Վարդան Մատթէոսեան

**Վարդան Մատթէոսեան** (), պատմաբան, բանասէր եւ թարգմանիչ։

Ծնած է Մոնթէվիտէօ, 1964-ին։ 1973-ին փոխադրուած է Պուէնոս Այրէս, ուր հայեցի ուսումը ստացած է Խրիմեան Կրթական Հիմնարկութեան մէջ (1973-1981)։ Աւարտած է Պուէնոս Այրէսի համալսարանի տնտեսագիտական ճիւղը (1991)։ Պատմական գիտութիւններու թեկնածուական աւարտաճառը պաշտպանած է ՀՀ Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Պատմութեան ինստիտուտին մէջ (Երեւան), տիտղոսը ստանալով 2006ին։

2000 թուականին հաստատուած է Միացեալ Նահանգներ, ուր ներկայիս Արեւելեան թեմի Ազգային Առաջնորդարանի (Նիւ Եորք) դիւանապետի պաշտօնը կը վարէ։

Հայոց պատմութեան եւ գրականութեան մասնագէտ է։ 1985-էն հայերէն, անգլերէն եւ սպաներէն 10 հատոր հրատարակած է հայոց պատմութեան, գրականութեան ու լեզուի մասին, եւ սպաներէնի ու անգլերէնի թարգմանած՝ 22 գիրք։

Խմբագրած է հայերէն, սպաներէն եւ անգլերէն կարգ մը հատորներ, եւ հրատարակած՝ բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ, թարգմանութիւններ եւ հրապարակագրական յօդուածներ հայ եւ օտար մամուլին մէջ։

### Ինքնագիր հատորներ

* *Կոստան Զարեանի շուրջ*, Անթիլիաս, Գէորգ Մելիտինեցի Գրական Մրցանակ, 1998
* *Անվերջ վերադարձ. Հայաստանի ճանապարհները (1988-2004)*, Երեւան, Զանգակ-97 2005
* *Հարաւային կողմն աշխարհի. հայերը Լատին Ամերիկայի մէջ սկիզբէն մինչեւ 1950*, Անթիլիաս, Ռիչըրտ եւ Թինա Գարօլան Գրական Մրցանակ, 2005
* *Շամախեցի պարուհին. Արմէն Օհանեանի կեանքն ու գործը*, Երեւան, Գրականութեան եւ Արուեստի թանգարանի հրատարակչութիւն, 2007 (համահեղինակ՝ Արծուի Բախչինեան)
* *Գրական-բանասիրական ուսումնասիրութիւններ*, Անթիլիաս, Գէորգ Մելիտինեցի Գրական Մրցանակ, 2009
* *Pasado sin retorno, futuro que espera: los armenios en la Argentina, ayer y hoy*, Montevideo: Asociación Cultural Uruguay-Armenia, 2011
* *Armenian Language Matters*, New York: Armenian National Education Committee, 2019
* *The Politics of Naming the Armenian Genocide: Language, History, and 'Medz Yeghern*', London: I. B. Tauris, 2022, 279 pages
* *A Woman of the World: Armen Ohanian, the 'Dancer of Shamakha*', Fresno: The Press at California State University, 2022 (համահեղինակ՝ Արծուի Բախչինեան)
* *The Color of Choice: The Armenian and the Politics of Race in the United States and Germany (1890-1945),* Paderborn (Germany): Brill | Schöningh, 2025.

### Խմբագրուած հատորներ

* *Los armenios en América del Sur: Primeras Jornadas de Estudio*, Buenos Aires: Instituto de Investigación Armenológica, 1992
* Bedrós Hadjian, *El cinturón*, translated by Berg Agemian, Buenos Aires: Akian, 2004
* Պետրոս Հաճեան, *Հարաւը Սփիւռքի մէջ*, Հալէպ, Կիլիկիա հրատարակչատուն, 2008
* Գուրգէն Մահարի, *Չարենց-նամէ (Յուշեր, յօդուածներ)*, կազմող՝ Գրիգոր Աճէմեան, Երեւան, Բուկինիստ, 2012
* *Հայաստանի պատմական ատլաս* / *Atlas of Historical Armenia*, Նիւ Եորք, Ազգային Ուսումնական Խորհուրդ, 2012
* *Կոմիտաս-150* / *Gomidas-150*, Նիւ Եորք, «Սիս» հրատարակչատուն, 2019
* Գուրգէն Սարգիսեան, *Իմ յուշերը (1914-1921)* / *My Memoirs*, Նիւ Եորք, «Սիս» հրատարակչատուն, 2021

