Գէորգ Բաղդիշեան

Դոկտոր Փրոֆէսոր **Գէորգ Բաղդիշեան** ծնած է 1939-ին, Մուսա Լերան Հաճի Հապիպլի գիւղը: Գրաբառագէտ, հայոց լեզուի պատմութեան մասնագէտ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու գիտական աստիճան: Հայկական սփիւռքի մէջ շուրջ։, տարիներ ծաւալած է գիտա-մանկավարժական գործունէութիւն:

## Կենսագրութիւն

Դոկտոր Փրոֆէսոր Գէորգ Բաղդիշեան իր գիտա-մանկավարժական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1984-էն Կիպրոսի Մելգոնեան վարժարան ապա Երուսաղէմի Ժառանագաւորաց վարժարան եւ Գահիրէի Նուպարեան եւ Գալուստեան Ազգային Վարժարան: Դասախօսած է նաեւ թրքահայոց՝ հայերէնով դասաւանդող ուսուցիչ-ուսուցչուհիներուն՝ անոնց յատկապէս արեւմտահայերէնը: 
Արեւմտահայերէնով գրած է մէկ տասնեակէն աւելի գիրքեր, որոնք տպագրուած են Եգիպտոս եւ Երուսաղէմ: Արեւելահայերէնով գրած է բազմաթիւ յօդուածներ՝ տպագրուած հայկական Սփիւռքի մամուլին մէջ:

1997-1999 թուականներուն պաշտօնավարած է Գահիրէի Նուպարեան եւ Գալուստեան Ազգային Վարժարանին մէջ:

	

Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանէն ներս պաշտօնավարած է 2000 – 2007 թուականներուն, այսինքն՝ եօթ ուսունական տարիներ՝ դասաւանդելով «գրաբար», «արեւմտահայերէն», «ազգային պատմութիւն» եւ «ոճագիտութիւն» նիւթերը:

2002- 2003 թուականներու ամառնային արձակուրդներու ընթացքին եղած եմ Կոստանդնուպօլիս եւ դասաւանդած եմ թրքահայոց հայկական դպրոցներուն մէջ հայերէն ուսուցանող մանկավարժներուն:

## ՄՈՒՍԱԼԵՌՑԻ ՊԱՊՍ գիրքը

Դոկտոր Փրոֆէսոր Գէորգ Բաղդիշեան արեւմտահայերէնով հրատարակած է գեղարուեստական «Մուսալեռցի Պապս» գիրքը երեւան, 2017 Հայաստան: Գիրքը իրապաշտական գրութւն մըն է, որուն թէ՛ հեղինակը, թէ՛ կերպարները մուսալեռցիներ են: Մովսէս պապը, Դոկտոր Փրոֆէսոր Գէորգ Բաղդիշեանի քրոջ սկեսրայրն է, Իսկուհին՝ սկեսուրը եւ երրորդ կերպարը՝ Դոկտոր Փրոֆէսոր Գէորգ Բաղդիշեանն է։

## ՀԱՅՈՑ ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԸ ՄԵՐ ՅՈՒՇԵՐՈՒ ԵՒ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ գիրքը

Այս գիրքը Դոկտոր Փրոֆէսոր Գէորգ Բաղդիշեան գրած է սփիւռքահայերուն խնդրանքով: Երուսաղէմաբնակ Ալիս Քէշիշեան սիրով զայն թարգմանած է անգլերէնի:
 
մինի|Գէորգ Բաղդիշեան - Հայոց Մեծ Եղեռնը Մեր Յուշերու եւ Իրականութեան մէջ Երուսաղէմ 2001

## Գիտական աշխատանքներուն ցանկը Ա. «Երեւանեան շրջան» (1976 -1988) եւ գրական արեւելահայերէնով

### ԳԻՐՔ

1.«**Սեբեոսի լեզուն եւ ոճը**» («**Հայոց լեզուի պատմութեան հարցեր**» ժողովածուի մեջ): Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչութիւն, Երեւան, 1981, էջ 5- 110:

## ԳՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐ արեւելահայերէնով

1.«*Ժամանակակից հայոց լեզուի բացատրական բառարան*», հ. 4, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչութիւն, Երեւան, 1980, 828 էջ: ՀՍՍՀ ԳԱ «Լրաբեր հասարակական գիտութիւններու» ամսագիր, 1981, № 8, էջ 110 – 112:

2. «*Գրաբարալեզու մատենագիրներու բնագրային «հայկական համաբարբառը*» ՀՍՍՀ ԳԱ «Լրաբեր հասարակական  գիտութիւններու» ամսագիր, Երեւան, 1982, № 4, էջ 58 -67:

3. «*Կիրակոս Գանձակեցու «Պատմութիւն Հայոց» երկի աշխարհաբար թարգմանութիւնը*», «Էջմիածին» ամսագիր, 1983, № Բ-Գ, էջ  59 -62:

4. «*Օգտակար աշխատութիւն*» («Սովտական  մանկավարժ» ամսագիր,Երեւան, 1984, № 11, էջ 76 - 78):

5. «*Բառային նորաբանութիւններ*» («Եզրաբանութեան «terminology» (Տերմինաբանութեան) եւ  խօսքի մշակոյթի  հարցեր», Երեւան, 1987, № 2, էջ 131 – 152:

6. «*Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմութիւն » երկի աշխարհաբար թարգմանութիւնը*», «Բանբեր Երեւանի համալսարանի (հասարակական գիտութիւններ) №  1 (64) Երեւան -1988, էջ 202 – 207:

7. «*Լեռան  անմնացորդ  աղօթքը*», «*Գարուն*» (գրական- գեղարուեստական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր), Երեւան-1988, № 12 (265), էջ 20-21:

8. «*Լեզուաոճական սխալներ*» («Եզրաբանութեան terminology (տերմինաբանութեան) եւ  խօսքի մշակոյթի  հարցեր» (գիտական աշխատութիւններու ժողովածու), Երեւան, 1988, պրակ № 3, էջ 134 – 148:

## ԶԵԿՈՒՑՈՒՄ

1. «*Հոլովման եւ խոնարհման առանձնահատկութիւններ 13-րդ դարի մանր ժամանակագրութիւներու լեզուի մէջ*»՝ «Երիտասարդ լեզուաբաններու հանրապետական գիտական երրորդ համաժողով» (զեկուցումներու դրոյթներ), Հայկական ՍՍՀ, ԳԱ հրատարակչութիւն, Երեւան 1982, էջ 7:

## Գիտական աշխատանքներուն ցանկը Բ. «Հայկական սփիւռքեան շրջան» գրական արեւմտահայերէնով (1999 – 2005 թ.թ.)

Դոկտոր Փրոֆէսոր Գէորգ Բաղդիշեան Հայկական սփիւռք աշխատած է 1984 թուականէն: Հոս նշուած են տպագրուած առաջին եւ վերջին գիրքին տարեթիւերը )

1.«**Վարդանանք եւՎարդանանց պատերազմը**» (էջ 1-13) եւ «Մտորումներ թարգմանչաց տօնի առիթով» (էջ 1- 27)» (մէկ  հատորի  մէջ), Գահիրէ, 1999, տպարան Նուպար:

2. «**Թորգոմ աբեղայ Մանուկեանի «Քառասունք ձեռնադրութեան**»,Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2001 (29 էջ): Այս աշխատանքը գրախօսական է, բայց տպագրուած է առանձին գիրքով:

3. «**Բացատրական բառարան**» (Քերականական, ոճական մանրամասն բացատրութիւններով) **Եղիշէ Արքեպիսկոպոս Դուրեանի «Ընթացք ի գրոց բարբառ**»-ի Ա-ռաջին տարի:Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանի սաներուն համար, Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2001 (151 էջ):

4.« **Հայերէնի ուղղագրական-բացատրական բառարան**» Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանի սաներուն համար, հատոր Ա. (67 էջ) հատոր Բ. (68 էջ)՝ մէկ գիրքին մէջ, Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2001:

5. «**Հայոց Մեծ Եղեռնը  մեր  յուշերու եւ իրականութեան մէջ**» **** «Մուսալեռցի պապս» (երկուքը միասին ՝մէկ հատորին մէջ` 82 էջ) », Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2001:

6. «**Երուսաղէմի Թորգոմ Պատրիարք Մանուկեանի գեղարուեստական արձակը**», Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2002, 387 էջ :

7. «**Անդրադարձ թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկեանի «Կոմիտասի հանճարը իր պատարագին մէջ» ուսումնասիրութեան**», Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2003, 84 էջ:

8.«**Թորգոմ աբեղայ Մանուկեանը եւ «Սարկաւագաց միութիւնը**»-ը», Ս.Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2004, 131 էջ:

9. «**Ժամանակակիցները Թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկեանի մասին**», Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2004, 831 էջ:
 
10. «**Համառօտ  տարեգրութիւն** (1919-2004 թ.թ.) **Թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկեանի**» Սրբոց Յակոբեանց տպարան, Երուսաղէմ, 2005, 1187 էջ:

## ՅՕԴՈՒԱԾ

1. «*Մեսրոպեան ուղղագրութեան վերականգնումը  անխուսափելի է, բայց՝ առանց  արկածախնդրութեան*», «Սիոն» ամսագիր, Երուսաղէմ-2007, № 1-2-3, էջ 89 -108:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՀԱՎԱՔ ԳՐԱՑՈՒՑԱԿ = Union Catalog of Armenian Libraries Հայոց Մեծ Եղեռնը մեր յուշերու եւ իրականութեան մէջ : Մուսալեռցի պապս / Գ. Բաղդիշեան.
* Սիոն: Պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան 
* Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշյան, Գեւորգ (1976) Հոլովման ու խոնարհման առանձնայատկութիւններ Սեբեոսի պատմութեան լեզուու. Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւններու, № 9 . pp. 68-78.
* ՔՆՆԱԴՍՏՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՄԱՏԵՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ  Գէորգ Բաղդիշեան (1981)  Բաղդիշյան, Գեւորգ «Ժամանակակից հայոց լեզուի բացատրական բառարան», հ. IV, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչութիւն, Երեւան, 1980, 828 էջ. Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւններու, № 8 . pp. 110-112 
* Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշյան, Գեւորգ (1981) «Ժամանակակից հայոց լեզուի բացատրական բառարան», հ. IV, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երեւան, 1980, 828 էջ. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 8 . pp. 110-112. 
* Լրաբեր հասարակական գիտութիւններու =Herald of the Social Sciences 
* Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշյան, Գեւորգ (1982) Գրաբարալեզու մատենագիրների բնագրային «Հայկական համաբարբառը». Լրաբեր Հասարակական Գիտութիւններու, № 4 . pp. 58-67.
* Անդրադարձ Թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկեանի «Կոմիտասի հանճարը իր պատարագին մէջ» ուսումնասիրութեան = Comments on «The genius of Gomidas in his divine liturgy» by Archbishop Torkom Manoogian / Կոմիտաս, 1869-1935 տպ. Ս. Յակոբեանց, 2003
* Բացատրական բառարան : Եղիշէ արքեպիսկոպոս Դուրեանի «Ընթացք ի գրոց բարբառ»-ի : Գէորգ Բաղդիշեան (Քերականական, ոճական, մանրամասն բացատրութիւններով) / տպ. Ս. Յակոբեանց, 2001
* Գրախօսական Թորգոմ աբեղայ Մանուկեանի « Քառասունք ձեռնադրութեան » / Գէորգ Բաղդիշեան տպ. Ս. Յակոբեանց, 2001 | Կրօնական գրականութիւն
* Գէորգ Բաղդիշեան ՀԱՅ ԳԻՐՔ = Armenian Book Նվիրվում է հայ գրքի տպագրութեան 500-ամեակին (1512-2012թթ.), հայերէն Աստվածաշունչի առաջին տպագրութեան 350-ամեակին (1666-2016թթ.) եւ հայ տպագրիչներուն։
* ԳՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ Կիրակոս Գանձակեցու «Պատմութիւն հայոց» երկի աշխարհաբար թարգմանութիւնը. Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշյան, Գեւորգ (1983) Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, Խ (Բ-Գ). pp.&nbsp;59–62.  http://echmiadzin.asj-oa.am/11379/1/59.pdf 
* Վարդանանք եւ Վարդանանց Պատերազմը Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշեան, Գէորգ (2001) Վարդանանք եւ Վարդանանց Պատերազմը. Սիոն. Կրօնական, գրական, բանասիրական պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան, ՀԵ (4-6). pp.&nbsp;187–194. http://sionj.asj-oa.am/11944/1/187-194.pdf 
* Երեք ուրախ առիթներ Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանքէն ներս Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշեան, Գէորգ (2002) Երեք ուրախ առիթներ Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանքէն ներս. Սիոն. Կրօնական, գրական, բանասիրական պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան, ՀԶ (7-12). pp.&nbsp;394–398. http://sionj.asj-oa.am/12235/1/394-398.pdf 
* Ի մօտո՚՚յ Ճանչնանք պոլսահայ տաղանդաւոր երգահան եւ դաշնակահար Սիրվարդ Գարամանուկը Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշեան, Գէորգ (2002)  Սիոն. Կրօնական, գրական, բանասիրական պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան, ՀԶ (7-12). pp.&nbsp;366–377. http://sionj.asj-oa.am/12224/1/366-377.pdf 
* Թաթիանա Պոստան (Պոլսահայ շնորհալի, բայց խնամքի կարօտ երգչուհին) Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշեան, Գէորգ (2003) Թաթիանա Պոստան (Պոլսահայ շնորհալի, բայց խնամքի կարօտ երգչուհին). Սիոն. Կրօնական, գրական, բանասիրական պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան, ՀԷ (1-3). pp.&nbsp;53–57. http://sionj.asj-oa.am/11235/1/53-57.pdf 
* Հայոց Մեծ Եղեռնը, մենք եւ աշխարհը Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշեան, Գէորգ (2006) Հայոց Մեծ Եղեռնը, մենք եւ աշխարհը. Սիոն. Կրօնական, գրական, բանասիրական պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան, Ձ (4-6). pp.&nbsp;215–218. http://sionj.asj-oa.am/10499/1/215-218.pdf 
* Մեսրոպեան ուղղագրութեան վերականգնումը անխուսափելի է, բայց՝ առանց արկածախնդրութեան Գէորգ Բաղդիշեան Բաղդիշեան, Գէորգ (2007) Մեսրոպեան ուղղագրութեան վերականգնումը անխուսափելի է, բայց՝ առանց արկածախնդրութեան. Սիոն. Կրօնական, գրական, բանասիրական պաշտօնաթերթ Երուսաղէմի Հայ Պատրիարքութեան, ՁԱ (1-3). pp.&nbsp;89–108. http://sionj.asj-oa.am/10146/1/89-108.pdf

## Պատկերասրահ

Kevork Paghtishian - «Կոմիտասի Հանճարը իր Պատարագին մէջ» Ուսումնասիրութիւն - Երուսաղէմ 2003.jpg|Գէորգ Բաղդիշեան«Կոմիտասի Հանճարը իր Պատարագին մէջ» Ուսումնասիրութիւն - Երուսաղէմ 2003

Kevork Paghtishian - Մովսէս Պապ.jpg |Մուսալեռցի Պապս պատմուածքի հերոսը: Քրոջս սկեսրայրը:


## Արտաքին յղումներ

Ստորոգութիւն:1939 Ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մուսա Լերան Հաճի Հապիպլի գիւղը ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գրաբառագէտ
Ստորոգութիւն:Հայոց լեզուի պատմութեան մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Կրթական մշակ
Ստորոգութիւն:Մտաւորական