open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նարնջագոյն

մինի|250px|Նարնջագոյնը բնութեան մէջ ամենատարածուած գոյներէն մեկն է
**Նարնջագոյն**՝ տաք գոյն մը, որուն անունը եկած է նարինջէ, եւ ինքը կը գտնուի կարմիրին եւ դեղինին միջեւ։ Ալիքին հասակը 585-620 նանոմեդր է։

## Նարնջագոյնին Նշանակութիւնները
* Նարնջագոյնը հայկական եռագոյն դրօշի երրորդ գոյնն է եւ անիկա կը նշանակէ ժողովուրդի ստեղծագործ եւ յամառ աշխատանքը
* Նարնջագոյնը սաթի, ամեթիսդ կիսաթանկարժէք քարի, մեղրի գոյնն է:
* Նարնջագոյնը օրհնուած գոյն է Հինտուիզմի կրօնքին մէջ։
* Իրլանտային մէջ բողոքականներու կրօնքի նշանն է եւ կայ Իրլանտայի դրօշակին վրայ։
* Նետէրլանտներու ազգային գոյնը կը համարուի, ազգային տօնի օրը բոլոր ժողովուրդը նարնջագոյն կը հագնի։
* «Նարնջագոյն յեղափոխութիւն» կը կոչուի 2004-ին Ուքրաինայի մէջ կատարուած իշխանափոխութիւնը։
* Քանի որ նարնջագոյնը շատ յստակ գոյն մըն է եւ լաւ կ'երեւայ հեռուէն, ան կ'օգտագործուի որպէս ճանապարհային աշխատողներու տարազներու գոյն։
* Նարնջագոյն գօտին քարաթէի եւ ճիւտոյի մէջ կը նշանակէ չորրորդ մակարդակ։
* Իսլամը իր հաւատացեալներուն կ'արգելէ կրել նարնջագոյն հագուստ։
* Օդանաւերու մէջ կիրառուող ձայնագրող սարքերը, որ կը կոչուին՝ «Սեւ արկղեր», իրականից նարնջագոյն են

## Գոյնին Անունը
** «Նարնջագոյն» բառը, որ նարինջ միրգին անունէն է, կարգ մը այլ լեզուներու մէջ միեւնոյն ծագումն ունի
*** 
*** 
**** պասքերու լեզուով՝ laranja kolo
*** 
*** 
*** 
** ազրպէյճաներէնին մէջ նարնջագոյնին կ'ըսուի՝ narinci [**<small>նարինջի</small>**], բայց նարինջին՝ portağal [**<small>փօրթաղալ</small>**], որ յունարէն πορτοκαλιά-էն է: Նոյն պատկերը վրացերէնին մէջ է՝ գոյնը կ'ըսուի ნარინჯისფერი [**<small>նարինջիսփէրի</small>**], իսկ միրգին՝ ფორთოხალი [**<small>փորթոխալի</small>**]

## Մշակոյթի Մէջ

(A) Sadhu India.jpg|
Flaming_June,_by_Frederic_Lord_Leighton_(1830-1896).jpg|


## Մեր Շուրջի Նարնջագոյնը

Ambersweet_oranges.jpg|Նարինջ
Satsuma mandarin-cutout.jpg|Մանտարին
CarrotRoots.jpg|Ստեպղին
Urbana Illinois park 20070928 img 2120.jpg|Թաւշածաղիկ


## Կենդանական Աշխարհի Մէջ

Red Squirrel - Lazienki.JPG|Սկիւռ
Tigress in Bandhavgarh NP.jpg|Պէնկալական վագր
Red fox hunting, scene 1 (6709465663).jpg|Աղուէսը որսուն պահին
Orangedove taveuni june2008.JPG|Նարնջագոյն աղաւնի


## Տեղը Այլ Գոյներու Մէջ
[մինի|կենտրոն|150px|<small>Գոյներու սփէքթրին մէջ նարնջագոյնը կը գտնուի [կարմիր (գոյն, արեւմտահայերէն)|կարմիրի եւ դեղինին միջեւ։]]150px|մինի|կենտրոն|<small>RYB համակարգին մէջ նարնջագոյնը կը ստացուի կարմիրի եւ դեղինի խառնուրդէն</small>

## Երկիրներու Դրօշակներուն Վրայ

Flag of Sri Lanka.svg|
Flag of Ireland.svg|


## Սպորտ

Bandy ball (Orange).JPG|Հոկեյ գնդակով


## Ծանօթագրութիւններ
Նարենտրա Մոտի

**Նարենտրա  Տամոտարտաս Մոտի** (, ), հնդիկ հասարակական, պետական գործիչ։ 2014 թուականի Մայիսի 26-էն Հնդկաստանի վարչապետ։

## Կենսագրութիւն
### Երիտասարդ Տարիներ
Նարենտրա Մոտին ծնած է 1950 թուականի Սեպտեմբեր 17-ին Վատնատար քաղաքին մէջ։ Տամոտարտաս Մուլչանտա Մոտիի եւ իր կնոջ՝ Հիրապէնի 6 զաւակներէն երրորդն էր։ Վաղ տարիքէն սկսած է հետաքրքրուիլ քաղաքականութեամբ, ընդգրկուած է Rashtriya Swayamsevak Sangh-ի (Հայրենիքի կամաւոր ծառաներու միութիւն) շարքերը։ Քաղաքագէտի կրթութիւն ստացած է։

## Քաղաքական Գործունէութիւն
1998 թուականին Պհարաթիա Ճանաթա կուսակցութեան այն ժամանակուայ ղեկավար Լալա Քրշնա Ատվանիի յանձնարարութեամբ Կուճարաթ եւ Հիմաչալ Փրատէշ նահանգներուն մէջ ղեկավարած է այդ կուսակցութեան ընտրարշաւը։ 2001 թուականի Հոկտեմբերին դարձած է Կուճարաթի գլխաւոր նախարարը՝ փոխարինելով թոշակի անցած Քէշուպհայ Փաթելին։ 2007 թուականին վերընտրուած է երրորդ անգամ, իսկ 2012-ին՝ չորրորդ։

## Մատենագիտութիւն

* **Modi, Narendra (2004)** **«Կուճարաթ Արտակարգ Իրավիճակին Մէջ»** (*Aapatkal Me Gujarat*) (Հինտի լեզուով) (Samskarana 1-ին հրտ․)։ Նոր  Տելհի. Prabhat Prakashan. .
* **——————— (2011)** **«Հարմար Գործողութիւն. Կուճարաթի Արձագանգը Կլիմայական Փոփոխութեան Մարտահրաւէրներուն»** (*Convenient Action Gujarat's Response to Challenges of Climate Change*)։ Նոր  Տելհի. Macmillan Publishers India. .
* **——————— (2014, Ապրիլ 22)** **«Ճամբորդութիւն Մը.** **Նարենտրա  Մոտիի Բանաստեղծութիւնները»** (*A Journey Poems by Narendra Modi [Bhaav Yatra]*)։ Թարգմ.՝ Մանթա, Ռաւի. Rupa Publications. .
* **——————— (2015)** **«Ճոթիպունջ»** (*Jyotipunj*) (Հինտի լեզուով)։ Prabhat Prakashan. .
* **——————— (2015)** **«Հասարակական Համերաշխութիւն»** (*Social Harmony [Samajik Samarasta]*)։ Prabhat Prakashan. .
* **——————— (2015, Դեկտեմբեր 21)** **«Հնդկաստանի Սինկափուրեան Պատմութիւնը»** (*India's Singapore Story*)։ ISEAS–Yusof Ishak Institute. .
* **——————— (2017)** **«Մանն Քի Բաաթ. Հասարակական Յեղափոխութիւն Ռատիոյով»** (*Mann Ki Baat A Social Revolution on Radio*)։ BlueKraft Digital Foundation. .
* **——————— (2018, Փետրուար 3)** **«Քննութեան Մարտիկներ»** (*Exam Warriors*)։ Penguin India. .
* **——————— (2018) [2017]** **«Նախագահ Փրանաբ Մուքերճի. Պետական Գործիչ Մը»** (*President Pranab Mukherjee A Statesman*)։ Թարգմ.՝ Ճոշի, Վարուն. The Statesman. .
* **——————— (2018)** **«Սիրոյ Օթեւան»** (*Abode of Love [Premtirth]*)։ Rajpal Publishers. .
* **——————— (2020)** **«Նամակներ Մօր»** (*Letters to Mother [Sakshi Bhaav]*)։ HarperCollins. .

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:17 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Նարինջով աղցան

300px|մինի|Նարինջով աղցան
**Նարինջով աղցան** (իտալ.՝ *Insalata di arance*), կամ Սիցիլիական աղցան` նարինջով (իտալ.՝ Insalata di arance alla siciliana), սիցիլիական խոհանոցի աւանդական ուտեստ: Կը մատուցուի որպէս նախաճաշ, խաւարտ կամ աղանդներ:

## Բաղադրամասեր
Սիցիլիական նարինջով աղցանի պատրաստման համար անհրաժեշտ են հետեւեալ բաղադրամասերը. 2 նարինջ, 1 կարմիր կամ սպիտակ սոխ, սամիթ, 1 թէյի դգալ թարմ ռոզմարին կամ ռոզմարինի չիր, 4 ճաշի դգալ ձիթապտուղի իւղ, 100կ. ձիթապտուղ, 1 ճաշի դգալ սպիտակ գինիի քացախ, քանի մը անանուխի տերեւիկ եւ սեւ պղպեղ ըստ ճաշակի:

## Պատրաստել
Բարակ կտրտած սոխը որոշ ժամանակ կը թրջուի սառ ջուրի մէջ, որպէսզի կծու համը անհետանայ: Այնուհետեւ մանր կտրտել սամիթը: Այդ ամէնը նարինջի կտորներու, ձիթապտուղի եւ մանրացրած խնձորի (ռոզմարին) հետ լեցնել ափսէի մէջ: Այնուհետեւ աւելցնել այլ նարինջէ քամած հիւթ եւ այդ ամէնը խառնել ձէթի եւ քացախի հետ: Աւելցնել աղ, սեւ պղպեղ եւ անանուխի տերեւիկներ:

## Տարբերակներ
Եթէ աղանդեր կը պատրաստենք. ապա աղի փոխարէն կ՛աւելցնենք շաքարաւազ: Այդ պարագային աղցանը կը հիւրասիրեն թէյով: Որպէս խաւարտ աղցանը կը մատուցուի մսեղէնի կամ ձկնեղէնի հետ: Նարինջով աղցան կայ նաեւ սպանական խոհանոցին մէջ, բայց այդ պարագային կ՛օգտագործեն այլ բաղադրամասեր:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* 
*
Նաւ (թանգարան)

300px|մինի|Նաւ հոլ.՝ Museum Het Schip
**Նաւ թանգարան** (հոլ.՝ *Museum Het Schip*), ամսթերտամեան դպրոցի ճարտարապետական թանգարան, կը գտնուի Հոլանտայի մայրաքաղաք Ամսթերտամի արեւմտեան շրջանին մէջ, Սբարնտամմերպբլանտսուն 140 փողոցին վրայ:

## Պատմութիւն
Նաւը կը հանդիսանայ Զանսթրաթ եւ Սբարնտամմերպբլանտսուն փողոցներուն անկիւնը գտնուող ժողովրդային տան երեք բաժանումներէն մէկը, կառուցուած՝ գործարար Քլասա Հիլէի պատուէրով, ճարտարապետ Միշել տէ Քլերխի կողմէ, ամսթերտամեան դպրոցին ոճով: Առանձնաշէնքերը կառուցած են 1914-1921-ականներուն: Տուները վարձակալուած էին Էյկէն Հարտի բնակարանային ընկերութեան կողմէ: Բնակարանները ստացան «պալատներ բանուորներու համար» անուանումը:

1999-ին շէնքը փակուեցաւ վարձակալութեան համար: 2001-էն ի վեր բաժանմունքին տարածքին տեղակայուած է Նաւ թանգարանին հաւաքածոն: Թանգարանը կազմուած է նախկին նամակատնային բաժանմունքէն, տուն-թանգարանէ, որ պատկերացում կու տայ տարածքին մէջ 1920-ականներուն բնակութիւն հաստատած բանուորներուն կեանքին մասին, եւ թանգարան՝ շէնքին պատմութեան եւ ճարտարապետութեան մէջ ամսթերտամեան դպրոցին մասին: 2005-ին նախկին խանութին մէջ բացուեցաւ ճաշարան: Հաւաքածոն կ՛ընդգրկէ քաղաքին շէնքերուն լուսանկարներու ցուցադրութիւնը՝ կրկին ամսթերտամեան դպրոցին ոճով:

Շէնքին ճակատը զարդարուած է քանդակագործ Հիլտօ Քրոբայի (1884-1970) բազմաթիւ քանդակագործական ստեղծագործութիւններով: Բնակելի տան ներքին բակը կազմուած է փոքր այգիներէ, որոնք կը միանան արահետներով: Թանգարանին դիմացի մանկապարտէզին մէջ կը գտնուի բացօթեայ կահոյքի հաւաքածոյ՝ արտայայտչապաշտական դպրոցի ոճով, Փիթր Լուքաս Մարնեթէի (1888-1948) եւ Անտօն Քուրուերսի (1889-1940) աշխատանքները:

Մայիս 2012-էն թանգարանի մասնաճիւղը կը գործէ Ամսթերտամի հարաւային շրջանին մէջ: Կիրակի օրերը այցելութիւնը կը ներառէ նաեւ Նաւագնացութեան տան տարածքով պտոյտ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Նաւ թանգարանի կայքէջը
* Het Schip - archipedia
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Նաւ

thumb|upright=1.42|Նաւու մասեր՝ '''1''':Ծխնելոյզ '''2''':Նաւախել '''3''':Պտուտակ եւ Ղեկ '''4:'''Նաւակող '''5''':Խարիսխ '''6''':գունտ '''7''':Ցռուկ '''8''':Տախտակամած, '''9''':Վերնայարկ:
**Նաւ**, լողացող փոխադրամիջոց մը, նախատեսուած՝ բեռներու կամ ուղեւորներու տեղափոխման համար բաւարար խորութիւն ունեցող ջրային զանգուածներով, կամ նախատեսուած այլ մասնագիտական գործողութիւններ կատարելու համար, օրինակ՝ մարտական գործողութիւններ, գիտական հետազօտութիւններ, ձկնորսութիւն եւ այլն։

Նաւ եզրը կը վերաբերի ճարտարագիտական կառոյցի մը, որ ունի անջրաթափանց իրան, կրնայ լողալ ջուրին վրայ կամ սուզուիլ ջուրին յատակը (սուզանաւ)։

Նաւը աւելի մեծ է քան նաւակը, եւ նախատեսուած է աւելի երկար նաւարկութիւններու համար։

Նաւերը մեծ դեր ունեցած են մարդիկ փոխադրելու եւ առեւտուրի զարգացման մէջ։ Նաւերու օգտագործման միջոցով մեծ զարգացում ապրած են գաղութատիրութիւնն ու ստրուկներու առեւտուրը։ ԺԵ. դարէն սկսեալ, նոր սննդատեսակներ տեղափոխուած են Ամերիկա եւ Եւրոպա, ինչ որ զարկ տուած է բնակչութեան շեշտակի աճին։ Նաւերով տեղի կ'ունենան համաշխարհային վաճառականութեան մեծ մասը։

200px|մինի|Նաւ
200px|մինի|Նաւակ
200px|մինի|Նաւակ
Հազարաւոր տարիներու ընթացքին, նաւերը կը շինուէին փայտէ եւ կը յառաջանային առագաստներով կամ թիերով: Մերօրեայ նաւերը ունին շարժակներ: Կը շարժին մէկ կամ բազմաթիւ մղապտուտակներու միջոցով:
## Շարժակներով Նաւեր
Մղապտուտակները կը ծառայեն շարժակներով նաւերու մղումին: Կը գտնուին ջուրին տակ կամ նաւուն յետսամասին: Նաւերու մեծամասնութիւնը ունի տիզել շարժակներ, որոնք մղապտուտակին կցուած հունը կը դարձնեն:
## Ղեկ
Ղեկը կը ծառայէ նաւուն ուղղութիւնը փոխելու: Երբ զայն դէպի աջ թեքեն, ջուրին հակազդող ուժը ետեւէն դէպի ձախ կը ճնշէ եւ նաւուն «քիթը» դէպի աջ կը դառնայ:
## Խորաչափ (Sonar)
Խորաչափը նաւու մը տակ գտնուող խորութիւնը կը չափէ: Անիկա ձայնային ալիքներ կ'արձակէ, որոնք կը վերադառնան երբ յատակին կամ այլ արգելքի հանդիպին: խորաչափը կ'արձանագրէ անոնց արձագանգը: Խորութիւնը կը չափուի, երբ ձայնային ալիքներուն մինչեւ յատակը՝ երթ ու դարձի համար դրած ժամանակը գիտցուի:
## Ջրասահ Նաւ
Ջրասահ նաւ մը կը սուրայ ջուրի մակերեսէն վեր կրող չմուշկներու վրայ: Երբ դանդաղի, ջուրին վրայ կը ծփայ սովորական նաւու մը պէս: Երբ արագանայ, չմուշկները ուժ մը կը ստեղծեն, որ նաւը կը բարձրաձնէ: Շատ բարձր արագութիւններու կրնայ հասնիլ:
## Ռատիոտեղակայանք
Կը գործածուի մօտակայ նաւերու եւ ծովեզերքներու դիրքերը ճշդելու: 
## Ընդծովեայ
Ընդծովեայ մը տեղափոխուելու համար շինուած է ծովերու եւ ովկիանոսներու մակերեսին վրայ, ինչպէս նաեւ ջուրին յատակը: Անիկա կը ծփայ, երբ իր ջրամբարները պարապ ըլլան: Երբ անոնք ջուրով լեցուին, ընդծովեան կը ծանրանայ եւ կը սուզուի:
## Օդասահ Նաւ
Օդասահ նաւը կը նմանի կառքի մը, որուն անիւները փոխարինուած են օդային բարձով մը:  Անիկա շատ աւելի արագ կը տեղափոխուի՝ սովորական նաւու մը հետ բաղդատաբար:
## Առագաստանաւ
Առագաստանաւ մը կը տեղափոխուի հովին ազդեցութեան տակ: Առագաստանաւերուն ուղղութիւնը փոխելով, նաւաստիները պէտք եղած ձեւով կը գործածեն հովուն ուժը:
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարանս, Հրատարակութիւն CCM, էջ 18 - 19։

Ստորոգութիւն:Նաւեր
Նարսիսօ Պինայեան Գարմոնա

**Նարսիսօ Պինայեան Գարմոնա** ( 24 Սեպտեմբեր 1928 Պուէնոս Այրէս - 1 Դեկտեմբեր 2008, Պուէնոս Այրէս), իրաւաբան եւ լրագրող:

Նարսիսօ Պինայեան Գարմոնա, երբեմն «կրտսեր» ածականով Narciso Binayan:

Ծնած է Պուէնոս Այրէս, 24 Սեպտեմբեր 1928-ին:

Իրաւաբանական ճիւղին հետեւած է Պուէնոս Այրէսի պետական համալսարանին մէջ, սակայն անաւարտ մնացած է:

1960-էն մինչեւ 1991 թուական Պինայեան մաս կազմած է Արժանթինի La Nacionի հնագոյն օրաթերթի խմբագրակազմին:

Աւելի ուշ մտած է լրագրական ասպարէզ, ապա գիտական թէ լրագրական առաքելութեամբ այցելած է շուրջ հարիւր երկիրներ: Հարկ է նշել, թէ Պինայեան նաեւ արժանթինեան եւ հայ մամուլը հարստացուցած է բազմաթիւ յօդուածներով:

