Փանաթինէա

մինի|Փանաթինէա յատկանշող ամֆորէա, Ք․Ա․ 490․ կը պատկերացնէ Աթինան եւ Էրեհթէան
**Փանաթինէա** (յուն․՝ Παναθήναια)․ Աթենացիներու հին յունական տօն, ձօնուած Աթինա աստուածուհիին։ Կը կատարուէր Աթէնք, չորս տարին անգամ մը` Ք․Ա․ 566-էն մինչեւ Գ․ դար:  Բաժնուած էր երկու մասի՝ Միքրա (Փոքր) եւ Մեղալա (Մեծ) Փանաթինէա։ Աթենացիներուն համար ամենակարեւոր եղելութիւնն էր, Ողիմպիական խաղերէն ետք։

## Տօնը
Փանաթինէա կը նշանակէ բոլոր Աթենացիներուն տօնը, այսինքն Ատիկէի բնակիչներուն համար։ Հին տարիներուն, Աթէնքի բնակիչները, այսինքն Աքրոփոլիին շուրջը բնակողները, «Աթինէա»ն կը տօնէին։ Թիսէաս երբ կը միացնէ Ատիկէի քաղաքապետութիւնները եւ Աթէնքը մայրաքաղաք կը նշանակէ, «Աթինէա» տօնը կ՛ընդարձակուի եւ կը կոչուի «Փանաթինէա»։ Փանաթինէայի հիմնադիրը Փիսիսթրաթոսն է։

### Աթինէա
«Աթինէա» տօնը նախապատմական շրջանէն կու գայ։ Սկզբնական շրջանին, Աթինա աստուածուհիին եւ Էրիհթոնիոս առասպելական թագաւորին ի պատիւ ամսական հերթականութեամբ կատարուած զոհաբերութիւնն էր, որ հետագային տօնական ծէսի կը վերածուի եւ կը կատարուի տարին երկու անգամ․ Էքաթոմվէոնայի (Աթինէա) վերջաւորութեան եւ Փիանեփսիոնայի վերջաւորութեան։ Իրոտոթոս կը նշէ թէ փոքր զոհաբերութիւններ կը կատարուէին ի պատիւ Աքրոփոլիի օձին՝ Էրեհթէային (Աթէնքի առասպելական հիմնադիրը Էրիհթոնիոսն էր)։
մինի|Աքրոփոլիի Փարթենոնաս տաճարի 160 մ․ երկայնքով եւ 1 մ․ լայնքով գօտեգանդակը «Փանաթինէա» թափօրը կը պատկերացնէ:
Հին արձանագրութիւններուն մէջ տօնը կը նշուի իբրեւ «Փանաթինէա» եւ «Փանաթինէա թա մեղալա» (Մեծ Փանաթինէա), իսկ յետ քրիստոնէական դարերուն կը գործածուի «թա մեղալա Փանաթինէա» անունը։ Հազուագիւտ է (միքրա Փանաթինէա, *միքրա*=փոքր) անունի գործածութիւնը։

## Փանաթինէա տօնակատարութիւնը
«Փանաթինէա» կը տօնուէր ամէն տարի, սակայն չորս տարի անգամ մը «մեծ Փանաթինէա»ն։ Լիքուրղոսին (Ք․Ա․ 4-րդ դար) արձանագրութիւններէն մէկուն մէջ կը հանդիպինք նաեւ «փենտեթերիս» (Πεντετερίς) յատկանշումը։ Այս տօնակատարութիւններուն ընթացքին նաեւ, տեղի կ՛ունենային Աթինա աստուածուհիին նուիրուած տաճարին (Ափդերու Նիքիս տաճար) քրմուհիներուն ընտրութիւնը՝ «փենտեթերիս»ներուն։
մինի|Աքրոփոլիի Փարթենոնաս տաճարին արեւելեան գոտեքանդակ․ Փանաթինէա թափորէն «շղարշ»ի տեսարանը։
Յայտնաբերուած արձանագրութիւններէն ի յայտ կու գայ թէ «մեծ Փանաթինէա»ն կը տօնուէր չորս տարին անգամ մը, յատկապէս Ողիմպիական խաղերէն (որոնք կը կատարուէին չորս տարի անգամ մը) երեք տարի ետք եւ կամ Ողիմպիական խաղերուն նախորդող տարին։

Արեւածագը չսկսած, տեղի կ՛ունենար «Փոմպի թոն փեփլոն» (Շղարշներու թափօրը / Πομπή των πέπλων)։ 

Մեծ Փանաթինէա տօնակատարութիւններուն ընթացքին կատարուած մրցումները կ՛ընդգրկէին մարզական, երաժշտական եւ ձիավարժական եղելութիւններ, համապատասխան մրցանակներու բաշխումով։ 

Մարզական մրցումները սկզբնական շրջանին Էհելիտես (Փիրէային մօտ, այժմ՝ Նէօ Ֆալիրօ) տեղի կ՛ունենային։ Ք․Ա․ 4-րդ դարուն կը տեղափոխուին Իլիսօ, ուր Ք․Ա․ 330-ին կը կառուցուի զանազան ձեռնակներու համար հանդիսարան-մրցարան մը՝ Փանաթինայիքօ Սթատիօ (կամ Քալիմարմարօ)․ 144-ին մարզարանը կը վերակառուցուի աբողջութեամբ մարմար քարով Հերովդէս Ատտիկեցին *Ἡρώδης ὁ Ἀττικός* կողմէ, ունենալով կարողութիւնը հիւրասիրելու 50 000 հանդիսատեսներ։ 

## Տօնակատարութիւններու ցուցակ
Փանաթինէայի տօնակատարութիւններու ցուցակը հետեւեալն էր․-

### Երաժշտութեան մրցանակներ
Երաժշտութեան մրցումներուն մեծ կարեւորութիւն կը տրուէր կիթառի ընկերակցութեամբ երգի մրցանակին։ Մասնակիցները մենակատարներ էին եւ իրենց տաղանդը կը ներկայացնէին ասմունքելով կտորներ միմիայն Հոմիրոսի գործերէն։ Միայն բացառութիւնը Հիրիլոսի «Փերսիս» ն էր, որ կը գովաբանէ պարսիկներուն դէմ Աթէնքի յաղթանակը։ 

Երաժշտութեան մրցումներուն կողքին, կը կատարուէին նաեւ երաժշտական համերգներ, սրինգի երկու մենակատարներով։ Համերգը նորարարութիւն մըն էր եւ «Փանաթինէա»յի իւրայատկութիւնը։
[մինի|Փանաթինայիքօ Սթատիօ (կամ [Քալիմարմարօ), Աթէնք, նկար՝ 2014-ի]]

#### Կիթառի ընկերակցութեամբ երգի մրցանակ

* Առաջին մրցանակը՝ 1000 տրախմի արժէքի ոսկեայ թափնիներով պսակ եւ 500 տրախմի վարձատրութիւն,
* Մնացեալ մրցանակները յաջորդաբար՝ 1200, 600, 400 եւ 300 տրախմի։

#### Սրինգի ընկերակցութեամբ երգի մրցանակ
Առաջին երկու մրցանակները յաջորդաբար՝ 300 եւ 100 տրախմի։

#### Կիթառի վրայ երաժշտութեան մրցանակ

* Առաջին մրցանակ՝ 500 տրախմի արժէքի ոսկեայ պսակ եւ 300 տրախմի վարձատրութիւն,
* Երկրորդ մրցանակի մասին որեւէ տեղեկութիւն չէ փրկուած,
* Երրորդ մրցանակ՝ 100 տրախմի։

#### Սրինգի երաժշտութեան մրցանակ
Երկու մրցանակներ կային, առաջինը պսակ մըն էր։

### Մարզախաղեր
Մարզական մրցումներուն համար Ք․Ա․ 4-րդ դարու արձանագրութիւն մը կը նշէ թէ մրցանակները կը հաշուէին ձէթով լեցուն ամֆորէաներով։ Իւրաքանչիւր ձէթով ամֆորէա կ՛արժէր 12 տրախմի։ Բարձրագոյն մրցանակը՝ 60 ամֆորէաներ, 720 տրախմիի հաւասար էր, իսկ ամենացած մրցանակը՝ 6 ամֆորէաներ, 72 տրախմիի հաւասար էր։

## Պատկերասրահ

#### Փանաթինէա տօնակատարութիւնները պատկերացնող ամֆորէաներ

Պատկեր:Athena in fighting pose, amphora in Panathenaic shape, Greek-Attic, c. 540 BC, black-figure terracotta - Blanton Museum of Art - Austin, Texas - DSC07663.jpg|alt=|Ք․Ա․540, կը պատկերացնէ Աթինա աստուածուհին կռիւի պահուն
Պատկեր:Allard Pierson Museum Prize amphora 7771.jpg|alt=|Ք․Ա․ 530-520
Պատկեր:Figuras de un ánfora panatenaica (British Museum).jpg|alt=|Ք․Ա․500-490
Պատկեր:0022MAN-Pottery-Fight.jpg|alt=
Պատկեր:Altes Museum Berlin - Antikensammlung23 b.jpg|alt=|Ք․Ա․ 480-470
Պատկեր:Anfora panatenaica come premio del pentathlon, attica 530 ac ca. 01.jpg|alt=|Ք․Ա․ 530, Փենթաթլոն կը պատկերացնէ
Պատկեր:Panathenaic prize amphora of a chariot race, Made in Athens about 410–400 BC, found at Taucheira in Cyrenaica, modern Libya, Winning at the ancient Games, British Museum (7642694662).jpg|alt=|Ք․Ա․410-400
Պատկեր:Anfora panatenaica con tethrippon, 550 ac ca, da orivieto, necropoli del crocifisso del tufo, le conce, tomba panat. (fi man) 02.jpg|alt=|Ք․Ա․ 550
Պատկեր:Anfora panatenaica con tethrippon, 550 ac ca, da orivieto, necropoli del crocifisso del tufo, le conce, tomba panat. (fi man) 01.jpg|alt=|Ք․Ա․550
Պատկեր:Boxers Panathenaic Met 06.1021.51.jpg|alt=
Պատկեր:Chariot-race BM GR 1837.06-09.75.jpg|alt=|Ք․Ա․500-480
Պատկեր:Panathenaic amphora British Museum B134.jpg|alt=|Ք․Ա․530-520
Պատկեր:Pankration Met 16.71.jpg|alt=|Ք․Ա․500
Պատկեր:Pancratist Amphora, by the Berlin Painter - Red Figure.jpg|alt=|Ք․Ա․490
Պատկեր:Pittore di michigan, anfora panatenaica con atena e giocatori di penthatloni, da vulci, 510-500 ac ca. 02.JPG|alt=|Ք․Ա․ 510-500
Պատկեր:Terracotta neck-amphora of Panathenaic shape (jar) MET DP161828 white balanced white bg.png|alt=|Ք․Ա․550-540
Պատկեր:Terracotta Panathenaic prize amphora MET DP245712.jpg|alt=|Ք․Ա․530


#### Աթէնքի թեթրատրախմο
(թեթրատրախմօ=չորս տրախմիի հաւասար)
Պատկեր:Athens - 136-135 BC - silver tetradrachm - head of Athena - owl standing on amphora - Berlin MK BM.jpg|alt=|Ք․Ա․ 136-135
Պատկեր:Atene, tetradrachma, verso 02.JPG|alt=
Պատկեր:3219 - Athens - Stoà of Attalus Museum - Tetradrachm - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 9 2009.jpg|alt=Ք․Ա․2-րդ դար|
Պատկեր:Atene, tetradracme, 01.jpg|alt=
Պատկեր:Greece, 2nd century BC - Tetradrachm - 1916.977 - Cleveland Museum of Art.jpg|alt=|Ք․Ա․ 2-րդ դար
Պատկեր:Thompson 0065.jpg|alt=|Ք․Ա․ 152-151


#### Աքրոփոլիին Փարթենոնաս տաճարի ճակտոցներ, գօտեքանդակներ

Պատկեր:Athens Acropolis Museum frieze 05.jpg|alt=
Պատկեր:Athens Acropolis Museum frieze 03.jpg|alt=
Պատկեր:Athens Acropolis Museum west frieze procession 03.jpg|alt=
Պատկեր:Athens Acropolis Museum Marble Parthenon Frieze (28334243892).jpg|alt=
Պատկեր:3391 - Athens - Stoà of Attalus - Apobates - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 9 2009.jpg|alt=|Ք․Ա․ 4-րդ դար․ կը գտնուի «Հին շուկայ»ի (Αρχαία Αγορά) «Սթոա Աթալու»ին մէջ


         

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի տօնակատարութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Հին յունական տօնակատարութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի մարզախաղեր
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մարզախաղեր