open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սեղէն

**Սեղէն**, (), **Se** կարգահամարը՝ 34, ատոմական զանգվածը՝ 78.96:

## Պատմություն
Սեղէնը 1817-ին յայտնաբերած է Եոնս Եաքոպ Պերզելիւսը () Ծծմբական թթուի արտադրութեան թափոններուն մէջ։

### Անուանում
Անուանումը ստացած է Լուսինէն (՝ լուսին)։

## Նշանակութիւնը
Սեղէնը կ'օգտագործեն կիսահաղորդչային ուղղիչներ, լուսաելեկտրական սարքեր, ամորֆ սեղէնը՝ ելեկտրալուսանկարչական պատճէնահանող սարքեր պատրաստելու համար։ Սեղէնը կ'օգտագործուի նաեւ կանաչ ապակին գունազրկելու, սուտակապակի ստանալու, պողպատի մեքենայական յատկութիւնները լաւացնելու համար։ Սեղէնը եւ նամանաւանդ անոր միացութիւնները թունաւոր են։ Սնունդի մէջ սեղէնի մեծ պարունակութիւնը (2 մկ/քկ) կը յառաջացնէ սուր եւ տեւական թունաւորում։ Չնայած ատոր, Մարդուն, անասուններուն եւ որոշ բույսերու համար սեղէնը անհրաժեշտ մանրատարր է, կը մեծացնէ աչքի ցանցաթաղանթի լուսազգայնութիւնը, որպէս հակաօքսիտիչ կը ներգործէ ֆերմենթային գործակցութիւններուն վրայ։ Կենդանի հիւսուածքները կը պարունակեն 0,01-1 մկ/քկ սեղէն։

## Բնագիտական Յատկութիւններ
[մինի|Սեղէնի [կարմիր (գոյն)|կարմիր եւ սեւ ալոթրոփները: Կայ նաեւ մոխրագոյնը, որը հոս չէ պատկերուած]]
Պինդ սեղէնը կը յառաջացնէ բիւրեղական (α, β, γ) եւ անձեւական ձեւափոխութիւններ, որոնք կիսահաղորդիչներ են։ Ամէնէն կայուն է՝ հեքսակոնայի, մուգ մոխրագոյն ձեւափոխութիւնը, հալման ջերմաստիճանը՝ 217 °С, եռմանը՝ 685 °С, խտութիւնը՝ 4807 քկ/մ3։
Լուսազգայուն է, ելեկտրահաղորդականութիւնը (10−2- 10−12 օհմ−1·սմ−1, 20 °С մթութեան մէջ) լուսաւորելիս՝ կ'աճէ մինչեւ 1000 անգամ։
Սովորական պայմաններին սեղէնը քիմիապէս կայուն է՝ թթուածինը, ջուրը, չօքսիտացնող թթուները եւ մյուս քիմիական տարրերը (բացառութեամբ F2) անոր հետ չեն փոխազդեր։ Սեղէնը կը լուծուէ բորակածինի թթուին մէջ, արքայաջուրին մէջ։ Արժէքականութիւնը՝ II, IV եւ VI, միացութիւններուն կը ցուցաբերէ մինչեւ +6 օքսիտացման աստիճաններ: Ոչ մետաղ է։

## Բնութեան մեջ
Երկրակեղեւին պարունակութիւնը 5•10−6 % է՝ ըստ զանգուածի (տարածուածութեամբ 68րդ տարրն է)։ Կը յառաջացնէ 38 հազւագիւտ հանդիպող միներալ։ Կ'ուղեկցէ ծծումբին։ Սեղէն կը պարունակեն (6-10−5 %) կաւերը եւ թերթաքարերը։ Կենսոլորտին մէջն արագ տեղաշարժուող տարր մըն է։ Յատկութիւններով կը նմանի ծծումբին։

Սեղէնը երկիրի ընդերքին մէջ կը պարունակուէ մօտ 500 մկ/թ։ Սեղէնի խտացուածութիւնը ծովի ջուրին մէջ 4·10−4 մկ/լ է:

## Ստացում
Սեղէնը կը ստանան ծծմբական թթուի, թաղանթանիւթի, թուղթի արտադրութեան թափոններէն եւ պղինձի ելեկտրաժողովման զտամաքրեցման անոտային նստուածքներէն։ Կիսահաղորդչային բնագաւառին օգտագործուող սեղէնը կը մաքրեն վաքուումային թորումով։ Աւելի մաքուր սեղէն կը ստանան սեղէնաջրածնի ջերմային քայքայմամբ։

## Քիմիական Յատկութիւններ
[thumb|SeO<sub>2-ի</sub> գնդիկաձողային մոտելը, [դեղին (գոյն)|դեղինով նշուած են սեղէնի հիւլէները]]
Տարրերու պարբերական համակարգի 4-րդ պարբերութեան 6-րդ խումբի քիմիական տարր է:

Սեղէնը p-տարր է, հիիլէի դուրսին ելեկտրոնային թաղանթի կաոուցուածքն է 4s24p4, K,L եւ M թաղանթները լրացուած են։ Աթոմները կը պարունակեն երկուական չզոյգուած ելեկտրոններ։

Բնական սեղէնը բաղկացած է 74Se (0,87%), 76Se (9,02), 77Se (7,58), 78Se (23,52), 80Se (49,82) և 82Se (9,19) կայուն իզոթոփներէ։ Ստացուած են սեղէնի՝ թիւով 16 ռատիոաշխոյժ իզոթոփները, որոնցմէ կարեւոր է 75Se-ը (կիսատրոհման պարբերութիւնը 121 օր է)։

## Ծանօթագրութիւններ
Արմենակ Սէրայտարեան

**Արմենակ Գասպար Սէրայտարեան** (1880/1882, Սեբաստիա, Սեբաստիոյ նահանգ- 1915, Եւդոկիա (Թոքաթ)), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Արմենակ Սէրայտարեան ծնած է 1880/1882 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին/ նոյն նահանգի Եւդոկիոյ գաւառի Զիլէ աւանին մէջ՝ բրուտ Կարոյեան Գասպարի ընտանիքին մէջ։

Դեղագործ Տիգրան Սէրայտարեանի եղբայրն է։

Նախնական կրթութիւնն ստացած է Սեբաստիոյ ազգային վարժարանէն ներս, միջնակարգը ` քաղաքի աւե­տա­րա­նա­կան­նե­րուն վար­ժա­րա­նէն ներս։ 1903-1907 թուականներուն ուսանած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկա­կան բաժինէն ներս եւ ստա­ցած է բժիշկի վկա­յա­կան։ Ըստ Ար­շակ Ալ­պօ­յեա­ճեա­նի` բժշկական կրթութիւնն ստացած է 1891 թուականին ԱՄՆ-ու մէջ։ 1907 թուականին վերադառնալով Սեբաստիա՝ զբաղած է բժշկութեամբ։ Յետագային աշխատած է Զիլէի մէջ։

Եղած է ՀՅԴ-ի անդամ։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ իբրեւեւ պահեստային զինուորական բժիշկ՝ զինք արտօնած են ծառայելու Եւդոկիոյ մէջ։ 1915 թուականին Եւդոկիոյ մէջ Շուուպերեիսի («Զին­ուո­րագ­րու­թեան բաժ­ինի պետ») Քէօր պինպաշիի («Կոյր հազարապետ») հրամանով ձերբակալուած ու բանտարկուած է։

Մերժած է իս­լա­մու­թիւնն ընդունիլ, ուստի ճաշակած է բանտի դառնութիւնները։ Որոշ ժամանակ անց, նոյն հրամանատարի հրամանով, ազատ արձակուած է։ Բանտէն դուրս գալէ եւ իր զինուորական համազգեստը վերստանալէ անմիջապէս ետք, Սեբաստիոյ հայ բնակչութեան տեղահանութեան ժամանակ, Եւդոկիոյ ճամբուն վրայ, ընտանիքին անդամներու աչքին առջեւ, եղբօր հետ միասին սպանուած է Քէօր պինպաշիի հրամանով՝ մօտ 35 տարեկան հասակին։ Նախապէս բժիշկին քովէն առած են սուրը եւ զինք յանձնած՝ ուղեկցող ոստիկան-զինուորներուն ծեծին ու տանջանքներուն։

Այլ տուեալով՝ Եւդոկիոյ մէջ կախաղան հանուած է իր երկու հայ բժիշկ պաշտօնակիցներուն՝ Միսաք Փանոսեանին եւ մարզուանցի Յակոբ Էմինեանին հետ միասին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
* Կարոյեա ն Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Սահակեան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նոյնիսկ մարդու կեանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թիւն», Երեւան, 1965, թ. 4։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Գողգոթայ հայ հոգեւորականութեան, Նիւ Եորք, 1985։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալպոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճածըս, 2001։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Խաչատրեան Լ. եւ ուրիշ. Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երեւան, 2004։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Եւդոկիա մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Խաչիկ Սէրայտարեան

**Խաչիկ Սէրայտարեան** (անյայտ, Սեբաստիա, Սեբաստիոյ նահանգ - 1915, Եւդոկիա/Զիլէ), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Եւդոկիոյ դեղագործական դպրոցը։ Եղած է Եւդոկիոյ անուանի դեղագործներէն մէկը։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ իբրեւ զինուորական դեղագործ ծառայած է։ Սպանուած է 1915 թուականին՝ Եւդոկիոյ/Զիլէի մէջ։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
*Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
*Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965 թթ.), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
*Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
*Հայրապետեան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
*Խաչատրեան Լուսինէ եւ Բաբլումեան Արփինէ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Միհրան Սէրայտարեան

**Միհրան Սէրայտարեան** (Սարատարեան, ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տրապիզոնի նահանգի, Կիրասոնի գաւառի՝ Կիրասոն քաղաքին մէջ՝ ունեւոր ու բարեկիրթ գերդաստանի մէջ։

Սկզբնական կրթութիւնն ստացած է ծննդվայրի ազգային վարժարանէն ներս, միջնակարգը՝ Մարզուանի ամերիկացի միսիոներներու Անատոլիա գոլէճէն ներս։ Բժշկական կրթութիւնն ստացած է ԱՄՆ-ի մէջ։ Մի քանի տարի աշխատած եւ կատարելագործած է ԱՄՆ-ի մէջ։ Վերադարձած է Կիրասոն եւ զբաղած է բժշկութեամբ։ Եղած է անուանի բժիշկ, հասարակական եռանդուն գործիչ, յարգուած՝ հայերու եւ օտարներու կողմէ։ 1915 թուականին ձերբակալուած եւ սպանուած է։

## Ընտանիք
Կինը՝ Պայծառը, իր ձեռքերով փորած փոսերուն մէջ, իր մեռած երեխաները թաղելէ ետէ նետուած է Եփրատ գետը, սակայն զինք փրկած են։ Յետագայինէ Պայծառը, երկար ժամանակ փնտռած է կորսնցուցած աւագ որդին, որ կը սորվէր Կ. Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանին մէջ։ 1918 թուականին Պայծառը իր որդին՝ Սուրէնը, գտած է Եգիպտոսի Զակազիկ քաղաքին մէջ, ուր Օսմանեան բանակին մէջ իբրեւ զինուոր կը ծառայէր։ Սուրէն Եգիպտոսի մէջ անգլիացիներուն գերի ինկած է։ Ազատուելէ ետք Գահիրէի մէջ աշխատած է Կամսարականներու ծխախոտի գործարանւին մէջ։ Ամուսնացած է բանասէր եւ ուսուցիչ (Սափրիչեան) քրոջ՝ Հայկուհիի հետ եւ ունեցած է որդի։ Ամուսնութենէն 4 տարի ետք մահացած է։

Անոնց Վահէ որդին 1960 թուականին եղած է ԱՄՆ Քընթաքի նահանգի համալսարանի դասախօս (Փրոֆէսոր)։

## Գրականութիւն
* Սեւյօնքեան Թովմաս (բուն մականունով՝ Գարագաշեան), «Կիրասոն (Իմ Ծննդավայրը)», տպարան «Աահակ-Մեսրոպ», Գահիրէ, 1947, 108 էջ
*Յովակիմեան (Արշակունի) Յովակիմ, Պատմութիւն Հայկական Պոնտոսի, Պէյրութ, 1967։
*Իսկահատեան Հ., Վկայարան հայկական ցեղասպանութեան, Գիրք Գ., Պէյրութ, 2011, 395 էջ

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Կիրասոն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Սերժ Թովմասեան

**Սերժ Թովմասեան** ծնած է 1943 թուականին, Թեհրանի մէջ։ Նախնական եւ միջնակարգ ուսումը կը ստանայ հայոց ազգային «Քուշեշ» եւ «Շահին» դպրոցներուն մէջ։ Տակաւին աշակերտ՝ հայ ժողովուրդի անցեալին, ներկային, ճակատագիրին եւ ազգային գերագոյն նպատակներուն հանդէպ յատուկ հետաքրքրութիւն ցոյց տուած Սերժ Թովմասեան կը դառնայ ՀՅԴ Պատանեկան միութեան անդամ:
Համեստ, նախաձեռնող եւ ընկերասէր պատանին շուտով կը գրաւէ իր պատասխանատուներուն ուշադրութիւնը: Կը ծանօթանայ հայ ժողովուրդի յեղափոխական անցեալին, կը կազմէ ոգի ու նկարագիր, կը ճշդէ իր կոչումը եւ կը միանայ իր պաշտած գաղափարներով ապրող ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերուն:
Զինուորական ծառայութիւնը աւարտելէ ետք, Սերժ Թովմասեան տարի մը կ’ուսանի Իսֆահանի համալսարանի հայագիտական ամպիոնին մէջ, ապա՝ 1969-ին, կը փոխադրուի Պէյրութ եւ կը սկսի հետեւիլ կուսակցական դպրոցի դասընթացքներուն: Այս շրջանին ան նաեւ կը հետեւի Սէն Ժոզէֆ համալսարանի Արեւելեան դպրութեանց դպրոցի հայագիտութեան ճիւղի դասընթացքներուն եւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ուսանողական եւ կուսակցական կեանքին:

1970-1976 տարեշրջանը Սերժին համար կ’ըլլայ բեղուն գործունէութիւններու հարուստ ժամանակահատուած մը:
ՀՅԴ «Զաւարեան» ուսանողական միութեան մէջ իր լուռ, հեզահամբոյր, կենսունակ եւ բոլորանուէր նկարագրով յատկանշուած Սերժ Թովմասեան նախ կը ստանձնէ պատասխանատուութիւնը «Զաւարեան» աշակերտական միութեան Պէյրութի մասնաճիւղին, ապա կ’ընտրուի Ուսանողական մարմինի անդամ: Այս շրջանին ան նաեւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան ծրագրումի եւ իրականացման աշխատանքներուն, իսկ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումէն ետք, ամբողջութեամբ կը նուիրուի երիտասարդական շարքերու մարտական պատրաստութեան պատասխանատու գործին:
Նիկոլ Դումաններու եւ Գարեգին Նժդեհներու օրինակով մարտական ու մտաւորական տիպարները մէկ կերպարի մէջ միաձուլած Սերժը կը դառնայ հարազատ անդամը դաշնակցական բոլո՛ր ակումբներուն: Կը գործէ տիւ ու գիշեր՝ ի խնդիր լիբանանահայութեան ֆիզիքական պաշտպանութեան եւ հայ ժողովուրդի կենսական շահերու ապահովման: Եւ երբ կը հնչէ գերագոյն զոհաբերութեան պահը, կ’ընտրէ նահատակութեան ուղին՝ փրկելու համար տասնեակ մը մատղաշ կեանքեր:

28 Մարտ 1976 թուականին, Անթիլիասի «Աղբալեան» ակումբին մէջ անձնուրաց գաղափարապաշտներու փաղանգին վրայ գումարուեցաւ նոր անուն մը՝ Սերժ Թովմասեան, երբ գերագոյն զոհաբերութեան յեղափոխական աւանդին հաւատարիմ՝ ընտրեց նահատակութեան լուսապայծառ ուղին, որպէսզի ուրիշներ ապրին:

## Ծանօթագրութիւններ
Սերկէյ Լազարեւ

**Սերկէյ Վյաչեսլաւովիչ Լազարեւ** (, Ռուս երգիչ, թատրոն եւ նկարահանութեան դերասան: Ռուսիոյ ներկայացուցիչն է 2016-ի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին:

## Կենսագրութիւն
Սերկէյ Լազարեւը ծնած է 1983 թուականի Ապրիլ 1-ին Մոսկուայի մէջ։ Չորս տարեկանէն զբաղած է մարմնամարզութեամբ: Ծնողքը Վիաչեսլաւ Իւրիի եւ Վալենթինա Վիքթորի Լազարեւները ամուսնալուծուած են, երբ ան տակաւին փոքր էր, եւ անոր իր եղբօր Փաւելի հետ դաստիարակած է մայրը: Աստիճանաբար Լազարեւը դադրեցուցած է այցելութիւնը մարզական բաժամունքներուն եւ շարունակած է մասնակցութիւններով տարբեր մանկական երաժշտական համոյթներու մէջ։ 9-էն մինչեւ 11 տարեկան երգիչը կ'երգէր Վլատիմիր Լոքթեւայի անուան համոյթին մէջ՝ իր եղբօր հետ միասին: Այդ նոյն ժամանակ խաղցած է ան Պորիս Փոսկովսկիի անուան թատրոնին մէջ։ 1995 թուականին դարձած է "Непоседы" անսամպլի մասնակիցներէն մէկը: "Непосед" կազմիմ մէջ մասնակցած է յայտնի հեռուստատեսային ծրագիրներու մէջ ու փառատօններու մէջ։ Նոյն թուականին նկարահանուած է հեռուստատեսային ծիծաղային "Ամսագիրին Մէջ - Ералаш" մէջ:

## Տե՛ս նաեւ
* Իւեթա Մուկուչեան
* Կապրիէլա Կունցիքովա
* Տաուը Պոպ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1 Ապրիլի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ռուս երգիչներ
Ստորոգութիւն:Ռուս դերասաններ
Սերոբ (անձնանուն)

**Սերոբ** նաեւ՝ Սերովբ, հայկական արական անուն։ Յառաջացած է հրեշտակներու խումբի մը՝ սերովբէներու (եբրայերէն *սարաֆ*, հոգն. *սարաֆիմ* ) անուանումէն:
* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուն՝ **Սերոբեան**

## Անունը Կրողներ
* Սերոբ Աղբիւր (Վարդանեան 1864-99 Արեւմտեան Հայաստան) ազատագրական պայքարի հերոս
* Սերոբ Անճարակեան (1920 Սալոնիկ-զ.44) նկարիչ, Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ մասնակից
* Սերոբ Պօղոսեան (1904-83 Երեւան) պատմաբան

## Սերովբէ
Պոլսահայերուն մէջ տարածուած եղած էր անուան նախնական Սերովբէ ձեւը:
Ահաւասիկ, Կ.Պոլիս ծնած Սերովբէ անունով երեւելիներ.
* Սերովբէ Պատկանեան (1769-1836 Աստրախան) բանաստեղծ
* Սերովբէ Պէնկլեան (1838-1903 Աղեքսանտրիա) դերակատար, բեմադրիչ
* Սերովբէ Վիչէնեան (1815-97 Կ.Պոլիս) բժիշկ, հանրային գործիչ
* Սերովբէ Տերվիշեան (1846-92 Կ.Պոլիս) ՄՄ անդամ, լեզուաբան, հնդեւրոպաբան

## Այլ Լեզուներով
Նմանապէս՝ սերովբէներէն յառաջացած անուններ կան այլ լեզուներուն մէջ: 
* Յունարէնէ (} ռուսերէնին անցած անուանումէն յառաջացած է Серафим, սպաներէնով՝ Serafio անունները:
* Թրքերէն İsrafil եւ ազրպէյճաներէն Israfil անունները նոյնպէս Սերովբին համարժէք են եւ յառաջացած են արաբերէն *իսրաֆիլ* (} բառէն:

## Ծանօթագրութիւններ
Սերոբ Մկրտիչեան

**Վերապատուելի Սերոբ Ճորճ Մկրտիչեան**, ծնած է Քեսապ, 19 Մարտի, 1964-ին, աւագ հովիւ Հայ Կիլիկիա Աւետարանական եկեղեցւոյ (Փասատինա, Գալիֆորնիա):

## Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը ստացած է Քեսապի Հայ Աւետարանական Նահատակաց Վարժարանի մէջ, միջնակարք ուսումը՝ Քեսապի Պետական Վարժարանի, իսկ Երկրորդական ուսումը՝ Լաթաքիոյ Զաքի Ալ-Արսուզի երկրորդական Վարժարանի:

Աւարտած է Լաթաքիոյ Թըշրին Համալսարանը, ուր հետեւած է անգլերէն գրականութեան եւ ստացած Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը:

1988-1990 տարիներուն բնակած է Նիւ Եորք, Ա.Մ. Նահանգներ:

Փետրուար 1992-ին մուտք գործած է Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական Ճեմարան (Պեյրութ), որուն ընթացքը աւարտած է 1995 թ. Փետրուարին, արժանանալով Մագիստրոս Աստուածաբանութեան տիտղոսին:

1 Մարտի, 1995 մինչեւ 30 Յունիսի, 1995, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Գալատուրանի, Քէօրքիւնէի, Էքիզօլուխի եւ Քեսապի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներուն:

1 Յուլիսի, 1995 մինչեւ 31 Օգոստոսի, 1997, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Քեսապի Հայ Աւետարանական Սուրբ Երրորդութեան եւ Գալատուրանի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներուն: Այս տարիներուն ան կը յաջողի կազմակերպել եւ իրականացնել Քեսապի Հայ Աւետարանական Սբ. Երրորդութիւն Եկեղեցիի ամբողջական վերանորոգումը:

12 Յուլիս 1997-ին ամուսնացած է ատամնաբուժուհի Ալինա Մինասեանի հետ, եւ օրհնուած են երկու զաւակներով Ճորճ-Ժօզէֆ (1998) եւ Վարդ-Վարս (2000):

1 Սեպտեմբերի, 1997 մինչեւ 31 Դեկտեմբերի, 2015, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Հալէպի Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ եկեղեցիին:

9 Մայիս, 1999-ին կը ձեռնադրուի:

Վեր. Սերոբ Մկրտիչեան ստանձնած էր Միութենական եւ Համայնքային զանազան պաշտօններ՝ Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Կրթական Խորհուրդի ատենապետի, Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Ք.Ջ. Գործադիր Մարմինի ատենապետի, Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Համայնքի Համայնքային Գործադիր Մարմինի ատենապետի եւ Մ.Ա.Հ.Ա.Ե. Միութեան Կեդրոնական Մարմինի Սուրիոյ բաժնի ատենապետի պաշտօնները: Ան նաեւ ստանձնած էր միջ-եկեղեցական զանազան պաշտօններ: Աշխատակած է «Պատանեկան Արձագանգ»ին, «Ջանասէր»ին եւ «Բանբեր»ին:

2013-ին, Հալէպ. կնոջ՝ Ալինա Մկրտիչեանի աշխատակցութեամբ կը հրատարակէ «Պարզուած Հաւատք» (136 Էջ) Աստուածաշնչական գիտելիքներու հատորը:

Յունուար 2016 մինչեւ Յունուար 2018, իբրեւ աւագ հովիւ ծառայած է Թորոնթոյի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիին, Գանատա:

Փետրուար 2018 մինչեւ Յուլիս 2018, ծառայած է որպէս Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան ծրագիրները համակարգող (Կլենտէյլ, Քալիֆորնիա):

Ներկայիս իբրեւ աւագ հովիւ կը ծառայէ Փասատինայի Հայ Կիլիկիա Աւետարանական եկեղեցիին:

## Ծանօթագրութիւններ
 
## Աղբիւր

* Հաւատքով Կենդանի Եկեղեցին Մարտահրաւերներու Դիմաց, Սերոբ Մկրտիչեան, Հալէպ 2014:
Սերժ Սարգիսեան

**Սերժ Սարգիսեան** (), Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ (2008-2018 թուականներուն), ՀՀԿ նախագահ (2007 թուականէն), Երեւանի պետական համալսարանի կառավարման խորհուրդին նախագահ։

Ամուսնացած է 1983 թուականին։ Կինը՝ Ռիթա Սարգիսեանը, ծնած է Ստեփանակերտի՝ զինւորական ընտանիքի մէջ։ Սերժ Սարգսեանը ունի երկու եղբայր՝ Ալեքսանդր եւ Լեւոն Սարգիսեանները։

Սերժ Սարգիսեանի ծնողներուն տունը կը գտնուի Ստեփանակերտի Տեղեցոնց թաղամասին մէջ։ Հայրը՝ Ազատ Աւետիսի Սարգիսեանը մահացած է 2013 թուականին Դեկտեմբեր 16-ին։

Ծառայած է խորհրդային բանակին ներսը։ Աշխատանքային գործունէութիւնը սկսած է 1975 թուականին Երեւանի ելեկտրակական գործարանի մէջ որպէս խառատ- աշխատած է մինչեւ 1997: 1979-88-ին ԼԿԵՄ Ստեփանակերտի քաղկոմի բաժինի վարիչ, ապա՝ երկրորդ քարտուղար, առաջին քարտուղար, ԼՂ մարզկոմի առաջին քարտուղարի օգնական։

## Կենսագրութիւն
### Ընտանիք
Ամուսնացած է 1983-ին Ռիթա Սարգիսեանի հետ, որ ծնած է Ստեփանակերտի մէջ՝ զինուորական ընտանիքի մը մէջ։ Մասնագիտութեամբ երաժշտութեան ուսուցչուհի է։ Ունի երկու դուստր՝ Անուշն ու Սաթենիկը, եւ չորս թոռնիկ՝ *Մարիամ*ը, Արան, Սերժը եւ Ռիթան:

**Սերժ Սարգսեան**ը ունի երկու եղբայր՝ Ալեքսանտր եւ Լեւոն Սարգսեանները:

Սերժ Սարգսեանի ծնողքներուն տունը կը գտնուի Ստեփանակերտի Տեղեցոնց կոչուող թակամասին մէջ։ Անոր հայրը՝ Ազատ Աւետիս Սարգսեանը մահաձաւ 16 Դեկտեմբեր 2013-ին։

### Աշխատանքային գործունէութիւնը
Ծառայած է խորհրդային բանակին մէջ։ Աշխատանքային գործունէութիւնը սկսած է 1975-ին Երեւանի Ելեկտրա-մեքենական գործարանի մէջ՝ որպէս խառատ, մինչեւ 1979: 1979-1988-ին ԼԿԵՄ Ստեփանակերտի քաղաքապետ եղած է։

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:30 Յունիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի նախագահներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Սեւ Պղպեղ

մինի|աջից|275px|Տարբեր գոյներու պղպեղահատիկներ
**Սեւ Պղպեղ** (լատիներէն՝ piper nigrum), պղպեղագգիներու ընտանիքի պղպեղի ցեղի բազմամեայ, մագլցող բոյս։
## Կենսաբանական Նկարագիր
Ցօղունը կիսափայտացած, բարակ, ճկուն (երկարութիւնը 10-12), հանգոյցներուն մէջ առաջացող օդային ատուենթիւ արմատներով։ Տերեւները պարզ են, ձուանման, հաստակեղեւ, հերթադիր։
մինի|ձախից|240px
Ծաղիկները՝ մանր, մոխրադեղնագոյն կամ սպիտակ, հաւաքուած ծաղկաբոյլի մը մէջ։

Պտուղը գնդիկանման, միասերմ կորիզապտուղ է (3-5 մմ տրամագծով), գոյնը՝ կանաչ, երբ կ'ըլլայ հասուն՝ կը կարմրի եւ երբ չոր՝ կ'ըլլայ սեւ։

Բոյսը միատուն Է, վայրի վիճակի մէջ՝ երկտուն։ Սերմերով բազմանալով կը ծաղկի 3-4-րդ տարիներու ընթացքին, իսկ վեկէթատիւ եղանակով՝ 5-6-րդ ամսուայ ընթացքին։ Ծաղկումը ռեմոնտանտ Է, պտուղը կը հասուննայ 5-10 ամիս յետոյ։

## Հայրենիք
Հայրենիքը Հնդկաստանն Է։ Կը մշակուի հարաւ-արեւելեան Ասիոյ, Արեւելեան Ափրիկէի, Ամերիկայի արեւադարձային շրջաններուն մէջ։

Մէկ բոյսի բերքատուութիւնը 0,6-1,5 քկ. Է։ Բոյսը երաշտադիմացկուն չէ։ Լաւ կ'աճի բերրի, խոնաւ, ցամաք հողերուն վրայ։

## Քիմիական կազմ
Կը պարունակէ պիպերին ալքալոիդ եւ եթերաիւղերը։ Կ'օգտագործուի որպէս համեմունք խոհարարութեան եւ սնունդի արդիւնաբերութեան մէջ։

## Գրականութիւն
* Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения։ Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.։ Наукова думка, 1989. — 304 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Սեւակ Քէթէնճեան

**Սեւակ Քէթէնճեան**, ։

ՀՄԸՄ Պէյրութի տղոց պասքէթի ներկայացուցչական կազմի խմբապետն է: Հասակ՝ 178 սմ., թիւ՝ 11, դիրք՝ *փլէյմէյքըր*: Սեւակ Քէթէնճեան յաճախած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Վարժարան, ապա իր համալսարանական ուսումը ստացած է Հայկազեան համալսարանի մէջ։ Սեւակ փոքր տարիքէն անդամակցած է ՀՄԸՄ-ի ընտանիքին՝
Սեւ Աղբիւր

Սեւ Աղբիւրը Քեսապ աւանէն մօտաւորապէս 2 Քմ. արեւելք գտնուող գիւղ մըն է Թուրքիոյ սահմանին շատ մօտ (200 մեթր)։ Սեւ Աղբիւրը կազմուած է 4 թաղերէ՝ հիւսիսային, կեդրոնական, հարաւային եւ մարտիկի բլուրին ետեւ գտնուող Տեսթուր թաղերէ։

## Հակիրճ պատմութիւն

Գիւղը սկիզբը եղած է քեսապցիներու կալուածը ուր միայն ցանքի եւ հունձքի ատեն գիւղացին արժամեայ կայք կը հաստատեր ցմռան վերադարնալով Քեսապ։

1909-ի Ատանայի ջարդի ատեն գիւղ կը ներխուժեն թուրքեր ու կ՚այրէն բոլոր տուները։ 1911-ի մարդահամարի համաձայն Սեւ Աղբիւրի բնակչութիւնը կը հասներ 435 անձի այսինքն 71 տուն։

1915-ին գիւղացիները կը տարագրուին դէպի Տէր Զօր եւ Դամասկոս։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 94 անձ, 8 այլ գիւղացիներ մնալով շրջանէն դուրս։ Այսպէս գիւղի բնակչութեան մօտ 75 տոկոսը զոհուեցաւ տարագրութեան ժամանակ։

1939-ի սահմանը կ՚անցնի հիւսիսային եւ Տեսթուր թաղերու քովէն, այսպիսով գիւղի մէկ մասը կը մնայ Սուրիոյ մէջ սակայն ոմանց արտերուն եւ պարտէզներուն ամբողջութիւնը կ՛ըլլայ թրքական կալուած։ Սահմանը կը դառնայ անապահով։

1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 225 անձ, եթէ նկատի առնենք որ 1955-ի գիւղի բնակչութեան թիւը 44 անձ կը համարուի, ուրեմն գիւղի մօտ 90 տոկոսը գաղթած է Հայաստան։

1960-ական թուականներուն ալեւի պարտիզագործեր կամաց-կամաց կը գնեն հողամասեր եւ բնակութիւն կը հաստատեն գիւղի բարձր եւ թուրքիոյ սահմանին մօտ գտնուող թաղերուն մէջ։

1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 46 անձ բնակիչ այսինքն 9 տուն։

## Բնորոշիչ Կառոյցներ

# 1990-էն իվեր Ասորի օրթոտոքս համայնքի վանքը որ նախկին բնակավայրն էր հայ ընտանիքի մը։
# Սանտիկ լերան վրայ կան գերեզմանի հետքեր։
# Նախկին Աւետարանական դպրոցը (գործած ընդհատաբար 1856-1942 թուականներուն) որուն պատերը դեռ կանգուն են։

## Մատենագիտութիւն

# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Ա. հատոր, Հալէպ, 1995
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Բ. հատոր, Հալէպ, 1998
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապ», Գ. հատոր, Հալէպ, 2004
# Յակոբ Չոլաքեան, «Քեսապի երեք օրերը», Երեւան, 2014
# Սուրիական մարադահամար՝ http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB06-6-2004.htm 
# Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Կայքէջ www.keaofla.com
# Լոս Անճըլէսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - տարեկան գրքոյկ 25 թիւ՝1991-2015
# Պէյրութի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Ալպոմ Քեսապի եւ շրջակայից- Պէյրութ, 1955
# Հայկական Սովետական Հանրագիտարան - Հատոր 4, 7, 12 - Երեւան 1974-1986
# Լոս Անճըլեսի Քեսապի Ուսումնասիրաց Միութիւն - Քեսապն ու քեսապցին - Լոս Անճըլես 2011
Սեւանավանք

350px|մինի|աջից|'''Սեւանավանք'''
**Սեւանավանք**, հայկական վանական համալիր Սեւանի թերակղզիի վրայ, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստանի Հանրապետութիւն։

Հիմնադրուած է 305 թ., երկու եկեղեցիները՝ 874 թ։ Սեւանի վանքը կը գտնուի Սեւանի թերակղզիին մէջ (նախկինին՝ կղզի), հիմնադրած է Գրիգոր Ա. Լուսավորիչը 305 թ.-ին։ Կղզին բերդապարիսպով ամրացուած եղած է դեռեւս պրոնզի դարուն։ Այստեղ եղած է հեթանոսական մեհեան։ IX դ. Սեւանը իրենց հենակետն դարձած են Սիւնեաց իշխանները։ 874 թ.-ին Աշոտ Բագրատունի թագաւորի դուստրը, Սիւնեաց Վասակ Գաբուռ իշխանի կինը՝ Մարիամը, այստեղ կառուցած է երկու եկեղեցի՝ Առաքելոց (փոքրը) եւ Աստուածածին։ Առաքելոց եկեղեցւոյ թմբուկի արեւելեան նիստին պահպանուած է շինարարական արձանագրութիւնը՝ գրուած 874 թ.-ին։ Դէպի հարաւ-արեւելք, ոչ հեռու գտնուող Աստուածածին եկեղեցին ունի նոյն եռաբսիդ հորինուածքը։ Արեւմտեան կողմին կցվել է գավիթ, որը հնագույններից է (կանգուն էր մինչև 1930-ական թթ.)։ Գավթի սյուները պսակած են փայտէ քանդակազարդ խոյակները, որոնք այժմ կը պահուին Հայաստանի Պատմութեան Պետական Թանգարանին մէջ եւ Էրմիտաժի մէջ։ Կ՝ենթադրուի, որ խոյակները բերուած են որեւէ պալատական շէնքէ։ Անոնք իրաւամբ հայկական միջնադարեան փայտագործական արուեստի արժէքաւոր նմուշներ են։ Բլրագագաթի վրայ պահպանուած են գմբէթաւոր դահլիճ տիպի եկեղեցւոյ (կառուցուած է հաւանաբար աւելի ուշ) մնացորդներ։ Համալիրի տարածքին կան բազմաթիւ խաչքարեր։ 1956-57 թթ.-ին եկեղեցիները վերանորոգուած են։

## Ճարտարապետութիւն
Սուրբ Առաքելոց եւ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները ունին եռաբսիդ հորինուածք։ Արեւտեան կողմէն կցուած է գաւիթ, որ հնագոյններէէն է (կանգուն էր մինչեւ 1930-ական թթ)։ Գաւթի սիւները պսակած են փայտէ քանդակազարդ խոյակները, որոնք այժմ կը պահուին Հայաստանի պատմութեան թանգարանին մէջ եւ Էրմիտաժի մէջ։ Կ՝ենթադրուի, որ խոյակները բերուած են որեւէ պալատական շէնքէ։ 1930 թ-ին վանքը լքեց վերջին վանականը։ Բլրագագաթի վրայ պահպանուած են գմբէթաւոր դահլիճ տիպի եկեղեցւոյ (կառուցուած է հաւանաբար աւելի ուշ) մնացորդներ։ Համալիրի տարածքին կան բազմաթիւ խաչքարեր։ 1956-1957 թթ. եկեղեցիները վերանորոգուած են։

## Պատկերներ

Image:Sevanakmonasterys.jpg|Սեւանավանքը 19-րդ դարին
Image:Lake Sevan with Sevanavank.jpg|Սեւանավանքը եւ Սեւանա թերակղզին
Image:Sevanvank in late March, view from Sevan shore.JPG|Սեւանավանքը Սեւանա լճէն
Image:Chsevan2.jpg|Սևանա թերակղզին
Image:Sevanavank-Arakelots.jpg|Սուրբ Առաքելոց եկեղեցին
Image:Sevanavank Arakelots door closed.jpg|Սուրբ Առաքելոց եկեղեցու դուռը
Image:Sevanavank-Astvatsatsin.jpg|Սուրբ Կարապետ եկեղեցին
Image:Sevanavank - altar of Surp Astvatsatsin.jpg|Սուրբ Առաքելոց եկեղեցւոյ խորանը
Image:366 Khatchkars à l'église de Sevanavank.JPG|Գավիթի մոտ գտնվող խաչքարերը


## Աղբյուր
* 

## Արտաքին Յղումներ
* ArmeniaInfo entry 
* Հայկական ճարտարապետություն։Սևանավանք
* Armeniapedia.org:Սևանավանք
* Սևանավանքի նկարները Photos.info կայքում
* Armenica.org:Սևանավանք
Սեւանի իշխան

350px|մինի|աջից|Սեւանի Իշխան
**Սեւանի իշխան** (), լոսդի նմաններու ընտանիքի ձուկ, բնիկ (Endemic) տեսակ։ Բացառապէս տարածուած է Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։ Մկանուտ, շարժուն ձուկեր են, որոնք բազմացման շրջանին ծովերն կ՝ անցնին դէպի գետեր, ածելու համար։

## Անուանում
Ձուկը ունի տարբեր անուններ. բախտակ, բոջակ, գեղարքունի, Սեւանի իշխան։

Հայ ժողովուրդը այդ ձուկին տուած է «իշխան» հնչեղ անունը. իր վայելուչ արտաքին տեսքով, գրեթէ անփուշ, համեղ միսով եւ կենսապայմաններու նկատմամբ ունեցած բծախնդրութեամբ իշխանը կ՝ արդարացնէ իր ազնիւ տեսակը։

## Արտաքին Կառուցուածք
Միջին մեծութեան ձուկ է: Իշխանը սաղմոնաձուկերու ընտանիքի միջին մեծութեան ձուկ է: Մարմինը գլանաձեւ է կամ իլիկաձեւ՝ ամբողջ երկարութեամբ արծաթափայլ թեփուկներով պատուած, խոշոր, սեւ՝ երբեմն ալ նարնջագոյն կամ բաց վարդագոյն պուտերով:

Գեղարքունի սեռին բնորոշ է սուր դունչ եւ իլիկաձեւ մարմին: 3-5 տարեկան ձկան միջին երկարութիւնը կը կազմէ մօտ 40 սմ, եւ քաշը՝ 400-600 կրամ: Գեղարքունիի եւ բախտակի առաւելագոյն չափը կրնայ հասնիլ մինչեւ 90 սմ, քաշը՝ 16 քկ, իսկ պոջակի եւ ալապալախի՝ մինչեւ 35 սմ: Հիմնական իրենց սնունդն են խեցգետնազգիներու որոշ տեսակները, օրինակ՝ Amphipoda:

## Ենթատեսակներ
thumb|Սեւանայ լիճը, ուր կ՛ապրի Իշխանը|280px|left
Իշխան տեսակը ընդունուած է բաժնել 4 ցեղերու.
* ձմեռնային բախտակ՝ (Salmo danilewskii),
* ամառնային բախտակ՝ (Salmo ischchan aestivalis),
* գեղարքունի՝ (Salmo ischchan gegarkuni)
* բոջակ՝ (Salmo ischchan danilewskii)

որոնք միմիայն իրարմէ կը տարբերին ձուադրման տեղերով ու ժամկէտերով:

Երբեմն ատոր կ'աւելցնեն 5րդ սեռը՝
* ալաբալախ՝ գետայինը:

Ձմեռնային բախտակն ու բոջակը լիճի ձուկեր են, իսկ միւսները՝ անցողիկ:

thumb|Սեւանայ լճի իշխանը|280px|left
thumb|Սեւանայ լճի ամառնային բախտակը|280px|right
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* «Սեւանի իշխան» լուսանկարներ

Ստորոգութիւն:Քաղցրահամ ջուրերու ձուկեր
Սեւրի դաշնագիր

Յամաղխարհային Ա. Պատերազմին Օսմանեան Կայսրութիւնը պարտութիւն կրեց։ Կայսրութիւնը սկսաւ քայքայուիլ են հրապարակ եկան նոր երկիրներ ու պետութիւններ։ միւս կողմէ, ցարական Ռուսիոյ տարաղքին գտնուող մատմական Հայաստանին մէկ պատառիկին վրայ ծնունդ առաւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը (1918-1920)։ Նոր հրապարակ եկած երկիրներու միջեւ սահմանները ճշդելու համար, տեզի ունեցան զարք մը միջազգային խորհրդաժողովներ եւ կնքուեցան համաձայնագիրներ։ այս շարքին է որ Սեւրի դաշնագիրը, կնքուեցաւ յաղթական տարած Դաշնակից երկիրներուն եւ պարտութիւն կրած Օսմանեան Կայսրութեան միջեւ, 1920 Օգոստոս 10-ին։ Դաշնագիրի ստորագրութեան մասնակցեցաւ նաեւ Հայաստանը, որուն պատուիրակութիւնը կրեց Աւետիս Ահարոնեան։

Դաշնագրին 88-93 յոդուածները կը վերաբերին Հայաստանին։ Այդ յոդուածներուն համաձայն, Թուրքիա կը ճանչնար Հայաստանի անկախ հանրապետութիւնը եւ Ամերիկայի Միացեալ նահանքներու Նախագահ՝ Ուտրօ Ուիլսընի իրարավարութեան կը յանձնուէր Հայաստանի սահմաններուն որոշումը։ Նախագահ Ուիլսըն գծեց Հայաստանի գարտեսը, որուն համաձայն՝ հայաստանի հանրապետութեան մէջ կը մտնէինն նաեւ Օսմանեան Կայսրութեան մաս կազմող հայաբնակ նահանգներ՝ Էրզրումը, Վանը, Պիթլիսը եւ ծովեզերեայ Տրապիզոն քաղաքը։ Ընդհանուր առմամբ Հայաստան կ՛ունենար շուրջ 160.000 քառ.քիլոմեթր տարածութիւն։

Յջորդող տարիներուն, քաղաքական շարք մը իրադարձութիւններու պատճառով Սեւրի Դաշնագիրը չգործադրուեցաւ։ Սակայն անիկա կը մնայ հայ ժողովուրդի իրաւատիրութիւնը հաստատող միջազգայըն կարեւիոր փաստաթուղթ մը։
Սեւան Նշանեան

**Սեւան Նշանեան** (, ), պոլսահայ մտաւորական, ճամբորդող լրագրող, հետազօտող եւ ճարտարապետ։

## Կենսագրութիւն
Ճարտարապետ Վաղարշ Նշանեանի որդին է։ Շրջանաւարտ եղած է Բանկալթի Վիեննական Մխիթարեան Վարժարանէն (1968), ապա Նիշանթաշը Ըշըք Լիսէյի միջնակարգի բաժինէն (1971), յետոյ Ռոպէրթ Ամերիկեան Քոլէճէն (1974): Իր բարձրագոյն ուսումը ստացած է՝ ԱՄՆ-ը, Եյլի Համալսարանի փիլիսիփայութեան բաժինէն (1979): Քոլումպիա Համալսարանի մէջ քաղաքագիտութեան ճիւղը աշխատութիւններ ըրած է սակայն չլմնցուց իր աւարտաճառը «փիլիսոփայութեան վարդապետ» (PhD) աստիճանի համար:

Կը տիրապետէ բազմաթիւ լեզուներու։

1985-ին վերադարձած է Թուրքիա՝ զինուորական ծառայութեան համար։ Հետագայ երկու տասնամեակներուն հանդէս եկած է իբրեւ մասնագէտ ճամբորդական լրագրող եւ ուղեցոյցներու խմբագիր։ Լրագրող Թոմաս Կոլցի հետ համատեղ հրատարակած է շարք մը ուղեցոյցներ Թուրքիոյ շրջաններու մասին։ Գրած է նաեւ «American Express» ուղեցոյցներ Աթէնքի, Փրակի, Վիեննայի եւ Պուտափեշտի մասին։
 
2004-ին ստացած է Թուրքիոյ մարդու իրաւունքներու կազմակերպութեան մրցանակ։ Բանտարկուած է 16 տարի, 7 ամիս ժամկէտով թրքական կառավարութիւնը քննադատելուն համար։ 14 Յուլիս 2017-ին բանտէն փախուստ տուած է։ 26 Յուլիս 2017-ին Յունաստանին մէջ կեցութեան արտօնագիր ստացած է:

1994-ին Նշանեան գրած է «Սխալ Հանրապետութիւն» () գիրքը, ուր կը ներկայացնէ Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիմնադրման առասպելները։

### Index Anatolicus
2010-ին Նշանեան հրապարակած է թրքացման քաղաքականութեան պատճառով փոխուած Թուրքիոյ 16.000-էն աւելի տեղանուններով «Index Anatolicus»-ը, ուր ներկայացուած են թրքականի փոխարինուած հազարաւոր աւանդական անուններ, հիմնականին մէջ՝ յունական, հայկական, քրտական, ասորական եւ արաբական ծագումով:

## Բանտարկութիւն
Նշանեան հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու եւ ուսումնասիրութիւններու` լեզուական եւ կրօնական նիւթերով, որոնց համար ալ 17 տարուան արգելափակման ենթարկուած ապօրինի շինարարութեան անհիմն մեղադրանքներով: Անոր արգելափակումը եղած է  քաղաքական շարժառիթով: Ան իր բանտախուցին մէջ եւս շարունակած է խորհրդածել, ստեղծագործել եւ գրել: Բանտին մէջ ան ամբողջացուցած է թրքերէնի մասին իր բառարանային լուրջ ուսումնասիրութիւնը:

## Արտաքին Յղումներ



Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Սեփան Թօփուզխանեան

## կենսագրութիւն
**Ստեփան Թօփուզխանեան**, Տիւրանակերտցի, ուր ծնած է 1853 թուականին, : Հօրը անունը Կարապետ, մօրը՝ Մարիամ զոր կանուխէն կորսնցնելու դժբախտութիւնը կ՝ ունենայ։ Շատ կանուխ տարիքէն կը մտնէ առեւտրական ասպարէզ ուր որպէս աչքաբաց եւ ուշիմ պատանի ուշադրութեան կ՝ արժանանալ, այնպէս որ վաճառական մը զինք գործի ընկեր կ՝ ընէ եւ ժամանակ մը յետոյ Պէյրութ կը ղրկէ ապրանք բերելու։ Ապագայ վաճառականին եւ անոր գործի ասպարէզը կը ճշդուի այսպէսով։ Ժամանակ մը Պէյրութ երթ ու դարձէ յետոյ 1880 թուականին վերջնականապէս կը հաստատուի հոս եւ կը հանդիսանայ կերպասեղէնի հանրածանօթ վաճառական։ Մանչեսթրէն մէծաքանակ ապրանք կը ներածէ դէպի Կիլիկիա եւ Թրքական ներքին գաւառներ- առաւելաբար հայ վաճառականներուն։ Ատանայի կոտորածէն յետոյ երբ բազմաթիւ հայեր կը կորսնցնեն իրենց ինչքան ու հարստութիւնը՝ Ստեփան Թօփուղխանեան Մանչեսթըրի շատ մե հայ վաճԼուսիա Գազանճեանի երը կը գոցէ։ 1873 թուականին կ՝ ամուսնանայ բնիկ Տիգրանակերտցի Օր.Լուսիա Գազանճեանի հետ եւ կ՝ ունենայ 5 մանչ եւ 2 աղջիկ (Սաթենիկ եւ Արաքսի)զաւակներ{{Գիրք:Հայերը Լիբանանի մէջ|Ա|327-328>:

## Ծանօագրութիններ
 
Թօփուզխանեան, Սեփան
Աւետիս Սէֆէրեան

**Աւետիս Սէֆէրեան** (մօտաւորապէս 1895 - անյայտ), հայ անասնաբոյժ։

## Կենսագրութիւն
Ծնոած է մօտաւորապէս 1895 թուականին։ ուսանած է Կ. Պոլսոյ անասնաբուժական վարժարանին մէջ։

1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը, ընդունուած է Կ. Պոլսոյ զինուորական վարժարանը։ 1915 թուականին, որպէս քաղաքական հանցագործ, ձերբակալուած է ու բանտարկուած, ապա՝ աքսորուած։ 1933 թուականին բնակութիւն հաստատած է ԱՄՆ-ի Մասաչուսեց նահանգի Ուոթըրթաուն քաղաքին մէջ։

## Գրականութիւն
* Գալուստեան Գրիգոր Հ., Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։

## Աղիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ անասնաբուժներ
Սոնա Սէֆէրեան

**Սոնա Սարգիս Սէֆէրեան** (1 Յուլիս, 1940, Հալէպ - 8 Յունիս, 2017, Երեւան), հայ լեզուաբան, թարգմանիչ: Բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտ (2003), Ուսուցիչ (2006): ՀՀ վաստակաւոր մանկավարժ:

## Կենսագրութիւն
Սոնա Սէֆէրեան, ծնած է 1940-ին Հալէպի մէջ։ 1960-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական հիմնարկի ռոմանեան լեզուներու բաժինը: 1963-1965-ններուն բարձրագոյն մանկավարժական դասընթացքներու հետեւած է Լենինգրատի պետական համալսարանին մէջ։ 1965-ին կը դասաւանդէ Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, 1990-էն միաժամանակ` «Սահակ Պարթեւ» հրատարակչութեան հիմնադիր-տնօրէն: Սէֆէրեանի նախաձեռնութեամբ հիմնադրուած է ԵՊՀ թարգմանչաց դպրոցը (1970), կը հրատարակէ «Աստղիկ» (1988) տարեգիրքը:
Շեքսպիրագիտութեան կեդրոնի ղեկավարն է, Երիտասարդ թարգմանիչներու միութեան պատուաւոր անդամ կը հանդիսանայ:

Կազմած է «Իմաստախօս Շեքսպիրը» (անգլերէն-հայերէն շեքսպիրեան իմաստախօսութիւններու բառարան, 1986), «Շեքսպիրը հայ իրականութեան մէջ (1850-1950)» (2002), «Իմաստախօս ժողովուրդը» (անգլերէն-հայերէն, հայերէն-անգլերէն ասացուածքներու բառարան, 2005): Թարգմանել է անգլիացի, ամերիկացի գրողների (Լուիս Քերոլ, Ռադյարդ Կիպլինգ, Ք. Մենսֆիլդ, Սքոթ Ֆիցջերալդ) վեպեր, պատմուածքներ:

Միջազգային գիտաժողովներու մասնակցած էՀայաստանի Հանրապետութեանմէջ, Անգլիոյ, Արգենտիոյ, Պրազիլիոյ, Իտալիոյ, Յունաստանի մէջ:

## Պարգեւներ
* ՀՀ վաստակաւոր մանկավարժ

## Երկեր
* Սոնա Սէֆէրեան, Իմաստախօս Շեքսպիրը «Անգլերէն-հայերէն իմաստախօսութիւններու բառարան» | Բառարան, Երկրորդ մշակուած հրատարակութիւն, ԵՊՀ հրատ., Երեւան, 2010:
* Յովհաննիսեան Լ., Սէֆէրեան Ս., Հայերէն-Անգլերէն, հայերէն-Անգլերէն բառարան | Բառարան, Երեւան, Արեգ, 2009 թ.,752 էջ:
* Յովհաննիսեան Լ., Սէֆէրեան Ս., Խաչատրեան Ա., Քալաեջեան Տ., Գրիգորեան Գ., Հայերէն-Անգլերէն գրպանի բառարան | Բառարան, Արեգ հրատ., Երեւան, 2009թ., 336 էջ:
* Սէֆէրեան Ս., Յովհաննիսեան Լ., Խաչատրեան Ա., Գ. Գրիգորեան, Քալաեջեան Տ., Անգլերէն-հայերէն, հայերէն-անգլերէն բառարան (շուրջ 40 000 բառ եւ արտայայտութիւն) - | Բառարան, Արեգ հրատ., Երեւան, 2009:
* Սոնա Սէֆէրեան, Լիւդմիլա Յովհաննիսեան, Աննա Խաչատրեան, Տաթեւիկ Քալաեջեան, Գայանէ Գրիգորեան, Հայերէն-անգլերէն (22000 բառ) | Բառարան, «Արեգ» , Երեւան, 2009:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մասնագէտներ
Ստորոգութիւն:ՀՀ վաստակաւոր մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:1940 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2017 մահեր
Ստորոգութիւն:8 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ
Գեղամ Սեւան

**Գեղամ Սեւան** (), խորհրդահայ գրականագէտ եւ արձակագիր։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարան։ Հետեւած է Պոլսոյ համալսարանի իրաւագիտական ֆաքիւլթէի դասընթացքներուն։ Վկայուած է Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ճիւղէն։

Ուսուցչագործած է Պէյրութի Մխիթարեան եւ Երեւանի 26 Կոմիսարներու անուան միջնակարգ վարժարաններուն մէջ։ իբրեւեւ գիտաշխատող պաշտօնավարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի գրականութեան ինստիտուտին մէջ։ Աշխատակցած է Պոլսոյ, Պէյրութի եւ Հայաստանի մամուլին։

Պէյրութի մէջ մասնակցած է «Գիրք Գրականութեան եւ Արուեստի» հանդէսի խմբագրական աշխատանքներուն (1959)։ Երեւանի մէջ, գործակիցներու հետ պատրաստած է հայ գրականութեան դասագիրք մը (1964)։ Անաւարտ ձգած է «Պարսկահայ Գրականութիւն» ուսումնասիրութիւնը եւ «Սիրոյ Պանթէոն» վէպը։

Անդամ եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։

1949-ին հաստատուած է Պէյրութ, իսկ 1962-ին Երեւան, ուր մահացած է 1991-ին։
## Հրատարակուած գործեր
* «Ագռաւները Թառեցան (վէպ)», Պէյրութ, 1949։
* «Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտ (պատմուածքներ)», Պէյրութ, 1954։
* «Նահրէն Րաս Պէյրութ (թատերգութիւն)», Փարիզ, 1955։
* «Կանաչ Անապատ (պատմուածքներ)», Երեւան, 1957 (կը պարբակէ «Սեւ ծովը նոյնն է միշտը» գործը), 332 էջ։
* «Բիւրեղեայ Դղեակ (վէպ)», Ա. հտ. Պէյրութ, 1959, 192 էջ:
* «Ծիծեռնակները Ցածէն Անցան (պատմուածքներ)», Պէյրութ 1961։ Երեւան, 1964 (կը պարբակէ նաեւ «Բիւրեղեայ դղեակ»ը), 411 էջ։
* «ՎազգէԹաղը (պատմուածքներ», Երեւան, 1967, 220 էջ:
* «Երեք Սերունդ (վիպակներ)», Երեւան, 1974, 204 էջ:
* «Ամէն Մարդ Իր Ճանապարհով (պատմուածքներ)», Երեւան, 1979, 478 էջ:
* «Սփիւռքահայ Գրականութեան Ուրուագիծ», Երեւան, Ա. հտ. 1980, 320 էջ, Բ. հտ. 1997։
* «Յակոբ Մնձուրի (մենագրութիւն)», Երեւան, 1981, 200 էջ:
* «Ինչո՞ւ, Ինչի՞ համար (վէպ)», Երեւան, 1982, 320 էջ:
* «Հող եւ Սէր (վէպ)», Երեւան, 1986։
* «Համաստեղ (մենագրութիւն)», Երեւան, 1989։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Վարուժան Սէթեան

**Վարուժան Սէթեան** ծնած է 1929-ին Պէյրութ, լիբանանցի լուսանկարիչ է։

## Կենսագրութիւն եւ դիմագիծ
Վարուժան Սէթեան ծնած է Պէյրութ 1929-ին։ Յաճախած է Էշրեֆիէի Ազգ.վարժարանը։ Տասներեք տարեկանին սկսած է լուսանկարչութեան, ուշագրաւ ընկերութիւն մը ցուցաբերելով իր վարպետներուն մօտ։

Գունաւոր իր դիմանկարները, որոնք կը ներկայացնեն Լիբանանի քաղաքական ու մշակութային կեանքին մեծ դէմքերը, նախանձելի վարկ մը կ'ապահովեն իրեն գունաւորի կալուածէն ներս։ Սակայն դիմանկարի անուրանալի արժանիքներու փաստը տուած ըլլալով հանդերձ նժարը կը հակի տեսարանի կողմը։ Հո՛ն է ինք իր ծանրութեամբ ու նաեւ թարմութեամբ եւ նորութիւններով։ Ասպարէզին մէջ արագ ու գնահատելի յաջողութիւններ արձանագրելով, ինքզինք պարտադրեց տեսարանի ճիւղին մէջ, իբրեւ այդ գործին անվիճելի վարպետներէն մէկը:
## Ծանօթագրութիւններ
Սարգիս Սէլեան

**Սարգիս Սէլեան** (), հայ դեղագործ, ազգային գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880 թուականի Փետրուար 20-ին, Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի՝ Օվաճըք գիւղին մէջ։ 1905 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ 1905 թուականին տեղափոխուած է Տրապիզոնի նահանգի Սամսոն քաղաքը եւ որպէս կառավարական դեղագործ աշխատած է։ Իսկ 1907 թուականէն կառավարական դեղագործ աշխատած է Սիվրիհիսար քաղաքին մէջ։ Այստեղ ամուսնացած ու բացած է սեփական դեղատուն։ Շուտով դարձած է Սիվրիհիսարի ազգային գործիչներէն մէկը եւ ծաւալած է՝ մշակութային, ազգային, քաղաքական աշխոյժ գործունէութիւն։

1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Անգարայի իբրեւ զինուորական դեղագործ ծառայած է։ 1915 թուականին վերադարձած է Սիվրիհիսար եւ տեղի հայութեան հետ աքսորուած է մինչեւ Ռագգա։ Աքսորի ճամբուն վրայ կորսնցուցած է իր 40 հոգիներէ բաղկացած իր ընտանիքի անդամները, իսկ ինքը հրաշքով փրկուած է։ Ռագգայի մէջ թաղապետական առողջապահական պաշտօնեայ եւ բժշկական փոխանորդ նշանակուած է ու աշխատելու ընթացքին բազմաթիւ տարագիրներու եւ որբերու ազատած է՝ ստոյգ մահէն։ Յետագային հաստատուած է Հալէպ եւ բացած է սեփական դեղատուն։ Որդին՝ Վազգէն Սէլեան, Հալէպի մէջ դեղագործ էր։

## Գրականութիւն
* Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։

## Աղբիւր
* 

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:20 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Օվաճըք ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Սէյնթ Քիթս եւ Նեւիս

**Սէյնթ Քիթսի եւ Նեւիսի Դաշնութիւն** (), Քարիպեան ծովուն համանուն կղզիներու պետութիւն մըն է: Բրիտանական համագործակցութեան անդամ է։ Կղզիներն ունԻն հրաբխային ծագում եւ լեռնային մակերեւոյթ։ Ամենաբարձր կԷտն ունԻ 1155 մեթր բարձրութիւն։
Սէյնթ Քիթս եւ Նեւիսը արեւմտեան կիսագունդին ամենափոքր երկիրն է իր բնակչութեան թուաքանակով եւ տարածքի մեծութեամբ։

## Պատմութիւն
Կղզիները յայտնագործած է Քրիստափոր գոլոմպոսը 1493 թուականին։ 1628 թուականին անգլիացիները գաղութացուցած են Նեւիսը, 1783 թուականից՝ Սէյնթ Քիթս կղզիները։ 1882 թուականին Սէյնթ Քիթս, Նեւիս եւ Անթիլեան կղզիները կազմած են դաշնութիւն մը, որը 1983 թուականի Սեպտեմբերին ստացած է անկախութիւն։

## Բնակչութիւն
Կղզիներու բնակիչները եւրոպացիներու եւ ափրիկեան ստրուկներու սերունդներն են։

## Տնտեսութիւն
Տնտեսութեան հիմքը գիւղատնտեսութիւնն է։ Կը մշակեն շաքարեղէգ, բամպակենի, կոկոսեան արմաւենի։ Կան նաեւ գիւղատնտեսական հումքի վերամշակման ձեռնարկութիւններ։ Կը զբաղին նաեւ ձկնորսութեամբ։

## Աղբիւրներ
* Հայկական հանրագիտարան 

Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Սէշաթ

}]]
R20-t-B1
|-
|ձախից|120px
|}
**Սէշաթ**, հին եգիպտական իմաստութեան, գիտելիքներու եւ գրագրութեան աստուածուհի: 
 
## Նկարագրութիւն
Կը համարուի իմաստութեան աստուած Թոթի դուստրը կամ քոյրը: Անոր սրբազան գազանը կը համարուէր Յովազը: Գլխավերեւին կը պատկերէին եօթնագագաթ աստղ: 

Սէշաթը կը պատուէին որպէս «կեանքի տան», այսինքն՝ ձեռագիրներու պահոցի գլխաւորը: Անոր գործառոյթներէն մէկն էր ծառի տերեւներուն վրայ փարաւոնի կեանքի եւ կառավարման տարիները գրանցելը: Ատկէ զատ, ան կը վերահսկէր պատերազմի աւարներու, գերիներու, նուէրներու, հաշիւներու արուեստը: Նաեւ կը կազմէր շինարարութեան ծրագիրներ եւ կը հովանաւորէր շինարարութեան աշխատանքները:

## Ծանօթագրութիւններ
 

Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Վահէ Սէթեան

**Վահէ Սէթեան** (1905, Հալէպ - 4 Հոկտեմբեր 1995, Պէյրութ (Լիբանան), լիբանանահայ մշակոյթի գործիչ, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» տպարանի հիմնադիր, արուեստի եւ մշակոյթի գործիչ, գիրի ու գրչութեան եւ գեղանկարչութեան պաշտպան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1905-ին, Հալէպ, ուր ստացած է նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը։ Եղած է գործի մարդ, զբաղելով առեւտուրով եւ առեւտարական հաստատութիւններ հիմնելով, նաեւ արդիւնաբերական աշխատանքի մարզով հետաքրքրուած ու այս ասպարէզին մէջ որոշ յաջողութիւններ ձեռք ձգած։

Երկար տարիներ ապրած է Լիբանան իր ընտանիքին հետ, ուր տարած է մշակութային գործունէութիւն, յատկապէս Համազգայինի մեծ ընտանիքին մէջ, որուն երկարամեայ պատուոյ անդամը մնացած է մինչեւ իր մահը։ Իր մշակութային թէ արդիւնաբերական գործունէութեան համար եւ այդ ճամբով իսկ նպաստած ըլլալուն լիբանանեան մեր հայրենիքի ծաղկումին, 1970-ական թուականներուն Լիբանանի պետութիւնը զինք մեծարած է Մայրիներու Կարգի Շքանշանով։ Իր կեանքին վերջին տարիներուն հաստատուած է Մոնթրէալ, բայց յաճախակի այցելութիւններով եկած է Լիբանան, որուն մեծ սիրով կապուած էր։ Վահէ Սէթեան արուեստագէտներուն եւ գրողներուն քաջալերողը ըլլալով, կատարած է մեկենասութիւնը հայ գրողներու գործերուն, նոյնպէս նկատառելի հաւաքածոյ մը ունի գեղանկարչական պաստառներու, արուեստի թանկարժէք իրերու եւ ստեղծագործութիւններու, հայ թէ օտար արուեստագէտներու գործերով։

Ազգային թաղումը եւ յուղարկաւորութիւնը կատարուած է 11 Հոկտեմբեր, 1995-ին, Անթիլիասի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարին մէջ, ի ներկայութեան Արամ Ա. Կաթողիկոսին: Անոր մարմինը կը հանգչի Պուրճ Համուտի Ազգային գերեզմանատան մէջ։

## Աղբիւր
*Ազդակ օրաթերթ, 1996- բացառիկ, Պէյրութ:
*Մահ Վահէ Սեթեանի: Լիբանանահայ մանկավարժ, հաս. գործիչ: 1905-1995: Մահախոս. // Յառաջ. – 1995. – 10 հոկտ.

Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:1905 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1995 մահեր
Ստորոգութիւն:Մոնթրէալ մահեր
Սէթ (դիցաբանութիւն)

}]]
sw-W-t:X-E20-A40
|-
|ձախից|120px
|}
**Սէթհ** (, **Սութեքհ**, **Սէթէշ**), Հին Եգիպտոսի դիցաբանութեան մէջ անապատի, մրրիկներու, անկարգութեան, պատերազմի եւ օտարականներու աստուածն է։ 
## Բնոյթը
Սկզբնական շրջանին «Ռա աստուծոյ պահապանը» համարուած է, անոր անունը կար փարաւոններու անուններուն եւ տիտղոսներուն մէջ։ Սէթհը կարմիր աչքերով պատերազմի աստուած էր, միակը, որ կրնար իր արեւային նաւակով յաղթել Քաոսի Ափէփ օձը, որ ստորգետնեայ Սեւ Նեղոսի ջուրերուն մէջ կ'ուզէր սպան

ել Ռան։ Սակայն, հետագային ստացաւ հրեշային պատկեր, դարձաւ հակապատկեր անոր եւ Հռր աստուծոյ միջեւ ընթացող պայքարի մէջ։ Հորը եւ Սէթհը կրնան նաեւ միաձուլուիլ ու դառնալ միացեալ երկգլխանի մէկ աստուածութիւն՝ Հերուիփի։

Ան նաեւ կը հովանաւորէր հեռաւոր երկիրները։

Եգիպտական դիցաբանութեան մէջ Սէթհը ներկայացուած է որպէս զաւթիչ մը, որ խեղդած եւ սպանած է իր իսկ եղբայր Օսիրիսը: Օսիրիսի կինը՝ Իսիսը վերակազմած է 
իր մահացած ամուսինի մարմինը, անանկ ժամանակով, որ յղանայ իր զաւակ Հորը: Սա առասպելը կը պատմէ, որ Հորը վրեժ կ'ուզէր առնիլ Սէթհի համար: 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Տիգրան Սէրայտարեան

**Տիգրան Սէրայտարեան** (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1883 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի Սե­բաս­տիա քաղաքին մէջ, բրուտ Գասպար Կարոյեանի ընտանիքին մէջ։ Բժիշկ Արմենակ Սէրայտարեանի եղբայրն է։ Աւարտած է Պէյ­րու­թի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանը եւ ստացած է դեղագործի կոչում։ Վերադառնալով Սեբաստիա՝ դեղագործ աշխատած է։ Եղած է հնչակեան կուսակցութեան գործիչ։

1915 թուականին, Սեբաստիոյ հայ բնակչութեան տեղահանութեան ժամանակ, Եւ­դո­կի­ոյ ճամբոըն վրայ, Զիլէի մօտ, ընտանիքի անդամներուն աչքիմ առջեւ, Արմենակ եղբօր հետ միասին սպանուած է թուրք ոստիկանապետ՝ Շուուպերեիսի (Բաժանմունքի պետ), Քէօր պինպաշիի հրամանով՝ ոստիկան-զինուորներու ձեռքով։

## Գրականութիւն
*Հայ բժշկութեան տոուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։ 
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմու թիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահի րէ, 1952։ 
* Ահարոնեան Գ., Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), Պէյրութ, 1965։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սթամպուլի Հրանդ Տինքի Անուան Հայ Երեխաներու Դպրոց

**Սթամպուլի Հրանդ Տինքի Անուան Հայ Երեխաներու Դպրոց**, կը գտնուի Սթամպուլի մէջ, (Թուրքիա)։ Կը գործէ Սթամպուլի Հայ աւետարանական եկեղեցիին մէջ, 2003-էն ի վէր։ Կը գտնուի Սթամպուլի ամէնահին հայկական թաղամասերուն մէկուն մէջ՝ Գում Գափուի մէջ։ 2010-էն ի վէր կանուանուի Հրանդ Տինքի անունով։

## Դպրոցի Կարգավիճակը
Դպրոցը պաշտօնապէս գրանցուած չէ, սակայն անոր գործունէութիւնը Թուրքիոյ իշխանութիւնները չեն խոչընդոտէր։ Այնտեղ բոլոր նիւթերը կը դասաւանդուին հայերէնով՝ ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան կրթական ծրագրին։ Դասագիրքերը կը ստանան Հայաստանի սփիւռքի նախարարութենէն։

Դպրոցի հատկացուցած վկայականով աշակերտները իրենց ուսումը կրնան շարունակել Հայաստանի մէջ։
Հրանդ Տինքի անունով միակ հայկական դպրոցն է, ուր նաեւ կրնան սորվիլ արեւելահայերէն։

## Նիւթական Միջոցները
Հրանդ Տինքի սպանութենէն ետք Մարդու Իրաւունքներու Եւրոպական Դատարանի վճիռով Թուրքիոյ կառաւարութիւնը փոխ-հատուցում վճառեց Տինքի արեան, որ ան նուիրեց այս դպրոցին։ Այժմ դպրոցին նիւթապէս օգտակար կը դառնան որոշ բարերարներ, ինչպէս նաեւ ամսական $60 տոլար կը վճարեն աշակերտներուն ծնողները։

## Ուսուցիչները եւ Աշակերտները
Դպրոցին մէջ կը սորվին Հայաստանէն Թուրքիա տեղափոխուած եւ այդ երկրին մէջ ապօրինի ապրող հայերու զաւակները։ Ուսուցիչները եւս Հայաստանէն Թուրքիա տեղափոխուած մասնագետներ են։ Դպրոցի տնօրէնն է պոլսահայու հետ ամուսնացած նախկին հայաստանցի Հերիքնազ Աւագեանը։ Դպրոցը հիմնադրելու ժամանակ ան եղած է միակ մասնագէտը՝ դասաւանդելով հայերէն լեզու եւ գրականութիւն։

## Աղբիւրներ
* Տինքի անուան դպրոցի մասին` «Ազատութիւն» ռադիոկայանի կայքում
* Տինքի անուան դպրոցի մասին` lragir.am կայքում 

Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռքի կրթօջախներ
Սթան Լի

**Սթան Լի** (, իսկական անունը՝ **Սթէնլի Մարթին Լիպըր,** ), ամերիկացի գրող, դերասան, արտադրող, հաղորդավար, քոմիքներու հեղինակ, Marvel Comics կազմակերպութեան նախկին տնօրէն։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Նիւ Եորք, Ռումանիայէն արմատներով հրէական ընտանիքէն ներս։ Ծանր պայմաններուն մեծցած է, քանի որ հայրը քիչ կ'աշխատէր: Սաննը ինը տարեկան էր, երբ ընտանիքով տեղափոխուեցան Ուաշինթըն: Հոն ալ ծնած է իր միակ եղբայրը։

Սթանը միջնակարգ դպրոցն աւարտած է Պրոնքս, քանի որ այդ ժամանակ ընտանիքով հոն կ'ապրէին։ Փոքր տարիքէն սկսեալ տարբեր աշխատանքներ կատարած է՝ լուրեր կը ժողվէր, գրի կ'առնէր եւ կը վաճառէր, սէնտուիչներ կը մատակարարէր, նաեւ New York Herald Tribune թերթին վաճառքով կը զբաղէր։

Յայտնի դառնալուն համար Սթանը օգնած են՝ Ռոպի Սոլոմոնը (Սթանի հորեղբայրը), Timely Comics ամսագրի խմբագիր Ճոյ Սայմընը, քոմիքներու հեղինակ Մարթին Կուտմանը եւ այլք։

Որոշ յայտնի նկարիչներու հետ համագործակցելով (որոնցմէ ամենայայտնիները Ճէք Քեորպին եւ Սթիւ Տիթքոն են), Սթան ստեղծած է այնպիսի յայտնի քոմիքներու հերոսներ, ինչպիսիք են՝ Սարդ մարդը, Երկաթեայ մարդը, Հալքը եւ այլ կերպարներ։

Սթանն ունէր սեփական ալիքը YouTube ընկերային կայքին մէջ, որուն անունն էր *«Հերոսներու աշխարհը»* ():

2018 թուականի Նոյեմբերի 12-ին մահացած է:

## Մատենագիտութիւն
Այս ցանկը կը ներկայացնէ **Սթան Լիի** գիրքերը եւ քոմիքսներու աշխատանքները։

### Գիրքեր

----

### Քոմիքսներու Մատենագիտութիւն
Սթան Լիի աշխատանքները քոմիքսներու մէջ կը ներառեն.

#### DC Comics

* **DC Comics Presents: Superman** #1 (2004)
* **Detective Comics** #600 (1989, յօդուած)
* **Just Imagine Stan Lee creating:** (Սթան Լիի կողմէ ստեղծուած «Just Imagine» շարքը)
** **Aquaman** (Սքոթ Մաքտանիէլի հետ) (2002)
** **Batman** (Ճո Քիւպերթի հետ) (2001)
** **Catwoman** (Քրիս Պաչալոյի հետ) (2002)
** **Crisis** (Ճոն Քասսադէյի հետ) (2002)
** **Flash** (Քեւին Մաքկուայրի հետ) (2002)
** **Green Lantern** (Տէյվ Կիպպոնսի հետ) (2001)
** **JLA** (Ճերի Օրտուէյի հետ) (2002)
** **Robin** (Ճոն Պըրնի հետ) (2001)
** **Sandman** (Ուոլթ Սայմոնսոնի հետ) (2002)
** **Secret Files and Origins** (2002)
** **Shazam!** (Կարի Ֆրանքի հետ) (2001)
** **Superman** (Ճոն Պուսեմայի հետ) (2001)
** **Wonder Woman** (Ճիմ Լիի հետ) (2001)

## Ծանօթագրութիւններ
 
## Արտաքին Յղումներ

Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2018 մահեր
Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ ծնածներ
Սթարա Զակորա

**Սթարա Զակորա** (), քաղաք Պուլկարիոյ կեդրոնական մասին մէջ։ Բնակչութեամբ երկրի 6-րդ քաղաքն է, ինչպէս նաեւ Պուլկարիոյ կարեւորագոյն տնտեսական կեդրոններէն մէկը։ Սթարա Զակորան յայտնի է իր ուղիղ փողոցներով, լորենիներով եւ բանաստեղծներով։ Ըստ 2010 թուականի տվեալներին Սթարա Զակորայի բնակչութեան թիւը կը կազմէր՝ 150 679 մարդ։

## Քոյր-քաղաքներ
*  Ռատոմ, Լեհաստան
*  Լարիսա, Յունաստան
*  Սամարա, Ռուսաստան
*  Պարէյրու, Փորթուկալ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Սթարա Զակորայի պատմական թանգարանի կայքէջ
* Սթարա Զակորայի զբօսաշրջային կայք 

Ստորոգութիւն:Պուլկարիա