Աստուածային Կատակերգութիւն

**Աստուածային կատակերգութիւն** (,  La Divina Commedia), Տանթէի գլուխգործոցը։ Սկսած է գրել 1308 թուականին, աւարտած՝ 1321 թուականին։

## Կառուցուածք
Վերնագիրը եղած է *«Կատակերգութիւն»։* Յետոյ Աստուածային մակդիրը աւելացուցած են։ Նկատի չեն ունեցած, որ վէպի գործողութիւնը կը կատարուի երկնային ոլորտին մէջ, այլ արտայայտած են գեղարուեստական վեհութիւնը՝ *աստուածային գործ։* Մեկնելով ժամանակակից ընբռնումներէն, «Աստուածային կատակերգութիւնը» նման չէ ժամանակակից կատակերգութեան։ Այդ անուանած են այլ ըմբռնումներէ ելլելով։ 14-րդ դարուն իտալական ամբողջ գրականութիւնը բաժնուած էր երկու յստակ մասերու։ Ողբերգութիւնը կը համարուէր բարձր աստիճանի գրականութիւն, որ այդ ժամանակ կը գրուէր «գրական» իտալերէնով, իսկ կատակերգութիւնը կը վերաբերէր «ցած» դասի գրականութեան, որ կը գրուէր խօսակցական լեզուով, որպէսզի հասարակ ժողովուրդի համար հասկնալի ըլլար։

## Բովանդակութիւն
[աջից|մինի|260px|[Տանթէ Ալիկիէրի|Տանթէն իր հանգուցեալ կնոջ Պեթրիչէի հետ դրախտին մէջ։ Կիւսթաւ Տորէի նկարը:]]
Վէպը բաղկացած է երեք մասերէ.
* «Դժոխք»
* «Քաւարան»
* «Դրախտ»

Ասոնք իրենց հերթին կը բաժնուին առանձին մասերու. «Դժոխքը» բաղկացած է ինը բովանդակութենէ, «Քավարանը» եօթ բոլորակէ, «Դրախտը» երկնային ինը ոլորտներէ։ Իւրաքանչիւր մաս բաղկացած է 33 երգերէ։ Նախերգանքի հետ միասին բոլորը՝ 100 երգ։ Վէպը գրուած է տերցիններով՝ յանգաւոր եռատողերով։

Վէպի գործողութիւնները կը կատարուին հանդերձեալ աշխարհին մէջ, գործող հերոսները մարդոց հոգիներն են։ Գործող անձերու մեծագոյն մասը պատմական ծանօթ, իրական մարդիկ են։ Բանաստեղծը կը պատմէ անոնց հոգիներու եւ երկրային գործերու, կենդանի ժամանակ կատարած արարմունքներուն մասին։ Վէպը պատմողական ձեւ ունի։ Հիմնական նիւթը բանաստեղծին երեւակայական ճանապարհորդութիւնն է անդրշիրիմեան աշխարհ՝ դժոխքի, քաւարանի, դրախտի մէջ։ Սա առանցքի վրայ հիւսուած է պոէմի կոմպոզիցիան։

## Կառուցուածք եւ պատմութիւն
«Աստուածային Կատակերգութիւն»ը (Divine Comedy) բաղկացած է 14,233 տողերէ, որոնք բաժնուած են երեք **գանթիքաներու** (cantiche - մասեր)՝ **Դժոխք** (Inferno), **Քաւարան** (Purgatorio) եւ **Դրախտ** (Paradiso)։ Իւրաքանչիւրը կը պարունակէ 33 **գանթօ** (canto - երգ): Նախնական երգ մը, որ կը ծառայէ իբրեւ ներածութիւն ամբողջ պոեմին եւ ընդհանրապէս կը համարուի առաջին մասին մէկ կտորը, երգերու ընդհանուր թիւը կը հասցնէ 100-ի: Այնուամենայնիւ, ընդունուած է այն տեսակէտը, որ առաջին երկու երգերը միասնաբար կը կազմեն ամբողջ դիւցազներգութեան նախերգանքը, իսկ իւրաքանչիւր մասի առաջին երկու երգերը կը ծառայեն իբրեւ նախերգանք այդ երեք մասերէն իւրաքանչիւրին համար:

Երեք թիւը յատուկ կարեւորութիւն ունի այս գործին մէջ, ինչ որ կ'արտայայտուի մասերու քանակով եւ անոնց երկարութեամբ: Ասկէ բացի, կիրառուած տաղաչափական ձեւը՝ **terza rima**-ն (եռատող), տասնմէկ վանկանի է (**hendecasyllabic**), ուր տողերը կը կազմեն եռեակներ (tercets)՝ ըստ ABA BCB CDC DED... յանգաւորման: Այսպիսով, իւրաքանչիւր եռեակի վանկերու ընդհանուր թիւը 33 է՝ նոյնքան, որքան իւրաքանչիւր մասի երգերու քանակը:

Առաջին դէմքով գրուած պոեմը կը պատմէ Տանթէի ճամբորդութեան մասին մեռեալներու երեք թագաւորութիւններուն մէջ, որ տեւած է 1300 թուականի գարնան՝ Աւագ Հինգշաբթիի նախորդող գիշերէն մինչեւ Զատիկին յաջորդող Չորեքշաբթին: Հռոմէացի բանաստեղծ **Վիրգիլիոսը** (Virgil) կ'առաջնորդէ զինք Դժոխքի եւ Քաւարանի միջով. **Պէաթրիչէն** (Beatrice)՝ Տանթէի իտէալական կինը, կ'առաջնորդէ զինք Դրախտի մէջ: Պէաթրիչէն ֆլորենտացի կին մըն էր, որուն ան հանդիպած էր մանկութեան եւ հեռուէն հիացած՝ այն ժամանակուայ նորաձեւ «ասպետական սիրոյ» (courtly love) աւանդոյթով, ինչ որ կ'ընդգծուի Տանթէի նախորդ՝ «Նոր Կեանք» (La Vita Nuova) գործին մէջ: Սիստերցեան վանահայր Պերնարտ Քլերվոյացին (Bernard of Clairvaux) կ'առաջնորդէ Տանթէն վերջին երեք երգերուն ընթացքին:

### Տանթէի առաջնորդները պոէմին մէջ

* Վիրգիլիոս
* Պէաթրիչէ
* Սուրբ Պերնարտ

Երեք թագաւորութիւններու կառուցուածքը կը հետեւի «9 գումարած 1» ընդհանուր թուային օրինաչափութեան՝ ընդհանուր 10 թիւը կազմելով: Կան Դժոխքի ինը շրջանները, որոնց կը յաջորդէ յատակը գտնուող Լուցիֆերը. Քաւարանի լերան ինը օղակները, որոնց կը յաջորդէ գագաթը պսակող Եդեմական պարտէզը. եւ Դրախտի ինը երկնային մարմինները, որոնց կը յաջորդէ Եմպիրեանը (Empyrean)՝ ուր կը գտնուի Աստուծոյ բուն էութիւնը: Իւրաքանչիւր ինը տարրերէ բաղկացած խումբի մէջ եօթը տարրեր կը համապատասխանեն յատուկ բարոյական սխեմայի մը՝ բաժնուած երեք ենթակարգերու, իսկ միւս երկուքը, որոնք աւելի մասնայատուկ են, կ'աւելնան՝ ընդհանուր թիւը ինը դարձնելու համար: Օրինակ՝ Քաւարանի մէջ մաքրուող **եօթը մահացու մեղքերուն** կը միանան յատուկ տարածքներ՝ ուշ ապաշխարողներուն եւ բանադրուածներուն համար: Քաւարանի եօթը հիմնական մեղքերը կը համապատասխանեն այլասերուած սիրոյ բարոյական սխեմային՝ բաժնուած երեք խումբերու. չափազանց սէր (Բղջախոհութիւն, Որկրամոլութիւն, Ագահութիւն), թերի սէր (Ծուլութիւն) եւ չարամիտ սէր (Բարկութիւն, Նախանձ, Հպարտութիւն):

Կեդրոնական Իտալիոյ քաղաքական պայքարին մէջ, որ տեղի կ'ունենար **Կուելֆերու** (Guelphs) եւ **Կիպելիններու** (Ghibellines) միջեւ, Տանթէն կը պատկանէր Կուելֆերուն, որոնք ընդհանրապէս կը նախապատուէին Պապականութիւնը՝ Սուրբ Հռոմէական կայսրէն: Ֆլորենցիոյ Կուելֆերը մօտաւորապէս 1300-ին բաժնուեցան երկու խմբակցութեան՝ Սպիտակ Կուելֆերու եւ Սեւ Կուելֆերու: Տանթէն Սպիտակ Կուելֆերու շարքին էր, որոնք 1302-ին աքսորուեցան քաղաքապետ Քանտէ տէ Կապրիելիի (Cante de' Gabrielli di Gubbio) կողմէ, երբ Շարլ Վալուացիի (Charles of Valois) զօրքերը մտան քաղաք՝ Պոնիֆակիոս VIII Պապի խնդրանքով, որ կը սատարէր Սեւ Կուելֆերուն: Այս աքսորը, որ տեւեց Տանթէի կեանքի մնացած մասը, իր ազդեցութիւնը ձգած է «Կատակերգութեան» բազմաթիւ հատուածներուն մէջ՝ սկսած Տանթէի աքսորի մարգարէութիւններէն մինչեւ անոր քաղաքական հայեացքները եւ իր որոշ հակառակորդներուն յաւիտենական դատապարտումը:

Իւրաքանչիւր գանթիքայի (մասի) վերջին բառը **stelle**-ն է («աստղեր»):

## Տե՛ս նաեւ
* Տանթէ Ալիկիէրի

## Աղբիւրներ

## Արտաքին յղումներ
* Աստուածային կատակերգութիւնը գրապահարանին մէջ

Ստորոգութիւն:Տանթէ
Ստորոգութիւն:Պոեմներ