Թիմ Պըրթըն

մինի
ձախից|մինի|2009
**Թիմըթի Ուալթըր** «**Թիմ**» **Պըրթըն** (անգլ.՝ **Timothy Walter** "**Tim**" **Burton** (bɜrtən), ծնած 25 Օգոստոս, 1958, Պըրպէնք, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի ֆիլմի բեմադրիչ, արտադրիչ, արուեստագէտ, գրող եւ ծաղրանկարի ձեւաւորող մըն է: Ան ճանչցուած է մութ, կոպիտ, բարբարոսական եւ տարօրինակ իր ֆիլմերով, ինչպէս *[[Beetlejuice]]* (1988), *[[Edward Scissorhands]]* (1990), երգախառն *[[The Nightmare Before Christmas]]* (1993), կենսագրական վաւերագրական *[[Ed Wood (ֆիլմ)|Ed Wood]]* (1994), զգայացունց *[[Sleepy Hollow (ֆիլմ)|Sleepy Hollow]]* (1999), ինչպէս նաեւ *[[Corpse Bride]]* (2005), *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 ֆիլմ)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]* (2007), *[[Dark Shadows (ֆիլմ)|Dark Shadows]]* (2012) եւ *[[Frankenweenie (2012 ֆիլմ)|Frankenweenie]]* (2012): Ան նաեւ ճանչցուած է իր շատ մեծ շահոյթ ունեցող ֆիլմերով, ինչպէս կատակերգական եւ արկածախնդրական *[[Pee-wee's Big Adventure]]* (1985), աշխարհահռչակ *[[Batman (1989 ֆիլմ)|Batman]]* (1989) ֆիլմը եւ իր շարունակութիւնը *[[Batman Returns]]* (1992), գիտախառն *[[Planet of the Apes (2001 ֆիլմ)|Planet of the Apes]]* (2001), երեւակայական տրամա *[[Big Fish]]* (2003), երաժշտական եւ արկածախնդրական *[[Charlie and the Chocolate Factory (ֆիլմ)|Charlie and the Chocolate Factory]]* (2005) եւ երեւակայական *[[Alice in Wonderland (2010 ֆիլմ)|Alice in Wonderland]]* (2010), որու շահոյթն էր $1,000,000,000:

Պըրթընը աշխատած է Ճոնի Տեփփի հետ յաճախ, որ նաեւ դարձած է իր մտերիմներէն մէկը իրենց միասնական առաջին ֆիլմէն ի վեր: Ան նաեւ աշխատակցած է երաժիշտ Տենի Էլֆմընի հետ, որ յօրինած է բոլոր եղանակներն ու երգերը Պըրթընի բեմադրած ֆիլմերուն: Դերասանուհի Հելենա Պոնհըմ Քարթըր, Պըրթընի նախկին սիրածը, յաճախ դերեր ստանձնած է իր գրեթէ բոլոր ֆիլմերուն մէջ։ Պըրթրըն նաեւ գրած եւ գծագրած է գիրք մը՝ *[[The Melancholy Death of Oyster Boy & Other Stories]]*, հրատարակուած 1997-ին Faber and Faber հրատարակչատան կողմէ, ինչպէս նաեւ կոյտ մը իր գծագրածներէն եւ ուրիշ արուեստի կտորներ կան բոլորը հաւաքուած *The Art of Tim Burton* գիրքին մէջ, որ հրատարակուած է 2009-ին: Այդ գիրքին շարունակութիւնը՝ *The Napkin Art of Tim Burton: Things You Think About in a Bar*, կը պարունակէր Պըրթընի բոլոր գործերը, որոնք գծագրուած են թաշկինակներու վրայ, երբ ան ճաշարաններու եւ կամ գինետուներու մէջ էր։ Այդ գիրքը հրատարակուած է 2015-ին Steeles Publishing հրատարակչատան կողմէ:

## Վաղ Կեանք
Պըրթըն ծնած է 25 Օգոստոս, 1958-ին, Պըրպէնք, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ, եւ զաւակն էր մօր՝ Ճին Պըրթընի, նուէրի խանութի մը տէրը, եւ հօր Պիլլ Պըրթընի, որ մարզիկ էր եւ Burbank Park and Recreation Department գործատեղիի աշխատաւոր: Իբրեւ պատանի, Պըրթըն կարճ ֆիլմեր կը պատրաստէր իր տան պարտէզին մէջ եւ այդպիսով ալ իր առաջին կարճ ֆիլմը՝ *[[The Island of Doctor Agor]]*, նկարահանած է երբ 13 տարեկան էր։ Պըրթըն յաճախած է Burbank High School երկրորդական դպրոցը, բայց լաւ աշակերտ մը չէր: Ան ընդհանրապէս չէր սիրեր պտոյտներ եւ կը սիրէր զբաղիլ գծագրութեամբ եւ ֆիլմ դիտելով: Իր ապագայ գործերը արդէն ազդուած են Դկ. Սուսի եւ Ռոալտ Տահլի պէս անձերու կողմէ: Դպրոց աւարտելէ ետք, Պըրթըն սկսաւ յաճախել California Institute of the Arts, Վալենսիա, Քալիֆորնիա, որպէսզի ուսանի ծաղրանկարչութեան ձեւաւորման ճիւղը: Իբրեւ աշակերտ CalArts-ի (ծանօթ կրճատում California Institute of the Arts-ի), Պըրթըն կը պատրաստէ բազմաթիւ կարճ ֆիլմեր, ինչպէս *[[Stalk of the Celery Monster]]* եւ *King and Octopus*:

