open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գարեգին Սրուանձտեանց

**Գարեգին Սրուանձտեանց ** (7 Նոյեմբեր 1840, Վան - 17 Նոյեմբեր 1892, Պոլիս), խմբագիր, բանահաւաք, ուսուցիչ ու խմբագիր:

## Կենսագրութիւն
Գարեգին Սրուանձտեանց ծնած է Վան ,1840 Դեկտեմբերին։վարագայ ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ աշակերտած է Խրիմեանին: 1861-ին՝ կ’անցնի Թիֆլիս եւ իր այդ ուղեւորութեան տպաւորութիւնները կը ղրկէ Պոլսոյ «Մեղու» թերթին։կ’աշխատակցի նաեւ վարագի մէջ տպուող «Արծիւ Վասպուրական» պարբերաթերթին ,որուն տնօրէնը կը դառնայ յետագային։հոն հրատարակութեան տուած անստորագիր գրութիւնները յաճախած կը շօշափեն գաւառի կեանքը։

1867-ին կը վարէ կարնոյ ազգային վարժարանի տնօրէնութիւնը եւ նոյն տարին կը ձեռնադրուի վարժապետ, վարագայ վանքին։1878-ին, Ներսէս պատրիարք վարժապետեանի թելադրանքով կը շրջի հայաստանի գաւառները ու յաջորդ տարի ,Պոլիս դառնալով ,իր տպաւորութիւնները կամփոփէ «Թորոս Աղբար»հատորին մէջ, նոյն տարին իբրեւ առաջնորդ կը մեկնի Անգլիայ, ուր կը մնայ մինչեւ 1884 թուականը։Յաջորդ տարի կը ձեռնադրուի Եպիսկոպոս եւ կը ծառայէ մինչեւ 1888 ,որմէ ետք կ’անցնի Պոլիս իբրեւ քարոզիչ բերայի Ս.Երրորդութիւն եկեղեցւոյ։Սրուանձտեանց կ'ընտրուի դպրեվանքի խնամակալութեան անդամ եւ ղալաթիոյ կեդրոնական վարժարանի ուսուցիչ։

Գարեգին Սրուանձտեանց լոյս ընծայած է հետեւեալ գործերը ,«Հնոց եւ Նորոց»-1874-ին, «Գրոց եւ Բրոց»։«Սասունցի Դաւիթ»-1874-ին, «Շուշան Շաւարշանայ»1875 ին,«Մանանայ»-1876 ին,«Թորոս Աղբար»երքու հատոր 1878-ին։

1892 ստամոքսի ծանր հիւանդութեան հետեւանքով կը փոխադրուի Ազգային հիւանդանոց եւ կը վախճանի նոյն տարւոյն 17 Նոյեմբերին։

## Երկեր
* Հնօց եւ նօրոց, Կ. Պոլիս, 1874, 192 էջ:
* Գրօց ու բրօց եւ Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ, Կ. Պոլիս, 1874, 192 էջ:
* Նոր ընթերցարան, տետրակ Ա, Կ. Պոլիս, 1875, 72 էջ:
* Նոր ընթերցարան, տետրակ Բ, Կ. Պոլիս, 1875, 120 էջ:
* Շուշան Շաւարշանայ, Կ. Պոլիս, 1875, 109 էջ:
* Մանանայ, Կ. Պոլիս, 1876, 458 էջ:
* Թորոս Աղբար, Կ. Պոլիս, 1879, 244 էջ:
* Համով–հոտով, Կ. Պոլիս, 1884, 384 էջ:
* Հայաստանի ճամբորդ, Կ. Պոլիս, 1884, 488 էջ:
* Քրիստոնեական ուսումն Հայաստանեայց եկեղեցւոյ, Կ. Պոլիս, 1884, 144 էջ:
* Քրիստոնեական ուսումն Հայաստանեայց եկեղեցւոյ, Կ. Պոլիս, 1894, 164 էջ:
* Համով–հոտով, Թիֆլիս, 1904, 416 էջ:
* Գրօց ու բրօց, Կ. Պոլիս, 1910, 88 էջ:
* Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ, Կ. Պոլիս, 1910, 44 էջ:
* Շուշան Շաւարշանայ, Կ. Պոլիս, 1911, 64 էջ:
* Համով–հոտով, հատ. Ա, Փարիզ, 1949, 208 էջ:
* Համով–հոտով, հատ. Բ, Փարիզ,1950, 216 էջ:
* Կոմիտաս վարդապետ (հայ երաժշտութեան առաքեալը), Պէյրութ, 1969, 77 էջ:
* Երկեր, հատ. 1. Գրոց ու բրոց, Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ, Մանանա, Համով-հոտով, Երեւան, 1978, 666 էջ:
* Երկեր, հատ. 2, Երեւան, 1980, 564 էջ:
* Թորոս Աղբար: Համով–հոտով, Վենետիկ, 1997, 84 էջ:

## Աղբիւրներ
* Ծաղկաքաղ Արեւմտահայ Գրականութեան,Պէյրութ 2009 էջ(41):
Շաւարշ Գարագաշ

**Շաւարշ (Պօղոս) Գարագաշ** (), հայ դերասան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ 

Նախնական կրթութիւնն ստացած է տեղի Մխիթարեաններու դպրոցին մէջ, ապա ուղարկուած է Վենետիկ, ուր երեք տարի սորվելէ ետք վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս։ 

Խաղցած է Արշակ Պենկլեանի խումբէն ներս՝ 1893-էն սկսեալ։ Առաջին անգամ հանդէս եկած է «Ջաղացպանին աղջիկը» փիեսին մէջ։ «Քիւչիւկ Իսմայիլ»ի խումբին մէջ խաղցած է որպէս երկրորդ թենոր։ Ա. Պենկլեանի հետ խաղցած է Տ. Չուխաճեանի «Լեպլեպիճի հոր-հոր աղա» օփերեթին մէջ։ 

Պատերազմէն յետոյ աշխատած է հայկական եւ թրքական խումբերու մէջ։ Գլխաւոր դերերէն են *Օթելլօ*, *Կորրադօ* եւ այլն։ 

1930-ականներուն ղեկավարած է պոլսահայ «Ազգային տրամաթիկ» թատերախումբը, հիմնականօրէն աշխատած է Ա. Մնակեանի խաղացանկով։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Գարեգին Տեւէճեան

**Գարեգին Տեւէճեան** (), հայ ձկնորսութեան եւ ջրաբանութան գիտնկան։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է խարբերդ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Խարբերդի Ֆրանսական դպրոցին մէջ եւ յետոյ աւարտած է Պոլսոյ Լուսաւորչական Վարժարանը։

1890-ին պաշտօնի կոչուելով Տույունը Ումումիյէի, աշխատանքի սկսած է Թուրքիոյ զանազան քաղաքներուն մէջ։ 

1910-ին ձկնորսութեան կեդրոնի տնօրէն կոչուած է եւ ծառայած՝ իբրեւ Օսմանեան պաշտօնեայ եւ ձկնորսութեան հետ կապուած տարբեր պաշտօններով զբաղած։ Ան գրած է «Ձուկը եւ Ձկնորսութիւնը» խորագրեալ գիրքը, առաջին գիտական հետազօտութիւնները՝ ձուկերու եւ ձկնաբուծութեան մասին Թորքիոյ մէջ։ 

## Աղբիւրներ

* ԺԱՄԱՆԱԿ օրաթերթ, 19 Մարտ 2009, էջ 2։

Ստորոգութիւն:Հայեր
Գարեջուրի Միջազգային Օր

մինի|Գարեջուր
**Գարեջուրի Միջազգային Օր** (), տարեկան ոչ պաշտօնական տօն, որ կը նշուի Օգոստոս ամսուան առաջին Ուրբաթ օրը: Տօնին հիմնադիրը կը համարուի բարի սեփականատէր եւ ձեռներէց Ճեսսի Ավշալոմով  որ ընտրած է Օգոստոսի սկիզբը՝ նկատի առնելով ամառնային տաք եղանակը եւ գարեջուրի այլ փառատօններու նշման ամսաթիւերը Առաջին անգամ գարեջուրի միջազգային օրը նշուած է 2007-ին, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Քալիֆորնիոյ Սանթա Քրուզ քաղաքին մէջ: Մինչեւ 2011, անիկա փոքր քաղաքային մարաթոնէն դարձած է միջազգային տօն եւ նշուած է 23 պետութիւններու 138 քաղաքներու մէջ:

2012-ին,տօնը նշուած է հինգ ցամաքամասերէն 50 պետութիւններու 207 քաղաքներու մէջ:
Տօնին յայտարարուած նպատակներն են՝

1.Ընկերներով հաւաքուիլ եւ վայելել գարեջուրի համը,

2.շնորհաւորել բոլոր անոնք, որոնք պատասխանատու են գարեջուրի արտադրութեան եւ մատակարարման համար,

3.միաւորել Նիւ Զիլանտայիաշխարհը գարեջուրի դրօշին տակ եւ օրը տօնի վերածել բոլոր ազգերուն համար:

Մարաթոնի մասնակիցները իրարու գարեջուր կը նուիրեն, ինչպես նաեւ «միջազգային» օրուան հետ կապուած կը փորձեն գարեջուրը տարբեր երկիրներու բաղադրատոմսերով:

Տօնին գիշերուան ընթացքին, մասնակիցները շարք մը խաղեր կը խաղան եւ յատկապէս` գարեջուր-պոնկ:
2013-ին, բացի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն, գարեջուրի միջազգային տօնը նշուած է նաեւ Հայաստանի, Աւստրալիոյ, Աւստրիոյ, Պելճիքայի, Պրազիլիոյ,Ղազախիստանի, Գանատայի, Գոլումպիոյ, Քոսթա-Ռիքայի, Սալվատորի, Մեծն Բրիտանիոյ,Ֆրանսաի, Յունաստանի, Հոնտուրասի, Հոնկոնգի, Հունգարիոյ, Հնդկաստանի, Իրլանտայի, Իսրայէլի,Իտալիոյ, Ճափոնի, Լաթվիոյ, Լիբանանի,Մակեդոնիոյ, Մալիզիոյ, Մեքսիքոյի, Նիւ Զիլանտայի,Նիգարակուայի, Նորվեկիոյ, Փերուի, Լեհաստանի, Փորթուկալի, Փորթօ Ռիքոյի, Ռումինիոյ, Սինկափուրի, Սլովաքիոյ, Սլովենիոյ,Հարաւային Ափրիկէի, Սպանիոյ, Սրի Լանքայի, Շուէտի, Թայլանտի, Թուրքիոյ, Ուքանտայի, Ուքրանիոյ, Ուրուկուէյի,Վենեզուէլլայի, Ֆիլիփինի եւ Վանուատի մէջ:

2007–էն մինչև 2012 գարեջուրի միջազգային օրը նշուած է 5 Օգոստոսին։ Սակայն, 2012 –ին, գարեջուրի միջազգային օրէն ետք, կազմակերպիչները երկրպագուներուն հարցնելէ ետք, տօնը տեղափոխած են Օգոստոսի առաջին Ուրբաթ օրը։

## Ծանօթագրութիւններ
Լեւոն Գարմէն

**Լեւոն Գարմէն** (Տէր Ստեփանեան, 1915, Հալէպ - 26 Օգոստոս 1966), բանաստեղծ եւ խմբագիր։

Բնիկ սասունցի Լեւոն Ստեփանեան ծնած է 1915 թուականին Հալէպի մէջ՝ ուր ստացած է իր նախակրթութիւնը Հայկազեան վարժարանէն, իսկ երկրորդական եւ բարձրագոյն ուսումը՝ Անգլիական Գոլէճի մէջ։1930 թուականէն մինչեւ 1960ական թուականներ ապրած է Պաղտատի մէջ (Իրաք): Այդ շրջանին ան, տարիներ շարունակ բարձր պաշտօններ վարած է «Քէյ. Օ. Սի.» քարիւղի ընկերութեան մէջ, նաեւ վարած է ազգային եւ կուսակցական պատասխանատու պաշտօններ։

1966 թուականին կոչուած էր ստանձնելու Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութիւնը, սակայն կը փակէ աչքերը յանկարծական մահուամբ 1966 թուականին:

## Գրական ասպարէզ
Գրականութեան մէջ իբրեւ բանաստեղծ մուտք գործած է 1947-ին` լոյս ընծայելով «Վայրկեաններ» քերթուածներու հատորը, ապա, քանի մը տարի ետք, «Բաբելոնեան տոմարը», որոնք զգայուն բանաստեղծի մը վկայութիւնը բերած են. ան ունի նաեւ հրատարակելի գործերու բազմաթիւ կապոցներ:

1948-էն մինչեւ 1958 վարած է Իրաքի մէջ հրատարակուած «Գոյամարտ» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը, իսկ 1966 թուականին ընկ. Լ. Ստեփանեան կոչուած էր ստանձնելու Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութիւնը, երբ փակեց աչքերը` նոյն տարուան օգոստոս 26-ին յանկարծամահ ըլլալով:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, հ. հատոր Բ. (Բ. հրատարակութիւն), Հալէպ, էջ 368։

Ստորոգութիւն:1915 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1966 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Գարոլ Ռապատի

**Գարոլ Ռապատի** (Carol Rabadi, 14 Դեկտեմբեր 1977, Ամման, Յորդանան), յորդանանցի օդաչու, Royal Jordanian ընկերութեան աշխատակից: 2009-ին եղած է արաբ կիներու առաջին թռիչքային անձնակազմին առաջնորդը: Գարոլը օդային գծի հրահանգիչ է, Simulator-ի հրահանգիչ եւ A320 ինքնաթիռի օդուղին ստուգող առաջնորդ:

## Գործունէութիւն
Գարոլ Ռապատին ինքնաթիռի բնագաւառի աշխատանքը սկսելու մասին մտածած է մանկութեան տարտիներուն, երբ Կիպրոս-Յորդանան թռիչքի ժամանակ նստած է օժանդակ օդաչուի աթոռին: Օդային գիտութիւններու BA-ի աստիճան ստացած է Ֆլորիտայի Տյէթօն Պիչ քաղաքի Էմպրի Ռիտլ օդային համալսարանէն։ Աւարտելէն երկու ամիս ետք` 1999-ին, միացած է Royal Jordanian ընկերութեան: 2009-ին Յորդանանի պատմութեան մէջ դարձած է երկրորդ կին օդաչուն (Յորդանանի առաջին կին օդաչուն Տաղրիտ Աքաշէհն էր, 1985-ին):

Սկզբնական շրջանին, ինչպէս ընկերութեան այլ ուսանող օդաչուները, Ռապատի երկու տարի աշխատած է օդային ընկերութեան օժանդակող անձնակազմին հետ: Ան շուրջ վեց տարի աշխատած է իբրեւեւ երկրորդ օդաչու` թռիչքներ կատարելով Airbus A320 ընտանեկան եւ A340 օդանաւերով: Ան միաժամանակ կրնար իբրեւեւ օդաչու հանդէս գալ Embraer E-Jet ընտանեկան օդանաւով: Աւելի քան 100 ուղեւորի հետ առաջին թռիչքը իրականացուցած է Հոկտեմբեր 2009-ին` վերադառնալով Աթէնքէն: Այս թռիչքը Royal Jordanian ընկերութիւնը առաջին անգամ կ՛իրականացնէր միայն կին անձնակազմով, որուն յաջորդած են նմանատիպ բազմաթիւ թռիչքներ: Ռապատին անդամակցած է ԿԻն Օդաչուներու «99» Միջազգային Կազմակերպութեան:

## Ծանօթագրութիւններ
Գարուն (անձնանուն)

**Գարուն**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն գարուն բառէն։ Կը համապատասխանէ պարսկերէն Պահար անձնանունին։ Հնաւանդ անուն չէ։ Վերջին շրջանին՝ արեւմտահայերու մօտ, «Գարուն» անունը դարձած է գործածական։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Գարուն

մինի
**Գարուն**, տարուան չորս եղանակներէն մէկը։ Ձմրան՝ յաջորդող, իսկ ամրան՝ նախորդող եղանակը։ 

Գարունը բնութեան վերակենդանութիւնը խորհրդանշող եղանակն է: 

Գարունը տարուան ամէնէն մեղմ եղանակը կը նկատուի, որուն կը յաջորդէ Ամառը։ 

Գարնան ծաղիկները կը բացուին եւ օդը կը մեղմանայ։ 

Գարունը անցումային ժամանակաշրջան մըն է, երբ օրուան լուսաւորութիւնը ու օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար կ'աւելնան։ Իսկ բուսականութեան եւ կենդանական համակարգային ընթացքը կ'աշխուժանայ։ 

Ինչպէս տարուան բոլոր եղանակները, գարունը եւս կը բաղկանայ երեք ամիսէ, հիւսիսային կիսագունդի շրջաններուն մէջ՝ Մարտ, Ապրիլ եւ Մայիս, իսկ հարաւային շրջաններուն մէջ՝ Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր։

Գարունը միշտ 21 Մարտին չսկսիր: Այս թուականը կ'որոշուի ըստ գիշերահաւասարի օրուան: Այսինքն` տարուան այն օրը, երբ արեւը կ'անցնի հասարակածին վրայէն: Հասարակածը այն երեւակայական գիծն է, որ երկրագունդը կը բաժնէ երկու հաւասար հեռաւորութիւներու` մինչեւ բեւեռները: Այս թուականին ցերեկին տեւողութիւնը հաւասար է գիշերուան տեւողութեան: Տարուան ընթացքին գոյութիւն ունի երկու վայրկեան, երբ այս երեւոյթը կը պատահի, գարնան եւ աշնան:

#### Անասուններու եւ բուսականութեան համար
Անասուններուն մեծ մասը կը ծնի գարնան: Այս եղանակը ամէնէն յարմար ժամանակն է, որովհետեւ աւելի ուտելիք կայ թէ՛ մօր, թէ՛ ալ ձագուկին համար:

Ձմրան ընթացքին բազմաթիւ անասուններ, ինչպէս` սկիւռները եւ ոզնիները, ձմեռնային քունի մէջ կը մտնեն (կը ձմեռեն), անոնք կը քնանան իրենց ուժերը խնայելու համար: Գարնան անոնք կ'արթննան իրենց քունէն: Նապաստակները իրենց ծակէն դուրս կ'ելլեն:

## Պատկերասրահ



## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տարուան եղանակներ
Գարլօ Շահինեան

**Գարլօ Շահինեան**, սկաուտական շարժումի եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի հիմնադիրանդամ։

Մարզական կեանքին մէջ Գարլօ Շահինեանի մասնակցութիւնը կու գայ պատանեկութենէն, երբ տակաւին Պէրպէրեանի սան՝ իր շուրջ հաւաքած է Սկիւտարի տղաքը եւ հիմը դրած է «Հայորդիք» միութեան։

Այդ միութիւնը մէկը կ'ըլլայ 1915-էն առաջ սկաուտական շարժումի յարողներէն։ Շահինեան եղած է նաեւ մարզիկ, մասնակցած է մրցաշարքներու՝ բարձրութիւն ցատկելով։

Զինադադարին ինք կ'ըլլայ «Հայորդիք»ը ներկայացնողը այն պատմական ժողովին, ուր հիմը կը դրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Կ'ընտրուի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ եւ կ'ըլլայ աթլեթիզմի բաժնի վարիչ։

16 ­Նո­յեմ­բեր 1918-ին, Շահինեան հիմ­նա­դիր ժո­ղո­վի ան­դամ­ներէն էր։

Միաժամանակ, ան կը շարունակէ ըլլալ Սկիւտարի մասնաճիւղի ղեկավարներէն։ Սկիւտարի մրցաշարքերուն գլխաւոր կազմակերպիչը եղած է, իսկ զանազան թաղերու եւ ընդհանուր մրցաշարքներու մէջ՝ իրաւարար, խորհրդատու եւ յանձնախումբի անդամ։

20 Մարտ 1921-ին Շիշլիի Գարակէօզեան որբանոցին մէջ տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պատգամաւորական Ընդհանուր Ժողով, 16 մասնաճիւղերէ ղրկուած 46 պատգամաւորներով։ Ժիրայր Խորասանճեանին, Հայկ Ճիզմէճեանին, Պօղոս Շապոյեանին, Գրիգոր Յակոբեանին, Վահրամ Փափազեանին հետ միաժամանկ ան կ'ընտրուի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։

1922-ին կ'անցնի Պուլկարիա, 1925-ին՝ Փարիզ, ուր մինչեւ իր մահը կը շարունակէ կապուած մնալ Հ.Մ.Ը.Մ.ին եւ ընդհանուր ձեռնարկներուն բերել իր եռանդուն մասնակցութիւնը։

## Ծանօթագրութիւն


## Աղբիւրներ

*Մարզիկ Ամսաթերթ։
*Հ․Մ․Ը․Մ-ի Յուշամատեան։
Գարիկ Իսրայէլեան

**Գարիկ Իսրայէլեան** (), հայ աստղագէտ, Instituto de Astrofisica de Canarias (IAC)` Կանարեան կղզիներու աստղագէտներու հիմնարկի աշխատակից, բնագիտական եւ թուաբանութեան գիտութիւններու մասնագէտ:
 
## Գործունէութիւն
Գարիկ Իսրայէլեան ծնած է 1963-ին Երեւանի մէջ։ Մայրը եղած է հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցչուհի, հայրը մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին, իսկ պատերազմէն ետք աւարտած է Մոսկուայի կուսակցական դպրոցը եւ ինքզինք նուիրած է կուսակցական աշխատանքներուն:

Գարիկ Իսրայէլեան, 1987-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բնագիտական հիմնարկը: Սորված եւ աշխատել է Հայաստանի մէջ, Նիտերլանդներու, Աւստրալիոյ, Պելճիքայի մէջ, իսկ այնուհետեւ աշխատանքը շարունաած է Քանարեան կղզիներու ասղագէտներու կեդրոնին մէջ:

2011-ին Գարիկ Իսրայէլեանի նախաձեռնութեամբ Կանարեան կղզիներուն մէջ կայացած է «STARMUS» միջազգային առաջին փառատոնը, որ նուիրուած եղաղ է Իւրի Գագարինի՝ տիեզերք կատարած թռիչքի 50-ամեակին։ Փառատոնին մասնակցած են տիեզերագնացներ Ալեքսէյ Լեոնովը, Վալենթինա Տերեշկովան, Վիքթոր Գորբատկոն, Սերգէյ Կրիկալյովը, Նիլ Արմսթրոնկը, Բազզ Օլդրինը եւ այլ յայտնի մարդիկ։ «STARMUS» միջազգային երկրորդ փառատոնը կայացած է 2014-ին եւ կրած է «Սկիզբը. ժամանակակից տիեզերքի ձևաւորումը» խորագիրը։ «STARMUS» միջազգային երրորդ փառատոնը տեղի ունեցած է 27 յունիս 2016-էն 2 յուլիս 2016։ Այս անգամ փառատոնը նուիրուած էր Անգիոյ բնագէտ-տեսաբան, տիեզերագէտ Սթիվեն Հոքինգին։ Փառատոնի ժամանակ Գարիկ Իսրայէլեանի անունով աստեղատիպ կոչուած է։ Փառատոնին մասնակցած են երաժիշտներ Բրաեան Մէյը, Սառա Պրայթմանը, Բրաեան Ինոն, «Անաթեմա» ռոք խումբը եւ ուրիշներ։

## Մրցանակներ
* Վիքթոր Յամբարձումեանի անուան միջազգային գիտական մրցանակ (2010)

## Աղբիւրներ
* Գարիկ Իսրայելյանի նախաձեռնությամբ կայանալիք “STARMUS-2016″ միջազգային փառատոնը նվիրված կլինի Սթիվեն Հոքինգին 
* Գարիկ Իսրաելյանի անունով աստերոիդ է կոչվել 

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան

**Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան** (1908 - 1988), 1934-ին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համա­լսարանի ճարտարապետական բաժինը, ստանալով ճարտարապետութեան վկայականը։ 1941-1946-ին եղած է Մուսուլի (Ւրաք) քաղաքապետարանի գլխաւոր ճարտարապետը: Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեանի գլխաւոր յատակագիծերով կառուցուած են Մուսուլի եւ շարք մը այլ քաղաքներու արուարձանները: Ան հանդիսացած է Իրաքի «Խ. Հայաստանի Բարեկամներու Ընկերակցութեան» Հիմնադիրներէն մէկը եւ անոր աոաջին քարտուղարը: 

1947-ին, հայրենադարձուելով՝ հաստատուեցաւ Երեւան, ուր պաշտօնի կոչուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագծային ինստիտուտ» ին մէջ, իսկ 1951-էն «Հայարդ նախագիծ» Հիմնարկին մէջ որպէս նախագիծի գլխաւոր ճարտարապետ: 

1947-1979 թուականներուն մասնակցեցաւ Հայաստանի վերաշինութեան գործին եւ իր նախագծերով՝ Երեւանի եւ հանրապետութեան միւս քաղաքներուն մէջ կառուցուեցան բազմաթիւ արդիւնաբերական, հասարակական ու բնակելի շէնքեր եւ համալիրներ: 

Իր անբասիր աշխատանքներուն համար, Մ. Գաւուքճեան 1972 ին արժանացաւ ՀՍՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետի կոչումին:

1979-ին, ընտանեկան պատճառներով մեկնեցաւ ՔաՆատայի Մոնթրէալ քաղաքը:

Մասնագիտութեամբ ճարտա­րապետ, Մ. Գաւուքճեան զբաղեցաւ նաեւ գիտական-տեսաբանական հետազօտութեամբ:

Ուսումնասիրելով Մերձաւոր արեւելքի հին ժողովուրդներու (Սումերի, Աքքատի, Ասորեստանի եւ Ուրարտուի) եւ յատկապէս հայ ժողովուրդի hնագոյն շրջանի պատմութիւնը, hանդէս եկաւ որպէս հմուտ պատմաբան-հնագէտ: 

Հայաստանի եւ Սփիւռքի մամուլին մէջ իր ստորագրած հայագիտական ուրարտագիտական յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորով հրատարակեց «Արմէն եւ Հայ Անունների Ծագումը եւ Ուրարտուն» (Պէյրութ, 1973), «Հայ ժողովուրդի Ծագումը» (Մոնթրէալ 1982) եւ «Արմենիա, Սուբարտու եւ Սումեր-Հնդեւրոպական Հայրենիքը եւ Հին Միջագետքը» (Անգլերէն,Մոնթրէալ 1983) մենագրութիւնները:

Ա. Գաւուքճեան մահացաւ 1988-ի Օգոստոս 7-ին, Մոնթրէալ:

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր ԺԱ., Պէրութ, 1991, էջ 306:

Ստորոգութիւն:1988 մահեր
Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ
Գեղամ (անձնանուն)

**Գեղամ**, հայկական արական հնագոյն անուն։ Անունը յիշատակած է Մովսէս Խորենացին, անոր համարելով հայերու նախահայրերէն մին:

* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Գեղամեան**

## Անունը Կրողներ
* Գեղամ Աթմաճեան (ծն.1909) բանաստեղծ
* Գեղամ Բարսեղեան (1883 Կ.Պոլիս-1915) հրապարակախօս
* Գեղամ Գաւաֆեան  (1888 Կ.Պոլիս-1959) ճարտարապետ
* Գեղամ Սեւան (1926 Իսթանպուլ-1991 Երեւան) արձակագիր եւ գրականագէտ
* Գեղամ (Բաղդա) Սարեան (1902 Թաւրիզ-1976 Երեւան) խորհրդահայ բանաստեղծ
* Գեղամ Տէր Կարապետեան (Մշոյ Գեղամ, 1865 Խէյպեան գ.-1918 Կ.Պոլիս) ազգային գործիչ

## Տեղանուններ
* Գեղամայ լեռնաշղթայ
* Գեղամայ Ծով

## Ծանօթագրութիւններ
Գեղամ Աթմաճեան

**Գեղամ Միհրան Աթմաճեան** (գրական անուանումով՝ *Սեմա*, ), հայ գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր։ Բանաստեղծուհի Մարի Աթմաճեանի եղբայրը։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1910 թուականին Արեւմտեան Հայաստանի Պաֆրա քաղաքը։ Մեծ Եղեռնէն յետոյ ապաստանած է Կոստանդնուպոլիսի եւ Կարֆայի որբանոցներուն մէջ։ Ապրած է Հալէպ։ 1929 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ։ Յաճախած է Սորպոնի Համալսարանի գրական եւ ընկերաբանական (sociological) դասընթացքներուն։ Զոհուած է 1940 թուականի 19 Մայիսին, մարտի դաշտի վրայ (Ֆրանսա) երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ։

## Խմբագրական գործունէութիւն
1933-ին Փարիզի մէջ Միսաք Մանուշեանի հետ կը հրատարակէ «Ջանք» ամսաթերթը, իսկ 1935-1937 թուականներուն՝ մինակ, «Մշակոյթ» գրական պարբերականը, որ կը շարունակուի, ուր եւ կը տպագրէ իր բանաստեղծութիւնները, պատմուածքները, թարգմանութիւնները եւ հրապարակախօսական յօդուածները։

Աշխատակցած է «Անահիտ»-ին, «Ապագայ»-ին, «Արաքս»-ին, «Վերածունդ»-ին, «Ազդարար»-ին եւ այլ թերթերու ու հանդէսներու:

## Ստեղծագործութիւնները
* «Զրահաւոր գարուն» բանաստեղծութիւններու ժողովածու 1936 Փարիզ
* «Պարոն Կալունի» թատերական երկ 1937 Փարիզ
* «Շամիրամ» թատերական երկ 1938 Փարիզ
* «Ողջ մը մեռեալներու մէջ» (Ճ. Ռ. Քիփլինկի) թարգմանութիւն 1937 Փարիզ

## Գրականութիւն
* Լուսամատեան բանաստեղծ Ա. Սեմայի (Գեղամ Աթմաճեան, 1910-1940) յիշատակին, կազմ. Մարի Աթմաճեան, Փարիզ, 1970։
* Աթմաճեան Մ., Անտոնեան Ա., Գեղամ Աթմաճեան (Ա. Սեմա), Փարիզ, 1984։

## Երկեր
* Երկեր, Ե., 1966:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիսատ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, Տպ. Պուքրէշ, 1938, Էջ 50։
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան

**Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան**

Ծնած է Էնտիրէս (Շ.Գարահիսար), Արմաշական, Վրդպտ. Ձեռնադր. 1909-ին. Ծննդավայրը, յետոյ Պոլիս կրթ. եւ քարոզչական զբաղումներ ունեցած է 2 տարի, մինչեւ առաջնորդ ընտրուիլը Քղիի (1912-15)։ Հեղինակ Նոր կշիռ՝ Նոր արժէք գրքոյկին. աշխատակցակ է «Հայրենիք»ի, Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)ի եւ այլ Հանդէսներու.

## Ծանoթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի», Կ. Պոլիս, Տպակրութիւն Օ. Արզուման 1919, էջ 85։
Գեղարքունիք (գետակ)

**Գեղարքունիք (գետակ)**, գետակ Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։ Նորագոյն քարտեսներուն մէջ այդպէս կը կոչուի Գաւառագետի աջակողմեան վտակ Գեղարքունիքը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի գետեր‎
Գեղագիտական արժէք

**Գեղագիտական ապրում եւ գրականութիւն**, գեղեցիկի զգայնութիւն կամ գեղագիտական ապրում կը կոչենք գրական-գեղարուեստական գործէ մը մեր ստացած վայելքը։ Այս ապրումը իր մէջ կը պարփակէ ճաշակի դատում մը, հարստացած գաղափարական եւ յուզական տարրերով։ Այսպէս է, երբ կը լսենք երաժշտական կտոր մը, կամ կը դիտենք գեղանկար մը, կամ կը կարդանք գրական գործ մը եւ զայն կը գտնենք ներդաշնակ, մեր զգայարանքներուն հաճելի։ Բայց միանգամայն մեր յուզական աշխարհով կը մասնակցինք անոր ու մտքով կ'ըմբռնենք անոր բովանդակութիւնը։ Գեղագիտական ապրումը, ինչպէս գեղագիտական իտէալը, արուեստագէտի մը հոգեկան աշխարհին հիմնական բանալիներն են, վարելու համար երկի մը յղացման եւ ստեղծագործական ընթացքը։ Անոնք նաեւ անհրաժեշտ Են այդ երկի ըմբռնումին, վայելումին համար, շնորհիւ իրենց առաջացուցած հոգեմտաւոր մասնակցութեան։

**Գեղագիտական իտէալ-արժէք**, կեանքը, իրականութիւնը, մարդկային գիտակցութեան մէջ կը ներկայանան փոխն ի փոխ գեղեցկութեան, վեհութեան, ողբերգականի կամ կատակերգականի իրենց երեսներով ու աստիճաններով։ Այս արժէքները կամ յատկանիշները գոյութիւն ունին անշուշտ մարդկային գիտակցութեան մէջ, անոր համար, եւ ոչ անկէ դուրս։ Բայց անոնք կան բոլոր մարդոց համար, ամէն մշակուած գիտակցութեան համար, նոյնիսկ եթէ կը մնան չափով մը յարաբերական, նոյնիսկ եթէ մասամբ փոխուած են ու կը փոխուին ժամանակէ ժամանակ, վայրէ վայր, նաեւ ըստ ընկերամշակութային կացութեան կամ դասակարգի։ Այս յատկանիշ արժէքներէն հիմնականը գեղեցիկն է (նկատել, որ արուեստի գիտութիւնը կը կոչուի գեղագիտութիւն)։

Գեղեցիկի էութեան սահմանումը փիլիսոփայական հիմնական խնդիր է, որ զբաղեցուցած է բոլոր ժամանակներու մտածողները, առիթ տուած բազմաթիւ տարբեր, երբեմն հակադիր կեցուածքներու։
 
Այս ծաւալուն ու անվերջանալի բանավէճին մէկ տարազումը գեղեցիկի եւ «օգտակար»ի կապին խնդիրն է։ Այսպէս, երբեմն կարգ մը մտածողներ գեղեցիկը նոյնացուցած են օգտակարին հետ, ուրիշներ հակադրած են համայն իրականութեան։

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Գեղեցիկ (անձնանուն)

**Գեղեցիկ**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *գեղեցիկ* բառէն։ Շատ յաճախ կը գործածուի Նոր Նախիջեւանի մէջ։ Կը համապատասխանէ ռուսերէն *Люба* անուան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Գեղուհի (անձնանուն)

**Գեղուհի**, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն *գեղուհի*՝ «գեղեցկուհի» բառէն։ Նորակերտ անուն է։ Կը գործածուի Կոստանդնուպոլսոյ, ինչպէս նաեւ Կովկասի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Գենուա

**Գենուա** կամ **Ճենովա**, ), քաղաք Իտալիոյ մէջ։ Կը հանդիսանայ Լիկուրիա մարզին գլխաւոր քաղաքը։ 608, 676 բնակչութեամբ եւ Իտալիոյ մեծութեամբ 6-րդ քաղաքը։ Քաղաքին տարածքը 243, 60 քմ է։ Գենուան Միջերկրական ծովի եւրոպական ամենամեծ քաղաքներէն է եւ կը հանդիսանայ Իտալիոյ գլխաւոր նաւահանգիստը։

Գենուայի մականունն է *la Superba* (թարգ.՝ հոյակապը), որ պատճառ է քաղաքի փառաւոր անցեալին եւ գեղեցիկ կառոյցներու։ Գենուան նաեւ յայտնի ճանապարհորդ՝ Քրիստափոր Կոլոմբոսի ծննդավայրն է։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Գետաշէն

**Գետաշէն**, Գուսան Հայկազունի կողմէ 1992 թուականին գրուած երգ։

## Պատմութիւն
Գուսան Հայկազունը մասնակցած է Արցախեան պատերազմին Արտաշատի «Երկրապահ» ջոկատոին մէջ Մհեր Սաղաթէլեանի հրամանատարութեան տակ։ Մարտական գործողութիւնները սկսած է Երասխ գիւղէն, եղած է նաեւ Գետաշենէն, Կապանէն, Գորիսէն, Բերձորէն։ Ինչպէս կը պատմեն Գուսանը, ամէն ինչ սկսաւ անորմէ, որ 1990 թուականին 20-25 զինուած տղաներէ բաղկացած կամաւորական ջոկատը ժամանեց Երեւան՝ Գետաշէն մեկնելու և զայն պաշտպանելու համար։ Հրամանատարը Լաերտ Սաղաթէլեանն էր։ Եկողներուն մեջ Գուսան Հայկազունին տեսնելուն պէս ան վերջինիս արգիլեց մեկնիլ՝ ըսելով. «Մի պատահական գնդակ քեզ որ կպնի, ի՞նչ ենք անելու։ Քեզ այնտեղ գնալ չի կարելի»։ Գուսանը հաստատակամ էր և փորձեց թաքուն ինքնաթիռ մտնել, սակայն հրամանատարը նկատեց եւ ըսաւ. «Դէ´, հիմա իջի´ր, էս ո՞ւր ես թռչում։ Ես քեզ չասացի՞, որ չես մեկնելու։ Աւելի լաւ է՝ մնաս այստեղ ու մի երգ գրես Գետաշէնի մասին»։ Գուսանն այդպէս ալ ըրաւ. մնաց Երևանի մէջ եւ երեք օրուան ընթացքին Գետաշէնի մասին երգ գրեց։ Չորրորդ օրն ուղղաթիռով, որով զէնք ու սննդամթերք էին տեղափոխում, Գուսանը գնաց Գետաշէն ու միացաւ ջոկատին։ Այնտեղ ալ տեղի ունեցաւ երգի առաջին կատարումը։

## Հետաքրքրական փաստեր
Ինչպէս կը պատմէ Գուսան Հայկազունը, 1992 թուականին հայկական ջոկատներէն մէկը Արամայիս Մկրտչեանի հրամանատարութեամբ դիրքեր էր գրաւած Շահումեանի եւ Մարտակերտի անտառներուն մէջ՝ ապահովելու անվտանգ գաղթը Շահումեանի շրջանէն։ Զինուորները կու գան եւ հրամանատարին կ'ըսեն, որ անտառներուն մէջ հայ երեխաներու ձայներ կը լսեն, սակայն ոչ ոք զինուորներուն կ'արձագանքէ։ Հրամանատարը կը շարէ ամբողջ գունդը եւ կը պատուիրէ երգել «Գետաշէն» երգը։ Ջոկատը կ'երգէ «Գետաշէնը», և խոտերուն մէջէն 80 տարեկան ծերունի մը  դուրս կու գայ հրացանով՝ հետը 43 որբ երեխաներ, որոնց կը հասցնեն Ստեփանակերտ։

## Երգը

Բազմել ես լեռներին, ունես հազար շէն,
Արծիւների բոյն ես, չքնաղ Գետաշէն,
Բարբարոս ցեղերին անդադար սանձող,
Դու քաջերի օրրան, իմ քաջ Գետաշէն։
Բարբարոս ցեղերին անդադար սանձող,
Դու քաջերի օրրան, իմ քաջ Գետաշէն։

Չորս կողմդ անդունդ է, ճամբեքդ՝ փակուած,
Երկնքում սև ու մութ ամպեր կուտակուած։
Կողքիդ հայկական շէներն են լքուած,
Դու կա՛ս ու կմնա՛ս յավերժ Գետաշէն։

Ջահել տղերք դու քիչ ունես, Գետաշէն,
Բայց ծերերն էլ ոչ մի բանով պակաս չեն։
Ամէն մի կին՝ մի ֆիտայի տնաշէն,
Քեզ յաղթել չի լինի, իմ քաջ Գետաշէն։
Ամէն մի կին՝ մի ֆիտայի տնաշէն,
Քեզ յաղթել չի լինի, իմ քաջ Գետաշէն։

Չորս կողմդ անդունդ է, ճամբեքդ՝ փակուած,
Երկնքում սև ու մութ ամպեր կուտակուած։
Կողքիդ հայկական շէներն են լքուած,
Դու կա՛ս ու կմնա՛ս յավերժ Գետաշէն։

Դու պիտի դիմանաս ու կանգուն մնաս,
Հակառակ թշնամուն պիտի շենանաս։
Մայր Հայաստանին պիտի միանաս,
Արցախի դարպասն ես ամրոց Գետաշէն։
Մայր Հայաստանին պիտի միանաս,
Արցախի դարպասն ես ամրոց Գետաշէն։

Չորս կողմդ անդունդ է, ճամբէքդ՝ փակուած,
Երկնքում սեւ ու մութ ամպեր կուտակուած։
Կողքիդ հայկական շէներն են լքուած,
Դու կա՛ս ու կը մնա՛ս յաւէրժ Գետաշէն։
Դու կա՛ս ու կը մնա՛ս յաւէրժ Գետաշէն։


## Ծանօթագրութիւններ
* «50 տարի արթնացել եմ, և աչքերիս առջև հարազատ Մասիսն է վեր խոյացել…»
* «Գետաշէն» երգը 43 հայ երեխայ է փրկել

Ստորոգութիւն:Երգեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական երգեր
Գետնախնձորով աղցան

**Գետնախնձորով Աղցան,** եւրոպական խոհանոցի ամենայայտնի ճաշատեսակներէն մէկը։ Կ'օգտագործուի եփած գետնախնձոր, որուն կ'աւելցնեն նրբերշիկ (Hot Dog), թթուաշ եւ սոխ։ Կը համեմուի մայոնէզով։ Կան նաեւ գետնախնձորով աղցանի տարբեր շատ բաղադրատոմսեր, որոնց պատրաստութեան ժամանակ կ'օգտագործուի ոչ փխրուն գետնախնձորը, որպէսզի խառնելու ժամանակ չփշրուի եւ պահպանէ իր տեսքը։ Երբեմն գետնախնձորները կ'եփեն նախօրոք, որպէսզի պաղի եւ ամրութիւն ստանայ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ստորոգութիւն:Աղցաններ
Գերերեւակայութիւն

**Գերերեւակայութիւն** (անգլերէն՝ *Maladaptive daydreaming* կամ *excessive daydreaming*)՝ հոգեբանական գաղափար՝ առաջին անգամ ներկայացուած *Eli Somer*֊ի կողմէ, որպէսզի նկարագիրի բազմակողմանի երեւակայութեան դրսեւորումը, որ տուեալ պահուն կը փոխարինէ մարդկային շփումը եւ/կամ կը խանգարէ կրթական, միջանձնային կամ մասնագիտական գործունէութիւնը: Այն կրնայ առնչութիւն ունենալ մանկութեան ժամանակ յուզական առհամարանքի կամ վիրաւորանքի հետ, որն ալ զոհերուն կը մղէ կտրուիլ սպառնալի աշխարհէն եւ իրենց նիւթական գոյութենէն:

## Յայտնի Գործառոյթներ
Գերերեւակայութեան յայտնի գործառոյթները կը ներառեն ջղայնութենէ եւ ցաւէ ձերբազատումը՝ տրամադրութեան բարձրացման եւ երազանքներու իրականացման մտապատրանքներու միջոցով, ընկերակցութիւնը, մտերմութիւնը եւ հանգստութիւնը:

## Ախտանիշները
հակառակ անոր որ կան գերերեւակայութեան բազմաթիւ բնորոշ ախտանիշներ, այս խանգարումը տանողները պարտադիր չէ անխուսափելիօրէն ունին անոնք բոլորը:

Յաճախ գերերեւակայողներն կ'ունենան «դրդիչներ», որոնք սկիզբ կու տան իրենց մտապատրանքներուն: Յաճախ հանդիպող դրդիչներէն են գիրքերը, ֆիլմերը եւ երաժշտութիւնը: Գերերազողները հնարաւոր է, որ նաեւ ունենան դժուարութիւններ առթննալու կամ քնանալէ առաջ մտապատկերներ ունենալու պատճառով: Յաճախ, երբ գերերազողները կ'երազեն, անոնք կրնան շշնջալ, խօսիլ, դէմքի տարբեր արտայայտութիւններ ընդունիլ կամ կատարել ինչ-որ կրկնուող բնոյթի շարժումներ:

Գերերազողները կրնան ժամեր անցկացնել երազելով: Անոնք կրնան ունենալ մանրամասնօրէն մտածուած պատրանքներ իրենց մտքին մէջ, որոնք յաճախ համեմատելի կ'ըլլան ամբողջական վէպի կամ ֆիլմի հետ: Շատերը կ'ունենան աւելին քան մէկ մտապատրանք՝ իւրաքանչիւրն իր առանձին կերպարներով, շրջապատող միջավայրով, նիւթով եւ այլն: Գերերեւակայողները, հնարաւոր է, որ նաեւ յուզականօրէն կապուին իրենց մտացածին կերպարներուն հետ, չնայած այն հանգամանքին, որ անոնք գիտեն, որ կերպարները իրական չեն:

## Պարբերական Թեմաներ

* Իտէալականացուած եսը,
* Բռնութիւնը,
* Ուժը եւ իշխանութիւնը,
* Գերութիւնը,
* Փրկութիւնը եւ ազատումը,
* Սեռական գրգռումը:

## Լուսաբանումը Զլմ-ներում

Չնայած այն պաշտօնապէս չէ ճանչցուած իբրեւ խանգարում կամ ախտավիճակ, գերերեւակայութիւնը արժանացած է որոշակի ուշադրութեան լրատուամիջոցներու կողմէ:

## Տե՛ս Նաեւ
* Երեւակայութիւն
* Երազ
* Զգայապատրանք
* Մտապատկեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն
Ստորոգութիւն:Երեւակայութիւն
Ստորոգութիւն:Ընկալում
Ստորոգութիւն:Հոգեբանական հասկացութիւններ
Գերզգայութիւն

մինի|ձախից|Մաշկային գերզգայութեան նախանշաններ
**Գերզգայնութիւն**ը մէկ հիւանդութիւն չէ, այլ զանազան հիւանդութիւններու խմբաւորում է: Թուելով օրինակները տարբեր գերզգայնութիւններու, օրինակ՝ թոքերու հետ առնչուած գերզգայնութիւնը ազման է, մորթի հետ կապուածը՝ էքզեմա, քիթի հետ՝ քթային անցքերու բորբոքում, աչքի հետ՝ աչքի արտաքին թաղանթի բորբոքում եւ այլն:

## Գերզգայնութիւն բառի սահմանում
«Ալերժի» բառը առաջին անգամ 1906-ին գործածուած է գերմանացի Քլեմէնզ Վօն Փիրքէ Clemens von Pirquetանունով բժիշկի մը կողմէ:
Ազմա- Թոքերու հետ առնչուած գերզգայնութիւնը ունի իր ժառանգական ազդակը: Ենթական շնչելով գերզգայնութիւն յառաջացնող նիւթը, պատճառ կը դառնայ Ազմայի գոյացման, որուն կ՛ընկերակցի շունչի նեղութիւն եւ սուլոց:Ըստ աշխարհագրական դիրքի եւ երկրի կլիմայական պայմաններուն, աշխարհի մէկէն տասնութ առ հարիւր բնակչութիւնը կը տառապի Ազմա- թոքերու գերզգայնութենէ:
Գերզգայնութիւն յառաջացնող նիւթերը կրնան ըլլալ փոշին, ինչպէս նաեւ ծաղիկներու փոշին, անասուններու մազը, տարբեր փետուրները, բուրդը, գորգը, տարբեր խաղալիքները, իրերը, ինչպէս նաեւ մուշտակը, անուշահոտը եւ այլն:
Նոյնանման նիւթեր կրնան յառաջացնել նաեւ քիթի գերզգայնութիւնը: Ախտանշանները կ՛ըլլան քիթի քերուըտուքը, փռնգտալը:Քիթի գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի քսան առ հարիւր բնակչութիւնը:
Իսկ եթէ նոյն նիւթերը աչքի մօտ ըլլան, տեղի կ՛ունենայ աչքի գերզգայնութիւնը:
Մորթի պարագային գերզգայնութիւնը կը յառաջանայ, երբ ենթական եւ նիւթը շփում կ՛ունենան իրարու հետ: Նշեալ նիւթերը կրնան յառաջացնել գերզգայնութիւն, ինչպէս՝ օճառը, լուացքի դեղը:Մորթի գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի քսան առ հարիւր բնակչութիւնը:
մինի|աջից|Գերզգայութիւնը ախտաճանաչող գործիք
Ուտելիքներէ յառաջացող գերզգայնութիւնը կրնայ պատճառել մորթի քարտէսի նման ճերմակ եւ վարդագոյն երեւոյթը:Ուտելիքներու հանդէպ գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի վեց առ հարիւր բնակչութիւնը:
Երբ գերզգայնութիւնը առկայ է, մարմինը կը հակադարձէ արտադրելով հակամարմիններ: Հակամարմիններու գլխաւորը IgE տեսակն է:
Այս բաժինով կարելի է նշել նաեւ «Մասթ» բջիջները, ինչպէս նաեւ Հիսթամինը:
Արեան քննութիւններու ճամբով կարելի է ստուգել քանակը IgE-ներու, ինչպէս նաեւ անոնց զանազան տեսակները՝ մանրամասնօրէն ներկայացնելով ցանկը գերզգայնութիւն յառաջացնող տարբեր նիւթերու:

Դեղերու հետ առնչուած գերզգայնութիւն ալ գոյութիւն ունի, յատկապէս՝ Փենիսելինը (Penicilin): Ենթական որեւէ մէկ ժամանակ կրնայ ունենալ Փենիսելինի նկատմամբ գերզգայնութիւն, ինչպէս նաեւ հետագային կրնայ անհետանալ այդ գերզգայնութիւնը: Այս պարագային, երբ Փենիսելինը պիտի տրուի ենթակային մկանային սրսկումի ճամբով, պէտք է ատիկա ըլլայ շատ զգուշօրէն եւ անմիջական բուժօգնութեան պայմաններու ներքեւ:

## Ծանօթագրութիւն
1. McConnell, Thomas H. (2007). The nature of disease : pathology for the health professions. Baltimore, Mar.: Lippincott Williams & Wilkins. p.&nbsp;159. ISBN 978-0-7817-5317-3.
2."Types of Allergic Diseases". NIAID. May 29, 2015. Retrieved 17 June 2015.
3."Environmental Allergies: Symptoms". NIAID. April 22, 2015. Retrieved 19 June 2015.
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Գեղձուռոյցներ

300px|մինի|Գեղձուռոյցներ
**Գեղձուռոյցները** (adenoids), կը գտնուին քիթի ետեւի մասին եւ քթանցքին մէջ: Անոնք աւշային հիւսկէններու (lymphoid tissues) խմբաւորում են:

Իւրաքանչիւր անձ ի ծնէ կ՛ունենայ գեղձուռոյցներ, որոնք ժամանակի ընթացքին կը մեծնան եւ կը գրաւեն քիթին ետեւի ամբողջական մասը: Կան երեխաներ, որոնք ի ծնէ կ՛ունենան մեծ գեղձուռոյցներ, որոնք անբնական ձեւի մէջ մեծնալով կրնան բոլորովին խցել քիթին ետեւի մասը:

Արբունքի շրջանին այս գեղձուռոյցները կը սմքին եւ կ՛անհետանան: Սակայն, երբ այս գեղձուռույցները աւելի եւս աճին, անոնք պատճառ կը դառնան որ երեխան ունենայ կարգ մը ախտանշաններ:

## Ախտանշաններ
Երբ գեղձուռոյցները կը մեծնան, երեխան կամ պատանին կ՛ունենայ հետեւեալ ախտանշանները.
200px|մինի|Մեծցած գեղցուռոյցներ ունեցող երեխայի մը դէմքին արտայայտութիւնը
* Բերանը բաց քնանալ, որովհետեւ դժուարութիւն կայ քիթէն շնչելու,
* Անհանդարտ եւ ձայնաւոր շնչառութիւն,
* Ականջի ցաւ,
* Ականջի բորբոքում,
*Ականջահոսք,
* Լսողական տկարութիւն եւ կամ խլութիւն,
* Դէմքի արտայայտչական որոշ երեւոյթ,
* Ցցուած վերի շրթունք եւ ակռաներ,
* Բարձր շրթունք:

## Ախտաբանական Փոփոխութիւններ
250px|մինի|Անբնականօրէն մեծցած գեղձուռոյցներ
Գեղձուռոյցները անբնականօրէն կը մեծնան եւ կը բորբոքին նշիկներու բորբոքումով:

Երբ գեղձուռոյցները անբնականօրէն կը մեծնան, միջին ականջը կ՛ազդուի եւ իր գործունէութեան ձեւը, այսինքն՝ լսողական ուժը, կը փոխուի:

Բնական պայմաններու մէջ միջին ականջը հաղորդակցութեան մէջ կը գտնուի քիթին ետեւի մասին եւ արտաքին աշխարհին հետ, եւ այս մէկը կը կատարուի շատ բարակ խողովակով մը, որ Եւստաքեան խողովակ (eustachian tube) կը կոչուի: Այս խողովակին միջոցով միջին ականջի եւ արտաքին աշխարհի ճնշումները հաւասարակշռուած կը մնան: Երբ այս հաւասարակշռութիւնը խախտի, տարբեր տեսակի ականջի հիւանդութիւններ յառաջ կու գան:

Խախտում կը յառաջանայ նաեւ երբ քիթին ետեւի մասը գոց է, որովհետեւ գեղձուռոյցներու բորբոքումով նաեւ կը բորբոքի Եւստակեան խողովակը, ինչը պատճառ կը դառնայ միջին ականջի բորբոքման եւ լսողական զանազան խնդիրներու յառաջացման:

## Դարմանում
Գեղձուռոյցներու դարմանումը յաճախ կարելի է կատարել մանրէասպան դեղերու գործածութեամբ: Սակայն կան պարագաներ, երբ գեղձուռոյցներու բորբոքումը այնքան յաճախակի ըլլայ ու դեղերով դարմանումը անհնար՝ այս պարագային վիրահատումը միակ ելքը կը դառնայ: Գեղձուռոյցներու վիրահատութեան ընթացքին, քիթին ետնամասի մէջ գտնուող բորբոքած եւ մեծցած գեղձուռոյցները ամբողջապէս կը վիրահատուին, եւ այս մէկուն իբրեւ արդիւնք՝ երեխան կը դադրի բոլոր ախտանշանները ուենալէ:

Գեղձուռոյցները կրնան բորբոքիլ նշիկներու բորբոքումի պատճառով, եւ այս պարագային ալ դարմանումը պէտք է կատարուի միասին: Սակայն երբ գեղձուռոյցները բորբոքած են անկախ նշիկներէն, եւ նշիկները բնական վիճակի մէջ կը գտնուին, այս պարագային գեղձուռոյցներու հատումը պէտք է կատարուի անջատաբար:

Գեղձուռոյցներու վիրահատումը կը կատարուի ընդհանուր զգայազրկմամբ (general anesthesia): Այս վիրաբուժական գործողութիւնը աւելի պարզ է քան նշկահատումը, եւ երեխան 1-2 օրուան ընթացքին կ՛ապաքինի ու կը վերադառնայ իր բնական կեանքին: Գեղձուռոյցներու վիրահատումը պէտք է ըլլայ ամբողջական, որովհետեւ երբ մասնակի է, ապա այդ մնացորդները վերստին կ՛աճին եւ կը խցեն քիթին ետեւի մասը:

## Աղբիւր

* Բժիշկ, Անթիլիաս-Լիբանան, 2000, էջ 8-10:
Գերմանական Շուկայ (Մոսկուա)

300px|մինի|Գերմանական շուկան
**Գերմանական շուկայ** (ռուս.՝ *Немецкий рынок*), նախկին շուկայ Մոսկուայի մէջ, Գերմանական գիւղարուարձանին մէջ: Այն տեղակայուած է ներկայիս Ֆրիտրիք Էնկելսի, Լատոժսքայա փողոցներու եւ Վոլքովսքի նրբանցքի միջեւ: Մինչեւ 20-րդ դարու կէսերը, կը շարունակէր գործել պատմական վայրին մէջ, որմէ ետք կը տեղափոխուի Պաումանեան փողոց եւ կը կոչուի Պաումանեան (Պասմանեան) շուկայ: Մասնակիօրէն պահպանուած Գերմանական շուկայի պատմական շինութիւնը ճանչցուած է մշակութային ժառանգութեան կեդրոն:

## Պատմութիւն
Շուկան կազմաւորուած է Գերմանական գիւղարուարձանին մէջ: 1792-ին քաղաքային իշխանութիւններու կողմէ կը յատակագծուի շուկայիի տարածքը, Ֆրիտրիք Էնգելսի (նախապէս` Իրինեան փողոց), Լատոժսքի փողոցներու եւ Վոլքովեան նրբանցքի (նախապէս Իրինեան պողոտայ) միչեւ ինկած եռանկիւնը: 1812-ի հրդեհի ժամանակ շուկան ամբողջովին կ՛աւերուի, բայց շուտով կը սկսի անոր վերակառուցումը: Այստեղ կը բնակէին մոսկովեան առեւտրականները եւ ազնուականները:
մինի|Գերմանական շուկան 1851-ի յատակագծով

Եզրերու տուները եւ ներքին առեւտրական տարածքը շուկային եռանկիւնի տեսք կու տային: Առեւտրական կեդրոնները տեղակայուած էին շուկայի հարակից փողոցներուն մէջ: 19-րդ դարու վերջին Գերմանական շուկային մէջ կարելի էր գնել խոտ, վառելափայտ, կաթ, կաթնաշոռ, հաց, երշիկ եւ բանջարեղէն: Գարնանը շուկային մէջ կը վաճառուէր գերմանացիներու կողմէն սիրուած ձնեբեկը: Մոսկուացիներու յիշողութիւններու համաձայն կաթը Գերմանական շուկային մէջ կը վաճառուէր Ճենապակէ շիշերով, որոնց վրայ ֆիրմայի անուանումը նշուած էր ոսկիէ կամ կոպալտէ տառերով:

Գերմանական շուկային մէջ տեղակայուած էին կրպակներ, պանդոկներ, իջեւանատուներ, կը գործէր գէրմանական ժողովրդական տունը: Գերմանական շուկայի շինութիւնները կ՛առանձնանան իրենց իւրայատուկ ձեւաւորմամբ: Շատ կրպակներու եւ խանութներու պատուհանները ունէին մեծ ծածկոցափեղկեր, իսկ պատերը երեսապատուած էին գերմանական սպիտակ խեցեգործական սալիկներով:

## Պահպանուած շինութիւններ
Գերմանական շուկայի համալիրը կը համարուի 19-րդ դարու առեւտրական շինութիւններուն բնորոշ օրինակ: Շենքերը ունին դասական ոճի յստակ գեղազարդումներ:

Գերմանական շուկայի պահպանուած ամենահին շինութիւնը կը համարուի Յակովլեւներու բնակելի տունը իր կրպակներով, որ կառուցուած է 1825-ին (Ֆրիտրիք Էնգէլսի փողոց, տուն 23, շարք 1): 1914-ին անոր կից կառուցուեցաւ բնակելի կողաշէնք: Տունը երկյարկանի է եւ ունի կամարաձեւ մուտք դէպի բակ:

Քալինինի բնակելի տունը իր կրպակներով կառուցուած է 1900-ականներուն, 19-րդ դարու շինութեան հիմքի վրայ (Ֆրիտրիք Էնգէլսի փողոց տուն 6, 1-ին շարք ): Քարէ շէնքը ունի երկու յարկ եւ նկուղ: Առաջին յարկը երեսապատուած է խեցեգործական սալիկներով, երկրորդ յարկը սուաղուած է եւ ձեւաւորուած ընտրողական ոգիով:

Առեւտրական կրպակներու շինութիւնը (Ֆրիտրիք Էնկէլսի փողոց տուն 25, 3-րդ շարք) կառուցուած է 1863-ին: Տունը սկիզբը մէկ յարկանի էր, ունէր մեծ կամարաձեւ պատուհաններ եւ կամարային անցում: Ճակատային մասը զարդարուած է ուշ դասականութեան ոճով: Յետագայինմ ցուցափեղկերու մէկ մասը փակուեցան, անցումային կամարի փոխարէն կառուցուեցաւ մուտք, իսկ 20-րդ դարուն տունը բաժնուեցաւ երկու յարկի:

## Պատկերասրահ

Fr Engelsa 20-8 back 01 winter.JPG
Fr Engelsa 25 03.JPG
Fr Engelsa 20-8 back 01.JPG
Fr Engelsa 20-8 back 02.JPG


## Ծանօթագրութիւններ
Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան

**Գերմանիոյ ազգային գրադարան** (), կեդրոնական ատենագրական գրադարան եւ ազգային մատենագիտական կեդրոն Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան մէջ, որուն խնդիրն է հաւաքագրել, մշտապէս արխիւացնել, վաւերագրել եւ արձանագրել 1913-էն ի վեր գերմանական, գերմանալեզու, ինչպէս նաեւ Գերմանիոյ մասին օտարալեզու հրապարակումները, գերմանական ստեղծագործութիւններու թարգմանութիւնները, 1933-1945 թուականներու ընթացքին արտերկրի մէջ գերմանախօս գաղթականներու հրատարակումները եւ ապահովել հանրութեան համար անոնց հասանելիութիւնը:

Գերմանիոյ ազգային գրադարանը կ'ապահովէ համատեղ արտաքին յարաբերութիւններ ազգային եւ միջազգային մակարդակով։ Ան Գերմանիոյ մէջ կը հանդիսանայ մատենագիտական կանոններու եւ չափանիշներու ստեղծման եւ պահպանման առաջատար գործընկեր եւ զգալի դեր ունի միջազգային գրադարանային չափանիշներու մշակման գործին մէջ: Հրատարակիչներու հետ համագործակցութիւնը օրէնքով, «Գերմանական Լայպցիկեան գրադարանի մասին օրէնքով»՝ 1935-էն (, 1969-էն՝ «Գերմանական Ֆրանքֆուրթեան գրադարանային օրէնքով» ():

## Պատմութիւն
մինի|Լայպցիկեան գրադարան, 23 Սեպտեմբեր 1955
Գերմանական Քաղքենի Յեղափոխութեան ժամանակ գրավաճառներն ու հրատարակիչները իրենց աշխատանքները առաջարկեցին Ֆրանքֆուրթի խորհրդարանին՝ խորհրդարանական գրադարան ունենալու համար։ Եոհան Հենրիխ Պլաֆի կողմէ ղեկավարուող գրադարանը Reichsbibliothek («Ռեյխ գրադարան») անունը ստացաւ։ Յեղափոխութեան տապալումէն ետք, գրադարանը լքուեցաւ եւ արդէն գոյութիւն ունեցող գիրքերը պահուեցան Նիւրէնպերկի գերմանական ազգային թանգարանին մէջ: 1912-ին Լայպցիգ քաղաքը, որ ամէնամեայ գիրքի տօնավաճառի եւ Börsenverein der Deutschen Buchhändler (Գերմանացի գրավաճառներու ընկերակցութիւն) կեդրոն կը համարուի, համաձայնուեցաւ հիմնելու գերմանական ազգային թանգարան՝ Լայպցիգի մէջ։

### Երկրորդ գրադարանի ստեղծում
[մինի|ձախից|Ֆրանքֆուրթի մասնաճիւղ, գրադարակներ, [2008, Նոյեմբեր 24]]
1946 թուականին Գէորգ Քուրթ Շաուերը, Հենրիխ Քոպերթը, Վիթորիօ Քլոսթերմանը եւ փրոֆեսոր Հանս Վիլհելմ Էփելշեյմերը, Ֆրանքֆուրթի համալսարանական գրադարանի տնօրէնը, նախաձեռնեցին Ֆրանքֆուրթի մէջ վերստեղծել Գերմանիայի արխիւային գրադարանը։ Ամերիկեան գօտիի գիրքի առեւտուրի ներկայացուցիչները համաձայնեցան առաջարկին, իր համաձայնութիւնը տուաւ նաեւ ԱՄՆ ռազմական իշխանութիւնը։ Գրադարանը իր գործունէութիւնը սկսաւ Ռոթշիլտ գրադարանի ծխասենեակէն, որ ռմբակոծուած համալսարանին համար կը ծառայէր որպէս յարմարաւէտ սենեակ։

Գերմանիոյ մէջ ստեղծուեցաւ երկու գրադարաններ, որոնք կ'իրականացնէին ազգային գրադարանի գործառոյթները։ Իւրաքանչիւր տարի կը հրատարակուէր գրեթէ նոյն բովանդակութեամբ երկու մատենագիտական գրացուցակ։

## Պատկերասրահ

Deutsche Buecherei Hauptgebaeude mit Buecherturm.JPG|Լայպցիգի շէնքը
Deutsche bibliothek.jpg|Մասնաճիւղ Մայնի Ֆրանքֆուրթի մէջ, 2004, Օգոստոս 31
Deutsche Bücherei.JPG|Լայպցիգեան մասնաճիւղի գլխաւոր մուտքը, 2007, հունիս
Deutsche Nationalbibliothek - Website link to Wikipedia.png|Պատկեր գրադարանի կայքի էջերէն


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* dnb.de — German National Library
* Deutsches Musikarchiv Berlin 
* AG Sammlung Deutscher Drucke 
* Libraries-Link.net  – German Internet portal for libraries
* LibWeb Germany  – List of Library Servers in Germany 

Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ գրադարաններ
Ստորոգութիւն:Ազգային գրադարաններ
Գերմանիոյ Հայերը

Հայերու հետքերը Գերմանիոյ մէջ կ'երթան մինչեւ քրիստոնէական կանուխ ժամանակաշրջաններ**,** Հայաստանի քրիստոնէութեան ընդունմանը (301 թ.) յաջորդող տարիներուն հայ-քրիստոնեայ քարոզիչներ եկած են նաեւ Գերմանիոյ ներկայ տարածքներ՝ քրիստոնէական կրօնը այդտեղ քարոզելու ու տարածելու մտադրութեամբ։

Եւրոպայի եւ նաեւ Գերմանիոյ մէջ հայկական ծագումով ամենայայտնի անձը Սուրբ Բարսեղն է կամ Վլասը՝ պատմական Փոքր Հայքի Սեբաստիա (ներկայիս կը կոչուի Սվազ եւ կը գտնուի Թուրքիոյ տարածքին մէջ) քաղաքին մէջ։ Ծնած է 3-րդ դարու կէսերուն սեբաստացի ունեւոր ընտանիքի մը մէջ։ Եղած է բժիշկ։ Հաւանաբար դեռ եւս երիտասարդ տարիքին ընդունած է քրիստոնեութիւնը եւ ապագային դարձած է Սեբաստիոյ եպիսկոպոս։ Այդ ժամանակ Սեբաստիա կը մտնէր Հռոմէական կայսրութեան մէջ։ Նահատակուած է 316 թուականին Լիկինուս կայսրի ծաւալած քրիստոնէական հալածանքներու ժամանակ։ Անոր հանդէպ յարգանքը տարածուած է եւրոպայի եւ նաեւ Գերմանիոյ մէջ, հռոմէացի զինուորներուն կողմէն, որոնք ընդունած էին քրիստոնէութիւնը։ Յայտնի են նաեւ այլ հայ քարոզիչներու անուներ։ Յիշատակութեան արժանի է Թէոֆանի կայսրուհին, որ ըստ որոշ հետազօտողներու սեռած է բիւզանդական հայ ազնուական ընտանիքներէ։

### Գերմանիոյ մէջ բնակութիւն հաստատած հայեր
Գերմանիոյ մէջ բնակութիւն հաստատած հայերու մասին պատմական վկայութիւններ գրէթէ չկան եւ յստակ չե, թէ հայերը երբ ոտք դրած են այս տարածքին վրայ։ Կայ սակայն արժէքաւոր վկայութիւն մը Պաւարիոյ Պասաու քաղաքին մէջ։ 11-րդ դարուն այստեղ գործած եւ նաեւ նահատակուած է Գրիգորիս Արքեպիսկոպոսը, որ եկած է Հայաստանէն։ Պասաու քաղաքի Նիտերնպուրկ վանքի վերանորոգութեան ժամանակ յայտնաբերուած է անոր դամբարանը։ 1982 թուականին հայկական ծէսով վերաթաղուեր են անոր մասունքները նոյն վանքին մէջ։

#### Գերմանիոյ կապերը  Կիլիկեան Հայաստանին հետ
Գերմանիան առաջին պետութիւններէն է, որ կապ հաստատած է Կիլիկեան Հայաստանին հետ. Գերմանիոյ Հայնրիխ 6-րդ կայսրը ճանչցած է Լեւոնին Կիլիկիոյ թագաւորութիւնը եւ թագ շնորհած է անոր։ գերմանիոյ հետ կապուած է նաեւ հայ ազատագրական շարժման գործիչ՝ Իսրայէլ օրիի գործունէութիւնը։

##### գերնմանիոյ համալսարաններէն կրթութիւն ստացածներ
գերնմանիոյ համալսարաններէն կրթութիւն ստացած է Կոմիտասը, Ամենայն հայոց կաթողիկոս՝ Գէորգ Ե.Սուրէնեանցը, գրողներ Լեւոն Շանթ եւ Աւետիք Իսահակեանը, գեղանկարիչներ Վարդգէս Սուրէնեանցը, Յակոբ Գոճոյեանը եւ շատ այլ հայ գիտնականներ, արուեստագէտներ, քաղաքական գործիչներ։

###### Համայնքի թուաքանակ
Մօտաւոր տուեալներով այսօր Գերմնաիոյ մէջ կ'ապրին շուրջ 55-60 հազար հայեր։

Համայնքին մէջ ազգային կեանքը առաւելապէս աշխուժացած է 1991-էն յետոյ, երբ Գերմանիոյ մէջ ստեղծուեցաւ Հայ առաքելական եկեղեցի, Գերմանիոյ թեմը՝ Քիոլն գտնուող Առաջնորդարանով։ Առաջին եւ ներկայի առաջնորդն է Գարեգին Արքեպիսկոպոս Պէկճեանը։ Թէմի կամ առաջնորդարանի հովանիին տակ կը գործեն 15 համայնքներ, որոցմէ միայն երեքը ունին իրենց եկեղեցիները, իսկ մնացած համայնքները իրենց արարողութիւններուն համար կը հիւրընկալուին գերմանական եկեղեցիներուն մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Մարտիրոս Գէորգեան էֆենտի

**Մարտիրոս Գէորգեան էֆենտի**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտի նահանգի Տիգրանակերտի գաւառի Չնգուշ աւանին մէջ։ Բարձրագոյն դեղագործական կրթութիւն ոստացած եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1909 թուականին, երբ Խար­բերդ եւ Մե­զի­րէ քաղաքներու միջեւ կառուցուած ու բացուած է հայասէր դոկտոր Հըրպըրթ Էթքինսընի նոր եւ ժամանակակից հիւանդանոցը, Մարտիրոսն ընդունած է դրահարուստ դեղատան վարիչի պաշտօնը։

1915 թուականի Դեկտեմբեր 23-ին մահացած է դոկտոր Էթքինսըն եւ հիւանդանոցի կառավարումն անցած է տիկին Էթքինսընի ձեռքը։ Մի քանի օր անց թուրք ոստիկանները շրջապատած են հիւանդանոցը եւ ձերբակալած ու տարած՝ 15 երիտասարդներ, անոնց կարգին՝ Մարտիրոսը։

Տիկին Էթքինսընը գիշերով, իր հետ վերցնելով 9-ամեայ որդին՝ Հենրին, գացած է ոստիկանապետին մօտ եւ ամէն ջանք թափելով ազատած է բոլոր ձերբակալուածներուն ու վերադարձուցած՝ հիւանդանոց։

## Գրականութիւն
Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Նշան Քհնյ. Գզըլէօզեան

**Տ. Նշան Քհնյ. Գզըլկէօզեան**(1878-1928), Ծնած է տէօրթեոլցի ծնողքէ, Նաճարլու գիւղլը 1878-ին։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն ծխական Վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք, մտած է ազատ ասպարէզ ու Հետեւած՝ արհեստի։ Նիւթական վիճակը բարելաւելէ ետք պատրաստուած է ընտանիք կազմելու։

Կր պսակուի Տէօրթ Եօլի Նաճարլու գիւղր։ երեք զաւակներ՝ երկու մանչ եւ աղջիկ մը։ Իր կրօնասէր հոգին ու ազնիւ նկարագիրրը ուշադրութիւնը կր հրաւիրեն տեղւոյն թաղականութեան ու հայրենակիցներուն։ Ժողովուրդը հանրագրութեամբ իր կամքը կր յայտնէ եւ կ՛որոշէ զինք քահանայ ձեռնադրել տալ։ Ան կ՛ենթարկուի հայրենակիցներուն կամքին ու ձեոնադրութեան համար կր մեկնի Ատանա։

Քահանայական ձեոնադրութիւնը տեղի կ՚ունենայ ձեռամբ Սահակ կաթողիկոսի, Ատանայի մայր եկեղեցւոյ մէջ. 24 Մարտ 1913-ին, վերակոչուելով Տէր Նշան։

Քահանայական պատրաստութեան քառասնօրեայ ժամանակաշրջանը լրանալէ ետք, Տէր Նշան կր վերադաոնայ Նաճարլու ու կր ստանձնէ իր պաշտօնը։

Դժբախտաբար, քաղաքական աննպաստ պայմանները զինք երկար ժամանակ չեն թողուր հայրենակիցներուն մէջ, հազիւ երկուքուկէս տարի ծառայած՝ կր ներգաղթէ իր Ժողովուրդին հետ դէպի Հալէպ։ Բերիոյ Թեմի կրօնական Ժողովի տնօրինութեամր՝ Տէր Նշան երեքուկէս տարի կր ծառայէ Հալէպի տարագիրնևրուն։ Ապա կր ղրկուի Տէօրթ եօլ, ուր կը քահանայագործէ միայն մէկ տարի։ Տարագրութենէն ետք կը մեկնի Նաճարլու, ուր ծանր պայմաններուն մէջ իր Հայրենակիցներուն կրկին կր ծաոայէ երկու տարի։ Ապա, Ազգ. Առաջ֊նորդարանի տնօրինութեամր՝ մէկ տարուան Համար կր ղրկուի Իսկէնտէրուն, անկէ կ՛անցնի Պէյլան ու կը քահանայագործէ մինչեւ իր վախճանումը։

Իր ժողովուրղին տարագրութիւնը, հիւանդութիւնն ու չարչարանքով մահը կ՛անհանգստացնեն զինք ու ժամանակի ընթացքին կր քայքայեն իր առողջութիւն'ը։ Այնուհետեւ կ՚ապրի հիւանդ վիճակով։ Բժշկական քննութիւններր կը յայտնարերեն ճշգրիտ ախտաճանաչումը։ Ւ յայտ կու գայ, որ իր առողջութիւնն ու կեանքը վտանգող թշնամին՝ քաղցկեղն է, որ աղիքներուն մէջ տարածուած է։ Բժշկական բոլոր դարմանումները ապարդիւն կ՛անցնին։

Տէր Նշան իր աչքերր յաւիտենապէս կր փակէ աշխարհին 31 Մայիս 1928-ին, յիսուն տարեկանին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ՚ունենան յաջորդ օր, տեղւոյն Ս.Սարգիս եկեղեցոյ մէջ եւ մարմինը կ՛ամփոփուի եկեղեցւոյ արտաքին գաւիթր։
## Ծանօթագրութիւններ
Գէշ (անձնանուն)

**Գէշ**, հայկական արական անուն։ Առաջացեր է հայերէն *գէշ*՝ «վատ, տգեղ» բառէն։

## Գործածութիւններ
* Գէշ անունը յիշատակուած է 1225 թուականին։
* Գէշ անունով անձ մը Շիրակաւանի մէջ կանգնեցուցած է խաչքար մը1272 թուականին։
* Գէշ՝ Պայիկի որդին, կնքահայր ոստիկան Անի քաղաքի (13-րդ դար)։
* Գէշ անունով անձ մը յիշատակուած է 1712 թուականին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Գէորգ Ալիխանեան

**Գէորգ Ալիխանեան** (), հայ պետական գործիչ։

Սորված է ծննդավայրի Ներսիսեան դպրոցին մէջ։ Վարած է շարք մը պատասխանատու պաշտօններ՝ Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ։ 1920-1921-ին Հայաստանի ՀԿ(բ)Պ կենտկոմի առաջին քարտուղարն էր։ 1927-ին լոյս ընծայած է «Ինքնաքննադատութեան եւ ներպարտիական դեմոկրատիայի մասին», 1929-ին՝ «Պարտիայի սոցիալական կազմի կարգաւորման հարցերը» աշխատութիւնները։ Տիրապետած է քանի մը օտար լէզուներ։

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի մահեր
Գերմանիոյ Բաժակ

## Եզրափակիչներ
thumb|Գերմանիոյ Բաժակը

400px|thumb|Բաժակին մասնակցող քաղաքները

## Արտաքին յղումներ

* DFB Pokal Պաշտօնական կայքը 
* League321.com - National cup results. 
* «Գերմանական ֆութպոլ» կայքին մէջ Բաժակին մասին