### Համահեղինակութեամբ խմբագրուած հատորներ

* *Charents: Poet of the Revolution*, Costa Mesa (Ca.), Mazda Press, 2003 (Մարկ Նշանեանի հետ)
* Գուրգէն Մահարի, *Երկերի լիակատար ժողովածու*, հ. 1-15, աշխատասիրութեամբ՝ Գրիգոր Աճէմեանի, Երեւան, Անտարես, 2014-2022 (Արքմենիկ Նիկողոսեանի հետ)

### Թարգմանական հատորներ

* Sarkís Gulludjian, *El arte de vivir*, Buenos Aires, n.p., 1985
* Sarkís Gulludjian, *La fuente de la luz*, Buenos Aires, Shoghag, 1986
* Eghishé Charénts, *Libro del camino*, Buenos Aires, Avant, 1987, 63 pages
* Bedrós Hadjian, *Grandes figuras de la cultura armenia (siglos V-X)*, Buenos Aires, Armengraf, 1987
* Sarkís Gulludjian, *Dos conferencias esclarecedoras*, Buenos Aires, Asociación Cultural Armenia Hamazkaín, 1988, 108 pages
* Bedrós Hadjian, *Grandes figuras de la cultura armenia (siglos XI-XIII)*, Buenos Aires, Armengraf, 1990
* Iervant Odian, *El camarada Panchuní*, Buenos Aires, Armengraf, 1992
* Paruyr Sevak, *El árbol solitario*, Buenos Aires, Armengraf, 1995
* Bedrós Hadjian, *La palabra silenciada: las pérdidas intelectuales del Genocidio Armenio*, Buenos Aires, Armengraf, 2001
* Martirós de Yerzinka, Hovhannes Aprakunetzi, Sarguis el Monje, *Itinerarios*, Yerevan, Academia Linguistica Internacional, 2001, 50 pages (Վահան Սարգսեանի հետ)
* *Otros tiempos: poesía contemporánea de Armenia*, Yerevan, Unión de Escritores de Armenia, 2006
* Bedrós Hadjian, *Cien años, cien historias: Armenia y los armenios en el siglo XX*, Buenos Aires, Editum, 2007
* George (Kevork) Apelian, *No vendas a mi hermanita, mamá* (historias de un martirio eterno), Buenos Aires, n.p., 2009
* Artak Movsisian, *La meseta sagrada: Armenia en la geografía espiritual del antiguo Medio Oriente*, Yerevan, Universidad de Erevan, 2010 (Ռուբէն Արծրունիի հետi)
* Artsvi Bakhchinyan, *Armenian Cinema-100: The Early History of Armenian Cinema (from 1895 to mid 1920s)*, Yerevan, Academy of Cinema of Armenia and Union of Armenian Cinematographers, 2012 (Սուսաննա Մկրտչեանի գործակցութեամբ) 
* *Narrativa armenia contemporánea*, Yerevan, Edit Print, 2014, 151 pages
* *Հնգամեայ ծրագիր. Հայկական Համայնքներու բաժանմունք 2014-2018*, Լիզպոն, «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութիւն, 2014, էջ 33-67։
* Haiganoush Satchian-Grkacharian, *Hadjin, If We Forget You...*, Glendale, Ars Publishing, 2017, 296 pages
* Hamasdegh, *House of Prayer*, New York, SIS Publications, 2018, 52 pages
* Vartan Matiossian (ed.), *Gomidas-150*, New York, SIS Publications, 2019, 109 pages
* Gurghen Sarkissian, *My Memoirs*, New York, Sis Publications, 2021, 177 pages
* *Subasta de almas o Armenia arrasada: la historia de Aurora Mardiganian*, Buenos Aires, Ediar, 2022, 310 pages
* Susanna Harutyunyan, *La aldea escondida,* Madrid: Armaenia Ediciones, 2025.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