## Ասպարէզ
### Վաղ Ասպարէզ՝ 1980ական Թուականներ
*Stalk of the Celery Monster* կարճ ֆիլմը կը դառնայ աշխարհահռչակ Walt Disney Productions ծաղրանկարչական ֆիլմի արտադրութեան հետաքրքրութեան կէտը, որոնք Պըրթընը կը հրաւիրեն ընկերութենէն ներս եւ կը ներառեն զինք իբրեւ աշակերտ, որմէ ետք արդէն կը դառնայ մնայուն ձեւաւորող, տարիներ շարունակ: Ան բազմաթիւ արտադրական կազմերու մաս կազմած է հռչակաւոր ֆիլմերու պատրաստութիւններու ընթացքին, ինչպէս *[[The Fox and the Hound]]* (1981), *[[The Black Cauldron (ֆիլմ)|The Black Cauldron]]* եւ *[[Tron]]*:

Երբ ան Տիզնի կ'աշխատէր, 1982-ին ան իր առաջին կարճ ֆիլմը ստեղծեց՝ *[[Vincent (1982 ֆիլմ)|Vincent]]*, 6 վարկեան տեւողութիւն ունեցող ֆիլմ մը, պատանի տղեկի մը երազներուն մասին: Ֆիլմը կը ցուցադրուի Շիքակոյի Ֆիլմի Փառատօնին (Chicago Film Festival) եւ կը ցուցադրուի շարժապատկերներու պաստառներու վրայ 2 շաբթուայ վրայ։ Այս ֆիլմէն ետք, Պըրթըն կը ստեղծէ իր Ճաբոնական թեմայով *[[Hansel and Gretel (1982 ֆիլմ)|Hansel and Gretel]]* ֆիլմը, որ 1983-ի Հալոուինի գիշերը ժամը 10:30-ին կը ցուցադրուի եւ ոչ մէկ ուրիշ անգամ անկէ ետք, ինչ որ կասկած կ'արթնցնէր շատերու մէջ, եթէ իրապէս այդպէս ֆիլմ մը ստեղծած էր Պըրթըն, թէ ոչ: Սակայն 2009-ին եւ 2011-ին, Museum of Modern Art թանգարանի Պըրթընի նուիրուած ցուցահանդէսի ընթացքին ցուցադրեցին այդ ֆիլմը. վայրն էր LACMA:

## Ֆիլմ

## Կարճ Ֆիլմ

## Հեռուստաշար

## Երգի Տեսահոլովակ

## Մրցանակներ
Emmy Award
* (1990) Յաղթած&nbsp;— Outstanding Children's Animated Program / *[[Beetlejuice (հեռուստաշար)|Beetlejuice]]*

Academy Awards
* (2006) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Animated Feature / *[[Corpse Bride]]*
* (2013) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Animated Feature / *[[Frankenweenie (2012 ֆիլմ)|Frankenweenie]]*

BAFTA Awards
* (2004) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Direction / *[[Big Fish]]*
* (2005) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Feature Film / *[[Charlie and the Chocolate Factory (2005 ֆիլմ)|Charlie and the Chocolate Factory]]*
* (2013) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Animated Film / *[[Frankenweenie (2012 ֆիլմ)|Frankenweenie]]*

Golden Globe Awards
* (2008) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director&nbsp;– Motion Picture / *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 ֆիլմ)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]*
* (2008) Յաղթած&nbsp;— Best Motion Picture – Musical or Comedy / *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 ֆիլմ)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]*
* (2010) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Motion Picture – Musical or Comedy / *[[Alice in Wonderland (2010 ֆիլմ)|Alice in Wonderland]]*
* (2013) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Animated Film / *[[Frankenweenie (2012 ֆիլմ)|Frankenweenie]]*

Cannes Film Festival
* (1994) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Palme d'Or / *[[Ed Wood (ֆիլմ)|Ed Wood]]*

Saturn Awards
* (1990) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director / *[[Beetlejuice (ֆիլմ)|Beetlejuice]]*
* (1993) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director / *[[Batman Returns]]*
* (1997) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director / *[[Mars Attacks!]]*
* (2000) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director / *[[Sleepy Hollow (ֆիլմ)|Sleepy Hollow]]*
* (2008) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director / *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 ֆիլմ)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]*
* (2013) Յաղթած&nbsp;— Best Animated Film / *[[Frankenweenie (2012 ֆիլմ)|Frankenweenie]]*

National Board of Review Awards
* (2008) Յաղթած&nbsp;– Best Director / *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 ֆիլմ)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]*

Chicago Film Critics Association Awards
* (2004) Պաշտօնակարգուած&nbsp;— Best Director / *[[Big Fish]]*

Producers Guild of America Awards
* (2006) Պաշտօնակարգուած&nbsp;– Animated Motion Picture / *[[Corpse Bride]]*
* (2008) Honored&nbsp;— Scream Awards: Scream Immortal Award, for his unique interpretation of horror and fantasy
* (2009) Յաղթած&nbsp;— Best Producer / *[[9 (2009 ֆիլմ)|9]]*

64th Venice International Film Festival
* (2007) Honored&nbsp;— Golden Lion for Lifetime Achievement

Lacanian Psychoanalysis Prize
* (2010) Յաղթած&nbsp;— *[[Alice in Wonderland (2010 ֆիլմ)|Alice in Wonderland]]*

The Order of the Arts and Letters
* (2010) Knighted by Culture Minister of France

Moscow International Film Festival
* (2012) "Golden George" for his contribution to world cinema.

## Գնահատանք եւ Քննադատում

## Ծանօթագրութիւններ