Հալէպի բերդը

**Հալէպի բերդ**, հազարամեայ ամրոց, կառուցուած է միջնադարուն։ Կը համարուի աշխարհի ամենահին եւ ամենամեծ միջնաբերդերէն մէկը։ Բլուրը կառուցուած է Ք.ա. 3–րդ հազարամեակին։

Բնակավայրը պատմութեան ընթացքին գրաւուած է շատ մը երկիրներու եւ կամ կայսրութիւններու կողմէ․ Հայաստան, Յունաստան, Բիւզանդական կայսրութիւն, Մամլուքեան եւ Այյուպեան սուլթանութիւններ, Օսմանեան Կայսրութիւն։ Ներկայիս կանգուն մնացած են Այյուպեան ճարտարապետութեան շինութիւնները։ 2000 թուականին Աղա խանի մշակութային հաստատութիւնն ու հնագոյն խմբակը պահպանելու համար կատարուեցան համապատասխան գործողութիւններ։

2012 - 2016 թուականներուն, Հալէպի Կռիւին ժամանակ, բերդը լուրջ վնասներ կ'ունենայ։ 

20 մ․ խորութեամբ եւ 30 մ․ լայնք ունեցող խրամ մը Միջնաբերդը կը շրջապատէ։ 

Բերդը կը գտնուի քաղաքի կենդրոնը։ 1986 թուականին ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ–ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։

## Պատմական անդրադարձ
մինի|Հատատին դամբանը բերդին մէջ
Հալէպը Եամհատ թագաւորութեան մայրաքաղաքը կը դառնայ «Հատատին Քաղաք» անունով (Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակ)։ Ապա յաջորդաբար կ'իյնայ  Ասորիներուն իշխանութեան տակ (Ք․ա․ 8-րդ - Ք․ա․4-րդ դար), Բաբելոնի եւ Պարսիկներուն (Ք․ա․ 539–333)։  Հետագային մաս կը կազմէ Մեծն Աղեքսանտրի հիհմնած կայսրութեան։

Մեծն Աղեքսանտրի մահէն ետք, Հռոմէացիները կը նուաճեն Սելեւկեան կայսրութիւնը, (Ք․ա․ 64)։  Բերդը կը շարունակէ բնակչութեան կրօնական կեդրոնը ըլլալ։  395-ին, Հռոմէական կայսրութեան բաժանումով, բերդը Հռոմէական արեւմտեան կայսրութեան իշխանութեան (Բիւզանդական կայսրութիւն) տակ կ'անցնի։  

Իսլամական ջոկատներ շրջանը կը գրաւեն 636-ին։  Համտանիներու հարստութեան (حمدانيون) Սէյֆ ալ Տաուլա իշխանը քաղաքը կը գրաւէ 944-ին։  Հալէպի տնտեսութիւնը կը բարգաւաճի։  962-ին բիւզանդացիները Հալէպ կ'արշաւեն։  Կը յաջորդէ անորոշութեան եւ անկայունութեան շրջան մը։  Հալէպ բիւզանդացիներուն եւ Պետեուիններուն յարձակումներուն ենթակայ է։
մինի|Բերդին ներքին գլխաւոր մուտքը
Խաչակիրներու արշաւանքներուն ընթացքին, բերդը իր դիրքին պատճառով յաճախակի յարձակումներու թիրախ կը դառնայ։  Զենգիտ իշխան Իմադ ատ-Տին Զենկի եւ անոր յաջորդող զաւակը՝ Նուր ատ-Տին (1147-1174) կը յաջողին միացնել Հալէպը եւ Դամասկոսը եւ  խաչակիրները Հալէպէն դուրս դնել։  Անոնք կը զօրացնեն բերդը, կ'ամրացնեն քաղաքին պարիսպները։  Բերդը կ'ունենայ համբաւաւոր բանտարկեալներ, ինչպէս օրինակ՝ Եդեսիոյ Կոմս Ժոզելին Բ․ (բերդին մէջ կը մահանայ),  Շաթիյոնի Րայնալտ իշխանը եւ Երուսաղէմի թագաւոր Պալտուին Բ․ (երկու տարի բերդին մէջ բանտարկուած կը մնայ)։

Սալահետինի զաւակը՝ Ալ Զահիր ալ Ղսղի, 1193 - 1215 իշխանութեան ժամանակ, բերդը կը վերանորոգուի, կ'ամրացուի եւ նոր կառոյցներով կը հարստանայ (1213)․ միջնաբերդի կը վերածուի։  Բերդը կը դառնայ արքունիքին կեդրոնը։  Կ'ընդգրկէ պալատներ եւ բաղնիքներ, կրօնական կառոյցներ՝ մզկիթ եւ սրբարաններ, զինուորական կառոյցներ, եւայլն։
կենտրոն|մինի|660x660փքս|Միջնաբերդին համայնապատկերը, նկար՝ Ապրիլ 2010

1260-ին Մոնկոլական արշաւանքներուն ընթացքին, բերդը կ'աւերուի, սակայն Մեմլուքները նոյն տարին կը տիրանան անոր եւ 1292-ին բերդը վերակառուցուած է, տալով անոր ներկայ պատկերը։

1400-ին Թամերլանի յարձակումները բերդին մեծ վնասներ կը պատճառեն։  Միջնաբերդը կը վերանորոգուի Մեմլուքներէն եւ ապա Օսմանցիներէն, երբ 1516-ին Հալէպը կը գրաւեն։

1822-ի պատահած երկրաշարժին պատճառով միջնաբերդը կը վնասուի եւ 1850 - 1851 տարիներուն անգամ մը եւս կը վերակառուցուի։

Սուրիոյ միջ-քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին, միջնաբերդը բանակին ռազմական կեդրոնը կը հանդիսանայ։  Միջնաբերդէն կարեւոր մաս մը կը քանդուի, երբ ընբոստներու բանակը Հին Հալէպին մէջ գտնուող ներքնուղի մը կը պայթեցնէ։

## Պատկերասրահ
**Նկարներ միջնաբերդէն**
Պատկեր:Aleppo Citadel entrance - front 9243.jpg|Հալէպին միջնաբերդին մուտքը
Պատկեր:Aleppo Citadel .jpg|Միջ-քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, Միջնաբերդին կրած վնասները, նկար՝ 2020
Պատկեր:Palace of the Aleppo Citadel Aleppo Syria.jpg|Միջնաբերդին պալատը
Պատկեր:Aleppo Citadel 10 - Mosque of Abraham.jpg|Մզկիթը․․․
Պատկեր:Aleppo Citadel 07 - Inner gate.jpg|Ներքին մուտքը․ ճարտարապետական մանրամասնութիւններ
Պատկեր:Aleppo citadel cistern 0026.jpg|Ջրամբարը․․․
Պատկեր:Aleppo Citadel, the amphitheatre (1).jpg|բաց թատրոնը․․․
Պատկեր:Ancient Aleppo from Citadel.jpg|Հին Հալէպի տեսարանը միջնաբերդէն
Պատկեր:Aleppo citadel plan 9958.jpg|Միջնաբերդին յատակագիծը
Պատկեր:Aleppo citadel palace hammam domes 9277.jpg|Բաղնիքները․․․
Պատկեր:Aleppo citadel 0620.jpg|Միջնաբերդը եւ բլուրը
Պատկեր:Aleppo citadel small mosque within citadel 9271.jpg|Պզտիկ մզկիթ մը․․․
Պատկեր:Aleppo Citadel 19 - Tower.jpg|Աշտարակը․․․
Պատկեր:Aleppo citadel interior 9299.jpg|Միջնաբերդին ներքին մաս․․
Պատկեր:Aleppo citadel entrance - lions beyond inner gateway 9957.jpg|Մուտքի պատէն մանրամասնութիւն մը․․
Պատկեր:Aleppo citadel Temple of weather god 0016 crop.jpg|Օդի, եղանակի աստուծոյ դամբանը․․․
Պատկեր:Aleppo citadel Temple of weather god 0015 crop.jpg|Օդի, եղանակի աստուծոյ դամբանը․․․մանրամասնութիւն մը
Պատկեր:Aleppo citadel palace hammam 0010.jpg|Պալատին բաղնիքը․․․
Պատկեր:Aleppo citadel entrance - lions beyond inner gateway 9950.jpg
Պատկեր:Aleppo citadel souk area 9959.jpg|շուկան․․․
Պատկեր:Aleppo Citadel 0209.jpg
Պատկեր:Throne hall citadel Aleppo0.jpg|Միջնաբերդի պալատ․ Գահին սրահը
Պատկեր:Ancient Aleppo from Citadel.jpg|միջնաբերդը շրջապատող խրամը
Պատկեր:Aleppo citadel from the northwest 9021.jpg
Պատկեր:Aleppo Citadel Palace Courtyard.jpg|Պալատին շրջափակը․․
Պատկեր:Aleppo Citadel entrance - front 9035.jpg
Պատկեր:Aleppo citadel palace hammam 0009.jpg|բաղնիքը․․․
Պատկեր:Aleppo Citadel entrance - front 0238.jpg
Պատկեր:Aleppo Citadel, the amphitheatre (2).jpg
Պատկեր:Aleppo citadel view from west interior side 9970.jpg|Միջնաբերդը կը տիրէ Հալէպին վրայ
Պատկեր:Aleppo Citadel 0015.JPG
Պատկեր:Aleppo citadel Ottoman Mill 9278.jpg|օսմանեան շրջանին կառուցուած ջաղացքը․․․
Պատկեր:Aleppo citadel entrance - route from inner gateway to courtyard 0031.jpg|ներքին մուտքէն դէպի միջնաբերդի մնացեալ մասերը․․․
Պատկեր:The Citadel of Aleppo (7680920176).jpg|ժայռափոր արձանագրութիւններ
Պատկեր:Aleppo citadel - north side bastion 9731.jpg|հիւսիսային կողմի ամրոցները
Պատկեր:Aleppo citadel gate to palace 0019.jpg|պալատին մուտքը․․
       

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Հալէպի կռիւը
#Սաֆարին դաշինքը
Ստորոգութիւն:Բերդեր
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան բերդեր