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Ա. ի կողմէ պարգեւատրուած է «Ս.Սահակ-Ս.Մեսրոպ» շքանշանով եւ Լեհաստանի Արժանեաց ոսկեայ շքանշանով:

Տոհմաբանութիւնը եղած էր իր հետաքրքրութեան առանցքներէն մէկը, ուր իր գլխաւոր գործը հանդիսացաւ Historia Genealogica Argentina (Արժանթինի տոհմաբանական պատմութիւն), որ լոյս տեսած է 1999 թուականին: Գիրքը նաեւ կը պարունակէ արժանթինահայ համայնքի տոհմաբանութեան մասին 20 էջնոց գրքոյկ մը:

1958-2000-ին լոյս տեսած իր յօդուածներու մէկ ընտրանին հրատարակուած է Dieciseis Estudios Genealogicos (Տասնվեց տոհմաբանական ուսումնասիրութիւններ) հատորին մէջ (2002), ուր ընդգրկած է 1978-ին «Հայ Իշխանուհի Մը Սանթիակօ Տէ Գոմփոստելայի Մէջ ԺԱ. Դարուն Իր Տոհմածառը» սպաներէն յօդուածը:

Պինայեանի այլ գործերէն նաեւ յիշենք «Անցեալի Եւ Ապագայի Միջեւ Հայ Գաղութը Արժանթինի ՄԷջ», «Սեւրի Դաշնագիրը Եւ Հայկական Հարցը» եւ այլն:

Նարսիսօ Պինայեան Գարմոնա մահացած է Պուէնոս Այրէս, 1 Դեկտեմբեր 2008-ին:

## Որոշ Գործեր
Ան բազմաթիւ գիրքերու հեղինակ է.

* Narciso Binayán [Carmona], La colectividad armenia en la Argentina (*Հայ Համայնքը Արժանթինի Մէջ*), Պուէնոս Այրես, Alzamor Editores, 1974
* Narciso Binayán Carmona, գլուխ «Historia de la casa de la independencia» (Անկախութեան Տան Պատմութիւնը) Guillermo Furlong-ի El Congreso de Tucumán (*Թուքումանի* *Գոնկրեսը*) գիրքին մէջ։ Պուէնոս Այրես։ Theoria, 1966։
* Narciso Binayán Carmona, Entre el pasado y el futuro. Los armenios en la Argentina (*Անցեալին եւ Ապագային Միջեւ։ Հայերը Արժանթինի Մէջ*), Պուէնոս Այրես, s.e. (1996) 
* Narciso Binayán Carmona, Historia genealógica argentina (*Արժանթինի Ծագումնաբանական Պատմութիւն*), Պուէնոս Այրես։ Emecé (1999) 
* Narciso Binayán Carmona, Dieciséis estudios genealógicos (*Տասնվեց Ծագումնաբանական Ուսումնասիրութիւններ*), Պուէնոս Այրես։ Armerías, (2002) 

Ան նաեւ պատմական եւ ծագումնաբանական թեմաներու վերաբերեալ բազմաթիւ յօդուածներու հեղինակ է.

* «La iglesia Oriental en la Argentina» (*Արեւելեան Եկեղեցին Արժանթինի Մէջ*) (1969),
* «La atormentada historia del primer libro de genealogía criolla» (*Գրէոլական Ծագումնաբանութեան Առաջին Գիրքին Տառապալից Պատմութիւնը*) (1981),
* «La genealogía en el Africa negra» (*Ծագումնաբանութիւնը Սեւ Ափրիկէի Մէջ*) (1982),
* «La familia de los Incas» (*Ինկաներու Ընտանիքը*) (1992)։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԻԹ., Պէյրութ, 2009, էջ 445:
## Արտաքին Յղումներ
'''Narciso Binayán Carmona'''

Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:24 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի մահեր
Նարտօ

**Նարտօ** (), քաղաք եւ թաղապետութիւն Իտալիոյ հարաւ-արեւելեան մասը, Ափուլիա երկրամասը։ Քաղաքը ունի 30807 բնակչութիւն (ըստ 2008-ին կատարուած մարդահամարի տուեալներով), իսկ տարածքը՝ 190&nbsp;քմ²։ Փոստային ցուցանիշն է՝ 73048, իսկ հեռախօսի ծածկագիրը՝ 0833։ Քաղաքի հովանաւոր սուրբը Գրեգորիօ Արմենոն է (San Gregorio Armeno)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք էջը 
* Պետական վիճակագրական ինստիտուտ 
* Պետական վիճակագրական ինստիտուտ  

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Ռուբէն Նաքեան

**Ռուբէն Գէորգ Նաքեան** (, 10 Օգոստոս, 1897, Նիւ Եորք, Ամերիկայի Միացեալ Մահանգներ – 4 Դեկտեմբեր, 1986, Սթամֆորտ, Քնեքթիքութ), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրութիւն
1912-1915-ին` սորված է Նիւ Եորքի Ազատ արուեստներու դպրոցին մէջ, Գեղեցիկ արուեստներու ակադեմիոյ մէջ։

## Ստեղծագործական Գործունէութիւն
Սկզբնական շրջանին ստեղծած է անիմալիստական գործեր`
* «Ցուլը եւ կովը»
* «Հորթը»
* «Փոկը»

1930 թուականին մասնակցած է «33 մոդեռնիստներ» ցուցահանդեսին։ Մէկ տարի ետք հանդիպած է Արշիլ Կորքիին, որ մեծ ազդեցութիւն ձգած է Նաքեանի գեղագիտական սկզբունքներու կողմնորոշման եւ հաստատման վրայ։

Ստեղծած է անուանի արուեստագետներու եւ քաղաքական գործիչներու դիմաքանդակներ, Աստուածաշունչի եւ դիցաբանական թեմաներով հորինուածքներ՝
* «Վեներայի ծնունդը»
* «Լեդան եւ կարապը»
* «Սալոմէի պարը»
* «Նիմփէն եւ դելֆինները»
* «Պարուհի»
* «Սատիրիկոն» (քանդակաշար)
* «Աստուածներու պարտէզը» (քանդակաշար)

Անոր «Խաչէն իջեցնելը» մոնումենտալ քանդակը՝ Մեծ եղեռնին նուիրուած յուշակոթողը (պրոնզափառ գիպս, 1972), դրուած է Նիւ Եորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցիին մէջ։

Նաքեանի աշխատանքներուն (առաւելապէս պրոնզափառ թրծակաւով) բնորոշ է դասական աւանդոյթներու, էքսպրեսիոնիզմի եւ սիւրռեալիզմի տարրերու ազատ համադրումը։

1972 թուականին ընտրուած է «Արուեստի եւ գրականութեան Ազգային ակադեմիոյ» անդամ, իսկ 1973-ին Պրիճփորթի համալսարանը (Քնեքթիքութ) անոր շնորհուած է պատուաւոր տոքթորի կոչումը։ Գործերը կը պահուին ԱՄՆ-ի թանգարաններուն մէջ:

## Ցուցահանդեսներ
1920-ականներէն Նաքեանի ստեղծագործութիւնները ներկայացուած են ցուցահանդեսներուն մէջ։ Առաջին անհատականը տեղի ունեցած է 1926-ին Նիւ Եորքի «Ուիթնի Սթուտիո-Քլապի մէջ», «Տաունթաուն» եւ «Կրանտ Սենթրալ» պատկերասրահներուն մէջ։ Ցուցադրուած է Շիքակոյի «Արուեստի հիմնարկին» եւ Նիւ Եորքի «Արդի արուեստի» եւ «Ուիթնի» թանգարաններուն մէջ։ Քանդակագործութեան ասպարէզին մէջ Միացեալ Նահանգները ներկայացուցած էն 1961 թուականին Սան Փաուլույի (Պրազիլ) 6-րդ պիէնալէի մէջ, իսկ 1968-ին՝ Վենետիկի 34-րդ պիենալեի մէջ։

Ցուցահանդէսներ ունեցած են Լոս Անճելըսի (Քալիֆորնիա), Ուաշինկթընի, Սթամֆորտի եւ Կրինիչի (Քնեքթիքութ), Ֆիլատելֆիոյ (Փենսիլուանիա), Չիքակոի (Իլինոյս), Հիւսթընի (Թեքսաս), Միլուոքիի (Վիսքոնսին), Փարիզի, Լիզպոնի, Տրեզտէնի եւ Շաումպերկի մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Հարցազրոյց Ռուբէն Նակեանի հետ

Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1986 մահեր
Ստորոգութիւն:4 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Նելլի Միլեր Մանն

**Նելլի Միլեր Մանն** (), եղած է մենոնական եկեղեցւոյ երեւելի անդամ, Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց կոմիտէի քարտուղարուհի, որ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մարդասիրական գործունէութիւն կը ծաւալէր։ Ան, Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ունեցած իր գործունէութեան ընթացքին, Հայոց Ցեղասպանութենէն փրկուած հազարաւոր հայ որբերու ապահով փոխադրութեան պարտականութիւնը, ինչպէս նաեւ անոնց ապաստան տալու, զանոնք կրթելու եւ մեծցնելու աշխատանքին կ'օժանդակէ:

## Կենսագրութիւն
Նելլի Միլեր հասակ կ'առնէ Էլքհարթի մէջ (Ինտիանա նահանգ), 27 Մարտ 1897-ին։ Կը յաճախէ Փրէրի փողոցին վրայ գտնուող մենոնական եկեղեցին։ Կը յաճախէ Ինտիանա նահանգի Կոշէն քաղաքի «Կոշէն գոլէճ» կոչուող համալասարանը եւ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1921-ին (յաճախած՝ 1918-էն 1921)։ Ուսանողական տարիներուն կը լսէ Օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրած հայերու կեանքին մասին։

Խումբ մը մենոնականներ, ինչպէս նաեւ Նելլի, իրենց մեծ ներդրումը ունեցած են Ա. համաշխարհային պատերազմէն ետք կեանքեր եւ քաղաքներ վերակերտելու աշխատանքին մէջ։ Այս խմբակը՝ մենոնական յանձնախումբը, որուն նպատակը Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մենոնական բարեսիրական առաքելութիւն հիմնելն էր, կազմուած էր Նելլիի ծննդավայր Ինտիանա նահանգի Էլքհարթ քաղաքին մէջ 1917-ին։ Այդ շրջանը հետագային կը կոչուի «Մենոնիտական կեդրոնական կոմիտէ»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:27 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահեր
Սթիւ Նեշ

**Սթէֆըն Ճոն «Սթիւ» Նեշ** (, ծնած` 7 Փետրուար, 1974, Եոհաննէսպուրկ), Հարաւային Ափրիկէի Հանրապետութեան մէջ ծնած, ազգութեամբ գանատացի նախկին պասքէթպոլիստ, խաղարկող։ Մասնագիտական ասպարէզի ընթացքին հանդէս եկած է Պասքէթպոլի Ազգային հաւաքականի (NBA) «Տալաս Մավըրիքս», «Ֆէոնիքս Սանզ» եւ «Լոս Անճելըս Քլիփըրզ» ակումբներէն։

## Ուսման Տարիներուն
Ունենալով տպաւորիչ պասքէթպոլային ասպարէզ կանուխ դպրոցին մէջ՝ Նեշը կը շահի կրթաթոշակային ծրագիր Սանդա Գլարա համալսարանի մէջ։ Համալսարանի պասքէթպոլային խումբին մէջ անցնելով 4 տարի, Նեշը թիմակիցներուն ամէն տարի դուրս կը բերէր NCAA-ի առաջին բաժանման առաջնութիւն։

Համալսարանը աւարտելէ ետք, Նեշը կը գլխաւորէր իր պատմութեան մէջ բոլոր ժամանակներու ամէնաշատ արդիւնաւէտ նետումներ կատարած պասքէթպոլիստներու ցուցակը։ Այնուհետեւ Նեշը կը մտնէ 1996 թուականի NBA տրէֆթ, ուր կ'ընտրուի 15-րդը՝ «Ֆէոնիքս Սանզի» կողմէ։ Խաղին վրայ նուազագոյն ազդեցութիւն ունենալու համար 1998 թուականին Նեշը կը փոխանակուի եւ կը տեղափոխուի Տալաս Մավըրիքս, ուր երրորդ տարուան մէջ կը ճանչցուի իբր աստղ (NBA All Star) եւ կը մասնակցի բոլոր աստղերու ամէնամեայ խաղին, իսկ խաղաշրջանի վերջաւորութեան կ'արժանանայ իր առաջին All-NBA ճանաչողական տիտղոսին։ Յաջորդ 2002-03 խաղաշրջանին Նեշը՝ Տըրք Նովիցքիի եւ Մայքըլ Ֆինլիի հետ Տալասին կը հասցնէ մինչեւ Արեւմտեան խորհրդաժողովի փլէյ-օֆի եզրափակիչ։ Սակայն խաղաշրջանէն յետոյ Նեշի պայմանագիրը կը լրանայ եւ ան կը կնքէ նոր պայմանագիր մը նախկին ակումբ՝ Ֆէոնիքս Սանզի հետ։

## Մասնագիտական Ասպարէզը
2004-05 խաղաշրջանին Նեշը «Սանզ»ին կը հասցնէ արեւմտեան խորհրդաժողովի եզրափակիչ, ինչպէս նաեւ նոյն տարին կ'արժանանայ կանոնաւոր առաջնութեան *ամէնաարժէքաւոր խաղացողի* (MVP) մրցանակին։ Յաջորդ տարի Նեշը կրկին MVP կը ճանչցուի։ 2006-ին ESPN-ը Նեշին կ'որակաւորէ որպէս «բոլոր ժամանակներու 9-րդ մեծագոյն խաղարկող»։ NBA-ի իր ասպարէզի տարբեր ժամանակաշրջանի մէջ Նեշը կը գլխաւորէ արդիւնաւէտ փոխանցումներ կատարողներու աղիւսակը, ինչպէս նաեւ կը զբաղի առաջին հորիզոնականներ՝ տուգանային նետումներու արդիւնաւէտութեան տոկոսայնութեան ցուցանիշով։ Կը համարուի նաեւ լիկայի լաւագոյն նշանառուներէն մէկը (3-կէտ նետումներ կատարող)։

## Բարեգործական Աշխատանքներ
Անոր կատարած բազմաթիւ բարեգործական ներդրումներուն համար կը ստանայ շարք մը պարգեւներ եւ շքանշաններ։ 2006 թուականին «Թայմ» ամսագիրը կ'որակաւորէ զինք որպէս աշխարհի 100 ամէնազդեցիկ դէմքերէն մէկը։ 2007 թուականին Նեշին կը շնորհուի «Գանատայի օրդեն» պետական բարձրագոյն շքանշանը։ 2008 թուականին Վիքթորիայի համալսարանին կողմէ Նեշին կը շնորհուի իրաւագիտութեան տոքթորի կոչում։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
 
* NBA.com էջ
* Basketball-Reference.com` Սթիվ Նեշ
* Էջը Կանադայի բասկետբոլի հավաքականի կայքում 

Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:7 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Քանատացի պասքէթպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Ֆէոնիքս Սանզի խաղացողներ
Լեւոն Ներսէսեան

**Լեւոն Ներսէսեան**, (), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս, ստացած՝ դեղագործական կրթութիւն։ Փոքր Ասիոյ արեւմուտքի՝ Սիվրիհիսար քաղաքին մէջ, ունեցած է սեփական դեղատուն եւ աշխատած՝ որպէս դեղագործ։

1907 թուականի Նոյեմբերին, ի թիւս 14 հայ մտաւորականներու, ձերբակալուած է Սիվրիհիսարի մէջ։ Ուրբաթ օր մը ոստիկանը մտած է Լեւոնի դեղատունը եւ ըսած, թէ քաղաքապետարանի ժողովը կը փափաքի զինք տեսնել, ուստի կը խնդրէ իրեն հետ երթալ այնտեղ։ Վատ բան չկասկածելով՝ Լեւոնը ոստիկանին հետ կ՛երթայ քաղաքապետարան։ Այստեղ Լեւոնի վաղեմի բարեկամ, գաւառապետ ալպանացի Խայրի պէյը՝ խոժոռ դէմքով կը հարցնէ, թէ՝ արդեօք անոր քով զէնք կամ վտանգաւոր իրեր ու թուղթեր կը գտնուի՞ն։ Լսելով բացասական պատասխան՝ Խայրի պէյը, հրամայած է պարպել գրպանները։ Արդիւնքի չհասնելով՝ ոստիկանին հրամայած է Լեւոնին մեկուսացնել պարապ ու կեղտոտ սենեակի մը մէջ, որ աղօթավայր կը ծառայէր՝ կառավարութեան անդամներուն համար։

Լեւոնն առաւօտեան տեսած է, որ քաղաքապետարանի բոլոր սենեակները հայերով լեցուած են։ Այդ օրը, բոլոր ձերբակալուածներու տուները, խուզարկութեան ենթարկուած են։ Լեւոնին մայրը՝ ոստիկաններուն, դուռը չէ բացած։ Խուզարկուները հրաւիրած են թաղի հայ աղաներէն մէկուն եւ քահանային ու դուրսէն բացատրած, թէ խուզարկութիւնը կ՛ապացուցանէ որդիին անմեղ ըլլալը եւ թոյլ կու տայ, որ անոր ազատեն։ Խուզարկութեան ժամանակ բռնագրաւած են Լեւոնի բոլոր թուղթերը, նամակները, թերթերը եւ այդ բոլորը միացուցած են անոր գործին։ Հետագային պարզուած է, որ անոնց մատնիչները եղած են երկու հոգի՝ Քած Պօղոսը (կեղծ բժիշկ Պօղոս Թէսթիճեանը) եւ ասորահայ Հեքիմ Ապտալլահը։

Երեք օր ետք, ձերբակալուածներուն եւ երկու լրտեսներուն շղթայակապ տեղափոխած են Անգարայի կեդրոնական բանտ։ Մեղադրուած է 7 Օգոստոս 1905 թուականին (Յուլիս 8), Կ. Պոլսոյ Եըլտըզ թաղամասը՝ Ուրբաթ օրուան աղօթքի արարողութեան աւարտին, սուլթան Ապտուլ Համիտ երկրորդին սպանելու մահափորձին մասնակցելու համար։

Մէկուկէս տարի տեւած բանտարկութեան ընթացքին՝ հայ բանտարկեալները, բազմաթիւ հարցաքննութիւններու ենթարկուած են։ Անոնց հայհոյած, ծեծած, անոնց վրայ սառած ջուր լեցուցած, չարչարած են եւ այլն։ 1909 թուականի Մայիսին, իւրաքանչիւր բանտարկեալէ՝ 500-ական ոսկեդրամ վերցնելով, փաստաբաններու օգնութեամբ, Կ. Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանի միջնորդութեամբ, բոլորը ազատ արձակուած են՝ նիւթապէս, ֆիզիքապէս ու հոգեպէս քայքայուած վիճակի մէջ։

## Գրականութիւն
*Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ներսէս (անձնանուն)

**Ներսէս**, տարածուած հայկական արական անուն։ Կը սերէ պարթեւական Ներսէհ անուան յունականացուած ձեւեն (}: Գործածական է նաեւ վրացիներու քով Ներսէ ձեւով (}:
* Անուան լատինագիրը 
* Անունէ կազմուած մականուններ՝ **Ներսէսեան**

## Անուանակիրներ
* Ներսէս Լամբրոնացի (1153-1198) մատենագիր, երաժիշտ
* Ներսէս Շնորհալի (Դ.Կլայեցի, 1102-1173) աստուածաբան, պատմիչ
* Ներսէս Վարժապետեան (1837-1884, Կ.Պոլիս) եկեղեցական գործիչ
* Ներսէս Ունանեան (, 1920 Յունաստան-1957 Ուրուկուէյ) քանդակագործ
* Ներսէս Փափազեան (1872 Ագուլիս-1915) հոգեւորական եւ հանրային գործիչ

## Ծանօթագրութիւններ
Ներսէս Դանիէլեան

**Ներսէս եպս. Դանիէլեան**, (16 Մայիս 1868, Եարփուզ - 1915), ուսուցիչ, վարդապետ, առաջնորդ:

## կենսագրութիւն
ծնած է Եարփուզ (Մարաշ) Մայիս 1868-ին: Ուսումը աւարտած է Սամաթիոյ Սահակեան վարժարանը 1886-ին, նախապէս 1883-ին աշակերտելով Սիսի մայրավանքին: Շրջանաւարտելէ ետք ուսուցչութիւն կ’ընէ Ատանայի մէջ։ 1890-ին Վեհապետեան Մկրտիչ եպ.էն վրդ. կը ձեռնադրուի: Մինչեւ 1895 Առաջնորդական փոխանորդ Իսկէնտէրունի: Հայկական դէպքին՝ իբր Զէյթունի ապստամբութիւն կազմակերպող՝ 1896-ին 7 ամիս կը բանտարկուի Հալէպ: Ներման արժանանալով՝ կ’աքսորուի Դամասկոս: Յետոյ Օրմանեան պատրիարքի բարեխօսութեամբ կը բերուի Պոլիս ուր 1898էն սկսեալ պատրիարքին անձնական քարտուղարութիւնը կ’ընէ եւ 10 տարի Սկիւտարի քարոզութիւն: Երկիցս կը ձերբակալուի եւ 8 Յուլիս 1905-ին Եըլտըզի դժոխային մեքենային դէպքին պատճառաւ դարձեալ կը ձերբակալուի եւ Վեհապետեան սրբայանի հետ 3 գիշեր ի դիպահոջ կը մնայ Եըլտըզ՝ ուրկէ ազատ կ’արձակուի: 1907-ին Կիլիկիոյ Ս. կաթողիկոսին եւ Օրմանեան պատրիարքի երաշխաւորութեամբ Սիս կ’ուղեւորի: Կիլիկիոյ ջարդէն ետքը Մարաշի եւ Էրզինի պատերազմական ատեանի առջեւ կը դատուի իբր գործակից Մուշեղ եպ.ի: Հակառակ իր սահմանադրասէր զգացումներուն՝ որով Հաճընի ինքնապաշտպանութեան առթիւ 600 Իսլամներու կեանքը պաշտպանած էր, երեքուկէս ամիս բանտերու մէջ տառապելէ ետք ազատ կ’արձակուի:

Դանիէլեան Եպ. իբրեւ գրող՝ հետեւող եղած է Մկրտիչ Խրիմեանի, որմէ վարձատրուած լանջախոչով: Սսական Վարդ ծածկանունը ընդունած է Հայրիկէն: Կը ստորագրէր նաեւ Սսական վարդապետ: 1910-ին Հաճընէն Ատանա փոխադրուած է Առաջնորդական պաշտօնով: 1914-ին Եսզղատ կը մեկնի իբրեւ Առաջնորդ: Եպիսկոպոս ձեռնադրուած է 1911 Մարտին: Եղած է Ս. Գ. Հնդակեան՝ շատ կանուխէն: Ներսէս եպ. Դանիէլեան զոհ եղած է Եոզղատի արիւնալի սպանիդին:

Աշխատակցած է շատ մը թերթերու երկերն են՝ Կեանքը Առանց Հաւատքի քարոզգիրքը եւ Կաթիլ մը Ջուր Այրած Սրտերու՝ հրատարակուած: Անտիպներ՝ Կեանքը Առանց Յոյսի եւ Առանց Սիրոյ, Կաթողիկոսութիւն Հայոց Կիլիկիոյ, Կիլիկիոյ Հայոց Գաւառաբարբառը, Արիւնոտ Ծրար, Սրտի Սփոփանք, Վերջին Լեւոնի Ողբերգը:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 582:
*Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 81-82, հատուած 607։
Ներսէս Զաքարեան

Ծնած է Իզմիթ 1883թ.։ Ընթացաւարտ Իտատի, Առեւտռրական եւ Ֆրէրներու վարժարաններէն։ Թուրք լեզուի մասնագէտ՝ պաշտօնավարած է Պոլիս եւ այլուր կարգ մը դպրոցներ։ Հնչակեան գործիչ։ Ազգ. Երեսփոխան ընտրուած Կէտիկ փաշայէն։ Հրատարակութիւնները «Քերական Օսմ. Լեզուի», «Ապագայ» եւ «Նոր Աշխարհ» թերթերը։

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, Օ. Արզուման, 1919, էջ 37
Գէորգ Ներսէսեան

**Գէորգ Ներսէսեան** (1920-1989), ծնած է Թրակիա, Յունաստան: Հայերէնի ուսումը ստացած է տեղւոյն Արամեան վարժարանին մէջ։ Հասակ նետած է գրասէր ընտանեկան մթնոլորտի մէջ։ Իր հայրը անցեալին գրական մասնակցութիւն բերած է պոլսահայ զանազան թերթերու։ Եղբայրը՝ Խոսրով Ներսէսեան, «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագիրներէն էր, ծանօթ՝ «Գիսաւոր» ծածկանունով (մահացած՝ 1989-ին)։

Գէորգ Ներսէսեան երկրորդ համաշխարհային պատերազմին գտնուած է Գերմանիա. 1950-ին հրաշքով ազատուած, փոխադրուած է ԱՄՆ: Ընդգրկած է վաճառականութեան ասպարէզը եւ փայլուն յաջողութեամբ շարունակած է մինչեւ 1985, իր հանգստեան կոչուիլը։

Հայկական եւ ամերիկեան բազմաթիւ կազմակերպութիւններու մէջ ստանձնած է պատասխանատու պաշտօններ։ Եղած է Պոսթոնի Հայ-անկախ ռատիօժամի հիմնադիր-ատենապետը։ Անդամ է Պոսթընի Պոլսահայ Միութեան։ Եղած է Վարդանանց Ասպետներու Պոսթընի մասնաճիւղի վարչական անդամ։

Աշխատակցած է «Նաւասարդ» ամսագրին բազմաթիւ պատմուածքներով, նաեւ այլ թերթերու՝ տալով յօդուածներ զանազան հարցերու շուրջ։

Աշխատած է պատրաստել անգլերէն լեզուով գիրք մը։

Բախտաւորուած է երկու փաստաբան դուստրերով եւ բժիշկ հայ փեսաներով։

Գէորգ Ներսէսեան իր ականատեսի աչքով գրի առած զգայացունց նիւթերով կը տպաւորէ ընթերցողը։ Գործածած է պարզ եւ յստակ լեզու մը։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1989 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Խորէն Աւագ Քհնյ. Ներսէսեան

**Խորէն Ա. Քհնյ. Ներսէսեան**, աւաղանի անունով Անդրանիկ, որդի Կարուճի եւ Ակիւլինէի։ Ծնած է Քիլիս, 1911-ին։

Հազիւ չորս տարեկան, կը հնչէ հայ ժողովուրդի Մեծ Եղեռնի մահագոյժ փողը, 1915-ին։

Թուրքերը կը ղդկեն Քիլիսի հայերը Գաթմայի հայարանը, ուրկէ խումբ առ խումբ կ'առաջնորդուին անյայատ վայրեր բնաջնջուելու համար։ Երկար ճամբորդութենէ ետք, 300 Քիլիսցի գաղթականներուն հետ, Անդրանիկի ծնողքն ալ կը հասնի Մաան կոչուած շրջանը, ուր կ'ապրին երեք տարիներ։ Պատերազմին վերջին տարին, քիլիսցի հայ գաղթականներուն հետ Անդրանիկ կը գաղթէ Դամասկոս, ուր կ'ապրի 6 ամիս ծանր պայմաններու մէջ։

Հարկադրուած ընտանեօք կը վերադառնայ Դամասկոս եւ կը բնակի գաղթականաց զէմփերուն մէջ։ 1918-ին, զինադադար հաստատուած ըլլալով, կը գաղթէ Հալէպ ու անկէ ալ անգլիական ինքնաշարժներով կը փոխադրուի քիլիս:

Խորէն Ա. Քհնյ. Ներսէսեան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ էվէրէկցի Սեդրակ աղա Թէրզեանի դուստրը՝ Արշալոյսը, որուն հետ կը պսակուի 25 Յունիս 1939-ին, Զահլէի մէջ եւ կ'ունենայ հինգ զաւակներ՝ Կարապետ, Սեդրակ, Վարդուհի, Նուարդ եւ Ալիս։

1972-ին ան կը փոխադրուի Պէյրութ եւ Լիբանանի Հայոց Առաջնորդին ու կրօնական ժողովին տնօրինութեամբ հովիւ կը նշանակուի նախ Ս. Վարդան եկեղեցւոյ եւ ապա Նոր Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։ Բայց հազիւ 4 տարի քահանայագործած, կը հիւանդանայ ու կ'ենթարկուի վիրաբուժական գործողութեան ու կարճ ժամանակ մը ետք կը մահուան  18 Նոյեմբեր 1976-ին, 65 տարեկանին:
## Ծանօթագրութիւններ
Ներսէս Ներսէսեան

**Ներսէս Ներսէսեան** (1902-1980), հրապարակագիր։

Ծնած է Կեսարիոյ Ֆէնէսէ գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղի Ռուբինեան վարժարանը. ապա 1914-ին հօրը հետ կ'երթայ Նիւ Եորք, ուսումը հոն շարունակելու նպատակով։ Վեց ամիս ետք  Ֆէնէսէ կը վերադառնան։ 1915–ի եղեռնի օրերուն կ'աքրսորուին Սուրիոյ անապատները։ Աքսորի ճամբուն վրայ կը կորսնցնէ իր հարազատները։ Ինք եւ եղբայրը կ'որդեգրուին արաբ ընտանիքներու կողմէ։ Համաշխարհային պատերազմը չլրացած կը յաջողի փախչիլ Պոլիս:

1920-ին տիթրոյթաբնակ ազգականի մը օժանգակութեամբ Ամերիկա կու գայ։ Կը հաստատուի Տիթրոյթ եւ կը հետեւի լուսափորագրութեան արուեստին։

1927-ին կը մեկնի Յունաստան, այցելելու համար աքսորէ ազատուած քրոջ ընտանիքին եւ եղբօրը։ Այնուեհետւ կ'անցնի Եգիպտոս եւ կ՚ամուսնանայ հայրենակից Արշալոյս Արզումանեանին հետ։ Միասին կը վերադառնան Տիթրոյթ եւ կը բախտաւորուին երկու զաւակներով։

Ներսէս Ներսէսեան ինրնաշխատութեամր ծանօթացած է հայ եւ օտար հեղինակներու գրական գործերուն։ Կ'աշխատակցի թերթերու, գրական եւ հասարակական յօդուածներով։

Ունեցած է ազգային բազմարդիւն գործունէութիւն մը։ Իր օժանդակութիւնը բերած է էվէրէկ-Ֆէնէսէի մեծածաւալ յիշատակարան հատորի պատրաստութեան եւ հրատարակութեան գործին։ Ծառայած է Տիթրոյթի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ Եկեղեցւոյ որպէս ծխական խորհուրդի անդամ՝ 6 տարի։ Նոյնքան տարի եղած է դպրոցի խնամակալութեան անդամ, ինչպէս նաեւ հայերէնի ուսուցիչ։1975-ին Էվէրէկ եւ Ֆէնէսէ ընկերակցութեան Տիթրոյթի մասնաճիւղը, առ ի գնահատանք Ներսէսեանի աւելի քան 50 տարիներու բերած հայրենակցական ծառայութեան, հանդիսաւոր հաւաքոյթի մը ընթացքին յուշատախտակ մը յանձնած է։

1961–ին այցելած է Մայր Հայրենիք։ Նոյն թուականին հրատարակած է «Հայրենի յուշեր» հատորը, որուն մէջ ամփոփուած են պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, հեքիաթներ, ծննդավայրի բարբառով գրուած երգիծական էջեր։ Յետ մահու, անոր այրին հաւաքած է ամուսնոյն գրութիւնները «Ամբողջական երկեր» խորագրուած հատորով (1991)։ Ներսէսեան իրապաշտ ու հարազատ ոճով կը նկարագրէ իր ծննդավայրին՝ Էվէրէկ-Ֆէնէսէի մէջ ապրած հայ ժողովուրդին բարքերը եւ 1914-1915–ի արհաւիրքի օրերէն դրուագներ։ կու տայ նաեւ ամերիկահայ կեանքէ իրական պատկերներ։

## Աղբիւրներ
Ժինէթ Նըւէօ

**Ժինէթ Նըւէօ** (), յայտնի ֆրանսացի ջութակահար։

## Կենսագրութիւն
Նըւէօ ծնած է երաժշտական ընտանիքի մէջ եւ ջութակի առաջին դասերը ստացած է մօրմէն։ Ան առաջին համերգը տուած է Փարիզի Գաբրիէլ Փիեռնէի նուագախումբին հետ, երբ եօթը տարեկան էր։ 11 տարեկան հասակին աւարտելով Փարիզի երաժշտանոցը Ժինէթ Նըւէօ կը շարունակէ կատարելագործել իր վարպետութիւնը, սկիզբը՝ Ճորճէ Էնեսքուի, ապա՝ Քարլ Ֆլէշի մօտ։ 1935 թուականին Վենիավսքիի անուան ջութակահարներու մրցանակակիր հանդիսանալլով (Տաւիտ Օյսթրախին երկրորդ տեղը ձգելով) Նըւէօ միջազգային համբաւ ձեռք կը բերէ։ Այդ օրուընէ կը սկսի անոր մենահամերգներու շրջանը։ Մեծ յաջողութեամբ կ'անցնին Լեհաստանի, Գերմանիոյ (1935), Խորհրդային Միութեան (1936), ԱՄՆ-ի եւ Քանատայի (1937) մենահամերգները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը խանգարեց այս համերգաշարը, սակայն արդէն 1945 թուականին ան ելոյթ ունեցաւ Լոնտոնի մէջ։ Երկու տարի անց Նըւէօ ելոյթներ ունեցաւ ԱՄՆ-ի եւ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ 1949 թուականի Հոկտեմբեր 28-ին Փարիզէն ԱՄՆ թռիչքի ժամանակ օդանաւը, որով կը թռէին Ժինէթ Նըւէօ եւ իր եղբայրը, Ազորեան կղզիներու մօտ ենթարկուեցաւ վթարի։ 48 ուղեւորներէն ոչ ոք փրկուեցաւ։

Ժինէթ Նըւէօյի կատարողական արուեստը առանձնացած է ոճի սուր զգացումով եւ արուեստագիտութեամբ։ Չնայած կարճ ստեղծագործական կեանքին, երաժշտական քննադատները զայն ընդունած են որպէս իր ժամանակի լաւագոյն կատարողներէն մէկը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* *M.-J. Ronze-Neveu*։ Ginette Neveu. - Paris, 1952

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի ջութակահարներ
Նեփթիս

**Նեփթիս,** (, հին եգիպտերէն՝ **Նեպերհեթ**)՝ եգիպտական դիցաբանութեան աստուած մըն է:
Եգիպտացիները Նեփթիսը կը պատկերէին կնոջ մը տեսքով, գլխին վրայ դրուած իր անուան գաղափարագիրը՝ տուն մը, վրան շինարարութեան զամբիւղով: 
Կը համարուէր եւ կը պատուըուէր որպէս Սեթի կինը: Եգիպտական դիցաբանական գրականութեան մէջ անոր էութիւնը գրեթէ չէ բացայայտուած: Առանձին գրուածքներուն մէջ կը հանդիպի իր քոյր Իսիսի հետ Օսիրիսի տօնախմբութիւններուն եւ հոգեհանգիստներու բոլոր մոգական արարողութիւներուն մէջ: Նէ Իսիսի հետ միասին կ'ողբայ Օսիրիսը, կը մասնակցի անոր մարմինի որոնումներուն, կը պահպանէ անոր մումիան, կանգնած ըլլալով անոր մահիճին գլուխը:  
Նեփթիսը ուղեկցած է Ռան ստորգետնեայ ջուրերուն մէջ անոր գիշերային լոգանքի ատենը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Նէսիպ Աբգարիոս

**Էմին եւ Նեսիպ Աբգարիոս** եղած են յայտնի անձնաւորութիւններ: Երկուքն ալ աւարտած են Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի դեղագործական բաժինը։ Այս երկուքէն երկրորդը՝ Նէսիպ, յետոյ ուսանեցաւ օրէնսդրութիւն եւ որպէս փաստաբան՝ շրջանաւարտ եղաւ Փարիզէն, 1912-ին

## Կենսագրութիւն
Նէսիպ որպէս դեղագործ նախ աշխատեցաւ Եգիպտոս, Սուտան եւ Օնտուրամի անգլիացիներէն գրաւուելէն յետոյ ասպարէզ տրուեցաւ իրեն աշխատելու քաղաքական մարզի մէջ։ Ահա այն ատեն է որ գաղափարը յղացաւ փաստաբան ըլլալու, բան մը որ մեծ յաջողութեամբ գլուխ հանեց։

խարթումի մէջ (Սուտան) մեծ ասպարէզ չգտնելով, Նէսիպ հաստատուեցաւ Եգիպտոս, ուր եւ մնաց բաւական ժամանակ, շատ կարեւոր պաշտօն վարելով Արդարադատութեան Նախարարութեան մէջ։

1919-ին, երբ Պաղեստին անգլիացիներու կողմէ գրաւուեցաւ, տեղական դատարանները կազմակերպելու պաշտօնը իրեն յանձնուեցաւ, գործ մը զոր մեծ ձեռնահանութեամբ գլուխ հանեց երեք տարուայ ընթացքին։ 1922-Ին հրաժարելով իր Պաղեստինի կառավարական պաշտօնէն, Երուսաղէմէն հաստատուելով գործեց որպէս փաստաբան եւ իրաւաբանական խորհրադատու Պաղեստինի կառավարութեան։ Այս ուղղութեամբ մեծ համբաւ վաստկեցաւ եւ հարստութիւն դիզեց։ Իր մահէն տարիներ յետոյ ալ տակաւին զինք կը ճանչնան Նէսիպ Պէյ Աբգարիոս անուամբ։ Մեռաւ Սեպտեմբեր 8, 1946-ին։ ճանչցուեցաւ որպէս ուղղամիտ եւ շատ կարող փաստաբան մը, բարեկամներու հիացման եւ հակառակորդներու նախանձին արժանանալով։ Պաղեստինի ամէնաբարդ եւ կարեւոր դատերը իրեն կը յանձնուէին։ Դատարանին մէջ ինքզինք կը պարտադրէր թէ՛ դատաւորներուն եւ թէ փաստաբաններուն։ Դատական հարցերու շուրջ իր խորհուրդը փնտռուած եւ յարգուած էր։

1886-ին եգիպտական բանակին մէջ աշխատեցաւ որպէս դեղագործ, Սուտանի վերագրաւման կռիւներուն մասնակցեցաւ սկիզբէն մինջեւ Օնտուրամի անկումը՝ 1898-ին։

Բանակէն դուրս եկաւ 1910-ին եւ Սուտանի կառավարութեան մէջ կարեւոր պաշտօն մը ստանձնեց։ 1916-ին աշխատեցաւ Եգիպտոսի կառավարութեան մէջ, որպէս խորհրդատու։ Բանակին մատուցած իր ծառայութեանց համար «Վիքթօրիա» շքանշանը տրուեցաւ իրեն եօթը օղակով, իւրաքանչիւր օղակին վրայ գրուած՝ մասնակցած ճակատամարտներուն անունը եւ վայրը։ Ստացաւ նաեւ «Մէճիտիէ»-ի շքանշանը։ Եգիպտական կառավարութեան պաշտօնէն հրաժարելէն յետոյ, ստացաւ նոյնպէս Պէյի տիտղոս։

Գրական մարզի մէջ, Ույզի Սթէրիի՝ Սուտանի կառավարական գլխաւոր դատաւորին հետ անգլերէնի թարգմանեց անհատի վերաբերեալ մահմետական օրէնքը, ինչ որ Անգլերէնով կը կոչուի Բըրսնէլ Սթաթիւթ։ Ասիկա իր տեսակին մէջ միակն է։

Նէսիպ Աբգարիոս կը խօսէր անգլերէն, արաբերէն, ֆրանսերէն, եբրայերէն եւ քիչ մըն ալ գերմաներէն։ Երաժշտութեան սիրահար մըն էր եւ լաւ ջութակահար մը։

## Աղբիւրներ
* «Հայերը Լիբանանի Մէջ», Սիսակ Յ․ Վարժապետեան, Պէյրութ 1951, էջ 146-148։
Նէրսէս Փափազեան

**Ներսէս Փափազեան** (1872, Ագուլիս (Կովկաս) - 1915), վարդապետ, Փարիզ՝ Հայկական Պատուիրակ, խմբագիր:

Որդին է վանեցի Տ. Մեսրոպ Շուշտակ վարդապետի եւ եղբայրը՝ յայտնի գրագէտ Վրթանէս ու Վահան Փափազեաններու: Վան փոխադրուելով, մանկութիւնը հոն անցընելէ ետք, կու գայ Պոլիս եւ Եէտիգուլէի որբանոցին կ'աշակերտէ: Կ'անցնի Արմաշ եւ Դպրեվանուց շրջանը ամբողջացնելէ ետք, վարդապետ կը ձեռնադրուի 6 այլ ընկերներու խումբով: 

Իբրեւ հովիւ կ'ուղարկուի Ամերիկա, ուր կը գործակցի Սարաճեան Եպիսկոպոսին հետ: Կը յաճախէ Քոլոմպիայի Համալսարան, ուրկէ կը վկայուի եւ կը միանայ Հ.Յ. Դաշնակցութեան շարքերուն: Իննամեայ հովւութենէ ետք, կ'անցնի Կովկաս, ուր կը մասնակցի հայ-թաթարական ընդհարումներուն: 

Եկեղեցապատկան կալուածներու գրաւման առիթով խօսած իր ճառին համար, ռուս կառավարութիւնը կը պահանջէ անոր հեռացումը Էջմիածինէն: Մաշտոց վրդ. կը նշանակուի Թեհրանի առաջնորդ, ուր կը մնայ 2 տարի: Իբրեւ հասարակական գործիչ, կը ստիպուի սքեմը թողուլ եւ մեկնիլ Ամերիկա, 1906-ի վերջերը ստանձելով «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը՝ Վռամեանի փոխարէն: 

Սահմանադրութենէն ետք Պոլիս կու գայ եւ մօտակայ գաւառները կ'ուղեւորի, իսկ «Ազատամարտ»ի հրատարակուելումէն ետք կը մնայ թերթին հայկական բաժինին խմբագիր, մինչեւ 11 Ապրիլ 1915 : Նոյն թերթին ոճրապատումները կը պատկանին իր գրիչին: Իբրեւ եկեղեցական օրէնքներու հմուտ, ան կը ձեռնարկէ նաեւ ամուսնական դատերու փաստաբանութեան՝ Դատաստանական Խորհուրդին առջեւ:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Տասնըմէկ Ապրիլ 1919, էջ 36
Նիկողոս Էսմէրեան

**Նիկողոս Էսմէրեան** (1860, Սկիւտար - 3 Դեկտեմբեր 1910), հայ ակնաբոյժ։

## Կենսագրութիւն
Էսմէրեան կանուխէն կորսնցնելով ծնողքը, ինքնօգնութեամբ ու աննկուն աշխատութեամբ հետզհետէ յառաջացած է։ Իր նախնական կրթութիւնը ստանալէ վերջ, Բ. Դռան մէջ երկրորդական պաշտօնի մը կը մտնէ, բայց այդ պաշտօնական սեղմ կեանքը չկրնալով յագուրդ տալ իր մտքի թռիչքին, ասդին անդին կ'իյնայ ասպարէզը փոխելու համար։

Իր ընտանեկան բարեկամին՝ Նշան էֆ. Ղուկասեանի խորհուրդով, որ հայ բժիշկներուն եւ քիմիաբաններու մեծագոյն մասին առաջնորդը եղած է, կը մտնէ Կայս բժշկական վարժարանը եւ յաջողութեանբ իր ընթացքը աւարտելէ վերջ կը մեկնի Փարիզ։ Հոն բախտը իր դիմաց կը հանէ մարդասէր եւ համակրելի վարպետ մը՝ Տոքթ. վէքէր, Փարիզի ամէնէն նշանաւոր ակնաբոյժը, որուն հրամանին եւ թեւարկութեան ներքեւ, ութը տարի անընդհատ կը կիրարկէ բժշկութեան աէնափափուկ ճիւղը՝ ակնաբուժութիւն։ Ֆրանսացի վարպետը այնչափ կը համակրի երիտասարդ հայուն, որ անոր անձին վրայ տեսնելով իր իսկական յաջորդը, որեւէ գաղտնիքը չի խնայեր անկէ եւ իր իսկ ներկայութեան ամէնակնճռոտ գործողութիւններ կատարել կու տայ էսմէրեանին։

## Գործունէութիւն
Պոլիս վերադառնալը եւ հանրածանօթ դառնալը գրեթէ 6 ամիս չտեւեց եւ արդէն էսմէրեան օրուան մարդն էր՝ բժշկական աշխարհին մէջ։ Իր յաջողութիւնները չսահմանափակուեցան միայն Թուրքիոյ մէջ, որուն բոլոր կողմերէն յուսահատ հիւանդներ կու գային իրեն, այլ քանիցս մասնաւորապէս հեռագրով հրաւիրուեցաւ Եգիպտոս, բարձրաստիճան հիւանդներու համար։

Վարպետին եւ աշակերտին յարաբերութիւնները այնքան մտերմական էին, որ Տոքթ. էսմէրեան Պոլիս հաստատուելէ եւ նախանձելի դիրք մը գրաւելէ ետքն ալ, ամէն տարի ամրան եղանակին, անպատճառ Փարիզ կ'երթար, որովհետեւ Տոքթ. Վէքէր օդափոխութեան երթալուն առթիւ, մի միայն էսմէրեանին կրնար վստահիլ իր բոլոր հիւանդները, որոնց մեծագոյն մասը ազնուապետական դժուարահաճ ընտանիքներէ կու գային։

Պոլիս հաստատուելէն վերջ ամուսնացաւ Գառնիկ էֆ. Յակոբեանի աղջկան հետ, որ Տոքթորին արժանաւոր ընկերուհին եղաւ։ Տոքթ. էսմէրեանի մասնագիտութիւնը դարագլուխ մը բացաւ Պոլսոյ միջազգային բժշկութեան մէջ եւ հայերէն աւելի շատ օտարներն էին, որ փութացին օգտուիլ եւ հրապարակել հայ հանճարը։

Էսմէրեան կը մահանայ 3 Դեկտեմբեր 1910-ին, Գատը գիւղի մէջ եւ կը թաղուի տեղւոյն գերեզմանատունը։

Իր բարեսէր եւ ազնիւ բնաւորութիւնը սիրելի դարձուցած էին զինքը եւ աղքատները երախտագէտ էին իրեն, որովհետեւ անխտիր կը դարմանէր բոլորը եւ շատ անգամ անկարողներուն ալ նոյն իսկ դեղ կու տար՝ անվճար։

## Աղբիւր
* Յիշատակարան, Վ. Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1910, էջ 309:

Ստորոգութիւն:Հայ ակնաբուժներ
Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի մահեր
Նիկողոս Թէնէքէճեան

**ԲՐՕՖ․ՆԻԿՈՂՈՍ ԹԷՆԷՔԷՃԵԱՆ**․ Ծն․1863-ին Խարբերդ որուն Գօլէճէն ուսումնավարտ՝ երկար տարիներ աւանդածէ հոն պատմութիւն, թուրքերէն եւլն ․, 1904-ին 25 ամեակը տօնուածէ հանդիսաւորապէս ․ 34 տարուան իր պաշտօնավարութիւնը եղած է աննշուկ խորապէս տըպաւորիչ՝ դաստիարակուող սերունդին վրայ․ Ազդապետ Խարբերդի շրջանին ․

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան,Կ․Պօլիս,1919 էջ 58
Նի Եո

**Շաֆէր Չիմէր Սմիթ** (), ամերիկացի R&B երգիչ, երգահան, երաժշտական փրոտիւսըր, պարող եւ դերասան։ Իր գործը կը սկսի որպէս երգեր գրող, երբ 2004 թուականին կը գրէ «Let Me Love You» գեղեցիկ երգը ամերիկացի երգիչը Մարիոյի համար։ Իր ստուդիական երգատետրը կը հրատարակէ 2006 թուականին փետրուարին, իսկ ընդհանուր թիւով մինչեւ այժմ կը հրատարակէ 6 ստուդիական երգատետր, որոնցմէ քանի մը հատը ամբողջ աշխարհին մէջ կը վաճառուի միլիոնաւոր օրինակներով եւ կը գլխաւորուին հիմնական գեղեցիկ եւ լաւ երգեր։ Բազմաթիւ մրցանակներու լաւագոյններէն մէկն է, այդ թիւին մէջ 3 անգամ կը ստանայ Կրեմմի մրցանակ։

## Անձնական կեանք
Նի Եոն 2009 թուականին կը հանդիպի դերասանուհի Մոնիեթա Շոյի հետ։ Անոնց աղջիկը՝ Մադիլին Գրէյս Սմիթը, կը ծնի 2010 թուականին նոյեմբեր 12-ին Ատլանտիոյ մէջ։ Զոյգին որդին՝ Մէյսոն Էւան Սմիթը, լոյս աշխարհ կու գայ 2011-ին հոկտեմբեր 9-ին։ Նի Յոն եւ Մոնյետա Շոյը կը բաժնուին 2013 թուականին։

## Սկաւառակագրութիւն
### Ստուդիական երգատետրեր
* «In My Own Words» (2006)
* «Because of You» (2007)
* «Year of the Gentleman» (2008)
* «Libra Scale» (2010)
* «R.E.D.» (2012)
* «Non-Fiction» (2015)

## Երգերէն
* «Let me love you»
* «Give me everything» բիդպուլի հետ
* «Time of our lives»
* «Play hard» դաւիթ կիւէթթայի հետ
* «Forever now»
* «Should be you»
* «Higher place»
* «Don't mame em like you»
* «Finer things»
* «I can't win»

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Նիկոսիա

մինի|աջից
**Նիկոսիա** (, ), Կիպրոս կղզի-պետութեան մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը, նաեւ երկրին վաճառականական կեդրոնը:Կը գտնուի Մեսաորիա դաշտին կեդրոնին մօտակայքը, Կիպրոսի ամենաերկար գետին՝ Փետիեոսի ափին։

Նիկոսիա Կիպրոսի մայրաքաղաքն է եւ Հանրապետութեան ու կառավարութեան նստավայրը։ Անիկա նաեւ Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներու մայրաքաղաքներէն մէկն է՝ ամենահարաւ-արեւելեանը։ Աւելի քան 4500 տարի բնակեցուած բնակավայր մըն է: Ժ. դարուն դարձած է կղզիին մայրաքաղաքը։ Մայրաքաղաքը բաժնուած է երկու մասի՝ հարաւային յոյն-կիպրականի եւ հիւսիսային թուրք կիպրական մասերու 1963-էն սկսեալ, ներհամայնքային բռնութիւններու պատճառով։ Այսօր քաղաքիn թուրք կիպրական մասը դե-յուրե անկախ ՀԿԹՀ-եան մայրաքաղաքն է, եւ միջազգային հանրութեան կողմէ կը համարուի գրաւուած տարածք։

Տարիներու ընթացքին Նիկոսիան դարձած է թէ՛ երկրին տնտեսական մայրաքաղաքը, թէ՛ առեւտրական կեդրոնը։ 2012-ին Նիկոսիա դարձած է աշխարհի 5-րդ ամենահարուստ քաղաքը յարաբերական գնողունակութեամբ:

## Քոյր քաղաքներ
Նիկոսիայի քոյր քաղաքներն են՝
* Յունաստան
*  Պուխարեսթ, Ռումանիա
* Քաթար
* Օտեսա, Ուքրանիա
* Շիրազ, Իրան
*  Շանհայ, Չինաստան
*  Շվերին, Գերմանիա

## Հայերը Նիկոսիայի մէջ
Դ.-Ե. դարերուն Նիկոսիայի մէջ եղած են հայ պաշտօնեաներ, զինուորականներ եւ առեւտրականներ։ Այժմ Նիկոսիայի մէջ կ'ապրին 1000-էն աւելի հայեր։ Կը գործէ Ս. Աստուածածին հայկական եկեղեցին եւ հայկական կիրակնօրեայ դպրոցներ։
## Պատկերասրահ

Պատկեր:Alsos Akadimia park Nicosia view of Aglantzia.jpg
Պատկեր:Themistokli Dervi Avenue in Nicosia Republic of Cyprus.jpg
Պատկեր:Athalassa park Nicosia Republic of Cyprus 5.JPG
Պատկեր:Kykkos Monastery Gardens Orthodox Christian Church Nicosia Republic of Cyprus.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Անգլերէն եւ յունարէն լեզուով կայք՝ Նիկոսիա (Λευκωσια) համայնքին մասին:
* «Նիկոսիան սեւ եւ սպիտակ» Լուսանկարային նախագիծ հին Նիկոսիայի կառոյցներուն մասին:
* Իսլամութեան առկայութիւնը կղզիին մէջ:
* Արձագանգներ բաժանման մասին  վաւերագրական ֆիլմ Նիկոսիայի բաժանման եւ կանաչ գիծին մասին։

Ստորոգութիւն:Կիպրոս
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Նիկողոս Պէյ Պալեան

**Նիկողոս Պէյ Պալեան** (19 Նոյեմբեր 1826, Պոլիս - 1858), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրութիւն
Արքունի ճարտարապետ Կարապետ ամիրա Պալեանի երկրորդ զաւակն էր։ Ծնած է Պոլիս։

Իր հայրը կանուխէն զգացած էր, որ ոքան որ իրենց սերունդը յաջորդաբար կարող եղած էին ճարտարապետութիւնը հիմնաւոր կերպով ուսանիլ եւ գործադրել. սակայն թերի մը կը մնար տակաւին, որովհետոեւ եւրոպական ճարտարապետութեան չէին հետեւած։ Այդ պատճառով իր բոլոր զաւակներուն ուսումը լրացուց, զանոնք Փարիզ եւ Իտալիա ուղարկելով։ Նիկողոս իր մանկութենէն ցոյց կու տար արդէն, թէ՝ իր լուրջ ու խելացի մտաւորական հանճարովը պիտի կրնար փայլիլ ու պսակել իր հօր փափաքները։ Մանկական խաղերը զինքը չէին հետաքրքրեր, իր միակ զուարճութիւնը իր մայրն էր, որուն խնամքին եւ գգուանքին տակ կը մեծնար հետզհետէ։ իսկ մօր կորուստի հետեւանքով խանգարեցաւ անոր առողջութիւնը։

Հազիւ ստացած նախնական կրթութիւն մը, դեռ պատանի Փարիզ ուղեւորուեցաւ 1843-ին՝ իր հօր փափաքովը, որ զինք կը յանձնէր խաչատուր Պարտիզպանեանի խնամքին։ Փարիզի մէջ կատարելագործելով իր նախնական կրթութիւնը, անցաւ Սենթ-Պարպ վարժարանը, ուր հետեւեցաւ ճարտարապետութեան ընթացքին, իր ազնիւ վարքովը եւ աշխատութիւնովը շուտով գրաւեց իր վրայ ուսուցիչներուն սէրը ու համարումը։ Պ. Լապռուսթ՝ դպրոցին վերատեսուչը, միշտ իր գոհունակութիւնը կը յայտնէր իր սիրելի աշակերտին մասին։ Այդ միջոցին ծանր հիւանդութեան մը կը բռնուի, սակայն Տոկթ. Պոիյիօ մեծահամբաւ բժիշկին խնամքներովը կառողջանայ, եւ իր հօրը հրամանովը Պոլիս կը վերադառնայ 1845-ին առանց կարենալ աւարտելու վարժարանին ընթացքը եւ ստանալու վկայական։ Եւ այդպէս իր հօր օժանդակելով կը սկսի յառաջդիմել ճարտարապետական ասպարէզին մէջ։

Ինք կը գործակցի իր հօր բազմաթիւ շէնքերու շինութեանը եւ կարեւոր մասնակցութիւն մը կ՝ ունենայ այնպէս, որ իրեն կը սեփականի այսօր այն մեծ հիացումը, որ կ՝ ունենանք դիտելով «Տոլմա Պաղչէի» պալատին գահոյքի սրահը եւ պատուոյ երկու դռները, ինչպէս նաեւ Օրթագիւղի եւ Չրաղանի մզկիթները, Ըխլամուրի քէօշկը։ Սակայն իր աշխատութեանը գլուխ գործոցը եղած է Չրաղանի պալատին յատակագիծին պատրաստութիւնը, որուն շինութեան սակայն չէ կարողացած հասնելու իրեն կանխահաս մահուան պատճառաւ, եւ զոր յետոյ աւարտեցին իր եղբայրները՝ Յակոբ եւ Սարգիս պէյերը։

Ինք վերածնութեան դպրոցին սկզբունքները լաւ կերպով ըմբռնած եւ թօթափած էր ճարտարապետական աւելորդ կանոններու եւ արուեստական նախապաշարումներու լուծը։ Նիկողոս պէյ Պալեանի մէջ գեղարուեստը սիրող մարդէն զատ կը գտնուէր նաեւ նոյնքան ջերմապէս իր ազգը ու հայրենիքը սիրող մարդը։ Եւ այսօր երբ կը դիտենք իր ճարտարապետութեան հսկայ գործերը՝ իբր կենդանի վկայներ, նոյնքան եւս պէտք է գիտնանք թէ գոնէ մասամբ իրեն կը պարտինք մեր ազգային բարոյական շէնքերն եւս, այսպէս Ազգային օրէնքը, լեզուն ու դպրոցը կանոնաւորելու ձեռնարկութիւնները, որոնց երեքն ալ լաւագոյն վիճակի մը հասցնելու նախագաղափարը ունեցած է ինք։ 1853-ի Հոկտեմբեր 22-ին Գերագոյն ժողովը զինք առաջին անգամ կազմուած Ուսումնական խորհուրդի անդամ կ՛ընտրէի, Պարտիզբանեանի եւ Ռուսինեանի ընկերակցութեամն։

Իր մտերիմը Գրիգոր Օտեան իր մահուան առթիւ գրած է հետեւեալը «Մեղու»ի 1858-ի Մարտ 10-ի յաւելուածին մէջ։

## Աղբիւր
* Յիշատակարան, Վ. Գ. Զարդարեան, Ա. հատոր, Կ. Պոլիս 1911, էջ 168:

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:19 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով