open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երուանդ Գոճապաշեան

**Երուանդ Գոճապաշեան** (), հայ քանդակագործ եւ գեղանկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ։ Փոքր տարիքէն ընտանիքին հետ ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան։

1966-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական համալսարանը, իսկ 1981-ին տեղափոխուած է Ամերիկայի Միացեձալ Նահանգներ եւ բնակութիւն հաստատած՝ Գալիֆորնիոյ Մոնթէպէլլօ քաղաքը։

## Ցուցահանդէսներ
Գործերը  ներկայացուցած է մի քանի նշանաւոր ցուցահանդէսներու մէջ՝ Պոսթընի, Տիթրոյթի եւ Լոս Անճըլըսի մէջ: Անոր գործերը, ներառեալ մարմարէ եւ տուֆէ քանդակները ցուցադրուած են Հարվըրտ համալսարանի Սանտըրզ թատրոնի պատկերասրահին, Փասատէնայի հայկական կեդրոնին եւ Տաունիի արուեստի թանգարանին մէջ:

Բացի Սուրբ Էջմիածինի Մայր տաճարի մուտքէն, անոր խորաքանդակները կը զարդարեն Անի հիւրանոցին եւ Երեւանի շարժապատկերի տան ճակատները։

Անոր քանդակները իւրայատուկ են իրենց բարդ նախշային յօրինուածքով եւ ազգային թեմաներու, պատկերներու եւ բոյսերու բազմազանութեամբ:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Erevan - Armenia (2883033928).jpg|Երեւան, «Անի» պանդոկի ճակատը տեղդրուած բարձրաքանդակ, հեղինակ՝ Երուանդ Գոճապաշեան
Պատկեր:Բարձրաքանդակ «Չայկովսկի».jpg|Չայքովսկի (բարձրաքանդակ, Երեւան)
Պատկեր:Հովհաննես Թումանյանի անվան դպրոց, Վանաձոր.jpg|Վանաձորի Յովհաննէս Թումանեանի անուան թիւ 3 հիմնական դպրոց, Թումանեանի կիսանդրին դպրոցին բակը, քանդակագործ՝ Երուանդ Գոճապաշեան
Պատկեր:Musе, Yervand Gojabashyan 03.jpg|«Մուսա, Ծաղկաձորի Գրողներու տան բակը
Պատկեր:Cathedral Entrance. Vagharshapat - panoramio.jpg|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի գլխաւոր մուտքի «Գրիգոր Լուսաւորիչը խաչը յանձնում է Տրդատին» բարձրաքանդակը


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ ըստ ազգութեան
Արտակ Դաւթեան (քաղաքական գործիչ)

**Արտակ Դաւթեան** (), հայ քաղաքական գործիչ, տնտեսագէտ։ Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան նախարարի նախկին տեղակալ, Ազգային ժողովի 5-րդ գումարման պատգամաւոր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է  Քաջարան: 1984-1986 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակին մէջ:

1984-ին ընդունուած է եւ 1990-ին աւարտած Երեւանի ժողովրդական տնտեսութեան հիմնարկի ծրագրատնտեսական բաժինը: 

## Գործունէութիւն

### Աշխատանքային
1983-1984 թուականներուն աշխատած է Աբովեանի մարզադպրոցը` իբրեւ մարզիչ, 1990-1992 եւ 1994-1997 թուականներուն՝ Ագրոարդբանկի  Աբովեանի մասնաճիւղը` տնտեսագէտէն մինչեւ կառավարիչ:

1992-1994 եւ 1997-1998 թուականներուն աշխատած է Մոսկուա, 1998-2003 թուականներուն՝ «ՀՀ երկաթուղիի փոխադրումներ» պետական փակ բաժնետիրական ընկերութեան (ՊՓԲԸ) փոխտնօրէն, տնօրէն, «Հայկական երկաթուղի» ՓԲԸ գլխաւոր տնօրէնի տեղակալ, 2003-2004-ին՝ ՀՀ  ուժանիւթի փոխնախարար, 2004-2007 թուականներուն՝ «Էյսի-ֆին Ռոյալ» Սահմանափակ պատասխանատւութեամբ ընկերութեան (ՍՊԸ) տնօրէն:

### Քաղաքական
2007-2012 թուականներուն` Ազգային ժողովի պատգամաւոր (համամասնական ընտրակարգ, Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութիւն ՀՀԿ):

19 Յունիս 2007-18 Մայիս 2009` Ազգային ժողովի պետական-իրաւական հարցերու մշտական յանձնաժողովի անդամ, 18 Մայիս 2009-31Մայիս 2012՝ Ազգային ժողովի գիտութեան, կրթութեան, մշակոյթի, երիտասարդութեան եւ մարմնամարզական հարցերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ:

6 Մայիս 2012՝ Ազգային ժողովի պատգամաւոր ընտրուած է համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցութենէն:

Ամուսնացած էր եւ ունէր երեք երեխայ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ տնտեսագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Սոճի

մինի
**Սոճի, շամի ** (), սոճազգիներու ընտանիքին պատկանող մշտադալար ասեղնատերեւ ծառ, հազուադէպ՝ թուփ։

## Նկարագրութիւն
1,5-5 մ, երբեմն՝ մինչեւ 75 մ բարձրութեամբ ուղղաձիգ խոր հզօր առանցքային արմատային համակարգով, կողմնային ճիւղաւորումներով, լուսասէր բոյս է։ Մատղաշ սոճիին սաղարթը կոնաձեւ է, հասունինը՝ կլորաւուն կամ հովանոցաձեւ։ Բարակ շերտով անջատուող կեղեւը գորշ է կամ կարմրաթուխ։ 2-5-ական փունջերով, եռանիստ, կլորաւուն, կանաչ կամ կապտագորշ, երկու եւ աւելի տարի պահպանուող տերեւները ասեղնաձեւ են։ Կոներու երկարութիւնը 3-10 սմ է, տրամագիծը՝ 2,5-8 սմ։ Կ'աճին զառիթափ լանջերուն, բայց կրնայ աճիլ նաեւ ճահճուտներու մէջ։

## Տարածում
Տարածուած է սոճիի շուրջ 100 տեսակ՝ տարածուած Եւրասիոյ, Հիւսիսային Ամերիկայի անտառային գօտիին, հազուադէպ՝ Հիւսիսային կիսագունդին արեւադարձային գօտիի լեռներուն մէջ։ ՀՀ հիւսիսային շրջաններուն մէջ (1000-1850 մ բարձրութիւններու մէջ) կ'աճի 1 վայրի տեսակ՝ Կոխի սոճին։ Բուսաբանական այգիներուն մէջ տարածուած է շուրջ 13 տեսակ՝ Ղրիմի, սովորական եւ այլն։

## Արժէք
Բուժական նպատակներով կ'օգտագործուին երիտասարդ ասեղնատերեւները, բողբոջները, խեժն ու երիտասարդ կոները։ Խեժէն կը ստանան կուպր, որ տարբեր քսուքներու կազմին մէջ կը կիրարկեն ռոմաթիզմի, յօդատապի, թոքերու բորբոքումներու, որոշ վէրքերու եւ մաշկային հիւանդութիւններու բուժման համար։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Pinus_koraiensis_01.jpg| *Pinus koraiensis* 
Պատկեր:Junge_Zapfen.jpg| երիտասարդ կոներ 
Պատկեր:Pinus_flexilis_cones.jpg| Կոներ 
Պատկեր:Pinus_sylvestris_branch.jpg| Սոճիի ճիւղեր
Պատկեր:Rötter - Ystad-2020.jpg| Սոճիի արմատներ
Պատկեր:Big bristlecone pine Pinus longaeva.jpg
Պատկեր:Large eastern white Pine in Southern Ontario, Canada.jpg
Պատկեր:Pinus kesiya Binga.jpg
Պատկեր:Pine Forest.jpg
Պատկեր:Huangshan.jpg
Պատկեր:Flowering young pine cones.jpg
Պատկեր:Young female Pinus virginiana cone.jpg
Պատկեր:Fully grown and fallen fresh female eastern-white pine (pinus strobus).jpg
Պատկեր:KoreanPineSeeds.jpg
Պատկեր:Tree Types and Barks 004.jpg
Պատկեր:Pinus radiata cone.jpg
Պատկեր:Pinus radiata pollen cones, 2 cm scale bar.png
Պատկեր:Prospectsydneypineforest.jpg


## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով 
Ստորոգութիւն:Դեղաբոյսեր 
Ստորոգութիւն:Սոճազգիներ 
Ստորոգութիւն:Բազմամեայ բոյսեր 
Ստորոգութիւն:Ծածկասերմեր
Աշխարհի Ամէնէն Սուղ Տունը

մինի
**Անթիլիա,** ընտանեկան  բմակավայր մը՝ Հնդկաստանի Մումպայ քաղաքին մէջ։

Աշխարհի ամէնէն սուղ տունը կ'արժէ 1 միլիառ տոլար: Անիկա կը գտնուի Մումպայի մէջ (Հնդկաստան) եւ կը պատկանի Հնդկաստանի ամէնէն հարուստ մարդուն` Մուքեշ Ամպանիին:

Մուքեշ Ամպանի իր տունը կոչած է Անթիլիա: Անթիլիա առասպելական կղզի մըն է, որ կը գտնուի Սպանիոյ արեւմուտքը: Սակայն այս կղզին աւելի ծանօթ է եօթը քաղաքներու անունով: Իսկ Մուքեշ Ամպանիի տունը այնքան մեծ է, որ անոր մէջ կրնան բաւել եօթը քաղաքներ:

