open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարանդ (գրող)

**Վարանդ (Սուքիաս Քիւրքջեան,** ), բանաստեղծ, լեզուաբան եւ թարգմանիչ։
## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թեհրան, արեւմտահայ եւ ռուսահայ ծնողներէ։ Ուսանած է տեղւոյն Քուշէշ Դաւթեան տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներուն մէջ, աւարտելով գրական ճիւղը։ Ապա հետեւած է Թեհրանի պետական համալսարանի Պարսից գրականութեան ճիւղին։ Երկար տարիներ մասնաւոր դասեր առած է լեզուի եւ նկարչութեան։

Մասնագիտութեամբ գրող-բանաստեղծ է. կը զբաղի ընթերցանութեամբ եւ երբեմն ալ կերպարուեստով։

Ամուսնացած է եւ բախտաւորուած՝ մանչ զաւակով մը։

## Գործեր
Անդամ է Իրանահայ գրողներու միութեան վարչութեան՝ փոխ-նախագահի պաշտօնով, եւ կ՚աշխատի «Արմէն» թատերախումբի վարչական կազմին հետ, որպէս թարգմանիչ եւ խորհրդատու։

Ուսուցչութեան պաշտօն կը վարէ հայկական վարժարաններու մէջ։ Պատասխանատուն է «Ս. Ներսէս Շնորհալի» գրական հիմնարկի կեդրոնական գրասենեակին։

1980-ին հիմնած է «Գեղարդ» Երիտ. հրատարակութիւնը։

Աշխատակցած է «Ալիք», «Բագին», «Նաւասարդ» եւ այլ հանդէսներու։

1987-ին շահած է Ա. Ներսէս Շնորհալի գրական առաջին մրցանակը. 1990-ին՝ հայ ժողովուրդի վերջին 100-ամեայ զինեալ պայքարին նուիրուած բանաստեղծութեան առաջին մրցանակը. իսկ 1991-ին իրեն շնորհուած է Հայաստանի գրողներու Միութեան Վահան Թէքէեանի անուան առաջին մրցանակը, իր Բօհէմական Օրագիր (1988) եւ Մեղքի Վարդեր (1989) բանաստեղծութեանց ժողովածոներուն համար։

Հրատարակած է բանաստեղծութեան այլ հատորներ.

Արեւի Ծամբով (1972), Արշաւանք (1973), Հոլովոյթ Պէյրութ, (1975), Կանաչ Արփալոյս (1977), Հողմ Հրոց (1978), Արեւաքար (1978) ռուսերէնի թարգմանուած 1989-ին Ա. Ներսիսեանի կողմէ, Առիւծասպանն Ու Արքան (Շիրխորն Ու Շահը, 1979), Սուր Եւ Ստուեր (1982), Սիդհարտա, որ ազատ փոխառութիւն-վերարտադրութիւնն է Ռ. Թակորի «Կիդանժալի»ին (1980) եւ Անդենական Շշունջներ, պարսկերէնի թարգմանուած (1989):

Իր բանաստեղծութիւններուն վրայ ձայնագրուած են 50-է աւելի երգեր։

Վարանդի բանաստեղծութիւնը կը բխի քնարաշունչ անձնականութենէ մը, եւ կը ձգտի դէպի մարդկայնականը։ Վրիժառու, հզօր հայու բարձունքէն կը սլանայ դէպի համամարդկայինը:

Գեղեցիկ է իր ոճը ու առինքնող։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Վարդան (անձնանուն)

**Վարդան**, հայկական արական տարածուած անուն։ 

* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Վարդանեան**

## Անունը Կրողներ
* Վարդան Այգեկցի (մ.1250) ԺԳ դարու աստուածաբան
* **Վարդան Աճէմեան**
** Վարդան Աճեմեան (1905 Վան-1977 Երեւան) թատերական գործիչ
** Վարդան Աճեմեան (ծն.1958) երգահան
* Վարդան Աշգարեան (1937-2012) եկեղեցական գործիչ
* Վարդան Մամիկոնեան (388-451) Ե դարու հայ զաւրավար
* Վարդան Պետրոսեան (ծն.1959, Երեւան) դերասան
* Վարդան Սրմաքեշ (ծն.1956, Ժընեւ) գործարար
* Վարդան Տէմիրճեան (1939-2004) բանասէր
* Վարդան Փիրանեան (1885-1968 Պաղեստին) բժիշկ
* Վարդան Քէշիշեան (1883-1920, Մարաշ) դեղագործ

## Երկրորդ Անուն
* Խանասորայ Վարդան (Սարգիս Մեհրապեան, 1870-1943) քաղաքական եւ ռազմական գործիչ
* Սիլվի Վարդան (, ծն.1944) ֆրանսացի երգչուհի

## Ծանօթագրութիւններ
Վարագայ վանքի Ս․ Սոֆիա եկեղեցի

մինի|Վարագայ վանքի Ս․ Սոֆիա եկեղեցին
**Վարագայ Վանք**, որ Արեւմտեան Հայաստանի կրօնական, կրթական եւ մշակութային նշանաւոր կեդրոններէն մէկն էր։ Վանի արքեպիսկոպոսի նստավայրն էր, սակայն ոչնչացած է Մեծ Եղեռնի ժամանակ: Կը գտնուէր Վան քաղաքի հարաւ-արեւելեան կողմը։ 981 թուականին, շինարարական արձանագրութիւններու համաձայն, Վասպուրականի Սենեքերիմ թագաւորին կինը եւ Գագիկ Բագրատունիի դուստրը՝ Խաշխուշ թագուհին, կառուցած են Վասպուրականի Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։ Ուշ միջնադարուն եկեղեցին վերածուած է ամրոցի, այդ իսկ պատճառաւ կոչուած է Բերդաւոր։ 1857 թուականին Վարագայ վանքի վանահայր կարգուած է Մկրտիչ Խրիմեանը, որ մեծ ջանքերով կարողացած է վանքը հանել Վանի առաջնորդներու իրաւասութենէն եւ դարձուցած է անկախ։ 1896 թուականին, հայկական կոտորածներու ժամանակ, Վարագայ վանքը կողոպտուած է, իսկ 1915 թուականին ի սպառ լքուած եւ ամայացած է։

## Կառուցուածք
Համալիրը բաղկացած է վեց եկեղեցիներէ, գաւիթէ, նախասրահէ եւ օժանդակ շինութիւններէ։ Վանական համալիրի հարաւային կողմը գտնուող Սուրբ Սոֆիա եկեղեցին (10-րդ դար) պահպանուած ամէնահին շէնքն է։ Անիկա կոչուած է նաեւ Բերդաւոր, որ ուշ միջնադարուն դարձած է ամրոց։ Եկեղեցին կառուցուած է սրբատաշ աւազաքարէ եւ ունի գմբէթաւոր դահլիճի յօրինուածք՝ մէկ զոյգ որմնամոյթերով եւ կիսաշրջաձև խորանով։ Բեմը կը լուսաւորուի արեւելեան կողմը տեղադրուած պատուհաններով։ Այժմ պահպանուած է շինութեան միայն արեւելեան հատուածը։ Հիւսիսային հատուածին մէջ տեղակայուած է Սուրբ Յովհաննէս կամ Քառասուն Աբեղաներու եկեղեցին (10-րդ դար), որ եռախորան է։ Պատերը կառուցուած են սրբատաշ քարէ, իսկ գմբէթը՝ աղիւսէ։ 11-րդ դարուն կառուցուած Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին նոյնպէս կանգուն է, որ գլխաւորաբար Աւանի տաճարի յօրինուածքի կրկնութիւնն է՝ քառախորան, 3/4 շրջանի յատակագիծով խորշերով, անկիւնները՝ աւանդատուներով՝ ներառուած արտաքին պատերու ուղղանկիւն պարագիծի մէջ։ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին հիւսիսէն կից է Սուրբ Նշան եկեղեցւոյ (11-րդ դար), որ ունի գմբէթաւոր դահլիճի յօրինուածք, իսկ արեւմուտքէն՝ գաւիթին, որ ըստ արձանագրութեան կառուցուած է 1648 թուականին Տիրատուրա ճարտարապետին կողմէ։ Կառուցուած է սրբատաշ քարէ, ունի քառակուսի յատակագիծով, չորս սիւներով կեդրոնակազմ յօրինվածք։

## Պատկերասրահ

File:Monastery_of_Varag_-_5th-19th_c._(1900).png|1990
File:Varakavank1.JPG|2009
File:Varagavank 2013 Zugang.JPG|2013
File:Varagavank 2013 Gavit 01.JPG|
File:Varagavank 2013 Gavit 03.JPG|
File:Varagavank 2013 Kirche 01.JPG|
File:Varagavank 2013 Apsis.JPG|
File:Varagavank Monastery, Van1.jpg|Վարագայ վանք, Զարդաքանդակ, 2011 թ.
File:Varagavank Monastery, Van2.jpg|Վարագայ վանք, Որմնանկար, 2011 թ.
File:Varagavank Monastery, Van3.jpg|Վարագայ վանք, Որմնանկար, 2011 թ.
File:Varagavank Monastery, Van4.jpg|Վարագայ վանք, Զարդաքանդակ, 2011 թ.
File:Varagavank Monastery, Van5.jpg|Վարագայ վանք, Զարդաքանդակ, 2011 թ.


## Տե՛ս նաեւ
* Նոր Վարագավանք

Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի եկեղեցիներ
Վարդան Ա․Պարսամեան

**Վարդան Ա. Պարսամեան** (15 Հոկտեմբեր 1909, Արզական – 1990, Երեւան) Հայ պատմաբան:

## Կենսագրութիւն
1931-ին կ’աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմագրական բաժանմունքի ընթացքը: 1947-ին կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճան: Նոյն թուականին կ’արժանանայ Փրոֆեսորի կոչումին:

1932-1936, կը ստանցնէ ՀՍՍՀ Պետական Կեդրոնական Արխիւի գիտահետազոտական բաժնի վարիչի եւ տնօրէնի գիտական գծով տեղակալի պաշտօնները:
1937-1942, ՍՍՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Հայկական մասնաճիւղին մէջ պաշտօնի կը կոչուի իբրեւ աւագ գիտաշխատող:
1943-1954, կը վարէ ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի նոր պատմութեան բաժնի վարիչի պաշտօնը, միաժամանակ, 1942-1954, ստանձնելով Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան Մանկավարժա-Ինստիտուտի ՍՍՀՄ Պատմութեան Ամբիոնի վարիչի պաշտօնը:
1954-1976, կը նշանակուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայ Ժողովուրդի Պատմութեան Ամբիոնի վարիչ:
1977էն՝ Վ. Պարսամեան պաշտօնի կը կոչուի իբրեւ աւագ գիտաշխատող ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ:
Հասարակական եւ գիտական իր ծառայութիւններուն համար Վ. Պարսամեան կը պարգեւատրուի «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի շքանշանով, Խաչատուր Աբովեանի եւ Ս. Ի. Վավիլովի անուան մետալներով:
Վարդան Ա. Պարսամեան պատմաբանը իր ուշադրութիւնը կեդրոնացուց հայ ազատագրական յեղափոխական շարժումներու, հասարակական-քաղաքական հոսանքներու, հայ-ռուսական յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան վրայ:

Վ. Պարսամեան ծաւալուն մասնակցութիւն բերած է բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու եւ դպրոցական «Հայ Ժողովրդի Պատմութիւն» դասագիրքերու, փաստաթուղթերու ժողովածուներու կազմակերպման եւ հրատարակութեան գործին մէջ։ Ունի նաեւ փոքրածաւալ ուսումնասիրութիւններ, որոնք կը մնան հայագիտական մամուլի էջերուն մէջ:

Վ. Պարսամեան կը մահանայ 1990-ին, Երեւան:

## Գործեր
Առանձին հատորներով լոյս տեսած են.
* «Ցարիզմի Գաղութային Քաղաքականութիւնը Հայաստանում» (Երեւան, 1940),
* «Ա. Ս. Գրիբռեդովը եւ Հայ Ռուսական Յարաբերութիւնները» (Երեւան, 1947),
* «Ռեւոլիւցիոն Շարժումները Հայաստանում, 1905-1907 Թ.» (Երեւան, 1955),
* «Հայ Ազատագրական Շարժումների Պատմութիւնից» (Երեւան, 1959),
* «Դիկաբրիստները Հայաստանում» (Երեւան, 1959),
* «Հայաստանը 19րդ դարի առաջին կէսին» (Երեւան, 1960),
* «Լեհահայերի մասնակցութիւնը Դաւիթ-Բէկի ապստամբութեան» (Երեւան, 1962),
* «Հայ Ժողովրդի պատմութիւն. 1801-1900 Թ.» (Ռուսիա, Ա. հատոր, Երեւան, 1972):

## Աղբիւրներ
* Ա. Հ. Թոփալեան, Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէյրութ, 1991, էջ 311-312

Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Վարդան Կոմիկեան

**Վարդան Կոմիկեան** (), հայ գրող։

## Կենսագրութիւն
Վ. Կոմիկեան ծնած է Ատաբազար: Փոքր տարիքին հաստատուած է Գատըգիւղ, Պոլիս: 

Իր նախակրթութիւնը ստացած է Արամեան եւ Թորոսեան վարժարաններուն մէջ։ Ապա յաճախած է Կեդրոնական լիսէ, զոր աւարտած է 1923-ին։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի ատամնաբուժական ճիւղէն։

1949-էն սկսեալ, իր ասպարէզին առընթեր, վարած է հայերէնի ուսուցչութեան պաշտօն՝ Կեդրոնական, Էսայեան լիսէներու, դպրեվանքին մէջ եւ Ֆէրիգիւղի վարժարանը։

Վ. Կոմիկեան նպաստած է Պոլսահայ գրականութեան յառաջապահ շարժումին, նուաճելով նորավիպագրութեան արուեստը, իր բարձր թեքնիքով եւ հաղորդական գրաւիչ ոճով։

Յաճախ սրամտութիւններով կը համեմէ իր նիւթերը, զորս կ'ընտրէ իր շրջապատէն, տալով առօրեայ կեանքէն իրական պատկերներ. գիտէ պարզ նիւթ մը սիրելի դարձնել ընթերցողներուն։

Սկսած է գրել դպրոցական շրջանէն։ Իր գրութիւնները առաջին անգամ լոյս տեսած են 1932-ին «Զարթօնք» ամսագրի մէջ, Վ. սկզբնատառով. աւելի վերջը հրատարակուած են «Արեւելք»ի յաւելուածներուն մէջ, Վ. Հազանդ գրչանունով: 

Աշխատակցած է Պոլսահայ գրեթէ բոլոր օրաթերթերուն եւ հանդէսներուն: Տուած է թարգմանութիւններ, գրադատումներ, քերթուածներ ու մասնաւորաբար պատմուածք եւ վիպակներ Խաչիկ Արմիրեանի «Ճառագայթ» շաբաթաթերթին մէջ:

Հրատարակած է «Համրիչի Հատիկներ» պատմուածքներու շարքը։

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վարդան Ճիհանեան

**Վարդան Ճիհանեան**՝ (ծնած ): 1895-ի Համիտեան կոտորածին հօրմէն որբացած։ 1904-ին ընտանիքին վերապրող անդամներով փոխադրուած է Հալէպ: 1909-ին ազգային Ներսէսեան (Հայկազեան) երկսեռ վարժարանէն շրջանաւարտ։ Պետական Սուլթանիէ վարժարանի Իտատիյէի բաժինէն ընթացաւարտ 1912-ին։ Ուսանող Պէյրութի նորաբաց իրաւաբանական վարժարանի եւ յետմիջօրէի վաճառատուն պաշտօնեայ։ 1914-ին կ'անցնի Եթովպիա, ուր Ատիս Ապապայի Մուրատեան վաճառատան մէջ պաշտօնեայ կ'ըլլայ։ 1915-ին տասնեակի մը գլուխը անցած կովկասեան կամաւորական խումբերուն միանալու համար ճամբայ կ'ելլէ, սակայն Պուլկարիոյ Դաշնակիցներուն յառումով՝ կը մնայ Գահիրէ, ուր կ'ըլլայ պաշտօնեայ Ալմայի տան մէջ։ Կը մտնէ օտարականներու Բանակ (Լէժիոն Էթրանժէր) հոգսկ, ապա ֆրանսական արեւելեան բանակի հայկական լէգէոնի բաժինը։ 1918 Սեպտեմբեր 18-ին կը մասնակցի Արրարյի դիւցազնամարտին եւ անոր յաջորդող բոլոոր կռիւներուն։ 1920-ին կը զինարձակուի եւ մինչեւ Կիլիկիոյ չարաղէտ պարպումը կ'ըլլայ Մէրսինի բանտերուն տնօրէն, քննիչ։ Արտագաղթի կարաւաններով կու գայ Կիպրոս: 1923-ին կ'անցնի Հալէպ, ուր կը զբաղի առեւտուրով եւ կը վարէ ազգային եւ հայրենակցական պաշտօններ։ Որպէս ֆրանսական քաղաքացի եւ պահեստի զիինուոր՝ հետեւած է զինուորական դասընթացքներուն եւ խառն դատարաններու մօտ հայերէնի բաժինին նամակներու եւ ստորագրութըւններու քննիչ եղած է։ 1939-ին Համաշխարհային Բ. Պատերազմին դարձեալ դրօշի տակ անուած, ժամանակ մը ետք զինարձակուած, սակայն անկլօ-Տը Կօլ բանակներու Սուրիա Լիբանան մուտքին առիթով անգամ մըն ալ բանակի կանչուած։ 1945-ին ֆրանսացիներու Սուրիայէն քաշուելու ատեն ընտանեօք Պէյրութ փոխադրուած է, ուր կը զբաղած է առեւտորով։

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդան Միսիրեան

**Վարդան Միսիրեան** (1887 - Զմարա, 1915) պաշտօնիա, ուսուցիչ:

Ծնած է 1887-ին Զմարա (Տիվրիկ): Մարզուանի Գոլէճէն ընթացաւարտ՝ տարի մը կը պաշտոնավարէ հոն, յետոյ կը մտնէ Պոլսոյ իրաւաբանական վարժարանը: 1911-ին Կրթ. Նախարարութեան կողմէ կը կոչուի Իզմիրի Սուլթանիէի ուսուցիչ անգլերէն լեզուի, նաեւ Մեսրոպեանի ու մասնաւորերու՝ այցելու: «Աշխատանք»ի յօդուածագիր:
 
Ռաքքայէն Տէր Զօր տանող ճամբուն վրայ գնդակահարուած է:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս 1919, էջ 76, հատուած 370
Վարդան Քհնյ. Ասլանեան

**Վարդան Քահանայ Ասլանեան** (1863 Բինկենան-1915), դեղագործութիւն, ուսուցչութիւն, քահանայ

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Բինկեան 1863-ին: Նախնական կրթութիւնը հոն ստանալէ վերջ երեք տարի կը հետեւի դեղագործութեան: 1884-ին Պոլիս գրատուն մը կը հիմնէ: 1889-ին կը շրջագայի Եւրոպա եւ կ՝այցելէ Բարիզի արուեստահանդէսը: Դարձին՝ հիւսուածեղէնի գործարան մը հաստատելով պատուանշան կ՝ստանայ: 1892-ին ծննդավայրը կ՝երթայ եւ ուսուցչութեամբ կ՝զբաղի՝ մինչեւ իր քահանայ ձեռնադրուիլը (1897), տարի պաշտօնաւարելով Զմառա գիւղը (Տիվրիկ): Կը հրաուիրուի Խարբերդ, Ս. Կարապետ թաղին իբր քարոզիչ քահանայ, միաժամանակ աւանդելով Թլկատինցիի դպրոցին եւ աղջկանց Սմբատեան ճեմարանին մէջ պատմութեան, աշխարհագրութեան եւ կրօնի դասեր: Հին ու նոր Ուիտի դասագիրքերէն զատ՝ կը թողու պատմ. անտիպ երկեր: Վաղեմի աշխատակից պոլսահայ թերթերու՝ կրօնաբարոյական յօդուածներով: Իբր «յեղափոխական» դէմք: Սարսափի օրերուն՝ Խարբերդի բանտը- Թլկատինցի սենեկակից- ուր գրած է երկու գործեր, եւ ուր այլ մտաւորականներու հետ նահատակուած է հուսկ ապա՝ շէնքին հրկիզման պահուն:
## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 87, հատուած 642
Վարդան էֆենտի

**Վարդանեան էֆենտի** (1885, Սեբաստիա - 22 Յունիս 1918), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1885 թուականին, Սեբաստիա։ Աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Պա­ղես­տի­նի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ (մենզիլ) ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ՝ հարիւրապետի աստիճանով։

Մահացած է 1918 թուականի Յունիս 22-ին, հիւանդանոցին մէջ՝ 33 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:22 Յունիսի մահեր
Սիլվի Վարդան

**Սիլվի Վարդան** (Սիլվի Վարդանեան, ), ֆրանսահայ փոփ երգչուհի եւ դերասանուհի։

## Կենսագրութիւն
Սիլվի Վարդան ծնած է Պուլկարիա, 1944-ին՝ հայ հօրմէ եւ պուլկարուհի մօրմէ: Ան, 1952-ին, իր ծնողներուն հետ տեղափոխուած է Փարիզ:

Ֆրանսական բեմական արուետսին մէջ իր առաջին քայլերը կատարած է 16 տարեկանին եւ բաւական շուտ ճանաչում ձեռք բերած. ան յատկապէս յայտնի դարձած է Շարլ Ազնաւուրի` La plus belle pour aller danser (Պարի դուրս եկող ամենագեղեցիկ աղջիկը) երգով:

Առաջին ամուսինն է յայտնի ռոքըր Ճոնի Հոլիտէյ , իսկ երկրորդը ամերիկացի ռեժիսոր Թօնի Սքոթի :

1960-ականներուն մինչեւ 1970-ականներու կէսերուն ամուսնին՝ Ճոնի Հոլիտէյին հետ ունեցած ելոյթներուն ընթացքին, Փարիզի Օլիմպիա եւ Քոնկրես դահլիճները լեցուած են ներկաներու հոծ բազմութեամբ։ 2004 թուականին, երկարատեւ ընդմիջումէ ետք ան կը սկսի ձայնագրել եւ ելոյթներ ունենալ Ֆրանքոֆոն երկիրներու մէջ։


Sylvie-vartan-cabourg-2011-b.jpg|Սիլվի Վարդանը 2011-ին


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:15 Օգոստոսի ծնածներ
Վարդան Պետրոսեան

**Վարդան Պետրոսեան** (), հայ դերասան, երգիծաբան, թատերական գործիչ, նկարիչ։

## Կենսագրական գիծեր
1983-ին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական Հիմնարկի Արդիւնաբերութեան եւ Ձեւաւորման բաժինը։

1983-85 ծառայած է Խորհրդային բանակին մէջ։

Ան ստեղծագործական աշխուժ գործունէութեան սկսած է շատ երիտասարդ տարիքին` խորհրդային տարիներէն մասնակցելով բազմաթիւ գեղանկարչական ցուցահանդէսներու, ձեւաւորելով թատերական ներկայացումներ, գրելով ու ներկայացնելով երգիծական թատերախաղեր:

1985-ին ընկերներու հետ ստեղծած է «Ոզնի» երգիծական հանդէսին կից «Երիտասարդ Ոզնիներ» երգիծական թատերախումբը, որ 1988-էն ետք պաշտօնապէս կը ճանչցուի «Ոզնիներ» թատրոն անունով։

1988-1992 Վարդան Պետրոսեան կը գրէ ու կը բեմադրէ մօտ տասնեակ մը ներկայացումներ, որոնք իրենց քաղաքական համարձակութեամբ եւ կատարման ոճով մեծ աղմուկ կը բարձրացնեն Երեւանի թատերական կեանքին մէջ։

1990-ին Վարդան Պետրոսեան եւ «Ոզնիներ» թատերախումբը կը հրաւիրուին Փարիզ, ուր կը ներկայացնեն «Հեռուստատեսային կատակներ` ծիծաղում են Ոզնիները»։

1992-էն սկսեալ Վարդան Պետրոսեան կ՛ապրի ու կը ստեղծագործէ Փարիզի մէջ հանդէս գալով իր սեփական հեղինակային ներկայացումներով (հայերէն եւ ֆրանսերէն)։
 
1997-էն Վարդան Պետրոսեան հիւրախաղերով հանդէս կու գայ Հայաստանի սահմաններէն դուրս՝ ԱՄՆ, Ֆրանսա, Անգլիա, Գանատա, Պելճիքա, Իրան, Սուրիա, Լիբանան, Ռուսաստան, Կիպրոս, եւայլն։

2012 թուականին Երեւանի մէջ ներկայացուց իր նոր՝ «Պարոնայք 50-50» համերգային ծրագիրը, որուն ներկայացումները տեղի ունեցան Յուլիս 23-էն մինչեւ Դեկտեմբեր 19-ը, Պարոնեանի անուան թատրոնէն ներս։

2018-ին Պէյրութի մէջ, Վարդան Պետրոսեան ներկայացուց իր «Իմ Կիսատ Թողած Երգը» մենաթատրոնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Արման Վարդանեան

**Արման Վարդանեան** (), պոլսահայ թատերագիր եւ դաշնակահար, Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ (2012)։

## Կենաք եւ գործունէութիւն
ծնած է Պոլիս, 1930-ին: Հայկազն Վարդանեան եւ Սրբուհի Վարդանեան, Արմանի հայրն ու մայրը, 1920-1970 յիսնամեակի պոլսահայ մտաւորականութեան փաղանգին մաս կազմած են իրենց երգարուեստի եւ երաժշտութեան շեշտուած տաղանդով, նաե՛ւ գրականութեան եւ առհասարակ մշակութային կեանքի հանդէպ ցայտուն հետաքրքրութեամբ։

Նախնական ու երկրորդական ուսումը ստացած է Հինդլեան, Վիեննական Մխիթարեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ:

Համալսարանական ուսումը ստացած է Լոնտոնի եւ Վիեննայի մէջ` հետեւելով թատերական ու երաժշտական դասընթացքներու: Եղած է հմուտ երաժշտագէտ եւ դաշնակահար: 

## Աշխատութիւններ
Հրատարակած է բազմաթիւ գործեր, ինչպէս`

* «Թոխորը» (1977), 
* «Մամլեկը» (1977),  
* «Ագռաւուկը» (1978), 
* «Շաղամաթը» (1979), 
* «Խպլիկը» (1980), 
* «Ճոկանը» (1980) եւ այլն:

Հետագային հրատարակած է հետեւեալ ժողովածուները.

* «Խաղ մը», Վենետիկ, (1987),

* «Ցաւ մը», Պոլիս, (1997),

* «Լաւ մը», Պոլիս, (2003)։

## Հայաստանի մէջ
2000 եւ 2002 թուականներուն Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ բեմադրուած են իր թատերախաղերը՝ «Ախացել»ն ու «Սակուրը»։

## Մրցանակներ եւ շքանշաններ։
Վարդանեան արժանացած է պետական մրցանակներու. 

* 2011ի Մայիսին Հայաստանի սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեան Պոլսոյ մէջ, խումբ մը գրագէտներու կարգին, նախարարութեան «Ուիլիըմ Սարոյեան» շքանշանով պարգեւատրած էր զայն,
* 21 Սեպտեմբեր 2011-ին, Արման Վարդանեան Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի հրամանագիրով արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» պետական շքանշանին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Պաղդասար Վարդանեան

**Պաղդասար Վարդանեան** (1883, Զմառա, Սեբաստիոյ նահանգ - 1915, Սեբաստիոյ մօտ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1883 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի, Սեբաստիոյ գաւառի, Տեւրիկի գաւառակի՝ Զմառա աւանին մէջ։ Դեղագործ Վահան Վարդանյանի եղբայրն է։ Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Ազգային Արամեան վարժարանէն ներս։ Աւարտած է Յիսուսեան միաբանութեան Սեբաստիոյ բարձրագոյն վարժարանը (գոլէճ) եւ կատարելագործած է ֆրանսերէն լեզուն։

1906 թուականին աւարտած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1906 թուականին վերադարձած է Սեբաստիա եւ որպթս բժիշկ աշխատած։ Ունեցած է ընտանիք։ Եղած է Սեբաստիոյ ՀՅԴ կազմակերպութեան եռանդուն գործիչներէն։

1915 թուականի Մարտին Պաղդասար Վարդանեան լուր ստացած է, թէ՝ հայդուկ Սե­բաս­տա­ցի Մու­րա­տ բծաւոր տենդով ծանր հիւանդ է Սա­խա­րի լե­րան վրայ եւ անյետաձգելի բուժման կարիք ունի։ Բժիշկ Պաղդասար եւ բժիշկ Արմենակ Հայրանեան գաղտագողի բարձրացած են սարը եւ խոնաւ քարայրի մէջ գտած են ծանր հիւանդ՝ Սեբաստացի Մուրատը։ Նշանակած են անհրաժեշտ բուժումը, դեղերը տուած եւ վերադարձած։ Մի քանի օրէն Մուրատը լաւացած է, եւ թուրքերու դէմ կռիւներու ընթացքին նորանոր սխրանքներ գործելով հասած է մինչեւ Կովկաս։ Սակայն երկու բժիշկները ձերբակալուած ու բանտարկուած են։

1915 թուականի Մայիսին կամ Յունիսին, Սեբաստիոյ մօտակայքը՝ Մաշարլար Երի վայրին մէջ, Սեբաստիոյ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերին հրահանգով թուրք ոստիկան-զինուորներուն ձեռքով ընտանիքի անդամներուն հետ միասին սրախողխողի ենթարկուած է՝ 32 տարեկան հասակին։ Այնուհետեւ անոնց մարմինները կտոր-կտոր ըրած են՝ ի սարսափ միւս հայերուն։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Փարիզ, 1927։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Կազմեց Առաքել Ն. Պատրիկ, Պատմագիրք Յուշամատեան Սեբաստիոյ Եւ Գաւառի Հայութեան, հ. Ա., Նիւ Եորք, Պէյրութ, 1975, 880 էջ։
* Թէ­ո­դիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
* Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Երեւան, 2000։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Երեւան, 2004։
* Իսկահատեան Յ., Վկայարան հայկական ցեղասպանութեան, Գիրք Գ․, Պէյրութ, 2011, 395 էջ։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Վարդանեան էֆենտի

**Վարդանեան էֆենտի**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ատացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հրամանատարի կոչումով զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ 11-րդ զօրաբաժնի 5-րդ շրջիկ հիւանդանոցին մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։

Մահացած է 1915 / 1916 թուականի Յունուար 29 (Փետրուար 11)-ին, Կարնոյ հիւանդանոցին մէջ, ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Կարին մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Վահան Վարդանեան (բժիշկ)

**Վահան Դաւիթի Վարդանեան**, արեւմտահայ բժիշկ, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհ։

## Կենսագրութիւն
Վահան Վարդանեան, ըստ տարբեր տուեալներու՝ ծնած է 1877, 1880 կամ 1882 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Սեբաստիոյ գաւառի Տիւրիկ գաւառակի՝ Զմառա աւանին մէջ, բժիշկ Պաղտասար Վարդանեանի եղբայրն է։

1907 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի դեղագործական բաժինը։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ դեղագործ աշխատած։ Ամուսնացած է ու եղած ընտանիքի տէր։ Եղած է Սեբաստիոյ ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէի կարկառուն դէմքերէն։

1915 թ.–ի Մարտին կամ Ապրիլին ձերբակալուած են դեղագործ Վահանը, Մշեցի Մարտիրոսը, Յովհաննէս Փոլատեանը եւ ուրիշներ։ Մի քանի օր անց, Սեբաստիայէն դուրս, գաղթի ճամբուն վրայ, Մաշարլար Երի վայրին մէջ, Սեբաստիոյ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերին հրահանգով՝ թուրք ոստիկան-զինուորներու ձեռքով, ընտանիքի անդամներու եւ ընկերներու հետ սրախողխող է արվել՝ մօտ 35 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Փարիզ, 1927։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
* Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Երեւան, 2000։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915 - 1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Լեւոն Վարդանեանց

**Լեւոն Արսէն Վարդանեանց**, 28 Սեպտեմբեր 1893, Եկատերինոտար (ներկայիս՝ Քրասնոտար)— 18 Մայիս, 1971, Լենինգրադ (ներկայիս՝ Սանկտ Փիթըրսպուրկ)), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանահանքաբանական գիտութիւններու բժիշկ (1939), բրոֆէսոր (1940)։ Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութեան Գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից անդամ (1945)։

## Կենսագրութիւն
Լեւոն Վարդանեանցը 1918-ին աւարտած է Տոնի բոլիտեխնիկական հիմնարկի լեռնային կաճառը (Նովոչերկասկ)։ 1921-1923 թուականներուն աշխատած է Հարաւ-արեւելք մարզային վարչութեան մէջ (Կրասնոդար), ապա դասաուանդած է Դոնի բոլիտեխնիկական հիմնարկին մէջ։

1927-1931 թուականներուն աշխատած է Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն երկրբ․ կոմիտէի մէջ, 1932-1936 թուականներուն՝ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն Գիտութիւններու ակադեմիա սէյսմոլոկիական հիմնարկին մէջ, 1936 թուականէն՝ ՀԵՒ-ի մէջ (Լենինկրատ)։ Հայրենական Մեծ պատերազմի (1941-1945) տարիներուն աշխատած է Հիւսիսային Կովկասի, այնուհետեւ Ուզպեքստանի երկրաբանական վարչութիւններուն մէջ։ Ուսումնասիրած է Անդրպայքալի, Վրաստանի, Հայաստանի, Թուրքիոյ օգտակար հանածոներով հանքավայրերու երկրբ․ կառուցուածքը։

Վարդանեանցը հեղինակ է բազմաթիւ գիտական աշխատութիւններու, որոնք նուիրուածեն Կովկասի, Միջին Ասիոյ եւ Խորհրդային Միութեան եւրոպական մասի երկրաբանութեան, ինչպէս նաեւ բիւրեղաօպտիկայի, հանքապանութեան, քարաբանութեան տեսական հարցերու մշակմանը։ Վարդանեանցի հետազոտութիւններուն մէջ պարզորոշ կ'ուրուագծեն երեք հիմնական ուղղութիւններ, ա․ Կովկասի երկրաբանութիւն, բ. ֆեոդորովեան մեթոտի տեսութիւն, գ․ Արեւելա-Եւրոպական բլադֆորմի բիւրեղային հիմքի պետրոլոգիա։

Վարդանեանցը կազմած է Կովկասի յուրօրինակ տեկտոնական քարտէսը, ամփոփած այդ ռեգիոնի սէյսմատեկտոնիկան, մանրամասն ուսումնասիրել անոր գեոմորֆոլոգիան եւ չորրորդական երկրաբանութիւնը։ Վարդանեանցի ղեկավարութեամբ ստեղծուած են ԱրեւելաԵւրոպական բլատֆորմի հիմքի առաջին երկրորդ քարտէսները, որոնք քննարկուած են Երկրաբանական միջազգային քոնկրէսի XXI նստաշրջանին մէջ (1960, Քոփընհակըն)։ Պարգեւատրուած է Լէնինի եւ Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշաններով։

Ստորոգութիւն:Հայ երկրաբաններ
Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1971 մահեր
Ստորոգութիւն:18 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Լէնինի շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Աբրահամ Վարդապետեան

**Աբրահամ ծնած Վարդապետեան**, Մարաշցի, ծնած 1891-ին

## Կենսագրութիւն
Մեծ Ջարդին, հայրը եւ հօրեղբայրը կորսնցնելու դժբախտութիւնը կ՝ ունենայ եւ Երուսաղէմի Շնէլնէր գերմանական որբանոցը կը ղրկուի։ Հոն նախակրթարանը աւարտելէ յետոյ կը սորվի բրուստի արհեստը։ 1908-ին, երբ Պրն. Վարդապետեան շրծանաւարտ կ՝ ըլլայ, կարգ մը Լիբանանցի տիւրզի շէյխեր կը խորհին հոս բրուտի գործը արդիականացնել։ Երուսաղէմ կ՝ երթան վարդապետ մը ճարելու, որուն որպէս օգնական վարպետ՝ դպրոցին կողմէ կը յանձնարարուի Պրն. Աբրահամ Վարդապետեան վարպետ կը նշանակուի այս ձեռնարկին եւ երկու տարի գորղե յաջողութեամբ կը վարէ։ 1910-ին, Պրն. Յովսէփ Վարդապետեան եւս կու գայ Լիբանան եւ երկու եղբայրներ կը ձեռնարկեն բրուտի անձնական գործին։ Պրն. Աբրահամ վարդապետեան ամուսնացած է Օր. Արշալոյս Չէթէճեանի հետ եւ ունի մանչ մը՝ Սերքօ, եւ երեք աղջիկ՝ Շաքէ, անահիտ եւ Վարդանուշ։ Պրն. Վարդապետեան իր արհեստին վերաբերեալ մասնագիտական գործերու համար յաճախ այցելած է Եւրոպա եւ նորագոյն մեթոտները կիրարկած:

## Ծանօթագրութիւններ
Մեսրոպ Վարդանեան

**Մեսրոպ Վարդանեան** (1890, Կիրասոն, Օսմանեան կայսրութիւն -1919, Համատան), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1890 թուականին Տրա­պի­զո­նի նա­հան­գի Կիրասոնի գաւառի՝ Կիրասոն քաղաքին մէջ։ 1914 թուականին աւարտած է Պէյ­րու­թի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Մասնագիտութեամբ եղած է բժիշկ։ Եղած է ՀՅԴ–ի գործիչ։ «Մե­սիր» ծածկանունով տպագրուած է Թիֆ­լի­սի՝ «Ազա­տա­մարտ» (1917) եւ «Հա­յաս­տան» (1917, N 6, 7, 9, 10, 23-24-25), թերթերուն մէջ։

## Սպանութիւն
Սպանուած է 1919 թուականին Պարս­կաս­տա­նի Համատան քաղաքի մօտակայքը՝ մօտ 30 տարեկան հասակին։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
* Յովակիմեան Պախտիար, Հայոց ցեղասպանութեան նահատակ գործիչների ծածկանուններ, Երեւան, 2002։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կիրասոն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1919 մահեր
Ստորոգութիւն:Համատան մահեր
Մեսրոպ Սարգիս Վարդանեան

**Մեսրոպ Սարգիսի Վարդանեան ** (1888, Զերա, Օսմանեան կայսրութիւն -1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1888 թուականին՝ Զերա, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ։ 1914 թուականին աւարտած է Պէյ­րու­թի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1914 թուականին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։

## Սպանութիւն
1915 թուականին սպանուած է ծառայութեան ընթացքին։

## Գրականութիւն
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, “Ազդակ”, 01-11-2012

## Աղբիւրներ
* 

## Արտաքին յղումներ
* Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ:

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Յավսէփ Վարդապետեան

**Յավսէփ Վարդապետեան**, ծնած Թալաս, 1866-ին։ Կանուխէն որբացած է ու տարուած Պոլիս ու դրուած Սբ. Փրկիչ Որբանոցը։ Ապա տքնաջան ինքնաշխատութեան շնորհիւ, կ'երթայ մինչեւ Վիէննա, ուր կը վերջացնէ Էքօլ Թէքնիք տ'էնժէնիէօրը որպէս մեքենագէտ։ Պոլիս վերադառնալով, եղած է պատասխանատու տնօրէնը մեքենականացած մեծ ջրաղացքի մը։ Ապա գացած է Պուրսա, ուրկէ անցած Իզմիր եւ 1900-ին հաստատուած Պէյրութ: Լիբանանի եւ Սուրիոյ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ կառուցած է զանազան մեքենական չրաղացներ։ Տէր Զօրի ելեքտրականութիւնը առաջին անգամ ինք բերած է 1924-ին։ Մեռած է 24 Օգոստոս 1932-ին Պիթիաս,ուր օդափոխութեան համար գացած էր։

Տոհմային դաստիարակութեան եւ ազգային արժանիքներու հաւատացոծ հայ մըն էր Համբարձում Վարժապետեան, եւ իր ջանքերուն շնորհիւ զաւակներն ալ մեծցան հայեցի փոքրիկ հայ գաղութի մը դիմագիծը պահել որքա՜ն դժուար ըլլալը մենք լաւ գիտենք։ Հակառակ բազում խոչնդոտներու, Համբարձում հայեցի դաստիարակութիւն մը տուաւ իր զաւակներուն։ Ունեցաւ չորս զաւակ, մէկ աղջիկ եւ երեք մանչ. Արամ, Վահրամ, Հրանդ եւ Թագուհի(Տիկ. Աճէմեան):

## Ծանօթագրութիւններ
Գարեգին Վարդապետեան

**Գարեգին Վարդապետեան**, ։

## Կենսագրութիւն
Բարձրագոյն ուսումը կը ստանայ Իզմիրի Ամերիկեան Գոլէճը, 1897-1901, երեք տարի ոգսոգցչութեան պաշտօն կը վարէ միեւնոյն գոլէճի նախակրթարանի բաժնին մէջ։ 1905-ին կու գայ Պէյրութ եւ Ամերիկեան Համալսարանին մէջ կը հետեւի բժշկութեան, զոր կ՝ աւարտէ 1909-ին՝ ստանալով բժիշկի տիտղոս։ Կը վերադառնայ ծննդավայրը, ուր երկու տարի կ՝ աշխատի որպէս օգնական բժիշկ։ 1911-ին կը փոխադրուի Ատանա, դարձեալ որպէս գերմ. Հիւանդանոցի օգնական բժիշկ, ուր տարի մը յետոյ կ՝ ըլլայ բժշկապետ վեց տարի շարունակ։ Ա. Ընդհ. Պատերազմի վերջաւորութեան համար, եւ կը վերադառնայ ատանա, Կիլիկիոյ պարպումին նախ կ՝անցնի Ալեքսանտրէթ, ապա Պէյրութ, ոգր երկար ժամանակէ ի վեր հաստատած է իր դարմանատունը։ Տօքթ. Վարդապետեան ամուսնացած է Նուարդ Չէթէճեանի հետ։ Տիկ. Վարդապետեան եւս իր ամուսինին հետ մասնակցած է ազգային ձեռնարկներու։ Ունեցած են երեք զաւակ, երկու մանչ՝ Ժիրայր եւ Վարդգէս, եւ աղջիկ մը՝ Սոնա որ ծանօթ դաշնակահարուհի է՝ վկայեալ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի երաժշտանոցէն եւ Եէյլի Համալսարանէն։

Տօքթ. Վարդապետեան ունեցած է բազմամեայ ու եռանդուն ազգային գործունէութիւն։ 1910-ին Մարաշի մէջ եշած է Միացեալ Դպրոցի Ատենապէտ։ 1918-ին Ատանա, պասերազմէն վերջ եղած Ազգ. Միութեան Ատենապետ եւ Փարիզ ղրկուած որպէս պատուիրակ։ 1930-33, Պէյրութի մէջ 3 տարի եղած Ազգ. Սբ. Նշան վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետ եւ 1934-ին տարի մեն ալ Հայ Աւետ. Բարձր. Վարժարանի հոգաբարձութեան Ատենապետ։: 1937-ին, տարի լը Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Պէյրութի մասնաժողովի ատենապետ։ Քսան տարիէ ի վեր կը ծառայէ Ազգ. Բուժարանի վարչութեան մէջ որպէս փոխ ատենապետ։ Նոր Մարաշ թաղի հիմնարկութեան կառուցումի յանձնախումբին ատենապետ եղած է նաեւ:

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդենի Մոստիչեան

**Վարդենի Մոստիչեան** (, 24 Յունիս 1953, Իսթանպուլ), ամերիկահայ նկարչուհի։

## Կենսագրութիւն
Վարդենի Մոստիչեանը ծնած է Սթանպուլի մէջ, Մանուկ Մոստիչեանի եւ Զեփիւռ Էլմայեանի ընտանիքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սթանպուլի մէջ։ 1969 թուականին տեղափոխուած է ԱՄՆ: Սորված է Գալիֆորնիայի Արուեստի Համալսարանին մէջ, եւ Կեդրոնական Ֆլորիտայի Համալսարանէն ստացած է արուեստի պաքալորիայի աստիճան։

Շուրջ 500 կտաւներու հեղինակ է։ 1974 թուականէն ԱՄՆ-ի մէջ մասնակցած է ցուցահանդէսներու, ցուցադրուած է նաեւ Գերմանիայի, Սպանիայի եւ Ֆրանսայի մէջ։: 1979 թուականին ցուցադրուած է Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին մէջ։ Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ Պոսթընի, Ֆիլատելֆիոյ, Սթանպուլի, Ուոթըրթաունի, Փարիզի եւ Քէմպրիճի մէջ։ Ամերիկայի Հայկական Թանգարանին մէջ բացուած է անոր «գիւղացիները հողին դէմ յանդիման» անհատական ցուցահանդէսը: Ցուցադրուած կտաւներուն մէջ արտայայտուած է հայ ժողովուրդի ողբերգական անցեալը։

Վարդենին համարձակ վրձնահարուածներով կը կիրառէ վառ գոյներու յանդուգն համադրութիւն։ Վարդենիին համար գոյնը այն հիմնական միջոցն է, որով ան կը հասնի ինքնարտայայտման։ Կը ստեղծագործէ արուեստի վերացական ուղղութեամբ։ Անոր գործերուն մէջ գերակշիռ տեղ կը գրաւէ հայկական նիւթը։ Վարդենիի կտաւներէն նկարչուհիին յուզական աշխարհի ջերմութիւնը կ'արտացոլայ:

Ստեղծագործութիւններէն կը գտնուին Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին մէջ, Ֆլորիտայի Կեդրոնական Համալսարանի գեղարուեստի քոլեճին եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ մանաւանդ:

## Մէջբերումներ Վարդենի Մոստիչեանէն

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտօնական կայք
* Varteni Mosditchian: Biography
* Varteni Mosdichian 
* Varteni Mosdichian at molorakfilms.com
* Varteni Mosdichian at artslant.com 

Ստորոգութիւն:24 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Վարդենիս

**Վարդենիս**, *Վասակաշէն, Ոսկեշէն, Բասարգեչար*, քաղաք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզին մէջ, Սեւանայ Լիճին մօտ 7 քմ. հարաւ-արեւելք, Երեւանէն՝ 170 քմ., իսկ մարզկեդրոն գաւառէն՝ 75 քմ.՝ Մեծ Հայքի Սիւնիք նահանգի Սոդք գաւառին մէջ։ Բնակչութիւնը 12,753 մարդ (2001 թ. մարդահամարի տեղեկութեամբ)։ Կը գտնուի ծովու մակերեսէն 2,003 մ. բարձրութեան վրայ։ Ըստ աւանդութեան՝ բնակավայրը հիմնած է Հայկ նահապետի թոռ Գեղամը եւ կոչած է *Գեղամաբակ*։ Այդ մասին անուղղակի կրնան վկայել բնակավայրի տարածքին վրայ պահպանուած մ.թ.ա III-I հազարամեակներու դամբարանները։

## Պատմական ակնարկ
### Նախկին Անուանումները
IX դարուն Սիւնաց Գապուռն Վասակ իշխանը նորոգած է գիւղը եւ վերանուանած է *Վասակաշէն*։ Սիւնեաց իշխանի կառուցած եկեղեցւոյ տեղ XX դարու սկիզբը կառուցուած է նոր եկեղեցի՝ Սուրբ Աստուածածին։ XVI - XVIII դարերուն բնակավայրն անուանած են *Ոսկեշէն*։ XIX դարու սկիզբը բնակչութիւնը գաղթած է Վրաստան։ 1829-1830 թուականներուն բնակավայրին մէջ բնակչութիւն հաստատած են Արեւմտեան Հայաստանի *Տիատին* (հին անուն՝ Տատեոն) գիւղաքաղաքէն գաղթած հայեր։ Բնակավայրը մինչեւ 1969 թ. կոչուած է *Բասարգեչար*, այնուհետեւ՝ Վարդենիս։

## Բնակչութիւն

## Տնտեսութիւն
Քաղաքի տնտեսութեան մեջ կարեւոր տեղ կը գրաւէ արդիւնաբերութիւնը։ Քաղաքի զարգացած արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններէն մնացած է եւ կը գործեն միայն սնունդի (կաթնամթերք, հացամթերք) ձեռնարկութիւնները։ Վարդենիսի գիւղացիական տնտեսութիւնները կը զբաղին անասնապահութեամբ, ինչպէս նաեւ հացահատիկի, կերային մշակաբոյսերու եւ ծխախոտի մշակութեամբ։

## Կլիման
Յուլիս եւ Օգոստոս ամիսներուն օդի ջերմաստիճանը կը տատանուի 16&nbsp;°C-20&nbsp;°C, առաւելագոյն ջերմաստիճանը 31&nbsp;°C է։ Ձմեռները խստաշունչ են, Յունուարի միջին ջերմաստիճանը՝ -6&nbsp;°C, ձմրան տեւողութիւնը 6 ամիս է։ Չնայած խիստ ձմրան՝ քաղաքն օղակող ձիւնառատ լեռները դահուկային մարզանքով զբաղելու լաւ հնարաւորութիւն կ'ընձեռեն։

## Պատմամշակութային Կառոյց
Հայաստանի հնագոյն բնակավայրերէն է։ Հոս կը յայտնաբերուին պրոնզէ դարէն քանի մը տասնեակ դամբարաններ։ Ս. Աստուածածին եկեղեցին կառուցուած է 1902-1910 թ., որու բակին մէջ կան գերեզմաններ, գեղազարդ խաչքարեր ու տապանաքարեր (15-18դ.)։ Սուրբ Աստուածածին վանքին մէջ ստեղծագործած է Յովհաննէս Ծարեցին։

## Յայտնի Վարդենիսցիներ
* Համազասպ Համբարձումեան (1880-1965) - ակադեմիկոս, Վիքթոր Համբարձումեանի հայրը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Գեղարքունիքի մարզպետարանի կայք
Վարդուհի Վարդերեսեան

**Վարդուհի Վարդերեսեան** ( ), հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։

ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Գէորգ Ապաճեանի կինն է։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1928 թուականի Մարտ 19-ին, Ռումանիոյ մայրաքաղաք Պուխարեստի մէջ։ Վարդուհին յաճախած է քաղաքին հայկական եկեղեցիին կից կառուցուած հայկական վարժարան, ուր ունեցած է նշանաւոր ուսուցիչներ, որոնք Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան փլուզումէն ետք Ռումանիա գաղթած հայ քաղաքական գործիչներ: Վարդուհին աշակերտը եղած է Վազգէն Ա. Կաթողիկոսին, ով ծնած էր Ռումանիա եւ 1937-1938 թուականներուն Պուխարեստի հայկական դպրոցին մէջ կը դասաւանդէր Ռումանիոյ աշխարհագրութիւն ու պատմութիւն:

Յետագային Վարդուհի Վարդերեսեան կ՛ամուսնանայ դերասան, թատերագէտ Գէորգ Ապաճեանի հետ։ 1946 թուականին տեղափոխուած է Հայաստան։ Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է Նուպարաշէնի ինքնագործ թատրոնին մէջ։ 1947 թուականին ընդունուած է Լենինականի (ներկայիս՝ Գիւմրի) դրամատիկական թատրոնին կից աշխատող արուեստանոցը եւ նոյն թուականէն սկսեալ դերեր ստանձնած է թատրոնին մէջ։

1958 թուականին տեղափոխուած է Երեւանի Սունդուկեանի անուան թատրոն։ Կերտած է բազմաթիւ դերեր թատրոնի մէջ՝ Շիրվանզադէի «Պատուի Համար»՝ Մարգարիտ, Չեխովի «Բալենու այգի»՝ Ռանեւսկայա, Դիւրենմաթի «Ծեր Տիկնոջ Այցը»՝ Քլերի Ցախնասեան, Սարոյեանի «Իմ Սիրտը Լեռներում»՝ Ջոնի, Շանթի «Հին Աստուածներ»՝ Իշխանուհի եւ այլն։ Խաղացած է նաեւ արեւմտահայ դերերու մէջ՝ «Պաղտասար Աղբար»՝ Անոյշ եւ այլն։ Նկարահանուած է «Պատուի Համար», «Մօր Սիրտը», «Ճանապարհ Դէպի կրկէս», «Հայրիկ», «Կարինէ» եւ այլ ֆիլմերու մէջ։ Հայաստանի Ազգային ռատիոյի ոսկէ ֆոնտին մէջ ունի աւելի քան 100 ձայնագրութիւն։ 1958 թուականէն սկսեալ նկարահանուած է հեռուստաներկայացումներու մէջ։ Ան եղած է առաջին հեռուստաներկայացումի դերասանուհիներէն մէկը։ 1985 թուականին հրաւիրուած է Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի «Ադամեան» թատրոն, ուր արժանացած է ոսկէ մետալի։ Ստացած է բազմաթիւ պետական բարձրագոյն պատուոգիրներ, մրցանակներ, շնորհակալագրեր։ 1965 թուականին արժանացած է ՀԽՍՀ, 1988 թուականին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչումին։ 1995 թուականին պարգեւատրուած է Հ.Հ. «Մովսէս Խորենացի» մետալով, 2001 թուականին՝ Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիի կոչումով, 2013 թուականին՝ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։

## Ֆիլմագրութիւն

 
## Արտաքին Յղումներ
*Վարդուհի Վարդերեսեան. «Թատրոնից Հեռանալ Չեմ Կարող»
*Վարդուհի Վարդերեսեանի կենսագրութիւնը 
*Վարդուհի Վարդերեսեան 

## Գրականութիւն Վարդուհի Վարդերեսեանի մասին
* Ալեքսանտր Արաքսմանեան, Վարդուհի Վարդերեսեան, Երեւան, «Հայաստան», 1972, 64 էջ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Պուխարեսթ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ
Յակոբ Վարդովեան

**Յակոբ Վարդովեան** (յայտնի է իբրեւ *Կիւլլիւ Յակոբ* (), ), հայ բեմադրիչ, դերասան, թատերական գործիչ։ Թրքական թատրոնի հիմնադիր։

## Կենսագրութիւն
Յակոբ Վարդովեան ծնած է 1830-ին, Սթանպուլի մէջ։ 1861-1862-թուականներունառաջին անգամ բեմ բարձրացած է Արեւելեան թատրոնին մէջ։ Ղեկավարած է Իզմիրի երիտասարդ հայերու ստեղծած սիրողական խումբը եւ տուած է հայերէն ներկայացումներ Կետիկ Փաշայի եւ Սկիւտարի մէջ՝ Ասիական ընկերութեան հետ։ 1869-ին Կետիկ Փաշայի թատրոնին մէջ ստեղծած է Օսմանեան թատրոնը, որ 1870-ին մեծ վեզիր Ալի Փաշայի աջակցութեամբ պալատէն տասը տարիով Պոլսոյ մէջ թրքերէն ներկայացումներ տուող միակ թատրոնը ըլլալու արտօնութիւն ստացած է: 1882-ին Ապտիւլ Համիտ Բ.ի հրամանով ստացած է «Մըզքայի Հումայուն» (սուլթանական հարմոն)։ Այս ընթացքին, անոր ցանկութեամբ որպէս իսլամ վերցուցած է Կիւլլիւ Եաքուպ Էֆէնտի անունը։ Մինչեւ կեանքին վերջը ապրած է պալատին մէջ։

Կարեւոր դեր խաղացած է թուրք թատրոնի զարգացման գործին մէջ:

Վարդովեանի ներկայացումները թարգմանուած են ժամանակի յայտնի գրագէտներ Էպուզզիա Թեֆիքի, Ալի Պէյի, Ռեճայիզատէ Էքրեմի, Նամք Քեմալի, Ահմետ Միտհաթ Էֆենտիի կողմէ եւ բեմադրուած են Վարդովեանի թատրոնին մէջ:

## Ներկայացումներ
* «Լեյլա եւ Մեջնուն», 1869
* «Բռնի ամուսնութիւն», 1869
* «Թոսուն աղա», 1870
* «Այար Համզա», 1871
* «Հայրենիք», 1873
* «Ժլատ Համիտը», 1873
* «Հայր Համիտը», 1874
* «Տնօրէնի վիճակը», 1875

## Տես նաեւ
* Վարդովեան թատրոն (Թուրքիա)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հակոբ Վարդովյանի մասին akunq.net կայքում

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայերը Օսմանեան կայսրութեան մէջ
Ստորոգութիւն:18 Օգոստոսի ծնունդներ
Արամ Վարժապետեան

## Կենսաքրութիւն
**Արամ Վարժապետեան**, ծնած է Պոլիս 1891 թուականին։ Նախնական ուսումը ստացած Պէյրութի Սբ. Նշան վարժարանը եւ յետոյ յաճախած Յիսուսեաններու Համալսարանը Պէյրութ, կանուխէն ի յայտ կը բերէ նկարչական ու գեղարուեստական տաղանդ մը զօր յետոյ կը զարգացնէ մասնաւոր դասընթացքներով եւ ինքնաշխատութեամբ։ Ունի բազմաթիւ իւղանկար թապլօներ, որոնք ճշգրտօրէն կը ներկայացնեն Լիբանան, որովհետեւ իր բուն միչավայրը եղած է Լիբանան, հոն ապրած եւ անոր գեղատեսլի բնակարաններէն ներշնչուած։

Արամ Վարժապետեան նաեւ կարող լուսանկարիչ է, մասնակցած է Փարիզի 1931 թուականի ցուցահանդէսին որպէս լուսանկարիչ, եւ վարձատրուած՝ պատւոյ վկայականով եւ Կրան ՄՈւտիւլ (Ա.Կարգ) շքանշանով, 1932 թուականին նմանապէս մասնակցած է Փարիզի լուսանկարչական ցուցահանդէսին եւ ստացած՝ Ա. կարգի նշան։ Իր մասնակցութիւնը բերած է 1934 թուականի Զուիցերիոյ, 1935 թուականի Պելճիքայի ու զանազան եւրոպական նկարչական եւ լուսանկարչական ցուցահանդէսներուն, միշտ արժանանալով բացառիկ վարձատրութեանց։ Ամուսնացած Օր. Վրէժին Հասրաճեանի հետ։ Ունի մանչ զաւակ մը՝ Վարուժան:

## Ծանօթագրութիւններ
Գէորգ Վարժապետեան

**Գէորգ Վարժապետեան** (1895, Պաղտատ- 12 Հոկտեմբեր 1947, Աթէնք), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1895 թուականին Պաղտատ` վի­րա­բուժի ըն­տա­նի­քի մէջ։ Պա­տա­նե­կու­թեան տա­րի­նե­րն ան­ցած են Հալէպի մէջ։ Աւար­տած է Հա­լէպի ազ­գա­յին վար­ժա­րա­նը, այնուհետեւ Հա­լէ­պի Ֆրեր­նե­րու միջ­նա­կարգ դպրո­ցը։ Ուսանած է Դամասկոսի բժշկական վարժարանէն ներս։ 1916 թուականին ու­սու­մը շա­րու­նա­կած եւ աւար­տած է Կոստանդնուպոլսոյ բժշկական համալսարանը եւ ստա­ցած՝ բժշկի վկա­յա­կան։

1916 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին, զօ­րա­կոչուած է թր­քա­կան բա­նակ եւ Անատոլիոյ տար­բեր հիւան­դա­նոց­նե­րու մէջ ծա­ռա­յած՝ որ­պէս զին­ուո­րա­կան բժիշկ։ Գե­րի վերց­ուած է անգ­լի­ա­կան զօր­քին կող­մէն։ Որ­պէս ռազ­մա­գե­րի անգ­լի­ական հի­ւան­դա­նո­ցին մէջ ծա­ռա­յած է վի­րա­բոյժ։ 1918 թուականին` պատերազմի աւարտէն ետք, ազատուած է գերութենէ։ Այնուհետեւ ծառայած է Կ. Պոլսոյ, Տարտանելի եւ Մայտոսի մէջ։

1923 թուականի հաստատուած է Յունաստանի Սելանիկ (Թեսաղոնիկէ) քաղաքին մէջ, ուր եւ աշխատած է մինչեւ իր կեանքի վերջը։ Սելանիկի մէջ ունեցած է իր սեփական հիւանդանոցը։ Եղած է հմուտ եւ բազմաշնորհ վիրաբոյժ, սիրուած ու յարգուած քաղաքացի։

1947 թուականին եղած է, Յունաստանի Սելանիկ քաղաքէն դէպի Խորհրդային Հայաստան, ներգաղթող կարաւանները կազմակերպող յանձնախմբի ղեկավարը։ 1947 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին Աթէնքի մէջ յանկարծամահ եղած է՝ Եւրոպա կատարած ճամփորդութենէն վերադառնալու ժամանակ։ 1947 թուականի Հոկտեմբեր 19-ին թաղուած է Սելանիկի գերեզմանատան մէջ։ Եղած է 52 տարեկան։

## Գրականութիւն
Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն Տարեգիրքը, Պէյրութ, 1960։

## Տե՛ս նաեւ
Կարապետ Ղազարեան

Սելանիկ
## Աղբիւր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պաղտատ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1947 մահեր
Ստորոգութիւն:Աթէնք մահեր
Վարդգէս (Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան)

**Վարդգէս** (բուն անուն՝ Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան, , Մեծ Եղեռնի զոհ), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։

Նախնական կրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ 1890-ին կը մասնակցի Կարնոյ Մայիսեան ցոյցին եւ կը ձերբակալուի ու ապա ներման կ’արժանանայ։ 1890-ի վերջաւորութեան, կ’երթայ Պոլիս, ուր կը վարէ ուսուցչական պաշտօններ, որոնցմէ յիշատակելի է Կէտիկ Փաշայի ազգային վարժարանի իր տեսչութիւնը։

1892-ին կը միանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ իր գործունէութիւններուն հետեւանքով կը բանտարկուի։ Մաս կը կազմէ Բաբգէն Սիւնիի ղեկավարութեամբ Պանք Օթոմանի գրաւման։ «Ժիռօնտ» պահականաւով կը ղրկուի Մարսէյ, ապա՝ Ժընեւ, Պուլկարիա եւ Կովկաս։ Հոկտեմբեր 1899-ին կ’անցնի Վան, ուր վերստին թաքուն կերպով կը նուիրուի յեղափոխական գործին։ 5 Յունուար1903-ին մատնութեան կ’ենթարկուի, սրունքէն վիրաւոր կը ձերբակալուի եւ մահուան կը դատապարտուի, բայց ֆրանսական բարեկամներու ազդեցութեամբ վճիռը կը վերածուի ցկեանս թիապարտութեան։ 1907-ին Արղընի Մատէն, իսկ յաջորդող տարին Տիարպէքիր՝ բանտէ բան կը փոխադրուի։ Սահմանադրութեան հաստատումով ազատ կ’արձակուի եւ Սկիւտարէն կ’ընտրուի ազգային երեսփոխան, իսկ մէպուս՝ իր ծննդավայրին։ Օսմանեան խորհրդարանին մէջ անկեղծ եւ անվերապահ խօսքերով բոլոր առիթներուն պաշտպանած է հայութեան իրաւունքները եւ դարձած է պատուհաս մը թուրք ազգայնամոլներու աչքին։ 11 Ապրիլի Մեծ Կարաւանէն ետք, կ’աքսորուի Գրիգոր Զօհրապին հետ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Յուշարձան ապրիլ տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ․ Պոլիս, 1919, «Արզուման» հրատարակչատուն http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/hushardzan1919_index.html 

Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Համբարձում Վարժապետեան

**Համբարձում Վարժապետեան**, ծնած է Թալաս, 1866-ին։

## Կենսագրութիւն
Կանուխէն որբացած է ու տարուած Պոլիս եւ դրուած Սբ. Փրկիչ Որբանոցը։ Ապա տքնաջան ոնքնաշխատութեան շնորհիւ, կ՝երթայ մինչեւ Վիէննա, ուր կը վերջացնէ Էքօլ Թէքնիք տ՛էնժէնիէօրը որպէս մեքենագէտ Պոլիս վերադառնալով, եղած է պատասխանատու տնօրէնը մըքենականացած մէծ ջրաղացքի մը։ Ապա գացած է Պոգրսա, ուրկէ անցած Իզմիր եշ ինք բերած է 1924-ին։ Մեռած է 24 Օգոս.1900-ին հաստատուած է Պէյրութ: Լիբանանի եւ Սուրիոյ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ կառուցուած է զանազան մեքենական ջրաղացներ։ Տէր Զօրի ելեքտրականութիւնը առաջին անգամ ինք բերած է 1924-ին։ Մեռած է 24 Օգոս. 1932-ին Պիթիաս, ուր օդափոխութեան համար գացած էր։

Տոհմային դաստիարակութեան եւ ազգային արժանիքներու հաւատացող հայ մեն էր Համբարձում Վարժապետեան, եւ իր ջանքերուն շնորհիւ զաւակներոն ալ մեծցան հայեցի դաստիարակութեամբ։ Օտար շրջանակի մէջ ինկած փոքրիկ հայ գաղութի մը դիմագիծը պահել որքա՛ն դժուար ըլլալը մենք լաւ գիտենք։ Հատառակ բազում խոչնդոտներու, Համբարձում հայեցի դաստիարակութիւն մը տուաւ իր զաւակներուն։ Ունեցաւ չորս զաւակ, մէկ աղջիկ եւ երեք մանչ.- Արամ, Վահրամ, Հրանդ եւ Թագուհի (Տիկ. Աճէմեան):
## Ծանօթագրութիւններ
Հրանդ Վարժապետեան

**Հրանդ Վարժապետեան**, ծնած է 1897-ին, Պուրսա: Իր եղբայրներուն նման ուսումը ստացած է Պէյրութ: Առաջին պատերազմին, 1914-19, զբաղած է առեւտուրով եւ 1920-ին մսած՝ Լիբանանի Շոգեկառքի Ընկերութեան մէջ։ Ներկայիս նոյն ընկերութեան մէջ կարեւոր դիրք մը ունի։ Հայերէ թէ օտարներէ տժսիրուած ազգային մըն է։ ՞

Ամուսնացած Օր. Մաքրուհի Գալճեանի հետ։ Ունի երեք զաւակ՝ Շաքէ, Արսէն եւ Արա:

## Ծանօթագրութիւններ
Մարատ Վարժապետեան

**Մարատ Ռուբէնի Վարժապետեան** (30 Յուլիս 1935, Կամօ, ՀԽՍՀ – 22 Յունիս 1987 Երեւան, ՀԽՍՀ), հայ խորհրդային բեմադրիչ, ֆիլմի նկարիչ, սենարիստ։

## Կենսագրութիւն
Մարատ Վարժապետեան, ծնած է [1935] թուական]ին Կամո քաղաքին մէջ (այժմ՝ [Գաւառ)։ 1963 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի օբերաթորական բաժինը։ 1965-1969 թուականներուն աշխատած է Հայֆիլմ կինոստուդիայի մէջ, իսկ 1969 թուականին՝ Երեւան կինոստուդիայի մէջ՝ որպէս բեմադրիչ եւ օբերաթոր։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

### Ֆիլմի նկարիչ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1987 մահեր
Ստորոգութիւն:22 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գաւառ ծնունդներ
Ներսէս Վարժապետեան

**Ներսէս Վարժապետեան** (աւազանի անունը՝ **Պօղոս Ստեփանի ՎարԺապետեան**, 28 Յունուար 1837, Կոստանդնուպոլիս, —26 Հոկտեմբեր 1884, Կոստանդնուպոլիս), եկեղեցական, հասարակական, քաղաքական գործիչ, Կոստանդնուպոլսոյ հայոց պատրիարք (1874-էն)։

Ուսումը ստացած է Խասգիւղի Ներսէսեան վարժարանին մէջ։ 1853-էն զբաղած է ուսուցչութեամբ Ատրիանուպոլսոյ, Տարսոնի եւ Նիկոմիդիոյ մէջ։

1862-ին ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։ Օգտուելով 1877-78 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմէն ետք Հայկական հարցի արծարծման համար ստեղծուած նպաստաւոր պայմաններէն Վարժապետեան Թուրքիոյ մէջ 9 եպիսկոպոսներու անունով խնդրագիր կը ներկայացնէ կայսր Ալեքսանտր II-ին՝ Ռուսաստանէն հայցելով արեւմտահայերու պաշտպանութիւնը (եւրոպական քրիստոնեաներու օրինակով)։

Վարժապետեան մեծ եռանդ ներդրած է 1878 թուականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրին մէջ արւեւմտահայերու մասին յատուկ (16-րդ) յօդուած մտցնելու եւ հայկական հարցը Պեռլինի քոնկրեսին մէջ (1878) քննելու գործին մէջ, որու համար ալ վեհաժողով ուղարկած է հայկական ազգային պատուիրակութիւն՝ Մկրտիչ Խրիմեանի գլխաւորութեամբ։

Վարած է շրջահայեաց քաղաքականութիւն Բարձրագոյն դրան, Ռուսաստանի եւ Մեծ Բրիտանիոյ միջեւ անոնց բարեացակամ վերաբերմունքը հայկական հարցին մէջ շահելու ակնկալիքով։

31 Մայիս 1879 թուականին դիմած է եւրոպական երկիրներու ներկայացուցիչներուն՝ նշելով Հայաստանի մէջ բարենորոգումներ ընելու անհրաժեշտութիւնը՝ Պեռլինի դաշնագրի 61-րդ յօդուածը գործադրելու համար, սակայն՝ ապարդիւն։ Անպատասխան մնացած են նաեւ Բարձրագոյն դրան ներկայացուած բազմաթիւ յուշագրերը։ 1884-ին ընտրուած է Ամենայն հայոց կաթողիկոս, սակայն առողջական ծանր վիճակին պատճառով հրաժարած է հոգեւոր առաջնորդի տիտղոսէն։

Հայաստանի ազատագրութեան ուղին՝ Վարժապետեան համարած է հայութեան ազգահաւաքումը, խաղաղ շինարարութիւնն ու դիւանագիտական միջոցները։

## Հրատարակուած աշխատութիւններ
* «Քրիստոսի սուրբ եկեղեցին եւ անոր հակառակորդները» (1864)
* «Ուսումը համաբարբառ Աւետարանի Տեառն մերոյ» (1875)

## Գրականութիւն
* Օրմանեան Մաղաքիա արք., «Ազգապատում», մաս 3, Երուսաղէմ, 1927:
* Կիրակոսեան Ջ. Ս., «Բուրժուական դիւանագիտութիւնը եւ Հայաստանը» (XIX դ. 70-ական թթ.), Երեւան, 1978։
* Կիրակոսեան Ջ. Ս., «Բուրժուական դիւանագիտութիւնը եւ Հայաստանը» (XIX դ. 80-ական թթ.), Երեւան, 1980։
* Սիրունի Յ., «Պոլիս եւ իր դերը», հատոր Գ.-Դ., Անթիլիաս, 1987-88։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1837 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1884 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