանուէրներու խանութ, ուր կան Ալֆրէտ Նոպէլի եւ Նոպէլեան թանգարանին վերաբերեալ իրեր: Ամենատարածուած իրերէն մէկը Ալֆրէտ Նոպէլի ոսկիէ մետալն է, որ պատրաստուած է մուգ տուրմէ: Միւսը շուէտական «տինամիդ» քաղցրաւենիքն է, որ համեմուած է *jalapeño* պղպեղով: 2011-ին յուշանուէրներու խանութը համագործակցած է նկարիչ Արտան Մանսուրիի հետ։ Այս համագործակցութեան արդիւնքը եղած է նկարներու շարք մը, որ կը խորհրդանշէ Ալֆրէտ Նոպէլի կեանքը: Նաեւ, խանութը կ՛առաջարկէ կրթական շատ խաղալիքներ երեխաներու համար, գիրքեր Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիրներու կողմէ եւ անոնց մասին, ինչպէս նաեւ եզակի իրեր, զորս կարելի է գտնել միայն Նոպէլեան թանգարանի խանութին մէջ:

Թանգարանին մէջ կը գործէ նաեւ Նոպէլ գինետունը, ուր կան Նոպէլեան տուրմ, շուէտական թխուածքներ, ինչպէս նաեւ ճաշ ու ընթրիք: Գինետան մէջ կը մատուցուի նաեւ Նոպէլեան պաղպաղակ, որ կարելի է համտեսել միայն Նոպէլեան գինետան մէջ։ Նոպէլեան պաղպաղակի հետ կատարեալ է Նոպէլեան թէյը, որը սովորաբար ամէն տարի կը մատուցուի Նոպէլեան խնճոյքի ժամանակ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Նոպէլեան մրցանակ
Ստորոգութիւն:Գիտութեան թանգարաններ
Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ
Տիգրան Չիթունի

**Տիգրան Յարութիւնի Չիթունի** (*Չիթչեան, Չթչեան*) (), հայ բանահաւաք-բանասէր, գրող: Մամուլի մէջ  ծանօթ է որպէս՝ Վրոյր, Ես, Հեռագէտ, Այգեցի, Շեմիր եւ այլ ծածկանուններով։

## Կենսագրութիւն
Տիգրան Չիթունին ծնած է 22 Ապրիլ 1881-ին, Արեւմտեան Հայաստանի Վան քաղաքը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Վանի Ս. Անանեան եւ Հիսուսեան վարժարաններուն մէջ։ 1898 թուականին աւարտած է Վանի Երամեան վարժարանը: 3 տարի ուսանած է Կարինի Սանասարեան դպրոցը: 1910 թուականին Կոստանդնուպոլիսի մէջ հիմնած է «Հայագիտում» հրատարակչութիւնը: 1940-ական թուականներուն տեղափոխուած է Փարիզ: Աշխատակցած է Կոստանդնուպոլիսի եւ սփիւռքի պարբերականներուն մէջ։ Թարգմանած եւ հրատարակած է «Լէյլի եւ Մեջնուն» (1911) սիրերգը, «Մայրենի աշխարհ» (գիրք 1, 1913) գիրքը: Ազգագրական-բանահիւսական աշխատութիւններէն աւելի ուշագրաւ է տոհմիկ խաղերու եւ ժամանցի «Արեւելեան խաղաշխարհ» (հ. 1-2, 1919, Հ. Իզմիրեան մրցանակ՝ 1907) ժողովածուն: Գրի առած է «Սասնայ ծռերու» 4 տարբերակ, որոնք համադրած եւ հրատարակած է «Սասունական» (հ. 1, 1943) խորագրով: Չիթունիէն Վանի ժողովրդական երգեր գրի առած է Կոմիտասը:

Մահացած է 1960 թուականին, Փարիզի մէջ:

## Երկեր
* Սասմանց տուն, ԿՊ, 1910:
* Յուշիկք Հայաստանի, ԿՊ, 1919:
* Համբարձման «վիճակ», ԿՊ, 1919:
* Բիւր ակ... հազար ակ..., Փարիզ, 1941:
* Սասունական, Պէյրութ, 1960:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Պարի Թանգարան

