open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
12 Մայիս

**12 Մայիս**, տարուայ 132-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 133-րդ) օրն է
* Տրաուայ աւարտին կը մնայ 233 օր
 11 Մայիս 9px **12 Մայիս** 9px 13 Մայիս 
## Դէպքեր
* 1986՝ ամերիկեան NBC հեռուստաընկերութիւնն սկսաւ հանդէս գալ ներկայիս յայտնի սիրամարգինշանով
* 2008՝ Չինաստանի Սիչուան նահանգին մէջ տեղի ունեցածվ երկրաշարժէն կը զոհուէ 69 000 մարդ
[մինի|229x229փքս|[Նշան Գրիգորեան]]
[մինի|221x221փքս|[Մարսելօ|Մարսելոյ Վիէյրայ]]

## Ծնունդներ
16px 
* 1840. 
* 1886՝Նշան Գրիգորեան 
* 1921՝ Էտուարտ Միրզոյեան 
* 1937` Անատոլի Մոկացեան  
* 1988՝ Մարսելոյ Վիէյրայ 
## Մահեր
16px 
* 1915՝ Միհրան Եազըճեան 

## Տօներ
*Բուժքոյրներ համաշխարհային օր
* 24px Ֆինլանտա՝ Ֆիններու ինքնութեան օր
* 24px Վրաստան՝ Անդրէաս Առաքեալի օր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day 
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/may-12/ 

Ստորոգութիւն:Մայիս
12 Մարտ

**12 Մարտ**, տարուան 71-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 72-րդ) օրն է
* Տարուայ աւարտին կը մնայ 294 օր
 11 Մարտ 9px **12 Մարտ** 9px 13 Մարտ 
[մինի|165x165փքս|'''[Անտիոք|Անտիոքի պաշարումը Առաջին խաչակրաց արշաւանքի ընթացքին, մանրանկար՝ Եան Քոլոմպէի (մօտ. 1490)''']]

## Դէպքեր
* 1229. խաչակիրները գրաւեցին Երուսաղէմը
* 1913. Քանպերրան դարձաւ Աւստրալիոյ մայրաքաղաք
* 1918. 215 տարիներու ընդմիջումէն ետք Մոսքուան կրկին դարձաւ Ռուսիոյ մայրաքաղաք
* 1922. Հայաստանը, Ազրպէյճանը եւ Վրաստանը կազմաւորեցին ԱԸԴԽՀ-ը
* 1933. Մումպաիի մէջ ռումբի պայթիւնի զոհ դարձաւ 300 մարդ
* 1999. Հյուսիսաթլանտեան դաշինքի մէջ մտան Լեհաստանը, Չեխիան եւ Հունկարիան
* 2003. Սերպիոյ վարչապետ Զորան Ճինճիչը, ()  սպաննուեցաւ  Պելկրատին մէջ
* 2004. Քորէայի Ազգային Ժողովը նախագահ Նո Մու-հիւնը 노무현 պաշտօնազեծ ըրաւ 
* 2009. Նիւ Եորքին մէջ դրամագէտ Պեռնարտ Մետոֆֆը (Bernard Madoff) մեղաւոր ճանչցաւ $ 18 պլն իւրացնելու համար
** Յունիս 29-ին Մետոֆֆը դատուեցաւ 150 տարուայ ազատազրկութեան 
* 2011. Ճափոնի մէջ ուժգին երկրաշարժի եւ անոր հետեւած ցունամիի հետեւանքները՝
** խափանուեցաւ Ֆուքուշիմա-1 աթոմակայանը
** զոհերու թիւը կազմած է 15 895, անհետ կորածներինը՝ 2 539
[մինի|146x146փքս|[Նիքոլա Լանկէ]]
[մինի|184x184փքս|[Տիգրան Շիրինեան]]

## Ծնունդներ
16px 
* 1865. Նիքոլա Լանկէ 
* 1923. Տիգրան Շիրինեան 
* 1932. Փիէր Ժոլիոթ 
* 1935. Վարուժան Գոճյեան 
## Մահեր
16px 
## Տօներ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/march-12/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարտ
12 Յունուար

[մինի|119x119փքս|[Նիկոլ Դուման]]
**12 Յունուար**, տարուան 12-րդ օրն է։
 11 Յունուար 9px **12 Յունուար** 9px 13 Յունուար 
[մինի|137x137փքս|[Օրորա Մարտիկանեան]]

## Դէպքեր
* [մինի|140x140փքս|[Հարուգի Մուրագամի]]1990. առաջին օրը Պաքուի մէջ հայերու զանգուածային ջարդերու
* 2010. Հայիթիի մէջ աւերիչ երկրաշարժի զոհ դարձաւ մինչեւ 230.000&nbsp;մարդ
* 2006. շէյթանի քարկոծութեան ատենը Սէուտական Արաբիա հրմշտոցի զոհ դարձան 362 ուխտաւորներ
* 2015. Կումայրիի մէջ ռուս զինծառայողը հրազէնով եւ սուինով կոտորեց Աւետիսեաններու ընտանիքը
## Ծնունդներ

* 1867. Նիկոլ Դուման 
* 1899. Արամ Աբրահամեան  
* 1901. Արշալոյս (Օրորա) Մարտիկանեան  
* 1941. Հարուգի Մուրագամի  
## Մահեր

* 1976. Ակաթա Քրիսթի 
## Տօներ
* 24px Թանզանիա՝ Զանզիպարի յեղափոխութեան օր

Ստորոգութիւն:Յունուար
12 Յուլիս

**12 Յուլիս**, տարուան 193-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 194-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 172 օր
[մինի|177x177փքս|[Մալալա Եուսուֆզայ]]

## Դէպքեր
* 1988` Լեռնային Ղարապաղի մարզային խորհուրդը կը յայտարարէ Ազրպէյճանի կազմէն դուրս ելլելու մասին
* 1998՝ Ֆրանսայի ֆուտպոլի հաւաքականն առաջին անգամ կը դառնայ աշխարհի ախոյան

## Ծնունդներ

աջից|120px
* 1946՝ Ռոպըրդ Ֆիսք 
* 1997՝Մալալա Եուսուֆզայ 
[մինի|157x157փքս|[Նայիրի Զարեան]]

## Մահեր

* 1969՝ Նայիրի Զարեան 
## Տօներ

* Անկախութեան Օր՝
** 40px Քիրիպաթի
** 40px Սան Թոմէ Եւ Փրինսիփի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուլիս
12 Յունիս

**12 Յունիս**, տարուան 163-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 164-րդ) օրն է։
* Տարուան աւարտին կը մնայ 202 օր
[մինի|[Մաքս Մաքսուտեան|199x199փքս]]
[մինի|187x187փքս|[Չիկ Կորէա]]

## Դէպքեր
* 1867՝ կազմաւորուեցաւ Աւստրիա-Հունկարական կայսրութիւնը
* 1990՝ Ռուսիոյ անկախութեան հռչակումը 
* 1991՝ Պորիս Ելցինը կ'ընտրուէ Ռուսիոյ Դաշնութեան նախագահ
[մինի|[Տէյվ Ֆրանքօ|Տէյվ Ֆրանքոյ |185x185փքս]]
[մինի|190x190փքս|[Վահան Գարտաշեան]]

## Ծնունդներ

* 1881` Մաքս Մաքսուտեան  
* 1930՝ Սեպուհ Աբգարեան  
*1941՝ Չիկ Կորէա (մ․2021), Ճազի աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգահան 
* 1985` Տէյվ Ֆրանքոյ 
[մինի|157x157փքս|[Երուանդ Աղաթոն]]
[մինի|[Մոնթէ Մելքոնեան]]

## Մահեր

* 1915՝ Ոսկան Թոփալեան 
* 1934՝ Վահան Գարտաշեան 
* 1935՝ Երուանդ Աղաթոն 
* 1993՝ Մոնթէ Մելքոնեան 

## Տօներ
* Անկախութեան օր (Փիլիփիններ, Սպանիայէն, 1898)
* Հելսինքիի օր Ֆինլանտա
* Ռուսիոյ օր (Ռուսիոյ Դաշնութիւն)

Ստորոգութիւն:Յունիս
12 Փետրուար

**12 Փետրուար**, տարուան 43-րդ օրն է։
 11 Փետրուար 9px **12 Փետրուար** 9px 13 Փետրուար 
## Դէպքեր
*1912, Չինաստանին մէջ գահընկեց արուեցաւ վերջին կայսրը
*1950, ստեղծուեց Եւրոպական հեռարձակողներու միութիւնը
*1988, Ստեփանակերտին մէջ տեղի ունեցաւ ԼՂԻՄ-ը Հայաստանի հետ վերամիաւորելու պահանջով առաջին զանգվածային ցոյցը
*2002,
**Հաակին մէջ կը սկսուի Հարաւսլաւիոյ նախկին նախագահ Սլոպոտան Միլոշեւիչի  դատավարութիւնը
**Իրանի Խորամապատ քաղաքի օդակայանին մէջ օդանաւիի վթարի զոհ կը դառնայ 119 մարդ

## Ծնունդներ
[մինի|193x193փքս|[Հրանտ Մաթեւոսեան]]
100px 110px
* 1809,
** Չարլզ Տարուին 
** Ապրահամ Լինքոլն 
* 1909, Արամ Ղանալանեան 
* 1945, Իգնա Սարըասլան  
* 1935, Հրանտ Մաթեւոսեան 
[մինի|152x152փքս|[Արփիար Արփիարեան]]
[մինի|133x133փքս|[Օկիւստ Էսքոֆիէ]]

## Մահեր
* 1908, Արփիար Արփիարեան 
*1935, Օկիւստ Էսքոֆիէ, հայրը՝ Արդի Խոհագիտութեան
* 1975, Հայկ Եազմաճեան 

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Փետրուար
12 Օգոստոս

**12 Օգոստոս**, տարուան 224-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 225-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

* 1953՝ 6,8 Ռիխթըրի ուժգնութեամբ երկրաշարժ մը կը ցնցէ Քեֆալոնիա եւ Զաքինթոս կղզիները

## Ծնունդներ
* 1921, Գրիգոր Քէշիշեան, Հայ արձակագիր, թարգմանիչ, իսկ 1946-էն՝ ԽՍՀՄ Գրողներու Միութեան անդամ (մահ.՝ 1980)։
* 1944, Կենատի Իշխան Մելքոնեան, հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, դերասան (մահ.՝ 2002)։

## Մահեր
* 1996, Վիքթոր Համբարձումեան Համազասպի (ծն.՝ 1908), հայ աստղագէտ եւ աստղաֆիզիկոս, տեսական աստղաֆիզիկայի հիմնադիրներէն մէկը։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Օգոստոս
120 (թիւ)

**120** (**հարիւր քսան**)՝ բնական թիւ մըն է, որ կը գտնուի 119-ի եւ 121-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  բերկրալի թիւ է 
* երկու հարեւան եւ չորս յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 120=59+61=23+29+31+37
* 8րդ քառանիստ թիւն է
* 5-ի բազմորոշիչն է՝ 120=5!
աջից|180px
* 120 տարի ապրած է Մովսէս մարգարէն
* 120-ն են Իսրայէլի քնեսեթի տեղերը
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի ղատինական x  տողատառը
* 120 Լաքէսիս աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Տարուայ 120րդ օրն է Ապրիլ 30-ը (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 29-ը)
## Ծանoթագրութիւններ
12 Նոյեմբեր

**12 Նոյեմբեր**, տարուան 316-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 317-րդ) օրն է։

## Դէպքեր
* 1918, Աւստրիան կը դառնայ հանրապետութիւն։

## Ծնունդներ
* 1933, Վլադիմիր Մովսիսեան, ՀԽՍՀ կուսակցական եւ պետական աշխատող, ՀՀ պետական գործիչ (մահ․՝ 2014)։
* 1905, Էտուարտ Ութուճեան, Ֆրանսահայ քաղաքաշինարար, ճարտարապետ (մահ․՝ 1975)։

## Մահեր

## Տօներ
* Թոքատապ դէմ պայքարի համաշխարհային օր։

Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
12 Սեպտեմբեր

**12 Սեպտեմբեր**, տարուան 255-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 256-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1938, Վալերի Սարուխանով, խորհրդային հայ ֆիլմ պատրաստող, բեմավար, երաժշտահան, երկրաբան-նաւաշինարար, գեղազարդիչ, նկարիչ, թատերագիր, ձեւաւորող-բեմադրիչ, փիլիսոփայ, փրոֆեսոր, Լրագրողներու միութեան անդամ, «Հեռատեսիլի այբուբեն» 5 հատորանոց դասագիրքի հեղինակը (մահ.՝ 2005)։

## Մահեր
* 1922, Յարութիւն Կարապետ Փաշապեզեան, հայ բժիշկ  (ծն․՝ 1872)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
123 (թիւ)

**123** (**հարիւր քսաներեք**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է, կը գտնուի 122-ի եւ 124-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  43րդ կիսապարզ թիւն է
* 123 Պրունհիլտ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի { նշանը
* Տարուայ 123րդ օրն է Մայիս 3-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 2-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
124 (թիւ)

**124** (**հարիւր քսանչորս**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է, կը գտնուի 123-ի եւ 125-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* ութ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 124=5+7+11+13+17+19+23+29
* 124 Ալկեստէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի | նշանը
* Տարուայ 124րդ օրն է Մայիս 4-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 3-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
125 (թիւ)

**125** (**հարիւր քսանհինգ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 124-ի եւ 126-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* խորանարդ թիւ է՝ 125=53
* երկու ձեւով կը ներկայացուի որպէս երկու քառակուսիներու գումար՝ 125 = 10² + 5² = 11² + 2²
* 125 Լիպերաթրիքս աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի } նշանը
* Տարուայ 125րդ օրն է Մայիս 5-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 4-ը)
## Ծանoթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:125
126 (թիւ)

**126** (**հարիւր քսանվեց**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 125-ի եւ 127-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  երկու խորանարդներու գումար է՝ 126=53+13
*  126-ն են իննանկիւնիի անկիւնագիծները
* միջուկային բնագիտութեան մէջ եօթներորդ մոգական թիւն է
* 126 Վեղետա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի ~ նշանը
* Տարուայ 126րդ օրն է Մայիս 6-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 5-ը)
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:126
127 (թիւ)

**127** (**հարիւր քսանեօթ**)՝ բնական թիւ մըն է 126-ի եւ 128-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  երեսունմիներորդ պարզ թիւն է
*  չորրորդ Մերսէնի թիւն է` 127=27-1, անոր կը յաջորդեն  8191-ը, 131071-ը եւ 524287-ը
* 127 Եոհաննա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի ⌂ նշանը
* «127 Ժամ» (127 Hours)՝ 2010 թուականի արտադրութեան ֆիլմ
* Տարուայ 127րդ օրն է Մայիս 7-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 6-ը)
 
## Ծանօթագրութիւններ
127 Ժամ

**«127 Ժամ»** ()` Արոն Ռալսթընի «Քարի եւ զնտանի միջեւ» () գիրքի հիման վրայ նկարահանուած ֆիլմ։ Նկարահանած են նախկինին «Միլիոնատէրը յԵտնախորշէն» ֆիլմի վրայ համատեղ աշխատած բեմադրիչ Տէնի Պոյիլն ու գրագէտ Սայմըն Պիւֆոյը։ Միացեալ Նահանգներուն մէջ ցուցադրութիւնը 2010 թուականի Նոյեմբեր 5-ին սկսած է։

## Նիւթ
ձախից|մինի|240px|Արոն Ռալսթընը ֆիլմի առաջին ցուցադրութեանը
Ֆիլմին մէջ կը պատմուի 2003 թուականի Ապրիլ 25-ի Ուրբաթ օր տեղի ունեցած իրական դէպքի մասին, երբ լեռնագնաց եւ քանիոններ նուաճող Արոն Ռալսթընը (Ճէյմզ Ֆրանքօ) վճռած է այցելել Եութայ նահանգի Քանիոնլէնտ ազգային զբօսայգին։ Աւելի քան 300 քիլոկրամնոց քարի եւ ժայռի միջեւ անոր ձեռքը սեղմուած մնալու հետեւանքով, ան հոն գերուած կը մնայ համարեայ վեց օր։ Մինչեւ իր երթալը, ան ոչ մէկուն ըսած էր, թէ ուր կ'երթայ։ Իր հետ առած փոքր քանակի ջուրն ու ուտելիքը սպառելէն ետք, ան կը հատէ իր դաստակը, այդ պատճառով ալ կը կարենայ դուրս ելլել քանիոնէն եւ գտնել նէտերլանտացի զբօսաշրջիկներ, որ կը կանչեն փրկարար ծառայութեան ուղղաթիռ։

## Ծանօթագրութիւններ
122 (թիւ)

**122** (**հարիւր քսաներկու**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է, կը գտնուի 121-ի եւ 123-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  41րդ կիսապարզ թիւն է
* 122 Կերտա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի ղատինական z   տառը
* Տարուայ 122րդ օրն է Մայիս 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 1-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
121 (թիւ)

**121** (**հարիւր քսանմեկ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 120-ի եւ 122-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  երեք յաջորդական պարզ թիւերու գումար է 121=37+41+43 (12րդը) 
*  n! + 1 տեսքի մինչ այժմ յայտնի երեք քառակուսիներէն մին (միւս երկուքն են՝ 25-ը եւ 5041-ը)
* 1+p+p2+p3+p4 տեսքի միակ քառակուսին է, ուր p-ն պարզ թիւ է (սա պարագային՝ 3)
* 121 Հերմիոնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի ղատինական y  տառը
* Տարուայ 121րդ օրն է Մայիս 1-ը (նահանջ տարիներուն՝ Ապրիլ 30-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
128 (թիւ)

**128** (**հարիւր քսանութ**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 127-ի եւ 129-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* միակ եռանիշ եօթներորդ աստիճանի թիւն է՝ 128=27
* 128 Նեմեսիս աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի А   տառը
* Տարուայ 128րդ օրն է Մայիս 8-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 7-ը)
 
## Ծանoթագրութիւններ
129 (թիւ)

**129** (**հարիւր քսանինը**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 128-ի եւ 130-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* առաջին տասը պարզ թիւերուն գումարն է՝ 129=2+3+5+7+11+13+17+19+23+29
* 129 Անթիկոնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Б   տառը
* Տարուայ 129րդ օրն է Մայիս 9-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 8-ը)
 
## Ծանօթագրութիւններ
13 Հոկտեմբեր

**13 Հոկտեմբեր**, տարուան 286-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 287-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 79 օր
[մինի|205x205փքս|[Անտերս Ռէթսիւս]]

## Դէպքեր
* 1668. Աստուածաշունչի առաջին հայերէն տպագրութիւնը
* 1884. Կրինուիչը  ընտրուեցաւ որպէս զերոյական միջօրէական
* 1921. կնքուեցաւ Կարսի պայմանագիրը
* 1923. Թուրքիոյ մայրաքաղաքը Կ.Պոլսէն տեղափոխուեցաւ Անքարա
* 2010. Չիլիի Քոփիափոյի հանքի մէջ փակուած 33 հանքափորները 69 օրէ ետք հանուեցան հոնկէ
## Ծնունդներ
16px  
* 1796. Անտերս Ռէթսիւս   
120px
* 1925. Մարկրիթ Թաչըր 
## Մահեր
16px  
* 1966. Եդուարդ Պօյաճեան  սփիւռքահայ բանաստեղծ
## Տօներ
* Աղետներու վտանգի նուազեցման միջազգային օր

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/october-13/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
13 Մայիս

**13 Մայիս**, տարուայ 133-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 134-րդ) օրն է
* Տարուայ աւարտին կը մնայ 232 օր
 12 Մայիս 9px **13 Մայիս** 9px 14 Մայիս 
[մինի|190x190փքս|[Եայա Թուրէ|Նիենիերի Եայայ Թուրէ]]

## Դէպքեր
* 1907՝ Երեւանի մէջ գործարկուեցաւ առաջին ելեկտրակայանը
* 1967՝ Զաքիր Յուսէյնը դարձաւ Հնդկաստանի առաջին իսլամադաւան նախագահը
* 1981՝ Մեհմեթ Ալի Աղճան մահափորձ կատարեցաւ Հռոմի Յովհաննէս Պաւղոս II պապի դէմ
[մինի|209x209փքս|[Ֆրիտիոֆ Նանսեն]]

## Ծնունդներ
16px 
* 1840.
* 1983՝ Նիենիերի Եայայ Թուրէ  
[մինի|202x202փքս|[Կէրի Քուփըր]]

## Մահեր
16px 
մինի|աջից|126px|
* 1930՝ Ֆրիտիոֆ Նանսեն  
* 1961` Կէրի Քուփըր  
## Տօներ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/may-13/ 

Ստորոգութիւն:Մայիս
13 Մարտ

**13 Մարտ**, տարուան 72-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 73-րդ) օրն է։

## Դէպքեր
[մինի|214x214փքս|[Եորղոս Սեֆերիս]]

## Ծնունդներ
մինի|199x199փքս|Եղիշէ Չարենց
* 1897, Եղիշէ Չարենց, 20-րդ դարու հանճարեղ բանաստեղծ (մահ.՝ 1937)։
* 1854, Ստեփան Չորլեան, հայ դեղագործ (մահ․՝ 1921)։
*1900, Եորղոս Սեֆերիս, Նոպել Գրականութեան Մրցանակի դափնեկիր յոյն բանաստեղծ եւ դիւանագէտ։

## Մահեր
* 2004, Եուրի Սահակով, խորհրդային հայ կինոբեմադրիչ, սենարիստ, գրող (ծն.՝  1937)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Մարտ
13 Յուլիս

**13 Յուլիս**, տարուան 194-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 195-րդ) օրն է։
[մինի|148x148փքս|[Նար-Դոս]]

## Դէպքեր
[մինի|152x152փքս|[Եուսուֆ Քարշ]]

## Ծնունդներ

## Մահեր
* 1933, Նար-Դոս (Միքայէլ Յովհաննէսեան), հայ արձակագիր (ծն.՝ 1867)։
* 2002, Եուսուֆ Քարշ, յայտնի լուսանկարիչ։ Լուսանկարուած անձերու կը թուին Էլիզաբեթ Բ-ն, Կաստրոն, Խրուշչովը, Բեռնարդ Շոուն եւ Հեմինգուեյը։ Հատկապէս յայտնի է անոր Չերչիլի լուսանկարները (ծն.՝ 1908)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յուլիս
13 Յունիս

**13 Յունիս**, տարուան 164-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 165-րդ) օրն է
*Տարուայ աւարտին կը մնայ 201 օր
[մինի|160x160փքս|[Պրու­­նօ Ֆրանք]]
[մինի|168x168փքս|[Պան Քի Մուն]]
[մինի|156x156փքս|[Փիթըր Պալաքեան]]

## Դէպքեր
* 1934՝ Ատոլֆ Հիթլերի եւ Պենիթոյ Մուսոլինիի հանդիպումը Վենետիկին մէջ
* 1941՝ դէպի Սիպերիա ընտանիքներու զանգուածային տեղահանումներ Էսթոնիայէն, Լաթվիայէն եւ Լիթուանիայէն
[մինի|213x213փքս|[Եուրի Վարդանեան]]
[մինի|174x174փքս|[Քաթ Տէնինկզ]]

## Ծնունդներ

աջից|120px
*1887՝ Պրու­­նօ Ֆրանք 
*1944՝ Պան Քի Մուն  
* 1951՝ Փիթըր Պալաքեան 
* 1956՝ Եուրի Վարդանեան 
* 1986՝ Քաթ Տէնինկզ 
[մինի|157x157փքս|[Մարի Աթմաճեան]]

## Մահեր

* 1904՝ Նիքիֆորոս Լիթրաս (ծն․ 1832), յոյն գեղանկարիչ եւ գեղանկարչութեան ուսուցիչ
* 1975՝ Մարի Աթմաճեան 

## Տօներ
*Յիշատակի օր (Ղրղզստան)
*Բոլոր սրբերու օր (Թիպէթ)

## Ծանաւթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունիս
13 Յունուար

**13 Յունուար**, տարուան 13-րդ (նահանջ տարուան 14-րդ) օրն է։
 12 Յունուար 9px **13 Յունուար** 9px 14 Յունուար 
[մինի|153x153փքս|[Շոնտա Ռայմզ]]

## Դէպքեր
* [մինի|153x153փքս|[Գրիգոր Զօհրապ]]1990, Պաքուի մէջ սկսաւ խաղաղ հայ բնակչութեան ջարդը։
* 1992, Շահումեան աւանը հրթիռակոծուած է «Կրատ»-ով։

## Ծնունդներ
* 1896, Տոլորէս Զօհրապ-Լիպման, Օսմանեան կայսրութեան խորհրդարանի պատգամաւոր, կանանց իրաունքներու մարտիկ եւ գրող, մարդասէր, յայտնի գրող Գրիգոր Զօհրապի դուստրը (մահ․՝ 1991)։
* 1970, Շոնտա Ռայմզ, Ամերիկացի բեմադրիչ, ժապաւէնի արտադրիչ եւ թատերագիր։
* 1895, Վահրամ Փոթուգեան, հայ բժիշկ ( մահ.՝ 1938)։
## Մահեր

## Տօներ
* աջից|մինի|156x156փքս|Հին Նոր Տարին բնութագրող պատկերՀայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի
* Հին Նոր Տարի

Ստորոգութիւն:Յունուար
13 Ապրիլ

**13 Ապրիլ**, տարուայ 103-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 104-րդ) օրն է
* Տարուայ աւարտին կը մնայ 262 օր
 12 Ապրիլ 9px **13 Ապրիլ** 9px 14 Ապրիլ 
## Դէպքեր
##### Հայաստան եւ Հայութիւն
* 1926. Երեւանին մէջ ցուցադրուեցաւ առաջին հայկական խաղարկային ֆիլմը՝ «Նամուսը»
* 1991. Երեւանի Հանրապետութեան Հրապարակէն հեռացուեցաւ Լենինի արձանը
##### Աշխարհ
* 1919. Հնդկաստանի Ամրիթսարին մէջ պրիթանական զօրախումբը կրակ բացելով անզէն ցուցարարներուն վրայ, սպաննեցաւ 375 մարդ
* 1943. Քաթինի անտառին մէջ կը յայտնաբերուէ լեհ գերիներու զանգուածային գերեզմանոցը
** 9px կոտորածը իրականացուած էր 5 Մարտ 1940-ին, գնդակահարուած էր 21 857 հոգի
* 1948. արաբ զինեալներու յարձակումի զոհ դարձան շարասիւնի մը 78 հրեայ բժիշկներ եւ բուքոյրեր
* 1976. Ֆինլանտային մէջ գործատունէն մը ներսը պատահած պայթիւնէ  զոհուեցաւ քառասուն հոգի, մեծ մասը՝ կանայք 
* 1987. Փորթուկալը եւ ՉԺՀ-ն համաձայնեցան Մաքաուն 1999-ին Չինաստանին վերադարձնելու

## Ծնունդներ
16px 
* 1926. Գլոտիա Պրավօ 
## Մահեր
16px 
* 1878. Արիստակէս Տիրացու 
* 1889. Գաբրիէլ Պատկանեան  
* 1904. Արմենակ Ղազարեան 
* 2006. Արայ Վահունի 
## Տօներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-13/ 

Ստորոգութիւն:Ապրիլ
13 Դեկտեմբեր

**13 Դեկտեմբեր**, տարուան 347-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 348-րդ) օրն է։
[մինի|177x177փքս|[Զուրապ Անթոնով|Զուրապ Նազար Անթոնով]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1858, Տիգրան Թապիպեան, հայ բժիշկ (մահ.՝ անյայտ)։

## Մահեր
* 1820, Զուրապ Նազար Անթոնով, վրացի թատերագիր (մահ.՝  1854)
* 1885, Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան, հայ քահանայ (մահ.՝ 1974)։
* 1932, Եորղոս Եաքովիտիս, յոյն գեղանկարիչ

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
13 Նոյեմբեր

**13 Նոյեմբեր**, տարուան 317-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 318-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 48 օր
[մինի|195x195փքս|[Լուիս Քերըլ|Լիւիս Քերըլը]]
[մինի|180x180փքս|[Պուխութի Գուրգենիձէ]]

## Դէպքեր
* 1862, Լիւիս Քերըլըը Էլիս Լիտըլին տված խոստումին համաձայն կը սկսէ գրել Ալիսի մասին հեքիաթը
* 1913, յոյներուն կ'անցնեն Կրետեն եւ Եգէական Ծովու երեքէն բացի բոլոր կղզիները 
* 2007, Ռուսաստան պաշտօնապէս իր զօրքերը կը հանէ Պաթումէն (Վրաստան)
* 2015, Փարիզին մէջ տեղի կ'ունենայ ահաբեկչութիւններու շարք մը

## Ծնունդներ
* 1833, Յակոբ Մատթէոսեան  արեւմտահայ ազգապետ
* 1850, Ռոպըրթ Լուիս Սթիվընսոն  
* 1933, Պուխութի Գուրգենիձէ 
մինի|159x159փքս
* 1955, Ուուփի Կոլտպըրկ 
## Մահեր
## Տօներ
* Կոյրերու միջազգային օր


## Ծանօթագրութիւններ



Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
13 Սեպտեմբեր

**13 Սեպտեմբեր**, տարուան 256-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 257-րդ) օրն է։
[մինի|[Սեւադա Գրիգորեան]]

## Դէպքեր

* 1822, կը վերջանայ Սփեցեսի նաւամարտը (1822) կամ Նաֆփլիոյի նաւամարտ եւ կամ՝ Արմաթայի նաւամարտ (յուն․՝ Ναυμαχία των Σπετσών կամ Ναυμαχία του Ναυπλίου)․ յոյներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ տեղի ունեցած վճռական նաւամարտ, Յունական 1821-ի Ապստամբութեան ընթացքին։
* 1922, կը սկսի Իզմիրի պաշարումը եւ հրկիզումը թրքական զօրքերէն
*1988․ «Քոսթա Րիքայի Ազգային մարզադաշտ»ին մէջ (Սան Խոսէ, Քոսթա Ռիքա) տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 7-րդ համերգը
*2004․ Great Sand Dunes ազգային պուրակ եւ պահեստը կը հռչակուի ազգային պուրակ

## Ծնունդներ
* 1959, Սեւադա Գրիգորեան, հայ նկարիչ։
* 1887, Բագրատ Արազեան, ճարտարապետ (մահ.՝ 1957)։

## Մահեր

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
13 Փետրուար

**13 Փետրուար**, տարուան 44-րդ օրն է։
 12 Փետրուար 9px **13 Փետրուար** 9px 14 Փետրուար 
[մինի|176x176փքս|խորհրդային «Չելիւսքին» [:en:SS Chelyuskin|նաւը խորտակուեց Հիւսիսային ովկիանոսին մէջ]]

## Դէպքեր
* 1668, Սպանիոյ կողմէ Փորթուկալ տարածքը ճանչուեցաւ անկախ երկիր
* 1918, Ռուսիոյ տարածքին մէջ կը մտցուէ Գրիգորեան օրացոյցը, ըստ որի 1918 Յունուարի 31-ի չորեքշաբթի օրուան յաջորդող հինգշաբթի օրը կը համարուի ոչ թէ որպէս Փետրուար 1, այլ՝ Փետրուար 13
* 1931, Նիւ Տէլհին դարձաւ Հնդկաստանի մայրաքաղաք 
* 1934, խորհրդային «Չելիւսքին» նաւը խորտակուեց Հիւսիսային ովկիանոսին մէջ
****Ողիմպիական խաղեր՝**
*** 1972, XI Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու փակման արարողութիւնը (Սափփորոյ, Ճափոն)։
*** 1980, մեկնարկեցին XIII Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը (Լէյք Փլէյսիտ, Միացեալ նաահնգներ)
*** 1988, XV Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու բացումը (Կալկարի, Գանատա)։
* 1983, Իտալիոյ Թուրինի սինեմային մէջ ծագած հրդեհի զոհ կը դառնայ 64 մարդ
* 2014, Հայաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքականը ՖԻՖԱ-ի վարկանիշային աղիւսակին մէջ հասաւ աննախադէպ՝ 30-րդ տեղ
[մինի|130x130փքս|[Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան]]
[մինի|176x176փքս|[Ժորժ Սիմենոն]]

## Ծնունդներ
* 1872, Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան,  (անյայտ կորսուած1915-ին), հոգեւորական, կրթական մշակ 
*1903, Ժորժ Սիմենոն 
* 1956, Փիթըր Հուք 
[մինի|151x151փքս|[Յովսէփ Փուշման]]
[մինի|150x150փքս|[Սպարտակ Կնտեղցեան|Սպարտակ Կնտեղցեանի յուշատախտակը Երեւանի Զաքեան փողոցի]]

## Մահեր
* 1927, Քիպրիթճեան
* 1938, Գէորգ Ալիխանեան 
* 1966,Յովսէփ Փուշման 
* 1996, Սպարտակ Կնտեղցեան (ծն.՝ 1924), ճարտարապետ
## Տօներ
*Տէրնտես

Ստորոգութիւն:Փետրուար
13 Օգոստոս

**13 Օգոստոս**, տարուան 225-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 226-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 140 օր
[մինի|183x183փքս|[Էօժէն Տելաքրուա]]
[մինի|205x205փքս|[Տիգրան Պետրոսեան]]

## Դէպքեր
* 1961՝ Պերլինի պատի շինարարութեան սկիզբը
* 2004․ բացում 28-րդ Ողիմպիական Խաղերուն, Աթէնք
*Ռուս-վրացական պատերազմ՝
** 2008՝ ռուսական զինուած ուժերը մուտք գործեցին Կորի քաղաք
## Ծնունդներ

* 1899՝ Ալֆրէտ Հիչքոք 
## Մահեր

* 1863՝ Էօժէն Տելաքրուա․ ֆրանսացի աշխարհահռչակ վիշապաշտ նկարիչ եւ որմանկարիչ 
*1984՝ աշխարհի ճատրակի կրկնակի ախոյեան Տիգրան Պետրոսեան  
* 1986՝ Քուլիս Ալեպիս ,
## Տօներ
* Ձախլիկներու Միջազգային Օր
* 40px Կեդրոնաափրիկեան Հանրապետութիւն՝ Անկախութեան Օր

'

Ստորոգութիւն:Օգոստոս
130 (թիւ)

**130** (**հարիւր երեսուն**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 129-ի եւ 131-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* իր առաջին չորս բաժանարարներու (1-ը՝ ներառեալ) քառակուսիներու գումարն է՝ 130=12+22+52+102
* 130 Ելեքտրա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան В   տառը
* Տարուայ 130րդ օրն է Մայիս 10-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 9-ը)
 
## Ծանօթագրութիւններ
131 (թիւ)

**131** (**հարիւր երեսունմեկ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 130-ի եւ 132-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  երեսուներկուերորդ պարզ թիւն է
*  տասներկուերորդ Սոփի Ժերմէնի թիւն է՝ 131×2 + 1 = 263, որը նոյնպէս պարզ թիւ է
* 131 Վալա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Г  տառը
* Տարուայ 131րդ օրն է Մայիս 11-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 10-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
132 (թիւ)

**132** (**հարիւր երեսուներկու**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 131-ի եւ 133-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  132-ի նշաններով կազմուած երկնիշ թիւերու գումարն է՝ 132=12+13+21+23+31+32=132
* 132րդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1999-էն Գարեգին Ա.-ն է 
* 132 Այթրա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Д   տառը
* Տարուայ 132րդ օրն է Մայիս 12-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 11-ը)

## Ծանօթագրութիւններ
133 (թիւ)

**133** (**հարիւր երեսուներեք**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 132-ի եւ 134-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  բերկրալի թիւ է
*  քառասունչորսերորդ կիսապարզ թիւն է
*  քսանհինգերորդ ուրախ թիւն է
* 133 Կիրէնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Е  տառը
* Տարուայ 133րդ օրն է Մայիս 13-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 12-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
136 (թիւ)

**136** (**հարիւր երեսունվեց**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 135-ի եւ 137-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* առաջին տասնվեց բնական թիւերու գումարն է
* նիշերու խորանարդներու գումարը 13+33+63=244, որու նիշերու խորանարդներու գումարը 23+43+43=136 է
* 136 Աւստրիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան И  տառը
* Տարուայ 136րդ օրն է Մայիս 16-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 15-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
137 (թիւ)

**137** (**հարիւր երեսունեօթ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 136-ի եւ 138-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* յաջորդականութիւններ
**  երեսուներեքերորդ պարզ թիւն է
**  Պիւթագորասի պարզ թիւ է
* 137 Մելիպոյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Й  տառը
* Տարուայ 137րդ օրն է Մայիս 17-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 16-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
138 (թիւ)

**138** (**հարիւր երեսունութ**) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 137 եւ 139 հարեւան պարզ թիւերու միջեւ
## Յատկութիւններ
* չորս յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 138=29+31+37+41
* երեք պարզ թիւերու արտադրեալ է՝ 138=2×3×23
* 138 Թուլուզէ քարեայ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան К  տառը
* Տարուայ 138րդ օրն է Մայիս 18-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 17-ը)
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:138
139 (թիւ)

**139** (**հարիւր երեսունինը**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 138-ի եւ 140-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* յաջորդականութիւններ
**  երեսունչորսերորդ պարզ թիւն է
**  քսանվեցերորդ ուրախ թիւն է
* հինգ պարզ թիւերու գումար է՝ 139=19+23+29+31+37
* 139 Եույհուա շատ խոշոր եւ խաւար աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Л  տառը
* Տարուայ 139րդ օրն է Մայիս 19-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 18-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
## Ծանօթագրութիւններ
14 Ապրիլ

**14 Ապրիլ**, տարուան 104-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 105-րդ) օրն է։
[մինի|163x163փքս|[Համօ Սահեան]]

## Դէպքեր

* 1929․ տեղի կ՛ունենայ Մոնաքոյի ինքնաշարժներու առաջին մրցաշարքը

[մինի|191x191փքս|[Եուրի Յովհաննիսեան|Եուրի Ցոլակ Յովհաննիսեան]]

## Ծնունդներ
* 1914, Համօ Սահեան, հայ արեւելահայ բանաստեղծ (մահ․՝ 1993)։
* 1933, Եուրի Ցոլակ Յովհաննիսեան (Юрий Цолакович Оганесян), Խորհրդային յայտնի գիտնական, բնագէտ, հիւլէական բնագիտութեան մասնագէտ, միջուկային ֆիզիկայի մասնագէտ, փրոֆէսօր (1981), ՌԳԱ (Ռուսիոյ գիտութիւններու ակադեմիա) ակադեմիկոս (1997, թղթակից անդամ՝ 1990 թուականէն)։
[մինի|193x193փքս|[Գրիգոր Գարաճեան]]
[մինի|174x174փքս|[Արթուր Մկրտիչեան]]

## Մահեր
* 1963, Գրիգոր Գարաճեան, (ծ․1895)․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար
*1992, Արթուր Մկրտիչեան, Արցախի քաղաքական եւ պետական գործիչ, ԼՂՀ Գերագոյն խորհուրդի առաջին նախագահ, ազգագրագէտ (ծն.՝ 1959)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Ապրիլ
14 Դեկտեմբեր

**14 Դեկտեմբեր**, տարուան 348-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 349-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը  մնայ 17 օր
[մինի|[Կիուի Մարկվելաշվիլի]]

## Դէպքեր

* 1846, Ռուսիոյ Կայսրութեան Կովկասի տարածաշրջանին մէջ ստեղծուեցան նոր կուպերնիաներ՝ Թիֆլիս, Քութայիս, Շամախի եւ Տերպենտ կեդրոններով
* 1911, Րուալ Ամունտսենի արշաւախումբը առաջին անգամ հասաւ հարաւային բեւեռ
* 1955, Միաւորուած Ազգերու անդամներ դարձան՝
** Ալպանիա, Աւստրիա, Իտալիա, Իրլանտա, Լաոս, Լիպիա, Հունկարիա, Յորդանան, Նեփալ, Սպանիա, Շրի Լանքա, Պուլկարիա, Ռումինիա, Փորթուկալ, Քամպոճա, Ֆինլանտա
* 2004, Ֆրանսայի մէջ բացուեց Միյօ ուղետարը՝ աշխարհի ամենաբարձր կամուրջը
## Ծնունդներ
* 1888, Շալվա Նուցուպիձէ 
* Հայ օփերայի երգիչներ, ամուսիններ՝
** 1924, Գոհար Գասպարեան 
** 1936, Տիգրան Լեւոն Լեւոնեան   
* 1927, Կիուի Մարկվելաշվիլի 
*1929, Սահակ Արք․ Այվազեան, հոգեւորական, կրթական մշակ, Յունաստանի Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ

## Մահեր
* 1947, Գուրգէն Ալէմշահ 
## Տօներ


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
134 (թիւ)

**134** (**հարիւր երեսունչորս**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 133-ի եւ 135-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  քառասունհինգերորդ կիսապարզ թիւն է
* 134 Սոփրոսինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Ж  տառը
* Տարուայ 134րդ օրն է Մայիս 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 13-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
135 (թիւ)

**135** (**հարիւր երեսունհինգ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 134-ի եւ 136-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* յաջորդականութիւններ
**  բերկրալի թիւ է
**  135 = (1+3+5)×1×3×5
**  135 = 11 + 32 + 53
* 135 Հերթա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան З   տառը
* Տարուայ 135րդ օրն է Մայիս 15-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 14-ը)
160px
* 135°-ի են կանոնաւոր ութանկիւնիին ներսի անկիւնները
## Ծանօթագրութիւններ
14 Հոկտեմբեր

**14 Հոկտեմբեր**, տարուան 287-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 288-րդ) օրն է
*Տարուան աւարտին կը մնայ 78 օր
* Գրիգորեան օրացոյցին անցնելու կապակցութեամբ 1582 թուականի այս օրը կը բացակայէ Իտալիոյ, Լեհաստանի, Սպանիոյ եւ Փորթուկալի մէջ
[մինի|[Ֆրիտրիխ Փարոթ]]

## Դէպքեր
* 1668՝ Աստուածաշունչի առաջին հայերէն տպագրութիւնը
* 1794՝ հիմնուեցաւ «Ազդարար» թերթը
* 1926՝ Լոնտոնին մէջ լոյս տեսաւ Ալան Միլնի «Վինի Փու» գրքույկը
* 1964՝ Լեոնիտ ՊրեԺընեւը դարձաւ Սովեթական Միութեան համայնվարական առաջնորդ
* 1981՝ Անուար Սատաթի սպաննութենէն մէկ շաբաթ անց Հոսնի Մուպարաքը կ'ընտրwuէ Եգիպտոսի նախագահ
* 1994` ԱՄՆ-ին մէջ կը սկսուէ Քվէնթին Թարանթինոյի] Pulp Fiction ֆիլմի ցուցադրութիւնը

## Ծնունդներ

* 1925`Լեւոն Վարդան  
* 1986՝ Իւեթա Մուկուչեան 
* 1791՝ Ֆրիտրիխ Փարոթ  
## Մահեր

* 1865`Յակոբ Կրճիկեան 

## Տօներ
*  Վրաստան՝ Մցխէթոպայ
*  Ուքրաինայ՝ Ուքրաինայի պաշտպանի օր

## Ծանաւթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
14 Մայիս

**14 Մայիս**, տարուան 134-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 135-րդ) օրն է:
* Տարուան աւարտին կը մնայ 231 օր:
 13 Մայիս 9px **14 Մայիս** 9px 15 Մայիս 
[մինի|217x217փքս|[Ռոպերթ Զեմեքիս]]

## Դէպքեր
* 1900՝ Փարիզի մէջ տեղի կ'ունենայ 2րդ Ողիմպիական Խաղերու բացումը:
* 1948՝ Դաւիթ եՊն Կուրիոնը կը յայտարարէ Իսրայէլի անկախութիւնը:
* 1963՝ Քուէյթ կը դառնայ ՄԱԿի անդամ:

## Ծնունդներ
16px resize|85%|Տես նաեւ՝ 14 Մայիսի ծնածներ}}
*1941` Սթիվըն Քրաշըն, լեզուաբան
* 1952՝ Ռոպերթ Զեմեքիս resize|90%|(lang-en|Robert Lee Zemeckis}}) ամերիկացի շարժապատկերի բեմադրիչ}}
* 1969՝ Ֆրանսիս Քիւրքճեան resize|90%|, ֆրանսահայ գործարար, բուրագործ}}
[մինի|185x185փքս|[Ֆրանք Սինաթրա]]

## Մահեր
16px resize|85%|Տես նաեւ՝ 14 Մայիսի մահացածներ}}
* 1998՝ Ֆրանք Սինաթրա resize|90%|(lang-en|Frank Sinatra}}, ծն.1915), ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ, դերասան}}
## Տօներ
* դրօշ|Վրաստան}} Վրաստան՝ resize|90%|Թամարոպա, Թամար Թագուհիի Օր}}
Անաւարտ Օր}}
## Ծանօթագրութիւններ
Ծնթ․ցանկ}}
## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day 
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/may-14/ Յղում en}}
ՎՊԵ|14 May|14 Մայիս}}
Տարուայ օրեր}}

Ստորոգութիւն:Մայիս
14 Յուլիս

**14 Յուլիս**, տարուան 195-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 196-րդ) օրն է։
[մինի|185x185փքս|[Ալֆրէտ Նոպէլ]]

## Դէպքեր
* 1789՝ Փարիզցիները գրաւեցին Պասթիլի ամրոցը
* 1867՝ Ալֆրէտ Նոպէլը առաջին անգամ ներկայացուց ուժանակը
* 14 Յուլիս 2014-ին կանոնաւորապէս սկսաւ գործել Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան Լոյս Զուարթ պատկերասփիւռի յայտագիրը։ Յայտագրի պատասխանատւն է հայր Վարդան վրդ. Գազանճեան, վարիչ խմբագիրը՝ Վարդան Թաշճեան։
* 2016՝ Նիսին մէջ թունիսցի մը բեռնատար մեքենան քշելով ամբոխին վրայ սպաննեցաւ 84 հոգի
## Ծնունդներ

* Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
** 1974՝ Աշոտ Ալեքսանեան 
## Մահեր

## Տօներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուլիս
14 Մարտ

**14 Մարտ**, տարուան 73-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 74-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

* 2010․ Տը Փասիֆիք (The Pacific), հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ կը ցուցադրուի Ա․Մ․Ն․ մէջ

[մինի|231x231փքս|[Ալպերթ Այնշթայն]]

## Ծնունդներ
*1879, Ալպերթ Այնշթայն, թարգմանութեան այլ տարբերակով՝ Ալպերթ Էյնշթէյն, ծնունդով գերմանացի տեսաբան բնագէտ՝ ֆիզիքոս, որ զարգացուց յարաբերականութեան ընդհանուր տեսութիւնը՝ բնագիտութեան՝ ֆիզիքայի երկու հիմնասիւներէն մէկը (մահ․՝ 1955)։

## Մահեր
* 1922, Սիմոն Գըլճեան, հայ բժիշկ (ծն.՝ 1848)։
* 1988, Հենրիկ Մալեան, հայ բեմադրիչ (ծն.՝ 1925)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Մարտ
14 Յունիս

**14 Յունիս**, տարուան 165-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 166-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 200 օր
[մինի|167x167փքս|[Սայեաթ-Նովա]]
[մինի|184x184փքս|[Տանըլտ Թրամփ]]

## Դէպքեր
* 1777. սենատը երիզներով եւ աստղերով դրօշը կ'ընդունէ որպէս Միացեալ Նահանգներու դրօշ
* Խորհրդային Միութեան մէջ ժողովուրդներու տարհանումներ
** 1941. Էսթոնիայէն, Լիթուանիայէն, Լաթվիայէն՝ 55 300 մարդ 
** 1949. Հայաստանէն՝ 13 000 մարդ 
* 1967. Չինաստանի Ժող.Հանրապետութիւնը փորձարկեց իր առաջին ջրածնային ռումբը
* 1985. ստորագրուեց Շենկենի համաձայնագիրը
[մինի|195x195փքս|[Լիւսի Հէյլ]]

## Ծնունդներ
16px  
* 1989. Սայեաթ-Նովա  
* 1946. Տանըլտ Թրամփ  
* 1989. Լիւսի Հէյլ  
## Մահեր
16px  
120px
* 2014.Պօղոս Սնապեան 
## Տօներ
* Արիւն պարգեւողներու աշխարհային օր
* 32px Դրօշի օր 
##### Յիշատակումներ
* Բռնադատուածներու օր 
* Քոմունիստական ռեժիմի զոհերու օր 
* Սգոյ եւ յուսոյ օր 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունիս
14 Սեպտեմբեր

**14 Սեպտեմբեր**, տարուան 257-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 258-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 108 օր
[մինի|201x201փքս|[Մովսէս Սիլիկեան|Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան]]
[մինի|189x189փքս|[Էնտրու Լինգըն|Էնտրիւ Լինքըլն]]

## Դէպքեր
* 1752՝ Բրիտանական Կայսրութիւնը անցաւ Գրիգորեան Օրացոյցի
* 1812՝ ֆրանսական բանակը մտաւ Մոսքուա, սկսաւ Մոսքուայի Մեծ հրդեհը
* 1918՝ օսմանեան բանակը Նուրի փաշայի գլխաւորութեամբ գրաւեցաւ Պաքուն 
* 1999՝ Թոնկան, Նաուրուն  եւ Քիրիպաթին դարձան ՄԱԿ անդամ երկիրներ
* 2003՝ Էսթոնիան դարձաւ Եւրամիութեան անդամ երկիր
### Պատահարներ՝
* 2008՝ Փերմի օդակայանի մէջ Boeing 737-ի վթարէն զոհուեցաւ 88 մարդ
[մինի|176x176փքս|[Ճիմի Պադլըր|Ճիմի Պաթլըր III]]

## Ծնունդներ

* 1862՝ Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան 
* Արցախի Պատերազմի մասնակիցներ՝
** 1965՝ Վաղինակ Աբրահամեան
* 1973՝ Էնտրիւ Լինքըլն 
150px  
* 1983՝ Էմի Ուայնհաուս 
* 1989՝ Ճիմի Պաթլըր III 
[մինի|210x210փքս|[Տանթէ Ալիկիէրի]]

## Մահեր

* 1321՝ Տանթէ Ալիկիէրի  իտալացի բանաստեղծ
* 1939՝Արմենակ Շահմուրատեան   
* 1982՝Սիսակ Վարժապետեան  
## Տօներ
### Կրօնական
 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
14 Փետրուար

**14 Փետրուար**, տարուան 45-րդ օրն է։
 13 Փետրուար 9px **14 Փետրուար** 9px 15 Փետրուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ

* 1884, Հայկանուշ Մարք (մ․1966) հրապարակագիր, յօդուածագիր, բանաստեղծ, արձակագիր

## Մահեր
* 1915, Միհրան Յակոբ Գալֆայեան, հայ բժիշկ (ծն.՝ 1891)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Փետրուար
14 Օգոստոս

**14 Օգոստոս**, տարուան 226-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 227-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Օգոստոս
140 (թիւ)

**140** (**հարիւր քառասուն**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 139-ի եւ 141-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* առաջին եօթ քառակուսիներուն գումարն է՝ 140=12+22+32+42+52+62+72, հետեւաբար՝ քառակուսի բուրգ է
*  կը բաժնուէ իր բաժանարարներու գումարի վրայ, հետեւաբար՝ բերկրալի թիւ է
* 140 Ժիվա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան М  տառը
* Տարուայ 140րդ օրն է Մայիս 20-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 19-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
141 (թիւ)

**141** (**հարիւր քառասունմեկ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 140-ի եւ 142-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  քառասունվեցերորդ կիսապարզ թիւն է
* կիրառութիւններ՝
** 141րդ  քիմիական տարրի ժամանակավոր անունն է Ունքուատունիւմ
** K-141 ռուսական ատոմային սուզանաւը կործանուեցաւ Պարենցի Ծովուն 2000 թուականի Օգոստոս 12-ին
** 141 Լիւմէն աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Н  տառը
** Տարուայ 141րդ օրն է Մայիս 21-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 20-ը)
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:141
142 (թիւ)

**142** (**հարիւր քառասուներկու**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն  է 141-ի եւ 143-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  քառասունեօթներորդ կիսապարզ թիւն է
* կիրառութիւններ՝
** 142 Փոլանա բաւականին մէծ եւ շատ խաւար  աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան О  տառը
** Տարուայ 142րդ օրն է Մայիս 22-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 21-ը)
 
## Ծանօթագրութիւններ
14 Յունուար

**14 Յունուար**, տարուան 14-րդ (նահանջ տարուան 14-րդ) օրն է։
 13 Յունուար 9px **14 Յունուար** 9px 15 Յունուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1973, Արթուր Այվազեան, Ուքրանիոյ մէջ բնակող հայ հրաձիգ, որ հանդէս կու գայ փոքր տրամաչափի եւ օդամղիչ հրացաններու հրաձգութեամբ։
[մինի|168x168փքս|[Լուիս Քերըլ]]

## Մահեր
* 1980, Գրիգոր Քէշիշեան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ, իսկ 1946-էն՝ ԽՍՀՄ Գրողներու Միութեան անդամ (ծն.՝ 1921)։
* 1898, Լուիս Քերըլ (անգլերէն՝ Lewis Carroll), անգլիացի գրող, մաթեմատիկոս, փիլիսոփայ եւ լուսանկարիչ (ծն.՝ 1832)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
14 Նոյեմբեր

**14 Նոյեմբեր**, տարուան 318-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 319-րդ) օրն է
*Տարուայ աւարտին կը մնայ 47 օր

## Դէպքեր
* 1918, Չեխոսլովակիան հանրապետութիւն կը դառնայ
* 1922, Մեծ Բրիտանիոյ մէջ իր հեռարձակումներն սկսաւ BBC ընկերութիւնը
*1973, Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի ապստամբութեան սկիզբ
* 1994, Լա Մանշ նեղուցի տակով կառուցուած թունելով կը սկսէ գործել Փարիզն ու Լոնտոնն իրար միացնող երկաթուղին
* 2003, աստղագէտներ Մայքըլ Պրաունը, Չետուիք Թրուխիլիոն եւ Տէյվիտ Րապինովիցը կը յայտնագործեն Սետնայ անդրնեպտունեան երկնային մարմինը
## Ծնունդներ
100px|աջից
* 1829, Միքայէլ Նալպանտեան  գրագէտ
## Մահեր
* 1932, Լէօ (Առաքել Գրիգոր Բաբախանեան),  պատմաբան, գրող, գրականագէտ 
* 1977, Արմիս (բուն անունով՝ Արմենակ Միսիրեան), հայ նկարիչ (ծն.՝ 1901)։

## Տօներ
* 80px Շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օր
* Քոլոմպիացի կանանց օր (Քոլոմպիա)

Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
143 (թիւ)

**143** (**հարիւր քառասուներեք**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 142-ի եւ 144-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  քառասունութերորդ կիսապարզ թիւն է
* երեք, նաեւ եօթ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 143=33+43+47=11+13+17+19+23+29+31
* 143-ի տարբերութիւն կը զգացուի յաջորդական թիւերու յաջորդական աստիճաններու գումարներու շարքին՝
:32+42=52
:33+43+53=63
:սակայն՝ 34+44+54+64=74-143
* կիրառութիւններ՝
** 143 Ատրիա բաւականին խոշոր աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան П  տառը
** Տարուայ 143րդ օրն է Մայիս 23-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 22-ը)

## Ծանօթագրութիւններ
144 (թիւ)

**144** (**հարիւր քառասունչորս**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 143-ի եւ 145-ի միջեւ
## Յատկանիշներ
*  տասներերեքերորդ Ֆիպոնաչչիի թիւն է
* քառակուսի թիւ է՝ 144=122, իրաւ է նաեւ հակադարձ թիւերով՝ 212=441
* հինգերորդ աստիճանը հինգերորդ աստիճաններու գումար է՝ 1445=275+845+1105+1335
* կիրառութիւններ՝
** 144 Վիպիլիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Р  տառը
** Տարուայ 144րդ օրն է Մայիս 24-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 23-ը)
 
## Ծանօթագրութիւններ
145 (թիւ)

**145** (**հարիւր քառասունհինգ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 144-ի եւ 146-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* յաջորդականութիւններ՝
**  քառասունիններորդ կիսապարզ թիւն է
**  Լէյլանտի թիւ է՝ 145=34+43
* երկու ձեւերով երկու քառակուսիներու գումար ներկայացնող չորրորդ թիւն է՝ 145=122+12=82+92
* բազմորոշիչներու գումար է՝ 145=1!+4!+5!
* կիրառութիւններ՝
** 145 Ատեօնա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան С  տառը
** Տարուայ 145րդ օրն է Մայիս 25-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 24-ը)
 
## Ծանօթագրութիւններ
146 (թիւ)

**146** (**հարիւր քառասունվեց**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 145-ի եւ 147-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* յաջորդականութիւններ՝
**  յիսուներորդ կիսապարզ թիւն է
* կիրառութիւններ՝
** 146 Լուկինա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Т  տառը
** Տարուայ 146րդ օրն է Մայիս 26-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 25-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
147 (թիւ)

**147** (**հարյուր քառասունեօթ**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 146-ի եւ 148-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* կիրառութիւններ՝
** 147Pm-ը Պրոմեթիոնի իզոտոպն է, կիսատրոհման պարբերութիւնը՝ 2.62 տարի
** 147 Պրոտոգենէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան У  տառը
** Տարուայ 147րդ օրն է Մայիս 27-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 26-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
148 (թիւ)

Պատկեր:TextFigs148.svg (**հարիւր քառասունութ**)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիվ մըն է 147-ի եւ 149-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* կիրառութիւններ՝
** 148 Կաղիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Ф  տառը
** Տարուայ 148րդ օրն է Մայիս 28-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 27-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
15 Դեկտեմբեր

**15 Դեկտեմբեր**, տարուան 349-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 350-րդ) օրն է։
* Տարուան աւարտին կը մնայ 16 օր
## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1929, Արման Մանարեան 
## Մահեր
* 1675, Եան Վէրմեր 
## Տօներ
* Թէյի միջազգային օր

Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
15 Հոկտեմբեր

**15 Հոկտեմբեր**, տարուան 288-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 289-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 77 օր
[մինի|185x185փքս|'''[Խաչատուր Աբովեան**]]

== Դէպքեր ==
* 1570՝ կը հիմնադրուէ ներկայիս Հիւսիսային ՔորԷայի մայրաքաղաք Փեոնեանը
* 1582՝ Գրիգորեան օրացոյցին անցնելու կապակցութեամբ [[Սպանիա|Սպանիոյ]], [[Իտալիա|Իտալիոյ]], [[Լեհաստան]]ի եւ [[Փորթուկալ]]ի մէջ սա տարուան [[4 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբերի 4]]-ին անմիջապես կը յաջորդէ Հոկտեմբեր 15-ը
* 1806՝ Պաքուի խանութիւնի կը մտցուէ [[Ռուսիոյ կայսրութիւն|Ռուսիոյ կայսրութեան]] կազմի մէջ
* 1815՝ Աթլանտեան ովկիանոսի Սուրբ Հեղինէի կղզիին մէջ կը սկսուէ Նափոլէոն Պոնափարթի աքսորը
* 1880՝ հիմնաքարը տեղադրելէն 632 տարի անց կ'աւարտուէ [[Քիոլնի Տաճար]]ի շինարարութիւնը
* 1970՝ հայր եւ որդի Պրազինսքասները [[Վրաստան]]ին մէջ [[:en:Aeroflot Flight 244|գրաւելով Ան-24 օդանաւը]] եւ ուղեկցուհին սպաննելով, կը ստիպեն, որ Անիկա թռչէ [[Տրապիզոն|Տրապիզոն]]
* 1971՝ [[Իրան]]ի մէջ կը սկսուէն Պարսկաստանի հիմնադրման 2500-ամեակին նուիրուած տօնակատարութիւնները
* 1990՝ Խորհրդային առաջնորդ Միխայիլ Կորպաչովը կ'արժանանայ Նոպելեան մրցանակի
* 1992՝ սերիական մարդասպան [[:ru:Андрей Чикотило|Անտրէյ Չիքոթիլոն]]  կը ճանչուէ 52 սպանութիւններու մեղաւոր
* 2003՝ [[Իլհամ Ալիեւ]]ը կ'ընտրուէ [[Ազրպէյճանի Հանրապետութիւն|Ազրպէյճան]]ի նախագահ
* 2008՝ Տոու Ճոնսի արդիւնաբերական գործակիցը օրը կ'աւարտէ 7.87% անկումով

== Ծնունդներ ==

* 1809` **Խաչատուր Աբովեան'''  
120px
* 1844՝ Ֆրիտրիխ Նիցչէ 
* 1920՝ Հանրի Վերնէօյ, 
* 1988` Մեզութ Օզիլ , թրքական ծագումով գերմանացի ֆութպոլիստ 
## Մահեր

* 1920՝ Տիրան Թերզեան , հայ բժիշկ, գիւտարար
* 1980՝ Մուշեղ Գալշոյեան 
## Տօներ
* 40px Գիւղացի կանանց համաշխարհային օր
* Ծառատունկի օր՝
** 40px Սրի Լանքայ
* Ուսուցիչի օր՝
** 40px Պրազիլ

Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
15 Մայիս

**15 Մայիս**, տարուան 135-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 136-րդ) օրն է։
[մինի|[Ստեփանոս Նազարեան|179x179փքս]]

## Դէպքեր
1919․ կը ծագի յունաթրքական պատերազմը[մինի|208x208փքս|[Գրիգոր Աւետեան|Աւետեան Գրիգոր]]

## Ծնունդներ
* 1812, Ստեփանոս Նազարեան, յայտնի հայ խմբագիր, լուսաւորիչ, արեւելագէտ, փիլիսոսայական գիտութիւններու թեկնածու (մահ․՝ 1879)։
[մինի|192x192փքս|[Թովմա Մեծոփեցի]]

## Մահեր
* 1946, Աւետեան Գրիգոր, հայ ժողովրդական դերասան (երգիծական) (ծն.՝ 1871)։
* 1888, Աղէքսանդր Ծ. Վարդապետ Արարատեան, «Անի քաղաք նստեր կուլա՜յ» երգի անմահ հեղինակը (մահ.՝ 1830)։
* 1446, Թովմա Մեծոփեցի, պատմիչ, մանկավարժ, եկեղեցական, մշակութային եւ հասարակական գործիչ (ծն.՝ 1378)։
* 1921, Ստեփան Չորլեան, հայ դեղագործ (ծն.՝ 1854)։
 
## Տօներ

Ստորոգութիւն:Մայիս
15 Մարտ

**15 Մարտ**, տարուան 74-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 75-րդ) օրն է
*Տարուայ աւարտին կը մնայ 291 օր
## Դէպքեր
աջից|180px
* 1820՝ Մէնը  դարձաւ ԱՄՆ 23-րդ նահանգը
* 1880՝ լոյս տեսաւ «Պսակ» թերթը՝ Երեւանի առաջին պարբերականը
* 1892՝ հիմնուեցաւ «Լիւրփուլ» ֆուսպոլային ակումբը 
* 1924՝ կը գործարկուի Երեւանի բամպակազտիչ գործարանը
[մինի|177x177փքս|[Սմբատ Բիւրատ]]
[մինի|201x201փքս|[Լէոնիդ Ենգիբարեան]]

## Ծնունդներ

* 1862՝ Սմբատ Բիւրատ 
* 1910՝ Կրիկոլ (Կրիկորի) Չիքովանի 
* 1912՝ Էրազմ Քարամեան 
* 1935՝Լէոնիդ Ենգիբարեան 
* Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
** 1969` Վիգէն Զաքարեան 
[մինի|164x164փքս|[Համբարձում Ալաճաճեան]]
[մինի|171x171փքս|[Յովհաննէս Գազանճեան]]
[մինի|147x147փքս|[Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա]]

## Մահեր

* 1907՝ Համբարձում Ալաճաճեան 
* 1915՝ Յովհաննէս Գազանճեան 
* 1917՝ Ստեփան Յակոբեան  
* 1921՝ Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա 
* 2014՝ Արտաշէս Յովհաննիսեան 

## Տօներ
* Սպառողներու իրաւունքներու պաշտպանութեան օր 
* Հարուստ տարուայ տօն (Ճափոն)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարտ
15 Յուլիս

**15 Յուլիս**, տարուան 196-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 197-րդ) օրն է
* Տարուայ աւարտին կը մնայ 169 օր
[մինի|166x166փքս|[Ռոզեթայի Քար]]

## Դէպքեր
մինի|աջից|145x145px|<small>Լա Սքալա</small>
* 1776՝ Միլանին մէջ կը բացուի Լա Սքալա թատրոնը resize|90%|(lang-it|Teatro alla Scala}})}}
* 1795՝ «Մարսէյլիեզը» resize|90%|(lang-fr|La Marseillaise}})}} պաշտօնապես դարձաւ Ֆրանսայի օհներգը
* 1799՝ Փիեր Ֆրանսուա Պուշարը resize|90%|(lang-fr|Pierre-François Bouchard}})}} Եգիպտոսին մէջ կը գտնէ նշանաւոր Ռոզեթայի Քարը
* 1890՝ Համբարձում Պոյաճեան Պոլսոյ մէջ կը կազմակերպէ Գում Գափուի ցոյցը
* 1910՝ Էմիլ Քրեփելինը իր նկարագրած հիւանդութեանը կու տայ իր գործընկեր Ալոիս Ալզայմըրի ref-en}} անունը
* 1916՝ Ուիլիըմ Պոյինկը ref-en}} կը հիմնադրէ յետագային Boeing անունով յայտնի ընկերութիւնը
* 1983՝ Փարիզի Օրլի օդակայանին մէջ ԱՍԱԼԱ-ի թուրքական օդանաւի դեմ կազմակերպած զինուած գործողութեան ref-en}} ատեն կը սպաննուէ 8 մարդ
* 2006՝ կը հիմնադրուի «Թուիթեր» ծառայութիւնը
* 2009՝ Caspian Airlines ընկերութեան Տու-154 օդանաւը Երեւան թռչելիս կ'ենթարկուի վթարի, կը զոհուեն օդանաւի բոլոր 168 ուղեւորներն ու անձնակազմի անդամները
[մինի|170x170փքս|[Արշակ Չօպանեան]]
[մինի|175x175փքս|[Սքոթ Ֆոլի|Սքոթ Քելլըրման Ֆոլի]]
[մինի|137x137փքս|[Ճոն Տոլմայեան]]

## Ծնունդներ
resize|85%|:Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի ծնածներ}}
* 1872՝ Արշակ Չօպանեան resize|90%|(մ.1954), հայ գրող, քննադատ, բանասէր}}
* 1972՝ Սքոթ Քելլըրման Ֆոլի resize|90%|(lang-en|Scott Kellerman Foley}}), ամերիկացի դերասան, թատերագիր եւ բեմադրիչ}}
* 1973`Ճոն Տոլմայեան resize|90%|(lang-en|John Dolmayan}}), ամերիկահայ երաժիշտ}}
[մինի|171x171փքս|[Անթոն Չեխով|Անթոն Փաւլովիչ Չեխով]]

## Մահեր
resize|85%|:Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի մահացածներ}}
* 1904՝ Անթոն Փաւլովիչ Չեխով resize|90%|(lang-ru|Антон Павлович Чехов}}, ծն.1860), ռուս գրող եւ թատերագիր, մասնագիտութեամբ՝ բժիշկ}} 
## Տօներ
resize|85%|
* դրօշ|Բոտսվանա}} Պոթսուանա՝ Նախագահի օր
* Պրունէյ՝ Սուլթանի օր}}
անաւարտ}}
Տարուայ օրեր}}
## Ծանաւթագրութիւններ
Ծնթ․ցանկ}}

Ստորոգութիւն:Յուլիս
15 Յունիս

**15 Յունիս**, տարուան 166-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 167-րդ) օրն է։
[մինի|186x186փքս|[Տեմիս Ռուսոս]]

## Դէպքեր
[մինի|183x183փքս|[Քըրք Քըրքորեան]]

## Ծնունդներ
* 1946, Տեմիս Ռուսոս, յոյն երգիչ։ Իր երաժշտական գործունէութեան ընթացքին, ամբողջ աշխարհին վաճառած է իր ալպոմներու մօտ 60 միլիոն օրինակ (մահ.՝ 2015)։

## Մահեր
* 1985, Էրազմ Քարամեան (Մելիք-Քարամեան), խորհրդային հայ ֆիլմի բեմադրիչ, սենարիստ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1971) (ծն.՝ 1912)։
*1994, Մանոս Խածիտաքիս, յոյն երգահան, յօրինող, դաշնակահար։
* 2013, Աբրահամ Ալիքեան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդան (1947-էն) (ծն.՝ 1928)։
* 2015, Քըրք Քըրքորեան, ամերիկահայ գործարար, «Թրասինտա Քորփորեյշնի» գործադիր տնօրէն (ծն.՝ 1917)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունիս
149 (թիւ)

**149** (**հարիւր քառասունինը**)՝ բնական թիւ մըն է 148-ի եւ 150-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* յաջորդականութիւններ՝
**  երեսունհինգերորդ պարզ թիւն է
**  զրապ թիւ է, քանի որ 941-ը պարզ թիւ է
* կիրառութիւններ՝
** 149 Մետուսա պայծառ, քարեայ աստեղնեակի կարգային թիւն է
** Microsoft Windows-ի +-ի գործադրումով կը ստացուի կիւրեղեան Х  տառը
** Տարուայ 149րդ օրն է Մայիս 29-ը (նահանջ տարիներուն՝ Մայիս 28-ը)
## Ծանoթագրութիւններ
15 Ապրիլ

**15 Ապրիլ**, տարուան 105-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 106-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 260 օր
 14 Ապրիլ 9px **15 Ապրիլ** 9px 16 Ապրիլ 
## Դէպքեր
* 1965. Երեւանի Պետական Համալսարանի գլխաւոր շէնքի բացումը
* 1989. Անգլիոյ Շեֆիլտի մարզադաշտին մէջ հրմշտոցէն մահացան «Լիվրփուլի» 96 երկրպագուներ
## Ծնունդներ
[մինի|154x154փքս|[Էմմա Ուաթսըն]]
[մինի|170x170փքս|[Լէոնարտօ տա Վինչի]]
[մինի|142x142փքս|[Արշիլ Կորքի]]
[մինի|162x162փքս|[Գուրգէն Գ. Սեւակ]]
[մինի|174x174փքս|[Սեթ Ռոկըն]]

16px 
* 1452. Լէոնարտօ տա Վինչի 
* 1894. Նիքիթա Խրուշչով 
* 1904.
** Արշիլ Կորքի 
** Գուրգէն Գ. Սեւակ 
* 1908. Ֆրետերիք Ֆէյտի, 
* [մինի|152x152փքս|[Քլոտիա Գարտինալէ]]1938․ Քլոտիա Գարտինալէ, իտալացի դերասանուհի 
* 1982. Սեթ Ռոկըն 
* 1990. Էմմա Ուաթսըն 
## Մահեր
16px 
110px
* 1865. Ապրահամ Լինքոլն  
** 9px նախորդ օրը անոր վրայ կրակած էր դերասան Ճոն Ուիլքս Պութը
* [մինի|158x158փքս|[Վարդգէս Պետրոսեան|Վարդգէս Պետրոեան]]1994. Վարդգէս Պետրոսեան 
* 1915. Մկրտիչ Գարակէօզեան  
* [մինի|127x127փքս|[Յարութիւն Տէր Ղազարեան]]1975. Յարութիւն Տէր Ղազարեան  
## Տօներ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-15/ 

Ստորոգութիւն:Ապրիլ
15 Յունուար

**15 Յունուար**, տարուան 15-րդ (նահանջ տարուան 15-րդ) օրն է։

 14 Յունուար 9px **15 Յունուար** 9px 16 Յունուար 
[մինի|163x163փքս|[Ֆրիտրիխ Փարոթ|Ֆրետերիք Փարոթ]]
[մինի|139x139փքս|[Ճէյմի Քլէյթըն]]
[մինի|154x154փքս|[Ճուլիա Ֆիշըր]]

## Դէպքեր

* 1559-ին Եղիսաբէթ Ա.  կը թագադրուի իբրեւ Անգլիոյ թագուհի:

* 1759-ին կը բացուի աշխարհի ամէնէն մեծ թանգարաններէն մէկը՝ Բրիտանական թանգարանը:
* 1826-ին Փարիզի մէջ լոյս կը տեսնէ Լը Ֆիկարօ թերթին առաջին թիւը:
* 1892-ին Ճէյմս Նէյսմիթ կը հրապարակէ կողովագնդակի կանոնները:
* 2001-ին կը սկսի Ուիքիփետիա ազատ եւ բազմալեզու հանրագիտարանին գործունէութիւնը:
[մինի|150x150փքս|[Մարթին Լուտըր Քինկ]]
[մինի|156x156փքս|[Արամ Տիգրան]]

## Ծնունդներ

* 1892. Հրաչ Զարդարեան 
* 1929. Մարթին Լուտըր Քինկ 
* 1934. Արամ Տիգրան 
* 1965. Յարութ Յակոբեան 
* 1978. Ճէյմի Քլէյթըն 
* 1983. Ճուլիա Ֆիշըր 
## Մահեր

* 1841. Ֆրիտրիխ Փարոթ ։
## Տօներ
* Քորէական գիրերու օր
* «Ուիքիփետիա»յի համաշխարհային օր

Ստորոգութիւն:Յունուար
15 Նոյեմբեր

**15 Նոյեմբեր**, տարուան 319-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 320-րդ) օրն է։
[մինի|202x202փքս|[Թորոս Ազատեան]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1939, Արտաշէս Յովհաննիսեան, խորհրդային հայ թատերական բեմադրիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (մահ․՝ 2014)։

## Մահեր
* 1877, Երեմիա Արծրունի, հայ պետական հասարակական գործիչ, ընդհանուր հրամանատար (ծն․՝ 1804)։
* 1955, Թորոս Ազատեան, բանասէր, խմբագիր, բանաստեղծ (ծն․՝ 1898)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր