Պաալպէք

**Պաալպէք**, քաղաք Լիբանանի մէջ, որ յայտնի է իր հռոմէական տաճարներով։

Յունական աղբիւրներէն յայտնի է Հելիոպոլիս անունով։ Մեծն Տիգրանի օրերուն, Փիւնիկէի հետ, հայկական կայսրութեան մէջ ներառուած է եւ յայտնի եղած՝ «Արեւու Քաղաք» անունով։

## Անուանում
«Պաալպէք»ը յիշուած է նաեւ Աստուածաշունչին մէջ։ «Պաալ» կը նշանակէ «իշխող», «տէր» կամ «աստուած», իսկ «Պէք»ը յառաջացած է Պէքաայի դաշտէն: Շատերու կողմէ անունը մեկնաբանուած է որպէս «Պաալ աստուծոյ քաղաք», իսկ հռոմէացիներուն կողմէ՝ «Հելիոպոլիս», որ կը նշանակէ «Արեւու Քաղաք»:

## Դիրք
մինի|Պաալպէք
Պաալպէք քաղաքը կը գտնուի Պէքայի դաշտի հիւսիսը եւ Լիթանի գետի արեւելքը: Արեւելքէն եւ արեւմուտքէն շրջապատուած է արեւելան եւ արեւմտեան լեռնաշղթաներով: Պաալպէք կը գտնուի ծովու մակերեսէն 1163 մ. բարձրութեան եւ մայրաքաղաք Պէյրութէն 83 քմ. հեռաւորութեան վրայ:
մինի|աջից|Պաալպէք
Պաալպէք՝ Պէքայի հարուստ եւ արգասաբեր դաշտագետինին վրայ հանգչած, պատմական եւ հինաւուրց այս քաղաքը, շքեղօրէն պահպանուած հսկայական իր երեք տաճարներով, կոթողներով, քանդակներով, ճարտարապետական յօրինուածքով ու գեղեցկութեամբ, կը ներկայանայ որպէս Լիբանանի եւ աշխարհի հրաշալիքներէն մէկը: 3000 տարի Ք.ա. եւ անկէ ալ հին սեմական հետքեր կրող հիասքանչ, հզօր ու մեծ քաղաք մըն է անիկա: Հռոմէացիները հսկայական տաճարներ կառուցած են Պաալպէքի մէջ։ Հոն կը կազմակերպուին միջազգային փառատօներ, որոնք կը գրաւեն արաբական եւ օտարազգի ամէնայայտնի արուեստագէտները:

## Պատմութիւն
Քաղաքի հիմնադրութեան թուականը յայտնի չէ, սակայն որոշ հնաբաններ անիկա կը վերագրեն աշխարհի ամէնահին բնակավայրին։ Մինչ Ալեքսանտր Մակեդոնացիի արշաւանքները, այդ քաղաքին մասին ո՛չ մէկ գրաւոր յիշատակութիւններ պահպանուած են։ Արաբական ձեռագիրի մը համաձայն, Պաալպէքը հիմնած է Բաբելոնի Նեմրութ (Բել) թագաւորը, որ այդ նպատակով օգտագործած է վիթխարի հսկաներու (աժդահաներու) ուժը։ Այդ ձեռագիրի վարկածը որքան ալ առասպելանման չի հնչեր, կ'ամրագրուի այն փաստով, որ քաղաքի նախահռոմէական եւ նախայունական շինութիւնները կառուցուած են այնպիսի հսկայ քարերէ, որ տեղափոխելու համար անգամ չէր բաւեր հարիւրաւոր մարդոց ուժը եւ այդ ժամանակի հնարաւորութիւնները։

Նորագոյն հետախուզական աշխատանքներու ընթացքին, Ճյուփիթըրի տաճարին յատակը յայտնաբերուած են նոր հնադարեան նմոյշներ, որոնք կը վերագրուին «նեոլիթին»: Այդ ժամանակաշրջանին Պաալպէք կը կոչուէր «Տել Պաալպէք»։ Վերի ծերպերուն մէջ յայտնաբերուած են պրոնզէ դարէն մնացած խեցեղէն։ Նախկին պեղումներու  ընթացքին հռոմէական սալիկներու տակ յայտնաբերուած են երեք կմախքներ եւ պարսկական խեցեղէնի մնացորդներ, որոնք կը վերագրուին Ք.ա. 550-330 թուականներուն։ Մնացորդներուն վրայ յայտնաբերուած են սեպագիր արձանագրութիւններ եւ մարդոց պատկերներ։
մինի|Պաալպէքի տաճարը
Տասնեակ հազարամեակներ կանգուն մնացած եւ իրենց հմայքը չկորսնցուցած Պաալպէքը՝ Արեւու Քաղաքի շինութիւնները, կառուցուած են անսովոր լուծումներով եւ ճշգրտութեամբ։ Պաալպէքի ոսկեայ դարաշրջանը կը սկսի մ.թ.ա. ԺԵ. դարուն, երբ Յուլիոս Կեսար զայն կը վերածէ հռոմէական  գաղութի մը:

### Հելիոպոլիս
thumb|մեծ քարեր, 1891
Մ.թ.ա. 334-ին, Մեծն Ալեքսանտրի կողմէ Մերձաւոր Արեւելքի գրաւումէն ետք, Պաալպէք վերանուանուած է Հելիոպոլիս (Ἡλιούπολις), որ հին յունարէնի մէջ հելիոս կը նշանակէ՝ արեւ իսկ պոլիս՝ քաղաք։ Քաղաքը պահած է իր կրօնական նշանակութիւնը յունահռոմէական ժամանակաշրջանին, երբ արգելավայրը Հելիոպոլիսի Ճյուփիթըր-Պաալի ուխտավայրն էր։

Կրօնական համալիրին վրայ աշխատանքը տեւած է գրեթէ մէկուկէս դար։ Հռոմէական կայսրութեան ամէնամեծ կրօնական կառոյցը թուագրուած է Սեփթիմիոս Սեւերոսի իշխանութեան տարիներուն (193-211), որու մետաղադրամներուն վրայ պատկերուած են Պաալպէքի երկու տաճարները։
thumb|Վեներայի տաճարը, Պաալպէք, 1891
Այսօր միայն վեց սիւներ կանգուն են, ութն քանդուած են եւ 532-537 թուականներուն Յուստինիանոսի հրամանով ուղարկուած՝ Կոնստանդնուպոլիս, Սոֆիայի պազիլիքին մէջ օգտագործելու  համար։

## Միջազգային փառատօներ
Պաալպէք նշանաւոր է իր տարեկան միջազգային փառատօներով, որոնք տեղի կ'ունենան Ճյուփիթըրի եւ Բաքոսի տաճարներուն մէջ։ Այդ փառատօներուն ներկայ կը գտնուին մեծ թիւով  համաշխարհային ծանօթ արուեստագէտներ: Այս փառատօները սկսած են 1956 թուականի ամրան, որու հիմնադիրը եղած է Զալֆա Շամոնը, նախկին նախագահ Քամիլ Շամոնի կինը: Առաջին իսկ օրէն իրենց մասնակցութիւնը բերած են մեծ թիւով տաղանդաւոր երգիչներ, պարախումբեր, ինչպէս նաեւ ցուցադրուած են հանրածանօթ օփերայի գործեր, ինչպէս՝ Փարիզի եւ Միլանոյի օփերայի գործերը: Անոր սիւներուն ներքեւ հանդէս եկած են արաբ արուեստագէտներէն՝ «Ըմ Քալսում», «Ֆէյրուզ», «Ռահպանի»ները, «Ուատիհ ըլ Սաֆի», «Սապահ», «Սապահ Ֆախրի», «Քարաքալլա» պարախումբը, «Ուարտա ալ Ճազաիրիյյա», «Լորտ աֆ տը տէնս», «Սթինկ» եւ իր խումբը, «Սապէր առ-Ռուպայի» եւ շատ ուրիշներ:

## Կլիմայ
Պաալպէքի կլիման միջերկրականեան է: Ամառը՝ չոր եւ տաք, իսկ ձմեռը՝ ցուրտ:

## Պատկերասրահ

Prospect of Baalbek 133 Maundrell.jpg|Պաալպէք 1700 
Baalbek 1890 PD.jpg|Պաալպէքը 1880-ական թուականներուն
Baalbec, Distant View of Ruins. 106.Holy land photographed. Daniel B. Shepp. 1894.jpg|Պաալպէքը 1894-ին
Birdseye View of Baalbek and the Lebanons.jpg|Պաալպէքը 1910-ին
BaalbekPropylaea.jpg|Փրոփիլայի մնացորդներուն արեւելեան մուտքը
Baalbek. General view 04956r.jpg|Պաալպէքի աւերակներէն՝ XIX դար
TOBIN(1855) p285 RUINS OF EASTERN PORTICO OF BAALBEC.jpg|Աւերակներ՝ 1855
Colonnes Baalbek.jpg|Ճյուփիթըրի տաճարէն մնացորդներ
Balbek, Collones du Grande Temple, vue du sud, (Baalbek (Lebanon) Columns of the Great Temple, view from the south) (3588099765).jpg|Վեց սիւներու պատկերը
BaalbekBacchusTempleEntrance.jpg|Բաքոսի տաճարը
Ruins of temple, Baalbek, Lebanon LCCN2001705569.tif|Բաքոսի տաճարին մուտքը՝ 1870
Ruins of Baalbek, Lebanon, photographed by William Henry Goodyear (05).jpg|Կախուած քարը՝ 1920
Ruins of Baalbek, Lebanon, photographed by William Henry Goodyear (02).jpg|Բաքոսի տաճարին արտաքին մասը՝ 1920-ին
Ruins of Baalbek, Lebanon, photographed by William Henry Goodyear (03).jpg|Բաքոսի տաճարին ներքին մասը՝ 1920-ին
Great Stones, Baalbek, 1891.jpg|Պաալպէքի պատն ու խրամատը 1891-ին
Baalbek-temple.jpg|Ճարտարապետական մնացորդներ՝ Սեպտեմբեր, 2015-ին
Temple of Venus, Baalbek, 1891.jpg|Մեծն Կոստանդիանոսի տաճարը 1891-ին
Colossal Hewn Block, Ancient Quarries Baalbek.jpg|«Յղի կնոջ Ժայռը» 20-րդ դարու սկիզը, ետեւը՝ Ճիւփիթըրի տաճարը:
Baalbek roof sculpture (Ceres).jpg|Հռոմէական դիցաբանութենէն մնացորդներ
Baalbek roof sculpture (Marcus Antonius).jpg|Առաստաղի փորագրութիւն, վերագրուած՝ Մարք Անթընիի
Baalbek roof sculpture (Cleopatra).jpg|Առաստաղի փորագրութիւն, վերագրուած՝ Քլէոփաթրայի
Baalbek roof sculpture.jpg|Առաստաղի փորագրութիւն
إيعات.png|«Իյաթ»ի սիւնը


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* 
* 

Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