Միսաք Մանուշեան

**Միսաք Գէորգ Մանուշեան** (1 Սեպտեմբեր 1906, Ատըեաման, Թուրքիա&nbsp;-&nbsp;21 Փետրուար 1944, Ֆօրթ Մօն Վալէրիան, Ֆրանսա), հայ բանաստեղծ, ֆրանսական դիմադրութեան շարժման մարտիկ, հակաֆաշիստ եւ Ֆրանսայի ազգային հերոս։

## Կենսագրութիւն
Միսաք Մանուշեանը ծնած է 1906 թուականին Արեւմտեան Հայաստանի Ատը Եաման գիւղին մէջ։ Հայրը կը զոհուի 1915 թուականին Մեծ Եղեռնի ժամանակ, մայրը՝ գաղթի ճանապարհին։ Միսաքը եղբօր հետ կը յայտնուի Սուրիոյ մէջ։ 1920 թուականին, Լիբանանի Ճիւնի քաղաքի Հայ Ազգային որբանոցը կ'ըլլայ կրթութեան առաջին օթեւանը Միսաքին ու իր աւագ եղբօր՝ Կարապետին։ 1925 թուականին կը տեղափոխուին Ֆրանսա, սկիզբը Մարսէյլ ապա՝ Փարիզ։ 1930 թուականին Սեմայի հետ կը հրատարակէ «Ջանք» գրական ամսագիրը։ Կ'աշխատի «Սիթրոէն»-ի գործարանին մէջ։

1935 թուականին ՀՕԿ-ի, իսկ 1937-ին կեդրոնական վարչութեան անդամ կ'ըլլայ եւ սկսի խմբագրել կոմիտէի օրկան «Զանգու» շաբաթաթերթը։ Կնոջ՝ Մելինէ Մանուշեանի հետ կը մասնակցի հակաֆաշիստական դիմադրութեան շարժման։

1943 թուականին Մանուշեանի գլխաւորած խումբը, մօտ 30 հոգի կը յարձակին գերմանական բնակիչներու վրայ։ 1943 թուականի Նոյեմբերին, Մանուշեանը կը ձերբակալուի եւ տանջանքներու կ'ենթարկուի եւ երեք ամիս անց, 1944 թուականի փետրուար 21-ին, իր խումբին 21 անդամներուն հետ միասին մահապատիժի կ'ենթարկուի Փարիզի Սուրէն արուարձանի Ֆորտ Մոն-Վալերիէն ամրոցին մէջ։ Մանուշեանին յետ մահու կը շնորհուի Պատուոյ Լեգէոն շքանշանը։ Անոր եւ իր խումբին անունով կ'անուանեն փողոցներ եւ հրապարակներ Փարիզի, Մարսէյլի, Վալանսի եւ Երեւանի մէջ։

Ֆրանսական «Լ’Իսթուար» ամսաթերթը իր Փետրուար 2023-ի թիւին մէջ կը հաղորդէ, որ «Իւնիթէ Լայիք» ընկերակցութեան նախագահ Ժան-Փիեռ Սաքուն, պատմաբան Տընի Փասշանսքին, Վալանսի քաղաքապետ Նիքոլա Տարակոնն ու Միսաք Մանուշեանի կնկան քրոջ թոռնուհին Քաթիա Կիրակոսեանը կը պաշտպանեն Մանուշեանի դագաղը Ֆրանսայի Պանթէոն տեղափոխելու գաղափարը:

Արարողութիւնը տեղի ունեցաւ 21 Փետրուար 2024-ին` Մոն-Վալերիէնի մէջ տեղի ունեցած մահապատիժի 80-ամեակին առթիւ:

Միսաք Մանուշեան Համաշխարհային Բ. պատերազմին ընթացքին կը ղեկավարէր ֆրանսական դիմադրութեան մէկ խումբը, որուն 23 անդամները 1944-ին, Մանուշեանի կողքին գնդակահարուած են գերմանացիներուն կողմէ:

*«Այսօր երեկոյեան Միսաք Մանուշեանի մարմինը՝ Մելինէի հետ կը տեղափոխուի Պանթէոն՝ ի պատիւ բոլոր օտարերկրացիներու եւ քաղաքացիութիւն չունեցող անձանց, ովքեր միացել են Դիմադրութեան յանուն Ֆրանսայի ազատութեան»:*

*Հայաստանի մէջ Ֆրանսայի նախկին դեսպան՝ Ճոնաթան Լաքոտ*
Պատկեր:Missak Manouchian à l'orphelinat de Djunié.png|Ճիւնիի հայկական որբանոցին մէջ
Պատկեր:Montpellier - Allée Missak Manouchian.jpg|Գերեզմանի արձանագրութիւնը
Պատկեր:Missak Manouchian Garden, Yerevan 16.jpg|Երեւան
Պատկեր:Le Matin cover (21 February 1944).png|Մամուլի արձագանգ
Պատկեր:AM016-15.jpg|Միսաք Մանուշեանին նուիրուած դրոշմաթուղթ


## Կարմիր ազդ
մինի|ձախից|200px|Կարմիր պլակատը
Մանուշեանի խումբը վարկաբեկելու նպատակով գերմանական տիրող ղեկավարութիւնը 15000 օրինակով շարժման աֆիշ կը թողարկէ։ Տխրահռչակ «Կարմիր պլակատը» ցոյց կու տայ, որ գերմանացիներու դէմ կը պայքարին ոչ ֆրանսացիները։ Այնտեղ գրուած է՝ Մանուշեան, խումբի ղեկավար, հայ, 56 յարձակում, 150 զոհ, 600 վիրաւոր։

## Ստեղծագործութիւններ
Մանուշեանի բանաստեղծութիւնները կը տպագրուին սփիւռքահայ մամուլին մէջ, 1930-ականներու սկիզբները։ Վաղ շրջանի ստեղծագործութիւններուն կը տիրապետեն անձնական մտածումներն ու ապրումները։ Յետագային նաեւ կը գրէ աշխատաւոր մարդու ցաւի ու բանուորական պայքարի եւ հայրենիքին հանդէպ՝ սիրոյ մասին։ 
 
Բազմաթիւ հայրենասիրական, քաղաքական եւ քնարական բանաստեղծութիւններու («Պայքար», «Ընդվզում», «Նամակ Հայաստանէն», «Ամբոխի կանչը» եւ այլն) հեղինակ է։

## Յիշատակի յաւերժացում
* Երեւանի աւագանիի 2014 ապրիլ 30-ի որոշմամբ Երեւան քաղաքի Արամի, Փաւստոս Բիւզանդի, Եզնիկ Կողբացի փողոցներու եւ Մաշտոցի պողոտայի միջանկեալ հատուածին մէջ՝ ՀՀ շարքային քաղաքացիներու կողմէ անուանուած «Մաշտոցի պուրակը» կ'անուանակոչուի Միսաք Մանուշեանի անունով, ուր հանդէս կու գան բազմաթիւ քաղաքացիներ։
* Երեւանի Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքին մէջ գտնուող թիւ 48 հիմնական դպրոցը 1963-64 ուսումնական տարեշրջանին կը կոչուի Միսաք Մանուշեանի անունով:
* Ֆրանսաի Ռոնի սու Բուա քաղաքի կեդրոնական փողոցներէն մէկը կը կոչուի Միսաք Մանուշեանի անունով։
* Ֆրանսայի ազգային հերոս՝ Միսաք Մանուշեանի աճիւնները 21 Փետրուար 2024-ին, նահատակութենէն ութսուն տարի ետք, պետական բարձրագոյն մակարդակով, ամփոփուած է Փարիզի պանթէոնին մէջ: Ան օտարազգի առաջին գործիչն է, որ մուտք կը գործէ Ֆրանսայի մեծութիւններու աճիւնները ամփոփող պանթէոն, ուր ամփոփուած է նաեւ Մանուշեանի կնոջ` Մելինէի աճիւնները:

## Տե՛ս նաեւ
* Ֆրանսահայ պոեզիա

## Գիրքեր
*Բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1946 թուականին, Փարիզ
*Իմ երգը (*բանաստեղծութիւններ*), 1956 թուականին, Հայպետհրատ, Երեւան

## Արտաքին յղումներ
* Միսաք Մանուշեան բանաստեղծը 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1906 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1944 մահեր
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի մահեր