open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Փերիսթերա, Ալոնիսոս

**Փերիսթերա** (յուն․՝ Περιστέρα Αλοννήσου)․ Սփորատեսին կղզիակներէն մեծագոյնը։ Կը գտնուի Ալոնիսոսին արեւելքը։ Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։ 
ձախից|մինի|Փերիսթերային արեւելեան մասը նկարուած Ալոնիսոսին հարաւէն
Տարածութիւնն է 14,25 քլ²․, իսկ ծովեզր՝ 35․644,40 մեթր։ Բարձրագոյն կէտը Սթեֆանիս կը կոչուի եւ 259մ․ է։    

Բնակչութիւնը վերջին տասնամեակին աճ արձանագրած է եւ ըստ 2011-ի մարդահամարին անոր թիւը 30 է․ 1951-ին՝ 53, 1961-ին՝ 66, 1971-ին՝ 23, 1981-ին՝ 15, 1991-ին՝ 3, 2001-ին՝ 5։    

Ալոնիսոս ծովային պուրակին  բնապահպանման «Β» գօտիին մաս կը կազմէ, իւրայատուկ բնութեան, միջավայրին եւ իրավիճակին համար։     

Ատելֆի կղզեխումբին ափերուն կ՛ապրի «վտանգուած տեսակ» յայտարարուած մոնահուս-մոնահուս փոկը։    

Կղզիին արեւմտեան կողմի ջուրերուն մէջ (22-23 մեթր խորութեան), յայտնաբերուած է Դասական ժամանակաշրջանին (Ք․Ա․ 5-րդ դար) ամենամեծ նաւաբեկութիւնը։ Նաւաբեկուած առեւտրական նաւը յայտնաբերած է ձկնորս մը 1985-ին։   

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Peristera from space.jpg|Փերիսթերա
Պատկեր:Χώρα Αλοννήσου.jpg|Փերիսթերա Ալոնիսոսէն դիտուած
Պատկեր:Nisos Peristera - baie 2 - panoramio.jpg|alt=
Պատկեր:Nisos Peristera - baie - panoramio.jpg|Փերիսթերա ծոցը

   
## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Եուրա, Ալոնիսոս

**Եուրա** (յուն․՝ Γιούρα Αλοννήσου)․ Սփորատեսի կղզի։ Կը գտնուի Ալոնիսոսին եւ Քիրա Փանայիային հիւսիս-արեւելքը, Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։ 

Տարածութիւնն է 11,052 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը  570 մեթր է։    

Անբնակ կղզի է ըստ 2001-ի մարդահամարին։    

Կղզին ունի «Քիքլոփաս» (Կիկլոպ) անունով քարայր մը, ուր յայտնաբերուած է Ք․Ա․5500-5000 թուականներու տախտակ մը փորագրուած նշաններով՝  Եուրային Տախտակը (Πινακίδα της Γιούρας)։

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Միլոփոթամոս, Քիթիրա

**Միլոփոթամոս** (յուն․՝ Μυλοπόταμος), Քիթիրա, Յունաստան։ Գիւղը յայտարարուած է պաշտպանուած բնակավայր։ 

Շրջանը հարուստ է տեսարժան վայրերով։ Ինչպէս օրինակ՝ Այիա Սոֆիա քարայրը, ի Միլի (ջրաղացներ),վենետիկեան բերդը, բիւզանդական Այիոս Փեթրոս եկեղեցին, Ներայտա ջրվէժը, Փանայիա Օրֆանու վանքը, եւայլն։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Fonisa waterfall.jpg|Ներայտա կամ Ֆոնիսա ջրվէժ
Պատկեր:Phill's Watermill, Mylopotamos, Kythira, Greece.jpg|Ջրաղացներ
Պատկեր:MYLOS-PARTS 053.jpg|alt=
Պատկեր:Ruined water mills in Mylopotamos 2021-10-22-1.jpg|Ջրաղացքի աւերակներ
Պատկեր:Ruined water mills in Mylopotamos 2021-10-22-3.jpg|alt=
Պատկեր:Pnzpictures 1283.jpg|Միլոփոթամոս․ Միլիոնաս ծովափ
Պատկեր:Waterlake.jpg|Ջրվէժէն ստեղծուած լճակը
Պատկեր:Bridge-kythira.jpg|Միլոփոթամոս․ հին կամուրջ


  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիթիրայի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի գիւղեր
Ստորոգութիւն:Գիւղեր ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Գիւղեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Վենետիկեան բերդ, Քիթիրա

**Վենետիկեան բերդը** եւ կամ Միլոփոթամոսի Քաթօ Հորային Բերդը (յուն․՝ Κάστρο Μυλοποτάμου Κυθήρων կամ Κάστρο Κάτω Χώρας Μυλοποτάμου), ԺԶ․ դարասկիզբին կառուցուած վենետիկեան բերդ, Միլոփոթամոս,Քիթիրա, Յունաստան։   
ձախից|մինի
1545-էն ետք, արձանագրուած է թէ բերդին մէջ կ՛ապրին Կիպրոսէն եւ Կրետէէն 80 գաղթական ընտանիքներ։ Անոնք նաեւ կու տան պէտք եղած զինուորներուն թիւը, որպէսզի բերդը պաշտպանուի։ Բերդին դարպասին վրայ պահպանուած է վենետիկցիներու գերիշխանութեան խորհրդանշանը հետեւեալ արձանագրութեամբ՝ «PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEUS MDLXV (1565)», («Խաղաղութիւն քեզ Աւետարանիչ Մարքէ»)։ 

Բերդը մինչեւ 1950-ին բնակուած էր։ 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kastro Mylopotamou.JPG|Բերդին մէջ եկեղեցի
Պատկեր:Κάστρο Μυλοποτάμου Κυθήρων 3.jpg|Բերդին դարպասին վրայ Վենետիկեան խորհրդանիշը եւ արձանագրութիւնը
Պատկեր:Κάστρο Μυλοποτάμου Κυθήρων 1.jpg|alt=
Պատկեր:Κάστρο Μυλοποτάμου Κυθήρων 2.jpg|alt=
   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիթիրայի բերդեր
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բերդեր
Ստորոգութիւն:Բերդեր այբբենական կարգով
Վալաքսա, Սքիրոս

**Վալաքսա** (յուն․՝ Βάλαξα Σκύρου)․ Սփորատեսի կղզի։ Կը գտնուի Սքիրոսին արեւմուտքը, Էգէական ծով, Յունաստան։  

Տարածութիւնն է 4,3 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 219 մեթր է։ Վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա նահանգին եւ Սքիրոս քաղաքապետութեան։    

Անբնակ կղզի է ըստ 2011-ի մարդահամարին։    

Կղզին ունի հարուստ կենսավայր։

 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սքիրոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էվիայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փիփերի, Ալոնիսոս

ձախից|մինի|Փիփերի, դիրքը
**Փիփերի, Ալոնիսոս** (յուն․՝ Πιπέρι Αλοννήσου)․ Սփորատեսի կղզի։ Կը գտնուի Ալոնիսոսին հիւսիս-արեւելքը, Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին եւ արձանագրուած է որպէս «վայրի թեւաւորներու պահպանման վայր - GR1430005 Քիրա Փանայիա, Փիփերի, Փսաթուրա եւ շուրջի կղզիներ՝ Այիոս Եորղոս, Ատելֆի, Լեհուսա, Ղայտուրոնիսիա»։  

Տարածութիւնն է 4,228 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 352 մեթր է։    

Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 6 բնակիչ։    

Կղզին Միջերկրականեան փոկին ապաստաններէն է։ Կը գտնուի Ալոնիսոս ծովային պուրակին բնապահպանման «Α» գոտիին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Το βλέμμα της φώκιας.jpg|Միջերկրականեան փոկ
Պատկեր:Νήσος Πιπέρι Αλοννήσου-Παραλία2.jpg|Փիփերի ծովափ
Պատկեր:Νήσος Πιπέρι Αλοννήσου-Παραλία1.jpg|alt=
    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Սարաքինօ, Սքիրոս

**Սարաքինօ, Սքիրոս** (յուն․՝ Σαρακηνό Σκύρου)․ Սփորատեսի կղզի։ Կը գտնուի Սքիրոսին հարաւ-արեւմուտքը (շատ մօտիկ հեռաւորութեամբ), Էգէական ծով, Յունաստան։  

Տարածութիւնն է 3,4 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 131 մեթր է եւ պատուած է մայրիի անտառներով։ Վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա նահանգին եւ Սքիրոս քաղաքապետութեան։    

Անբնակ կղզի է ըստ 2011-ի մարդահամարին։    

Կղզին ծանօթ է իր «ոսկի» ծովափին համար։
## Աղբիւրներ

* Նէա Տոմի հանրագիտարան․ 31․ Աթէնք, Թեղոփուլոս-Մանիաթէաս, 1996, էջ 181

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Սքիրոսին եւ կղզիակներուն 1958-ի քարտէս, Էքաթերինի Լասքարիդու Հիմնարկ
Ստորոգութիւն:Սքիրոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էվիայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փրասօ, Եուրա

**Փրասօ, Եուրա** կամ Ղրամիզա (յուն․՝ Πράσσο Γιούρων կամ Γράμιζα)․ Սփորատեսի կղզիակ։ Կը գտնուի Եուրային հարաւը եւ Քիրա Փանայիային արեւելքը, Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։ 
ձախից|մինի|165x165փքս|Փրասօ, Եուրա,կը գտնուի Քիրա Փանայիային (Κυρά Παναγιά) արեւելքը
[մինի|[Ալոնիսոս ծովային պուրակ]]
Տարածութիւնն է 0,843 քլ²․։     

Անբնակ կղզի է ըստ 2001-ի մարդահամարին։    

Կղզիակը Միջերկրականեան փոկի ապաստաններէն է։

 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Փսաթուրա, Ալոնիսոս

**Փսաթուրա** (յուն․՝ Ψαθούρα Αλοννήσου)․ հրաբխածին կղզիակ։ Կը գտնուի Սփորատեսի հիւսիս-արեւելեան ծայրամասին։ Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։ 

Տարածութիւնն է 0,763քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 17մ․ է։ Անբնակ կղզիակ է ըստ 2001-ի մարդահամարին։    

Անոր վրայ կառուցուած է Էգէականի բարձրագոյն փարոսներէն մէկը, որուն բարձրութիւնն է 25 մեթր։    

Ալոնիսոս ծովային պուրակին  բնապահպանման գօտիին մաս կը կազմէ, անոր հիւսիս-արեւելեան ծայրամասն է։

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ալոնիսոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Սփորատես
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Լեխուսա, Ալոնիսոս

**Լեխուսա, Ալոնիսոս** (յուն․՝ Λεχούσα Αλοννήσου)․ անբնակ կղզի։ Կը գտնուի կը գտնուի Ալոնիսոս եւ Փերիսթերա կղզիներուն արեւելքը, Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան։  

Տարածութիւնն է 0,688քլ²․։     

Ալոնիսոս ծովային պուրակին  բնապահպանման գօտիին մաս կը կազմէ եւ Միջերկրականեան փոկին ապաստարաններէն է։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ալոնիսոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Սփորատես
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ցուկրիա, Սքիաթոս

**Ցուկրիա** (յուն․՝ Τσουγκριά), անբնակ կղզի։ Կը գտնուի Սքիաթոսին հարաւ-արեւելքը, անոր նաւահանգիստին դիմաց։ Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան։  
ձախից|մինի|165x165փքս|Ցուկրիա․ Սքիաթոսին հարաւը
Տարածութիւնն է 1,14 քլ²․։ Անբնակ կղզիակ է ըստ 2011-ի մարդահամարին։ Վարչականօրէն կը պատկանի Սքիաթոսի քաղաքապետութեան։   

Կղզին կանանչապատ է (խիտ բուսականութեամբ՝ շոճիի եւ մայրիի ծառեր), գեղեցիկ ծովափներով։ Ամառը կը ներգրաւէ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ, որոնք հոն կը հասնին նաւակներով։ Ունի ջրակենսավայրեր, որոնք Սփորատեսի շրջանի թեւաւորներուն ապաստարաններէն են։    

Կղզին Սքիաթոսի էվակելիսթրիա վանքին եւ Էփիֆանիատի ու Ֆիքս ընտանիքներուն սեփականութիւնն է։   

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սքիաթոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Թիրասիա

ձախից|մինի|Թիրասիա․ Մանոլաս մայրաքաղաքը (գագաթին) եւ Քորֆոս ծովափը։
**Թիրասիա** (յուն․՝ Θηρασιά ), Էգէական ծովու հրաբխային կղզի, Քիքլատես, Յունաստան։ Թիրասիա, Սանթորինի եւ Ասփրոնիսի կղզիներուն հետ Սդրոկիլի հրաբխային կղզիին մնացորդացն են․ հետեւանք՝ Ք․Ա․ 1613 պատահած հրաբխային պայթումին որ պատճառ եղաւ Մինոասեան քաղաքակրթութեան կործանման։

Մաս կը կազմէ Թիրա Շրջանային Միաւորին։ Կը գտնուի Սանթորինիին արեւմուտքը։ Մայրաքաղաքն է Մանոլաս եւ նաւահանգիստը՝ Ռիվա։

Տարածութիւնն է 9,246քլ² եւ բնակչութեան թիւն է 319 (2011-ի մարդահամար)։ Բարձրագոյն կէտն է 294 մ․։

    
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Եարոս

ձախից|մինի|165x165փքս|Եարոսին դիրքը
ձախից|մինի|Եարոս, Սիրոսին հիւսիսային ջուրերէն անցնելու ատեն
**Եարոս** կամ Եուրա (յուն․՝ Γυάρος կամ Γιούρα), Էգէական ծովու անբակ կղզի, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Անտրոս, Սիրոս եւ Քէա կղզիներուն միջեւ։
ձախից|մինի|Եարոս, ետեւը հազիւ կը նշմարուի՝ Անտրոս, եւ աջին՝ Թինոս
Տարածութիւնն է 17,574քլ², իսկ ծովեզր՝ 33 քլ․ է։ Մինչեւ 1971 բնակուած էր։ Վարչականօրէն կը պատկանի Սիրոս քաղաքապետութեան։ 

Անոր մերձակայ կը գտնուին Ֆուիս (արեւմտեան կողմ) եւ Ղլարոնիսի (հարաւ-արեւելեան կողմ) ժայռակղզիակները։ Եարոս բնորոշուած է որպէս նաւային բերդ եւ անոր շրջակայ ջուրերուն հսկողութիւնը կը պատկանի Սիրոսի Նաւահանգիստին Իշխանութեան։ 

**Բնակչութեան թիւին զարգացումը**

Անոր մերձակայ կը գտնուին Ֆուիս (արեւմտեան կողմ) եւ Ղլարոնիսի (հարաւ-արեւելեան կողմ) ժայռակղզիակները։

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ռինիա Սքիրու

**Ռինիա Սքիրու** (յուն․՝ Ρήνεια Σκύρου)․ Սփորատեսի կղզիակ, Էգէական ծով, Յունաստան։ Կը գտնուի Սքիրոսին արեւմուտքը, Վալաքսա եւ Սքիրոփուլա կղզիակներուն միջեւ։  

Տարածութիւնն է 0,619 քլ²․։ Վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա նահանգին եւ Սքիրոս քաղաքապետութեան։ Անբնակ կղզի է ըստ 2001-ի մարդահամարին։    

Կղզիակը կանանչապատ է մայրիի ծառերով։     

Ռինիա Սքիրու սեփականութիւնն է յոյն քաղաքագէտ եւ քանիցս Յունաստանի խորհրդարանի անդամ Ֆանի-Փալի Փեթրալիային։     

   
## Աղբիւրներ

* Նէա Տոմի հանրագիտարան․ 31․ Աթէնք, Թեղոփուլոս-Մանիաթէաս, 1996, էջ 181

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
#Սքիրոսին եւ կղզիակներուն 1958-ի քարտէս, Էքաթերինի Լասքարիդու Հիմնարկ
Ստորոգութիւն:Սքիրոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էվիայի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Տիտիմի, Սիրոս

**Տիտիմի** կամ Ղայտուրոնիսի եւ կամ Ղայտարոս (յուն․՝ Διδύμη կամ Γαϊδουρονήσι եւ կամ Γάιδαρος), Էգէական ծովու անբնակ կղզի, Սիրոս, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Սիրոսի արեւելեան մասին, Էրմուփոլիս նաւահանգիստին դիմացը։

Տարածութիւնն է 0,49քլ²։ Վարչականօրէն կը պատկանի Սիրոս քաղաքապետութեան։

Կղզին ունի փարոս մը եւ քանի մը փոքրիկ ծովափներ, որոնք նաւակներով հասանելի են։
ձախից|մինի|Տիտիմի կղզիին փարոսը

## Տիտիմի փարոս
25 Յունուար 1834-ին Տիտիմի կղզիին փարոսին հիմնարկէքը տեղի կ՛ունենայ։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին փարոսը մասամբ կը քանդուի եւ 1948-ին կը վերաշինուի։

Փարոսին աշտարակին հասակն է 29,5 մեթր եւ կիզակիտային ընթարձակութիւնը 68,3 մեթր է։ Յունաստանի տարածքին հնագոյն եւ միաժամանակ բարձրագոյն փարոսն է։  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Փարոս ունեցող կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Անտիքերիա, Ամորղոս

**Անտիքերիա, Ամորղոս**  (յուն․՝ Αντικέρια կամ Άνω Αντικέρι Αμοργού), Էգէական ծովու անբնակ կղզի, Ամորղոս, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Ամորղոսին արեւմուքը, Քերոս կղզիին հարաւը։

Տարածութիւնն է 1,077քլ²։ Վարչականօրէն կը պատկանի Ամորղոս քաղաքապետութեան։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամորղոսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Հրիստիանի, Թիրա

**Հրիստիանի, Թիրա**  (յուն․՝ Χριστιανή Θήρας), Էգէական ծովու անբնակ հրաբխային կղզի, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւոր, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Սանթորինիին հարաւ-արեւմուքը։
ձախից|մինի|Հրիստիանի, հրաբխային կղզի
Տարածութիւնն է 1,188քլ²։ Բարձրագոյն կէտը 283 է։ Վարչականօրէն կը պատկանի Թիրա (Սանթորինի) քաղաքապետութեան։

Կղզիին վրայ յայտնաբերուած են Ք․Ա․3-րդ հազարամեակի բնակութեան վկայութիւններ։

 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Թիրայի կղզիներ
Մաքրոնիսոս

**Մաքրոնիսոս**  (յուն․՝ Μακρόνησος), Էգէական ծովու կղզի, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւոր, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Ատիկէ նահանգի հարաւ-արեւելեան ծայրամասին, Լաւրիոնին դիմացը։
ձախից|մինի|Մաքրոնիսոսին դիրքը
[ձախից|մինի|Մաքրոնիսոս, նկարուած Ատիկէի [Սունիօ հրուանդանէն]]
[մինի|Ատիկէ՝ Լաւրիօ, Մաքրոնիսոս եւ վարը [Քէա]]
Տարածութիւնն է 18,427քլ²։ Երկարափեւ կղզի է, կ՛երկարի հիւսիսէն դէպի հարաւ։ Ծովեզրը 28 քլ․ է։ Բարձրագոյն կէտն է Թրիփիթի, 281 մեթր։ Վարչականօրէն կը պատկանի Քէային քաղաքապետութեան։

Կղզին 1947 - 1958 եղած է ձախակողմեան գաղափարներով զինուորականներու, քաղաքական եւ հասարակ մարդոց աքսորի վայր։

2019-ին Յունաստանի Մշակոյթի Նախարարութիւնը կղզին յայտարարեց հնաբանական վայր։

  

## Աղբիւրներ
#«Մաքրոնիսոս բանակավայր, 1947-1950․ բռնութիւն եւ փրոփականտա», Ի․ դարու Յունաստանի պատմութիւն, հատոր Δ2, Աթէնք, Βιβλιόραμα, 2009 - Վողլիս, Փոլիմերիս եւ Պուրնազոս Ս․
#Մաքրոնիսոսին պատմութիւնը, 2 հատոր, Աթէնք, Δωρικός, 1966 Մարղարիս Նիքոս 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Փահիա

**Փահիա** (յուն․՝ Παχειά Ανάφης), Էգէական ծովու անբնակ ժայռակղզիակ, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Անաֆիին  հարաւը։

Անոր մերձակայ կը գտնուին Ֆթենա (արեւմուտք) եւ Մաքրա (արեւելք) ժայռակղզիակները։    

 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մաքրա, Անաֆի

**Մաքրա, Անաֆի** (յուն․՝ Μακρά Ανάφης), Էգէական ծովու անբնակ ժայռակղզիակ, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Անաֆիին  հարաւը։

Անոր մերձակայ` արեւմուտք, կը գտնուին Փահիա  եւ Ֆթենա ժայռակղզիակները։   

 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փրասուրա

ձախից|մինի|Կարմիրով՝ Քուֆոնիսիա 2 կղզիներ եւ անունց հիւսիսը՝ կարմիրով՝ Փրասուրա
**Փրասուրա** (յուն․՝ Πρασούρα Κουφονησίων), Էգէական ծովու անբնակ ժայռակղզիակ, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Նաքսոսին արեւելքը եւ Քուֆոնիսիային հիւսիս-արեւելքը։ Կը պատկանի Նաքսոս եւ Փոքրիկ Քիքլատես Շրջանային Միաւորին։    

  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Տիափոնտեա կղզիներ

**Տիափոնտեա կղզիներ** (յուն․՝ Διαπόντια νησιά*)* կղզեխումբ*,* Յոնիական կղզիներ, Յունաստան։ Կը գտնուի Քերքիրային հիւսիսը։ Կղզեխումբը կը վաղկանայ 11 կղզիներէ՝

* Օթոնի․ մեծագոյն կղզին, Յունաստանի արեւմտեան ծայրամասին, 393 բնակիչ․
* Էրիքուսա․ Յոնիական կղզիներուն հիւսիսային ծայրամասին,  496 բնակիչ․
* Մաթրաքի․ 329 բնակիչ․

Եւ անբնակ կղզիակներէն՝ Տիաքոփօ, Տիափլօ, Քարաւի, Քասթրինօ, Լիփսօ, Օսթրաքօ, Փլաքա, Փլաթիա եւ Թրահիա։ 

Ալպանիոյ պատկանող եւ անոր արեւմտեան մասին գտնուող Սասոն կղզին մաս կը կազմէ Տիափոնտեա կղզիներուն։

մինի|Քերքիրա եւ Տիափոնտեա կղզիները

## Բնապահպանում
Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հրաչ Երուանդ

**Հրաչ Երուանդ** (բուն անունով՝ **Նշան Եաղուպեան**, ),  հայ հասարակական գործիչ, հրապարակագիր։ Ռամկավար Կուսակցութեան ղեկավար գործիչ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Խարբերդ։ Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է ծննդավայրին մէջ, նախ՝ Թլկատինցիի Կեդրոնական վարժարանին, ապա՝ Եփրատ Գոլէճի:
Անցնելով Միացեալ Նահանգներ, հետեւած է Պոսթընի համալսարանի իրաւաբանական ճիւղին։ Անդամակցած է Վերակազմեալ Հնչակեան, ապա՝ Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան։

Խմբագրած է մէկէ աւելի թերթեր, որոնց էջերուն ստորագրած է բազմաթիւ յօդուածներ․ ինչպէս՝

* «Արագած» (Նիւ Եորք),
* «Պահակ» (Պոսթընի),
* «Արօր» (Ֆրեզնօ),
* «Ապագայ» (Փարիզ),
* «Ժողովուրդի ձայնը - Ժամանակ» (Կ. Պոլիս),
* «Պայքար» (Պոսթընի) պարբերականները։ 

Առանձին հատորով հրատարակած է քանի մը գիրքեր։

1923 թուականէն շրջագայած է հայ գաղթավայրերը։ 1926-ին եւ 1934-ին այցելած է Խորհրդային Հայաստան եւ Փարիզ վերադարձած է 3 Յունուար 1935-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Թրաղոնիսի, Միքոնոս

**Թրաղոնիսի** (յուն․՝ Τραγονήσι Μυκόνου), Էգէական ծովու անբնակ կղզիակ, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Միքոնոսին արեւելքը։

Թրաղոնիսի հանրածանօթ է իր քարայրներով։ Բնապահպանման շրջան յայտարարուած է եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 գօտիին, որովհետեւ ունի Միջերկրականեան փոկի որջեր։   

Կղզիակին վրայ կը գտնուին Փանայիա եկեղեցին, ուր կը տօնուին նաեւ Այիուս Վարնաւա եւ Վարթոլոմէօ տօները։ 11 Յունիսին տեղի կ՛ունենայ մեծ տօնախմբութիւն։ 

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արմէն Վահրամեան

**Արմէն Վահրամեան** (), Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր գեղնկարիչ, Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լոռի մարզի Արդուին գիւղը։ Աւարտած է Մարտիրոս Սարեանի անուան ուսումնարանի մանրանկարչութեան (1898) եւ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի գծանկարչութեան (1994) բաժանմունքները։

Կ’ապրի եւ կը ստեղծագործէ Երեւանի մէջ։

## Ցուցահանդէսներ
մինի|Վահրամեանի անհատական ցուցահանդէսը՝ նուիրուած  Թումանեանի ծննդեան 150ամեայ յոբելեանին։|ձախից
Ցուցահանդէսներով հանդէս եկած է՝ Հայաստանի, Սպանիոյ, Հոլանտայի, Մալթայի, Ֆրանսայի եւ Լիբանանի, ԱՄՆ-ի եւ Քանատայի մէջ։

Ցուցահանդէս, 2019 թուականին, Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 150ամեայ յոբելեանին առիթով,Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան  Երեւանի գրասենեակին ու ՀՀ նկարիչներու միութեան համատեղ ջանքերով, Հայաստանի Նկարիչներու միութենէն ներս ցուցադրուեցան Յովհաննէս Թումանեանէն եւ Լոռիի բնութենէն ներշնչուած Վահրամեանի պաստառները։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Յասմիկ Սիմոնեան

**Յասմիկ Սիմոնեան** (), հայ բանաստեղծ, Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ (2007):

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: Հեղինակ է բանաստեղծական երկու գիրքի եւ համահեղինակ՝ «Կանայք, որ փոխեցին աշխարհը» մատենաշարի:

Արժանացած է շարք մը մրցանակներու: 2007-էն ի վեր Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ է:

Բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են շուրջ երկու տասնեակ լեզուներով։

«Տեքստ հարթակ» մշակութային-կրթատեղեկատուական կայքի համահիմնադիրն է, գլխաւոր խմբագիրը, 2019-էն ի վեր «Կոկորդիլոս» հրատարակչութեան հիմնադիր-տնօրէնը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Օթոնի

**Օթոնի** (յուն․՝ Οθωνοί), Յոնիական ծով։ Տիափոնտեա կղզիներուն մեծագոյն կղզին։ Կը գտնուի Յունաստանի արեւմտեան ծայրամասին։ 

Տարածութիւնն է 10,8 քլ² եւ բնակչութեան թիւն է 392։ Հեռաւորութիւնը Քերքիրային հիւսիս արեւմտեան ափերէն 12 ծովային մղոն է։ 

Ըստ յունական դիցաբանութեան, հնադարին Քալիփսօ յաւերժահարսին կղզին (Հոմեռոս կղզին Օղիղիա անուանած է) էր։ Օտիսէաս զայն սիրահարուեցաւ ու հոն եօթը տարի գերի մնաց։ Ան անկէ մեկնելով ու ալիքներուն հետ պայքարելէ ետք հասաւ Ֆէաքեսներուն կղզին՝ Քերքիրա։ Այս մեկնութիւնը առասպելը կ՛արդարացնէ․ երկու կղզիները մօտ են իրարու։ 
[մինի|430x430փքս|Կարմիրով՝ Օթոնի․ [Քերքիրա (կղզի)|Քերքիրային հիւսիս-արեւմուտքը, Յունաստանի արեւմտեան ծայրամանը]]
Կղզին իր ռազմական դիրքին պատճառով, պատմութեան ընթացքին զօրաւոր տիրութիւններուն՝ ֆրանսացիներ, վենետիկցիներ, իտալացիներուն, օսմանցիներուն, անգլիացիներուն, ինչպէս նաեւ ԺԵ․-ԺԶ․ դարու ծովահէն Հայրետին Պարպառոսային,  թիրախը դարձած է։  

Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։ 

Օթոնի գաղթող թռչուններուն հանգրուաններէն մէկն է եւ ներառնուած է «ΣΠΠΕ» ցուցակին մէջ՝  «Կարեւոր շրջան Յունաստան թռչուններուն համար»։ 

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Էրիքուսա

**Էրիքուսա** (յուն․՝ Ερεικούσσα), Յոնիական ծով։ Տիափոնտեա կղզիներուն մեծութեամբ երկրորդ կղզին։ Կը գտնուի Յունաստանի եւ Յոնիական կղզիներուն հիւսիսային ծայրամասին։ 

Տարածութիւնն է 4,449 քլ² եւ բնակչութեան թիւն է 496։ Բարձրագոյն կէտն է Սանտարտօ, 130 մեթր։

Կղզին անունը առած է Էրիքի (կամ Ռիքի) թուփէն․ ամբողջ կղզիին վրայ տարածուած է եւ Հոկտեմբերին կը ծաղկի։ Կանանչապատ կղզի է գեղեցին ծովափներով։ Գլխաւոր ծովափներն են՝ Փորթօ եւ Պրակինի։ 

Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։  

## Բնակչութիուն
[մինի|Կարմիրով՝ Էրիքուսա․ [Քերքիրա (կղզի)|Քերքիրա կղզիին հիւսիսը, Օթոնիին արեւելքը]]
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մաթրաքի

**Մաթրաքի** (յուն․՝ Μαθράκι), Յոնիական ծով։ Տիափոնտեա կղզիներուն փոքրագոյն եւ հարաւային կղզին։ Կը գտնուի Քերքիրային հիւսիս-արեւելքը։ 

Տարածութիւնն է 3,902 քլ² եւ բնակչութեան թիւն է 221 ։ Բարձրագոյն կէտն է 152 մեթր։ 

Քերքիրային հիւսիսային ափերէն հեռաւորութիւնը 3 ծ․մ․ (ծովային մղոն) է։

Մաթրաքի համայնքին կը պատկանին անբնակ կղզիակներ՝ Տիաքոփօ, Տիափլօ, Փլաթիա եւ Թրահիա եւ Փսիլոս։  

Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։  

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Տեսփոդիքօ

ձախից|մինի|165x165փքս|
ձախից|մինի|Տեսփոդիքօ․ Ափոլոնասին տաճարը
Տեսփոդիքօ (յուն․՝ Δεσποτικό Κυκλάδων), Էգէական ծովու անբակ կղզիակ, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Անտիփարոսին հարաւ-արեւմուտքը։
ձախից|մինի|Եարոս, ետեւը հազիւ կը նշմարուի՝ Անտրոս, եւ աջին՝ Թինոս
Տարածութիւնն է 7,754քլ²։  
[մինի|Ք․Ա․4րդ-5րդ դարու արձանագրութիւն, կը գտնուի [Փարոս (կղզի)|Փարոսի հնաբանական թանգարանը]]

Պատմութեան ընթացքին՝ նախաքիքլատեան ժամանակաշրջաններէն, եղած է նաւերու խարիսխ նետելու ապահով վայր, Քիքլատեսի մէջ իր ունեցած կեդրոնական դիրքին պատճառով։ 

Կղզիին վրայ յայտնաբերուած են Արփեմիս եւ Ափոլոնաս աստուածներուն նուիրուած տաճարը, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ հնաբանական իրեր, որոնք կը վկայեն թէ Տեսփոդիքօ կապուած էր Յունաստանի մնացեալ վայրերուն հետ եւ նաեւ արեւելեան Միջերկրանանի եւ հիւսիսային Ափրիկէի շրջաններու հետ։

   
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Տիաքոփօ, Մաթրաքի

**Տիաքոփօ** (յուն․՝ Διάκοπο Μαθρακίου), Յոնիական ծով։ Կը պատկանի Քերքիրա նահանգին եւ Տիափոնտեա կղզիներուն։ Կը գտնուի Քերքիրային արեւմուտքը, Տիափլօ կղզիին մօտ եւ Մաթրաքի կղզիին արեւելքը։ 

Տարածութիւնն է 0,35 քլ² ։  

Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա (ՆԱԹՈՒՐԱ 2000) ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։  

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փլաթիա, Մաթրաքի

**Փլաթիա, Մաթրաքի** (յուն․՝ Πλατειά Μαθρακίου)․ ժայռակղզիակ, Տիափոնտեա կղզիներ, Յոնիական ծով։ Մաթրաքիին մօտակայ կղզի (հարաւ-արեւմուքը) եւ Քերքիրային հիւսիս-արեւմուտքը։ 

Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա (ՆԱԹՈՒՐԱ 2000) ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։  

     
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սասոն

**Սասոն** կամ Սազան (յուն․՝ *Σάσων*, ալպ․՝ *Sazan* ή *Sazanit,* իտալ․*՝ Saseno*)․ Ալպանիոյ կղզի։ Տիափոնտեա կղզիներուն մաս կը կազմէ։ Ռազմական կարեւոր դիրք ունի․ կը գտնուի Օդրանտոյի նեղուցը եւ Աւլոնաս ծոցին մուտքին։ 
մինի|Սասոն կղզիին դիրքը
ԺԹ․ դարուն (1864) Յունաստանին պատկանած էր, որպէս Յոնիական կղզիներուն մաս եւ նաեւ՝ Տիափոնտեա կղզիներուն։  
ձախից|մինի|1914․ իտալական ծովուժի նաւին մուտքը Սասոն կղզիին նաւահանգիստը
Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի նախօրէին Իտալիոյ եւ Աւստրօ-Հունկարիոյ ճնշումներուն տակ Յունաստան կղզին Ալպանիոյ կը յանձնէ․ օրէնք՝ 272/1914 (ΦΕΚ 151/Α΄/7-6-1914)։ 2 Յուլիս 1914-ին կղզիէն կը մեկնին 25 յոյն զինուորները․ անոնք հոն մնացած էին որպէս ապահովութիւն 15 յոյն ընտանիքներուն։ Սակայն յոյն զինուորներուն մեկնելէն ետք, 16 Յուլիս 1914-ին յոյն ընտանիքները սպանդի կ՛ենթարկուին։  

2 Սեպտեմբեր 1920-ին, Ալպանիա կղզին Իտալիոյ կը յանձնէ եւ իտալական նաւատորմիղը հոն խարիսխ կը նետէ։ 10 Փետրուար 1947-ին, Ալպանիոյ կը վերադարձուի։  

Վերջին տարիներուն սկսած է զարգանալ զբօսաշրջիկութիւնը։ Կղզին ունենալով հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ, ծրագիրներ կը մշակուին, որպէսզի ապահովուի կղզին բնապահպանումը։  

      
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արքմենիկ Նիկողոսեան

**Արքմենիկ Նիկողոսեան** (), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, «Անտարես» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիր:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Գեղարքունիքի մարզի (Վարդենիսի շրջան) Ծովակ գիւղը։ Սորված է տեղի միջնակարգ դպրոցը, որ աւարտելէ ետք ընդունուած է ԵՊՀ բանասիրական բաժանմունքը։ 2001-ին աւարտած է համալսարանը, 2003-ին՝ մագիստրատուրան, նոյն թուականին ընդունուած է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան հիմնարկի ասպիրանտուրա (ստացիոնար)։

2001 թուականէն ուսման զուգահեռ «Հայ գրականութեան պատմութիւն» եւ «Գրականութեան տեսութիւն» դասաւանդած է Վարդենիսի մանկավարժական հիմնարկին մէջ։

2004-2005 թուականներուն աշխատած է «Գրական թերթ»ի խմբագրութեան  որպէս բաժնի վարիչ, 2011 «թուականէն »«Անտարես» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրն է:

2008-ին «Առաքել Դավրիժեցիի «Պատմութիւնը» իբրեւ գրական երկ» թեմայով պաշտպանած է թեկնածուական ատենախօսութիւն եւ ստացած բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։

2008 թուականէն կ'աշխատի ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկի հայ հին եւ միջնադարեան գրականութեան բաժնին մէջ, որպէս՝ աւագ գիտաշխատող։

Մասնակցած է ՀԳՄ «Գրեթերթ» պարբերականի ստեղծման աշխատանքներուն։ 2004-05ին աշխատած է «Գրական թերթ»ի մէջ՝ իբրեւ գրաքննադատութեան բաժնի վարիչ։

2005 թուականէն Հայ գրականութիւն կը դասախօսէ Երեւանի Մաշտոցի անուան համալսարանը։ 2009 թուականէն ՀԳՄ վարչութեան ու նախագահութեան անդամ է։ Գրական մամուլի մէջ հանդէս եկած է քանի մը տասնեակ գրականագիտական յօդուածներով։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

# «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» (հանրագիտարան), Ե., 2015, էջ 804։

Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Սա­հակ Տէր Գաբ­րի­է­լե­ա­ն

**Սահակ Տէր Գաբրիէլեան** (), հայ խորհրդային քաղաքական, պետական, կուսակցական գործիչ։ ՀԽՍՀ Նախարարներու Խորհուրդի նախագահ (1928-1935)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Շուշի։ Կանուխէն անդամակցած է համայնավար կուսակցութեան եւ ունեցած է յեղափոխական եռուն գործունէութիւն։

Երկար տարիներ ապրած է Պաքու։ 1920-ին ընտրուած է Յեղկոմի անդամ, ապա Հայաստանի ներկայացուցիչ Մոսկուայի մօտ։ Ստալինեան բռնութիւններու շրջանին ձերբակալուած է ու սպաննուած 19 Օգոստոս 1937-ին։

Ըստ «պաշտօնական ամփոփագրի»՝ 1937 թուականի Օգոստոսին, ըսուած է թէ պատշգամէն վար նետուելով անձնասպան եղած է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Մանասէ Լիպարեան

**Մանասէ Ստեփան Լիպարեան** (), Այնթապէն սերած յայտնի փաստաբան:
## Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապ։ Նախ՝ Հալէպի Անգլիական դպրոցը յաճախած է։ 1905-ին Կեդր. Թուրքիոյ Գոլէճ մուտք գործած է եւ աւարտած է Պոլսոյ իրաւաբանական վարժարանը։ Ծառայած է Թրքական բանակին մէջ։

1919-ին մուտք գործած է Փարիզի համալսարանը եւ երեք տարի ետք վկայուած է որպէս Պսակաւոր եւ դոկտոր Իրաւաբանութեան։ 

1922-ի Նոյեմբերին գաղթած է Ամերիկա եւ Տիթրոյթի Փաստաբանական Գոլէճին մէջ երեք տարի ուսանելով՝ Պսակաւոր տիտղոսը ստացած է:

Ան 1928-էն մինչեւ 1932 փաստաբանութիւն ըրած է։ 1932-ին Լոս Անճէլըս գաղթելով քննութենէ անցած է եւ եղած՝ փաստաբան։

1936-ին Հարաւային Գալիֆորնիոյ համալսարանէն Աստուածաբանութեան մագիստրոսի տիտղոսը ստացած է։

## Աղբիւր

* Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ. հատոր։

Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ
Մարքա Արմէն Իյճեան

**Մարքա Արմէն Իյճեան**, Այնթապէն սերած ակնյայտ երաժիշտ եւ երգիչ:

## Կենսագրութիւն
 
Մարքա դուստրն է Այնթապի ծանօթ վաճառական Թալասցի Գրիգոր եւ Արշալոյս Քիւթիւկեաններու, ծնած է Այնթապ եւ եղած է սանուհի Հայկանուշեան Վարժարանի։ 
Փոքր տարիքէն իր երգելու բնատուր ձիրքով, Գասպար Վարժապետին ուշադրութիւնը գրաւեց եւ անոր անվերապահ խնամքին առարկան դարձաւ, այն աստիճան որ օր մը «Խօճա»ն բեռնակիրի մը կռնակը փոքր օրկան մը բեռցուցած կու գայ Տիկ. Արշալոյսին, որ ինք պատրաստէ այս աղջնակին երգ ու երաժշտութիւն սորվեցնելու։ 
Համաշխարահին Ա. Պատերազմէն վերջ Մարքան բախտաւորութիւն կ'ունենայ Ամերիկա երթալու։ 1926-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ Տիթրօյթի «Հայ Սքուլ աֆ Գամըրսի» «Բօսթկրէնուէյթ» դասարանէն։ Հինգ տարի Տիթրօյթ «Գանսըրվէթըրի աֆ Միւզիք»-ի մէջ երաժշտութիւն ուսանելով, կ'աւարտէ երաժշտանոցի ընթացքը որպէս երգիչ։ Իսկ տարի մը վերջ կը ստանայ «Արթիսթ» աստիճանը, որուն արժանանալու համար պատրաստած է որպէս թէզ լրջօրէն ուսումնասիրուած տեսութիւն մը «Ուրուագիծ Հայ Երաժշտութեան» անունով, որ կը շօշափէ նախաքրիստոնէական դարերէն մինչեւ ներկայ ժամանակ եղած ժամանակաշրջանը։ Վեց տարի Տիթրօյթ «Ֆաունտէյշըն աֆ Միւզիք Սքուլ»-ի մէջ պաշտօնավարած է հայ եւ օտար աշակերտներու երգ ու ձայնամարզութիւն սորվեցնելով։ Սակայն նախասիրած է Հայ երաժշտութիւնը եւ մանրակրկիտ կերպով ուսումնասիրելով իր մասնագիտութիւնը դարձուցած է զայն։1935-ին 100 հոգինոց երգչախումբ մը կազմակերպած է երկսեռ հայ պատանիներէ եւ սարքած է շարք մը երգահանդէսներ եւ գեղարուեստական ձեռնարկներ։ 
Ամուսնացած է Այնթապցի Արթհըր Իյճեանին հետ։ Այնուհետեւ հաստատուած են Լոս Անճէլըս, Գալիֆորնիա։ 

## Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ. հատոր
Հիերոկլիֆ

**Հիերոկլիֆ,** գիրի տեսակ, որ մարդկութեան պատմութեան մէջ ի յայտ եկաւ ժայռագրութենէն ետք:

## Նկարագրութիւն
Հիերոկլիֆը, որպէս պատկեր, նման է պիկտոկրամին եւ պիկտոկլիֆին, միայն մէկ տարբերութեամբ, որ Հիրոկլիֆը նաեւ կ'արտայայտէ անմարմին իրականութիւնները: 
Ժայռագրութիւնը հետագային կամաց-կամաց իր տեղը կը զիջի հիերոկլիֆին:  
Հիերոկլիֆ բառը կը մատնանշէ այն նկարչութիւնը, զոր գիտնականներ «Եգիպտական գիր» կ'անուանեն:

## Եգիպտական հիերոկլիֆի տեսակները
### Ա. Մեհենադրոշմ կամ Խորհրդագիր
Մեհենադրոշմները իրապէս գիրեր չէին, այլ՝ նշաններ ու պատկերներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը իր ներկայացուցած իրին, կենդանիին կամ ձեւին գաղափարը կու տայ: Հետագային, անոնք փորձելով հնչիւնաւորել իրենց գրածը, իւրաքանչիւր հնչիւնի, զոր կ'արտաբերէին, յատկացուցին պատկեր մը, որուն անունը կը սկսէր այդ իսկ հնչիւնով: 

### Բ. Քրմական գիր, նաեւ կոչուած՝ Հիէրօտական
Խորհրդագիրը կը գործածուէր միայն դամբարաններու եւ յուշարձաններու արձանագրութեանց համար: Ուստի, եգիպտացիներ կարելի եղած չափով կրճատեցին խորհրդագրերուն գծագրական ձեւը, ստեղծելով ամենապարզ նշաններ, պահելով սակայն նախնական կերպարը, որ կոչուեցաւ քրմական գիր:

### Գ. Ռամկական գիր
Եգիպտացիներ ազդուելով փիւնիկեցիներէն, ապագային կը հնարեն գրատեսակ մը, որ արդի գիրերուն պէս հնչիւն ունէր: 
Հիերոկլիֆը կազմուած ըլլալով զանազան պատկերներ կը ներկայացնէ մեծ բարդոյթ մը:
Դեմոթականին համար առնենք երեք անուններ Պտղոմէոմ, Արսինուա եւ Ալեքսանդր:
Եգիպտացիներ իրենց այս բարդ ու բազմապատկեր գիրերով ստեղծեցին հսկայ գրականութիւն մը:

## Աղբիւր
«Գլաձոր» Տարեգիրք Դպրեվանքի, 1992, ե. Տարի, Պիքֆայա
Պատկերագրութիւն

**Պատկերագրութիւն**, գիրի տեսակ է:

## Նկարագրութիւն
Գիրեր նախատիպը համարուած է ժայռերու պատկերագրութիւնը: Հին քարէ դարու կիսավայրենի մարդը իր առօրեայ զբաղումները սքանչելիօրէն կրցած է դրոշմել ժայռերու վրայ, ցուցաբերելով ճաշակ, նրբութիւն եւ արուեստ:
Գիտական գրականութեան մէջ այս ժայռապատկերներուն կու տան Պիտրոկլիֆ եւ Պիկտոկրամ անունները: Պիտրոկլիֆ միայն նկարներէ կը բաղկանայ, մինչդեռ Պիկտոկրամը կը ներառէ նաեւ երկրաչափական տարրեր:
Չ. Լռուկոտկա Պիկտոկրամ եւ Պիկտոկլիֆ գրատեսակները կը համարէ գիրի սկզբնական տեսակները. «Իրաւացի են այն հետազօտողները, կը գրէ ան նամակի մը մէջ, որոնք Պիկտոկրամներուն մէջ կը տեսնեն գիրի զարգացման առաջին աստիճանը:

## Աղբիւր
«Գլաձոր» Տարեգիրք Դպրեվանքի, 1992, ե. Տարի, Պիքֆայա
Տիգրան Տէր Մեսրոպեան

**Տիգրան Տէր Մեսրոպեան**, Այնթապի հերոսամարտի կազմակերպողներէն, իրաւաբան

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապ,1895 թուականին։ Զաւակն է Տէր Մեսրոպ քահանայ Տէմիրճեանի։ Իր ուսումը ստացած է Ագենական դպրոցի եւ Ամերիկեան Գոլէճին մէջ, որմէ ետք ան Պոլսոյ Օսմանեան համալսարանը մտնելով շրջանաւարտ եղած է Իրաւաբանական ճիւղէն 1916-ին։ Ուսանողութեան շրջանին աշխատակցած է Պոլիս հրատարակուող «Ռահնիւմա» շաբաթաթերթին։

Առաջին Համաշխարհային պատերազմի շրջանին մատակարարութեան սպայ եղած է թրքական բանակին մէջ, Պոլիս եւ Գոնիայի շրջանները։ 1919-ին, Զինադադարէն վերջ վերադարձած է Այնթապ, ուր Ամերիկեան Կարմիր Խաչի եւ Նիյր Իսկ Ռիլիֆի մէջ պաշտօնավարած է։

Յունուար 1920-ին,  Ազգ. Միութեան անդամ ընտրուած է եւ Այնթապի Հերոսամարտը կազմակերպողներէն մէկը եղած է։ 1920-ի Օգոստոսին ֆրանսական զինուորական ոյժերու հրամանատար Գոլոնէլ Անտրէային թարգմանը եղած է, եւ 15 Դեկտեմբեր 1921-ին վերջին կառաւանով Այնթապը ձգած է եւ թարգմանութիւնը շարունակած է մինչեւ 1923, Ճարապլուսի մէջ։

1923-ին Ամերիկա եկած է եւ արեւելեան գորգի առեւտուրով զբաղած է մինչեւ 1930, որմէ ետք ան Ֆրանսա երթալով վեց տարի բնակած է Մարսիլիա, իր մօրը եւ Երուանդ եղբօր քով, ուր Փրատոյի Մայր Եկեղեցւոյ քարտուղարը եղած է։ 1936-ին Ամերիկա վերադառնալով հաստատուած է Թրոյի մէջ, ուր վարած է տնօրէնի պաշտօնը «Եունայթըտ Ֆուտ Տիսթրիպիւթըրզ Գօրբօրէյշըն»-ի, որ մեծաւ մասամբ հայ ուտեստեղէնի վաճառականներէ կազմուած է եւ մեծաքանակ ուտեստեղէնի ընկերութիւն մըն է։

## Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ. հատոր
Յակոբ Նալպանտեան

**Յակոբ Նալպանտեան,** Այնթապէն սերած երաժիշտ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթէպ, 1901֊ին։ Իր նախնական ուսումը ստացած է Վարդանեան Կրթարանի ու Քիլիսի նախակրթարաններուն մէջ։ Դեռահասակ Յակոբ` երաժշտութեան տաղանդ ցոյց կու տայ փոքր տարիքին, եւ իր աւագ եղբայրը, Գէորգ Նալպանտեան, երաժշտագէտ եւ Եթոպիոյ կայսերական նուագախումբին վարիչը, կը քաջալերէ ու կը մարզէ իր կրտսեր Եղբայրը։ Իր արուեստը կատարելագործելով` Յակոբ յայտնի ջութակահար մը կը դառնայ եւ Հալէպի մէջ նուագահանդէսներ կը սարքէ ու իր նուագախումբով կը քաջալերէ դպրոցական ու ազգային հանդիսութիւնները։

## Աղբիւր

* Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ. հատոր
Ուիլիըմ Պէքեարեան

**Ուիլիըմ Պէքեարեան**, Այնթապէն սերած գիտնական:

## Կենսագրութիւն
Տոքթ․ Ուիլիըմ Պէքեարեան (Շահէ Արքեպիսկոպոսին քրոջ որդին), որ թիւ Չորսի (Փոյնթ Ֆոր – Չորրորդ կէտ) կարող մասնագէտներէն մէկն է: Ան Պէյրութ կը ժամանէ եւ կը ստանձնէ «թիւ Չորս»-ի Ճարտարարուեստական եւ Փոխադրական գրասենեակի պետի պաշտօնը։

Տոքթ․ Պէքեարեան գիտնական մըն է, որուն հռչակը տարածուած է Մեծն Բրիտանիոյ եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։
Ծնած է Պոսթոն, Մէսէչուսից: Ան սահուն կերպով կը խօսի հայերէն, թրքերէն եւ անգլերէն։

Ան վկայուած է «Մէսէչուսից Ինսթիթիւթ աֆ Թէքնոլոճի» համալսարանէն, Գիտութեանց Պսակաւորի աստիճանով: Միշիկընի Համալսարանէն ստացած է Վարդապետ գիտութեանց տիտղոսը տարրարանական եւ ելեկտրական բնագիտութեան մէջ։
Ապա վկայուած է «Եէյլ» համալսարանէն, Բնագիտութեան եւ Բնագիտական Մետաղագիտութեան Տոքթորի տիտղոսը ստանալով։
«Եէյլ» համալսարանի մէջ ուսած է Տով Քըմիքընիի յառաջադէմ ուսանողներու յատկացուած թոշակով։

Իր ուսումը «Եէյլ» համալսարանին մէջ աւարտելէ ետք, Տոքթ․ Պէքեարեան նախ որպէս գիտուն եւ ապա մետաղներու զարգացման իբր Դեր-Տնօրէն պաշտօնի հրաւիրուեցաւ Տով Քըմբընիի մէջ։

1942-ին ան մաս կազմեց Ամերիկեան Օդուժի Ուաշինկթընի թեթեւ մետաղներու պատրաստութեան խորհուրդին։
Ան մասնակցեցաւ անդրծովեան կարգ մը ուսումասիրութեանց եւ պատերազմական նախարարութեան համար հեղինակեց մասնագիտական արտադրութեանց  վերաբերեալ  երեք գիրքեր, որոնց համար ստացաւ «Արժանեաց Լէգէոն»-ի շքանշանը։
Համաշխարհային Բ․ Պատերազմէն ետք, Տոքթ․ Պէքեարեան վերադարձաւ Տով Քըմբընիի իր պաշտօնին եւ ստանձեց օդանաւերու մեքենագիտական ճիւղին պետի պաշտօնը։

1949-ին, իր քանի մը ընկերներուն հետ, Լոնտոնի եւ Լիվըրփուլի մէջ հաստատեց «Ալմակ Էնճինիրինկ Քըմբընի Լիմիթըտ»-ը, որուն գործարանները կը պատրաստեն տնական առարկաները, նոյն ընկերութեան գործարանները իրենց մասնաւոր բաժիններուն մէջ կը հայթայթեն զանազան արտադրութիւններ, որոնք անհրաժեշտ են Բրիտանական Ծովակալութեան, օդանաւորդութեան եւ շատ մը ճարտարարուեստներու համար։ Ան տնօրէնը եղած է յիշեալ ընկերութեան։

## Աղբիւր

* Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ․ հատոր
Ֆլօրէնս Եագուպեան

**Ֆլօրէնս Եագուպեան**, Այնթապցի դաշնակահար

## Կենսագրութիւն
Ֆլօրէնս զաւակն է Այնթապցի ծանօթ նկարիչ Լութֆի եւ երգչուհի Անահիտ Եագուպեաններու։
Ֆլօրէնս ծնած է Տօրչէսթըր, Մէս․, իսկ Հրաչ՝ Նիւվարք։ Քոյր ու եղբայր մանուկ հասակէն ցոյց տուած են երաժշտական տաղանդ, մէկը դաշնամուրի եւ միւսը ջութակի վրայ։ 

Ծնողներուն հետ Շիքակօ փոխադրուելէն ետք, անոնք ուսանած են «Պուշ» երաժշտանոցը եւ «Շիքակօ Միւզիք Գոլէճ»-էն ներս։ Իրենց առաջին նուագահանդէսը տուած են 11 եւ 16 տարեկան հասակին մէջ, Շիքակօ։

Սան Ֆրանսիսքօ գալով երեւցած են շատ մը Հայկական եւ Ամերիկեան ձեռնարկներու մէջ։

Ֆլօրէնսը դաշնակի ուսուցչուհի է եղած «Մօնթէ-Զումա Միլիթէրի Էքէտէմի»-ին մէջ։ Լոս Անճէլըս հաստատուելէն ետք, «Ուիլշայր թատրոն»-էն ներս սարքած է նուագահանդէս մը 1948-ին։ Շարժանկարի արուեստանոցներն ալ օգտագործած են իր տաղանդը։ Իր մասնագիտութիւնն է դաշնակ ուսուցանել: Ան ունի մեծ թիւով դասարան մը։

## Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ․ հատոր
Լօրէնս Նազար Քիւրքճեան

**Լօրէնս Նազար Քիւրքճեան**, Այնթապէն սերած երաժիշտ

## Կենսագրութիւն
Այնթապցի Քիւրքճեան ընտանիքէն Տոքթ․ Նազար Քիւրքճեան զաւակն է Լօրէնսին: Ան, 1900-ին հօրը հետ Ամերիկա երթալով հաստատուած է Ուաշինկթըն, Տ․ Գ․, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը։
Հօրը մահէն ետք, ան մօրը հետ, որ Զուիցերիացի մըն էր, կ'երթայ Զուիցերիա, ուր Ժընեւի երաժշտանոցը կ'ուսանի եօթը տարի, տեղւոյն սիմֆոնիկ նուագախումբի առաջին ջութակահարն ըլլալու պատիւին արժանանալով։ 
Համաշխարհային Ա․ Պատերազմէն վերջ Ամերիկա վերադառնալով, ան կ'անդամակցի «Պոսթոն Սիմֆընի» նուագախումբին։ Իսկ Գլիվլէնտ գտնուած միջոցին, ան «W. J. A. Y.» ռատիօ կայանին ղեկավար կը նշանակուի եւ 15 տարի Պոլտուին Ուալլէյս գոլէճի ջութակի բաժինը կը գլխաւորէ։

Ան ամուսնացած է Հոնոլուլուէն Ալիս Հէնտրիի հետ, որուն ծանօթացած է Զուիցերիա իր ուսանողութեան շրջանին։ 1938-էն ի վեր անոնք հաստատուած են Լոս Անճէլըս։ Ան կը վարէ նաեւ «Ճէք Պէնի Շօն»-ը եւ կը ղեկավարէ «Գալիֆորնիոյ Աքատէմի աֆ Միւզիք»-ի ջութակի բաժինը։

## Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ․ հատոր
Հուան Նազարեան

**Հուան Նազարեան**, Այնթապցի դաշնակահար

## Կենսագրութիւն
Հուան, բուն անունով Գրիգոր, ծնած է Այնթապ, իր երաժշտական ուսումը ստացած է Նիու Եորքի մէջ։ Ուսանողական մրցանակ շահելով ան իր ուսումը շարունակած է Մէնէս Սքուլի, ապա Ճուլիարտ դպրոցին մէջ։ 

1935-ին Ֆրանսայի «Ֆօնթէնպլօ» երաժշտանոցէն շրջանաւարտ կը դառնայ, որմէ ետք ան կը մնայ Փարիզ, ուսանելու համար «Ֆիլիփ ու Գասատէսուս» անուանի  վարպետներուն մօտ մինչեւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։
Միացեալ նահանգներ վերադառնալով, ան «Հարթֆրտ Ինսթիթիւթ աֆ Միւզիք»-ի դաշնամուրի բաժինին գլխաւոր պաշտօնը կը վարէ։

1928-ին, սպանական կառավարութիւնը իրեն կենսաթոշակ կը յատկացնէ սպանական երգն ու պարը ուսանելու համար։ 
1949-ին, ան կ'ուսուցանէ «Սիմզպէրի Գընէթիքէթ»-ի մասնաւոր «Էթէլ Ուոքըր» աղջկանց վարժարանին մէջ։
Ան իր տիկնոջ հետ, որ մասնագէտ ջութակարուհի մըն է, կը հաստատեն իրենց սեփական երաժշտական վարժարանը, Սիմզպէրի, Գընէթիքէթի մէջ։

Տէր եւ Տիկին միեւնոյն ատեն կը պաշտօնավարեն եկեղեցիներու մէջ, «Հուան Սէյնթ Մէյրի» եկեղեցին մէջ երգեհոն նուագելով եւ «Էթհըլ Մէթոտիսթ» եկեղեցիին մէջ։ 

Տէր եւ Տիկին երաժիշտները կը հաստատեն «Նազարեան Թրիօ» անունով երաժշտական խումբ մը, որ հանդէս կու գայ «Նիւրօ-Սայքիէթրիք» հիւանդանոցներուն մէջ նուագելով։

## Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ․ հատոր
Անտիփաքսի

**Անտիփաքսի** (յուն․՝ Αντίπαξοι) փոքր կղզի, Յոնիական ծով, Յունաստան։

Տարածութիւնն է 4.1 քլ² եւ մնայուն բնակչութեան թիւը որ կը բնակի կղզիին միակ եւ համանուն բնակավայրին մէջ 20 է։ Հեռաւորութիւնը Փաքսի կղզիէն 5,5 ծ․մ․ է եւ անորհարաւ-արեւելքին կը գտնուի։ Վարչականօրէն Քերքիրային կը պատկանի։ 

Կղզին կը կազմեն իրարայաջորդ երեք բլուրներ իրենց գագաթներով՝ Աղրիլիտա (117 մ․,հիւսիսային մաս), Լիհուտի (կեդրոնականը) եւ Վիղլա (հարաւայինը)։ 
ձախից|մինի|Անտիփաքսի
Կղզին կանանչապատ է եւ ունի գեղեցիկ ծովաբներ։ Ամառուան ամիսներուն կը ներգրաւէ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ։

**Բնակչութեան թիւին զարգացումը**

## Բնապահպանում
մինի|Անտիփաքսոս․ քարայրներ
ձախից|մինի|Անտիփաքսի
Անտիփաքսի ներառնուած է Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 *Natura 2000։* Կղզին կը հիւրասիրէ թեւաւորներու, սողուններու, կենդանիներու բազմաթիւ տեսակներ։ 

Կղզիին բազմաթիւ քարայրները Միջերկրականեան փոկերը կը գործածեն որպէս արգասաւորութեան որջ։ Կղզին ունի ընդծովեայ մարգագետիններ։ Անոր ջուրերը ի միջի այլոց, կը պատսպարեն բազմաթիւ ձուկերու տեսակներ՝  Քարեթա-քարեթա կրեայ, կանանչ ծովակրեայ, ռնգադլփին, քարակէտ, դլփին, մանիշակագոյն եփինոս, ժայռախեչափառ, վայրի սալփա, գօտադլփին, եւայլ․։

   
## Տե՛ս նաեւ

* Փաքսի
* Քերքիրա
* Տիափոնտեա կղզիներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Աքթիոնի նաւամարտ

**Աքթիոնի նաւամարտ** (Ք․Ա․31, 2 Սեպտեմբեր) (յուն․՝ Ναυμαχία του Ακτίου)․ Օգոստոս (Ղայիոս) Օքթավիանոսին եւ Մարքոս Անտոնիոսին ուժերուն միջեւ վճռական նաւամարտ։ Հետեւանքն է Յուլիոս Կայսրին սպաննութեան յաջորդող կռիւներուն Հռոմի ղեկավարութեան համար։ Կ՛աւարտի Մարքոս Անտոնիոսի եւ Քլէոփաթրայի միացեալ ուժերուն պարտութեամբ։ 

## Հակիրճ պատմական ակնարկ
Աքթիոնի նաւամարտին համար կան բազմաթիւ աղբիւրներ, արձանագրուած պատմաբաններու կողմէ (Փլութարհոս, Դիոն Գասիոս, Ստրապոն, Փաւսանիաս, Պօղոս առաքեալ, եւայլն), սակայն ոչ մէկ արձանագրութիւն նաւամարտին ներկայ եղող պատմաբանէ մը։ 

Պատմական իրողութիւն է թէ Մարքոս Անտոնիոս այս կռիւին կը սպասէր, սակայն ոչ ծովուն մէջ, այլ ցամաքի վրայ։ Սակայն այս ուղղութեամբ վիճաբանութիւն մը կար իր եւ Քլէոփաթրային հրամանատարներուն միջեւ։ Վերջնական որոշումը եղած է կռիւը տրուի ծովուն մէջ։

Եգիպտական խոշոր ռազմանաւերուն դիմաց, հռոմէական դիւրաշարժ եւ փոքր ռազմանաւերը, արագօրէն սկսան մէկ առ մէկ խորտակել Մարքոս Անտոնիոսին խոշոր ու ծանր ռազմանաւերը։
[մինի|[Օգոստոս Օքթավիանոս (Կայսր)|Օգոստոս (Ղայիոս) Օքթավիանոսին կառուցած յուշարձանին աւերակները, Աքթիօ]]
Քլէոփաթրա հեռուէն կը դիտէր, ու տեսնելով նաւամարտին վատ ընթացքը, իր նաւով կը փախչի, անպաշտպան ձգելով վիրաւորուած Մարքոս Անտոնիոսին։ Կը յաջորդէ իրարանցում եւ Քլէոփաթրային նահանջ-փախուստին կը հետեւի Մարքոս Անտոնիոս, եգիպտացիներուն ջախջախուած նաւատորմիղի մնացորդածով։

Չորս տարի ետք, Օգոստոս (Ղայիոս) Օքթավիանոսին երբ կայրս կը յայտարարուի, ի յիշատակ Աքթիոյի իր տարած յաղթանակին, հոն կառուցել կու տայ Աքթիոյ Ափոլոնասի հսկայ տաճարը։ Հրամանագրով մը կը հաստատէ վայրին մէջ հինգ տարին անգամ մը կազմակերպուին Աքթիա մարզախաղերը (Ք․Ա․ 28-էն սկսեա)լ։

  

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր Յունաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ տարեթիւի
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ դարու
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր
Գագիկ Յարութիւնեան (լուսանկարիչ)

**Գագիկ Յարութիւնեան** (), հայ վաւերագրող լուսանկարիչ, հայ գեղարուեստական լուսանկարչութեան հիմնադիրներէն։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան։ 1965 թուականին աւարտած է Երեւանի Հաստոցաշինական տեխնիկումը (գեղարուեստական դպրոց)` մետաղներու սառը մշակման  արուեստագիտական մասնագիտացմամբ։

1964-1971 թուականներուն աշխատած է Երեւանի տարբեր գործարաններու մէջ որպէս հաստոցագործ եւ ճարտարագէտ։ 1965 թուականին սկսած է զբաղիլ լուսանկարչութեամբ։ 1968 թուականին ղեկավարած է Պատանի արուեստագէտներու կայանի լուսանկարիչներու խմբակը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
Լիլիթ Տէրեան

**Լիլիթ Տէրեան** (), իրանահայ քանդակագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ։ Դպրոցը աւարտելէ ետք Թեհրանի համալսարանին մէջ մէկ տարի գեղանկարչութիւն սորված է, այնուհետեւ Ֆրանսա մեկնած է, սորված է Փարիզի Պոզար գեղարուեստի բարձրագոյն դպրոցը։

Թեհրան վերադառնալով` 1960-1980 թուականներիուն դասախօսած է Թեհրանի համալսարանի տեքորաթիւ արուեստի բաժինի մէջ, 1994-2000 թուականներուն` Իսլամական Ազատ համալսարանի քանդակագործութեան եւ նախագծման բաժինի մէջ։

Լիլիթ Տէրեանի կերտած Եփրեմ խանի կիսանդրին տեղադրուած է Սուրբ Մարիամ եկեղեցւոյ բակը։

## Ցուցահանդէսներ
Լիլիթ Տէրեան մասնակցած է շարք մը խմբակային եւ անհատական ցուցահանդէսներու։ 1994 թուականին մասնակցած է Իսլամական Ազատ համալսարանի դասախօսներու ցուցահանդէսին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Փոնտիքոնիսի, Քերքիրա

**Փոնտիքոնիսի** (յուն․՝ Ποντικονήσι Κέρκυρας) կղզիակ, Քերքիրա, Յոնիական ծով, Յունաստան։
ձախից|մինի|Փոնտիքոնիսի․ նկարուած Քերքիրայէն
Տարածութիւնն է 0.01 քլ², իսկ ծովեզր՝ 362 մեթր։ Կը գտնուի Քերքիրային համանուն մայրաքաղաքին ծոցին մէջ։ 

Կղզիին բարձրագոյն կէտին վրայ կը գտնուի Մեթամորֆոսի Սոթիրոս եկեղեցին, կառուցուած բիւզանդական ժամանակածրջանին՝ ԺԱ․ դարուն։

   
## Տե՛ս նաեւ

* Փաքսի
* Քերքիրա
* Լազարեթօ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ալվարդ Պետրոսեան

**Ալվարդ Պետրոսեան** (), հայ գրող, արձակագիր, հրապարակախօս, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ Հայաստանի մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան Պատուոյ շքանշանակիր, ՀՅ Դաշնակցութեան անդամ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: Շիրվանզադէի անուան դպրոցը աւարտելէ ետք, 1968-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը:

1969-էն 1975-ին աշխատած է Պատկերասփիւռի եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէին մէջ իբրեւ խմբագիր:

1975-էն 1979-ին աշխատած է «Հայաստանի աշխատաւորուհի» ամսագիրին մէջ:

1978-էն Խորհրդային Միութեան գրողներու միութեան անդամ էր:

1980-էն 1981-ին  աշխատած է Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէին մէջ:

1982-էն 1990-ին` «Սովետական գրականութիւն» («Նորք») գրական-գեղարուեստական ամսագիրի գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ:

1990-էն 1994-ին` «Առագաստ» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիր:

2007-էն Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ է։

Բացի իր գրական երկերէն՝ պատմուածքներ, քերթուածներ, փորձագրութիւններ, թատրերգութիւններ, որոնք ամփոփուած են 8 հատորներու մէջ, ունի նաեւ բազմատասնեակ հրապարագրական գրութիւններ ցրուած հայ մամուլի էջերուն վրայ։

Պետրոսեան վարած է նաեւ հասարակական եւ քաղաքական բուռն գործունէութիւն։ Անդամ էր Հ.Յ.Դաշնակցութեան ընդյատակեայ շրջանէն սկսեալ։ 1994-էն 1998 վարած է Հայ օգնութեան միութեան Հայաստանի շրջանային վարչութեան ատենապետութիւնը, իսկ 1998-ին ընտրուած է ՀՕՄ Կեդրոնական վարչութեան անդամ։

ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամաւոր էր 1999-էն 2012, Հ.Յ.Դաշնակցութեան ընտրացուցակով, եւ մաս կազմած է Ազգային ժողովի սոցիալական, առողջապահութեան և բնութեան պահպանութեան հարցերու մշտական յանձնաժողովին, ինչպէս նաեւ Մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան և հանրային հարցերու մշտական յանձնաժողովին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Լազարեթօ, Քերքիրա

**Լազարեթօ** (յուն․՝ Λαζαρέτο Κέρκυρας) կղզիակ, Յոնիական ծով, Յունաստան։

Տարածութիւնն է 0.07 քլ²։ Հեռաւորութիւնը Քերքիրայէն 2,5 ծ․մ․ է։ Վարչականօրէն Քերքիրային կը պատկանի։ 

Կղզին ԺԸ․ դարուն Ֆրանսական գերիշխանութեան ենթակայ էր։ ԺԹ․ դարուն Բրիտանական գերիշխանութեան տակ էր։ 1864-ին Յոնիական կղզիներուն հետ Յունաստանին կը վերամիանայ։

   
## Տե՛ս նաեւ

* Փաքսի
* Քերքիրա

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յոնիական ծովու կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Փերիսթերես, Քերքիրա

**Փերիսթերես, Քերքիրա** (յուն․՝ Περιστερές Κέρκυρας) կղզիակ, Քերքիրա, Յոնիական ծով, Յունաստան։ Հին անունն է Փիթէա։ 

Կը գտնուի Ալպանիոյ եւ Քերքիրային միջեւ։ Երկու մասիը կը զատէ Քերքիրայիքի ծովին բերանը․ արեւմտեան բերանին կը հետեւին նաւերը որոնք դէպի Իտալիա կ՛ ուղեւորին, իսկ արեւելեան բերանին կը հետեւին նաւերը որոնք դէպի Այուս Սարանտա, Ալպանիա կ՛ուղեւորին։  

Թուփերով եւ ծառերով ժայռոտ կղզի է։ 

Փերիսփերեսին վրայ կը գտնուի փարոսը, կառուցուած 1826-ին երբ Յոնիական կղզիները կը գտնուէին Անգլիոյ հովանաւորութեան տակ։

   
## Տե՛ս նաեւ
* Փաքսի
* Քերքիրա
* Լազարեթօ
* Փոնտիքոնիսի
* Վիդօ
## Ծանօթագրութիւններ