open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տաք տուրմը

մինի
**Տաք տուրմը,** ըմպելիք, որուն բաղադրութեան մաս կը կազմէ քաքաօ, կաթ (կամ ջուր) եւ շաքար։ 

Անիկա ոչ ալքոհոլային խմիչք է։ 

Նեկայիս գոյութիւն ունի տաք տուրմի երկու հիմնական տեսակներ։

# Տաք տուրմ, որ կը պատրաստուի տուրմի հալած սալիկներէ, կաթով` աւելցնելով վանիլ, շաքար, կասիա եւ կը հարեն մինչեւ փրփուր յառաջանալը։
# Աւելի մատչելի եւ պարզ պատրաստուող ըմպելի, զոր կ'անուանեն  քաքաօ, կ'եփեն կաթով կամ ջուրով` աւելցնելով քաքաոյի փոշի։ Կ'օգտագործուի ե՛ւ պաղ, ե՛ւ տաք վիճակի մէջ։ 
մինիԻտալիոյ եւ Սպանիոյ մէջ կը նախընտրեն քաքաոյի թանձր տեսակը (իտալ. *cioccolata de*'nsa*****):*'
### Առաջին տաք տուրմ պատրաստողները
Մայաները Եւ Ազթէքները առաջին տաք տուրմ պատրաստող Ժողովուրդներն Էին:

Անոնք տաք տուրմը կը գործածէին կրօնական արարողութիւններու ընթացքին, ինչպէս ամուսնութիւնները կամ տարեդարձի տօնակատարութիւնները: Անոնք այս խմիչքը կը պատրաստէին ճզմուած քաքաոյի հատիկներու խմորով մը, որուն կը խառնէին ջուր, եգիպտացորենի կորկոտ, համեմներու տեսակներ եւ ուրիշ տարբեր նիւթեր: 

Այս տաք տուրմը համեմոտ եւ լեղի էր, շատ տարբեր այսօրուան քաղցր տաք տուրմի խմիչքէն:
## Պատկերասրահ

File:Hot chocolate in Montsalvat , Melbourne.jpg|
File:Chocolademelk.jpg|
File:Chocolate with churros.jpg|
File:Hot chocolate (1).jpg|
File:Hot chocolate with marshmellow.jpg|
File:Dumaguete Sta Monica Beach Club - Suman Mangga Tsokolate 2.jpg|


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ոչ ալքոհոլային խմիչքներ
Լեւոն Պալեան

**Լեւոն Նիկողոս Պալեան** (Լեւոն Պէյ Պալեան, 29 օգոստոս 1855, Կոստանդնուպոլիս - 11 Դեկտեմբեր 1925, Փարիզ), հայ ճարտարապետ։ Նիկողոս Պալեանի որդին։

## Կենսագրութիւն
Լեւոն Պալեանը ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Աւարտած է Փարիզի կերպարուեստի բարձրագոյն պետական դպրոցի ճարտարապետական բաժինը։ Աւարտելէն ետք, վերադարձած է Կ.Պոլիս եւ աշխատակցած է իր հօրեղբօր՝ Սարգիս Պալեանին։

Անոր ունեցած արուեստը նոր երեւոյթ էր 18-19-րդ դարերու Թուրքիոյ գեղարուեստական կեանքին մէջ։ Հիմնուելով բիւզանդական ճարտարապետութեան, Սինանի կառուցողական նորարարութիւններուն եւ հայկական ճարտարապետական աւանդներուն վրայ, նաեւ ուսումնասիրելով արեւմտեան ճարտարապետութեան մէջ յառաջացած ոճերը, ստեղծած է տեղական գեղագիտական պահանջքէն թելադրուած կառոյցներ։

## Տես նաեւ
* Պալեան Ընտանիք

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ

* Պալեան ընտանիքի մասին
* Պալեան ընտանիք
Հովը

[մինի|Հովուն պատճառով շարժող [կեռասենի]]
**Հովին** ծագումը ուղղակիօրէն կապուած է արեւուն հետ: Արեւն է, որ կը տաքցնէ ծովերը, գետինը եւ հետեւաբար` անոնց վրայ գտնուող օդը: Այս տաք օդին հանդիպումը աւելի բարձր մակարդակներու վրայ գտնուող աւելի պաղ օդին հետ կը ստեղծէ հովը: 

###### Հովուն առաւելութիւնները
Հովը մեծ առաւելութիւններ ունի: Ան անհրաժեշտ է հունտերուն, որպէսզի անոնք կարենան թռչիլ, սփռուիլ չորս կողմ, բուսնիլ եւ պտուղներ տալ:  
ձախից|մինի
Ան կարելիութիւնը կու տայ նաեւ ելեկտրականութիւն արտադրելու:  
[մինի|Պտուտահողմ՝ [Օքլահոմա, Մայիս, 1999]]
Սակայն նոյնպէս ան կրնայ ահարկու ըլլալ:  

#### Պոքորի սանդղակը
Պոքորի սանդղակը  կարելիութիւն կու տայ հովուն միջին արագութիւնը չափելու 10 վայրկեանուան վրայ: Ան 0-12 աստիճան կը պարունակէ: 0-ն կը համապատասխանէ օդի բացակայութեան (ժամական նուազ քան` 1 քմ), իսկ 12-ը մրրիկի նշան է (ժամական աւելի քան`118 քմ):  

Ցամաքին վրայ արձանագրուած ամէնէն բարձր արագութիւնը ժամական 408 քմ է: Ասիկա պատահած է Օլիվիա արեւադարձային փոթորիկի ընթացքին, 10 Ապրիլ 1996-ին, Աւստրալիոյ Պարոու կղզիին վրայ: Ասիկա պզտիկ զեփիւռ մը կը սեպուի, երբ զայն բաղդատենք WASP-76b էքզօ մոլորակին վրայ նշմարուած հովերուն ժամական 18.000 քմ արագութեան (Էքզօ մոլորակ կը կոչուի , որ արեգակնային դրութենէն դուրս գտնուող մոլորակ մըն է):  

#### Հովերու տեսակներ
ձախից|մինի
Հովերը տարբեր, գլխաւորաբար երեք խումբերու կը բաժնուին.  

* տեւական հովեր, 
* եղանակային հովեր,  
* տեղական հովեր: 

Այս տարբեր հովերը կրնան ունենալ իրենց յատուկ անունը: Ինչպէս, օրինակ, Հնդկաստանի մոնսուն հովերը, որոնք կը փչեն արեւադարձային շրջաններէն դէպի հասարակաց` ամառը ովկիանոսէն, իսկ ձմեռը` ցամաքէն. այս հովերը իրենց հետ կը փոխադրեն նաեւ խոնաւ օդի ծաւալներ, մինչ Ֆրանսայի` Միջերկրականին մօտակայ շրջաններուն մէջ կը փչէ Միսթրալը, որ տեղական հով մըն է: Ուրիշ շրջաններու մէջ ան կը կոչուի Պորա: Ան շատ պաղ եւ շատ զօրաւոր հով մըն է, որուն արագութիւնը կ'անցնի ժամական 66 քմ-ը, ան կործանարար կրնայ ըլլալ: 

Գարնան եւ ամրան ան շատ չոր կ'ըլլայ եւ մեծ վնաս կը հասցնէ երկրագործութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հով
Բջիջ

մինի
**Բջիջները**, մանրադիտակային գոյացութիւններ են: 

հասկացութիւնը առաջարկած է անգլիացի գիտնական Ռոբըրթ Հուքը 1665-ին։ Մանրադիտակի տակ դիտելով բոյսերու խցանային հիւսուածքի նուրբ կտրուածքները՝ ան կը նկատէ, որ հիւսուածքը կազմուած է մանր խորշիկներէ, որոնք իրարմէ անջատուած են միջնապատերով։ 

Բջիջին հիմնական բաղադրատարրերն են`  

* կորիզը, 
* բջիջանիւթը

Ըստ ձեւի, բջիջները կ'ըլլան՝

* կլոր (արեան բջիջներ), 
* տափակ, խորանարդաձեւ, 
* գլանաձեւ,
* իլիկաձեւ (հարթ մկանային բջիջներ), 
* նեարդային բջիջներ եւ այլն:

### Մորթին բջիջները
ձախից|մինի
Մորթը ամէն օր նոր բջիջ կը շինէ, բայց երբ մեծահասակ դառնայ, այդ բջիջները չեն նորոգուիր եւ թեփոտութիւն կը սկսի: Այդ թեփոտութիւնը քերւըտուք կը պատճառէ: Ապա վէրքեր կը յառաջանան: Այս իմաստով, մորթը աւելի զգայուն կը դառնայ, շատ դիւրութեամբ անհատը կը մսի: Մորթը կը չորնայ: Պաշտպանական համակարգին մէջ մազերը կը ճերմկին, եղունգները աւելի հաստ, կարծր եւ փխրուն կը դառնան, արեան շրջանառութիւնը կը նուազի:

### Ուղեղին բջիջները
Ուղեղի ամէն մէկ բջիջը կարեւոր է, երբ արիւնը լաւ չի շրջագայիր, ուղեղին վրայ կ'ազդէ, անհատը կը կորսնցնէ համի եւ հոտի զգայարանները:

### Մարմինին բջիջները անդադար վերանորոգման մէջ են
Մարմինին բջիջները անդադար վերանորոգման մէջ են: Անոնք կեանքի տարբեր տեւողութիւններ ունին: Մարմինը ունի մօտաւորապէս 100 հազար միլիառ բջիջներ, եւ այս բջիջներէն մօտաւորապէս 20 միլիառը ամէն օր կը մեռնի եւ կը վերանորոգուի:

Օրինակի համար, լեզուին վրայի համի բջիջները կը վերանորոգուին ամէն 10 օրը անգամ մը, մինչ մորթի բջիջ մը ունի 3-4 շաբթուան կեանք: 

Արեան կարմիր գնդիկը կ'ապրի մօտաւորապէս 120 օր: 

Թոքի կամ լեարդի բջիջը կ'ապրի 400-500 օր:

Աւելի դանդաղօրէն վերանորոգուող բջիջները ստամոքսի ներքնապատերու եւ կողի մկաններուն բջիջներն են. անոնք կրնան մինչեւ 15 տարի ապրիլ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բջիջ
Չինական Նոր Տարին

մինի
**Չինական Նոր Տարին**, 1911-էն սկսեալ, բառացիօրէն կը թարգմանուի Գարնան տօն (չինարեն հեշտ. 春节 , պինին: *chūnjié*, պալլ.: *չունցզէ*):

Չինաստանի մէջ, ինչպէս նաեւ` բազմաթիւ ասիական երկիրներու մէջ: Չինական նոր տարին չիներուն ամէնէն կարեւոր տօնն է, եւ անիկա կը տօնուի աշխարհին շուրջ չինական գաղութներուն կողմէ: Ան կը կոչուի նաեւ Լուսնային նոր տարի կամ գարնան տօնը եւ կը սկսի տարուան ամէնէն կարճ օրուան հետեւող երկրորդ նոր լուսինին հետ:

Չինական Նոր տարին իւրայատուկ է, որովհետեւ անոր տօնակատարութիւնները կը տեւեն մօտաւորապէս տասնհինգ օր, Յունուարի եւ Փետրուարի միջեւ, եւ վերջ կը գտնեն լապտերներու տօնով: 

Իւրաքանչիւր տարի կապուած է յատուկ անասունի մը հետ: Անոնք ընդամէնը տասներկու հատ են եւ կարգով իրարու կը հետեւին` առնետը, կովը, վագրը, նապաստակը, վիշապը, օձը, ձին, այծը, կապիկը, աքլորը, շունը եւ խոզը:

Այս տօնին առիթով ընտանիքի բոլոր անդամները կը հաւաքուին: Անոնք երբեմն երկար ճամբայ կը կտրեն երկիրին մէջ, նոյնիսկ տարբեր երկիրներէ տուն կը վերադառնան: 

Այս տօնին ճամբաները եւ տուները կարմիրով կը զարդարուին չիներուն համար կարմիր գոյնը երջանկութեան եւ բախտի նշան է:

### Սովորութիւններ
Նախատօնակին ընտանիքները կը հաւաքուին ճոխ սեղանի մը շուրջ եւ կը փորձեն մինչեւ ուշ գիշեր արթուն մնալ: Այդ գիշեր անոնք նուիրատուութիւններ կ'ընեն իրենց պապերուն, որպէսզի անոնք հսկեն ընտանիքին վրայ: Մանուկները կը ստանան դրամ պարունակող փոքրիկ կարմիր պահարաններ` իրենց մաղթելու համար հարստութիւն եւ յաջողութիւն ամբողջ տարուան ընթացքին:

Կէս գիշերին մարդիկ իրարու նոր տարին կը շնորհաւորեն պայթուցիկներու եւ հրախաղերու ձայներուն մէջ: Բոլոր այս ձայները եւ գոյները կը ծառայեն նաեւ հեռացնելու չար ոգիները: Այս օրը տեղի կ'ունենան նաեւ բազմաթիւ տողանցքներ հսկայ վիշապներով եւ առիւծներով, որոնք կը պարեն թմբուկներու կշռոյթերուն հետ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նոր Տարի
Խնդուքի համաճարակ

մինի
**Խնդուքի համաճարակ**, սկսած է 1962-ին, Թանզանիոյ Քաշաշայի քաղաքին գիշերօթիկնոցի մը երեք աղջիկներու մօտ: 

Այդ ժամանակաշրջանին երկիրը տակաւին կը կոչուէր Թանկանիքա: Խնդուքը շատ շուտ կը տարածուի ամբողջ դպրոցին մէջ: Անիկա կը վարակէ մօտաւորապէս 100 աշակերտ: 

Կարգ մը «հիւանդներու» պարագային, խնդուքը կը տեւէ մինչեւ երկու շաբաթ:

Նոյն տարուան Մարտ ամսուն դպրոցը կը փակէ իր դռները, սակայն համաճարակը կը տարածուի դրացի գիւղի մը մէջ, երբ մանուկներ իրենց տուները կը վերադառնան: Դպրոցը դարձեալ կը բացուի Մայիս ամսուն, սակայն ստիպուած` ան իր դռները դարձեալ կը փակէ Յունիս ամսուն: 

Խնդուքի այս համաճարակը կը վարակուի նաեւ դրացի նախակրթարանի, ապա` ուրիշ գիւղի մը, եւ ուրիշ երկու մանչերու դպրոցներու մէջ:

Համաճարակը կը մարի 18 ամիս ետք։ Բացի ծիծաղէն, հաղորդուած է նաեւ ուղեկցող ախտանիշներու մասին՝ ցաւեր, ուշաթափութիւններ, փորափքանք, շնչառական հարցեր, լացի եւ ճիչի նոպաներ։ 

Ընդհանուր առմամբ փակուած է 14 դպրոց, աւելի քան 1000 մարդ ինկած է համաճարակի ազդեցության տակ։

## Պատճառ
Ծիծաղի համաճարակի յառաջացման հնարաւոր պատճառներէն մէկը աշակերտուհիներու ուսումնառութեան վատ պայմանները եւ իրենց՝ բողոքները չարտայայտելու համադրութիւնն է։ 

Ծիծաղը շրջակայ իրականութեան բողոքելու անմեղ միջոցներէն մէկն էր։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Համաճարակ
Ստորոգութիւն:Խնդուք
Հալոուին

մինի
**Հալոուին,** (), ժամանակակից համաշխարհային տօն, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Հիւսիսային Իրլանտայի տարածաշրջաններուն մէջ սկիզբ առած տօն, որուն հիմք կը կազմեն Իրլանտայի եւ Սկովտիոյ հին աւանդոյթները։ 

Կը տօնուի 31 Հոկտեմբերին՝ բոլոր սուրբերու օրուան նախօրեակին։ 

Հալոուինը աւանդաբար կը տօնեն եւրոպական եւ ամերիկեան երկիրներու մէջ:

## Պատմութիւն
ձախից|մինի
Այս տօնը եկած է շատ հին ժամանակներէ: Անոր արմատները կարելի է գտնել սելթիք ժողովուրդներու Սամհէյն փառատօնին մէջ: Սելթիք ժողովուրդները ցեղախումբեր էին, որոնք կ'ապրէին ներկայի Սելթիքի եւ Ֆրանսայի կարգ մը շրջաններուն մէջ` 2000 տարի առաջ: Անոնք կը հաւատային, թէ մահացած անձերու ոգիները Սամհէյնի ատեն աշխարհ կը վերադառնային: Հետեւաբար, զանոնք հանդարտեցնելու եւ իրենք զիրենք վնասելէ պաշտպանուելու համար, մարդիկ խարոյկներ կը վառէին եւ կը հագուէին անասունի գլուխներով եւ մորթերով շինուած տարազներ:

Հռոմէացիները այս ցեղախումբերուն հողերը կը նուաճեն Ք.Ա. 390-ին: Ք.Ե. 1000-ի շուրջ, անոնք այս սովորութիւնը կ'որդեգրեն տօնելու համար Ոգիներու օրը` ծպտուելով իբրեւ սուրբեր, գէշ ոգիներ եւ հրեշտակներ: Սկզբնական օրերուն այդ տօները կը նշուէին նոյեմբեր 2-ին, սակայն հետագային ան սկսաւ տօնուիլ 31 հոկտեմբերին եւ կոչուեցաւ Օլ-հալլոուզ (բոլոր սուրբերը): Ժամանակի ընթացքին այս անուանումը վերածուեցաւ Հալոուինի:
մինի
Այս տօնը Ամերիկա կը հասնի 1800 թուականներու կէսերուն: Անմիջական յաջողութիւն կը գտնէ հարաւային գաղութներուն մէջ: Բնակիչները կը սկսին այդ օրը նշել իրարու ոգիներու պատմութիւններ պատմելով, պարելով, երգելով եւ յիշելով մահացած անձերը: Դարու վերջաւորութեան Հալոուինի ժողովրդականութիւնը տարածուած էր ամբողջ Միացեալ Նահանգներու տարածքին:
մինի
ձախից|մինի
Ինչ կը վերաբերի «Թրիք օր թրեիթ» նշանաւոր սովորութեան, ան ալ հաւանաբար եկած է հռոմէական Ոգիներու օրուան տօնի սովորութիւններէն: Այդ օրը կարիքաւոր մարդիկ կը պտտէին հարուստներու տուները, անոնց դուռը կը զարնէին եւ կ'առաջարկէին աղօթք մը նուիրել ընտանիքին մահացածներու հոգիին` ոգիին, «Սօլ քէյքս», ոգիի կարկանդակի մը փոխարէն: Այս սովորութիւնը շարունակելով, իրլանտացի եւ սկովտիացի պզտիկները ծպտուած, սկսան երգել կամ բանաստեղծութիւններ արտասանել փոքրիկ քաղցրեղէններու փոխարէն: Վերջապէս, այս երկու երկիրներէն եկած գաղթականներն են, որոնք այս սովորութիւնը իրենց հետ Ամերիկա բերին 20-րդ դարու սկիզբը` ժամանակի ընթացքին համաշխարհային տօնակատարութեան մը վերածելով:

Սկզբնական շրջաններուն այդ փոքրիկ քաղցրեղէնները, «թրիթզ»ներ, պտուղներ, կաղիններ էին, ինչպէս նաեւ դահեկաններ կամ պզտիկ խաղալիքներ: 1950-ական թուականներուն է, որ շաքարեղէններու ընկերութիւնները կը սկսին պատրաստել հալոուինի շաքարեղէններու յատուկ փոքրիկ ծրարներ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Աւանդութիւններ 
Ստորոգութիւն:Սովորութիւններ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի տօներ
Անտառային հրդեհներ

մինի
**Անտառային հրդեհներ,** անոնք կը յառաջանան` մարդուն պատճառով, անզգուշութիւն կամ արկածական ձեւով, փճացած ելեկտրական թելի մը, խորովածի մը կրակէն խուսափած կայծի մը, կամ չմարած ծխախոտի մնացորդի մը պատճառով:

Կը պատահի, որ անձ մը կամաւոր կերպով հերդեհի մը պատճառ դառնայ: Հազուադէպօրէն հրդեհը կրնայ բնական պատճառներէ յառաջանալ, երբ կայծակը կ'իյնայ ծառի մը չոր կոճղին վրայ:

### Հրդեհներուն յառաջխաղացքի կանխում
մինի
Անտառային հրդեհներուն պարագային, հրշէջները կը միջամտեն ջուրով լեցուն իրենց փոխադրակառքերով, օդանաւերով եւ ուղղաթիռներով: Անոնք կրնան նաեւ հրդեհին ճամբուն վրայ գտնուող անտառին փոքրիկ մաս մը այրել` հրդեհին յառաջխաղացքը կանխելու համար: 
ձախից|մինի
Այս հրդեհներուն աւելի լաւ տիրապետելու համար մասնագէտները կ'ուսումնասիրեն անոնց վարուելակերպը` ըստ օդերեւութաբանական պայմաններուն, շրջանին եւ բուսականութեան: 

Անոնք ամբողջ տարուան ընթացքին պէտք եղած քայլերուն կը դիմեն` պահպանելու համար անտառները:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անտառներ
Ստորոգութիւն:Անտառային հրդեհներ
Ստորոգութիւն:Հրդեհներ
Յարութիւն Եկմալեան

**Յարութիւն Եկմալեան** (),  հայ քանդակագործ, գեղանկարիչ։ Քանդակագործ Ռաֆայէլ Եկմալեանի որդին։

## Կենսագրական գիծեր
1989 թուականին աւարտ(ած է) Երեւանի գեղարուեստաթատերական հիմնարկը։ 1991-1999 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան պետական համալսարանին մէջ (ԵՃՇՊՀ), 1995-1999 թուականներուն` Երեւանի գեղարուեստի հիմնարկին մէջ։

1999 թուականէն կ'ապրի Ֆրանսիա։  Ստեղծած է նաեւ գծանկարչական եւ գեղանկարչական գործեր։

Անդամ է՝ Հայաստանի նկարիչներու միութեան, Նկարիչներու տան (Ֆրանսա), Քանդակագործներու եւ նկարիչներու ֆրանսական միութեան։

## Ցուցահանդէսներ
Մասնակցած է քանդակագործութեան միջազգային տասնեակ մրցոյթներու եւ սիմփոզիումներու։

* Հայաստան
* Ֆրանսա
* Քանատա
* Պրազիլ
* Իտալիա
* Սպանիա

## Մրցանակներ

* Քանդակի եւրոպական սիմփոզիում (2000, 2001, Ֆրանսա) մրցանակ,
* Միջազգային ցուցահանդէսի (2001, Իտալիա) մրցանակ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Harut_Yekmalyan_H._L'Eclipse.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Harut_Yekmalyan_H._L'Eclipse.jpg
Պատկեր:Harut_Yekmalyan_(2).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Harut_Yekmalyan_(2).jpg
Պատկեր:Harut_Yekmalyan_working_(640x480).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Harut_Yekmalyan_working_(640x480).jpg
Պատկեր:Կլիշի_քաղաքի_հուշարձան_(2).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%BF%D5%AC%D5%AB%D5%B7%D5%AB_%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%AB_%D5%B0%D5%B8%D6%82%D5%B7%D5%A1%D6%80%D5%B1%D5%A1%D5%B6_(2).jpg|«Յուշակոթող Խաչքար»՝ նուիրուած Մեծ Եղեռնի նահատակներու յիշատակին


## Ծանօթագրութիւննե

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ամառնային Չորութիւն

մինի|250x250փքս
**Ամառնային Չորութիւն,** աշխարհի կլիմային միշտ աւելի բարձր աստիճաններ արձանագրելուն պատճառով ամառը միշտ վտանգ կայ, որ բնութիւնը չորութենէ տառապի:

Բազմաթիւ հանգամանքներ կը մղեն դէպի բնական այս երեւոյթը: Օդերեւութաբանական չորութիւնը տեղի կ'ունենայ, երբ երկար շաբաթներ չ'անձրեւեր: Ժամանակ մը ետք հողը ջուրի պակաս կ'ունենայ, եւ գիւղատնտեսութիւնը կը տառապի երաշտէ: Իսկ երբ ջրային ուղիներուն եւ գետնի տակի ջրային խաւերուն մակարդակը շատ ցած կ'ըլլայ, ընդհանուր չորութիւն կը տիրէ: Այս հարցը աշխարհի ամէն կողմը կը պատահի, եւ յատկապէս` արեւադարձային կարգ մը շրջաններու մէջ, ինչպէս` Մեքսիքա եւ Հնդկաստան, որովհետեւ այդ շրջաններուն մէջ ջերմաստիճանը շատ բարձր կ'ըլլայ, եւ ջուրը շատ աւելի շուտ կը շոգիանայ:

### Երաշտը եւ հետեւանքները
ձախից|մինի
Նախ եւ առաջ բոյսերը կը ծարաւնան, եւ բուսականութիւնը կը չորնայ: Անտառային հրդեհները կը բազմանան: Ջուրի պակասի պատճառով կարգ մը անասուններ կրնան հիւանդանալ կամ կը ստիպուին գաղթել. բան մը, որ կը խախտէ բնութեան հաւասարակշռութիւնը: Մարդն ալ պէտք ունի ջուրի` ապրելու եւ իր ցած դաշտերը ջրելու համար: Ուրիշ հարց մըն ալ կը յառաջանայ. չորցող հողերը նուազ դիւրութեամբ կրնան ծծել անձրեւներուն ջուրը: Հետեւաբար ջրային ուղիները կրնան յորդիլ եւ քաղաքները ողողել:

Սակայն մարդ արարածը միայն չորութեան զոհ մը չէ. կարգ մը պարագաներու ան նաեւ պատասխանատու է, որովհետեւ ան հարցը կը ծանրացնէ: Երկրագործութիւնը եւ ճարտարարուեստը մեծ քանակով ջուր կը սպառեն: 

Իւրաքանչիւր տան մէջ նաեւ պէտք է խուսափիլ ջուրի վատնումէն` պահպանելու համար ջուրը, որ շատ թանկագին տարր մըն է կապոյտ մոլորակին համար:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կլիմայ
Ստորոգութիւն:Տարուան եղանակները
Ստորոգութիւն:Կլիմայագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Օդերեւութաբանութիւն
Փորթոֆինօ

Փորթոֆինօ (), ծովուն եզերքը գտնուող փոքրիկ իտալական գիւղ մըն է, Ճենովա գաւառին մէջ։

Բնակչութիւնը կը կազմէ 439 հոգի (2011), բնակչութեան խտութիւնը կը կազմէ 171,48 հոգի/քմ², կը գրաւէ 2.56 քմ² մակերես տարածք։ Ելեկտրոնային փոստ՝ 16034, հեռախօսային համար՝ 0185։

Անոր նաւերը, կանաչ բլուրները եւ գունաւոր տուները մեծ թիւով զբօսաշրջիկներ կը հրապուրեն: Երբեմն զբօսնողներու, իրենց ուղեկցութեան ընկերակցութեամբ զբօսաշրջիկներու խումբերու խճողումներ կը յառաջանան նաւահանգիստին նեղ մայթերուն վրայ:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Portofino, Liguria (8859767966).jpg
Պատկեր:Portofino - 2016-06-02 - View from Chiesa San Giorgio - 3284.jpg
Պատկեր:20190502 Portofino Panorama zm.jpg
Պատկեր:Portofino Italy 2022.jpg
Պատկեր:PORTOFINO FROM A DISTANCE.פורטופינו ממרחק מה.jpg
Պատկեր:EVENING FALLS IN PORTOFINO.ערב יורד בפורטופינו.jpg
Պատկեր:PASTEL COLORS IN PORTOFINO.צבעי פסטל בפורטופינו.jpg
Պատկեր:PORTOFINO CHURCH .כנסיה על הגבעה בפורטופינו.jpg
Պատկեր:PORTOFINO FROM UPPER VIEWPOINT.פורטופינו מנקודת תצפית גבוהה.jpg
Պատկեր:Noack, Alfred (1833-1895) - n. 3275 - Portofino - Castello di Paragi.png
Պատկեր:Noack, Alfred (1833-1895) - n. 3283 - Portofino - Panorama dalla Villa Brown.jpg
Պատկեր:Portofino panorama abitato.jpg
Պատկեր:Portofino - Ricordo di Portofino (1898).jpg
Պատկեր:Portofino, Italy.jpg
Պատկեր:20190502 Portofino Panorama zm.jpg


## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Իտալական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Իտալիա
Կալափակոս կղզիներու կրիաները

մինի
**Կալափակոս կղզիներու հսկայ կրիաները**, դրախտային վայր մը գտած են մէջը ապրելու, մեկուսացած քանի մը կղզեախումբերու մէջ:

Հսկայ կրիաները հոն կրցած են ազատօրէն աճիլ: 
ձախից|մինի
Հնդկաց ովկիանոսին մէջ գտնուող Սէյշել կղզիներու եւ Խաղաղական ովկիանոսին մէջ գտնուող Կալափակոս կղզիներու հսկայ կրիաները կրնան կշռել մինչեւ 200-400 քիլօ: 

Անոնք ընդհանրապէս կ'ապրին նաեւ մօտաւորապէս հարիւր տարի: 
ձախից|մինի
Հսկայ կրիաները մաս կը կազմեն պաղ արիւն ունեցող անասուններու ընտանիքին: Անոնք կը սիրեն արեւածագէն ետք երկու ժամ արեւուն տակ մնալ` ուժանիւթ ամբարելով իրենց պատեանին ընդմէջէն: 

Անոնք գործօն են օրական միայն ութէն ինը ժամ եւ շատ դանդաղ կը յառաջանան (ժամական` մօտաւորապէս 300 մեթր):

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անասուններու աշխարհ
Ստորոգութիւն:Կրիաներ
Լեզու

աջից|մինի|350x350փքս|Երկիր մոլորակի լեզուային քարտեսը, ուր ներկայիս գոյություն ունին աւելի քան 5,000 լեզու
**Լեզու**, կամայական ազդանշաններու, օրինակ, ձայնային հնչիւններու եւ գրուած նիշերու համակարգ մըն է, որ կ՚օգտագործուի տեղեկատուութիւն փոխանցելու համար։

Լեզուն կը ծառայէ որպէս հաղորդակցման միջոց մը։ Ինչպէս ամէն գիտութիւն, այդպէս ալ լեզուն ունի մակարդակներ։ Մենք մեր մտքերը կը հաղորդենք խօսքի միջոցաւ, որ կա՛մ բանաւոր է, կամ ալ գրաւոր։ Բանաւոր խօսքը կ՚ըսենք եւ կը լսենք, իսկ գրաւոր խօսքի միջոցաւ կը գրենք և կը կարդանք։ Խօսքը կազմուած է մտքերէ, այսինքն՝ նախադասութիւններէ, նախադասութիւնները՝ բառակապակցութիւններէ և բառերէ, իսկ բառերը՝ հնչիւններէ։ Հետևաբար ամենացածր մակարդակը լեզուն ուսումնասիրող առարկայի մէջ հնչիւնաբանութիւնն է, յաջորդ մակարդակը բառագիտությունն է, որ կ՚ուսումնասիրէ բառերու կազմութիւնը, իմաստը և ծագումնաբանութիւնը։ Յաջորդ մակարդակը քերականութիւնն է իր երկու բաժիններով՝ ձևաբանութիւն և շարահիւսութիւն։ Ձևաբանությունը կ՚ուսումնասիրէ բառերու ձևերը եւ ձեւափոխութիւնները, իսկ շարահիւսութիւնը բառակապակցութուններն ու նախադասութիւննրը։ Ոճաբանությունը լեզուի բաժին մըն է, որ կ՚ուսումնասիրէ խօսքի դրսեւորման տարբեր ձեւերը։

## Գրականութիւն

* 
*  — С. 604—606.
*  — С. 171—228.
* 
*  — P. 30—43.
* 
* 
* 

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Эмиль Бенвенист. Категории мысли и категории языка

Ստորոգութիւն:Շփում
Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Լեզու
Դաւթաշէնի Կամուրջ

մինի|282x282փքս
**Դաւթաշէնի կամուրջ** Հրազդան գետի կիրճի վրայով Երեւանի մէջ, Հայաստան։ Կը միացնէ Արաբկիր վարչական շրջանը Դաւթաշէն վարչական շրջանին։ Երկարութիւնը 496 մեթր է, լայնութիւնը՝ 32, բարձրութիւնը Հրազդան գետի մակարդակէն 92 մ է։

## Պատմութիւն
Հրազդան գետին վրայ գտնուող կամուրջի շինարարութիւնը սկսած է 1970-ական թուականներու կէսերէն։ 1988 թուականէն ետք  շինարարական աշխատանքները կը դադրին եւ կը վերսկսին միայն 1990-ականներու վերջերը։

Կամուրջը նախագծուած է «Հայպետտրանսնախագիծ» ինստիտուտի (ներկայիս՝ Տրանսնախագիծ), կառուցուած՝ Կամուրջշին ընկերութեան կողմէ եւ շահագործման յանձնուած է 2000 թուականին։

## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* ԿԱՄՈՒՐՋՆԵՐ

Ստորոգութիւն:Կամուրջներ
Շէյխ Զայէտի Մզկիթ

**Շէյխ Զայէտի ճերմակ Մզկիթը,** Արաբական Միացեալ Էմիրութեանց մշակութային եւ միջ-կրօնական երկխօսութեան կարեւոր կեդրոն մը, ուր մնայուն կերպով պետական-պաշտօնական հիւրեր կ'այցելեն:

Աշխարհի վեց ամէնէն մեծ մզկիթներէն մէկը։ 

Կը գտնուի Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու մայրաքաղաք Ապու Տապիի մէջ։ 

Անուանուած է ի պատիւ հիմնադիր եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու առաջին նախագահ շէյխ Զայէտ պին Սուլթան ալ-Նահեանի յիշատակին։ 

Մզկիթը պաշտօնապէս բացուած է 2007-ի Ռամատանին։

Այս մզկիթը Տուպայի Ճումէյրա մզկիթին հետ միասին բացառութիւն կը կազմեն. այս երկու մզկիթները կրնան մուտք գործել ոչ միայն իսլամները, այլեւ՝ բոլոր զբօսաշրջիկները։ 

Զայէտ մզկիթին մուտքը անվճար է։ 

## Համաշխարհային մրցանիշներ

* Անոր ընդարձակ տարածքին փռուած գորգը կը համարուի աշխարհի ամէնէն մեծ գորգը։ Անիկա կը պատրաստուի «Իրանի գորգեր» ընկերութեան կողմէ՝ ըստ իրանցի նկարիչ Ալի Խալիկի նկարին։ Գորգին մակերեսը 5627 քառակուսի մեթր է։ Գորգին կառուցուածքին մէջ կայ 2 268 000 հանգոյց։
* Մզկիթին սրահներուն մէջ կախուած է գերմանական արտադրութեան եօթ ջահ՝ զարդարուած նրբաթերթ ոսկիով եւ աւստրիական Շուարովսկի ընկերութեան արտադրութեան բիւրեղներով։ Մզկիթին գլխաւոր ջահը աշխարհի ամէնէն մեծն էր (10 մեթր տրամագիծով, 15 մեթր բարձրութեամբ եւ շուրջ 12 թոն կշիռքով) մինչեւ 26 Յունիս 2010, երբ Քաթարի մէջ կը կախուի աւելի մեծ ջահ։ Այնուամենայնիւ, անիկա կը համարուի մզկիթին մէջ կախուած ամէնէն մեծ ջահը։

## Ճարտարապետութիւն
Մզկիթը կրնայ ներառել 50 հազար հաւատացեալ։ Աղօթքին գլխաւոր դահլիճը նախատեսուած է 7 հազար աղօթողի համար։ Գլխաւոր դահլիճին հարեւանութեամբ գտնուող երկու սրահներէն իւրաքանչիւրին մէջ տեղաւորուած է մինչեւ 1500 հոգի։ Այս երկու սենեակները նախատեսուած են կանանց համար։

Մզկիթին չորս անկիւններուն մէջ կանգնած են չորս մինարէթները, որոնք կը բարձրանան շուրջ 170 մեթր։ Գլխաւոր շէնքին արտաքին շերտը կը ծածկեն 82 գմբէթները։ Գմբէթները զարդարուած են սպիտակ մարմարով, անոնց ներքին գեղարուեստական ձեւաւորումը եւս իրականացուած է մարմարով։ Ներքին բակը պատուած է գունաւոր մարմարով եւ կը կազմէ շուրջ 17 400 մ²։

Մզկիթին մէջ կը գտնուի շէյխ Զայէտ պըն Սուլթան ալ Նահեանի դամբարանը:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մզկիթներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ապու Տապի
Ստորոգութիւն:Գմբէթաւոր կրօնական շէնքեր եւ կառոյցներ
Արշալոյս Սարոյեան

**Արշալոյս Սարոյեան** (),  հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, լրագրող եւ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սառնաղբիւր գիւղը, 1923-ին։ Աւարտած է Լենինականի մանկավարժական դպրոցը եւ ուսուցչական պաշտօն վարած իր ծննդավայր գիւղին մէջ:

Վարած է  պատասխանատու պաշտօններ՝ ձայնասփիւռի, պատկերասփիւռի թէ թերթերու խմբագրութիւններուն մէջ:

## Աշխատութիւններ
[մինի|232x232փքս|Արշալոյս Սարոյեանի յուշատախտակը, [Երեւան։]]
Արշալոյս Սարոյեանի առաջին գիրքը լոյս տեսած է 1947-ին, «Ռազմի խոհեր» խորագրով: Այնուհեւտեւ, յաջորդաբար լոյս ընծայած է նոր ժողովաւծուներ․

* «Ճանապարհներ»,
* «Խաղաղութեան երթը»,
* «Սարն ի վեր»,
* «Աշխարհի ճամբաներով»,
* «Տափաստանում»,
* «Քեզ հետ»,
* «Իմ սիրտը» եւ այլ աշխատութիւններ:

Վերջին գիրքը՝ «Ճամբեզբի ծառը» լոյս տեսած է իր մահէն քիչ մը առաջ, 1974-ին:

## Աղբիւրներ

* «Բագին», ,  էջ 32։
* Հայկ Խաչատրեան (1986)։ Գրական տեղեկատու։ Երեւան: «Սովետական գրող», էջ 495։

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ժերար տը Ներվալ

**Ժերար տը Ներվալ** (), ֆրանսացի բանաստեղծ, արձակագիր եւ թարգմանիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Շատ կանուխէն ունեցած է գրելու մարմաջը: 13 տարեկանին արդէն շարադրութեան տետրակներու էջերուն մէջ ան շարած է հայրենասիրական ոտանաւորներ, դասական պարունակութեամբ ու կառոյցով: 

Դեռ գոլէճը չաւարտած՝ ան արդէն պատրաստ ունեցած է ոտանաւորներու հաւաքածոյ մը, զոր հրատարակած է յետագային՝ «Ազգային Էլեգիաներ» անունին տակ: 

Գրած է նաեւ կատակերգութիւն մը: Իսկ 1827 թուականին, այսինքն՝ երկրորդական ուսման վերջին տարին, ան արդէն վերջացուցած է Կէօթէի հռչակաւոր «Ֆոուսթ»ին թարգմանութիւնը, որ հիացում պատճառած է հեղինակին։ 

Դպրոցը աւարտելուն պէս, Ներվալ արդէն որոշած է իր կեանքի ուղին, իր միակ ասպարէզը՝ գրականութիւն եւ միա՛յն գրականութիւն։ 

1829-ին, թատերգութեան կը վերածէ Վիքթոր Հիւկոյի «Հան տ'Իսլանտ» վէպը: 1830-ին, հրատարակած է թարգմանութիւններու հատոր մը՝ գերմանացի բանաստեղծներէ: 

Ներվալ իր մայրենի լեզուին պէս գիտէր գերմաներէնը: 1831-ին փոխած է իր անունը. Ժերար Լապրիւնին դարձուցած է Ժերար տը Ներվալ: 

1834-ին, իր մօրը հօրմէն ժառանգած է կոկիկ գումար մը եւ անմիջապէս հիմնած է «Լը Մոնտ Տրամաթիկ» թերթը, դերասանուհի Ժենի Քոլոնի տաղանդը ծանօթացնելու համար ընթերցողներուն: Աշխատակցած է նաեւ «Լը Ֆիկարօ» օրաթերթին: 

Ժենի Քոլոնի համար  գրէ թատերգութիւններ․ 

* «Փիքիյօ»,
* «Լէօ Պուրքարթ»,
* «Ալքիմիագէտը» եւ այլն:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին», Նոյեմբեր 1972 , թիւ 11, էջ 54-60։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Վիգեն Պապիքեան

**Վիգեն Լ. Պապիքեան**, Ամերիկահայ բժիշկ եւ ջղաբան է Պոսթըն Համալսարանի Բժշկական Դպրոցէն ներս։

Պապիքեան կը ստանայ իր նախնական համալսարանական կրթութիւնը Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն, իսկ բժշկութեան վկայականը Նորթուեսթըրն Համալսարանի Ֆայնպըրկ Բժշկական Դպրոցէն։ Իր ջղաբանական ասպարեզը կը սկսի Շիքակոյի Համալսարանի Հիւանդանոցէն ներս, ինչպէս նաեւ ուղեղային կաթուածի մասանագիտութիւնը կը շարունակէ Մասըչուսեց Ընդհանուր Հիւանդանոցէն ներս։ Կը միանայ Պոսթըն Համալսարանի Ջղաբանութեան Բաժանմքունքին 1986 թուականին։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* Boston University School of Medicine: Clinical Faculty: Viken L. Babikian, MD  Archived 2017-05-17 at the Wayback Machine
* Boston Medical Center: Stroke & Cerebrovascular Center: Viken Babikian, MD  Archived 2016-05-15 at the Wayback Machine

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Նոր Սեբաստիա (թերթ)

«**Նոր Սեբաստիա**», տեղեկատու պարբերաթերթ։ Համասեբաստահայ վերաշինաց միութեան պաշտօնաթերթ։

## Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1936 թուականէն Նիւ Եորքի մէջ՝ հայերէն եւ անգլերէն։ Խմբագիրները եղած Յովակիմ Տաղաւարեանը, Մեսրոպ Պուճագեանը, Գրիգոր Ոսկանեան, ապա պարբերաթերթը հրատարակած խմբագրակազմը։

Պարբերականը կը լուսաբանէ միութեան եւ անոր մասնաճիւղերու գործունէութիւնը, կ՚անդրադառնայ համահայկական հիմնախնդիրներուն, կը տպագրէ Հայաստանի տնտեսական, մշակութային կեանքը լուսաբանող նիւթեր, հայ եւ օտարազգի գրողներու ստեղծագործութիւններ։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* «Նոր Սեբաստիա» պարբերաթերթի համարները

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Միշէլ Տըկի

**Միշէլ Տըկի** (, ), ֆրանսացի բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։

Դերասանուհի Մարի-Արմէլ Միշէլի դուստրն է։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Փարիզ, արդիւնաբերողներու ընտանիքի մը մէջ: Ան երկար տարիներ դասաւանդած է ֆրանսական գրականութիւն «Universite de Paris VIII» համալսարանը։ 

Տըկի աշխատած է նաեւ ֆրանսական «Po&sie» գրական ամսագիրին մէջ՝ իբրեւ տնօրէն եւ Ժան-Փոլ Սարտրի հիմնած «Les Temps Modernes» գրական ամսագիրի իբրեւ խմբագիր։ Կը նկատուի իր սերունդին ամէնէն արժէքաւոր բանաստեղծներէն մէկը:

Իբրեւ թարգմանիչ՝ ան թարգմանած է Հայտեկեր, Կոնկորա, Սափֆօ, Տանթէ եւ շատ ուրիշներ։

## Մրցանակներ
Ան իր աշխատանքին համար արժանացած է հետեւալ մրցանակներուն՝

* Prix Mallarme, Grand Prix National de la Poésie,
* Prix Max Jacob,
* Grand Prix de Poésie de l'Académie Française,
* Prix Fénéon,
* Prix Joseph-Kessel։ 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  ԺԴ. տարի, 1975, Յունուար, թիւ 1, էջ 49։

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Անրի Թոմա

**Անրի Թոմա** (, ), ֆրանսացի գրագէտ։ Բարեկամ Շահնուրի, որուն արուեստին շուրջ գրած է յօդուածներ: 1961 թուականին արժանացած է «Ֆեմինա» գրական մրցանակին։

## Կենսագրական գիծեր
1945 թուականին Թոմա աշխատանքի ընդունուած է Լոնտոնի «BBC»-ի մէջ, ուր ապրած ու աշխատած է շուրջ տասը տարի։ Այն ատեն ան հանդիպած է այն կնոջ, որ յետագային դարձած է իր երկրորդ կինը։ Անոնց դուստրը ծնած է, երբ զոյգը տակաւին Լոնտոն էր:

1958 թուականին աշխատանքի ընդունուած է Ամերիկայի Պրենտայս համալսարանի մէջ, իբրեւ փրոֆեսէօր, ուր ապրած ու աշխատած է երկու տարի։

1960 թուականին, Ֆրանսա վերադառնալէ ետք, ան աշխատած է իբրեւ գրական խմբագիր եւ թարգմանիչ «Gallimard»-ի մէջ եւ իր ժամանակին  մեծ մասը անցուցած է Փարիզ եը Բրիտանիա։ Թէեւ 1965 թվուականին իր երկրորդ կնոջ մահէն ետք Թոմաս սկսած է ապրիլ Բրիտանիա։

Ան տեղափոխուած է Փարիզի հանգստեան տուն՝ 1991 թուականին, երբ առողջական վիճակը վատացած է, ուր ալ մահացած է։

Ֆրանսական «Gallimard» հրատարակչութիւնը լոյս ընծայած է Անրիի յուշերէն մաս մը, որ նախապէս չէր տպագրուած եւ բաղկացած էր 282 էջերէ։

Յուշերը կը վերաբերին գրողին կեանքի երեք տարիներուն, որոնք եղած են 1947, 1950 եւ 1951 թուականները: Անոնք նաեւ կը վերաբերին շատ զգայուն նիւթի մը՝ անոր ամուսնութեան եւ սիրոյ հարցին: 

## Գործեր

### Վէպեր (մասնակի ցանկ)

* *The Coal Bucket*  (1940)
* *The Tutor*  (1942)
* *Living Together* (1945)
* *The Deserters*  (1951)
* *London Night* (1956)
* *John Perkins*  (1960)
* *The Last Year*  (1960)
* *The Promontory*  (1961)
* *Perjury* (1964)
* *The Relic* (1969)

### Կարճ Պատմուածքներու Ժողովածուներ (մասնակի ցանկ)

* *The Target* (1955)
* *The Story of Pierrot and Several Others* (1960)

### Բանաստեղծութիւն

* *Poetry*  (1970)

### Թարգմանութիւններ

* Ան ֆրանսերէնի թարգմանած է Էռնսթ Ճիւնկըրի *On the Marble Cliffs*  (1939) գիրքը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Նամականի», Գրիգոր Քէօսէեան, 2001, էջ 144։

Ստորոգութիւն:Գրագէտներ
Ռոժէ Առնու Ռիվիէր

**Ռոժէ  Առնու Ռիվիէր** (), ֆրանսացի բանաստեղծ։ 

## Կենսագրութիւն
Ռոժէ Առնու Ռիվիէրը 1950-ականներու սկիզբին կը կապուի Փիեռ Սեղէրսի հետ՝ խնդրելով, որ ան հրատարակէ իր առաջին բանաստեղծութիւններու ժողովածուն՝ «Ճիչի Եւ Լռութեան Միջեւ» (*Entre cri et silence*) խորագրով։ Վերջինս կը մերժէ, եւ Ռիվիէրը Ժոզէ Միլլաս-Մարթինի ու անոր *Paragraphes* հանդէսին մէջ առիթ կը գտնէ հրատարակելու առաջին գործը, որ քաղուած էր իր առաջին ձեռագիրէն՝ «Դիմակ Փորձութեան Համար» (*Masque pour une ordalie*, 1953)։

Այս գիրքը հեղինակին կեանքի ընթացքին հրատարակուած միակ գործն էր, որը բարձր գնահատանքի արժանացաւ Անդրէ Բրեթոնի կողմէ։

Բանաստեղծը, որ կը բնակէր Լիոնի մէջ, կը յաճախէր մի քանի բարեկամներու հետ, որոնց մէջ էին Ռեյմոնտ Պիւսքէ, Բեռնար Դիւմոնթէ, Հենրի Գուգօ եւ Բեռնար Լեսֆարգ։ Անգլերէնի ուսուցիչ ըլլալով Ամփէրի Լիցէին մէջ, Ռիվիէրը խիստ ազդուած էր Տիլան Թոմասի պոեզիայէն։

1958 թուականի Օրէնսդրական Ընտրութիւններուն համար ան թեկնածու կը ներկայանայ Ձախ Սոցիալիսթ Միութեան ցուցակներուն մէջ՝ Ռոաննի մէջ, առանց յաջողութեան։

Ան ինքնասպանութիւն կը գործէ գազով՝ 1959 թուականի Սեպտեմբեր 16-ին, Լիոնի իր բնակարանին մէջ, որ կը գտնուէր 91 *montée de l’Observance* հասցէին վրայ։ Ան իր բանաստեղծութիւններէն մէկուն մէջ գրած է․

## Գործեր
**Masques pour une ordalie** (*Դիմակ Փորձութեան Համար*), Paragraphes / Éditions Millas-Martin, 1953 թ.։

**Poésies complètes** (*Լիակատար Պոեզիա*), Guy Chambelland, 1963 թ.։ (Վերահրատարակուած՝ 1975 թ.)։

**Notice de Raymond Busquet**, in: Pierre Seghers, *Poètes maudits d'aujourd'hui* (*Այսօրուայ Անիծեալ Բանաստեղծները*), Seghers, 1972 թ.։ (2-րդ հրատ.՝ 1977 թ.)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Բագին»,  ԺԴ. տարի, 1975, Յունուար, թիւ 1, էջ 50։
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Եութահի համալսարան

**Եութահի համալսարան** (), ԱՄՆ Եութահ նահանգի ամէնէն մեծ եւ նշանաւոր ուսումնական հաստատութիւնը։ 

Ըստ համալսարաններու Շանհայի հետազօտութիւններուն, համալսարանը կը գրաւէ աշխարհի 79-րդ դիրքը։

## Պատմութիւն
Համալսարանը հիմնուած է 28 Փետրուար 1950-ին:  

Սկիզբնական շրջանին կոչուած է Տեզըրթի համալսարան () եւ իր առաջին կառավարիչը եղած է Օրսըն Սփենսերը (): 

Նիւթական, ինչպէս նաեւ քիչ թիւով դիմորդներու պատճառներով՝ Տեզըրթ համալսարանը 1853-ին փակուած է։ 

1867-ին Եութահի համալսարանը Տէյվիտ Օ. Քալտըրի () ղեկավարութեամբ, վերականգնած է իր գործունէութիւնը։
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Համալսարաններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան համալսարաններ
Հիուսթըն

**Հիուսթըն** (), քաղաք ԱՄՆ-ի, Թեքսաս նահանգին մէջ։ 

Կը համարուի ԱՄՆ-ի չորրորդ եւ Թեքսասի ամէնէն մեծ քաղաքը։

Հիուսթըն Հարիս շրջանի վարչական կեդրոնն է, ինչպէս նաեւ Մեծ Հիուսթընը՝ տնտեսական կեդրոնը, որ ունի 6,108,060 բնակիչ։ 

Քաղաքը տեղակայուած է Մեքսիքական ծոցէն 50 քմ հեռաւորութեան վրայ՝ մերձափնեայ հարթավայրի մը մէջ։ 

Մակերեսը կը կազմէ 965 քմ2:

Հիուսթըն հիմնադրուած է 30 Օգոստոս 1836-ին եւ Թեքսասի Հանրապետութեան կազմին մէջ մուտք գործած է 5 Յունիս 1937-ին։ 

Նաւահանգիստի եւ երկաթուղագիծի արագ զարգացումը, ինչպէս նաեւ նաւթահանութիւնը առիթ ընծայած են բնակչութեան թուաքանակի արագ աճին։

1960-ական թուականներուն, բնակչութեան թիւը գերազանցած է մէկ միլիոնը, իսկ 2000-ականներուն՝ երկու միլիոնի սահմանը։

Հիուսթընի նաւարկելի ջրանցքը, ինչպէս նաեւ Թեքսասի բժշկական կեդրոնը, որ իր մէջ կ'ընդգրկէ մեծ թիւով բժշկական հաստատութիւններ՝ հիմնարկներ, հիւանդանոցներ եւ բժշկական դպրոցներ, առիթ ընծայած են քաղաքին տնտեսութեան եւ ենթակառոյցներուն աճին:

## Անուան ստուգաբանութիւն
Քաղաքը անուանուած է ի պատիւ Սեմ Հիուսթընի։ 

Կ'ենթադրուի, որ այդ մականունը ունի հին անգլիական ծագում:

Անուան ծագումնաբանութեան ամէնէն քիչ հաւանական վարկածը կը համարուի Սքոթլանտական ծագումը՝ «Mac Uistean», այսինքն «Հիւկոյի որդին»։

Հիուսթընի պաշտօնական անունն է «Space city», որ թարգմանաբար կը նշանակէ «տիեզերական քաղաք» կամ «տիեզերագիտութեան քաղաք»։ Այդ անուանումը տրուած է այն պատճառով, որ հոն կը գտնուի Լինթըն Ճոնսընի տիեզերական կեդրոնը։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքը ունի 12 մականուն։ 

Հիուսթընի մէջ նկարահանուած է Ափոլօ-13 շարժապատկերը։

### Հայերը Հիուսթընի մէջ
ԱՄՆ-ի Թեքսաս նահանգի Հիուսթըն քաղաքին մէջ կ'ապրի երեք հազար հայ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ քաղաքներ
Ուիլլեմ Քոլֆ

**Ուիլլեմ Ճոհան Քոլֆ** (14 Փետրուարի, 1911- 11 Փետրուար, 2009) եղած է, արհեստական ​​սիրտի, ինչպէս նաեւ արհեստական ​​մարմնանդամներու ստեղծարար: 

Հոլանատացի ընտանիքի զաւակ էր: 

Ան իր հիմնական բացայայտումները կատարած է երիկամային անբաւարարութեան պատճառով լուացման ոլորտին մէջ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին:

1950-ին գաղթած է Միացեալ Նահանգներ, ուր 1955-ին ստացած է ԱՄՆ քաղաքացիութիւն եւ արժանացած շարք մը մրցանակներու։

## Ազդեցութիւն

* Քոլֆը կը համարուի Արհեստական Օրկաններու Հայրը, եւ կը դիտուի որպէս 20-րդ դարու ամէնակարեւոր բժիշկներէն մէկը։
* Ան աւելի քան 12 պատուոյ դոկտորի կոչում ստացած է աշխարհի տարբեր համալսարաններէն, եւ աւելի քան 120 միջազգային մրցանակներ, որոնց մէջ են՝ 1964 թուականին Ետինպուրկի Համալսարանի Թերապիայի Քեմըրըն Մրցանակը, 1971 թուականին Ամերիկեան Ձեռքբերումներու Աքատեմիայի Ոսկի Թիթեղի Մրցանակը, 1972 թուականին Հարուի Մրցանակը, 1982 թուականին ԱՄԱյի Գիտական Ձեռքբերումներու Մրցանակը, 1986 թուականին Ճափոնի Մրցանակը, 2002 թուականին Քլինիքական Բժշկական Հետազոտութեան Ալպերթ Լասքըր Մրցանակը եւ 2003 թուականին Ռաս Մրցանակը։
* 1990 թուականին *Life Magazine*-ը զայն ներառեց 20-րդ դարու 100 Ամէնակարեւոր Անձերու իր ցանկին մէջ։
* Ան Ուիլիամ Հ. Տոպէլլի հետ համա-յաւակնորդ էր 2003 թուականին Ֆիզիոլոգիայի կամ Բժշկութեան Նոպէլեան Մրցանակին համար։
* Ռոպերթ Ճարուիքը, որ 1971 թուականէն սկսեալ աշխատած է Քոլֆի լապորաթորիային մէջ՝ Եութայի Համալսարանին ներքեւ, Քոլֆին վերագրեց իրեն ներշնչում տալը՝ զարգացնելու առաջին մնայուն արհեստական սիրտը։
* Թէոտոր Քոլոպովը, որ սիլիքոնեայ պարոյրային թաղանթային թոքի գիւտարարն էր եւ արհեստական օրկաններու զարգացման մէջ առաջամարտիկ, ոգեշնչուած էր Քոլֆէն։

## Վախճան եւ Պատիւներ

* Քոլֆը վախճանեցաւ 98-ամեակէն երեք օր առաջ, 2009 թուականի Փետրուար 11-ին, Փիլատելֆիոյի խնամքի կեդրոնի մը մէջ։
* 2012 թուականի Փետրուար 29-ին, Եատ Վաշեմը ճանչցաւ Ուիլլեմ Ճոհան Քոլֆը եւ իր կինը որպէս Ազգերու Արդարներ (*Righteous Among the Nations*), հրեայ բժշկական գործընկեր մը եւ անոր որդին թաքցնելու մէջ իրենց ունեցած դերին համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Գիւտարարներ
21 Փետրուար

մինի|224x224փքս
**21 Փետրուար**, տարուան 52-րդ օրն է:20 Փետրուար 9x9փքս **21 Փետրուար** 9x9փքս 22 Փետրուար

## Դէպքեր

* 1828 - Թիւրքմենչայի պայմանագիրը կը ստորագրուի։
* 1848 - Քարլ Մարքս եւ Ֆրիտրիք Էնկըլզ կը հրատարակեն Քոմունիստ Մանիֆեսթոն։

## Ծնունդներ

* 1989 - Քորպին Պլու

## Մահեր

* 1919 - Լեւոն Մանուէլեան
* 1937 - Լեւոն Նաֆիլեան
* 2002 - Ատրինէ Տատրեան
* 2013 - Լեւոն Վարդանեան

## Տօներ

* Մայրենի Լեզուի Օր, Հայաստան։

## Ծանօթագրութիւններ
Ռիչըրտ Նիքսըն

**Ռիչըրտ Նիքսըն** (), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 37-րդ նախագահը, ԱՄՆ 36-րդ փոխնախագահը (1953-1961)։ Այս պաշտօնը զբաղեցուցած է 20 Յունուար 1969-էն 9 Օգոստոս 1974։ 

Առաջին եւ միակ ԱՄՆ նախագահը, որ հեռացած է պաշտօնէն նախքան ժամկէտին լրանալը։

Ծնած է Քալիֆորնիա։ 

Իրաւաբան դառնալով՝ 1937-ին կը վերադառնայ հայրենի նահանգ, որպէսզի զբաղի իրաւաբանական գործունէութեամբ։ 

1942-ին, դաշնային կառավարութեան մէջ աշխատելու առաջարկ ստանալով, կնոջ հետ կը տեղափոխուի Ուաշինկթըն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն կը ծառայէ ԱՄՆ-ի ռազմա-ծովային ուժերուն մէջ։

1946-ին կ'ընտրուի Ներկայացուցիչներու պալատի անդամ Քալիֆորնիայէն, իսկ 1950-ին՝ Սենատի։

1952-ի նախագահական ընտրութիւններէն ետք, երբ Տուայթ Էյզենհաուըր նախագահ կ'ընտրուի, Նիքսըն կը զբաղեցնէ փոխնախագահի պաշտօնը։ Ութ տարի այդ պաշտօնը զբաղեցնելէ ետք՝ 1960-ին, կը մասնակցի նախագահական ընտրութիւններուն, սակայն նուազագոյն տարբերութեամբ կը զիջի Ճոն Քենետիին։ 

1962-ին նոյնպէս անյաջող փորձ մը կը կատարէ Քալիֆորնիոյ նահանգապետի ընտրութիւններուն։ 

1968-ին Նիքսըն կրկին կը մասնակցի նախագահական ընտրութիւններուն եւ այս անգամ կը յաղթէ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:ԱՄՆ նախագահներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի իրաւաբաններ
Վալերի Շումաքով

**Վալերի Իվանովիչ Շումաքով** (, ) ռուս վիրաբոյժ եւ փոխպատուաստող։

Ռուսաստանի մէջ եղած է արհեստական ​​մարնանդամի վիրահատութեան յառաջամարտիկը:

Շումաքով իր բժշկական ասպարէզը սկսած է ուսումնասիրելով արեան հոսքը սիրտի բնածին խանգարումներու վիրահատութիւններու ատեն։

Ան Ռուսաստանի մէջ արհեստական ​​մարմնանդամներու բժշկական գիտահետազօտական ​​հիմնարկը ղեկավարած է աւելի քան 30 տարի (1974-էն):  

Ան Ռուսաստանի առաջին բժիշկն էր, որ յաջողութեամբ փոխպատուաստած է լեարդ, սիրտ եւ վահանաձեւ գեղձ: 

Վալերի Շումաքով գրած է աւելի քան 20 գիրք եւ 450 գիտական ​​հրապարակում։

## Պատիւներ Եւ Մրցանակներ

* **Սոցիալիսթ Աշխատանքի Հերոս** (26 Դեկտեմբեր 1990) - Սովետական փոխպատուաստման (transplantation) զարգացման եւ գործնական կիրառման, բեղմնաւոր գիտական ու ընկերային գործունէութեան մէջ ունեցած ակնառու աւանդի համար։
* **Սուրբ Անդրէասի Շքանշան** (3 Նոյեմբեր 2001) - Առողջապահութեան եւ բժշկական գիտութեան բնագաւառին մէջ ակնառու ձեռքբերումներուն համար։
* **Հայրենիքին Մատուցած Ծառայութիւններու Համար Շքանշան**.
** **2-րդ Դաս** (12 Ապրիլ 1999) - Ազգային փոխպատուաստման հաստատման եւ արհեստական օրկաններու կլինիքական գործնականութեան մէջ ներդրման, բեղմնաւոր գիտական եւ ընկերային գործունէութեան համար։
** **3-րդ Դաս** (20 Մարտ 1995) - Առողջապահութեան եւ բժշկական գիտութեան մէջ ակնառու ձեռքբերումներուն, փոխպատուաստման եւ արհեստական օրկաններու մէջ ունեցած յառաջընթացներուն համար։
* **Լենինի Շքանշան** (1990)
* **Մետալ «Ի**  **Յիշատակ Մոսկուայի 850-րդ Տարեդարձին»** (1997)
* **ՌՍՖՍՀ-ի Պատուաւոր Գիւտարար** (1978)
* **ԽՍՀՄ Պետական Մրցանակ** (1971)
* **Ռուսական Դաշնութեան Գիտութեան Եւ Թեքնոլոճիայի Դափնեկիր** (1997)
* **Մոսկուայի Պատուաւոր Քաղաքացի** (1997)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Հրանդ Թորոսեան

**Հրանդ Թորոսեան** (), հայ մտաւորական, խմբագիր  եւ դասախօս՝ Ֆրանսայի Արեւելեան Լեզուներու Ազգային Դպրոցի։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Խարբերդի Ակն գաւառակի Կամարակապ գիւղը: 1894-ին տեղափոխուած է Կոստանդնուպոլիս, ուր սորված է Գատըգիւղի Արամեան վարժարանի մէջ:

### Պոլիս
Զբաղած է ուսուցչութեամբ Արամեան, Բերայի Մխիթարեան Հայրերու, Սամաթիոյ Սահակեան Նունեան վարժարաններուն եւ Սկիւտարի ճեմարանին մէջ:

1914 աւարտած է բարձրագոյն ուսումը՝ սորվելով իրաւաբանական եւ քաղաքագիտական կաճառներուն մէջ: Աւարտած է նաեւ Ֆրանքֆուրթի եւ Հայտելպերկի համալսարաններու տնտեսագիտութեան դասընթացքները:

1910-14 թուականներուն աշխատակցած է հայալեզու «Առաւօտ», «Արեւելք», «Բիւզանդիոն», «Ոստան», «Շանթ», թրքերէն «Թանզիմաթ», «Իկտամ», ֆրանսերէն «Լըուան Հերալթ», «Փուրս տ՛Օրիան» պարբերականներին:

1912-24 թուականներուն պաշտօնավարած է Օսմանեան հանրային Պարտուց վարչութեան մէջ:

### Փարիզ
1925 տեղափոխուած է Փարիզ, ուր 1930-37 թուականներուն եղած է «Լ՛էնֆորմասիոն» տնտեսական եւ քաղաքական օրաթերթոը խմբագիրը:

1933-40 թուականներուն եղած է իր հիմնադրած «Մէրքիւր տ՛Օրիան» տնտեսական ամսաթերթի խմբագիրը: 1946 խմբագրած է նաեւ «Շիրակ» ամսաթերթը:

1937-57 թուականներուն դասաւանդած է Փարիզի արեւելեան կենդանի լեզուներու հիմնարկին մէջ:

1949-52 թուականներուն եղած է ֆրանսահայ գրողներու ընկերութեան նախագահը:

## Աշխատութիւններ
Հրատարակուած են Անոր․

* «Կենցաղագիտութիւն, հանրային գործունեութիւն եւ քաղաքացիական կրթութիւն» (1939),
* «Հայ գրականուեան պատմութիւն» (1951),
* «Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի պատմութիւն» (1957),
* «Արեւմտահայ աշխարհաբարի ծագումն ու զարգացումը» (1961) եւ այլ աշխատութիւններ: 

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Նամականի», Գրիգոր Քէօսէեան, 2001, էջ 145։

Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ռոպըրթ Ճարվիք

**Ռոբըրթ Քոֆլըր Ճարվիք** (), ամերիկացի գիտնական, հետազօտող եւ գործարար, որ աւելի ծանօթ է *Jarvik-7* արհեստական սիրտի ստեղծման եւ զարգացման գործընթացին մէջ իր ներդրման շնորհիւ։

Ռոբըրթ Ճարվիք ծնած է Միշիկըն նահանգի Միտլենտ քաղաքին մէջ եւ մեծցած Քոնեքթիքութ նահանգի Սթեմֆորտ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Սիրաքիուսի համալսարանը։ Նիւ Եորքի համալսարանը աւարտելով՝ ստացած է բժշկութեան մագիստրոսի աստիճան։

Յետոյ ընդունուած է Եութահի համալսարան, ուր երկու տարի ուսանելէ ետք, 1971-ին աշխատանքի ընդունուած է Եութահի պետական համալսարանի հոլանտացի բժիշկ-գիւտարար Ուիլլեմ Ճոհան Քոլֆին քով, որ աշխատած է արհեստական մարմնանդամներու, ինչպէս նաեւ՝ սիրտի ստեղծման վրայ։ 

1976-ին Ճարվիք Եութահի համալսարանին մէջ ստացած է բժշկութեան դոկտորի աստիճան։ 

Բժիշկ-գիտնական ըլլալով՝ ան չէ աւարտած իր փորձառական շրջանը եւ երբեք չէ ունեցած բժշկական արտօնագիր։

Ճարվիք հանրածանօթ դարձած է 1982-ին՝ իր ստեղծած արհեստական սիրտի մասին լուրերու հրապարակումէն ետք։

2 Դեկտեմբերի 1982-ին ան իր ստեղծած նոր սիրտը առաջին անգամ փոխպատուաստած է տարեց ատամնաբոյժ Պարնի Քլարքը, որ յաջորդող 112 օրերու ընթացքին յաճախ այցելած է հիւանդանոց, որմէ ետք ալ մահացած։ Երկրորդ հիւանդը՝ Ուիլիամ Շրետերը, ապրած է 620 օր։

## Անձնական Կեանքը
Ճարվիքը ամուսնացած էր երկու անգամ։ Ան որդի մը եւ դուստր մը ունեցաւ իր առաջին կնոջմէն՝ Սոլթ Լէյք Սիթիի գրող եւ լրագրող Իլէյն Ճարվիքէն։

2011-ին ան եւ իր դուստրը գրեցին «Մարդ Մը Կը Մտնէ» բիեսը, որ ներշնչուած էր զոյգին ամուսնալուծութենէն ի վեր իր զաւակներուն հետ Ճարվիքի անյայտ-հայրական յարաբերութիւններով։

Ճարվիքը ամուսնացաւ *Parade* ամսագիրի սիւնակագիր Մերիլին վոս Սաւանթի հետ 1987-ի Օգոստոս 23-ին։

Ի տարբերութիւն որոշ աղբիւրներու, Ճարվիքը չէր պատկանիր Յիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերու Սուրբերու Եկեղեցիին։

Ճարվիքը մահացաւ Փարքինսոնի հիւանդութենէն 2025-ի Մայիս 26-ին, 79 տարեկանին, Նիւ Եորքի Մանհեթըն քաղաքի իր տան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Օթաուա

**Օթաուա**, Քանատայի մայրաքաղաքը։ 

Կը գտնուի Օնթարիօ նահանգի արեւելեան հատուածին մէջ, Օթաուա գետի ափին։ 

Օթաուա Քանատայի չորրորդ մեծ քաղաքն է եւ Օնթարիոյի երկրորդ մեծ քաղաքը։ 

Օթաուայի բնակչութիւնը կը կազմէ 934 հազար մարդ։ 

Քաղաքը կը ղեկավարէ քաղաքային խորհուրդը, որ կը գլխաւորէ քաղաքապետը։ Վերջինս կը գտնուի կեդրոնական կառավարութեան անմիջական հսկողութեան տակ։ 

Քաղաքը հիմնադրուած է 1820-ական թուականներուն, իբրեւ զինուորներու եւ արհեստաւորներու ճամբար, որոնք կը կառուցէին Ռիտօ ջրանցքը։

1850-ին Օթաուա ստացած է անտառահատներու եւ փայտեղէնի լաստառաքողներու քաղաքի պաշտօնական կարգավիճակ։

Մինչեւ 1855 քաղաքը կը կրէ Պայթաուն անուանումը՝ ի պատիւ փոխգնդապետ Ճոն Պայի, որ կը գլխաւորէր Ռիտօ ջրանցքի կառուցումը։

31 Դեկտեմբեր 1857-էն Օթաուա Քանատայի միաւորուած նահանգի մայրաքաղաքն է, իսկ 1867-էն՝ Քանատական համադաշնութեան մայրաքաղաքը։ 

Յետագային քաղաքը կը զարգանայ իբրեւ փոխադրամիջոցի եւ արդիւնաբերական կեդրոն, իսկ Ի. դարու երկրորդ կիսուն կ'ենթարկուի զանգուածային վերակառուցման, որ կը միտէր քաղաքային բնապահպանման բարելաւման։

Օթաուայի մէջ կը գտնուին դաշնային իշխանութեան մարմինները եւ մշակութային մեծ կեդրոնները, ներառեալ՝ Քանատայի յառաջատար թանգարանները եւ ազգային պատկերասրահը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մայրաքաղքներ
Լուիզվիլ

**Լուիզվիլ**, քաղաք ԱՄՆ-ի արեւելեան մասին՝ Քենթաքի նահանգին մէջ։

Քենթաքիի ամէնէն մեծ քաղաքն է։ 

Բնակավայրը, որ հետագային կը դառնայ Լուիզվիլ քաղաքը, հիմնուած է 1778-ին Ճորճ Ռոճըրս Քլարքի կողմէ եւ անուանուած է ի պատիւ ֆրանսացի թագաւոր Լիւտովիկոս ԺԶ.-ի։ 

Լուիզվիլ կը գտնուի Քենթաքիի հիւսիսային մասին կեդրոնը, Ինտիանա նահանգի սահմանին, Օհայօ գետին միակ բնական արգելքի՝ Օհայոյի ջրվէժներուն քով։

2003-էն Լուիզվիլը կը հանդիսանայ Ճեֆըրսըն շրջանի կեդրոնը, որոնց միաւորումէն ետք, քաղաքին եւ շրջանի սահմանները կը համընկնէին։ Քանի որ այս տարածքը կը ներառէ հարաւային Ինտիանայի որոշ շրջաններ, ուստի Լուիզվիլը յաճախ կ'անուանեն «Քենթաքիանա»։ Լուիզվիլ կը գտնուի երկիրին միջին արեւմուտքի եւ հարաւի խաչմերուկին, սակայն անիկա կը համարուի ԱՄՆ-ի «հարաւային» քաղաքներէն մէկը։

Այս քաղաքին մէջ առաջին անգամ հանրութեան ներկայացուած է Էտիսընի լամփը, առաջին անգամ բացուած է մարդու ձեռքի փոխպատուաստում, արհեստական սիրտի առաջին փակ փոխպատուաստումը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Թոհոքուի համալսարան

**Թոհոքուի համալսարան**, Հանրային հետազoտական ​​համալսարան` Սենտայի մէջ, Միակի, Ճափոն: Խօսակցականի մէջ անիկա ​​կը կոչուի Թոհոքութայ:

Հիմնուած է 1907-ին իբրեւ Կայսերական համալսարաններէն երրորդը՝ Թոքիոյի համալսարանէն եւ Քիոթոյի համալսարանէն ետք: 

Սկզբնական շրջանին կեդրոնացած է գիտութեան եւ բժշկութեան վրայ: Հետագային ընդլայնուելով՝ ներառած է նաեւ մարդաբանական գիտութիւններ:

2016-ին Թոհոքուի համալսարանը ունէր 10 մասնաճիւղ, 16 դոկտորական ​​դպրոց եւ 6 գիտահետազօտական ​​հիմնարկ՝ 17,885 ուսանողի ընդհանուր թիւով։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Համալսարաններ
Ստորոգութիւն:Ճափոնի համալսարաններ
Վլատիմիր Տեմիխով

**Վլատիմիր Տեմիխով**, (ռուս.՝ Владимир Петрович Демихов; 31 Յուլիս 1916 - 22 Նոյեմբեր 1998), խորհրդային ռուս գիտնական եւ մարմնանդամներու փոխպատուաստման ռահվիրա:
ձախից|մինի|1955, երկգլխանի շուն
1940-1950 թուականներուն կատարած է քանի մը փոխպատուաստում, ներառեալ՝ սիրտի փոխպատուաստումը անասունի մը մէջ, ինչպէս նաեւ անասունի սիրտի եւ թոքի փոխպատուաստում:

Ան հանրածանօթ է նաեւ շան գլխու պատուաստումներով, զորս իրականացուցած է 1950-ական թուականներուն եւ որուն իբրեւ արդիւնք՝ ստեղծուած են երկգլխանի շուներ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Շրթներկ

մինի
**Շրթներկ**, (ֆր.՝ pommade, իտալ.՝ pomata из լատին․՝ pomum- «խնձոր»), շպարի արտադրանք՝ շրթունքները ներկելու, պաշտպանելու կամ խոնաւցնելու համար։ 

Ընդհանրապէս կը պատրաստուի անասնական ճարպէն։

Ըստ կարգ մը ուսումնասիրութիւններու, առաջին անգամ շրթներկ գործածուած է շուրջ հինգ հազար տարի առաջ` Միջագետքի մէջ. զայն կը պատրաստէին կէս թանկագին քարեր փոշիի վերածելով եւ մեղրամոմով խառնելով:

Հին եգիպտացիները շրթներկ կը պատրաստէին ֆիւքիւս տիպի լոռով, որուն այլ նիւթեր կը խառնէին:
ձախից|մինի
Հին Յունաստանի կանայք իրենց շուրթերը կը ծեփէին ճզմուած թութով:

ԺԶ. դարուն շրթներկ կը գործածէին թէ՛ տղամարդիկ եւ թէ՛ կիները:

Ա. Համաշխարհային պատերազմի ընթացքին շրթներկ կը գործածէին դերասանուհիները եւ պոռնիկները: Պատերազմէն ետք Գօգօ Շանել նորաձեւ կը դարձնէ «Փոքրիկ, կարմիր բերան»ը:

Կ'ըսուի, թէ շրթներկի ամէնէն մեծ հաւաքածոն իտալացի դերասանուհի Սոֆիա Լորենին է. անոր դիմայարդարման սեղանին վրայ կարելի է հաշուել 200-300 շրթներկ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կանանց աշխարհ
Ստորոգութիւն:Շպար
22 Փետրուար

**22 Փետրուար**, տարուան 53-րդ օրն է:21 Փետրուար 9x9փքս **22 Փետրուար** 9x9փքս 23 Փետրուար

մինի|313x313փքս

## Դէպքեր

* 1987 - Airbus A320 իր առաջին թռիչքը կը կատարէ 22 Փետրուարին։

## Ծնունդներ

* 1732 - Ճորճ Ուաշինկթըն
* 1790 - Յարութիւն Պ․ Խալիպեանց
* 1845 - Մատթէոս Բ Կոստանդնուպոլսեցի (Իզմիրլեան)
* 1857 - Պէյտըն Փաուըլ
* 1890 - Տիմիթրի Պաքրաձէ
* 1912 - Պարգեւ Միսիրեան
* 1920 - Մարտիրոս Մնակեան
* 1928 - Սոնիա Շիրակեան Պլէքուէլ
* 1934 - Արամ Սեփեթճեան
* 1944 - Ռոպէրթ Քարտաշեան
* 1952 - Ճէյմս Պաղեան
* 1953 - Ռէմոն Գէորգեան
* 1953 - Շմաւոն Շմաւոնեան
* 1974 - Ճէյմս Պլանթ
* 1986 - Ռէյժան Ռանտօ

## Մահեր

* 1875 - Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ
* 1970 - Կարապետ Մելիք Օհանջանեան
* 1978 - Գուսան Հաւասի
* 1999 - Ալեքսանդր Խաչատրեան
* 2000 - Հմայեակ Ա. Քհնյ. Մինոյեան
* 2014 - Գրիգոր Գուրզադեան
* 2017 - Նիքոս Գունտուրոս
* 2019 - Կարպիս Գազանճեան
* 2021 - Անիս Նաքքաշ

## Տօներ

*Կատուի Օր, Ճափոն։
Փաւել Տուրով

**Փաւել Վալերյեւիչ Տուրով** () Ռուս առեւտրական, ձեռնարկատէր։

Իր եղբօր Նիքոլայ Տուրովի հետ կը համահիմնադրէ ընկցանցVK-ն 2006-ը, որ շուտով կը դառնայ Ռուսաստանի ամէնէն շատ օգտագործուած ընկցանցը։ 

2014-ին, Տուրով կը հրաժարի իր գործադիր տնօրէնի դերէն եւ կը հեռանայ Ռուսաստանէն՝ նոր օգտատէրերուն հետ անհամաձայնութիւններէ եւ Ռուսական կառավարութեան կողմէ ճնշումներէ ետք։

Տուրով համացանցային ազատութեան կողմ է եւ կը քննադատէ բոլոր անոնց որոնք կը խոչընդոտեն այդ ազատութիւնը։ 

Կը սկսի մշակել Թելեկրամ ընկցանցը երբ կ'ապրէր ԱՄԷ 2013 թուականին. ընկցանց հարթակը կը հանդիսանայ իբր անձնական տուեալներու պաշտպան հարթակ։

2021-էն ի վեր, ունի չորս քաղաքացիութիւն՝ Ռուսական, Սէյնթ Քիթս եւ Նեւիս, ԱՄԷ եւ Ֆրանսական։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* 

Ստորոգութիւն:1984 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք