Գրաւուած Հայկական Կալուածներ Թուրքիոյ Մէջ

**Գրաւուած Հայկական Կալուածներու**, Օսմանեան Կայսրութեան կողմէ, որ կ'ընդգրկէր հայերու մէծ թիւ մը որոնք կ'ապրէին այդ հողերուն վրայ։ Սկսեալ Համիտեան ջարդերը միջին 1890-ին եւ հասնելով հայկական ցեղասպանութիւնը, շարունակուեցաւ գրաւումը մինչեւ Իսթանպուլ Բոկրոմ 1955-ին եւ հաւելեան աշխատանքներով ալ 1974-ին։ Այս կալուածներու կողոպուտը մեծամասնութեամբ կատարուեցաւ երբ հայերը տարագրուած էին Սուրիական անապատին մէջ եւ երբ թրգական կառաւարութիւնը նշեց, թէ այդ պարապ տուներն ու առարկաները «լգուած» կը համարուին։ Հաւանաբար, բոլոր հողերը որոնք կը գտնուէին Արեւմտեան Հայաստանի մէջ գրաւուեցան եւ բաժնուեցան մահմեսական ժողովուրդին։

Պատմաբաններ կ'առարկեն, թէ այս գրաւուած հսկայ հողերը մեծ ազդեցութիւն ունեցած են Թուրքիոյ վրայ, մանաւանդ տնտեսական քետնի վրայ՝ ազդեցիկ արդինք ունենալով թրգական հարստացած ապագային վրայ։

## Պատմութիւն
«The Abandoned Properties Administration Commissions»-ը ստեղծած է բաստաթուղթեր որոնք մասնաւորապէս գրուած էին արձանագրելու համար անունները անոնց որոնք տէր էին այդ տուներուն ու կալուածներուն, որոնք պէտք է սկզբնակ իրենց վիճակին մէջ ըլային երբոր ալ տէրերը որոշած ըլլան վերադառնալ։ Այս արձանագրութիւնները ընկալագիրներու ձեւով տրուեցան կալուածատէրներուն նախքան իրենց տարագրութիւնը, որոնք խաղացին բաստերու դերը։

### Գրաւումը իբրեւ Հայկական Ցեղասպանութենէն Բաժին Մը
Մայիս 16 1915-ին, երբ միեւնոյն ատեն հայկական ցեղասպանութիւնը պիտի սկսէր, գաղտնի կազմակերպութիւն մը հիմնուեցաւ «administrative instruction regarding movable and immovable property abandoned by Armenians deported as a result of the war and unusual political circumstances.»:

Երբ գործադրուեցաւ, վառողը հաստատեց հատուկ  յանձնարարութիւն մը, գիտցուած իբրեւ "Abandoned Property Commissions" (Թրգերէնով։ Emvâl-i Metrûke İdare Komisyonları) եւ "Liquidation Commissions" (Թրգերէնով։ Tasfiye Komisyonu), որոնց հանցնուած էր ստուքումի գործը, որ կ'ընդգրկէր հետեւիլ «լգուած» հայտարարուած կալուածները եւ եթէ կալուածատէրները պիտի վերադառնային թէ ոչ։ Այս յանձնարարութիւններուն թիւը բարձրացաւ մինչեւ 33 հատ, Յունուար 1916-ին.Եզրակացնելէ ետք, թէ այս «լքողները» պիտի չի վերադառնան, կը որոշեն ծախել բոլոր ունեցուածքները եւ շահոյթը ղրկել կալուածատէրներուն։ Բաւարար բաստեր արտադրելէ ետք (Օրինակներ նաեւ կը ղրկուին Օսմանեան Կառաւարութեան), ուղղիչը կը մատնանշէ, թէ «մուհաժիր»-ները (Թուրք փախստականներ, մեծամասնութեամբ Պալքանեան պատերազմէն) պիտի ապաստանին այդ «լգուած» հողերուն վրայ եւ տուներուն մէջ։ Հաստատուելէ ետք, պէտք է արձանագրէին իրենգ ապրելու տունը ամբողջ մանրամսնութիւններով, սակայն կային ուրիշ օրէնքներ պարտեզներու, յունձքի եւ ձանքի բաժնին համար։ Պէտք չեղած ապռանքները պիտի ծախուէին հանրային աճուրդի ընթացքին։ Ըստ պատմաբան Տիքրան Քույումճեանի, կառաւարութիւն արդէն անշուշտ գիտէր, թէ այն բոլոր կալուածատէրները պիտի չվերադառնային, մանաւանդ երբ հրաման տրուեցաւ մուհաժիրներուն հոն փոխադրուիլը։

Մայիս 29, 1915-ին, Committee of Union and Progress (CUP) Central Committee ընդունեց «Tehcir» Օրէնքը ինչ կ'ըսէ, թէ ինչպէս այդ կալուածատէրներուն լգումը լռջօրէն կրնայ ունենալ ծանր ազթեցութիւն մը երկրի ներքին ապահովութեան վրայ, որուն համար ալ լքող կալուածատէրները ստիպուած էին պատրաստել ցանկ մը որուն վրայ բոլոր իրենց ունեծուածքները պէտք էր յիշուիլ։

## Տե՛ս նաեւ
*Armenian Genocide
*Armenian Genocide reparations
*Varlik Vergisi
*Armenian cultural heritage in Turkey

## Հղումներ
;Notes

;References

### Մատենագրութիւն

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտագին Հղումներ

*Hrant Dink Foundation: Website dedicated to the confiscation of properties. Site includes maps, detailed history, and status. 
*(YouTube Video) Prof. Ugur Ungor Discusses Property Confiscation During the Armenian Genocide (30 April 2012)

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն