Համաշխարհային ժառանգութիւն

[250px|մինի|«<nowiki/>[Համաշխարհային ժառանգութիւն» նախագծի խորհրդանշանը]]
[250px|մինի|Թիվ #86: Գիզայի բուրգերը ([Եգիպտոս)]]
[250px|մինի| [Էջմիածին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը (Հայաստան)]]
[250px|մինի|Թիվ #174: [Ֆլորենցիայի պատմական կեդրոնը (Իտալիա)]]
[250px|մինի|Թիվ #307: [Ազատութեան արձան (ԱՄՆ)]]
[250px|մինի|Թիվ #483: [Չիչեն Իցան Յուկատանի մէջ (Մեքսիքա)]]
[250px|մինի|Թիվ #540: Սանթ-Պետերբուրգի պատմական կենտրոնը ([Ռուսաստան)]]
[250px|մինի|Թիվ #592: [Բորոբուդուրը Կեդրոնական Ճավայի մէջ (Ինտոնեզիա)]]
**Համաշխարհային ժառանգութիւն** (, ), բնական եւ մարդու ձեռքերով ստեղծած մշակութային արժէքներն են, որոնք կը պաշտպանուին եւ կը ժողովրդականացուին իրենց իւրայատուկ պատմական կամ կենսոլորտագիտական նշանակութեան համար։

## Կազմակերպութիւն
1972 թուականին ՄԱԿԳՄԿ-ը ԵՈՒՆԵՍՔՕ ընդունած է «Համաշխարհային մշակութային եւ բնական ժառանգութեան պաշտպանման միութիւն» (ուժի մեջ մտած է 1975 թուականին)։ ԽՍՀՄ-ը վաւերացուցած է միութիւնը 1988 թուականի մարտի 9-ին։ Մինչեւ 2009 թուականի Ապրիլին միութիւնը վաւերացուցած են 186 երկրներ։

## Չափանիշներ
Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկի ամէնակարեւոր նպատակն է պահպանել եւ յայտնի դարձնել իւրայատուկ վայրերը եւ անկողմնակալութեան համար կազմուած են գնահատման չափանիշներ։

1978 թուականի սկիզբը եղեր են միայն մշակութային ժառանգութեան վայրերու չափանիշներ եւ այդ ցանկը ունեցած է վեց կէտ։ Իսկ յետոյ, մայրացամաքներու հաւասարակշռութիւնը պահպանելու համար, բոլոր չափանիշները միացուցած են եւ այսօր համաշխարհային ժառանգութեան վայրը պիտի ունենայ գոնէ մէկ չափանիշ ստորեւ թուարկածէն.

### Մշակութային չափանիշներ
* **I.** Այն, որ կը ներկայացնէ մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց։
* **II.** Այն, որ  կը վկայէ մարդկային արժէքներու տուեալ ժամանակահատուածին մէջ կամ որոշ մշակութային բնագաւառի, ճարտարապետութեան, գիտարուեստի եւ կամ ճարտարագիտութեան, յիշատակերտային արուեստի մէջ, քաղաքներ նախագծելու կամ բնավայրերու, դաշտավայրերու ստեղծման փոխադարձ ազդեցութեան մասին։
* **III.** Այն, որ եզակի է կամ առնուազն բացառիկ՝ մշակութային աւանդոյթի կամ քաղաքակրթութեան համար, որ գոյութիւն ունի մինչեւ այսօր կամ արդէն անհետացեր է։
* **IV.** Այն, որ  կառուցումի, ճարտարապետական, գիտարուեստական եւ կամ ճարտարագիտական համոյթի կամ բնավայրի ակնառու օրինակ է, որ կը ներկայացնէ մարդկային պատմութեան զգալի մաս։
* **V.** Այն, որ մարդկային աւանդական կառուցման ակնառու օրինակ է, հողի եւ ծովի աւանդական օգտագործումով, ըլլալով մշակոյթի (կամ մշակոյթներու) կամ շրջապատող միջավայրի հետ մարդկային փոխյարաբերութիւններու օրինակ, յատկապէս եթէ բնութիւնը դարձեր է խոցելի ու անշրջելի փոփոխութիւններու ուժեղ ազդեցութեան պատճառով։
* **VI.** Այն, որ ուղղակիօրէն կամ մասամբ կապուած է իրադարձութիւններու կամ գոյութիւն ունեցող աւանդոյթներու, գաղափարներու, համոզումներու հետ եւ ունի համամարդկային նշանակութիւն։ (Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կոմիտԷի կարծիքին, այս չափանիշը նախընտրելի է օգտագործել մէկ այլ չափանիշի կամ չափանիշներու հետ։)

### Բնածին չափանիշներ
* **VII.** Այն, որ բնական բներեւոյթ մըն է կամ գեղագիտական նշանակութիւն եւ բացառիկ բնական գեղեցկութեան տարածութիւն։
* **VIII.** Այն, որ հիանալի օրինակ է  երկրի պատմութեան գլխաւոր փուլերու, ներառեալ կեանքի արձանագրութիւնը, հողերու ձեւաւորման եւ  զարգացման փուլին մէջ շարունակական նշանակութիւն ունեցող երկրաբանական գործընթացները կամ նշանակալի երկրամորֆիքական կամ բնակրաֆիքական առանձնայատկութիւնները։
* **IX.** Այն, որ բացառիկ նմուշ է՝  շարունակուող կենսոլորտագիտական եւ կենսաբանական գործընթացները երկրային, քաղցրահամ ջուրերու, ծովային ու ծովային կենսոլորտային համակարգերու եւ բուսական ու կենդանական համայնքներու զարգացման մէջ բացառիկ նմուշ:
* **X.** Այն, որ կը ներառէ ամէնէն կարեւոր կամ նշանաւոր բնական միջավայրերը,  պահպանելու տուեալ միջավայրի կենսաբանական բազմազանութիւնը, ներառեալ այն վտանգուած տեսակները, որոնք բացառիկ համաշխարհային գիտական  արժէքներ են միջավայրի պահպանման տեսանկիւնէն։

Հետեւեալ աղիւսակը կը բովանդակէ Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերը աշխարհագրական դասակարգման առումով՝
:



ImageSize = width:602 height:auto barincrement:15
PlotArea  = top:10 bottom:30 right:60 left:20
AlignBars = early

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:55
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:20 start:0

Colors =
  id:canvas value:rgb(1,1,1)
  id:black  value:black
  id:red    value:rgb(0.54,0.21,0)
  id:redl   value:rgb(0.84,0.41,0)
  id:orange value:orange
  id:green  value:green
  id:blue   value:blue

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Studentenbuden

PlotData =
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Studentenbuden
  from: 0 till: 51 color:black text:"Իտալիա" (51)
  from: 0 till: 50 color:black text:"Չինաստան" (50)
  from: 0 till: 45 color:red text:"Սպանիա" (45)
  from: 0 till: 42 color:red text:"Ֆրանսա" (42)
  from: 0 till: 41 color:red text:"Գերմանիա" (41)
  from: 0 till: 35 color:redl text:"Հնդկաստան" (35)
  from: 0 till: 34 color:redl text:"Մեքսիքա" (34)
  from: 0 till: 30 color:redl text:"Մեծ Բրիտանիա" (30)
  from: 0 till: 26 color:orange text:"Ռուսաստան" (26/27)
  from: 0 till: 23 color:orange text:"ԱՄՆ" (23)
  from: 0 till: 21 color:orange text:"Իրան" (21)
  from: 0 till: 20 color:orange text:"Պրազիլիա" (20)
  from: 0 till: 20 color:orange text:"Ճապոնիա" (20)
  from: 0 till: 19 color:green text:"Աւստրալիա" (19)
  from: 0 till: 18 color:green text:"Գանատա" (18)
  from: 0 till: 18 color:green text:"Յունաստան" (18)
  from: 0 till: 16 color:green text:"Թուրքիա" (16)
  from: 0 till: 15 color:green text:"Փորթուկալ" (15)
  from: 0 till: 15 color:green text:"Շուէտ" (15)
  from: 0 till: 14 color:blue text:"Լեհաստան" (14)
  from: 0 till: 12 color:blue text:"Չեխիա" (12)
  from: 0 till: 12 color:blue text:"Փերու" (12)
  from: 0 till: 12 color:blue text:"Հարաւային Քորիա" (12)
  from: 0 till: 12 color:blue text:"Պելճիքա" (12)
  from: 0 till: 12 color:blue text:"Զուիցերիա" (12)
  from: 0 till: 10 color:blue text:"Արժանթին" (10)
  from: 0 till: 10 color:blue text:"Նիտերլանտներ" (10)
  barset:skip



## Տես նաև
* ԵՈՒՆԵՍՔՕ
* Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
* Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ
* Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
* Հարաւային Ամերիկայի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
* Ովկիանիոյ մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
* Ափրիկէի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* ՄԱԿԳՄԿ-ի համաշխարհային ժառանգութեան կայքէջը
* «Բնական ժառանգութեան պաշտպանութեան» հիմնադրամը
* Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկը 

## Ծանօթագրութիւններ