Սակայն այս տան ոճը շատ իւրայատուկ է: Ան կը նմանի պզտիկներու խաղալիք քարերէ կազմուած շինութիւններուն: Անիկա բաղկացած է 27 յարկէ, ունի 175 մեթր բարձրութիւն եւ 37 հազար քառ. մեթր տարածութիւն:
ձախից|մինի|Ամպանի ընտանիքը

Ամպանի ընտանիքը կազմուած է վեց անդամներէ, եւ ան կը գրաւէ շինութեան հինգ յարկերը: Այս «տան» մէջ մենք կայ մարզանքի ակումբ մը, լողաւազան մը, շարժապատկերի սրահ մը եւ հանդէսի սրահ մը: Առաւել, անիկա օժտուած է տանիքին վրայ ուղղաթիռներ ընդունելու երեք հարթակներով, եւ գետնին տակ 160 ինքնաշարժ ընդգրկող կառատունով մը:

Այս տունը այնքան մեծ է, որ զայն պահելը կը կարօտի 600 հոգինոց անձնակազմի մը:
## Ծանօթագրութիւններ
Օծանելիք

մինի|օծանելիք
մինի|Օծանելիքներու խանութի ներսը
**Օծանելիք (անուշահոտ),** (), մաշկը, մազերն ու հագուստը բուրաւետելու, ինչպէս նաեւ բուժիչ ու թարմացնող նպատակներով օգտագործուող նիւթեր։

## Պատմութիւն
Հին Եգիպտոսի մէջ աստուածներուն զոհաբերութիւններ մատուցելու ատեն օծանելիք կ'օգտագործէին։ Հին եգիպատցիները այս եղանակով ստեղծած են օծանելիքի արուեստը։ Բացի ատկէ, նոյնիսկ Աստուածաշունչին մէջ կը նշուի տարբեր անուշաբոյր իւղերու օգտագործման առկայութիւնը։

Հնագէտները Կիպրոսի տարածքին յայտնաբերած են հին արհեստանոց մը, ուր պահպանուած են հին սրուակներ, որոնք  կը փաստեն, որ տեղաբնիկները ժամանակին զբաղած են եղծման արուեստով։

### Օծանելիքի յատկանիշները

* Անուշահոտը գնելէ առաջ, զայն մորթին վրայ փորձել: Նոյն անուշահոտը տարբեր ձեւերով կը հակազդէ տարբեր մորթերու վրայ:
* *Օ տը փարֆէօն*ին բոյրը աւելի մնայուն է, քան` *Օ տը թուալեթ*ինը: Հարկ է տարուան տաք եղանակներուն *օ տը թուալեթ* գործածել, իսկ *օ տը փարֆէօն*ը վերապահել զով օրերուն եւ գիշերային հաւաքոյթներուն:
* Անուշահոտերը երկար կը դիմանան, այնքան ատեն որ սրուակը չէ բացուած: Անոնք 3-5 տարի կրնան դիմանալ, թէեւ անոնց գոյնը կը փոխուի, սակայն բոյրը չ'ազդուիր:
* Նախընտրելի է պզտիկ սրուակով անուշահոտ գնել:
* Անուշահոտով օծուելու յարմարագոյն տեղը ականջներուն ետեւն է:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստեփան Հինդլեան

**Ստեփան Հինդլեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կեսարիոյ Թալաս աւանը։ 1911 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզէֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Թուրքիոյ մէջ աշխատած է ինբրեւ բժիշկ։

Սպանուած է 1922 թուականին, Պելէնի մօտ՝ 40 տարեկանին։

## Աղբիւրներ

* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Թալաս

**Թալաս**, Կեսարիոյ Թալաս շրջանը Արեւմտեան Հայաստանի աւաններէն է։

Կեսարիոյ 2000-ամեայ բնակավայրը՝ իր մզկիթներով, եկեղեցիներով, առանձնատուներով, իջեւանատուներով ու հինաւուրց քարէ տուներով կը միաւորէ տարբեր մշակոյթներ։

Թալաս պատմութեան մէջ եղած է բազմաթիւ քաղաքակրթութիւններու եւ տարբեր մշակոյթներու իւրայատուկ խաչմերուկ, այսօր կը շարունակէ կենդանի պահել անցեալի հետքերը։

Այսօր աւանը ուշադրութիւն կը գրաւէ իր նեղ փողոցներով, բարձր պարիսպներով քարէ տուներով ու պատմական շինութիւններով։ Ունի աշխոյժ հասարակական կեանք, որ կը գրաւէ տեղացի եւ օտարերկրացի զբօսաշրջիկները։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Panaghia Church Talas Kayseri 01.jpg
Պատկեր:Panaghia Church Talas Kayseri 03.jpg
Պատկեր:TALAS - panoramio - cankurtaran (3).jpg
Պատկեր:Yaman Dede Konağı - Talas Kayseri.jpg
Պատկեր:Kayseri Talas Dedeoğlu Parkı.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աւաններ
Սինկափուրի Հայերը

**Սինկափուրի** **Հայերը** քանակով քիչ եղած են, սակայն ուշագրաւ փոքրամասնութիւն մը համարուած են երկրին զարգացման եւ բարգավաճման գործին մէջ: Սինկափուրը Պարսկահայ վաճառականներու կողմէ հաստատուած վերջին հարաւ-արեւելեան Ասիոյ առեւտրական գաղութը եղած է:

Սինկափուրի հայ համայնքը մօտաւորապէս 40 հոգի կը հաշուէ: Մեծամասնութիւնը գործի համար կու գայ եւ մնայուն կայք չի հաստատեր Սինկափուր: Կու գան, կ'ապրին 3-4 տարի, ապա կը վերադառնան իրենց երկիրները: Սինկափուր բնակող հայերուն թիւը առաւելագոյնը 5-7 հոգի է: Հայերուն ներկայութիւնը Սինկափուրի մէջ շատ յարգուած է պետութեան կողմէ: Թէեւ հայ համայնքը Սինկափուրի հիմնադրութենէն ետք միշտ փոքր եղած է, բայց կարեւոր դեր խաղացած է: Անցեալին հայերուն կատարած ներդրումներուն եւ ժամանակակից գործունէութիւններու շնորհիւ կառավարութիւնը կը նկատէ զիրենք իբրեւ փոքր, բայց եւ այնպէս արդիւնաւէտ համայնք:

1845-ին Խաչիկ Մովսէս անունով հայ մը  առաջին անգլերէն թերթը կը հրատարակէ` «Տը Սթրէյթս թայմս» անունով, որ մինչեւ օրս կը հրատարակուի եւ շատ մեծ տարածում ունի: Կայ նաեւ «Տը Ռաֆըլս» պանդոկը, որ Սարգիս եղբայրներուն կողմէ շինուած է:

Սինկափուրը հիմնադրուած է 1819-ին Սըր Սթանֆըրտ Ռաֆըլսի կողմէ:

1823-ին 16 հայ կար Սինկափուրի մէջ:

Սինկափուրի մէջ կը գտնուի նաեւ հայկական Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին, որ ամէնէն հին եկեղեցիներէն մէկն է:

Աշխէն Յովակիմեանը (Ակնես Ճոագիմ) Սինկափուր ծնած առաջին անձն է, որ խառնածին խոլորց (օրքիտ) ծաղիկի տեսակը աճեցուցած է: Այս ծաղիկը Սինկափուրի ազգային ծաղիկը կը համարուի եւ կը կոչուի «Վանտա միս Ճոագիմ» (Vanda Miss Joaquim):

Հայկական դպրոց գոյութիւն չունի Սինկափուրի մէջ` համայնքին շատ սակաւաթիւ ըլլալուն պատճառով: Այն հայերը, որոնք Սինկափուր կ'ապրին, հայերէն չեն խօսիր ընդհանրապէս: Տեղի ունեցած են նաեւ խառն ամուսնութիւններ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* *The Armenians of Singapore: A Short History, Nadia Wright, pages 7-8.*
Յովհաննէս Շարամբէեան

**Յովհաննէս Շարամբէեան** (), գեղանկարիչ եւ Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւանի: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի դպրոցներէն մէկուն մէջ եւ ապա ընդունուած է Փանոս Թերլէմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է: Այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Երեւանի Գեղարուեստի եւ թատրոնի կաճառէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1951 թուականին:

1947 թուականին Դիլիջանի մէջ հիմնած է նկարչական փոքր դասարան մը, որ ապագային վերածուած է նկարչական դպրոցի. անոր ջանքերով 1958-ին Դիլիջանի Երկրագիտական թանգարանին քով հիմնուած է արուեստի թանգարան:

1978-1986 թուականներուն ստանձնած է Հայաստանի Ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանի տնօրէնի պաշտօնը:

Մշակոյթի կողքին Շարամբէեան զբաղած է մշակութային եւ հասարակական գործունէութեամբ: Տակաւին աշակերտական տարիներէն իբրեւ գլխաւոր գեղանկարիչ աշխատած է Դիլիջանի Յասմիկ Յակոբեանի անուան ժողովրդական թատրոնին մէջ: Իր նկարչական գործերով արուեստագէտը առաջին անգամ ցուցահանդէսի մասնակցած է 1953 թուականին, որմէ երեք տարիներ ետք՝ 1956 թուականին ընդունուած է իբրեւ Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ եւ ստանձնած է Գեղարուեստի խորհուրդի նախագահի պաշտօնը։

1967 թուականին դարձած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան վարչութեան անդամ եւ ստանձնած է Հայաստանի Ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանի նախագահի պաշտօնը:

Նկարչութեան կողքին մասնակցած է Դիլիջանի յատակագիծի պատրաստման աշխատանքներուն եւ պատրաստած՝ շէնքերու նախագիծեր:

## Գործերը
Յայտնի գործերէն են․

* «Յակոբ Բիձայի դիմանկարը»,
* «Հովիւ Պօղոսեանի դիմանկարը»,
* «Աշունը սարերում»,
* «Աշնանային տերեւներ»,
* «Էջմիածինի հին տուները» եւ այլ աշխատութիւններ, որոնք կը պահուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, ինչպէս նաեւ Ռուսական Տրետիակովեան պատկերասրահէն ներս:

Իր անհատական գործերով ցուցահանդէսներ ունեցած է Փարիզի, Պուլկարիոյ, Սեն Փեթերսպուրկի, Երեւանի եւ այլ վայրերու մէջ:

## Կոչումներ
Շնորհիւ իր վաստակին, 1967 թուականին արժանացած է Հայաստանի Վաստակաւոր գեղանկարիչի, ինչպէս նաեւ Հայաստանի Արուեստի վաստակաւոր գործիչի կոչումներուն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Տէհը Շիվա Պարու Մohի Իհէ (Տաղ)

**Տէհը Շիվա պար մohէի իհէյ** Հնդկաստանի եւ այժմու Փաքիստանի Փանճապ (Անգլերէն՝ Punjab) շրջանին մէջ ապրող *Սիքհ*երու Տաղերէն ու Շարականներէն ամէնայայտնին ու ամէնէն շատ մէջբերուողն է, իրենց 10-րդ եւ վերջին *Կուրու՝ «Կորպինտ Սինկհ»*-ին գրիջով գրուած, ով նահատակուեցաւ Հնդկաստանը գրաւած թիւրքերուն (նաեւ կը կոչուին *Մուկալ*ներ) ձեռքով։

## Թարգմանութիւն

Տառադարձութիւնը արդի Արեւմտահայերէնի հնչիւններով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Khanda emblem.svg|Խանտա (Սիքհականութեան խորհրդանշանը)
Պատկեր:Deh Shiva Bar Mohe Ehe in the hand of Guru Gobind Singh.jpg|«Տէհը Շիվա պար մohէի իհէյ» «Կուրու Կորպինտ Սինկհ»-ի զեղագրութեամբ։
Պատկեր:GuruGobind Singh.jpg|«Կուրու Կոպինտ Սինկհ»-ը ձին հեծած։


## Տե՛ս Նաեւ

* Հնդկաստանի Սերտումը։
* Քալամքարի։
* Հաֆէզի Ժողովածոն։
* Միրապայ։
* Ունսուրի։
* Ալ Շամէլ։
* Հայկական Թուային Համակարգ։

## Ծանօթագրութիւններ
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ

**Լիտիա Ալեքսանտրովնա Դուռնովօ**, ռուս արուեստաբան, վերականգնող նկարիչ։

ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ 1945-էն։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սմոլենսկ, 1885-ին:

1915-ին աւարտած է Փեթերսպուրկի գեղարուեստը խրախուսող ընկերութեան դպրոցը։

1918-էն սկսեալ աշխատած է ռուսական թանգարաններու մէջ։

1936-էն Հայաստանի պետական պատկերասրահի հրաւէրով տեղափոխուած է Հայաստան։ 

Դուռնովոյի ղեկավարութեամբ թանգարանին մէջ սկսած է միջնադարեան հայկական որմնանկարներու եւ մանրանկարներու գիտական ուսումնասիրութիւնը եւ պատճէնահանումը։ Երիտասարդ նկարիչներէն կազմուած խումբը` Ե. Խաչատրեան, Մ. Չուբարեան, Ռ. Լորիս-Մելիքով, Վ. Պաղտասարեան, Գէորգ Խանաղեան, Հայկազ Ղարագիոզեան եւ ուրիշներ, սորված են պատճէնահանողներու եւ վերականգնողներու բարդ մասնագիտութիւնները։ Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ կազմակերպուող արշաւներուն անոնք յայտնաբերած, հետազօտած, թուագրած եւ պատճէնահանած են հայկական կոթողային գեղանկաչութեան յուշարձանները։

Մահացած է Երեւան՝ 1963-ին։

## Գործունէութիւնը
Ուսումնասիրած է հայկական միջնադարեան կոթողային գեղանկարչութիւնը, քանդակագործութիւնը ու մանրանկարչութիւնը։ Վերականգած է Էջմիածինի եւ ընդօրինակած՝ Արուճի, Թալինի, Տաթեւի եւ Հաղբատի որմնանկարները։ Վերականգնած է աւելի քան 300 հայկական մանրանկարներ։

1953-ին հայկական գիտական աշխարհին մէջ մեծ իրադարձութիւն կը դառնայ Լիտիա Դուռնովոյի կողմէ տպագրուած «Հին հայկական մանրանկարչութիւնը» (ռուսերէն) ալպոմը, որ տպագրուած է նաեւ արտերկրի մէջ, գրաւելով տարբեր բնագաւառներու մարդոց ուշադրութիւնը՝ դէպի հայ միջնադարեան արուեստը:

Բազմաթիւ յօդուածներու եւ գիրքերու հեղինակ է։

## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Ազարեան

**Լեւոն Ռուբէնի Ազարեան**, արուեստաբան, արուեստագիտութեան թեկնածու (1959)։

## Կենսագրութիւն
1945-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրութեան բաժանմունքը։

Աշխատած է Երեւանի պետական թատրոնին մէջ։

1945-1953 թուականներուն զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ։

1959-էն՝ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի հիմնարկին  գիտաշխատող։

Լեւոն Ազարեանին գործերը կը վերաբերին յատկապէս կիլիկեան մանրանկարչութեան զարգացման: Ցոյց կու տայ, թէ ինչպէ՛ս բուն Հայաստանի գեղարուեստական աւանդութիւններու եւ Բիւզանդիոնի եւ մասամբ նաեւ Արեւմուտքի արուեստին հիման վրայ կը ձեւաւորուի անոր ոճը, որ աչքի կը զարնէ իր նրբութեամբ եւ նրբագեղութեամբ: Գիտնականը կը փորձէ դասաւորել մանրանկարիչներու դպրոցները` զանոնք դասակարգելով ըստ այն ժամանակուան գրչութեան հիմնական կեդրոններուն` Դրազարկ, Սկեւր եւ Հռոմկլայ:

«Կիլիկիայի ԺԲ. – ԺԳ. դարերի մանրանկարչութիւնը» գիրքը հայկական մանրանկարչութեան այդ ժամանակաշրջանը լուսաբանելու առաջին փորձն է Հայաստանի մէջ: Հոն Ազարեան առանձին գլուխ մը յատկացուցած է մանրանկարչութեան ծանօթ վարպետ Թորոս Ռոսլինին: Վերլուծելով անոր ստեղծագործութիւնները` հեղինակը այն եզրակացութեան կը յանգի, որ ասոնք ոճի տեսակէտէն կը տարբերին անանուն այն գործերէն, որոնք աւանդաբար կը վերագրուին Ռոսլինի: Ան կ'ենթադրէ, թէ այդ անանուն գլուխ գործոցներուն ետեւ պահուըտած են Ռոսլինի ժամանակակից նկարիչներուն անունները, որոնք վարպետութեամբ եւ ինքնատիպութեամբ համազօր են անոր արուեստին:

## Ծանօթագրութիւններ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ արուեստաբաններ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Արուեստագիտութեան թեկնածուներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ

## Մատենագրութիւն

* S. Der-Nersessian, L. Azarian, Khachkars Armeniens. "Revue des études arméniennes". 1973-1974, t, X.
* S. Der-Nersessian, գրախոսական։ "Revue des études arméniennes". 1665, t, II.
Ամօթալի Արարք Մը (գիրք)

**Ամօթալի Արարք Մը** կամ ամբողջական անուանումով՝ **Մարդու Իրաւունքները եւ Հայկական Հարցը, Միութիւն եւ Յառաջդիմումէն մինչեւ Անկախութեան Պատերազմը** (թրքերէն՝  İnsan Hakları ve Ermeni Sorunu, İttihat ve Terakki'den Kurtuluş Savaşı'na), անգլերէն թարգմանութեան վերնագիրը՝ «A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility» (**Ամօթալի Արարք Մը՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ Թուրքերուն Պատասխանատուութեան Հարցը**)։ 1999 թուականին գրուած գիրք մըն է «Թանէր Աքչամ»-ի (թրքերէն՝ Taner Akçam) գրիչով, Հայոց Ցեղասպանութեան մասին։ Առաջին հրատարակութիւնը թրքերէնով էր։ 2006 թուականին լոյս կը տեսնէ իր անգլերէն թարգմանութիւնը: 2021 թուականին հայաստանեան «*Նիումակ»* (անգլերէն՝ Newmag) հրատարակչատունը այս գիրքը կը թարգմանէ արեւելահայերէնի, թարգմանչուհին Լիլիթ Թութխալեանն է։

## Ընդունելութիւն
[մինի|Համալսարանական ուսուցչապետ՝ [Թաներ Աքչամ|Թանէր Աքչամը, լուսանկարը՝ Ռուբէն Ճանպազեանին։|ձախից|217x217փքս]]

Աքչամը այս գիրքին մէջ կ՚ըսէ թէ Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն Ընկերութիւնը Ցեղասպանութիւնը կազմակերպեց մղուած Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին ժամանակ ուրիշ հողեր կորսնցնելու վախէն։ «Կարի Ճ․ Պաս»-ը (Անգլերէն՝ Gary J. Bass) «Տը Նիւ Եորք Թայմզ» թերթին (Անգլերէն՝ New York Times) կը գրէ թէ․ «սեղմ, չափաւոր եւ յետագրութիւններով (լուսանցքի ծանօթութիւններ) լի այս գիրքը խիստ մարտահրաւէր մը կը ներկայացնէ Թուրք բանավիճողներուն համար»։ *Քիրքուս* *Մէտիա* (Անգլերէն՝ Kirkus Media, երբեմն ալ կը կոչուի՝ Kirkus Reviews) պարբերաթերթը կը հաղորդէ թէ գրողը չխնայող է իր ապացոյցներով, ներառեալ այն փաստը թէ թուրք պաշտոնեաները որոնք մերժեցին ենթարկուիլ սպաննութեան (Հայերուն) հրամանին, իրենք իսկ սպաննուեցան։

2007 թուականին գիրքը կը ստանայ «*Մինըսօթա* *[[Գիրք|Գիրքի]]* *Մրցանակ*»-ը՝ ընդհանուր, ոչ-գեղարուեստական գրականութեան համար (անգլերէն՝ Minnesota Book Award for General Nonfiction)։

*Քիրքուս* *Մէտիա*-ն կ՚եզրակացնէ թէ գիրքը «պատմութեան համար մեծ նշանակութիւն ունի, եւ վստահ որ» իշամեղուներու բոյները պիտի գրգռէ:

Գիրքին վերնագիրը կը մատնանշէ «Մուսթաֆա Քէմալ»-ի խօսքերէն մէկուն, ուր ան հայերուն աքսորն ու տարագրութիւնը կ՚անուանէ «ամօթալի արարք»։

Պատմաբան *Ֆաթմա Ուլկան (*թրքերէն՝ Fatma Ulgen) կը գրէ թէ գիրքը․ «տարօրինապէս լուր կը մնայ թրքական պատմութեան պաշտոնական վարկածին մէջ Քէմալին դերակատարութեան մասին՝ ուրացումը եւ ժխտումը հաստատելուն մէջ», եւ կը գրէ թէ Աքչամի միտքը թէ Քէմալին տեսակետները Ցեղասպանութեան մասին կրնան ծառայել ճանաչումին յառաջ մղելուն եւ խթանելուն «կառուցուած է Քէմալի արտայայտութեանց նշանակովի, գերընտրական եւ անպատմական ընթերցումի մը վրայ»։

## Տե՛ս Նաեւ

* Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը (գիրք)։

* Տիարպեքիրի Ջարդերը (1895)։
* Խանասորի Արշաւանք։
* Սարդարապատի Հերոսամարտ։
* Այնթապի Բերդ։
* Հայոց Ցեղասպանութիւն (Մեծ եղեռն 1915)։
* Սասնոյ Ջարդերը։

## Ծանօթագրութիւններ
Կապրիէլ Կարսիա Մարքեզ

**Կապրիէլ Կարսիա Մարքեզ** (, ), քոլոմպիացի աշխարհահռչակ գրող, լրագրող, գրականութեան Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր։ Հարաւային Ամերիկայի ձայնը ամբողջ աշխարհին հասցուցած «Կապօ»ն ամենայայտնի սպանախօս գրողն է։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Քոլոմպիոյ Արաքաթաքա փոքր գիւղաքաղաքը: Անոր ծնունդէն անմիջապէս ետք հայրը դարձած է դեղագործ, եւ ծնողները հեռացած են գիւղաքաղաքէն` զինք յանձնելով իր մօրենական մեծ հօր եւ մեծ մօր խնամքին:

Մեծ հայրը` Քոլոմպիոյ Հազար օրուան պատերազմի վեթերան եւ ազատական դատի պաշտպան մը, Մարքեզի մէջ զարգացուցած է քաղաքականութեան գիտակցութիւնը:

Մարքեզ մեծ մօրմէն լսած է նախապաշարումներ եւ ժողովրդապատումներ: Մեծ մայրը իրեն պատմած է մեռած նախնիներու, ուրուականներու եւ ոգիներու մասին, որոնք կը պարէին իրենց տան շուրջ, եւ այս բոլորը` անանձնական ոճով մը, զոր գրագէտը պիտի որդեգրէր հետագային իր մեծագոյն վէպին մէջ:

Մարքեզ յաճախած է յիսուսեան վարժարան մը եւ սկսած է հետեւիլ իրաւաբանութեան, սակայն շուտով հրաժարած է ուսումէն` աշխատելու համար իբրեւ լրագրող:

Իբրեւ օրաթերթի լրագրող` Հռոմ ուղարկուած է 1954-ին: Այնուհետեւ մեծ մասամբ ապրած է Քոլոմպիայէն դուրս, Փարիզի, Վենեզուելայի եւ ի վերջոյ` Մեքսիքօ քաղաքին մէջ:

Ան շարունակած է աշխատիլ իբրեւ լրագրող, նոյնիսկ երբ իր գրած երեւակայական պատմութիւններուն ժողովրդականութիւնը կը տարածուէր:

Մեծապէս ազդուած Ուիլիըմ Ֆոքնըրի գրականութենէն` Կարսիա Մարքեզ իր առաջին վէպը գրած է 23 տարեկանին, թէեւ եօթը տարի սպասած է, որպէսզի մէկը հրատարակէ զայն:

«Լիֆ սթորմ» հրատարակուած էր 1955-ին: Անոր յաջորդած էին երեք վէպեր, որոնք բոլորն ալ արժանացած են գրական շրջանակներու քննադատական դրական արտայայտութիւններուն։

1967-ին հռչակաւոր դարձած է, երբ լոյսի ընծայուած է «Հարիւրամեայ Առանձնացում» վէպը, որմէ աւելի քան 30 միլիոն օրինակ ծախուած է աշխարհի տարածքին՝ մօտաւորապէս 40 լեզուներու թարգմանուելով: 

## Նոպէլեան Մրցանակ
Կարսիա Մարքեզ ստացաւ Գրականութեան Նոպէլեան Մրցանակը 1982-ի Դեկտեմբեր 10-ին «իր վէպերուն եւ պատմուածքներուն համար, որոնց մէջ ֆանթասթիքը եւ իրատեսութիւնը զուգորդուած են երեւակայութեան հարուստ կազմուած աշխարհի մը մէջ, արտացոլելով ցամաքամասի մը կեանքը եւ ընդհարումները»։ Իր ընդունելութեան ճառը կը կոչուէր «Լատին Ամերիկայի Միայնութիւնը»։

Կարսիա Մարքեզ առաջին Քոլոմպիացին էր եւ չորրորդ Լատին Ամերիկացին, որ գրականութեան Նոպէլեան Մրցանակը շահեցաւ։ Նոպէլեան դափնեկիր դառնալէ յետոյ, Կարսիա Մարքեզ լրագրողի մը յայտնեց. «Տպաւորութիւնը ունիմ, որ զիս մրցանակով պարգեւատրելով, անոնք նկատի առած են ենթացամաքի գրականութիւնը եւ զիս պարգեւատրած են իբրեւ այս բոլոր գրականութիւնը պարգեւատրելու եղանակ մը»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ալեքսանտր Թամանեան

**Ալեքսանտր Յովհաննէսի Թամանեան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետութեան ակադեմիկոս (1914), ՀԽՍՀ ժողովրդական ճարտարապետ (1926), հայ նոր ճարտարապետութեան հիմնադիր։

## Կենսագրութիւն
Ալեքսանտր Թամանեանը ծնած է 1878-ինԵկատերինոդարի մէջ (այժմ՝ Կրասնոտար)։ 1898 թուականին աւարտած է տեղւոյն ռիալական ուսումնարանը, ընդունուած է Սան Պեթերզպուրքի Գեղարուեստի կայսերական ակադեմիային կից Գեղարուեստի բարձրագոյն ուսումնարանը։ 1904 թուականին աւարտած է Գեղարուեստի բարձրագոյն ուսումնարանի ճարտարապետութեան բաժանմունքը՝ նկարիչ-ճարտարապետի կոչումով։

1917 թուականին եղած է Պեթրոգրաթի գեղարուեստի ակադեմիայի խորհուրդի նախագահ՝ ակադեմիայի փոխնախագահի իրաւունքներով։ Երկար տարիներ ապրած եւ ստեղծագործած է Ռուսաստանի մէջ, ուր նախագծած է բազմաթիւ շինութիւններ։ 1919 թուականին տեղափոխուած է Երեւան, 1921 թուականին՝ Իրան։ 1923-ին հրաւիրուած է Հայաստան, ծաւալած բուռն ու եռանդուն ստեղծագործական գործունէութիւն։ Եղած է Ժողկոմխորհի գերագոյն տեքնիկական բաժինի նախագահ, ապա՝ Պեթպլանի փոխնախագահ (1923 թուականէն), Յուշարձաններու պահպանութեան կոմիտէի (1924 թուականէն) եւ Հայաստանի կերպարուեստի աշխատողներու ընկերութեան նախագահ։

## Ալեքսանտր Թամանեանի ընտանիքը եւ յետնորդները
Իւրաքանչիւրիս համար կարեւոր է իմանալ իր ընտանիքի պատմութիւնը, քանի որ մենք երբեմն կը ժառանգենք բնաւորութեան անձնական գիծերը, արտաքին նմանութիւնները կամ մեր նախնիներու տաղանդները: Հետաքրքրական է նաեւ իմանալ, թէ ինչպէս ապրած են Մեծ մարդիկ:

