open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տարեցներու Միջազգային Օր

**Տարեցներու Միջազգային Օր**, 1 Հոկտեմբերը կը նկատուի տարեցներու միջազգային օր, որ հռչակուած է 14 Դեկտեմբեր 1990-ին ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովի կողմէ։ 
մինի|500px|'''Տարեցներու Միջազգային Օր'''
1990 թուականի Դեկտեմբեր 14-ին,  ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովի կողմէ կատարուած քուէարկութեամբ՝ 1 Հոկտեմբերը,  հաստատուած է իբրեւ *Տարեցներու Միջազգային Օր*, ըստ արձանագրուած 45/106 բանաձեւին։ Տօնը առաջին անգամ նշուած է 1991 թուականի Հոկտեմբեր 1-ին։

Տօնը կը նշուի տարեց մարդոց խնդիրները եւ իրենց շրջապատին միջեւ ծագած տարակարծութիւնները բարձրացնելու նպատակով, ինչպէս, օրինակ, ծերանալը եւ երէցներու չարաշահումները: Այն նաեւ երէցներուն՝ հասարակութեան նկատմամբ, կատարած ներդրման գնահատման օր է։

Այս տoնը համանման է Միացեալ Նահանգներու եւ Քանատայի մէջ նշուած ազգային Մեծ տատիկի ու պապիկի օրուան, ինչպէս նաեւ Չինաստանի «Double Ninth Festival»-ին (կրկնակի իններորդ փառատօն) եւ Ճափոնի «Respect for the Aged Day»-ին (Երէցներու յարգանքի օր):

## Թիրախային Խումբ
Տարեցները կամաւոր աշխատանքներ կը ներկայացնեն ըկերութեան, իրենց կատարած բազմաթիւ ներդրումներով՝ կեանքէն ստացած իրենց փորձառութիւններն ու գիտելիքները փոխանցելու յաջորդող սերուդներուն։

Աշխարհի տարածքին երէց մարդոց թիւը կը հասնի (60 տարիէ աւելի) մօտ 600 միլիոն մարդու (2012 թուական)։ Իսկ 50 տարի ետք, այդ կ՛ակնկալուի բարձրանալ 2 երկիլիոն մարդու։
150px|մինի|ձախից|Տարեց կին մը՝ Մեքսիքայէն
Կազմակերպութիւններն ու խմբակները, որոնք կը նշեն համաշխարհային այս օրը՝
* Տարեց մամիկներն ու պապիկները:
* Տարեցները հոգացող պետական հաստատութթիւնները:
* Անհատներ եւ ընտանիքներ որոնք հետագրգրուած են ծերերու խնամատարութեամբ:
* Առողջապահական խնամատարութեան եւ տարեցներու վերականգնման ոլորտներու աշխատակիցները:  
* Առողջապահական կեդրոններէն ներս առողջապահութեանբ աշխատողները:

## Օրուան նպատակներն ու պատգամները
Միջազգային Տարեցներու օրուան նպատակներն ու պատգամներն կ՛անդրադառնան այդ խմբակին կատարած ներդրումներուն եւ հասարակութեան զարդացման համար նախաձեռնած քայլերուն: Այդ նպատակներէն են՝  
* Առողջապահական ծառայութիւններու հզօրացումը եւ հիւանդութիւններու կանխարգելութիւնը, համապատասխան արհեստագիտական միջոցներու յատկացումն ու  բարեփոխութիւնը։
* Ծերերը խնամելու հեռանկարով՝ վերապատրաստել աշխատակազմը:
* Ապահովել երէցներուն անհրաժեշտ կարիքները, անոնց պահանջները բարելաւելու նպատակով (դարմանատուները):

## Տարեկան Թեմաներ
150px|մինի|աջից|Լայփցիկ համալսարանի հին ուսանողները
* 2011: Աճող հնարաւորութիւնները եւ Համընդհանուր ծերացման մարտահրաւէրները 
* 2012: Երկարակեցութիւնը: Ապագայի կերտմումը
* 2013: Ապագան որ կ՛ուզենք: Տարեցները ի՞նչ կ՛ըսեն
* 2014: Ոչ ոք ետեւ ձգել: Բոլորին համար հասարակութիւնը խթանել
* 2015: Կայունութիւնն ու Տարիքի համընդգրկունութիւնը  քաղաքային միջավայրի մէջ
* 2016: Ընդդիմանալ Ծերութեան

## Արտաքին յղումներ
* ՄԱԿ-ի պաշտօնական կայքէջ
* WHO-ի պաշտօնական կայքէջ
* Տարեցներու Միջազգային Միութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ
Տարոքա

**Տարոքա ** (), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Սարակոսա նահանգայի կազմին մէջ, Արակոն։ Համայնքը կը գտնուի Քամփո-տէ-Թարոքա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 51,91 *քառ.քմ*։ Բնակչութիւնը 2300 *մարդ* (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական շրջանէն 80 *քմ* հեռաւորութեան վրայ։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Daroca - Vista general 01.JPG|
Daroca - Puerta Baja.jpg|Քաղաքի գլխաւոր դարպասներ
Daroca - Murallas 01.JPG|
Daroca - Puerta Alta.JPG|


## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Տարազ (շաբաթաթերթ)

**Տարազ**, գրական-գեղարուեստական, հասարակական շաբաթաթերթ (այնուհետեւ ամսագիր)։ Լոյս տեսած է 1890-1919 թուականին, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Տարազ Նազարեան։ Մինչեւ 1900-ը եղած է «Աղբիւր»-ի պատկերազարդ յաւելուածը։ Հիմնականին մէջ ունեցած է ազատական դիրքորոշում։ ժամանակի հասարակական-քաղաքական իրադարձութիւնները լուսաբանելով առաւել մեծ տեղ յատկացուցած է հայկական հարցին, որու լուծումը կապած է Ռուսաստանի օգնութեան հետ, սուր քննադատութեան ենթարկած համիտեան վարչակարգի հայաջինջ գործելակերպը, ծաղրած այսպէս կոչուած «սահմանադրութիւնը»։ Ուշադրութեան արժանի է Ատրպետի «Հայաստանը ջարդերէն առաջ եւ ետք» յօդուածաշարքը։ Չնայած ընկերային հարցերու լուծման ճանապարհին մերժած է դասակարգային պայքարը, այսուհանդերձ իր էջերը տրամադրած է ժամանակի յառաջադիմական գաղափարներ, մարքսիստական միտքը տարածող գործիչներուն (Ա․ Զուրաբեան, Ա․ խումարեան, Ա․ Երզընկեան եւ ուրիշներ)։ «Տարազ» դատապարտած է Անգլիոյ միջնորդները եւ անոնց տեղական ազգայնական գործակիցները՝ Պաքուի 26 կոմիսարներու սպանութեան կապակցութեամբ։ Հանդէսը արձագանգած է ժամանակի գրեթէ ամբողջ գրական անցուդարձը։ Այստեղ տպագրուած են Յովհաննէս Թումանեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Շուշանիկ Կուրղինեանի, Շիրւանզադէի, Աթաբէկ Խնկոեանի, Վահրամ Փափազեանի,Ալեքսանտր Ծատուրեանի, Յակոբ Պարոնեանի եւ այլոց ստեղծագործութիւնները, թարգմանաբար ներկայացուած ռուս, վրաց եւ արեւմտաեւրոպական գրականութիւնը (Ալեքսանտր Պուշկին, Միքայէլ Լերմոնտով, Նիքոլայ Նեկրասով, Ի․ Տուրգենէ, էգնատէ Նինոշվիլի,․ Իլյա ճաուճաւաձէ, Ա․ Ղազբեգի, Շեքսպիր, Շիլլեր, Պայրըն, էմիլ Զոլա, Մոփասան եւ ուրիշներ)։ Նշանակալի է «Տարազ»-ի դերը երաժշտութեան, թատրոնի, կերպարուեստի հարցերու լուսաբանման ասպարէզներուն մէջ, որոնց նուիրուած յօդուածները աւելի են ժամանակի մշակութային կեանքի (յատկապէս թիֆլիսահայ) ամբողջական պատկերը, նպաստած է գեղագիտական առաջաւոր մտքի հանրայնացմանը։ Լուրջ արժէք կը ներկայացնեն նաեւ մանկավարժութեան, դպրոցին եւ ընտանեկան դաստիարակութեան նուիրուած նիւթերը, որոնց հետ հանդէս եկած են  Յովհաննէս Տէր-Միրաքեանը, Ս․ Բեկնազարեանը, Ս. Լիսիցեանը,Ղազարոս Աղաեանը։ Տպագրած է գրախօսականներ, մամուլի տեսութիւններ, ծանօթացած հայ խմբագիրներու եւ հրապարակախօսներու գործունէութեանը։ Ունեցած է, «Իլիւստրասիոն», «Փարիզի մոտաներ», «Առողջապահութիւն» եւ այլ յաւելուածներ։

## Ծանօթագրութիւններ
Տարեգրութիւն (տարեթերթ)

**Տարեգրութիւն** (1800 - 1802), աշխարհաբար տարեթերթ։

Ազդարարի լռելէն ետք, Վենետիկի միաբանութիւնը կը ձեռնարկէ սոյն աշխատութեան։ Այն իր բովանդակութեամբ լրագրոյ պաշտօն կը վարէր, հետեւաբար կարելի է նաեւ *լրագիր* անուանել։ Ի տարբելութիւն միայն՝ որ փոխանակ կարճ շչջանի մը մէջ հրատակուելու, տաւոյն վերջաւութեան կը հրատարակուէր։ Այնտեղ կը հրապարակուէր տարուան երեւելի քաղաքական, գիտական, եկեղեցական դէպքերու մանրամասն տեղեկութիւններ։

*Տարեգրութեան* դիրքը եղած է փոքր ութածաւալ, ըստ ժամանակին, տպագրութիւնն ու թուղթը՝ մաքուր, իսկ լեզուն՝ աշխարհաբար։ Ա․ հատորը
կը հրատարակուի 1800-ին, ուր կը պատմուի 1799-ի դէպքերը։ Միեւնոյն ձեւով եւս կը հրատարակուին յաջորդները (մինչեւ 1803)։

Լրագրութեան մանկութեան հասակին ՝ *Տարեգրութիւն*ը, աշխարհի տարբեր կողմերէ գիտական եւ այլ նիւթեր հաղորդելով, մեր առջեւ կը դնէր ժամանակին աշխարհիկ լեզուն։

## Աղբիւրներ
* Պատմութիւն Հայ Լրագրութեան, Հ․ Գրիգորիս Վ․ Գալէմքեարեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1893, էջ 25-27։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ թերթեր
Տարօն

**Տարօն**, գաւառ Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի կազմին մէջ**։**

## Պատմութիւն
Ք.ա. IX-VI դդ. Տարօնը եղած է հայկական լեռնաշխարհի կազմաւորուած առաջին միասնական պետութեանը՝ Ուրարտուի կարեւոր գաւառներէն մէկը, առաջնակարգ դեր խաղցած է անոր տնտեսական, քաղաքական եւ յատկապէս կրօնամշակութային կեանքին մէջ։ Կրօնական աւանդոյթի ուժով, 301–ին քրիստոնէութիւնը պետական կրօն ճանչցած հայ ժողովուրդը մկրտուած է Տարօնի հնամենի սրբատեղիներուն մէջ։ Տրդատ Գ. թագաւորի զօրքերը մարտերու ընթացքին, տեւական  ընկճած են Տարօնի ընդդիմադիր ուժերը, կործանած հեթանոսական սրբարանները եւ անոնց տեղը հիմնած եկեղեցիներ։ Արքունի հրովարտակով Վահունի քրմապետական տան տիրոյթները տրուած են Գրիգոր Լուսաւորիչի հայրապետական տոհմին, իսկ Սլկունեաց տիրութիւնները՝ Մամիկոնեաններու տոհմի սպարապետական ճիւղին։

V-VI դդ. Տարօնը եղած է Սասանեան Պարսկաստանի դէմ հայ ազատագրական շարժման հզօր կեդրոն։ Այդ պայքարի ընթացքին Մամիկոնեան իշխանները յաճախ սատարած են Բիւզանդական կայսրութեան եւ Տարօնը եղած է արիւնալի պատերազմաբեմ։ VI-VIII դդ. Մամիկոնեանները Տարօնին միացուցած են մերձակայ Խոյթը, Սասունը եւ այլ գաւառներ։

Հայաստանի 591–ի բաժանմամբ Տարօնը անցած է բիւզանդական գերիշխանութեան ներքեւ։ 639-էն վերամիաւորուած է արաբական արշաւանքներու հետեւանքով, երբ Հայաստանի մէջ անկախութիւնը վերականգնուած է։ 774-775–ին արաբական զօրաբանակներու դէմ ազատագրական մարտերուն  ծանր պարտութիւն կրելէ ետք, ուժասպառ Մամիկոնեանները Տարօնէն գաղթած են Բիւզանդիա, մասամբ՝ Տայք։ Տարօնը այնուհետեւ անցած է արաբական խալիֆայութեան հետ ճկուն դիւանագիտութիւն վարող Բագրատունիներուն։ XIII-XVI դդ. Տարօնը ինկած է թաթար–մոնկոլական եւ թուրքմենական հրոսակ ցեղերու տիրապետութեան ներքեւ։ 1535–ին եւ 1639–ին կնքուած թուրք–պարսկական պայմանագիրներով Տարօնը բռնատիրած է Օսմանեան սուլթանութիւնը։

## Տե՛ս նաեւ
* Տուրուբերան
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը

## Գրականութիւն
* Թ.Խ. Յակոբեան (1981), Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն, Երեւան։ «Միտք»։

## Արտաքին յղումներ
* 2195 Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Տուրուբերան նահանգի գաւառներ
Ստորոգութիւն:Տարօն
Տարօնի հերոսամարտեր

**Տարօնի հերոսամարտեր**, Տարօնի շրջանին մէջ լարուածութիւնը ծայր առած էր 1915 թուականի Յունուարին։ Սասուն ապաստանած Ռուբէնն ու Կորիւնը կազմակերպեցին շրջանին ինքնապաշտպանութիւնը։ Մարտին Սասունը գրեթէ պաշարուած էր եւ դիմադրական կռիւներ սկսած էին տարբեր դիրքերու վրայ։ Մայիսին Մշոյ դաշտի գիւղերը պաշարուեցան քրտական զինեալներու եւ ոստիկաններու կողմէ, իսկ Յունիսին գիւղէ-գիւղ եւ Մուշ քաղաքին միջեւ կապն ու երթեւեկը խզուեցան։

Թրքական իշխանութիւնը մինչեւ Յուլիսի սկիզբը զինուորական խիստ պաշարումի տակ առաւ Մուշի հայկական թաղերը եւ թնդանօթներ զետեղեց շրջակայ դիրքերուն վրայ։ Կիրակի, 10 Յուլիսին թրքական զինուած հրոսակներ հայոց տուները մտնելով անխնայ սկսան սուրէ անցընել անոնց բնակիչները, կողոպտել ու հրդեհել տուները։ Յուսահատական այս կացութեան մէջ, վերի թաղի հայկական դիրքերէն կրակ բացուեցաւ ոստիկաններուն վրայ, եւ կռիւը սկսաւ։

Մուշի դիմադրական ուժերու հրաամնատար հռչակուեցաւ Հաճի Յակոբ Կոտոյեան, իսկ անոր օգնական՝ Տիգրան Մկրտիչեան։ Հայկական դիրքերէն պարպուած առաջին գնդակներուն հետ քաղաքի երեք կողմերուն զետեղուած թնդանօթները սկսան որոտալ հայկական թաղերուն ուղղութեամբ, մինչ թրքական զօրքն ու խուժանը սկսան յառաջանալ դէպի հայկական թաղերը, կատաղի դիմադրութեան հանդիպելէ եւ մեծ թիւով զոհեր տալէ ետք նահանջեցին։

Առաջին օրուան կռիւները գլխաւորաբար «Վերի թաղ»ին մէջ կեդրոնացած էին, որ քանի մը ժամուան 
ընթացքին սաստիկ ռմբակոծումներուն եւ հրդեհներուն պատճառով աւերակոյտի վերածուեցաւ։ Ամբողջ 
գիշերը շարունակուած անհաւասար կռիւէ ետք, յաջորդ օր, Յուլիս 12-ի կէսօրին, երբ այլեւս 
թնդանօթներու եւ հրդեհներու կրակին տակ դիմադրութիւնը շարունակել անկարելի էր, ժողովուրդին 
մեծամասնութիւնը «Ձորու թաղ» փոխադրուեցաւ, ուր կեդրոնացաւ վերջին դիմադրութիւնը։ Նոյն օրը, կէս 
գիշերին, մութէն օգտուելով, կռուող ուժերուն եւ ժողովուրդին մէկ մասը, Տիգրան Մկրտիչեանի 
գլխաւորութեամբ, անընդհատ կռուելով պաշարման շղթան պատռեցին, ցրուեցան շրջակայքը եւ կռիւը 
շարունակելով հասան Քանի լեռները։

Քաղաք մնացողները Հաճի Յակոբ Կոտոյեանի գլխաւորութեամբ Յուլիս 14-ին շարունակեցին կռիւը, եւ անհաւասար գօտեմարտին բոլորն ալ նահատակուեցան։ Մուշի կողքին, դաշտի կարգ մը գիւղեր առանձին-առանձին դիմադրութիւն կազմակերպեցին։ Ալիջանցիք չորս օր դիմադրեցին, բայց յետոյ ստիպուած ձգեցին գիւղը եւ քաշուեցան մօտակայ լեռները։ Աւրանցիք ամբողջ օր մը դիմադրեցին, որմէ ետք 12 օր կռիւը շարունակեցին մօտակայ անտառներուն մէջ ու լեռներուն վրայ։ Վարդենիսցիք տասնհինգ օր ամբողջ դիմադրեցին, մինչեւ որ հոն ապաստանած վեց հազար հայեր, Վարդենիսէն եւ շրջակայքէն, ռուսական բանակի նահանջէն ետք Արարատեան դաշտ անցան։

Սուրբ Կարապետի շրջանին մէջ Յուլիս 7-էն սկսած ինքնապաշտպանութեան կռիւները շարունակուեցան մինչեւ 1916 թուականի Յունուար. շատեր զոհուեցան իսկ ողջ մնացողները ռուսական բանակին միացան։

Հերոսական դիմադրութիւն տեղի ունեցաւ նաեւ Նեմրութի լանջերու պուրակներուն մէջ, ուր երեք հարիւր երիտասարդներ Ապրիլէն սկսեալ երեք ամիս շարունակ դիմադրեցին, մինչեւ որ ռուսական բանակը հասաւ եւ ազատեց զանոնք։

Ստորոգութիւն:Հայ ազգային-ազատագրական շարժումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հերոսամարտեր
Տաւուշի Բերդ

**Տաւուշի բերդ** կամ **Ցլիկ Ամրամի բերդ**, միջնադարեան բերդ Հայաստանի Հանրապետութեան Տաւուշի մարզի Բերդ քաղաքի ծայրամասին մէջ, Տաւուշ գետի աջ ափին, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Տաւուշ գաւառին մէջ։

## Պատմութիւն
Տաւուշ բերդը առաջին անգամ կը յիշատակուի 10-րդ դարու սկիզբը, որպէս Աշոտ Երկաթի փոխարքաներու նստավայր (գլխաւորաբար Ցլիկ Ամրամի)։ 10-11-դարերուն ամրոցը անցած է լոռեցի Կիւրիկեաններուն։ Ամրոցի տարածքին մէջ այսօր ալ կը գտնուին կաւէ սպասք եւ ուրիշ իրեղէն։ Ամրոցը եղած է այն իւրայատուկներէն, որ ունեցած է իր ներդաշնակ ջրամատակարարումը։ Քանի որ 14-րդ դարէն բերդը եղած է լքուած, այժմ ան կը գտնուի վատ վիճակի մէջ։ Մարդիկ չեն կրնար ներս մտնել, որովհետեւ անոր մուտքի եւ ելքի տեղերը անյայտ են։

Հիմնադրման թուականը յայտնի չէ։ Տաւուշի բերդը 9-10-րդ դարերուն հռչակուած վայր էր։ Այստեղ նստող իշխանները քանի մը անգամ ապստամբութիւն բարձրացուցած են Բագրատունի թագաւորներու դէմ։ Աշոտ Բ-ը (914-928) զէնքի ուժով կը կտրէր անոնց դիմադրութիւնը եւ կը գրաւէր Տաւուշի բերդը։ Գրաւոր աղբիւրներուն մէջ առաջին անգամ կը յիշատակուի X դ. սկիզբը, որպէս հայոց թագաւոր Աշոտ Բ. Երկաթի կուսակալներու նստավայր։ X-XI դդ. պատկանած է Բագրատունիներու Կիւրիկեան ճիւղին, XII-XIII դդ.՝ Զաքարեաններուն։ XIV դ. վերջը անտերունչ մնացած Տաւուշը աստիճանաբար աւերուած եւ քայքայուած է։ Տաւուշը բաղկացած էր միջնաբերդէն եւ ստորին բերդէն։ Միջնաբերդը կը գրաւէր բարձրադիր, զառիթափ ժայռերով եզերուած բլուրի գագաթի նեղ (առավելագոյն լայնութիւնը 25մ), լեզուականման տարածքը։ Կիսագլանաձեւ բուրգերով ամրացուած պարիսպի մնացորդները (մինչեւ 12մ բարձրութեամբ, կառուցուած՝ ոչ խոշոր գետաքարերով եւ ճեղքուած անդեզիտի քարերով) պահպանուած են արեւելեան եւ հիւսիս-արեւմտեան մասերուն մէջ։ Մուտքը եղած է հարաւային կողմէն։ Տարածքին մէջ շինութիւններու հետքեր չեն պահպանուած։ Միջնաբերդը հիւսիսային կողմը շարունակուած է աւելի ցած դիրքով փոքր բլուրի վրայ, դէպի ուր ունեցած է ելք։ Ստորին բերդը գտնուած է միջնաբերդի արեւելեան ստորոտին, ուր պահպանուած են ճեղքուած խոշոր քարերով կիկլոպեան շարուածքով պարիսպի մնացորդներ, միանաւ դահլիճի տիպի եկեղեցիի պատեր, կացարաններու եւ տնտեսական շինութիւններու հետքեր։ Խմելու ջուրը մինչեւ ստորին բերդ բերուած է հարաւային կողմի Գլգլան կոչուող աղբիւրներէն՝ կաւէ փողրակներով (մնացորդները պահպանուած են)։

Բերդի աւերակները, որոնք մինչեւ օրս կը նշմարուին, կը գտնուին Բերդ քաղաքին մէջ, բարձր եւ զառիթափ լեռան վրայ։ Անոր շինութիւնները բռնած են բաւական մեծ տարածութիւն։ Այժմ այն բոլորը, գրեթէ առանց բացառութեան, կը գտնուին հողի հաստ շերտի տակ։ Այստեղ կատարուած են մասնակի պեղումներ։

## Աւանդութիւն

Երբ արաբները կու գան այս կողմերը, Աշոտ Երկաթը իր զօրքով կ'ամրանայ Ղալի քար կոչուած ապառաժին շինուած բերդին մէջ։ Թշնամին կը պաշարէ զայն, բայց ոչինչ կրնայ ընել բերդականներուն։ Պառաւ կին մը թաքուն դուրս կու գայ բերդէն, որ պաշարուածներուն համար ուտելիք բերէ։ Արաբները բռնութեամբ կ'իմանան անկէ ջուրի ճանապարհը եւ կը կտրեն ջուրը։ Չնայած անոր, բերդին մէջ գտնուող Աշոտ Երկաթը անձնատուր չ'ըլլար։ Մութ գիշեր մը ան իր զօրքով դուրս կու գայ բերդէն եւ կը տեղափոխուի Սեւանի կողմերը։

## Տե՛ս նաեւ
* Տաւուշի մարզ
* Չարեք բերդ

## Ծանօթագրութիւններ
Տաւուտ (բժիշկ)

**Տաւուտ**, հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ունեցած է բարձրագոյն բժշկական կրթութիւն։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բժիշկ (տոքթոր) աշխատած է։ Կիլիկիա աքսորուած է։ 

12 Ապ­րի­լ 1909 թուականին, հայկական ջարդերու ժամանակ, եղած է Կիլիկիոյ, Ատա­նայի, Սանճաքի, Միսիս աւանի մէջ։ Թուրք ոճրագործները յարձակած են Միսիսի բնակիչ՝ Եփրեմ աղային տան վրայ, ուր ապաստանած էին հայերն ու այլ քրիստոնեաներ։ Դահիճները բոլորին դուրս հանած են՝ ընդարձակ բակ եւ կոտորած։ Եփրեմ աղայի տան ապաստանողներուն մէջ եղած է նաեւ «պոլ­սե­ցի մի աք­սո­րա­կան` տոքթոր Տաւուտը, որը բաւական դիմադրեց դահիճներին, բայց ի վերջոյ, ընկրկեց»։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Սիմոնեան Հրաչիկ, Հայերի զանգուածային կոտորածները Կիլիկիայում (1909 թ. Ապ­րիլ), Երեւ­ան, 2009։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1909 մահեր
Տարօն (անձնանուն)

**Տարօն**, հայկական արական նորայայտ անուն։ Հաւանաբար, կը սերէ Մեծ Հայքի Տաւրուբերան նահանգի Տարօն (Տաւրոն) գաւառի անունէն: Հայաստանի աշխարհագրական անուններով կան նաեւ այլ անձնանուններ՝ Մասիս, Սեւան, Սասուն, Արարատ, Արաքս եւ այլն:

Տարօն տեղանունը որպէս գրական մականուն գործածած է հայ խորհրդային բանաստեղծ, արձակագիր Սողոմոն Տարօնցին (իսկական ազգանունը՝ Մովսէսեան, 1905-71)
* Լատինագիր ձեւը՝ 

## Անունը Կրողներ
* Տարօն Աճէմօղլու (, ծն.1967, Իսթանպուլ), հայկական ծագումով ամերիկացի տնտեսագէտ:
* Տարօն Մալաքեան (, ծն. 18 Յուլիս 1975, Կլենտէյլ, ԱՄՆ) հայ կիթառիստ է, System of a Down խումբին նուագող
* Տարօն Մարգարեան (ծն.1978) Երեւանի 11րդ քաղաքապետ (2011էն)

## Ծանօթագրութիւններ
Տարպի Սթանչֆիլտ

**Տարպի Սթանչֆիլտ** ( Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր ABC կայանէն սփռուած Գայթակղութիւն քաղաքական տրամա հեռուստաշարի մէջ Ապի Ուիլըն դերով (2012-ներկայ): Ան նաեւ ճանչցուած է իր Ափրիլ Կրին դերով Jericho հեռուստաշարին մէջ, որ կը սփրուի CBS կայանէն, ինչպէս նաեւ Mad Men-ի եւ The Mentalist-ի դերերով:

## Վաղ Կեանք
Սթանչֆիլտը ծնած ու ապրած է Քոտիաք, Ալասքա, ուր իր հայրը ճանչցուած ձկնորս մըն էր։ յաճախած է University of Puget Sound համալսարանը ուրկէ ստացած է իր Հաղորդակցութիւններու (Communications) վկայականը աջակցելով թատրոնի փոքր վկայականի մը հետ: Վերչապէս աւարտեց American Conservatory Theater ուսումնարանէն, Սան Ֆրանսիսքո:

## Գործի Ասպարեզ
Սթաղչֆիլտ սկսաւ իր ասպարեզը թատերական գործունէութեամբ, եւ իր առաջին պաստարային ներկայացումը եղաւ CBS կայանի ոճրագործական տրամա ** հեռուստաշարը 2000-ին: Ժամանակի ընթացքին ան նաեւ ներկայացաւ տարբեր հեռուստաշարներու վրայ իբրեւ հիւր դերասանուհի/կերպար, ինչպէս հետեւեալ հեռուստաշարներուն՝ *[[Angel (1999 հեռուստաշար)|Angel]]*, *[[Monk (հեռուստաշար)|Monk]]*, *[[Strong Medicine]]*, *[[Nip/Tuck]]*, *[[Bones (հեռուստաշար)|Bones]]*, *[[Cold Case]]*, *[[The Mentalist]]* եւ *[[How I Met Your Mother]]*:

Սթանչֆիլտը մշտացած դերասանական կազմին մէջ անցած էր CBS կայանի *[[Jericho (2006 հեռուստաշար)|Jericho]]* հեռուստաշարին իբրեւ Ափրիլ Կրին 2006էն 2007: Մայիս 2007-ին երկու շաբթուան համար ստանցնեց Ամէլիա Ճոֆ դերը Անի Ուըշինկի փոխարէն ABC կայանի *[[General Hospital]]* հեռուստաշարին: Յետոյ ունեցաւ առժամեայ դեր իբրեւ Հելեն Պիշըփ AMC կայանի *[[Mad Men]]* հեռուստաշարին մէջ: Դարձաւ Մարք Հարմըն կերպարի առաջին կինը իբրեւ Շանըն Կիպզ CBS կայանի *[[NCIS (հեռուստաշար)|NCIS]]* հեռուստաշարին մէջ 2006էն 2012: Սթանչֆիթմ նաեւ հիւր դեր ունեցաւ իչրեւ Մերետիթ, գլխաւոր դերասանին առաջին նախկին կինը, ABC կայանի կատակերգական տրամա *[[Castle (հեռուստաշար)|Castle]]* հեռուստաշարին մէջ 2009-ին եւ 2013-ին: Ֆիլմի փորձարութեան կողմէ, ունեցաւ հակարակ սերային դերը Տորիըն Կրէյի 2004-ի տարբերակ Օսքար Ուայլտի *[[The Picture of Dorian Gray]]* պատմուածքին:

Մարտ 2011-ին Շոնտա Ռայմզ արձանագրեց Սթանչֆիլտ քաղաքական տրամա *[[Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)|Գայթակղութիւն]]* (Scandal)հեռուստաշարին մէջ:: *Scandal*-էն առաջ, Սթանչֆիլտը ունէր հիւր-դերասանական դեր Շոնտա Ռայմզի *[[Private Practice (հեռուստաշար)|Private Practice]]* հեռուստաշարին մէջ, 2008-ին: *[[Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)|Գայթակղութիւն]]* հեռուստաշարը սկսաւ ABC կայանէն 5 Ապրիլ 2012-ին եւ երկրորդ եղանակին արդէն դարձաւ ամէնէն բարձր գնահատական ստացող տրամա հեռուստաշարներէն մէկը: Անոր դերը Ապի Ուիլընն է, պաշտօնեայ Օլիվիա Փոփի մօտ, որմէ ետք ալ Սպիտակ Տան մամլոյ պատասխանատուն:

## Դերեր

### Ֆիլմ

մինի|Տարպի Սթանչֆիլտ, 2014-ին

### Հեռուստաշարներ

## Տե՛ս նաեւ
* Գայթակղութիւն (հեռուստաշար)
* Քէրի Ուաշինկթըն
* Հենրի Այըն Քուսիք
* Քոլամպըս Շորթ
* Քէյթի Լոուզ
* Կիլէրմո Տիազ
* Ճէֆ Փէրի
* Թոնի Կոլտուին
* Պէլըմի Եանկ
* Ճաշուա Մալինա
* Սքոթ Ֆոլի
* Փորշա Տը Ռոսի
* Քորնիլիըս Սմիթ
* Ճո Մորթըն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ալեսանտրօ Տել Փիեռօ

**Ալեսանտրօ Տել Փիէռօ** (), (Conegliano, Veneto, The Province of Treviso - Italy), իտալացի ֆութպոլիստ, յարձակող վեթերան յառաջապահ, մարզական ասպարէզի մեծ մասը անցուցած է իտալական «Եուվենթուս» (Juventus Football Club S.p.A) ակումբը՝ դառնալով այդ ակումբին լաւագոյն ֆութպոլիսըներէն մէկը, յաջողութեամբ հանդէս եկած է նաեւ Իտալիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքականի (The Italian national football team) կազմով։ Ան Իտալիոյ բոլոր ժամանակներու «A prolific goal-scorer» երրորդ նշանակողն է՝ 335 կոլ (Ճուզեփփէ Մէացցա՝ 338 կոլ ) (Giuseppe "Peppino" Meazza), Սիլվիօ Փիոլա՝ 364 կոլ (Silvio Piola)։ Ան 19 տարի խաղցած է «Եուվենթուս» (11 տարի եղած է խումբի աւագը) եւ սահմանած է չափանիշ՝ 705 խաղերուն արձանագրելով 290 կոլ։ Ներկայիս հանդէս կու գայ հնդկական « Տելհի Տինամոս» ակումբով։ (Delhi Dynamos Football Club - The Indian Super League)։

Տել Փիէռոն սկսած է ֆութպոլ խաղալ երիտասարդ տարիքին։ Տասնչորս տարեկան Ալեսանտրօ Տել Փիէռոն «Փատովա»յի (Padova) մասնագետնէրը յայտնաբերած են «Սան Վենտեմիանօ» (San Vendemiano) խումբի կազմին մէջ, եւ շուտով Ալեսանտրոն տեղափոխուեցաւ «Փատովա»։ Ալեսանտրոն «Փատովա»յի հիմնական կազմին մէջ իր նորամուտը նշած է 1992 թուականի Նոյեմբեր 22-ին Մրցաշարքի Բ. (Series B) խաղով, ուր իր խումբը կը խաղար «Թերննանա Քալչոյի» դէմ։ Ան «Փատովա» երիտասարդական խումբէն «Եուվենթուս» տեղափոխուած է 1993 թուականին եւ այնտեղ խաղցած է 19 մրցաշրջան։ Իրեն նորամուտը Ա. Մրցաշարքի (Series A) կայացած է 1993-ի Սեպտեմբերին «Ֆոճայի» դէմ, իր առաջին կոլը ան արձանագրած է յաջորդ իսկ խաղին «Ռեճիայի» դարպասը։ Այդ մրցաշրջանին 28-րդ դարձի խաղին (round) «Փարմայի» հետ հանդիպման ժամանակ Տել Փիէռոն առաջին անգամ դուրս եկած է հիմնական կազմով եւ դարձած է «Հեթրիք»ի հեղինակ։

1995-96 մրցաշրջանին ան դարձաւ «Եուվենթուս»ի հիմնական կազմի խաղցող։ Տել Փիէռոյի ամենայաջող մրցաշրջաններէն մէկը 1997–98-ն է, երբ ան արձանագրեց 32 կոլ եւ կարեւոր դեր խաղցաւ իր խումբի յաղթանակին։ Այդ մրցաշրջանին «Եուվենթուս» յաղթեց Մրցաշարք Ա.-ը (Series A), հասաւ Իտալիոյ բաժակին եւ «Ախոյեականներու Լիկի բաժակ»ի (The 1997 UEFA Champions League Final) եզրափակիչին։

2013 թուականի սկիզբը, ֆութպոլիստը դարձաւ «Եուվենթուս»ի բոլոր ժամանականերու լաւագոյն նշանակողը։ Տել Փիէռոն նաեւ վեթերան յառաջապահ առաջնորդ է (leader) իր մասնակցած խաղերու քանակով՝ «Տարեց Սինիորա»յի մէջ (Old Signora)։ Ան գրաւած է տասներորդ տեղը նշանակողներու քանակով՝ «ՈՒԵՖԱ Ախոյեականներու Լիկ»ին մէջ (The UEFA Champions League)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* պաշտոնական կայք
* Youtube-ում
* UEFA-ի կայքում
* Դել Պիեռոյի մասին ֆուտբոլի վիճակագրության կայքում

Ստորոգութիւն:Իտալացի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի աշխարհի ախոյեաններ
Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Եուվենթուսի ֆութպոլիստներ
Տելհի

:*Չշփոթել Հնդկաստանի մայրաքաղաք Նիու Տելհիի հետ*:

**Տելհի** (, ), Հնդկաստանի մեծագոյն երկրորդ քաղաքը։ Ունի համադաշնութեան կարգավիճակ։ Կը գտնուի երկրի հիւսիսը՝ Եամունա գետի ափին։ 
Տելհին կը համարուի Հնդկաստանի ամենազարգացած քաղաքը։

## Անուանում
Հին ժամանակ յայտնի եղած է *Ինտրափրասահա* անունով (գոյութիւն ունեցած է մ.թ.. 1-ին հազարամեակի սկզբը)։ Հնդկական «Մահապհարապա» էպոսի մէջ կը յիշատակուի Հասփինափուրա անունով։

Ժամանակակից անուանումը երեւան եկած է 736 թուականէն, երբ հին բնակավայրի աւերակներու մօտ կառուցուեցաւ Տհիլիքա կամ Տելհի քաղաքը։ Կ՛ենթադրեն, որ անուանումն առաջացած է քաղաքի հիմնադիր Տիլուի անունէն։ Քաղաքի հին մասը՝ Հին Տելհին, կը կոչուի նաեւ *Շահճահանապատ*՝ Հնդկաստանի մէջ Մեծ Մոնկոլներու կայսրութեան կառավարիչ Շահ Ճահանի անունով. պարսկերէն «ապատ»՝ քաղաք, այսինքն՝ «Շահ Ճահանի քաղաք»:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Տեղեկատուական Գիտութիւններու Ֆրանսախօս Հիմնարկ

**Տեղեկատուական Գիտութիւններու Ֆրանսախօս Հիմնարկ** (ֆր.՝ The Institut de la Francophonie pour l'Informatique (IFI)), տեղեկատուական գիտութիւններու բնագաւառին մէջ մագիստրոսի աստիճան շնորհող ուսումնական հաստատութիւն Վիեթնամի մէջ:

Հիմնարկը ստեղծուած է Վիեթնամի կառավարութեան պահանջով եւ ֆինանսաւորուած է 1995-ին, Ֆրանսախօսութեան Համալսարանական Գործակալութեան կողմէ Վիեթնամի մէջ բարձր մակարդակի երկրաչափներ եւ տեղեկատուական գիտութիւններու դասախօսներու վերապատրաստման համար: Ծրագիրը ֆինանսաւորող երկրներն ու տարածաշրջաններն են. Վալոնիա, Պելճիքա, Քէպէք, Քանատա, Ֆրանսա, ֆրանսախօս Զուիցերիա եւ Լիւքսեմպուրկ:

Տեղեկատուական Գիտութիւններու Ֆրանսախօս Հիմնարկը ուսանողներ կը հաւաքագրէ Վիեթնամէն եւ այլ ֆրանսախօս երկիրներէ: Ֆրանսախօսութեան Համալսարանական Գործակալութեան անդամ համալսարանի (ինչպիսին են Télécom ParisTech, Լեովենի Կաթողիկէ Համալսարան, Մոնրեալի մէջ Քէպէքի համալսարան եւ այլն) դասախօսները դասաւանդեն նաեւ Տեղեկատուական Գիտութիւններու Ֆրանսախօս Հիմնարկին մէջ։ Բոլոր դասախօսութիւնները կ՛ընթանան ֆրանսերէն լեզուով:

Սովորաբար, աւարտական փորձաշրջանը տեղի կ՛ունենայ Վիեթնամէն դուրս (Եւրոպա կամ Քանատա) ճարտարարուեստական գործարաններու, համալսարաններու եւ կամ հետազօտական տարրալուծարաններու մէջ։ Արդիւնաբերական փորձաշրջանները կ՛իրականացուին ծրագրային ապահովման զարգացման նախագծային առաջնորդի շրջագիծ փնտռող կազմակերպութիւններւ կողմէ:

Տեղեկատուական Գիտութիւններու Ֆրանսախօս Հիմնարկը Վիեթնամի մէջ կը նկատուի տեղեկատուական գիտութիւններու լաւագոյն համալսարաններէն մէկը: Ուսանողներուն մօտ մէկ երրորդը կը շարունակէ յետհամալսարանական կրթութիւն ստանալ այլ երկիրներու համալսարաններու մէջ։ Շրջանաւարտներէն շատեր կը դառնան Վիեթնամի մէջ ծրագրային ընկերութիւններու մասնագէտներ կամ նոր ընկերութիւններու հիմնադիրներ:

## Հիմնադրում եւ զարգացում
*1997 թ.` հիմնադրուած է իբրեւ Տեղեկատուական Գիտութիւնների Ֆրանսախօս Հիմնարկ
*2006 թ.` հիմնադրուած է Հանոյի ֆրանսական Համալսարանի կեդրոնը
*2014 թ.` Ֆրանսական Լեզուի Հիմնարկը միաւորուած է Հանոյի Ֆրանսական Համալսարանին եւ անուանափոխուած՝ Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Հիմնարկի։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Official Website 
*Student's Magazine
Տեսփասիթօ

«**Տեսփասիթօ**» (Despacito), Փուերթօ Ռիքեան կ՚երգէ Լուիս Ֆոնսիի երգը Տէտի Եանքիի մասնակցութեամբ: Հրապարակուած է 13 Յունուար 2017-ին, իսկ վերամշակուած տարբերակը՝ կը հրապարակուի 17 Ապրիլ 2017-ին Ճասթըն Պիպըրի մասնակցութեամբ եւ գլխաւորած է ԱՄՆ-ի (Billboard Hot 100) եւ Մեծն Բրիտանիոյ (UK Singles Chart), որ 1996-էն  սկսեալ դարձած է միակ սպաներէն երգը, երբ միակ յաջող երգն էր «Macarena»ն: Տեսահոլովակը ունի աւելի քան 2 միլիառ դիտում:

## Պատմութիւն
«Despacito» երգը կը միաւորէ լատին փոփ եւ ռեգեթոն ոճերը:

Երգը ստացած է դրական արձագանգներ երաժշտական քննադատներու եւ համացանց-հրատարակութիւններու կողմէ եւ դարձած է համաշխարհային յաջողութիւն: Երգը գլխաւորած է Աւստրիոյ, Արժանթինի, Մեծ Բրիտանիոյ (UK Singles Chart), Վենզուելայի, Գերմանիոյ, Իտալիոյ, Քոլոմպիայի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի, Չիլիի, Շուէտի, Էքուատորի եւ այլ երկիրներու հիթ-շքերթները: Երգը թեկնածութիւն առաջարկուած է № 1-ի Սպանիոյ մէջ 19 Յունուար 2017-ին եւ ստացած է ոսկիէ հաւաստագիր.

ԱՄՆ-ի մէջ երգը թեկնածութիւն առաջարկուած է Hot Latin Songs հիթ-շքերթի № 2-ին՝ դառնալով Ֆոնսիի համար ամենաբարձր ձեռքբերումը 2009 թուականի ընթացքին, երբ անոր «Aquí Estoy Yo»-ն գլխաւորեց հիթ-շքերթը: «Despacito»-ն նաեւ դարձած է Ֆոնսիի առաջին երգը, որ գրաւած է US Latin Digital Songs chart թուային հիթ-շքերթի ամենաբարձր հորիզոնականը 19 Յունուար 2017-ին: Ընդհանուր առմամբ այդ մէկը Daddy Yankee-ի ասպարէզի 48-րդ յաջողութիւնն է եւ ամենաբարձր թեկնածուն Hot Latin Songs-ի մէջ: Երգը նաեւ է US Latin Streaming Songs հիթ-շքերթի № 3-ին մէջ 2.7 միլիոն վաճառքով (Spotify եւ YouTube), № 19-րդ հորիզոնականին մէջ ձայնասփիւռային US Latin Airplay հիթ-շքերթին մէջ 7.4 միլիոն ձայնասփիւռային կատարումներով: Նաեւ թեկնածութիւն առաջարկուած է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի № 88-ին՝ դառնալով Ֆոնսիի երրորդ երգը, որ կրցաւ տեղ գրաւել ամերիկեան հիթ-շքերթին մէջ եւ 7-րդը Տէտի Եանքիի համար: Մի քանի շաբաթ վերջ վերամշակման տարբերակը հասած է № 1-ի Hot 100-ին, որ առաջին անգամ էր Fonsi-ի եւ Yankee-ի ասպարէզին եւ 5-րդ անգամ Պիպըրի համար: Նաեւ Պիպըրը դարձած է պատմութեան մէջ առաջին կատարողը, որ երկու շաբաթ անընդմէջ ունեցած է երկու տարբեր երգեր, որոնք զբաղեցուցած են Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի ամենաբարձր հորիզոնականը:

Վերամշակման տարբերակին մէջ Ճասթըն Պիպըրի մասնակցութեան շնորհիւ այդ երգը դարձած է առաջին սպաներէն երգը, որ գլխաւորած է Billboard Hot 100-ը 1996 թուականին յաջողութիւն դարձած «Macarena» երգէն ետք, որ կը կատարէ Los del Río զուգերգը:

## Հիթ-շքերթներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  (պաշտօնական տեսահոլովակ, աւելի քան 1 միլիար դիտում)
*  (վերակմշակման տարբերակ)

Ստորոգութիւն:Լուիս Ֆոնսիի երգեր
Տենիզ Պիելման

**Տենիզ Պիելման** (), զուիցերիացի գեղասահորդ, աշխարհի եւ Եւրոպայի չեմպիոն (1981), Զուիցերիացի եռակի ախոյեան:

## Մարզական գործունէութիւն
Մարզուած է մօր՝ Հայտի Պիելմանի (Heidi Bielmann) եւ Օթթը Հիւկինի (Otto Hügin) մօտ: 11 տարեկանին դարձած է Զուիցերիոյ պատանեկան առաջնութեան ախոյեան: Միջազգային մրցոյթներուն նորամուտը կատարած է 1976-ին: 1977-ին Հելսինքիի Եւրոպայի առաջնութեան, որ անոր գործունէութեան ընթացքին առաջին Եւրոպայի առաջնութիւնն էր, կատարած է եռակի սալխով եւ իրանը հետ թեքելով ու ազատ ոտքը բռնելով պտոյտ (ֆիրմային պտոյտ): Մրցավարական կազմը արհեստավարժութեան համար անոր նշանակած է 2 հատ 5,9, իսկ ազատ ծրագրին ան զբաղեցուցած է երկրորդ տեղը:

Գեղասահքի պատմութեան մէջ մտած է պտոյտներու բացառիկ արհեստավարժութեան եւ յատկապէս ոտքը բռնած վիճակով պտոյտներու շնորհիւ, որ անոր պատուին կը կոչուի «պիելման» (bielmann spin), չնայած ան զանոնք առաջին կատարողը չէ (օրինակ՝ 1974-ին այդպիսի պտոյտներ կատարած է զուիցերացի Քարին Իթէնը (Karin Iten)): Պիելմանը այդ պտոյտները կատարած է առաւելագոյնս ձգուած եւ ընդհանրապէս մեծ արագութեամբ, ճշգրիտ կեդրոնադրումով եւ մեծ քանակութեամբ դարձաշրջաններով: 1981-ին ազատ ծրագրում բոլոր պտոյտները միասին ան կատարած է 105 դարձաշրջան՝ վայրկեանին 1,8 պտոյտ արագութեամբ, որ կազմած է ծրագրի ամբողջ ժամանակի 24%-ը: Ատկէ ետք բացառիկ պտոյտները վերջնականապէս սկսան համարել գեղասահքի զուիցերարական դպրոցի այցեքարտը:

Աշխարհի առաջին գեղասահորդուհին է, որ Եւրոպայի առաջնութեան ժամանակ կատարած է եռակի լուտց (1978), որու համար գեղասահորդուհիներու մէջ առաջին անգամ ստացած է 6,0 միաւոր (եւ 5 հատ 5,9 միաւոր) արհեստավարժութեան համար: Առաջիններէն մէկն է, որ աշխարհի առաջնութեան ժամանակ կատարած է եռակի հանգոյցով ցատկ (1978, Ելենա Վոտորեզովայի հետ միասին): Ընդհանուր առմամբ Տենիզ Պիելմանի կարճ եւ ազատ ծրագրերը կը տարբերէին բարդ եւ որակեալ արհեստավարժութեան ներդաշնակ համադրութեամբ, միեւնոյն ժամանակ՝ բարձր ոճով, վարպետութեամբ եւ երաժշտականութեամբ:
մինի|Տենիզ Պիելմանը 2011-ի Եւրոպայի առաջնութեան ցուցադրական ելոյթներու ժամանակ
Սակայն Պիելմանը շատ անյաջող կատարած է պարտադիր շարժումները, որու պատճառով նոյնիսկ մրցանակակիր չէ դարձած: Եւ միայն 1981-ին, բարելաւելով շարժումներու որակը, կարողացած է դառնալ Եւրոպայի եւ աշխարհի ախոյեան (նաեւ աշխարհի առաջնութեան պատմութեան մէջ առաջին անգամ կատարած է եռակի լուտց:

## Մարզանքէն ետք
1982-էն կը մասնակցի մասնագիտական ներկայացումներու՝ տարիներ ետք կատարելով Պիելման պտոյտներ եւ եռակի բարդ ցատկեր: Կ՛ապրի Ցիւրիխի մէջ:

2007-ին մասնագէտ պարող Սուէն Նինեմանի հետ մասնակցած է պարային Եւրատեսիլին, որտեղ զբաղեցուցած են վերջին՝ 16-րդ տեղը:

## Մարզական ձեռքբերումներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  
* Տենիզ Բիելմանը Olympics at Sports-Reference.com կայքէն
* YouTube video - 1980 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղեր
Խաչատուր Տէր Մանուէլեան

**Խաչատուր Տէր Մանուէլեան** (), ազգանունը եղած է Նահիկեան (?), գրուած է նաեւ Էմանուէլեան։ Հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1875 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի, Խարբերդի գաւառի՝ Խարբերդ-Մեզիրէ քաղաքին մէջ։ Մանկական տարիներէն զրկուած է հօրմէն եւ մեծացած՝ մօր խնամքի տակ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի ազգային կեդրոնական վարժարանէն ներս։ Ուսանած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի Եփրատ գոլէճին մէջ։ Նոյն գոլէճի ուսուցիչները երաշխաւորած են զինք՝ համալսարանական կրթութիւն ստանալու համար։ 1903 թուականի Մայիս 23-ին աւարտած է ԱՄՆ–ի Փենսիլվանիոյ համալսարանի (Ֆիլատելֆիոյ) բժշկական բաժինը։ Որոշ ժամանակ հիւանդանոցներուն մէջ մասնագիտացած է վիրաբուժութեան գիծով, այնուհետեւ Նիւ Եոր­քի մէջ սեփական բուժարան բացած է։ Տեղի տալով մօր խնդրանքներուն՝ վերադարձած է հայրենի Մեզիրէ, ուր բացած է սեփական բուժարան եւ շուտով սիրուած վիրաբոյժի համբաւ վաստակած է։ Բժիշկ Էթքինսնի խնդրանքով, շաբաթը երկու օր այցելու բժիշկ աշխատած է՝ 1909 թուականին բացուած, «Էնի Թրէյ­սի Ռիգզ» ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ։ Յաճախ հրաւիրուած է Եփրատ գոլէճ՝ առողջապահական դասախօսութիւններ կատարելու։ 1913 թուականին ամուսնացած է Մեզիրէի անուանի ընտանիքներէն մէկուն՝ Ճեֆերեան Յովակիմի եւ Հռիփսիմէի դստեր՝ Մարի-Վենիւսի հետ։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պէս, ուղարկուած է Քըզըլքիլիսէ, Մանազկերտ, Փերի, Կիւմիւշ-Մատեն եւ այլ քաղաքներ՝ բժիշկ ծառայելու համար։ Ութ ամիս ծառայելէ ետք արձակուրդ առնելով վերադարձած է Մեզիրէ եւ նահանգապետի առաջին գրագիրի կնոջ կեանքը փրկած է։ Այդ դէպքէն ետք բժիշկ նշանակուած է Կարմիր մահիկի հիւանդանոցէն ներս, ուր եռանդով զբաղած է վիրաւոր եւ հիւանդ հայ բանտարկեալներու բուժմամբ, ոմանց ալ հիւանդանոցէն ծածուկ ազատած եւ ուղարկած է Տեր­սիմ։

ԱՄՆ-ի քաղաքացիութիւն ունեցած է եւ եղած է ԱՄՆ-ի հիւպատոս Տէյվիտի ընտանեկան բժիշկը։ 1915 թուականի Յուլիսին հիւանդանոցէն տուն վերադառնալու ժամանակ ձերբակալուած է, բանտարկուած ու Մածիտինէ աքսորուած է։ Սպանուած է 1915 թուականի Յուլիսի վերջը, Մելիտինէի կամ Խարբերդի մէջ՝ մօտ 40 տարեկան հասակին։ Կինը՝ Մարի-Վենիւսը, նախազգալով վտանգը, թոյն խմելով փորձած է ինքնասպան ըլլալ, սակայն զինք փրկած է պատահաբար այցելած հարեւանուհին։ 1929 թուականի Դեկտեմբեր 29-ին, ԱՄՆ քաղաքացի Մարի-Վենիւսն ու անոր դուստր Թովինան, այդ երկիրը տեղափոխուած են։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։ 
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները),Պոսթըն, 1957։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։ 
* Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհեր (1915-1923), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մեզիրէ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Մելիտինէ մահեր
Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան

** Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան** (), հայ բժիշկ, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1886/1890 թուականի Փետր­ուա­ր 5-ին Կիլիկիոյ Էօտէմիշ աւանին մէջ։ Աւարտած է ծննդավայրի Ս. Մեսրոպեան, ապա՝ Սեն Ժոզեֆ վարժարանները։ Որոշ ժամանակ աշխատած է իբրեւ գրագիր։ Այնուհետեւ շրջագայած է Փոքր Հայքի շարք մը հայաշատ քաղաքներ եւ զբաղած ՀՅԴ-ի գաղափարներու քարոզչութեամբ։ 1910-1914 թուականներուն ուսանած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժնէն ներս։ Ամրան աւարտած է ուսումը եւ սպասած, որ աշնան յանձնէ աւարտական քննութիւնները։

1913 թուականի Նո­յեմ­բե­րին Պէյ­րութի Ս. Նշան եկեղեցւոյ մէջ կատարած է ՀՅԴ հիմնադիրներէն մէկուն՝ 1913 թուականի Հոկ­տեմ­բե­ր 27-ին մահացած, Սիմոն Զաւարեանի սգահանդէսի ատենապետի պարտականութիւնը։ Եղած է բժիշկ Գաբրիէլ Անսուրեանի մտերիմ ընկերը։ Եղած է Ճարտասան եւ բեմախօս։ Ունեցած է աշխատասէր, քիչ մը ջղագրգիռ բնաւորութիւն։

1915 թուականի գարնան ձերբակալուած է ու շղթայակապ տեղափոխուած է Զմիւռնիոյ (Իզմիր) բանտը եւ կուսակցական գաղտնիքներ կորզելու նպատակով աննկարագրելի չարչարանքներու ենթարկուած է։ 1915 թուականի Դեկ­տեմ­բե­ր 3-ին, 60 բանտարկուած հայ մտաւորականներու ու կուսակցականներու շարքին, աքսորուած է Իսլահիէ։ 1915 թուականին սպանուած է Իսլահիէի մէջ՝ թուրքերու բարբարոսական տանջանքներուն ենթարկուելէ ետք, մօտ 27 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Լազեան Գաբրիէլ, Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Գա­հի­րէ, 1949։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գեր­սամ Ահա­րո­նե­ան, Պէյրութ, 1965։
* Կարօ Գէորգեան, Ամէնուն տարեգիրքը, ԺԲ. տարի, 1965, Պէյրութ, 1966։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապ­րիլ 24, 1985։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։

## Աղբիւր

* 

Ստորոգութիւն:Էօտէմիշ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:5 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Ստորոգութիւն:Իսլահիէ մահեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Փաթրիք Տէմփսի

**Փաթրիք Կէլըն Տէմփսի** (, ծնած 13 Յունուար, 1966, Լիւսթըն, Մէյն, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է, ինչպէս նաեւ ինքնաշարժի մրցող: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Դկ. Տէրըք Շէփըրտ դերով American Broadcasting Company կայանի բժշկական տրամա *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարին մէջ։ Ան երբ նոր 20 տարեկան էր, սկսած էր արդէն ֆիլմերու մէջ գլխաւոր դերեր ստանցնել, ինչպէս հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ *[[Can't Buy Me Love (ֆիլմ)|Can't Buy Me Love]]* (1987) and *[[Loverboy (1989 ֆիլմ)|Loverboy]]* (1989): 1990ական թուականներուն, իր դերերը փոքր դերեր եղած են, ինչպէս *[[Outbreak (ֆիլմ)|Outbreak]]* (1995) ֆիլմին մէջ, սակայն անակնկալօրէն հռչակ կը շահի երբ *[[Sweet Home Alabama (ֆիլմ)|Sweet Home Alabama]]* (2002) ֆիլմը, որուն մէջ ինք դեր ունէր, հսկաօրէն հռչակ կը գտնէ:Իր ֆիլմերէն են նաեւ՝ *[[Enchanted (2007 ֆիլմ)|Enchanted]]* (2007), *[[Made of Honor]]* (2008), *[[Valentine's Day (2010 ֆիլմ)|Valentine's Day]]* (2010), *[[Flypaper (2011 ֆիլմ)|Flypaper]]* (2011), *[[Freedom Writers]]* (2007) եւ *[[Transformers: Dark of the Moon]]* (2011):

## Վաղ Կեանք
Տէմբսի ծնած է Լուինսթըն, Մէյն, ԱՄՆ, եւ մեծցած է Թըրնըր, Մէյնի եւ Պաքֆիլտ, Մէյնի շրջաններուն մէջ։ Ունի 2 քոյրեր: Մայրը՝ Ամանտա Քասըն դպրոցական հաշուապահ էր, եւ իր հայրը, Ուիլիըմ, ապահովագրական ծրագիրներու առեւտրական է:

Ան յաճախած է Buckfield High School եւ St. Dominic Regional High School դպրոցները:

Իր պատաներկան տարիներուն ան կը մասնակցէր ձեռնածութեան (juggling) մրցումներու: 1981-ին ներկայացաւ երկրորդ International Jugglers' Association կազմակերպութեան կազմակերպած ախոյանութեան մէջ փոքրերու բաժամունքին մէջ, ուր Անթոնի Կաթոն առաջին էր, աշխարհի ամէնէն գիտցուած ձեռնածուն:

Տէմբսին ախտաճանաչուած է դժընթերցումով երբ ան 12 տարեկան էր։ Պարպա Ուալթըրզի հետ հարցազրոյցի մը ժամանակ 2008-ին, ան կը հաստատէ, թէ իր այդ հիւանդութիւնն է, որ ստեղծեց այսօրուայ Փաթրիքը:

## Ասպարեզ
### Վաղ Ասպարեզ
Տէմբսիի տաղանդը յայտնաբերուեցաւ երբ ան փորձեց դեր մը ստանցնէ *[[Torch Song Trilogy]]* թատերական ներկայացման մէջ։ Իր փորձը յաջող ընփացաւ եւ ան յաջորդող ամիսները արտադրման ընկերութեան հետ նահանգէ նահանգ պտտելով ներկայացումներու համար: Այս սկիզբն էր իր ասպարեզին, որմէ անմիջապէս ետք *[[Brighton Beach Memoirs]]* թատերական ներկայացման մէջ իբրեւ գլխաւոր դերասանը, որ բեմադրուած է Ճին Սաքսի կողմէ: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ունեցած է թատերական *[[On Golden Pond (թատրոն)|On Golden Pond]]* տարբեր ներկայացումներուն մէջ, Maine Acting Company ընկերութեան աջակցութեամբ, եւ իբրեւ Թիմի, 1990-ին, *[[The Subject Was Roses]]* ներկայացման մէջ Ճոն Մահոնիի եւ Տանա Իվիի հետ Roundabout Theatre թատերասրահին մէջ, Նիւ Եորք:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:13 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Հմայեակ Տէր Մանուէլեան

**Հմայեակ Տէր Մանուէլեան**, հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ իբրեւ դեղագործ աշխատած։

21 Ապրիլ 1915-ին՝ Երեքշաբթի երեկոյեան, Խարբերդ նահանգի, Տերսիմի գաւառի՝ Չմշկածագ աւանի շուկային մէջ թուրք ոստիկաններու կողմէ կատարուած են առաջին ձերբակալութիւնները՝ կառավարիչին այցելելու խաբէութեամբ։ Կառավարչատուն (սերայ) գացած է 9 հոգի, անոնց կարգին՝ Հմայեակը։ Բոլորը ձերբակալուած են ու բանտարկուած։ Անկէ ետք ուրիշներ ալ ձերբակալուած են։ Սակայն Հմայեակ, որոշ ժամանակ մը ետք, ազատ արձակած են, որովհետեւ անոր համար՝ հանրածանօթ թուրք մը միջնորդած է, որուն համար ան ժամանակին դեղ պատրաստած էր։ Իսկ միւսները գացած ու այլեւս չեն վերադարձած։ Զանոնք սկիզբը բանտարկած են՝ կառավարութեան շէնքին մէջ, ապա՝ տեղափոխած են Վերին թաղի Ալի պէյի եւ Օսման աղայի տուներուն տակ եւ օր ու գիշեր դաժանօրէն ծեծելով ու չարչարանքներու ենթարկելով՝ սպաննած։

## Գրականութիւն
*Ղազարեան Հ., Պատմագիրք Չմշկածագի, Պէյրութ, 1971։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Տէյվ Ֆրանքօ

**Տէյվիտ Ճոն** «**Տէյվ**» **Ֆրանքօ** (, ծնած 12 Յունիս, 1985, Փալօ Ալթօ, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի ֆիլմի եւ հեռուստաշարներու դերասան մըն է: Ան սկսաւ իր ասպարեզը փոքր դերերով տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *[[Superbad (ֆիլմ)|Superbad]]* եւ *[[Charlie St. Cloud (ֆիլմ)|Charlie St. Cloud]]*, նախքան իր առաջին գլխաւորը դերի ստանցնումը 2012-ին կատակերգական *[[21 Jump Street (ֆիլմ)|21 Jump Street]]* ֆիլմին մէջ։ Ան նաեւ ստանցնած էր դերեր հետեւեալ հռչակաւոր ֆիլմերուն մէջ՝ *[[Fright Night (2011 ֆիլմ)|Fright Night]]*, *[[Now You See Me (ֆիլմ)|Now You See Me]]*, *[[Now You See Me 2]]*, *[[Warm Bodies (ֆիլմ)|Warm Bodies]]*, *[[Neighbors (2014 ֆիլմ)|Neighbors]]*, *[[Nerve (2016 ֆիլմ)|Nerve]]*, ինչպէս նաեւ *[[Scrubs (հեռուստաշար)|Scrubs]]* հեռուստաշարի 9րդ եղանակին մէջ։ Ան կրտսեր եղբայրն է հռչակաւոր դերասան Ճէյմզ Ֆրանքոյի:

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշար

### Ելեկդրոնային խաղեր

### Համացանցային

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Փալօ Ալթօ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Քալիֆորնիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Տէյվիտ Թէնընթ

**Տէյվիտ Թէնընթ**/**Տէյվիտ Ճոն Մքտոնըլտ** (, ծնած 18 Ապրիլ, 1971) Սքոթլանտցի դերասան մըն է, ճանչցուած իբրեւ Տասներրորդ Տոգթորը հռչակաւոր անգլիական *[[Doctor Who]]* հեռուստաշարին մէջ, Ալէք Հարտի *[[Broadchurch]]* հեռուստաշարին մէջ, Ճիաքոմո Քասանովա *[[Casanova (2005 հեռուստաշար)|Casanova]]*, Քոլկրէյվ *[[Jessica Jones (հեռուստաշար)|Jessica Jones]]* հեռուստաշարին մէջ, եւ Պարթի Քրաուչ *[[Harry Potter and the Goblet of Fire (ֆիլմ)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]* ֆիլմին մէջ։ Ֆիլմերէ եւ հեռուստաշարներէ զատ ան ձայնային եւ թատերական դերասանութիւն ալ ըրած է, ներառեալ շատ քնահատուած *[[Hamlet]]* ներկայացումը: 2015-ի Յունուարին, Թէնընթ ստացաւ National Television Award մրցանակ մը:

## Վաղ Կեանք
Թէնընթ ծնած է Պէթ Կէյթ, Ուէսթ Լոթյըն, Սքոթլանտա, Սէնտի Մքտոնըլտ (դեսպան)Սէնտի Մքտոնըլտ դեսպանին (1937–2016) եւ Հէլըն Մքլէոտին զաւակը:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

### Թատերական

### Ռատիոկայանային եւ Լսողական

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1971 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի ծնունդներ
Ժերար Տէտէեան

**Ժերար Շառլ Տէտէեան** (), հայ բանասէր, պատմաբան։ Գիտութեան դոկտոր՝ պատմութեան գծով (1990), փրոֆէսոր (1991)։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ (2004)։

Հայազգի ֆրանսացի գրականագէտ Շառլ Տէտէեանի որդին է։

## Կենսագրութիւն
1962-1966 թուականներուն ուսանած է Փարիզի էգոլ Նորմալ Սիւբերիորի, Սորպոնի (դասական լեզուներ եւ գրականութիւն) եւ Արեւելեան լեզուներու ազգային դպրոցի (հայերէնը՝ Ֆէյտիի ղեկավարութեամբ) բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու մէջ։ 1969 թուականէն սկսեալ Մոնբելիէի Փոլ Վալերի համալսարանին մէջ դասաւանդած է ընդհանուր պատմութիւն (միջնադար)։ 1994 թուականէն Երեւանի պետական համալսարանի պատուաւոր դոկտոր է, 1966 թուականէն՝ Մոնբելիէի գիտութեան եւ գրականութեան ակադեմիայի անդամ։

Գիտական ուսումնասիրութիւնները կը վերաբերին միջնադարեան Հայաստանի, մասնաւորապէս հայ-բիւզանդական յարաբերութիւններու պատմութեան։ Ֆրանսերէնի թարգմանած է եւ ընդարձակ յառաջաբանով ու ծանօթագրութիւններով հրատարակած Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրքը» (1980 թ)։ Համահեղինակ է «Հայոց պատմութիւն» (1982 թ, ֆրանսերէն) գրքի։ Բազմաթիւ առիթներով այցելած է Խորհրդային Հայաստան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:4 Փետրուարի ծնունդներ
Աբրահամ Ա. -Քհնյ. Տէր Գալուստեան

**Աբրահամ Ա. -Քհնյ. Տէր Գալուստեան**, մուսա լերան զուտ հայկական գիւղերու լեռնային շրջանի նահապետ եւ Սուէտիոյ հոգեւոր դասուն ամէնէն պերճախօս, վարչագէտ ու յեղափոխական Տ.Աբրահամ քհնյ.Տէր գալուստեան ծնած է Մուսալեռնցի ծնողքէ, Եողուն-Օլուգ գիւղին մէջ,1865-ին։

Անտիոքի եւ ապա Լիբանանի պետական երեսփոխան՝ պրն. Մովսէս Տէր Գալուստեանի հայրը՝ Տ.Աբրահամ իր ծննդավայրի ծխական վարժարանին մէջ։

Իր գիւղի համեստ պայմաններուն մէջ, ան մէծցած ու կապուած է Հայրենի Հողին եւ տարիներու աշխատանքին վաստակով ամուսնացած ու դարձած է զաւակներու հայր։

Ընտանեկան պարտաւորութիգններու կողքին, ան կարեւորութեամբ հետաքրքրուած է իր ժողովուրդի առօրեայով եւ ազգային ու եկեղեցական գործերով։

Իր ժողովուրդին ու հայրենիքին առաւել օգտակար դառնալու հեռանկարով, ան անդամակցած է իր շատ սիրած գաղափարական ընտանիքին եւ այնուհետեւ աւելի կազմակերպուած աշխատանքով լծուած է ազգային գործերու։

իրեն համար մտասեւեռում դարձած է ունէնալ յէղափոխական շունչով դատիարակուած երիտասարդութիւն մը, որ միշտ պատրասդ ու յանձնառու ըլլայ իր ժողովուրդին իրաւունքները պաշտպանելու եւ ի պահանջեալ հարկին, կեանքի գնով անոր տէր դառնալու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Կարապետ Տէմիրճեան

**Գրիգոր Տէմիրճեան** (Արեւմտեան Հայաստան, Սեբաստիոյ վիլայէթ, Ազի­զի­էի գաւառակ, Պիւնեան - 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Կարապետ Տէմիրճեան ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Սեբաստիոյ վիլայէթի Ազի­զի­էի գաւառակի Պիւնեան գիւղաքաղաքին մէջ։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է եւ Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս բժիշկ աշխատած։ Եղած է ՍԴՀԿ-ի անդամ։ 1915 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած է ու բանտարկուած՝ Տէպօ բանտին մէջ։

Ի թիւս 36 ձերբակալուածներու, տարուած է Անքարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի Էվերեկ աւանի բանտը, ուր ենթարկուած է հարցաքննութեան։ Ապա խիստ հսկողութեան տակ տեղափոխուած է Կեսարիոյ բերդը՝ դրուելով պատերազմական ատեանի տրամադրութեան ներքոյ։

Աքսորի ճամբուն վրայ սպանուած է կամ մահացած՝ ժանտախտէ։

## Աղբիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* Գալֆայեան Կարապետ աւագ քահանայ, Գիրք Ելից հայոց, Պէյրութ, 1955։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Մովսէս Տէր Գալուստեան

**Մովսէս Տէր Գալուստեան** (**Ա. Լէյլանի**, )։ Երեսփոխան ու ազգային-հասարակական գործիչ։

Տէր Գալուստեան նախնական կրթութիւնը կը ստանայ հայրենի գիւղին մէջ, իր ուսումը կը շարունակէ Հալէպի մէջ։ Կը դառնայ ուսուցիչ։ Մաս կը կազմէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերուն։ Մովսէս Տէր Գալուստեան կարեւոր դեր կը կատարէ մուսա լեռցիներուն լեռ բարձրանալուն ու մղած ինքնապաշտպանական կռիւներուն, հանդիսանալով անոր զինուորական ղեկավարը։

Փոր Սայիտի մէջ դարձած է հայկական լեգէոնի հիմնադիրներէն եւ շուտով բարձրացած տեղակալի աստիճանին։ Նշանակալից ներդրում ունեցած է Արարայի ճակատամարտի յաղթանակին մէջ։ Եգիպտոսի մէջ աշխատակցած է «Յուսաբեր»ին մէջ, Ա. Լէյլանի ծածկանունով։ 1928-ին, կը հրատարակէ իր առաջին գրքոյկը։ Ընտրուած է երեսփոխան՝ Իսկէնտէրուն-Սանճաքի հայութիւնը ներկայացնելու համար սուրիական խորհրդարանին մէջ։ 1939-ին, երբ մուսալեռցիները պարտադրաբար լքեցին իրենց հայրենի գիւղը, Մովսէս Տէր Գալուստեան աշխատանք կը տանի անոնց համար նոր ապաստան մը ապահովելու՝ Լիբանանի Այնճար աւանին մէջ։ 1943-1972 երեսփոխան է լիբանանեան խորհրդարանին մէջ։ Ան դերակատար եղած է նաեւ լիբանանահայ գաղութի կազմաւորման ու զարգացման մէջ, եղած է պաշտպան Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ու Դաշնակցութեան ճամբով իր ամբողջ կեանքը ի սպաս դրած է հայութեան գերագոյն շահերուն համար։ Թաղուած է Պուրճ Համուտի Ազգային գերեզմանատունը։ 1998-ին, Մովսէս Տէր Գալուստեանի աճիւնները կը տեղափոխուին Այնճար եւ իրենց հանգիստը կը գտնեն Մուսա Լերան հերոսներուն նուիրուած յուշարձան-համալիրի կողքին։

## Աղբիւրներ
* Մովսէս Տէր Գալուստեան (Ա. Լէյլանի)

## Արտաքին յղումներ
* Այնճարի Մէջ. «Շնորհահանդէս` Մովսէս Տէր Գալուստեան» Գիրքին:
* Մ Տէր Գալուստեան Movses Der Kalousdian/ Galustyan ARMENIAN Musa- Dagh Mousa Ler:

Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1984 մահեր
Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ Երեսփոխաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան

**Տէր Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան** (1833-1905)- Աւաղանի անունով Գէորգ, որդի Տէր Գասպար քահանայի, ծնած է 1833-ին, Հալէպ:

Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ տեղւոյն Ազգ. Վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք կը մեկնի Երուսաղէմ եւ Ս. Յակոբեանց Վանքին մէջ կը ստանայ եկեղեցական ուսում։ Ապա, կը վերադառնայ ծննդավայր եւ ծնողաց օգտակար դառնալու համար կը հետեւի ոսկերչութեան։
Տարիներու աշխատանքով նիւթական վիճակը բարելաւելէ ետք, կը պատրաստուի ամուսնութեան։

Իր կեանքի ընկերը կ'ընտրէ Պրն. Յովհաննէս Նահասի քոյրը՝ Մէննուշը, որուն հետ կը պսակուի Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ մէջ։ Հետագային կ՚ունենայ չորս զաւակներ՝ Միքայէլ,Իսկէնտէր, Ռզգալլա եւ Եօրկաքի։

Իր կրօնական պատրաստութիւնը, եկեղեցասիրութիւնն ու լաւ
վարքն ու բարքը նկատի առնելով, Բերիոյ Թեմի նորընտիր Առաջնորդ՝ Տ, Մկրտիչ Արք.Քէֆսիզեան(հետագային Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ) զինք կը կոչէ քահանայութեան։

Պարտն ու պատշաճ բոլոր կարգադրութիւնները կատարելէ ետք, իր ձեռնադրութիւնը տեղի կ՚ունենայ ձեռամբ Տ. Մկրտիչ Արք»՝ Իէֆսիզեանի, Ս.Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, 14 Փետրուար 1871-ին, եւ կը վերակոչուի Տէր Մարկոս, օծակից ունենալով Տէր Մատթէոս քհնյ. Տէր Գէորգեանր։

Քաոասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը օծակիցին հետ եկեղեցւոյ մէջ անցրնելէ Առաջնորդին տնօրինութեամր կը նշանակուի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ;
Իրեն կր արաի շատ սահմանափակ թիլով ծխական ընտանիքներ։ Աոանց դժպոհանրի կր կապուի եկեղեցիին ու ժոդովուրղին։ Շնորհիւ բնատուր իր վարչակւսն կարողութեան ու ճկունութեանց շուտով զինք կը գտնենք պատուաբեր դիրքերու վրայ։ Նախ կ'ընտրուի կրօնական Ժողովի եւ ապա՝ Գաւառական Ժոդովի անդամ։

Վարչական պաշտօններուն մէջ դուդարերած է ողջմտութիւն ու ժողովականի փորձառութիւն եւ րնղանակաթիւն։
Իր քաջ արարախօսութեանդ պարկեշտութեան ու խոհական վարուեքակերպին ապաւինելովդ Մկրտիչ նորրնտիր Կաթողիկոսը առաքած է Տէր Մարկոսը Ղնէյէի հայկական գիւղր առժամեայ հովւական ծառայութեամբ եւ միաժամանակ ղինք քիաղօրելովդ որ Պր.Կարապետ ճամճեանի հետ քննէ Աթոռապատկան ձիթաստանի
հաշիւներր։ Իրեն վստահուած պարտականութիւնը յաջողութեամբ կատարելէ ետք, Տէր Հայրը իր սահուն արաբերէնով ու յարատեւ աշխատանքով յաջողած է տեղւոյն հայ գիւղացիներուն յատինադաւանութեան յարիլր մասամփ արգիլել ու ոմանք հայ եկեղեցւոյ ծոցը վերադարձնել։

Բաղմանդամ րնտանիքի հայր այս նուիրեալ քահանան անբաւարար ծուխեր ունենալուն պատճաոով ապրած է նիւթական
շատ համեստ պայմաններու մէջ, այնքան որ, չէ կրցած հասնիլ տան պէտքերուն։ Աղքատութիւնր զինք ստիպած է ոչ հայկական թաղերր բնակիլ աժանագին տան վարձքով։ Իր քահանայական պարտաւորութիւններր կատարելը ետք, աղատ Ժամերուն ոսկերչութեամբ զրաղած ու հազիւ զաւակներուն ապրուստը ապահոված է։

Հակառակ կրած նեղութիւններուն, զրկանքներուն, ոչ միայն ինք՝ այլեւ իր ամրողջ գերդաստանը միշտ հաւատարիմ մնացած են Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ եւ օտարադաւան հոսանքներուն դէմ պայքարած ու տէր եւ պաշտպան հանդիսադաձ են մեր ազգային եկեղեցական սրբութիւններուն ու Առաջնորդարանին։

Տէր Մարկոս վախճանած է 1905-ին, եօթանւսսուն երկու տարիքին։

Թաղման կարգն ու վերջին օծման արարողութիւնր տեղի ունեցած է Ս.Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։ Մարմինը ամփոփուած է եկեղեցւոյ բակին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