**Պարի թանգարան** (շուէտ.՝ Dansmuseet), կատարողական եւ տեսողական արուեստի թանգարան Սթոքհոլմի մէջ։ Բացուած է 1953-ին, Շուէտի թագաւորական օփերայի նկուղին մէջ։ Սկիզբը  հոն ցուցադրուած է պարային արուեստի մեծ հաւաքածոյ մը, որ 1920-1925-ներուն կը պատկանէր Փարիզի *Ballets suédois*-ի առաջնորդ Ռոլֆ տէ Մարէին: 1969-ին  շուէտ պարուհի Քարինա Արի անունով կոչուող գրադարանը կցուած է թանգարանին եւ անոր  համադրող նշանակուած է Պենկդ Հէակար: Գրադարանը կը պարունակէ Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ պարերու մասին գրականութեան ամենաընդարձակ արխիւը: Թանգարանը ներկայիս կը գտնուի Տրոդինկատան 17 հասցէին վրայ: Գրադարանը որեւէ պետական միջոցէ  չ'օգտուիր, քանի որ անիկա անձնական թանգարան է: Հաւաքածոյին մեծ մասը նիւթեր են Արեւմտեան Եւրոպայէն, որոնք կը թուագրուին 1500-էն մինչեւ 1850, Ի. դարու վերջին ամսագրերու ժողովածուն եւ հազարաւոր ֆիլմերու տեսերիզ գրադարան: Առկայ է նաեւ ռուսական պարերու մասին գիրքերու մեծ հաւաքածոյ մը: 2017-ի դրութեամբ թանգարանին տնօրէնը եղած է Եւա-Սոֆի Էրնսդէլ:

## Պատմութիւն
Թանգարանը Սթոքհոլմի մէջ տեղակայուած է 1920–1925-ականներուն Փարիզի պալեթի առաջնորդ, շուէտ արիստոկրատ, արուեստի հաւաքորդ Ռոլֆ տէ Մարէի (1888-1964) շնորհիւ: 1933-ին ան Փարիզի մէջ բացած է պարերու աշխարհի առաջին թանգարան-հետազօտական հաստատութիւնը: *Les Archives internationales de la Danse* դարձած է պարերու ուսումնասիրութիւններու յայտնի կեդրոն մը, ուր այցելուներ կու գային ամբողջ աշխարհէն՝ տեսնելու ցուցադրութիւնը կամ ուսանելու հսկայական գրադարանին մէջ։ Արխիւը նաեւ հրատարակած է իր սեփական ամսագիրը եւ գիրքերը, կազմակերպած է դասախօսութիւններ Պասիի շրջանին գտնուող գեղեցիկ շէնքին մէջ, որ Ռոլֆ տէ Մարէն կառուցած էր իր պարի կեդրոնին համար: 1940-ականներու վերջը ան փակած է իր աշխատանքը Փարիզի մէջ, եւ հաւաքածոներուն մէկ մասը նուիրածՖրանսայի նահանգին, որ զանոնք տեղաւորած է Փարիզի օփերայի թանգարանին եւ գրադարանին մէջ։ Փարիզի շուէտական պալեթէն ստացուող հսկայական հաւաքածոն եւ ոչ-եւրոպական հաւաքածոները Ռոլֆ տէ Մարէն բերած է Սթոքհոլմ՝ ձեւաւորելու պարի թանգարանը, որ ան բացած է 1953-ին՝ Թագաւորական օփերայի նկուղին մէջ:

Թանգարանը տեղակայուած է նոյն հրապարակին մէջ, ուր  սկիզբէն կազմաւորուած է: Ներկայիս նոյն վայրին մէջ վերաբացուած է  Մայիս 1999-ին:

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Dansmuseet, Stockholm, Sweden

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ
Լաթվիական ճարտարապետութեան թանգարան

**Լաթվիական  ճարտարապետութեան թանգարան** (լատիշ․՝ Latvijas Arhitektūras muzejs), թանգարան Ռիկայի մէջ, որ սկիզբէն նախատեսուած է իբրեւ Մշակոյթի յուշարձաններու պահպանութեան պետական տեսչութեան կառուցուածքային ստորաբաժանին մէջ:

Տեղակայուած է Երեք եղբայրներ միջնադարեան շէնքերու համալիրին մէջ, որ կը համարուի Լաթվիական  մայրաքաղաքի տեսարժան վայրերէն մէկը:

## Պատմութիւն
Լաթվիական  ճարտարապետութեան թանգարանը հիմնուած է 28 Յուլիս 1994-ին, Լաթվիայի մշակոյթի նախարարութեան կողմէ: Պաշտօնական բացումը կայացած է 19 Ապրիլ 1995-ին: Թանգարանի առաջին տնօրէնը եղած է յայտնի լաթվիացի ճարտարապետ Եանիս Լէյնիէկսը: Չունենալով մշտական ցուցադրութիւն՝ թանգարանը կը գործէ իբրեւ ցուցասրահ, ուր տեղի կ՛ունենան կանոնաւոր թեմատիկ ցուցահանդէսներ, որոնք կոչուած են բարձրացնելու հասարակութեան տեղեկացուածութիւնը ժամանակակից ճարտարապետութեան մասին՝ իրականացնելով Լաթվիական  ճարտարապետական ժառանգութեան յետահայեաց ցուցադրութիւններ:

Լաթվիական  ճարտարապետութեան թանգարանի հիմնադրամները կը պարունակեն աւելի քան 9000 միաւոր պահպանուող ցուցանմուշ: Անոնցմէ են ամենայայտնի եւ հեղինակաւոր վարպետներու անուամբ փաստաթուղթեր եւ նիւթեր, ինչպիսին են` Քրիստոֆ Հապերլանտը, Եոհան Դանիէլ Ֆելսքոն, Եանիս-Ֆրիտրիք Պաումանիսը, Վիլհելմ Պոքսլաֆը, Էյժէն Լաուպէն:

Թանգարանի աշխատակիցներու կողմէ աշխատանքներ կ՛իրականացուին դիպլոմաւոր լաթվիացի ճարտարապետներու գրանցամատեանի եւ կենսագրական տեղեկատուի կազման ուղղութեամբ: Բոլոր փաստաթուղթերը թուայնացուած եւ հասանելի են ծանօթանալու եւ աշխատանքներու իրականացման համար: Թանգարանը կը համագործակցի «*Latvijas Architektūra*» ամսագրի խմբագրութեան հետ, ցուցահանդէսները ապահովելով անհրաժեշտ տպագրական նիւթերով, պաստառներով, գրքոյկներով եւ բացիկներով:
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:3_Brueder.jpg|ձախից|մինի|Երեք եղբայրներ միջնադարեան շէնքերու համալիր
Թանգարանի բակին մէջ կը գտնուին միջնադարեան ճարտարապետութեան հազուագիւտ հաւաքածոներ, Չերնոկոլովներու տան մուտքը, Հին քաղաքի բնակելի տուներէն մէկուն մուտքի հատուած լատինական արձանագրութեամբ «Փառք միայն Աստծուն» եւ Ռիկա քաղաքի 1554 երկաթակուռ զինանշանը, որ կը համարուի նմանատիպ բնօրինակ հնագոյն պատկերներէն մէկը:

## Թանգարանային ցուցահանդեսներ
Ընտրուած ցանկ՝

* 1995 - Պավիլս Տրէյմանիս: Կառավարիչ եւ ճարտարապետ:
* 1996 - Լաթվիական  functionalism-ի 1872-1992-ականներու ութ ճարտարապետներ:
* 1997 - Ռիկայի ծովային ուղեւորատար նաւահանգիստ եւ այլ նախագիծեր:
* 1998 - Նորվեկեան ծառ:
* 1999 - Լայմոնիս Էրիքս Թիքմանիս: Ճարտարապետութիւն:
* 2000 - Էյժէնս Լաուբէ: Ազգային վիպականութիւն1901-1912:
* 2001 - Ճարտարապետութիւն: Երեխաներ: Նոյնականացում:
* 2002 - Զգացապաշտ յիշողութիւն:
* 2003 - Աղբիւրներ:
* 2004 - Լիէփայայի համերգային դահլիճ: Միջազգային նախագիծերու մրցոյթ:
* 2005 - ԵՈՒՆԵՍՔՕ: Հունգարիոյ համաշխարհային մշակութային ժառանգութիւն:
* 2006 - Ուսանողական աշխատանքներու ցուցահանդէս:
* 2007 - Ռայմոնտս Սլայտինիշ: Ճարտարապետական պատկերազարդ:
* 2008 - Էսթոնական դեսպանատուն: 1938 եւ 2008-ականներու մրցոյթային նախագիծեր:
* 2009 - Յոբելեանական Ցուցահանդէս Ռիկա-700: Մաքս Շերուինսքի:
* 2010 - Գեղեցկութիւն եւ զգացապաշտութիւն: Ճարտարապետ Ֆէոտոր Շեխդէլ:

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Վիգէն (երգիչ)

**Վիգէն Տէրտէրեան** (արեւելահայերէն՝ Վիգեն Դէրդէրյան եւ լատինատառ՝ Vigen եւ Viguen Derderian, պարսկերէն՝ ویگن دردریان‎; ), պարսկահայ նշանաւոր փոփ երգիչ եւ դերասան։ Նշանաւոր էր որպէս Իրանեան Երգի Թագաւոր եւ Ճազի Սուլթան։ Ծնած էր Իրանի Համատան քաղաքը եւ լայնատարած յաջողութիւն գտած Պարսկաստանի մէջ եւ միջազգային բեմերու վրայ։ Իրանեան Յեղափոխութենէն ետք գաղթած է ԱՄՆ։ Մահացած է Քալիֆորնիոյ մէջ։ Նշանաւոր երգերէն են`
*"Baroon Barooneh"
*"Asb-e Ablagh"
*"Mahtab"
*"Lala'ee"
*"Gol-e Sorkh"
*"Ragheeb"
*"Simin-bari"
*"Awazekhan"
*"Del-e Divaneh"

Արձանագրած է 600-է աւելի երգեր մեծաւ մասամբ պարսկերէն։ Նաեւ երգած է հայերէն լեզուով։

## Ծանօթագրութիւններ
Adana Project

**Adana Project** հայ սիմֆօնիք մէթալ խումբ մըն է։ Հիմնուած է Հայաստանի մէջ պարսկահայ Արիս եւ Արին Քարամեանի կողմէ։ Քարամեան եղբայրները ծնած են Թեհրանի մէջ եւ երաժշտութիւն սկսած հոն երգելով ազգային եւ ժողովրդային երգեր։ Ներգաղթած են Հայաստան 2005-ին։ Գեղամ Ղազարեան եւ Դերենիկ Ճաւատեան եւ երգչուհի Մանէ Տօնոյեան միանալով Քարամեաններուն հիմնած են Adana Project խումբը 2015-ին։ Ապագային Էտուին Մարգարեան միացած է ժամանակ մը ետք ձգելով խումբը։ Դերենիկ Ճաւատեան ձգելէն ետք Փաթրիք Աւետիսեան եւ Ռօման Մնացականեան միացած են խումբին։ Խումբին անուանումը կուգայ Թուրքիոյ Ատանա քաղաքէն ուր մեծ թիւով հայեր կ՜ապրէին Եղեռնէն առաջ։ Խումբը գործակցած է The Beautified Project խումբի հիմնադիր Անտրէ Սիմոնեանին հետ երկու երգերով՝ "Թարմ ծաղիկներ" եւ "Իմը չես գիտեմ"։

## Անդամներ
*Արիս Քարամեան - Aris Karamian: թմբուկ
*Արին Քարամեան - Arin Karamian: Keyboards
*Մանէ Տօնոյեան - Mane Tonoyan: վօքըլզ
*Փաթրիք Աւետիսեան - Patrick Avetisian: կիթառ
*Գեղամ Ղազարեան - Kegham Ghazarian: պաս կիթառ
*Ռօման Մնացականեան - Roman Mnatsakanyan : կիթառ

**Նախկին անդամներ**
*Էտուին Մարգարեան - Edwin Markarian: պաս կիթառ
*Դերենիկ Ճաւատեան - Derenik Javadyan: կիթառ

## Երգեր / վիտէօ երիզներ
* 2017 Թարմ ծաղիկներ - Adana Project feat. Անտրէ Սիմոնեան
* 2018 Իմը չես գիտեմ - Adana Project feat. Անտրէ Սիմոնեան
* 2019 Գինի Լից - Adana Project

## Արտագին յղումներ
* Adana Project կայքէջ

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Պուրայ

**Պուրայ Հօշսէօզ** (լատինատառ եւ թրքերէն՝ Buray Hoşsöz (), ծանօթ իբրեւ *Պուրայ*, Թուրք Կիպրացի փոփ երգիչ։ Համբաւ առաւ իր "İstersen" երգով իր առաջին ալպոմէն՝ *1 Şişe Aşk*։ Երգը հասաւ թիւ 1 Türkçe Top 20-ի մէջ։ Այլ յաջող երգերէն են "Sen Sevda Mısın", "Kimsenin Suçu Yok", "Aşk mı Lazım", "Deli Diane", "Aşk Bitsin" and "Kabahat Bende"։

## Ալպոմներ
* 2015: *1 Şişe Aşk*
* 2016: *Sahiden*
* 2018: *Kehanet*

## Ծանօթագրութիւններ
Երկրաբնագիտութիւն

**Երկրաբնագիտութիւնը** բնագիտութեան օրէնքներու գործածումն է սերտելու համար երկրի յատակի խաւերը։

Սերտողութիւններու հետեւանքով կը հանգինք իմանալու երկրի խաւերու պահածոները, ինչպիսին է՝ քառիուղը, կազը, ածուխը, եւայլն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաբանութիւն
Եկեղեցական Երաժշտութիւն

**Եկեղեցական երաժշտութիւն**, քրիստոնէութեան առաջին իսկ դարերէն երգեցողութիւնը առաջնակարգ դեր ունեցած է եկեղեցական արարողութիւններու մէջ: Սկզբնական շրջանին պաշտամունքը բաղկացած է սաղմոսերգութենէ: Հետագային այդ նախնական երգեցողութիւնը հարստացած է սրբազան հայրերու կողմէ յօրինուած բազմատեսակ հոգեւոր երգերով, որոնք ժամանակի ընթացքին, ենթարկուելով օտար երաժշտութիւններու ազդեցութեան, ստեղծած են ոճական անկազմակերպ վիճակ մը:

6-րդ դարու վերջաւորութեան Հռոմի պապի՝ Գրիգոր Առաջին Մեծի (590-604) կարգադրութեամբ եւ հետապնդումով մեծ աշխատանք կատարուած է եւ ստեղծուած ոճային միասնութիւն ունեցող եկեղեցական երգեցողութիւն, որ հետագային դարձած է Կաթողիկէ եկեղեցւոյ պաշտօներգութիւնը եւ կոչուած՝ Գիրգորեան երգ (Chant Gregorien):

Գիրգորեան եղանակներու կառոյցին մէջ գերիշխած են հաւասար եւ երկար տեւողութիւն ունեցող հնչիւններ եւ իր հանդարտ, դանդաղ ու սահուն բնոյթին համար անիկա ստացած է նաեւ Cantus Planus անուանումը:

Գիրգորեան երգեցողութիւնը եղած է միաձայն մինչեւ 9-րդ, 10-րդ դարերը եւ կատարուած է արական երգչախումբերով, առանց նուագակցութեան, որովհետեւ եկեղեցիներու մէջ արգիլուած է նուագարաններու գործածութիւնը:
  
## Աղբիւրներ

* «Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն»,Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, 2017, Պէյրութ։
Բազմաձայնութիւն

**Բազմաձայնութիւն**, Միջնադարերու սկզբնական շրջանին եկեղեցական երաժշտութեան բնորոշ էր միաձայն երգեցողութիւնը (միաձայն կը կոչուի միայն մէկ մեղեդի ունեցող երաժշտութիւնը): 

Աւելի ուշ (8-9-րդ դարերուն) վանականները միեւնոյն մեղեդին կը սկսին երգել խումբով՝ Unisson: 9-րդ դարուն կը սկզբնաւորուի Polyphonique երաժշտութիւնը (Polyphonique-ն բազմաձայնութեան տեսակ է, հիմնուած քանի մը մեղեդիներու միաժամանակ ինքնուրոյն զարգացման վրայ): 

Յաջորդ դարերուն բազմաձայն երաժշտութիւնը, զարգանալով եւ կատարելագործուելով, Վերածնունդի շրջանին համընդհանուր կերպով կը գործածուի ամբողջ եւրոպական երաժշտարուեստին մէջ, ինչպէս եկեղեցական, այնպէս ալ աշխարհիկ:

## Աղբիւրներ

* «Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն»,Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, 2017, Պէյրութ: