open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արամ Mp3

մինի
**Արամ Սարգսեան** (): Ծանօթ է *Արամ MP3* (Արամ Էմ-Փի երեք) անունով, հայ երգիչ-երգահան, զուարթախոհ եւ դերասան: Մայիս 2014-ին Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակընի մէջ, կը ներկայացնէ Հայաստանը՝ Եւրոտեսիլ 2014 երգի մրցոյթին իր «Not Alone» երգով եւ կը գրաւէ 4-րդ հորիզոնականը:

## Կեանքը
Արամ Աւետիք Սարգսեան ծնած է 5 Ապրիլ 1984-ին Երեւանի մէջ, Հայաստան: Փոքր տարիքէն մասնակցած է շարք մը երգչախումբերու եւ թատերական ներկայացումներու։ Թէեւ միշտ երազած է մեծ բեմի մասին, սակայն իբրեւ մասնագիտութիւն ընտրած է դեղագործութիւնը` աւարտելով Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը:

## Ասպարէզ
Ուսանողական տարիներուն Արամ կը մասնակցի «Քա Վէ Էն» զաւեշտային ծրագիրի ներկայացումներուն: 2006-ին  կը դառնայ «32 ատամ» զաւեշտային ակումբին անդամը, ուր իր գործընկերներէն մէկը զինք կ'անուանէ MP3, իսկ ինք կ'որոշէ այդ ածականը դարձնել իր բեմական կեղծանունը: 2007-ին Արամ հանրային հեռուստաընկերութեան «2 աստղ» մրցոյթին ախոյեանը կը հանդիսանայ:
250px|left|thumbnail|Արամ կը ներկայացնէ իր «Not Alone» երգը Եւրոտեսիլ 2014-ին:
Համագործակցելով «Շանթ» հեռուստաընկերութեան հետ` կը վարէ այդ հեռուստաընկերութեան «Էքս-ֆեքթըր», «Հայ Սուփըրսթար», «Իմ անունն է», «10-ի ուժը» եւ այլ նախագիծեր: Ներկայիս ան կը հանդիսանայ «Վիթամին ակումբ» զաւեշտային նախագիծին անդամ, որ կը հեռարձակուի իւրաքանչիւր շաբաթ, Շանթ հեռուստաընկերութենէն:

### Եւրոտեսիլ 2014 Երգի Մրցոյթ
31 Դեկտեմբեր 2013-ին Հանրային հեռուստաընկերութեան Ամանորի գլխաւոր ծրագիրին ընթացքին կը յայտարարուի, որ ներքին որոշումով Արամ ընտրուած է Եւրոտեսիլ 2014 երգի մրցոյթի Հայաստանի ներկայացուցիչ: 14 Մարտին կը յայտարարուի, թէ ան պիտի ներկայացնէ «Not Alone» երգը: 6 Մայիսին Քոփընհակընի «B&W Hallerne» արենային մէջ կայացած  Եւրոտեսիլ 2014-ին առաջին կիսաեզրափակիչի քուէարկութենէն ետք, Արամ հեռուստադիտողի եւ դատակազմի քուէարկութեան արդիւնքով 4-րդ հորիզոնականով կ'անցնի եզրափակիչ հանգրուան: 10 Մայիսին մրցոյթին եզրափակիչ հանգրուանին քուէարկութեան արդիւնքով ան կը զբաղեցնէ 4-րդ հորիզոնականը՝ 174 միաւորով:

## Անձնական Կեանք
2008-ին ամուսնացած է Աննա Մարգարեանին հետ:  Յունիս 2011-ին զոյգը ունեցած է իր առաջին երեխան:

## Սկաւառակագրութիւն
### Մենակատարումներ
* «Shine» (2013)
* «If I Tried» (2013)
* «Just Go On» (2013)
* «Not Alone (2014)
* «Help» (2014)
* «Magic» (2014)
* «You're My Sunshine» (2015)

## ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Արակոնի Թագուհիներու Ցանկ

200px|մինի|Արակոնի զինանշան

Արակոնի թագաւորութիւնը ձեւաւորուած է 1035-ին, երբ Նաւառայի թագաւորութիւնը Սանճօ Գ. արքայի մահէն ետք բաժնուեցաւ երեք մասի։ Սանճոյի որդիին` Կոնսալոյին անցան *Սոպրարպէն* եւ *Ռիպարկորսան*, իսկ անոր ոչ օրինական որդիին` Ռամիրոյին անցաւ Արակոնը, սակայն Կոնսալօն սպանուեցաւ շուտով, եւ անոր տարածքները անցան Ռամիրոյին, եւ այդպիսով Ռամիրոն տէ ֆակտօ դարձաւ Արակոնի թագաւոր։

## Արակոնեան թագաւորական ցեղ

## Տրաստամարեան թագաւորական ցեղ

## Միջնադարեան ժամանակաշրջանի թագուհիներ, 1462-1472
Քաթալոնիայի մէջ տեղի ունեցող քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին, Հուան Բ.-ին գահնկեց ընելու եւ գահին տիրանալու իրենց թեկնածութիւնը ներկայացուցած էին երեք թեկնածուներ։ Անոնցմէ մէկը Փետրօ Ե.-ն էր, որ ամուսնացած չէր։ Երկրորդը ՝ Էնրիքէ Դ.-ն էր, որու կինը Ժուանա փորթուկալացին էր, Տուարտէ Ա.-ի դուստրը։ Երրորդ թեկնածուն Ռենէ Ա.-ն էր, որու առաջին կինը եղած Լոթարինկիայի դքսուհի Իզապելը մինչեւ 1462-ին, իսկ երկրորդը ՝ ֆրանսացի ազնուական Ժանէն։

## Հապսպուրկներու պալատ

## Գրականութիւն
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սպանիա
Արամ Ազնաւորեան

**Արամ Ազնաւորեան**, ():

7 տարեկանին կորսնցուցած է հայրը։ Տարագրութեան ատեն մայրն ու միւս հարազատներն ալ կորսնցնելէ ետք, Խարբերդի մէջ ծառայած է թուրքերու մօտ, մինչեւ զինադադար։ Գտած է քոյրը եւ յետոյ անցած է Պոլիս: Չորս տարի Բերայի որբանոցը մնալով, յաճախած է Կեդրոնական Վարժարան։

Այնուհետեւ որբերուն հետ միատեղ կը փոխադրուի Յունաստան եւ ապա իր շունչը կ'առնէ Վենետիկ: Հոգատար չունենալուն պատճառաւ կը մերժուի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանի խնամակալութենէն։

Հօրեղբորորդիին ջանքերով կ'անցնի Ամերիկա, ուր կը միանայ իր քրոջ։ Գիշերային դպրոց յաճախելով կը հետեւի արհեստի։ 1933-ին կ'ամուսնանայ իրեն բախտակից որբուհիի մը հետ։ Կը բախտաւորուին չորս զաւակներով։

Արամ Ազնաւորեան մաս կազմած է մշակութային եւ ազգապահպանման ձեռնարկներու։ Աշխատակցած է հայ թերթերու։ Իր հայրենական տպաւորութիւնները, որպէս թերթօն հրատարակուած են «Պայքար» օրաթերթին մէջ, 1970-ին, «Լոյսի Ճամբան» խորագրով։

Հրատարակած է երկու հատորներ՝ «Հայրենի Յուշեր» (Տիրպոն, Միշիկըն 1952. վերամշակուած՝ 1973-ին), եւ «Հեքեաթներ», «Զուարճանալիքներ» (Տիրպոն, Միշիկըն 1971):

Արամ Ազնաւորեան կը մշակէ գիւղագրութիւնը, ներկայացնելով գաւառի կեանքէն եւ Եղեռնի շրջանէն դրուագներ։ Իրապաշտ, անկեղծ, խանդավառ տողերով, զուարթախոհութեամբ ու անսեթեւէթ ոճով ի յայտ կը բերէ հայ ժողովուրդին նկարագրին կենսուրախ գիծերը, ինքն իսկ հաստատելով թէ՝ «տխրութիւնը մեր ժողովուրդին տիրական գիծը չէ, ինչպէս թիւր կերպով ոմանք կը կարծեն. այլ ստեղծագործ, կորովի, ուրախ եւ զուարթ ժողովուրդ մըն է եղած հայ ժողովուրդը»:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Արամ Աշճեան

**Արամ Աշճեան** (), հայ խմբագիր։

Ծնած՝ Կ.Պոլիս։ Աշճեան 1870-ականներէն կ'աշխատակցի պոլսահայ մամուլին։ 1878-ին Եղիա Տնտեսեանի հետ կը բանայ տպարան ու կը տպագրէ մեծ թիւով հայերէն գիրքեր։ 1882-ին կը խմբագրէ «*Ընտանիք*» կիսամեայ հանդէսը։ 1884 թուականին՝ Պոլսոյ մէջ կը սկսի հրատարակել «*Լապտեր Դիոգինեան*» անունով հանդէսը (երգիծաթերթ) եւ երկու թիւ հրատարակելէ ետք, կրթական նախարարութեան հրամանով կը դադարի հրատարակելէ։ 1888-ին դարձեալ կը սկսի տպագրել, սակայն մի քանի թիւով։

1909 թուականին կը մահանայ, Պոլսոյ մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 109:

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Արամ Ասատրեան

**Արամ Հապետի Ասատրեան**, () հայ երգիչ եւ երգահան։

## Կենսագրութիւն
Արամ Ասատրեան ծնած է Վաղարշապատ, քաղաքը դէպի ուր իր փախստական Արեւելեան Հայաստանէն ընտանիքը մեկնեց։Պզտիկ տարիքէն իվէր երաժշտութեամբ կը զբաղի, սակայն 1980-ին մօտաւորապէս կը դառնայ յայտնի: 1985-ին, Լեւոն Աբրահամեանը, Խաչիկ Սահակեանը,Սուրեն Գասպարեանը եւ Սիմոն Սիսոեանը ստեղծեցին սեփական խումբ մը Արամ Ասատրեանին հետ։ կը գրեն ահաւոր սիրահին եւ հայրենասիրական երգեր որպէս ելոյթ, Արցախի պատերազմի մասնակցողներու համար։ կ'ատարեցին նաեւ շրջապտոյտներ տարբեր ցամաքամասներու օրինակ՝ Ասիա, Եւրոպա, Ամերիկա եւ մինչեւ արաբական երկիրները, որպէսի բոխանցել երլոյթները։Արամ գրած է 500-են աւելի երգեր։

2013-ին, թանքարան մը կը բացուի Արամ Ասատրեանի անունով, իր ծննդավայրին մէջ, ուր ցուցադրուած է իր անցնական իրերը, եւ իր մրցանակները։

## Ընտանիք
Արամ Ասատեանը ունեծած է երեք տղայ եւ մէկ աղջիկ։
* Արտաշես Ասատրեան
* Տիքրան Ասատրեան
* Սեդրակ Ասատրեան
* Զուարդ Ասատրեան

## Ցայնասգաւառակ
* 1990 - Մեր Հայրենիք
* 1992 - Անկախ Հայաստան
* 1994 - Նայիր աշխարհին
* 1995 - Ազատ Հայաստան
* 1996 - Հայ ես դու
* 1997 - The golden Album
* 1998 - The best of
* 1998 - Արամ եւ Արմեն "live"
* 1998 - Արան Ասատրեան Լոս Անջելեսում
* 1999 - Ետ դարձեք տարիներ
* 1999 - 10 տարի բեմում
* 2000 - Արամ Ասատրեան
* 2001 - Ասեմ թե չասեմ
* 2001 - Տարիներ-տարնիեր
* 2001 - Ուրախ ծրագիր 1
* 2002 - Ուրախ ծրագիր 2
* 2003 - Լոսավորր աշխարհ եկար
* 2003 - Alex 50 Golden Years
* 2004 - Սիրո պատմութիւն
* 2005 - Անունդ
* 2005 - Արամ Աստրեան 2
* 2006 - Իմ որդիներ - Արամ, Արտաշ, Տիգրան

## Ֆիլմադարան
* 1997 - Մեր բակը
* 1998 - Մեր բակը 2

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Արամ Աբրահամեան

**Արամ Յակոբի Աբրահամեան** ()), հայ բժիշկ, բժշկական գիտութւիններու տոկդոր, մասնագէտ (1950), գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչ (1959), ՌԽՖՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1959), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 31 Դեկտեմբերին, Թիֆլիսի մէջ։ Աւարտած է տեղի վարժարանը եւ մեկնած ռազմաճակատ, մարտնչած Կարսի, Սարիղամիշի, Ղարաքիլիսիէյի եւ Ալեքսանդրապոլի մարտերուն, ապա մասնակցած է Սարդարապատի հերոսական ճակատամարտին։ Ռազմաճակատին ապրած արհավիրքներու խոր ազդեցութեան տակ կ՝ ընտրէ բժշկի մարդասիրական մասնագիտութիւնը։ 1918 թուականին ընդունուած է Անդրկովկասի բժշկական ինստիտուտ, երկու տարի ետք մեկնած Մոսկուա՝ ուսումը շարունակել Մոսկուայի բժշկական հիմնարկին մէջ՝ 1924-ին աւարտած է Մոսկուայի համալսարանի բժշկական բաժինը։ Մինչեւ 1930-ը աշխատած է անոր ուրոլոգիական բժշկական կեդրոնի մէջ, այնուհետեւ՝ մարզային գիտահետազոտական գործնական բժշկատան հիմնարկին մէջ։ 1950-1975 ԳՀԻ ուրոլոգիական գործնական բժշկատան տնօրէն, 1949 թուականէն, միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ առողջապահութեան նախարարութեան 4-րդ վարչութեան ուրոլոգիայի բաժանմունքի ղեկավար։ 1941-1945 Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներուն Երեւանի զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ ղեկավարած է ուրոլոգիական բաժանմունքներ։ Աբրահամեանը հետագոտած է երիկամներու ջրակալման, նորագոյացութիւններու, միզաքարային հիւանդութեան եւ միզուկի տրաւմադիկ նեղացումներու վիրահատական բուժման հարցերը։ Աշխատանքները կը վերաբերին երիկամի ջրակալման, ուռուցքների, միզաքարային հիւանդութեան, միզուկի վնասուածքային նեղացումներու հարցերուն։։

Արամ Աբրահամեանի եւ տիկնոջ Մարիա Աբրահամեանի Հայաստանին նուիրաբերած գեղանկարչութեան հաւաքածոյի հիման վրայ 1984 թուականին Երեւանի մէջ հիմնադրուած է Ռուսական արուեստի թանգարանը։

## Անդամակցութիւն
* Ուրոլոգներու միջազգային ընկերութեան իսկական անդամ
* Համամիութենական գիտական ընկերութեան նախագահ
* Հայաստանի ուրոլոգներու գիտական ընկերութեան անդամ
* Արտասահմանեան շարք մը ակադեմիաներու ու գիտական ընկերութիւններու պատուաւոր անդամ

## Պարգեւներ
* ՌԽՖՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, 1959
* Սոցիալական աշխատանքի հերոս, 1969
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1976

## Երկեր
* Урология, 1938, 1.
* Хирургия, 1953, 3.
* Урология, 1955, 1.
* Гидронефрозы (Этиология, клиника, лечение), Дисс. докт. М., 1950.
* Гидронефрозы (этиология, клиника, личение), М., 1956.
* Труды 4-й Всесоюзной конференции урологов. М., 1963.
* Гематурия и опухоли мочевой системы. М.։ Медгиз, 1949.
* Руководство по клинической урологии. М. Медицина, 1970, (в соавт.).

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Արամ Ինճիկեան

**Արամ Ինճիկեան**, (), ուսուցիչ, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, գրագէտ-քննադատ:
 
## Կենսագրութիւն
Միջնակարգի ուսումը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, որպէս ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Խնձորեսկի եւ Դսեղի դպրոցներուն մէջ: Ապա՝ նոյն պաշտօնով կ'անցնի Ախալցխա, ուր հեռակայ կարգով միաժամանակ կը շարունակէ իր ուսումը: Երեւանի Մանկավարժական Հիմնարկի լեզուի եւ գրականութեան բաժանմուքնի ընթացքը աւարտելէ ետք, 1934-ին կը մտնէ Երեւանի Պետական Համալսարանի ասպիրանդական բաժինը, իսկ 1937-ին որպէս գիտաշխատող, կ'անցնի Երեւանի Պատմութեան եւ Գրականութեան Հիմնարկը: 

1938-1946 թուականներուն, որպէս սովետահայ բանակային, կը մասնակցի Համաշխարհային Բ. Պատերազմի մարտերուն: 1946-ին զօրանալէն ետք, մինչեւ իր մահը կը պաշտօնավարէ ՀՍՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան Հիմնարկին մէջ։ Գրագէտ-քննադատ, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, Բանասիրական Գիտութիւններու տոքթոր: 

Արամ Ինճիկեան կը հանդիսանայ նոր եւ ժամանակակից հայ գրականութեան ամէնէն հմուտ եւ ձեռնհաս գրականագէտներէն մէկը: Իր անուան կապուած կը մնայ դասական շարք մը գրողներու՝ Մ. Նալպանտեանի, Ռ. Պատկանեանի, Յովհաննէս Թումանեանի, Յ. Պարոնեանի, Յ. Յովհաննիսեանի երկերուն ակադեմական հրատարակութեանը: Ա. Ինճիկեան հեղինակն է բազմաթիւ հետազօտութիւններու եւ մենագրութիւններու: Անոր գրչին կը պատկանին հայ նոր գրականութեան դասական ներկայացուցիչներու՝ Ղ. Ալիշանի, Ռ. Պատկանեանի, Մ. Պէշիկթաշլեանի, Ս. Շահազիզի, Ալ. Ծատուրեանի եւ Սիամանթոյի նուիրուած շարք մը հետազօտութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ «Լերմոնտովը եւ Հայ Վաթսունականները», «Պելինսկին Հայ Գրականութեան մէջ», «Չերնիշիւեսկու եւ Նալպանտեանի Գաղափարական Կապերի Հարցին Շուրջը» ուսումնասիրութիւնները: 

Ա. Ինճիկեանի աշխատասիրութիւններէն առանձին հատորով լոյս տեսած են Ա. Իսահակեանի (Երեւան,1940), Միքայէլ Նալպանտեանի «Կեանքի եւ Գործունէութեան Տարեգրութիւնը» (Երեւան,1954), «Աւետիք Իսահակեան» (Երեւան, 1955), «Մտերիմներ եւ Մտորումներ» (Երեւան, 1967), «Յովհաննէս Թումանեան» (Երեւան, 1969), «Աւ. Իսահակեան» (Երեւան, 1977):

Ա. Ինճիկեան կը մահանայ 1975-ի Մարտին:

## Աղբիւրներ

* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Զ., Պէրութ, 1977, էջ 353-354։

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Արամ Նիկողոսեան

**Արամ Նիկողոսեան** (), Յովհաննէս Հինդլեանէն ետք, Նիկողոսեան հայ կրթական մշակներէն երկրորդը։

Ուսուցիչ, տնօրէն եւ Արամեան վարժարանի հիմնադիր. Արամ Նիկողոսեան թափ տուած է դպրոցներու մէջ մարմնամարզի դասերուն։

Իբրեւ Կեդրոնական Ուսումնական Խորհուրդի անդամ, մարզանքի դասերը պաշտօնապէս ներառած է ազգային վարժարաններու դասացուցակներուն մէջ։

Զինադադարին, իբրեւ Շիշլիի Գարակէօզեան որբանոցի տնօրէն, Նիկողոսեան լայնօրէն թոյլատրած է սկաուտական խումբերու կազմութիւնը։

Եղած է նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։ Մարզական հարցերու մասին գրած է բազմաթիւ յօդուածներ։

Մեռած է 1937-ին, Պոլիս։

## Աղբիւրներ
*Հ․Մ․Ը․Մ-ի կրթական մշակներ Առաջին բաժին էջ 4։

## Ծանօթագրութիւններ
Արամ Մանուկեանի Յուշարձան (Երեւան)

**Արամ Մանուկեանի յուշարձան**, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան պետական, հասարակական գործիչ, հայոց նորագոյն պետականութեան հիմնադիր, ներքին գործերու նախարար, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ Արամ Մանուկեանին նուիրուած յուշարձան Երեւանի մէջ։

## Պատմութիւն
Յուշարձանի տեղադրման մասին որոշումը Երեւանի քաղաքապետարանը կայացուցած է 13 Փետրուար 2017-ին կայացած Երեւանի աւագանիի 3-րդ նստաշրջանի 1-ին նիստին մէջ՝ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան 100-ամեակի կապակցութեամբ: Երեւանի քաղաքապետարանը 19 Յունիս 2017-ին Արամ Մանուկեանի յիշատակը յաւերժացնող յուշարձանի նախագիծի բաց մրցոյթ յայտարարուած է, որու արդիւնքով մրցութային յանձնաժողովը 25 Սեպտեմբեր 2017-ին կայացած նիստին յաղթող ճանչցած է ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ, քանդակագործ Դաւիթ Մինասեանի հեղինակած աշխատանքը:

Յուշարձանը տեղադրուած է Հանրապետութեան հրապարակի մօտ՝ Արամի եւ Նալպանտեան փողոցներու խաչմերուկին հարող տարածքին վրայ։ Յուշարձանի հանդիսաւոր բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 2018-ին, որուն մասնակցած են ՀՀ նախագահ Արմէն Սարգսեանը, ՀՀ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը, ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արա Պապլոյեանը, Ամէնայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, Երեւանի փոխքաղաքապետ Կամօ Արէեանը։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Դաւիթ Մինասեան

## Այլ տուեալներ
* Քաղաքաշինութեան կոմիտէն 27 Յունիսին յայտարարութիւն տարածած էր, որուն մէջ կ՛ըսուէր, որ կոմիտէն կը դադարեցնէ Արամ Մանուկեանի արձանի տեղադրման շինարարական աշխատանքները։
* Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութիւնը կը համարէ, որ Երեւանի մեթրոպոլիտէնի «Հանրապետութեան հրապարակ» կայարանը Երեւանի կերպարը իւրայատուկ դարձնող ամենասիրուած կառոյցներէն մէկն է եւ կը կիսէ հասարակութեան ու մասնագէտներու մտահոգութիւնը՝ կայարանի պատմագեղարուեստական կերպարը փոխելու հարցին:

Նախարարութիւնը կը գտնէ, որ Երեւանի մեթրոպոլիտէնի «Հանրապետութեան հրապարակ» կայարանը կրնայ հանդիսանալ խորհրդահայ ճարտարապետութեան 20-րդ դարու մոդեռնիզմի նուաճում հանդի­սացող կառոյցներէն մէկը, որու համար սկսած է նորայայտ յուշարձանի կարգավիճակ տալու գործընթաց:
* Մաքէթի փուլին ապագայ արձանը խիստ քննադատութեան արժանացած է, արձանի էսքիզի նկարները միանգամից սկսած են հրապարակել Facebook-ի մէջ։ Երեւանի աւագանիի «Ելք» խմբակցութեան ներկայացուցիչները յայտնած էին, որ արձանը ներկայանալի չէ ու խղճայարութիւն կ'առաջացնէ:
* «Արձանը տեղադրուած է յուշարձանի պահպանական գոտիին մէջ, եւ պէտք է համաձայնուէր մշակոյթի նախարարութեան հետ։ Մենք չենք տուած պաշտօնական համաձայնութիւն», Արմէն Ապրոյեան, Պատմութեան եւ մշակոյթի յուշարձաններու պահպանութեան գործակալութեան պետ:

## Պատկերասրահ

Aram Manukyan Statue in Yerevan (2).jpg
Aram Manukyan Statue in Yerevan (1).jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Բացումը կատարուեցաւ Արամ Մանուկեանի արձանին
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներու յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Արամ Սիմոնեան

**Արամ Հրաչիկի Սիմոնեան** (), Երեւանի պետական համալսարանի նախկին տնօրէն, պատմագէտ, հրապարակախօս, Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (2014), Հայաստանի Հանրապետական կուսակցութեան անդամ:

## Կենսագրութիւն
### Կրթութիւն
1961-1972 թուականներուն Արամ Սիմոնեան ուսում ստացած է Գորիս քաղաքի միջնակարգ դպրոցը: 1972-1977 թուականներուն ուսումը շարունակած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին մէջ։ 1977-1981 թուականներուն աւարտած է Մոսկուայի ԽՍՀՄ ԳԱ պատմութեան հիմնարկի մէջ։ 1983 թուականին պաշտպանած է աւարտաճառը։ 2000-ին պաշտպանած է դոկտորական թէզը: 2005 թուականին ստացած է ուսուցչական գիտական կոչում: Տիրապետած է 3 լեզուներու՝ հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն:

### Գիտական գործունէութիւն
Ա.Սիմոնեան հեղինակ է 85 գիտական աշխատանքներու, որոնցմէ 4-ը մենագրութիւններ են: Գիտական հետազօտութիւնները կը վերաբերին հայ ժողովուրդի Ժթ դարու երկրորդ կիսուն եւ Ի դարու սկիզբի պատմութեան հիմնահարցերուն՝ յատկապէս պատմական վիճակագրութեան, արդիւնաբերական դրամագլխուն, ինչպէս նաեւ Արցախի եւ Զանգեզուրի 1917-1921 թուականներուն պատմութեան խնդիրներուն: Անոր ղեկավարութեամբ պաշտպանուած է 10 աւարտաճառեր։ Մասնակցած է բազմաթիւ միջազգային եւ հանրապետական գիտաժողովներու: Բազմիցս հրաւիրուած է Իտալիոյ, Պելճիքայի, Մեծն Բրիտանիոյ, Գերմանիոյ, Սպանիոյ, ԱՄՆ-ի եւ աշխարհի շարք մը այլ երկիրներու գիտակրթական կեդրոններ, ուր զբաղած է գիտակրթական գործունէութեամբ:

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Արամ Շորվօղլեան

**Արամ Շորվօղլեան**, ():

## Կենսագրութիւն
Նախակրթարանի ջամբած ուսման հազիւ տիրացած, Համաշխարհային Ա. Պատերազմը եւ թուրքերու կողմէ հայ ժողուվուրդին դէմ կազմակերպուած բռնագաղթը կը ստիպեն որ պատանի ուսանողը դառնայ իր ծննդավայրին պաշտպանութեան նուիրուած զինեալ մարտիկ: 1919-1921 թուականներուն, իբրեւ կրտսեր եւ հաւատարիմ զինակիցը Զէյթունի դիւցազներէն Արամ Պէկ Չոլագեանի, կը մասնակցի իր հայրենի աշխարհին ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն: 

1921-ին կ'անցնի Հալէպ: Յամառ ինքնաշխատութեամբ կը յաջողի գիտելիքներու հարուստ պաշար մը ամբարել: Կարճ ժամանակի մը համար կը նուիրուի ուսուցչական ասպարէզին: Ազգային եւ հասարակական բեղուն գործունէութեան կողքին՝ տարիներ շարունակ կը վարէ կիրակնօրեայ լսարաններ, նոր սերունդին ծանօթացնելով հայ ժողովուրդի անցած դարաւոր ճանապարհը: Որպէս կեանքի վերջնական ասպարէզ կ'ընտրէ առեւտուրը: Սակայն հակառակ այդ նոր իրողութեան, ան կը մնայ գրչի մարդը եւ հաւատարմօրէն կ'աշխատակցի Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայ մամուլին, ստորագրելով բազմաթիւ ակնարկներ, յօդուածներ, յուշագրութիւններ եւ գրախօսականներ, որոնցմէ յատկապէս ուշադրութեան արժանի կը մնան անոնք, որոնք հայ ժողովուրդի վերջին մէկ դարու պատմութեան հետ առընչուած հարցեր կ'արծարծեն: Քաջ գիտակ թրքերէնին, ան ուշադիր կը հետեւի թուրք արդի պատմագրութեան եւ ուղղակի թարգմանութեամբ, կամ՝ քննադատօրէն ընթերցողին կը ներկայացնէ այն՝ ինչ կը խօսի հայ-թուրք յարաբերութեանց մասին: Զինք հետաքրքրող գլխաւոր նիւթը սակայն կը մնայ իր ծննդավայր Զէյթունն ու անոր պատմութիւնը:

Արամ Շորվօղլեանի վերոյիշեալ տիպի յօդուածներէն նշենք մէկ քանին. («Զարթօնք», օրաթերթ, Պէյրութ, 30 Յուլիս, 1966), Ուրուագիծ Զէյթունի Պատմութեան («Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս», Գ. Հատոր., Պէյրութ, 1972, էջ 231-356), Հայերու Նպաստը Սուրիական Մեր Հայրենիքին («Գեղարդ Սուրիահայ Տարեգիրք», Ա. Հատոր., 1975, էջ 389-404): Իսկ առանձին հատորով լոյս տեսած է Արամ Պէկ Չոլագեան, 1915-1921 (Պէյրութ, 1980) յուշագրական աշխատութիւնը, նուիրուած «Զէյթունի վերջին դիւցազն»ի կեանքին ու գործունէութեան:

Արամ Շորվօզլեանի ստորագրած յօդուածներուն մատենագիտական ցանկը հրատարակուած է վերոյիշեալ հատորին մէջ, էջ 277-282: Դժբախտաբար սակայն ցանկը կանգ կ'առնէ 1971-ին եւ ուրեմն՝ կը մնայ պակասաւոր:

Արամ Շորվօղլեան կը մահանայ 12 Հոկտեմբեր 1979-ին:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Պէյրութ 1980,էջ(342-343)
Արամայիս Երզնկեան

**Արամայիս Երզնկեան**, Խ. Հայաստանի գործավար, ծնած է 1879-ին Հաղբատի մէջ: Մինջնակարգ կրթութիւնը կը ստանայ Թիֆլիսի Նիրսիսեան դպրոցը, հապա կը յաճախէ Ժընեւի համալսարանը հետեւելով հասարակական գիտութիւններու: Կուսակցական աշխատանքը կը սկսի 1898 թուին մտնելով Ռ.Ս.Դ.Բ. կուսակցութեան մէջ աշխատակցելով զանազան օրինակներու մէջ: Յեղափոխութենէն յետոյ եղած է Անչրկովկասեան կառավարութեան խորհուրդի անդամ: Մասնակցած է շարք մը կուլտուրական, կրթական եւ ազգայիին հիմնարկութեանց: 1922-1923-ին Խ. Հայաստանի Հողագործական Ժողովրդական Քոմիսէրի պաշտօնը կը վարէր, իսկ 1935-1936-ին Խ. ՀԱյաստանի համայնական անտեսութեան գործավար անուանուեցաւ:

Արամայիս Երզնկեան Համաշխարհային պատերազմէն առաջ ծանօթ էր իբրեւ հրապարակագիր խմբագիր, ինքն եղած է 1906-ին Կայծ «տնտեսական, քաղաքական, հասարակական օրաթերթ»ի խմբագիր հրատարակիչը, որուն խմբագրական կազմին մէջ կը գտնուէր Ստ. Շահումեան, Սարգ. Կասեան եւ թերթը օրկանն էր Ռ.Ս.Դ.Բ., կուսակցութեան: 1906-1907-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Հոսանք օրաթերթի խմբագիրներուն շարքին Երզնկեանը եւս կը յիշուի: Կովկասի Լրաբեր «Հասարակական, գրական, հանրամատչելի» օրաթերթը որ լոյս տեսաւ Թիֆլիսի մէջ 1912-1914, որքան որ իբր խմբագիր Բ. Յարութիւնեանը ունի, այնուհանդերձ փաստացի խմբագիրը Արամայիս Երզնկանն էր:

Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսաւ 1915-1919 Պայքար «գրական, հասարակական, քաղաքական եւ տնտեսական շաբաթաթերթ»ը, որուն խմբագրական մարմինին մէջ է Արամայիս Երզնկեան:

Հայաստան երբ 1902-ին Խորհրդային կարգերը կ’ընդունի եւ ինքը մին կ’ըլլայ ղեկավարներէն՝ Գյուղատնտեսական Կյանք շաբաթաթերթը կը հիմնէ այս թուին, որ Երեւանի մէջ լոյս տեսաւ մինչեւ 1929 թուականը՝ իբրեւ «Որգան ՀՍԽՀ Հողագործության Ժողովրդ. Կոմիտեյի», այս թերթին պատասխանատու խմբագիրը Ա. Երզնկեանն էր: 1926-1927 նոյնպէս Երեւանի մէջ լոյս տեսաւ Կարմիր Մոծակ «Յերգիծաբանական Յերկշասաթաթերթ»ը, որուն խմբագրական կազմն էր Ա. Յերզնկյան, Եդուարդ Խոջիկ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 718:

## Ծանօթագրութիւններ
Արամեան Դպրոց (Թաւրիզ)

**Արամեան Դպրոց**, երկսեռ, ութամեայ դպրոց։ Հիմնուած է 1851 թուականին, Թաւրիզի Ղալա թաղամասի եկեղեցւոյ բակին մէջ՝ Սահակ եպսիսկոպոս Սաթունեանի նախաձեռնութեամբ։ Մինչեւ 1875 թուական կոչուած է Ներսիսեան (ի պատիւ Ներսէս Շնորհալիի), յետագային՝ իրանահայ բարերար Արամեանի անունով։

Նախապէս արական դպրոց եղած է, 1887 թուականին տեղափոխուելով Թումանեանցներու միջոցներով կառուցուած Աննայեան դպրոցի շէնքը եւ միանալով օրիորդաց դպրոցին՝ դարձած է երկսեռ եւ կոչուած Արամեան-Աննայեան ազգային դպրոց։ 

1852 թուականին ունեցած է 60 աշակերտ, յաջորդ տարի՝ 100։ Յետագային աշակերտներուն թիւը հասած է 240 -260-ի։

Մինչեւ 1936 թուական վարժարանը տուած է շուրջ 1300 ընթացաւարտ։ 

Դասաւանդուած են հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն, պարսկերէն եւ այլ առարկաներ։ Ուսուցումը հայերէն եղած է։ Դպրոցի առաջին տեսուչը Տէր Յովսէփ քահանան էր։

Արամեան դպրոցին մէջ դասաւանդած են Րաֆֆին եւ Հրաչեայ Աճառեանը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Իրանի հայկական դպրոցները 
* Թաւրիզի թեմական դպրոց 

Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Ստորոգութիւն:Իրան
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Ճանիկ Արամեան

**Արամեան Ճանիկ** (), արհեստաւոր հայ գրագէտ, վիմգրող, գրաձուլիչ, փորագրիչ ու նշանաւոր տպագրիչ։

Ծնած՝ Նիքոմիտիա քաղաքին մէջ 1820 թուականին։ Հայրը, որ հասարակ արհեստաւոր մըն էր, որդիին ուղարկեց Կ․Պոլիս արհեստ սովորելու, ան ալ իր կարգին մտաւ դերձակի մօտ, իբրեւ աշակերտ։ Պոլսոյ մէջ արհեստի հետ զուգընթացաբար ան սկսաւ մայրենի լեզուն սովորել, իսկ ազատ ժամերը նուիրեց տպագրական գործին, որու համար ե՛ւ տպարան կը յաճախէր ե՛ւ կը սորվէր։

1846 թուականին Փարիզ կ՛երթայ ու կը սկսի դերձակութեամբ զբաղիել, իսկ փոքր-ինչ նիւթապէս ապահովուելէ յետոյ, հայերէն տառեր ձուլել կու տայ եւ Վալտերի տպարանին մէջ կը սկսի հայերէն գիրքեր տպագրել։ Շուտով կը կարողանայ սեփական տպարան բանալ եւ 1859 թուականէն սկսած անոր տպարանին մէջ կը սկսի տպագրուիլ՝ Ստեփան Ոսկանի, «Արեւմուտք» կիսամսեայ հանդէսը։ 1862 թուականին ան տպարանը կը ծախէ եւ Կ․ Պոլիս կը տեղափոխուի, այնտեղ ալ տպարան կը բանայ։ Ինչպէ՛ս Փարիզի, այնպէս ալ Կ․ Պոլսոյ մէջ ան բաւական օգտակար գիրքեր կը տպագրէ՝ մեծ մասամբ դասագիրքեր։ 1879 թուականի Ապրիլ 16-ին կը մահանայ եւ կը թաղուի Կ․ Պոլսոյ՝ «Խասգիւղի», գերեզմանատան մէջ։ Ճանիկ Արամեանը եղած է հազուագիւտ աշխատասէր ու գործունեայ մարդ մը։

## Գրական վաստակ
* «Դասարան Հայկազն Մանկանց» (1860)
* «Դիտողութիւն Ի Վերայ Տեղեկագրի Կաթողիկոսական Յանձնաժողովոյ» (1866)
* «Ռուսիա Եւ Ընդհ․ Ժողով Հայոց ի Կ․ Պոլիս» (1866)
* «Զէյթունցիք Եւ Լուսաւորչական Հայք» (1867)
* «Ընդունելութիւն Ընծայի»

## Արտաքին յղումներ
* Ընդունելութիւն ընծայի:
* Aramian, Djanik 1820-1879: 

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքչէշ, Բ. հատոր, էջ 255 - 256:

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի ծնածներ
Արայիկ Խանտոյեան

**Արայիկ Խանտոյեան** (այլանունը՝ *Միայնակ գայլ*, ), Արցախեան պատերազմի մասնակից ազատամարտիկ եղած է, ՀՀ զինուած ոյժերու պահեստազօրի մայոր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, «Հիմնադիր խորհրդարան» կազմակերպութեան եւ «Սասնա Ծռեր» խմբաւորման անդամ։

## Մանկութիւն
Արայիկ Խանտոյեան 1971 թուականի Ապրիլ 19-ին Արագածոտնի մարզի Վերին Սասունիկ գիւղը ծնած է՝ Եզնիկ եւ Ռիմա Խանտոյեաներու ընտանիքին մէջ:

## Ռազմական Գործունէութիւն
Արայիկ Խանտոյեանի ռազմական գործունեութիւնը սկսած է 1988 թուականին, երբ տակաւին 17 տարեկանին, Ծաղկահովիտ գիւղի մօտակայ խորհրդային ռազմակէտէն հայկական կամաւորական ջոկատները տրամադրելու նպատակաւ զէնք եւ զինամթերք կը հայթայթէր:

1989 թուականին ԽՍՀՄ զինուած ոյժեր զօրակոչուած է, սակայն 1990 թուականին արձակուրդին չէ վերադարձած ծառայութեան վայր:

Խորհրդային բանակէն դասալքութեան պատճառը Արցախեան պատերազմի սրացումը եղած էր:

Նոյն տարուան Արայիկ Խանտոյեանն Արցախ մեկնած է եւ կամաւորական-ինքնապաշտպանական շարժումին միացած է, ուր «Միայնակ գայլ» այլանունը ձեռք բերած է: Արցախեան պատերազմին մասնակցած են նաեւ նրա եղբայրներէն երեքը՝ Արարատը, Արթուրը եւ Յունանը: Արմէն Խանտոյեանը չէ կրցած մասնակցիլ առողջական խնդիրներու պատճառաւ:

Յունան Խանտոյեանը զոհուած է պատերազմի ժամանակ:

1994 թուականի հրադադարէն ետք Արայիկ Խանտոյեան եւ իր եղբայրներ Արարատն ու Արթուրը շարունակած են ծառայութիւնը ՀՀ զինուած ուժերուն մէջ:

## Ընտանիք
Արայիկ Խանտոյեանը հինգ զաւակներու հայր եղած է։

## Քաղաքական գործունէութիւնը
Քաղաքական կեանքին մասնակցած է, անդամագրուելով հրամանատար Ժիրայր Սէֆիլեանի հիմնադրած շարժումներուն։ Հիմնադիր խորհրդարան կազմակերպութեան անդամ եղած է։ Ելոյթներ ունեցած է հանրահաւաքներուն, մասնակցած քաղաքական բնոյթի երթերու, մամլոյ ասուլիսներու միջոցաւ կոչերով հանդէս եկած է։

Արայիկ Խանտոյեանը իր քաղաքական աշխոյժ դիրքոշման համար բազմիցս հետապնդումներու ենթարկուած է, նաեւ ձերբակալուած։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:9 Հոկտեմբերի մահեր
Մաշտոց Ա. Քհնյ. Արապաթլեան

**Մաշտոց Ա․**, (*Արապաթլեան*, ), َքահանայ։

## Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով Ռաֆֆի, որդի Ճորճի եւ Եւայի, ծնած է Քիլիսցի ծնողքէ, Հալէպ, 1964-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Հալէպի Ազգ․ Հայկազեան վարժարանէն ներս, զոր 1976-ին աւարտելէ ետք, մինչեւ 1979 թուական յաճախած է Ազգ․ Քարէն Եփփէ Ճեմարանի միջնակարգը։

Մանկութեան օրերէն յաճախած է Ս․ Քառասնից Մանկանց եկեղեցի եւ եղած է դպիր։ Պատանեկութեան շրջանին մօտ եղած է միութենական ու գաղափարական կեանքին եւ իր մէջ հաւասարապէս զօրացուցած է կրօնական ու ազգային զգացումները, այնքան որ եկեղեցական պատրաստութեան համար որոշած է դպրեվանք դիմել։

1979-ին, ան իր մտադրութիւնը կը գործադրէ եւ իբրեւ սան կ՛ընդունուի Անթիլիասի դպրեվանքը եւ միջնակարգի ուսումն ու տարիքը նկատի առնելով, կ՛ըլլայ ժառանգաւորացի Գ․ Կարգի աշակերտ։

Երկու տարի ուսանելէ ետք, 1981-ին կը վերադառնայ Հալէպ եւ կը մտնէ կեանքի ազատ ասպարէզ։

Մինչեւ 1983 կը հետեւի արհեստի եւ ապա զինուորական ծառայութեան տարիքը բոլորած ըլլալով, կը զօրակոչուի բանակ, ուր կը ծառայէ երեք տարի։ Այդ միջոցին, իր մէջ անգամ մը եւս կ՛արթննայ եկեղեցական դառնալու փափաքը։ Ուստի, 1986-ին կրկին մուտք կը գործէ Անթիլիասի դպրեվանքը՝ քահանայութեան դասընթացքներրու հետեւելու։ Երկամեայ ուսման ընթացքը կ՛աւարտէ 1987-ին ու կը վերադառնայ Հալէպ՝ քահանայ ձեռնադրուելու։

2004-ին, թեմիս Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ եւ Կրօնական ժողովի որոշումով, ան վարչական պատասխանատու կը նշանակուի «Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչ Հոգեւոր Լսարանին»։

Տէր հայրը եղած է նաեւ մէկ տարի Հայ Ծերանոցի խնամակալութեան ատենապետ եւ հինգ շրջան՝ 1997-2007, Դատաստանական Խորհուրդի անդամ։

Տարիներու իր բարւոք ծառայութեան համար 1997-ին ստացած է Լանջախաղ կրելու իրաւունք, իսկ 2010-ին Աւագութեան տիտղոս եւ պատիւ Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ Արամ Ա․ Վեհափառէն։

## Ծանօթագրութիւններ
Արատէսի Վանք

**Արատէսի Վանք**, կը գտնուի համանուն գիւղին մէջտեղ բարձրավանդակի մը վրայ, ի հնումըն կառուցուած:

Այս վանքը գիւղին հետ Ստեփանոս Օրբէլեան պատմչին ժառանգութեան վիճակելով իր Տարսայիճ հօրմէ՝ զայն Նորավանից նուիրեց իբրեւ կալուած եւ բնակարան ամրան: Տակաւին թէեւ մասամբ կանգուն են վանացս եկեղեցիները, սակայն ամայի, օրէ օր քայքայման եւ կործանման տխուր վիճակի մէջ։ Այս եկեղեցիներէն գլխաւորը կառուցուած է չորս որմափակ սեանց վրայ, ունի երկու աւանդատուն եւ մատուռներ աջ եւ ձախ կողմերը, որոնց մէջ կան պատարագի սեղաններ: Ունի նաեւ ժամատուն՝ կոփածոյ քարերով շինուած, վեց որմափակ սիւներով:

Արեւելեան որմոյն մօտը կայ որոցանձեւ տապան մը (1280) թուականով գեղեցկատառ արձանագրութեամբ, որուն մէջ կը հանգչին վանքս նորոգող րաբունապետ Հայրապետի նշխարքը:

Երկրորդ եկեղեցւոյ գաւթի արեւմտեան դրան ճակատը կայ ճարտարաքանդակ պատկեր Տիրամօրն՝ Յիսուս գիրկը, եւ երկու կողմը կրկին արձանագրութիւնք:

Երրորդ եկեղեցւոյն նոյնպէս կիսակործան քանդակներն եւ դրան դրուագները աւելի նուրբ արուեստով շինուած են, ուր կը տեսնուին զանազան ձեւերով խաչեր, ողկոյզներ, կենդանիներ եւ այլն:

Վանացս եկեղեցիներու որմերու եւ խաչարձաններու վրայ կան բաւական թուով արձանագրութիւններ, յորոց մին կը յայտնէ երեք եկեղեցիներուն անունները, որոնք են Ս. Սիովն, Ս. Աստուածածին եւ Ս. Կարապետ: Վանացս արձանագրութիւնները չեն յայտներ շինութեան թուականը, եղած թուականներէն հնագոյնն է:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 261:

Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր
Արարատ Ղարիպեան

**Արարատ Սահակ Ղարիպեան**, (), լեզուաբան եւ ուսուցիչ:

## Կենսագրութիւն
Արարատ Ս. Ղարիպեան ծնած է Արտաշատի շրջանի Այգեզարդ (Դարղալու) գիւղը, 1899-ին: Միջնակարգ ուսումը ստացած է Երեւանի Մանչերու Երկրորդական Վարժարանին մէջ։1923-1927 թուականներուն կը հետեւի Երեւանի Պետական Համալսարանի պատմա-լեզուական բաժանմունքի դասընթացքներուն, աշակերտելով Հ. Աճառեանին:1928-1948 թուականներուն, որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ, իսկ 1934-ին կը դառնայ հիմնադիր վարիչը Խաչատուր Աբովեանի անուան Մանկավարժական Հիմնարկի Հայոց լեզուի ամպիոնին, պաշտօն, զոր կը վարէ մինչեւ 1960 թուականը, միաժամանակ դասաւանդելով հայոց լեզուի պատմութեան, հայ բարբառագիտութեան, պատմական քերականութիւն եւ հայոց լեզուի դասաւանդման մեթոդիկա:

1944-ին կը հիմնուի ՀՍՍՀ ԳԱ. լեզուի հիմնարկը, որուն առաջին վարիչ տնօրէնը կը նշանակուի Ա. Ղարիպեան: Ապա կը պաշտօնավարէ որպէս ակադեմեայի գրադարանի խորհուրդի նախագահ եւ հիմնակազմ գրադարանի վարիչ:

Ան մաս կը կազմէ նաեւ Պատմա-Բանասիրական Հանդէս-ի խմբագրական կազմին: 1947-ին Ա.Ղարիպեան կ'ընտրուի ՀՍՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, իսկ 1960-ին իսկական անդամ: Հայոց լեզուի պատմութեան, լեզուաբանութեան, բարբառագիտութեան, հայոց լեզուի ուսուցման մեթոդիկայի, բառարանագրութեան եւ բնագաւառին յարակից մարզերու մէջ Ա.Ղարիպեանի տարած բեղնաւոր եւ ուշագրաւ աշխատանքը կը գնահատուի «Գիտութեան Վաստակաւոր Գործիչ»ի կոչումով (1954), «Աշխատանքայի Կարմիր Դրօշի»ի շքանշանով (1969) եւ այլ պատուոյ գիրերով:

## Երկեր
Բանասիրական Գիտութեան Դոկտոր Ա.Ղարիպեանի գրիչին կը պատկանին աւելի քան երկու հարիւր յօդուածներ ու գիրքեր, որոնցմէ առանձնապէս ուշագրաւ են.

* ՆԵՐԱԾՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ (Երեւան, 1932),
* ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԵԱՆ ՆԵՐԱԾՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1937),
* ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒԻ ՄԵԹՈԴԻԿԱ (Երեւան, 1938, 1947),
* ՀԱՄԱՌՕՏՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅ ԲԱՌԲԱՐԱԳԻՏՈՒԹԻԱՆ (Երեւան, 1941),
* ՀԱՅ ԲԱՐԲԱՌԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1950),
* ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒԻ ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍԱԳԻՐՔ (Երեւան, 1950),
* ՀԱՅ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՄԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՉԸ (Երեւան, 1952),
* ՀԱՅ ԲԱՐԲԱՌԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ - ՀՆՉԻՒՆԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՏԵՍԱԲԱՆՈՒԹԻՒն (Երեւան, 1953),
* ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒԻ ԴԱՍԱՒԱՆԴՄԱՆ ՄԵԹՈԴԻԿԱ (Երեւան, 1954),
* ՀԱՅԵՐԷՆ ՆՈՐԱՅԱՅՏ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐԻ ՄԻ ՆՈՐ ԽՈՒՄԲ (Երեւան, 1958),
* ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ ՈՒՂՂԱԳՐԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆ (Երեւան, 1956, 1968),
* ՌՈՒՍ-ՀԱՅԵՐԷՆ ԲԱՌԱՐԱՆ (Երեւան, 1968):

ՂարիՊեան կը մահանայ 1977-ի Մարտ 1-ին:

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ
* Հայկազեան հայագիտական Հանդէս, Հատոր Է., Պէյրութ 1979, էջ 385-386։

Ստորոգութիւն:27 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Արամէ

**Արամէ** (ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ), Վանի թագաւորութեան արքայ՝ 860-840 թուականներուն։

Արամէի մասին տեղեկութիւններ պահուած են Ասորեստանի Սալմանասար Գ. թագաւորի (859-824) արձանագրութիւններուն մէջ։ Ան ետ մղած է Սալմանասար Գ.-ի յարձակումները, պահպանած է երկիրի ռազմաքաղաքական հզօրութիւնը, ընդարձակած է թագաւորութեան սահմանները։ Արամէի մասին կը յիշուի Արամ թագաւորի մասին գրուած ժողովրդական աւանդավէպին մէջ։ Սալմանասար Գ. քանի մը անգամ արշաւանքներ կը կազմակերպէ Ուրարտուի դէմ, որոնցմէ  857-ին Արամէ դուրս կու գայ ասորեստանցիներուն դէմ, սակայն պարտութիւն կը կրէ։ Արամէի գործունէութիւնը ենթահող մը կը պատրաստէ  իր յաջորդներուն արտաքին քաղաքականութեան ի նպաստ։ Արամէ  պետութեան սահմանները կը տարածէ հայկական լեռնաշխարհի հիւսիսային եւ արեւմտեան ուղղութիւններով։ 845-ին Ասորեստանի թագաւորը կրկին կը վերադառնայ եւ Տիգրիսի ակունքին մէջ քանդակել կու տայ իր պատկերը, ուր կը ձգէ նաեւ հսկայ արձանագրութիւն մը։ Այդ արձանագրութեան մէջ ան Ուրարտուի թագաւոր կ'անուանէ Արամէն։

## Գրականութիւն

* М. В. Никольский, Клинообразные надписи Ванских царей, открытые в предлах России, «Древности восточные», 1893, том 1, в. 3, ст. 399.

## Աղբիւրներ

## Տե՛ս նաեւ
* Վանի թագաւորութեան արքաներու ցանկ



Ստորոգութիւն:Վանի թագաւորութեան արքաներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական դիցաբանութիւն
Արամի Փողոց (Երեւան)

**Արամի փողոց**, փողոց Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։ Կոչուած է Առաջին հանրապետութեան հիմնադիր Արամ Մանուկեանի անունով։ Զուգահեռ է Փաւստոս Բիւզանդի փողոցին։

## Տուեալներ
Խանջեան փողոցի հարաւ-արեւելեան հատուածէն ձգած է դէպի Սարեան փողոցի հիւսիս-արեւմտեան հատուած՝ իր մէջ ընդգրկելով Վերնիսաժի տօնավաճառը, Հայաստանի ազգային պատկերասրահի շէնքը, Միսակ Մանուշեան զբօսայգին եւ կը հասնի մինչեւ Մաշտոցի պողոտայ։ Նախկին փողոցը կը շարունակուէր մինչեւ գլխաւոր նամակատուն, սակայն այդ հատուածը 2014 թուականին վերանուանվեց Կարէն Տեմիրճեանի անունով։

Ժամանակին Երեւանի ամենահին փողոցներէն մէկն է։

## Պատմութիւն
Փողոցը բացուած է 1837 թուականին եւ կոչուած՝ Ցարսկայա փողոց՝ ի պատիւ Նիկոլայ I ցարի, որ այդ ժամանակաշրջանին կ'այցելէ Երեւան։ 1919 թուականին, Առաջին հանրապետութեան արտաքին գործերու նախարար Արամ Մանուկեանի մահէն յետոյ փողոցը կը վերանուանուի անոր անունով։ Հայաստանի մէջ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն յետոյ կոմունիստները փողոցը 1921 թուականին վերանուանած են Սուրէն Սպանդարեանի անունով։ 1991 թուականին, Հայաստանի անկախացումէն յետոյ, փողոցը պաշտօնապէս կոչուեցաւ Արամի փողոց։

1917-1919 թ. Արամ Մանուկեանն ապրած է Արամի փողոցի 9 հասցէի մէջ տեղակայուած շէնքի մէջ։ Շէնքը կը պատկանի Ֆատէյ Քալանթարեանին, կառուցուած է 1910 թուականին, ճարտարապետ Պորիս Մեհրապեանի կողմէ։

2005 թուականէն շէնքի վերակառուցումը ներառուած է Երեւանի քաղաքապետարանի «Հին Երեւան» ծրագրին մէջ, որու հեղինակը ճարտարապետ Լեւոն Վարդանեանն է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Aram Manukian's house in Yerevan.jpg|Պատմական յուշարձան. այժմ արդէն քանդուած
Պատկեր:Aram street, government bld. no.3 Yerevan, Armenia (2015).jpg|Արամի փողոցը, 2015 թ.
Պատկեր:Aram street.jpg|Արամի փողոցը, 2014 թ.
Պատկեր:Универмаг в Ереване.jpg
Պատկեր:Institute of Philosophy, Sociology and Law of NAS RA 1.jpg|Փիլիսոփայութեան, սոցիոլոգիայի եւ իրաւունքի ինստիտուտ
Պատկեր:Փիլիսոփայության ինստիտուտ 2.JPG
Պատկեր:Aram Manukyan house2.jpg|Արամ Մանուկեանի ապրած տունը վթարային վիճակին մէջ
Պատկեր:Բնակելի տուն Փանոս Սողոմոնյանի, Արամի 7.JPG|Բնակելի տուն Փանոս Սողոմոնեանի, Արամի փողոց 7


## Տե՛ս նաեւ
* Երեւանի փողոցներու ցանկ
* Երեւանի վարչական բաժանում

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Երեւան` Ցարսկայա/Արամի փողոց 

Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ
Առաքել Արարատեան

**Առաքել Արարատեան** (), հայ վարժապետ, բանաստեղծ։

Ծնած է Տփխիս (Թիֆլիս), Սեպտեմբեր 13-ին։ Առաքել վարժապետի ծնողները՝ Աստուածատուրն ու Հռիփսիմէն (բազմատանջ Դանիէլ կաթողիկոսի քոյրը), 1804 թուականին ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ, ուրիշ բազմաթիւ արարատցիներու հետ Տփխիս գաղթելով Հաւլաբարի մէջ բնակութիւն հաստատեցին։ Առաքելը մէկ տարեկան հասակին հօրմէն զրկուեցաւ, իսկ մայրն ալ սովի պատճառաւ Վաղարշապատ տեղափոխուեցաւ, ուր եւ մեռաւ։ Առաքելը մնաց որբ՝ իր քոյրերու խնամքին։ Յովհան Ա. Քահանայ Ոսկերչեան, որ Ներսէս արքեապիսկոպոս Աշտարակցիի յանձնարարութիւններով 1816-ին էջմիածին գնաց, որպէս Առաքելի ազգական վերադարձին անոր իր հետ Տփխիս տարաւ։ 12 տարի շարունակ իր մօտ պահեց ու կրթեց անոր եւ այնուհետեւ Արարատեան աշխարհ եկաւ, որպէս ուսուցիչ։ Այս պաշտօնը ան վարեց մինչեւ իր մահ եւ երկար տարիներ հայերէն լեզուի դասատու եղաւ։ Մահացաւ 3 Փետրուար 1887 թուականի եւ նոյն ամսու 10-ին թաղուեցաւ Գոչեվանքի մէջ։

## Գրական վաստակ

Աշխատակցած է «կռունկ»-ին։ Իր գործերն են.

* «Ընդդէմ Սատան Յարուցանելոյ Ամենապատուական Լեզուիս Հայոց» (1858)
* «Սխալանք Գրոյն՝ Որ Կոչի Վարդապետարան Կրօնի» (1858)
* «Համառօտ Վարք Եւ Գրաւոր Գործք Յովհաննու Աւազ Քահանայի Ոսկերչեանց Վաղարշապատեցւոյ» (1859)։ 

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յարութիւն Արարատեան

**Յարութիւն Արարատեան** (*Աստուածատրեան*, յայտնի է նաեւ որպէս *Արտեմի Արարատեան*, ), հայ գրող։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Վաղարշապատ։ Հայրը քարտաշ էր։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Սուրբ Էջմիածին վանքի կազմարարի եւ միաբաններու քով, իսկ յետոյ՝ Յովհաննէս Ա. քահանայ Ոսկերչեանին աշակերտած է։ Ապա անցնելով Աստրախան, սորված է ռուսերէն ու շրջած՝ Ռուսիոյ խորքերը։ 1797-ին հասած է Ս. Փեթերսպուրկ։ Հոն մտած է պետական ծառայութեան մէջ եւ արագօրէն բարձրանալով անոր աստիճաններէն, կը հասնի իսկական պետական խորհրդականի կոչման։
 
Ռուսաստանէն անցած է Եւրոպա։ Ժամանակ մը Փարիզի ապրած է, ուր սորված է ֆրանսերէն , ապա՝ Յովհաննէս Ա.. ք. Ոսկերչեանի «Ժամանակագրութիւն»ը (1751-էն 1804) ֆրանսերէնի թարգմանած է։

Արարատեան իր կեանքը ճամբորդութեան մէջ անցուցած է։ Կը կարծուի, որ մեռած ու թաղուած է 1825-ի եւ 1835-ի միջեւ, Լիմ անապատին մէջ (Աղթամար կղզի)։

## Աշխատութիւններ
* «Արտեմի Արարատեանի կեանքը» (1881)
* «Վաղարշապատեցի Յարութիւն Արարատեանի կեանքը», 1892, թրգմ. Պերճ Պռօշեան

Յայտնի է 1813 թուականին «Արտեմի Արարատեանի կեանքը» (ռուս.՝ Жизнь Артемия Араратского) յուշագրութիւնը, որ Կովկասի պատմութեան լաւագիյն սկզբնաղբիւրներէն մէկը կը համարուէր մինչեւ 19-րդ դարու վերջը։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Գրականութեանց, Հայկ Տէր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 141:

Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի ծնածներ
Սարգիս Արարատեան

**Արարատեան Սարգիս** (), յայտնի հասարակական գործիչ եւ քիմիագէտ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Նուխի (Կովկաս), 1 Հոկտեմբեր 1884-ին, իր նախնական ուսումը ստացած է նախ տեղւոյն Հայոց ծխական վարժարանը, ապառուսական քաղաքային դպրոցը. Իր քննութիւնը տուած է սպայից վարժարան մտնելու համար Թիֆլիսի պետական կիմնազիոնին մէջ ու ապա Ներսիսեան վարժարանին մէջ տուած աւարտականի քննութիւն: Անցած է Ժընեւ եւ աւարտելով բնական գիտութեանց համալսարանը՝ վկայուած է իբր գիտութեանց տօքթոր՝ մասնագիտութիւն ունենալով քիմիագիտութիւնը:

Պաշտօնավարած է նաւթային ընկերութեանց մօտ իբր տնօրէն եւ նաւթի արդիւնաբերական ընկերութեանց խորհուրդի կողմէ նշանակուած է ներկայացուցիչ, իբր քիմիագէտ, պետական թէքնիք ընկերութեան մօտ:

1903 թուականին յարած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան եւ եկեղեցական կալուածներու գրաւման ընթացքին անդամակցած է Նուխիի շրջանի բողոք կազմակերպող յանձնախումբին, Հայ-Թաթարական կռիւներուն ատեն նոյն շրջանը կազմակերպուած ժողովրդական ինքնապաշտպանութեան գործին մէջ ստանձնած է ղեկավարի դերը:

Ընդհ. Պատերազմի ընթացքին մասնակցած է կամաւորական շարժման ղեկավարութեան՝ նախ իբր Կեդր. Յանձնաժողովի ներկայացուցիչ Քեռիի բանակին ու Վան արշաւող Արարատեան բանակին մէջ՝ կեդրոնական շտապի անդամ: Այս բանակին հետ մտած է Վան: Վանի նահանջէն յետոյ ռուս կառավարութեան կողմէ, իբր մասնագէտ հրաւիրուած է Պաքուի Ռազմա-արգիւնաբերական կոմիտէին բացած պատերազմ. Քիմիական արտադրութեանց գործարանի փոխտնօրէն եւ քիմիական բաժնի տնօրէն: Այս գործարանը Անդրոկովկասի մէջ առաջին կը գրաւէր:

1917-ի ռուսական յեղափոխութեան ընթացքին եւ անկէ յետոյ ունեցած է ամենալայն ակտիւ գործունէութիւնը հայ զանգուածներու եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան կազմակերպութեան գործին մէջ՝ Պաքուի շրջանը: Պաքուի հերոսամարտին մէջ Ռոստոմի եւ Ա. Գիւլխանտանեանի հետ ղեկավարած է ինքնապաշտպանութեան շարժումը:

Պաքուի ճակատագրական օրերուն, իբր Պաքուի Ազգ. Խորհուրդի անդամ վարած է անգլիական բանակը Պաքու հրաւիրելու գործը եւ Պարսկաստան երթալով յաջողած է Զօր. Տանթէրվէլի բանակը Պաքու բերել 3 Օգոստոս 1918-ին, որուն շնորհիւ Պաքուն կրցաւ իր ինքնապաշտպանութիւնը շարունակել մինչեւ 15 Սեպտեմբեր:

Եղած է լիազօր ներկայացուցիչ Պաքուի Ազգ. Խորհուրդին՝ Թէհրանի մէջ՝ պարսիկ կառավարութեան եւ Դաշնակից կառավարութեանց դեսպանատանց մօտ: Իսկ Հայաստանի Հանրապետական կառավարութեան կողմէ,1919-ին, նշանակուած է Պարսկաստանի առաջին հայ դեսպան, բայց մերժելով վերադարձած է Հայաստան:

Հայաստանի մէջ յաջողաբար ստանձնած է ելմտական, առեւտրաարդիւնաբերական, պարենաւորման եւ վերջին ճակատագրական շրջանին ներգին գործերու նախարարութիւնները:

Հայաստանի խորհրդայնացումէն յետոյ անցած է Պոլիս, Փարիզ, Լոնտոն, կրկին Պոլիս եւ անկէ 1922-ին Պուքրէշ, ուր ցարդ կը զբաղի իր մասնագիտութիւնով:

Արարատեան հանրային գործերու մէջ մասնակցած է ազգ. Համագումարներու եւ աչքի ինկնող ազգ. Եւ կուսակցական բոլոր ձեռնարկներուն: Ռումանիոյ մէջ զանազան բեմերէ կատարած է բազմաթիւ բանախօսութիւններ հասարակական ու քաղաքական նիւթերու վրայ՝ յոգնախուռն բազմութեանց առաջ:

Գրական մարզի մէջ Արարատեան աշխատակցած է «Ազատամարտ»ի. «Հորիզոն»ի, խմբագրած է Թաւրիզի «Առաւօտ»ը, Եւրոպայի Հայ Ուսանողական Միութեան օրկան «Ուսանող» պարբերականը, Պաքուի «Արեւ»ը: Աշխատակցած է նաեւ արտասահմանեան զանազան պարբերաթերթներու:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 263:

Ստորոգութիւն:1 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Արարատեան Դաշտի Այր Մարդոց Տարազներ

**Արարատեան դաշտի այր մարդոց տարազներ,** Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն (1915-1918) Վասպուրականէն դէպի Արարատեան դաշտ գաղթած հայերը իրենց հետ տարին իրենց աւանդական տարազները, որոնց ազդեցութիւնը մինչեւ 1930-ական թուականները տեսանելի էին Արարատեան դաշտի տարբեր բնակավայրերու (Երեւան, Էջմիածին, Աշտարակ) ժողովրդական տարազին վրայ։

Արարատեան դաշտի գիւղերուն եւ քաղաքներուն մէջ տարեց տղամարդիկը շապիկին վրայէն կը հագնէին տաք վերնազգեստ: Իբրեւ ձմեռնային վերնահագուստ կը գործածէին չուխա՝ վերարկու, որ ունէր երեք տարբերակ: Առաջինը տօնական էր՝ պատրաստուած բուրդ նուրբ կերպասէ եւ կը կոչուէր Թեւքաւոր Չուխա։ Ունէր շքեղ զարդարանք։ Չուխայի երկրորդ տեսակը աւելի պարզ էր եւ սահմանուէր առօրեայ գործածութեան: Չուխայի երրորդ տեսակը կը կոչուէր չերքեզկա (երկար, հիմնականը սեւ գոյնի, մէջքի հատուածին փոթեր ունեցող վերնազգեստ):

Հարուստ դասի միջին տարիքի այր մարդիկը ձմրան կը գործածէին նաեւ այծենակաճ՝ այծամազէ պատրաստուած թաղիքով կարուած շատ լայն թիկնոց:

## Աղբիւրներ

* «Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 32-33։
Ստորոգութիւն:Տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի տղամարդոցւ տարազներ
Արարատեան Դաշտի Կանացի Տարազներ

**Արարատեան Դաշտի Կանացի Տարազները** եղած են աւելի թեթեւ ու միանման։ Հայկական այլ տարազներու նման Արարատեան դաշտի հայ կիներու տարազին մաս են ճեղմակեղէնը, վերնաշապիկը, վերնազգեստը, վերարկուն, գօտին, գլխայարդարանքը եւ ագանելիքը (գուլպայ եւ կօշիկ)։

## Տարազին մասերը

Արարատեան դաշտի կանացի տարազները կը տարբերէին միւս գաւառներէն իրենց վերնազգեստին ամբողջականութեամբ: Վերնազգեստը կը կարուէր միագոյն կամ բուսանաշխերով զարդարուած մետաքսեայ կերպասով, իսկ շապիկը՝ բամպակեայ կտորով: Վերարկուն կը կոչուէր քուրք, որ կը կարուէր գոց կարմիր, կանաչ եւ կապոյտ թաւշեայ կտորով: Քուրքին վերի մասը նեղ էր, իսկ վարը՝ լայն: Վերարկուին թեւերը լայն էին եւ զարդարուած աղուէսի մուշտակի նեղ շերտով, որ հարուստ կիներու պարագային աշխատուած կ՛ըլլար մարգարիտներով ու կիսաթանկարժէք քարերով:
## Գօտին
Գօտին կ'օգտագործէին տօնական զգեստին վրայ, որ պատրաստուած կ'ըլլար մետաքսեայ ասեղնագործուած կտորէ եւ երբեմն զարդարուած՝ ուլունքներու տեսակներով: Որոշ շրջաններու մէջ մետաղեայ գօտին կը պատրաստուէր ոսկիէ կամ արծաթէ եւ կը զարդարուէր դրամներու կախուած շարաններով։

## Գլխայարդարանքը
Արարատեան դաշտի աղջիկները իւրայատուկ տեսք ունէին: Իրենց մազերը կը հիւսէին եւ գլխուն կը կապէին չիթ գլխաշոր: Տօնական օրերու գլխաշորը մետաքսեայ էր: Կատարին կը դնէին հաւկթաձեւ պոլի: Գլխաշորը գնդասեղով կ'ամրացուէր պոլիին:

Ամուսնացած կիներուն գլխայարդարանքը ամբողջութեամբ ուրիշ էր։ Կիները իրենց գլխուն կը դնէին պայտաձեւ պոլի, որուն վրայ կ'ամրացնէին գլխաշորը, իսկ ճակատը կը զարդարէին չիխտի ճակտոցով։ Հարուստ դասակարգի կիները իրենց գլխուն կը դնէին ոսկի դրամաշարով եզերուած կոտ, իսկ զայն կը ծածկէին ժանեակէ շղարշով։

Տարեց կիները կը կապէին թասակ, որուն վրայ ճերմակ ժապաւէն կը կապէին՝ ոսկիներու շարանի ճնշումէն ճակատը պաշտպանելու նպատակով։ Տարեց կիներուն յատուկ էր ճերմակ քթկալ:

## Աղբիւրներ

*«Պատկերագիրք Հայկական Տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 28, 29, 170, 174։
Ստորոգութիւն:Տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի կանանց տարազներ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Արաքսի ِԱրտասուքը

Ռաֆայէլ Պատկանեանի հայրենասիրական պատգամը հոս՝ ունի նախորդներէն տարբեր ոճ, կը բերէ զգացումներու տարբեր երանգ, որ պիտի փորձենք սահմանել։ Առաջին իսկ տողէն բանաստեղծը «կը մարդացնէ» հայրենը՝ Արաքս գետը եւ կը հարցապնդէ զայն։ Սակայն այս վիպապաշտ ոճի անձնաւորումը եւ հարցապնդումը, որքան ալ միամիտ են, նոյնքան վարակիչ են ու յուզիչ։ Ու կրնանք հասկնալ, որ մէկէ աւելի սերունդներու համար՝ «Մայր Արաքսի ափերով»ը եղած է ազգային երգը, գլխաւորը։

Ստորոգութիւն:Քնարերգութիւն
Արգէոս

**Արգէոս** (Argaeus), Փոքր Ասիոյ ամենաբարձր լեռն է, ծովու մակերեսէն 3840 (կամ ըստ Cooperի 3993 մ.) բարձրութիւն ունի:

Մեծահռչակ յոյն պատմաբան եւ աշխարհագիր Ստրաբոն՝ անձամբ Կերիա ճամբորդած եւ այցելած է Արդէոսը, եւ իր Աշխարհագրութեան մէջ կը խօսի անոր մասին եւ կ’ըսէ թէ հրաբղխային մարած լեռ մ’է. տեղ տեղ այրած եւ խորացած են. շրջակայ ստորոստը անտառային վայրի ծառերով զարդարուն մինչեւ իսկ անոր գագաթը ելլող մարդիկ կը հաւաստեն թէ օդը պայծառ եւ խաղաղ եղած ատեն Արգէոսի բարձրունքին արեւելեան կողմէն կը դիտուի Պոնտոսը, իսկ արեւմտեան կողմէն՝ Սպիտակ Ծովը:

Արգէոսի հարաւային արեւելեան կողմերը գրեթէ գետերու եւ յորդառատ ջրերու ամբարներ են, նամանաւանդ Գօրամազէն բղխող Սարմուսալքը ջուրը-Քէստէլէն, որոնք կեսարական դաշտերը ոռօգելէ յետոյ կը մտնեն Սուլթան Սազը կոչուած կնիւններուն մէջը, եւ անկէ 10 քիլօմէթր վարէն ահագին գետակ մը կազմելով, Պօղազ Քէօբրիւէն կ’անցնի Գարասու (Melas) Մէլաս անուամբ. եւ 15 քիլօմէթր ոռոգելէ ետք կը թափի Թէք-Կէօզիւ կամրջին մօտ Ալիս գետը, որ օձապտոյտ կ’ընթանայ դէպի Սեւ Ծով 1000 քիլօմէթր:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 264:
Հերմոն Արաքս

**Հերմոն Արաքս**, ծնած է Պոլիս։ Նախակրթութիւնը ստացած է էսաեան վարժարանի, եւ երկրորդական ուսումը՝ Կեդրոնական լիսէի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Իսթանպուլի Համալսարանի բժշկական ճիւղը։

Որպէս պահեստի սպայ Կեսարիոյ մէջ պաշտօնավարելէ ետք, վեց տարի յօժարակամ մնացած է նոյն քաղաքին մէջ, իր ասպարէզը ի գործ դնելով։ 1957 թուականին ամուսնացած է Ռիթա Համամճեանի հետ, եւ 1958 թուականին հայր դարձած՝ Րաֆֆիին։

Տօքթ. Հ. Արաքս 1959 թուականին Պոլիս վերադառնալով, 1963 թուականին վկայուած է որպէս ներքին հիւանդութեանց մասնագէտ։ Իսկ 1972 թուականին աւարտած է համալսարանին սրտարանութեան բաժինը, պատրաստելով սրտի եւ երակային հիւանդութեանց մասնագիտութեան թէզը։

1976 թուականին մասնակցած է Ամսթերտամի մէջ կայացած Եւրոպայի Սրտաբանութեան 7-րդ համագումարին եւ անձամբ ներկայացուցած է իր թէզին ամփոփումը, Պոլսոյ սրտաբանութեան ֆաքիւլշէի անունով։

1943 թուականէն սկսեալ աշխատակցած է «Ժամանակ», «Այսօր», «Նոր Օր», «Մարմարա», «Հանդէս Մշակոյթի», «Ս. Փրկիչ» թերթերուն, պարբերաթերթերուն եւ «Երջանիկ» տարեգիրքին, ստորագրելով շուրջ երկու հարիւր յօդուածներ ընկերային եւ բժշկական նիւթերու մասին եւ 12 պատմուածքներ։

Պատմուածքներու այն շարքը որ «Էջեր Բժիշկի Մը Օրագրէն» խորագիրը կը կրէ, ներշնչուած է Ռուբէն Սեւակէն, եւ կը ձգտի բժշկական փորձառութիւնները պատմուածքի ձեւով ներկայացնել։

Էսաեան եւ Կեդրոնական Սանուց Միութեանց մէջ 15 տարի ստանձնած է Գրական եւ Գիտական եւ Յանձնախումբերուն ատենապետութեան պաշտօնը եւ տուած՝ շարք մը բանախօսութիւններ, որոնք հետագային լոյս տեսած են թերթերու մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Արգիշտի Բ․

**Արգիշտի Բ.** (ծ. թ. անյայտ - Ք.Ա. մօտ 680), Վանի թագաւորութեան պետութեան թագաւոր Ք.Ա. 714-էն սկսեալ։ Ռուսա Ա.-ի որդին եւ յաջորդը։

Ամրապնդած է կեդրոնական իշխանութիւնը, վերացուցած է Ասորեստանի Սարգոն Բ. թագաւորի աւերիչ արշաւանքի (Ք.Ա. 714) հետեւանքները, հզօրացուցած է բանակը։ Արգիշտի Բ.-ի օրով տէրութեան արեւելեան սահմանները մինչեւ Կասպից ծով հասած են, որուն վկայութիւնն է Արտաւետ (Արտաբիլ) քաղաքի մօտ, Սաւալան լերան լանջին պահպանուած անոր արձանագրութիւնը։ Վասպուրականի Արճեշ քաղաքին մօտ ձգած արձանագրութեան մէջ Արգիշտի Բ. կը յիշէ քաղաքի, արհեստական լիճի եւ ջրանցքի կառուցման մասին։ Ք.Ա. 681-ին, անոր մօտ ապաստանած են Ասորեստանի Սինախերիբ (Սենեքերիմ) թագաւորի հայրասպան որդիներ Ադրամելիքն ու Շարաշարան (Սանասար)։

Այս ժամանակաշրջանին, Ուրարտու կրկին կը հզօրանար եւ կը սկսէր Ասորեստանի դէմ պայքարիլ։ Սարգոնի որդի Սենաքերիբը (Սենեքերիմ) արշաւաք կը կազմակերպէ Ուրարտուի դէմ, այս մասին մենք կ՛իմանանք անոր ձգած արձանագրութենէն։ Արգիշտի այս ամէնը անպատասխան չի ձգեր, այլ կրկին արշաւանք կը կատարէ, Ասորեստանի մէջ տարածքներ գրաւելով։

Արգիշտի Բ. մարզական խաղեր կազմակերպած է, անձամբ մասնակցած է մրցումներուն։

## Աղբիւրներ
Արեգ (գիւղ)

**Արէգ** (մինչեւ 1935 թ.՝ *Փիրմալաք*, *Ֆիրմալաք*, այսօր՝ նաեւ *Թաթուլ*), գիւղ ՀՀ Արագածոտնի մարզում։

## Աշխարհագրութիւն
Գտնւում է Արտենի լեռան հիւսիսարեւելեան ստորոտին, Թալինից 7 կմ հիւսիս-արեւմուտք։ Շրջակայքը հարուստ է պեռլիտով։ Բնակիչները եկել են Կարսի մարզի Նախիջեւան եւ Ծբնի գիւղերից։

Արեգ գյուղում են ծնվել ազգային հերոսներ Թաթուլ Կրպեյանը, Սամվել Կարապետյանը եւ Արթուր Բաղդասարյանը։

## Կլիմա
Գիւղի կլիման մայրցամաքային է։

## Տե՛ս նաեւ
Նախիջեւան (գիւղ Արեւմտեան Հայաստանում)
Արեգնազան (անձնանուն)

**Արեգնազան**, հայկական իգական անձնանուն։ Կազմուած է «արեգ» (արեգակ) եւ «նազան» (նազելի) բառերէն։ Կարճ տարբերակներ են՝ Արեգ, Արեգնազ։ Ղազարոս Աղաեանի հանրայայտ «Արեգնազան կամ կախարդական աշխարհ» հեքիաթի գլխաւոր հերոսի անունն է։ Գործածուած է 18-րդ դարէն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