Այստեղ կը ներկայացնենք Ալեքսանտր Թամանեանի ընտանիքի պատմութիւնը, իր կնոջ եւ արժանի յետնորդներու մասին շատ հետաքրքրական նիւթերը։ Յետնորդներէն շատերը ժառանգած են հանճարեղ ճարտարապետի գեղարուեստական տաղանդը ու կազմակերպչական հմտութիւնները:

Ալեքսանտր Թամանեանի անձնական կեանքը, ընդհանուր առմամբ, երջանիկ էր: Ան շրջապատուած էր ընտանիքի, հարազատներու եւ ընկերներու սիրով: Ան շատ բարի, պարկեշտ, համեստ, անկեղծ, խելացի, ընկերասէր, բազմակողմանի տաղանդաւոր մարդ էր եւ օժտուած էր հումորի բարձր զգացումով:

Այնուամենայնիւ Ալեքսանտր Թամանեանի ճակատագրի մէջ կար երկու հսկայական վիշտ, որոնցմէ ան չկրցաւ վերականգնուիլ:

## Գործունէութիւն
Ալեքսանտր Թամանեանի ստեղծագործական գործունէութիւնը բաղկացած է երեք շրջաններէ՝

* ռուսաստանեան (1904-1918),
* հայաստանեան (1919-1921, 1923-1936), 
* պարսկական (թաւրիզեան, 1921-1923)։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ռընէ Կրուսէ

**Ռընէ Կրուսէ** (, ), ֆրանսացի պատմաբան։ Ֆրանսական ակադեմիոյ անդամ (1946)։

Զբաղած է Հեռաւոր եւ Մերձաւոր Արեւելքի պատմութեամբ։ Արժէքաւոր է Հայաստանի պատմութեան նուիրած աշխատութիւնը (հին շրջանէն մինչեւ 1071 թուական), որու մէջ մեծ տեղ յատկացուցած է Բագրատունիներու թագաւորութեան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայագէտներ
Ռապըրթ Մորկընթաու

**Ռապըրթ Մորկընթաու** (, ), ամերիկացի յայտնի իրաւաբան, հայ ժողովուրդի բարեկամ, Համաշխարհային Ա. պատերազմի տարիներուն Օսմանեան կայսրութեան մօտ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Հենրի Մորկընթաուի (1913-1916) թոռնիկը։

## Կենսագրական գիծեր
Ան աւելի քան 40 տարի ծառայած է իբրեւ՝ հարաւային Նիւ Եորք նահանգի գլխաւոր դաշնակցային դատախազ եւ Մանհաթընի ամէնէն երկարամեայ շրջանային դատախազ։

Ռապըրթ Մորկընթաու միշտ պայքարած էր Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման համար եւ կոչ ըրած իր երկրի կառավարութեան, որ անյապաղ ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը:

7 Դեկտեմբեր 2014-ին արժանացած է «Ազատութիւն» մրցանակին, որ կը շնորհուի այն անձերուն, որոնք ներդրում ունեցած են Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ ամերիկահայ համայնքը յուզող միւս հարցերուն մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իրաւաբաններ
Նանագ

մինի

### '''Կուրու[1] Նանագ եւ Սիխիզմը'''
Նանագ ծնած է 1469-ին, Հնդկաստանի մէջ: Անոր հայրը հինտու էր, իսկ մայրը՝ իսլամ: Հետեւաբար, անոր դաստիարակութեան հիմքը եղած է երկու կրօնքներու խառնուրդ:

Նանագ կը նպատակադրէ միացնել իսլամութիւնն ու հինտուիզմը: Ան իր նպատակը կը յայտնէ ժողովուրդին՝ հրաւիրելով զայն երկու կրօներու միացման՝ «ո՛չ իսլամ եւ ո՛չ հինտու» կոչին տակ: Ան կը մերժուի երկու կողմէ, ուստի կ'առնէ իր հետեւորդները եւ կը կազմէ նոր ու անկախ կրօնք մը:

Նանագի հետեւորդները անոր կը նայէին իբրեւ գերմարդկային կարողութեամբ օժտուած ուսուցիչ մը, որուն նպատակը հաշտութեան նամակ հասցնել էր: Զինք ընդունեցին իբրեւ մարմնացումը աստուածային լոյսին:

Սիխիզմը հետեւանքն է կրօնական եւ ընկերային պայմաններու, որոնք կային երկու կրօնքներուն միջեւ: Սիխիզմի  ուսուցիչներուն համար մտահոգութիւն էր հաւատացեալներու միջեւ եղող խտրութիւնը: Այս խտրութեան պատճառով տեղի կ'ունենային ոճրագործութիւններ եւ ընկերային խլրտումներ:

Ըստ Սիխիզմի, եթէ բոլոր մարդիկը կը հաւատան մէկ Աստուծոյ գոյութեան եւ բոլորը անոր ձեռագործն են, ուրեմն ի զուր են այն բոլոր վէճերը, որոնք կան երկու կրօներուն միջեւ:

Նանագի գաղափարախօսութիւնը այն էր, որ կեանքը աստուածային արուեստով ապրելով՝ պիտի դառնար Աստուծոյ հետ մէկ եւ ազատէր վերածնունդի շրջումէն: Նանագ համոզուած էր, որ մեր մտածումները աստուծոյ հանդէպ պէտք չէ սահմանափակուած ըլլան կրօնքի մը ուսուցումներով: Աստուած միայն «Ալլա»ն չէ, այլ աւելի մեծ իրականութիւն մը: Նանագի ամէնէն սիրած Աստուծոյ անուանումն է՝ «Սադ նամ», որ կը նշանակէ ճշմարիտ անուն, որ զԱստուած անուանելու ձեւ մը չէ, այլ ցոյց կու տայ թէ Աստուծոյ անունը անճանաչելի է մարդուն համար:

### '''Նանագի Վերջին Օրերը'''
Նանագ իր կեանքի վերջին օրերուն դադրեցաւ իր կրօնքը քարոզելէ: Ան մեռաւ 1538-ին: Ծերունազարդ տարիքին ան իր ետին ձգեց հետեւորդներ եւ երկու զաւակ: Իր մահէն առաջ իրեն յաջորդ նշանակեց աշակերտներէն մէկը: Նանագ թաղուեցաւ Գարդապորի մէջ, ուր շինած էր իր սրբավայրը:
----[1] Կուրու բառը կը նշանակէ ուսուցիչ: Նանագի հետեւորդնեդը նոր իմաստ մը տուին այդ բառին. լոյսը, որ կը հեռացնէ խաւարը: Երբ Նանագ մահացաւ, զայն կոչեցին Կուրու նանագ:

## Աղբիւրներ
The Religion Book (Big Ideas Simply Explained), United States, 2013 

Կրօնքներու Պատմութիւն, Բիւզանդ Եղիայեան, Անթիլիաս, 2005
Նահր ալ Քալպ

աջից|մինի|Լիբանանի Անկախութեան նուիրուած յուշակոթողը
**Նահր ալ Քալպ,** ( արաբ. ՝ نهر الكلب, կը նշանակէ՝ շան գետ) գետ՝ Լիբանանի մէջ։ Ունի 31 քմ (19 մղոն) երկայնք: Կը բխի Ժէհիթայի քարանձաւին մօտ գտնուող Ժէհիթա աղբիւրէն եւ կը թափի Միջերկրական ծով:
մինի|ձախից
### Կոթողներ
Գետին շուրջ կը գտնուին բազմաթիւ պատմական կոթողներ: Ամէնէն  նշանաւորն է՝ արաբերէն արձանագրութեամբ 1943-ին Լիբանանի Անկախութեան նուիրուած յուշակոթողը:

Նահր ալ Քալպի կամուրջին նորոգութեան ատեն, յայտնաբերուած է էմիր Այթմիշի որմնանկարը, քանդակուած գետափին նշանաւոր մէկ պատին վրայ:

Արձանագրութիւնները կը ներառեն նաեւ երեք եգիպտական ​​հիերոկլիֆային նմուշներ՝ փարաւոններէն, ինչպէս՝ Ռամսիս Բ.-էն, վեց սեպագիր արձանագրութիւններ նորաբաբելոնեան թագաւորներէն՝ ներառեալ Եսարհաթոնէն եւ Նաբուգոդոնոսորէն, հռոմէական եւ յունական արձանագրութիւններ, ֆրանսերէն արձանագրութիւն մը, ուր կը նշուի 1860-ին Նափոլէոն Գ.-ի ներխուժումը Լիբանան:
մինի|Նափոլէոն Գ.-ի արձանագրութիւնը
Գետին շրջակայքը գտնուող կոթողները ներառուած են ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պատմամշակութային ցանկին մէջ:
## Ծանօթագրութիւններ
Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս

մինի|Կորնթոսի ջրանցքը
**Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս**․ հայերու ներկայութիւնը Կորնթոսի մէջ կը սկսի 1891-ին երբ արեւմտեան Հայաստանի գաւառներէն, մասնաւորաբար Տարօնի Մուշ քաղաքէն հասած հայ բանուորներ կը մասնակցին Կորնթոսի Ջրանցքին բացման աշխատանքներուն։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
մինի|Կորնթոսի ջրանցքին բացման աշխատանքները․ նկար 1890-91
1891 թուականին, Կորնթոսի Ջրանցքին կառուցման աշխատանքներուն կը մասնակցին նաեւ 2 000 հայեր, որոնք կը հասնին արեւմտեան Հայաստանի գաւառներէն, գլխաւորաբար Մուշ քաղաքէն։ Կառուցման աշխատանքներու լրումէն ետք, անոնցմէ շատեր կը հաստատուին շրջանին մէջ։

Նոյն թուականին Յուլիսին, հայ բանուորները Աթէնք կու գան մասնակցելու Աթէնքի մէջ կայացած հայրենասիրական առաջին ձեռնարկին։

1922 թուականին, Փոքր Ասիոյ Աղետէն փրկուած մօտաւորապէս  8․000 որբեր, մարդասիրական կազմակերպութիւններու միջոցաւ Յունաստան կը փոխադրուին։  Այս որբերը նախապէս պատսպարուած էին Թուրքիոյ տարածքին որբանոցներու մէջ։  Յունաստան կը խնամուին հաստատութիւններու մէջ։  Անոնցմէ գլխաւորներն են՝ Սիրոսի, Կորնթոսի եւ Քերքիրայի (Քորֆու) որբանոցները։

Կորնթոսի որբանոցին մէջ կը խնամուին 1․670 հայ որբեր։  1927 թուականին, այս որբանոցներուն մեծամասնութիւնը այլեւս չի գործեր։  Որբերէն մաս մը, որոնք արդէն հասակ նետած են կը փոխադրուին Մակետոնիոյ հայահոծ շրջանը հողագործութեամբ զբաղելու համար, իսկ ուրիշ որբեր տնտեսական դժուարութիւններու պատճառով կը մեկնին (ներգաղթ) դէպի Սովետական Հայաստան եւ (արտագաղթ) Ֆրանսա։  Ամերիկեան Near East Relief մարդասիրական կազմակերպութիւնը 2․500 որբեր Եգիպտոս կը ղրկէ հայկական ընտանիքներու կողմէ որդեգրումի յատուկ ծրագրի մը գործադրութեան պատճառով (*տես [[Արսէն Պալեան]]*)։

1938 թուականին յունահայոց Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան Յունաստանի տարածքին կազմակերպած մարդահամարին, Կորնթոսի մէջ մնացած հայերու թիւը 100 է։  Իսկ 1960-ական թուականներուն՝ 25։

Ներկայիս մնացած են քանի մը ընտանիքներ միայն։

    

## Ծանօթագրութիւններ
Հոնկ Հանի բրինձի պատշգամներ

**Հոնկ Հանի բրինձի պատշգամներ**․ Հանի ցեղին բրինձի մշակման հանգրուաններու դրութիւն, Հոնկ քաղաքապետութիւն, Եանեանկ գաւառ, Եունան նահանգ, Չինաստան։ Բրինձի մշակման պատշգամներուն պատմութիւնը 1300 տարուան է։ Անոնց տարածութիւնը 1․000․000 լծվար է։ 2013-ին Հոնկ Հանի բրինձի պատշգամներուն տարածութեան 16․603 հարիւրակալ (հեկտար) արձանագրուած է որպէս Եունեսքոյի Ժառանագութեան Յուշարձան։

## Նկարագրութիւն
Հոնկ Հանի բրինձի պատշգամները կը գտնուին Հոնկ գետին հարաւային թումբերուն, Այլաօ լեռներուն մօտ, Եունան նահանգին հարաւը։ձախից|մինի|Հանի ցեղի մարդոց գործը․ Այլաօ լերան վրայ բացուած բրինձի մշակման պատշգամներ (նկարուած Սեպտ․ 1964)
Տարածուած են Եանեանկ, Հոնկ, Ճինփեն եւ Լիւքըն չորս գաւառներուն մէջ։ Սակայն անոնց մեծ մասը կը գտնուի Եանեանկ գաւառին մէջ։
մինի|Եանեանկի բրինձի մշակման պատշգամները
Անհարթ, լեռնային տարածութիւնն ու տարեկան բարձր անձրեւումը պատճառած են բրինձի մշակման համար բարդոյթ հանգրուաններու դրութիւն մը, որոնցմէ շատեր ունին 3․000-է աւելի պատշգամներ եւ կը գտնուին անտառի ծայրամասին ու հովիտին յատակին միջեւ։
Որոգման ջրանցքներ եւ աւազաքարէ կառուցուած արուեստական ջրատարներ ջուրը կը բաշխեն ամբողջ տարածքին։ Ջրաբաշխումի այս դրութիւնը Հանի ժողովուրդին կողմէն պահպանուած է եւ 1300 տարիներէ ի վեր անխափան կը գործէ։ձախից|մինի|Չինկօ գիւղ, Եանեանկ գաւառ․ նկար՝ 2012Պատշգամները կը հետեւին իւրայատուկ ուղղաձիգ կառուցուածքի մը, որ արտօնած է բնավայրին այդքան երկար ժամանակ յարատեւել ու ընդգրկել անտառներ, գիւղեր, պատշգամներ եւ ջրամատակարարում։

Լեռներուն գագաթներուն (2000 մեթրէն վեր բարձրութեամբ) վրայ պահպանուած են անտառները, որպէսզի գործեն որպէս անձրեւի ջրակալ ու ջուր հայթայթեն վարի արտերուն եւ պատշգամներուն։ Ջրանցքներու եւ փոսերու բարդ դրութիւն մը վարի պատշգամներուն ջուրին ընթացքը կը փոխէ։ Գիւղերը ընդհանրապէս կառուցուած են անտառներուն ճիշդ վարը, 1400 - 2000 մեթր բարձրութեան վրայ։

## Եունեսքոյի Ժառանագութեան Յուշարձան
Բրինձի մշակումը Հանի ցեղին մշակոյթին, աստուածաբանութեան, օրացոյցին, ինչպէս նաեւ քաղաքական դրութեան կարեւոր մէկ բաժինն է։
կենտրոն|մինի|660x660փքս|Բրինձի մշակման պատշգամներ, Եանեանկ գաւառ
2013-ին Հոնկ Հանի բրինձի պատշգամներուն 16․603 հարիւրակալ տարածութիւնը արձանագրուած է որպէս Եունեսքոյի Ժառանագութեան Յուշարձան եւ կը պահպանէ 82 գիւղեր, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կ՛ընդգրկէ 50-100 բնակարաններ։ Գիւղերուն շէնքերը աղիւսէ եւ քարէ կառուցուած են։ Իւրաքանչիւր ընտանիք կը շահագործէ մէկ կամ երկու պատշգամներ եւ կամ հողաբաժին ու ընդհանրապէս կարմիր բրինձ կը մշակէ եւ արջառ կը բուծանէ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rice paddy in Yuanyang, China.jpeg|Բրինձի մշակման պատշգամներ
Պատկեր:Sunrise over Duoyishu (48636607421).jpg|Արեւածագ․ Տուոիշու գիւղ, Եանեանկ
Պատկեր:Yuanyang - panoramio (6).jpg|Արեւածագը բրինձի մշակման պատշգամներուն վրայ
Պատկեր:Yuanyang - panoramio.jpg|alt=
Պատկեր:福壽山鴛鸯湖 Fushoushan Yuanyang Lake - panoramio.jpg|alt=
Պատկեր:1 yuanyang rice terrace paozhuzhai 2012.jpg|alt=
Պատկեր:Wuhua, Kunming, Yunnan, China - panoramio (2).jpg|Ուիհուա, Քունմեն, Եունան նահանգ
Պատկեր:Qingkou Sunrise as I arrived on Feb 21, 2005.jpg|Չինկօ գիւղ, արեւծագ․ նկար՝ 21-2-2005


   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եունեսքոյէն պահպանուած շրջաններ
Ստորոգութիւն:Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձաններ
Ռաշիտ Սոլհ

**Ռաշիտ Սոլհ** (, ), լիբանանցի քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1926-ին. ան երկու անգամ նշանակուած է վարչապետ: Առաջին անգամ 31 Հոկտեմբեր 1974-ին, եւ այդ պաշտօնը վարած մինչեւ 23 Մայիս 1975` հանրապետութեան նախագահ Սլէյման Ֆրենժիէի օրով, իսկ երկրորդ անգամ 16 Մայիս 1992-ին, եւ այդ պաշտօնը վարած մինչեւ 31 Հոկտեմբեր 1992` հանրապետութեան նախագահ Էլիաս Հըրաուիի օրով:

Ռաշիտ Սոլհի առաջին վարչապետութեան օրերուն, երբ ան նաեւ ներքին գործոց նախարար էր, սկսած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը (Ապրիլ 1975-ին), իսկ երկրորդ վարչապետութեան հանգրուանին` Թաէֆի համաձայնագիրէն անմիջապէս ետք (1992-ին) կազմակերպուեցան երեսփոխանական ընտրութիւնները:

Ռաշիտ Սոլհ Պէյրութի երեսփոխան եղած է հետեւեալ տարիներուն ընթացքին՝ 1964-1968, 1972-1992 եւ 1992-1996:

## Քաղաքական Գործունէութիւնը
Ռաշիտ Սոլհի քաղաքական Գործունէութիւնը նշանաւորուած է երկու կարճատեւ պաշտօնավարումներով՝ Լիբանանի վարչապետի պաշտօնին վրայ՝ մինչեւ եւ Քաղաքացիական Պատերազմէն ետք։

### Պաշտօնավարման Առաջին Շրջան (1974-1975)
Սոլհ առաջին անգամ ընտրուեցաւ Լիբանանի Խորհրդարանի անդամ՝ Պէյրութէն՝ 1960 թուականին։

1974 թուականին ան նշանակուեցաւ վարչապետ՝ այն ատենու Լիբանանի Նախագահ Սուլէյման Ֆրանժիէի կողմէ։

Սոլհ իր պաշտօնէն հրաժարեցաւ 1975 թուականի Մայիս 15-ին, Լիբանանի Քաղաքացիական պատերազմի բռնկումէն ընդամէնը քանի մը շաբաթ ետք։

### Պաշտօնավարման Երկրորդ Շրջան (1992)
1992 թուականի Մայիսին Օմար Քարամիի կառավարութեան հրաժարականէն ետք, Նախագահ Էլիաս Հրաուի ստիպուած եղաւ նոր կառավարութիւն կազմելու եւ իրականացնելու Քաղաքացիական Պատերազմի աւարտէն ի վեր առաջին խորհրդարանական ընտրութիւնները։

Այս ընտրութիւնները զանգուածաբար բոյքոթուեցան գլխաւոր Քրիստոնեայ քաղաքական կուսակցութիւններու կողմէ, որոնք պատճառ կը բերէին ընտրական խարդախութիւն եւ ապօրինութիւն։

Սոլհի վարչապետի պաշտօնավարումը տեւեց ընդամէնը հինգ ամիս։

1996 թուականին Ռաշիտ Սոլհը հրաժարեցաւ Լիբանանի կառավարութենէն եւ քաղաքական կեանքէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ուսողական Ծրագրաւորում

աջից|frameless|171x171փքս
**Ուսողական** **Ծրագրաւորում** (Անգլերէն՝ Mathematical programming) կամ **Ուսողական** **Բարւոքացում** (Անգլերէն՝ Mathematical Optimization) լաւագոյն տարրի ընտրանքն է, կարգ մը ստուգանիշերու վերաբերող, շարք մը հասանելի փոխընտրութիւններուն ընդմէջէն: Ընդհանուր արմամբ կը բաժնուի երկու ենթադաշտերու՝

# Տարանջատ (առանձին, զատ) Բարւոքացում (Անգլերէն՝ Discrete Optimization), եւ
# Շարունակական Բարւոքացում (Անգլերէն՝ Continuous Optimization)։

## Ծանօթագրութիւններ
Ռոնալտ Ռիկըն

**Ռոնալտ Ռիկըն** (, ), ամերիկացի դերասան, քաղաքական գործիչ։ Միացեալ Նահանգներու 40-րդ նախագահը։

Ան 1981 թուականին Քալիֆորնիոյ նահանգապետի պաշտօնը ստանձնած է, իսկ 1981-1989 ծառայած է իբրեւ Միացեալ Նահանգներու 40-րդ նախագահ:

Նախքան իր քաղաքական ասպարէզը` Ռիկըն 7 տարուան պայմանագիր ունէր «Ուորնըր պրատըրզ» սթիւտիոյին հետ, ուր ան աշխատած է բազմաթիւ շարժապատկերներու վրայ: Ան նոյնպէս եղած է շարժապատկերի եւ պատկերասփիւռի դերասաններու միութեան նախագահ (1947-1960): Ան նկարահանուած է մօտ 19 ֆիլմի մէջ։

## Քաղաքացիական Իրաւունքներ
Ռիկընը կը ստորագրէ Մարթին Լութըր Քինկ Կրտսեր Օրուան Ընդունումը, 1983

* Չնայած Ռիկընը դէմ էր 1965-ի Ձայնի Իրաւունքի Օրէնքին (*Voting Rights Act of 1965*), որ ան երկար ատեն «Հարաւին համար նուաստացուցիչ» կը համարէր, սակայն օրինագիծը երկարաձգուեցաւ 25 տարիով 1982 թուականին։
* Ան սկզբնապէս դէմ էր Մարթին Լութըր Քինկ Կրտսեր Օրուան հաստատման, կարծելով թէ տօնը հաստատելու թափը «հիմնուած էր պատկերի, այլ ոչ իրականութեան վրայ», բայց 1983 թուականին ստորագրեց օրինագիծ մը՝ տօնը ստեղծելու համար, այն բանէն ետք, երբ ան ընդունուեցաւ Գոնկրէսի երկու պալատներուն կողմէ՝ վեթօն ապահովագրող տարբերութիւններով։
* 1984 թուականին, ան ստորագրեց օրէնսդրութիւն մը, որ կը նախատեսէր տուգանքներ սահմանել արդար բնակարանային խտրականութեան յանցագործութիւններուն համար։
* 1988 թուականի Մարտին, Ռիկընը վեթօ դրաւ 1987-ի Քաղաքացիական Իրաւունքներու Վերականգնման Օրէնքին (*Civil Rights Restoration Act of 1987*), բայց Գոնկրէսը յաղթահարեց անոր վեթօն։ Ան պնդած էր, թէ օրինագիծը անհիմն կերպով կ'աւելցնէր դաշնային կառավարութեան իշխանութիւնը եւ կը խախտէր եկեղեցիներու ու գործատէրերու իրաւունքները։ Այսպէս ընելով, Ռիկընը ԱՄՆ-ի առաջին նախագահն էր, որ վեթօ կը դնէր քաղաքացիական իրաւունքներու օրէնսդրութեան վրայ՝ սկսեալ Էնտրու Ճոնսընէն, որ վեթօ դրած էր 1866-ի Քաղաքացիական Իրաւունքներու Օրէնքին վրայ, որուն վեթօն եւս յաղթահարուած էր Գոնկրէսի կողմէ։
* Աւելի ուշ՝ Սեպտեմբերին, օրէնսդրութիւն ընդունուեցաւ՝ շտկելու համար 1968-ի Արդար Բնակարանային Օրէնքին (*Fair Housing Act of 1968*) բաց կողմերը։

## Ցեղասպանութեան հռչակագիրը եւ Ռիկըն
4 Նոյեմբեր 1988-ին նախագահ Ռոնալտ Ռիկըն Շիքակոյի Օ՛Հեր օդակայանին մէջ, ստորագրած Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան կողմէ 9 Դեկտեմբեր 1948-ին 44 անդամ պետութիւններու կողմէ ընդունուած ցեղասպանութեան մասին հռչակագիրը («Պայմանադրութիւն կանխարգիլելու եւ պատժելու ցեղասպանութեան ոճիրը», այսուհետեւ` «Հռչակագիր») որդեգրելով, օրէնքի ուժ տալով անոր Միացեալ Նահանգներու մէջ: Իսկ 25 Նոյեմբեր 1988-ին նախագահ Ռիկըն ՄԱԿ-ի ընդհանուր քարտուղարին պաշտօնական յղումով տեղեակ պահեց միջազգային կառոյցը` վերջնականապէս վաւերացուցած ըլլալով Ցեղասպանութեան մասին ՄԱԿ-ի «Հռչակագիրին» Միացեալ Նահանգներուն կողմէ ընդունիլը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նախագահներ
Ստորոգութիւն:Նախագահներ ըստ երկիրի
Անահաիտ Թոփչեան

**Անահաիտ Թոփչեան** (), դերասանուհի, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀՀ վաստակաւոր արսհեստագէտ։ Ալեքսան Թոփչեանի կողակիցը։

## Կենսագրական գլծեր
Ծնած է Արթիկ։ 1971 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի ռուս բանասիրութեան բաժինը։

1967-1991 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Հ. Ղափլանեանի անուան դրամատիկական թատրոնին մէջ։ Խաղացած է աւելի քան 100 դեր ժապաւէններու, հեռատեսիլի ներկայացումի, ռատիոյի ներկայացումի եւ թատրոնի մէջ։

1990 թուականին հիմնադրած է հեղինակային թատրոն, որու շրջանակներուն մէջ հիւրախաղերով շրջած է բազմաթիւ երկիրներ՝ Ֆրանսա, ԱՄՆ, Զուիցերիա, Գերմանիա, Քանատա, Լիբանան, Սուրիա, Կիպրոս, ըլլալով թատերական բեմադրիչ, բեմագիր, դերասան եւ գեղարուեստական ղեկավար։

## Գրական ստեղծագործութիւններ
1990 թուականէն տպագրվում է հայ, ռուս եւ օտար մամուլում՝ հանդէս գալով հրապարակախոսական, արվեստաբանական հոդվածներով եւ գեղարվեստական արձակով։ 1991 թվականից բնակվում է Փարիզում, որտեղ 1992 թվականից տպագրվել է «Ռուսական միտք» շաբաթաթերթում եւ այլ թերթերում, ամսագրերում։ Ունի բազմաթիվ թարգմանություններ՝ կատարած ֆրանսիական գրականությունից։ Նրա պատմվածքները թարգմանվել են ֆրանսերէն, սպաներէն, գերմաներէն, անգլերէն, ռումիներէն, յունարէն եւ վրացերէն։

Հեղինակած է «Lady S.D.F.», «Հայելի», «Մենախոսություն գժանոցից», «Անհասցե տիկինը» ժողովածուները, «Անհետացում», «Տագնապ» վէպերը։

2012 թուականին անոր «Մարաթոն» պատմուածքը բեմադրուած է Փարիզի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Ալիք Եւ Անահիտ Թոփչեաններու Յիշատակին. Զոյգ Մը Գագաթներ…
* Աստուած Նրան Առատօրէն Օժտել Է Բազմաթիւ Տաղանդներով

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Պիթլիսի բերդը

**Պիթլիսի բերդ** (կամ Բաղէշի բերդ), Բաղէշ, Թուրքիա։ Պիթլիսի բերդը կառուցուած է հիւսիսէն հարաւ երկայնքին, քարանձաւի մը վրայ եւ շրջապատուած է չորս ձորերէ։

## Տեղեկութիւններ
Պիթլիսի բերդը կը գտնուի Պատմական Հայաստանի Բզնունեաց գաւառը, Բաղէշ քաղաք։ Շինուած է չորս ձորերու կեդրոնը, քարանձաւի մը վրայ, հիւսիսէն հարաւ երկնցած։ Բերդը կառուցած է Ք․Ա․312-ին Մեծն Աղեքսանտրի հարամանով Պատլիս կամ Պելեդիս Լայիս անունով յոյն զօրավարը (բերդը անոր անունը առած է)։  

1496-ին Պայազիտ Բ․ սուլթանը բերդը կը վերանորոգէ։ Բերդին շրջագիծը 2800 մեթր է եւ բարձրութիւնն է 56 մեթր։ Պարիսպներուն հաստութիւնը կը հասնի 7 մեթր։ 

## Հակիրճ պատմական ակնարկ
մինի|Պիթլիս բերդը եւ Բաղէշ( կամ Պիթլիս) քաղաքը
Ք․Ա․312-ին բերդը կը կառուցուի Մեծն Աղեքսանտրի հարամանով։ 641-ին արաբները բերդը կը գրաւեն, իսկ Ժ․րդ դարուն բիւզանդացի զօրավար Յովհաննէս Կուրկուաս բերդը արաբներէն կը վերագրաւէ։ 

Մանազկերտի ճակատամարտէն ետք (1071), բերդը թուրքերուն ձեռքը կ՛անցնի։ ԺԳ․ դարէն մինչեւ ԺԹ․ դար բերդը կ՛ իշխեն քիւրտեր, որոնք այդ ժամանակաշրջանին կը գտնուին փոխն ի փոխ օսմանեան կամ սեֆեւեան ազդեցութեան տակ։

Ա․ Համաշխարհային պատերազմի ընթացքին, 1916-ին հինգ ամսուան համար բերդը ռուսերը կը գրաւեն, սակայն Մուսթաֆա Քեմալին զօրքերը 8 Օգոստոսին զայն կը վերագրաւեն։

    

## Աղբիւրներ
«Ազատ Օր», 1965, Հայրենագիտութիւն մաս Ե․, Սօս Վանի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի բերդեր
Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Հայկական հնաբանական վայրեր
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր
Անտառը (The Forest, խաղ)

«Անտառը» (), համակարգչային խաղ, հրապարակուած է 30 Ապրիլ 2018-ին:

## Խաղի նկարագրութիւն
Գործողութիւնները տեղի կ՚ունենան անմարդաբնակ կղզիի մը մէջ՝ թէեւ այդքան ալ անմարդաբնակ չէ, ուր խաղային կերպարը իր տղուն հետ կը յայտնուի օդանաւային արկածի մը պատճառով: Սակայն կարմիր մարդ մը տղան կը տանի: Հօր փնտռտուքները կը զարգանան բաւական հետաքրքրական եւ լարուած բեմագրութեամբ եւ դիպաշարով:

Կղզիին մէջ ողջ մնալու համար կը գործածուին բնական միջոցները:

Խաղացողը կը զբաղի որսորդութեամբ, կը ստեղծէ ապրելու համար պայմաններ, ուստի՝ ձեր կերպարին բարեկեցութիւնը կախուած է ձեզմէ:

Սակայն ամէն բան այդքան ալ պարզ չէ: Անմարդաբնակ կղզիին մէջ գործած է տարրալուծարան, ուր արարածներ ստեղծուած են: Եւ հաւանական են յարձակումներ անոնց կողմէ: Ուրեմն կը հասկնաք, որ կացինը, բացի ծառ կտրելէ, նաեւ գործ պիտի կատարէ:

Խաղը կարելի է նաեւ խաղալ ընկերներու հետ: Միասին անցնիլ փորձութիւններու մէջէն, հասկնալ, թէ ի՛նչ կը կատարուի եւ ինչպէ՛ս գոյատեւման պայքար պէտք է մղել: Ատիկա կրնայ ապահովել ուրախ եւ հետաքրքրական ժամանց:

«Անտառ»ը կը ստանայ բաւական լաւ արձագանգներ՝ խաղացողներու կողմէ:

Սթիմ-ի մէջ անոնց կատարած արձանագրութիւններէն կարելի է եզրակացնել, որ խաղը ուղղակի աննկարագրելի զգացումներ կու տայ:

Պատումի զարգացումէն պարզ կը դառնայ, թէ արդեօք հայրը կը գտնէ՞ իր տղան, թէ՞ ոչ:  «Անտառը» (The Forest) իր տեսակին մէջ ամենէն լաւերէն մէկն է:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Համակարգիչ
Երկթեւեաններ

աջից|frameless|220x220փքս
**Երկթեւեաններ** (), միջատներու խումբ։

Երկթեւեաններու բերանը կենդանական նիւթեր ծծելու յարմար է , երկու հատ՝ քիչ երակներով թաղանթէ թափանցիկ թեւեր ունին , որոնց տակը 2 հատ ալ թեփերով ծածկուած ճօճացող թեւեր ունին։

Անոնց բոլորակ գլուխը՝ միայն բարակ դերձանով մը մարմնոյն հետ միացած է։ Անոնց աչքերը շատ մեծ են, կարմիր գորշ եւ երբեմն նաեւ ոսկեգոյն-կանանչ գունով։

Որոշուած չէ երկթեւեաններու տեսակներու թիւը. 10.000 տեսակ ճանչցուած է։ Կը բաժնուին 4 գլխաւոր ցեղերու։

## Աղբիւրներ

* Պատկերազարդ Բնական Պատմութիւն՝ Կենդանաբանութիւն, Հ. Գաբրիէլ Վ․  Մէնէվիշեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1897, էջ 290:

Ստորոգութիւն:Անասուններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Մարկարիթա Սիմոնեան

**Մարկարիթա Սիմոնովնա Սիմոնեան** (, ), ռուս լրագրող։ Ռուսաստանի պետական լրատու գործակալութեան՝ «Ռոսիա Սեկոտնիա»-ի գլխաւոր խմբագիրը, անգլերէնով սփռուող «Ռաշա Թուտէյ» պատկերասփիւռի կայանի գլխաւոր խմբագիրը (RT, «Russia Today»)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կրասնոտար։ Ան փոքր տարիքէն որոշած էր լրագրող դառնալ։ Սիմոնեան սկիզբը աշխատած է տեղական օրաթերթի մը մէջ, ապա՝ տեղական պատկերասփիւռի կայանի մը մէջ եւ մինչ այդ շարունակած է Քուպան պետական համալսարանին մէջ լրագրութիւն ուսանիլ։

Սիմոնեան տեղական պատկերասփիւռի կայանին համար Չեչենիոյ պատերազմի եւ Հարաւային Ռուսիոյ մէջ մեծ ողողումներուն մասին լրագրութիւն կատարած է՝ ստանալով «արհեստավարժի քաջութիւն» մրցանակը։

2002-ին Ռուսիոյ պետական «Ռոսիա» պատկերասփիւռի կայանի շրջանային լրագրողի պաշտօնը վարած է եւ 2004-ին տեղեկագրած Պեսլան դպրոցի պատանդներու տագնապը։ Ան դէպքին վայրը հասնող առաջին լրագրողներէն մէկը ըլլալով՝ ականատես կը դառնայ 334 անձերու սպանութեան, որոնցմէ 186-ը մանուկներ։

Սիմոնեան 25 տարեկանին, 2005-ին «Ռաշա Թուտէյ»-ի գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնին նշանակուած է։ 

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Արամ Ղարաբեկեան

**Արամ Ղարաբեկեան** (), հայ խմբավար։ Տասներկու տարի, մինչեւ 2009 թուական, գլխաւորած է Հայաստանի պետական կամերային նուագախումբը: Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչ` Ղարաբեկեան արժանացած է Մովսէս Խորենացի մետալին:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իրան։ Ուսումը ստացած է Պոսթընի «Նիւ Ինկլընտ» երաժշտանոցէն ներս, ապա շարունակած է իր մասնագիտութիւնը, Գերմանիոյ Մայնց քաղաքի երաժշտանոցէն ներս:

Ղարաբեկեան 1983-ին հիմնած է Պոսթընի “Սինֆոնովա“ նուագախումբը, որուն ղեկավարն էր մինչեւ 1991:

Ան ղեկավարած է բազմաթիւ նուագախումբեր` Չինաստանի, Խրուաթիոյ, Ուքրաինոյ եւ Գերմանիոյ մէջ:

Արամ Ղարաբեկեան ղեկավարն է «Բաց երաժշտութեան ընկերակցութիւն» հիմնարկին: Սեպտեմբեր 2012-ին, ան հրաւիրուած է պատրաստելու արուեստի իւրայատուկ ներկայացում մը, Լոս Անճելըսի միջազգային օդակայանին մէջ տեղի ունենալիք “Ինտեւըր“ անջրպետանաւը դիմաւորելու արարողութեան ընթացքին:

«Բաց երաժշտութեան ընկերակցութիւն» հիմնարկէն աւելի քան երեսուն արուեստագէտներ  մասնակցած էին այս ներկայացման պատրաստութեան, մօտէն գործակցելով Քալիֆորնիոյ գիտութեան կեդրոնին հետ, որ հիւրընկալած է անջրպետանաւը:

Հոկտեմբեր 2008-ին, Արամ Ղարաբեկեանի ղեկավարութեամբ,  Հայաստանի սենեկային նուագախումբը ելոյթներ ունեցած է, Արցախի մէջ կատարուած դասական երաժշտութեան փառատօնին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խմբավարներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