open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կրաքար

մինի
**Կրաքարը**, շերտաւորուած ածխաթթուային (carbonate) քարերու տեսակ մըն է, որ հիմնական աղբիւրը կը կազմէ ծածկաթթուի (lime) արտադրութեան համար։ 

Անիկա գլխաւորաբար կազմուած է այն հանքայիններէն, որոնք տարբեր ձեւերն են CaCO₃ ածխաթթուին։ 

Կրաքարը յաճախ կը պարունակէ հնագիտական մնացորդներ (ֆոսիլներ), որոնք գիտնականներուն տեղեկութիւններ կը տրամադրեն հնագոյն միջավայրերու եւ կեանքի յեղաշրջման մասին։

Տարբեր նիւթերու կուտակումէ կազմուած քարերուն մօտաւորապէս 20-25%-ը ածխաթթուային քարեր են, որոնց մեծ մասը կրաքարն է։ 
ձախից|մինի

### '''Կրաքարին օգտագործումները'''

* Քիմիական հումք՝ ծածկաթթուի արտադրութեան համար, որ կ'օգտագործուի սիմենթի եւ պեթոնի պատրաստութեան մէջ։
* Ճամբաներու հիմքի համար մանրաքար (aggregate)։
* Ճերմակ ներկի կամ լցանիւթի (filler) պատրաստման համար՝ օրինակ՝ ակռայի փրփուրում կամ ներկում։
* Հողային պայմանաւորիչ (soil conditioner)։
* Զարդարանքի նպատակներով՝ քարէ պարտէզներու մէջ (rock gardens)։
* Կրաքարի ձեւաւորումները կը պարունակեն շուրջ 30% համաշխարհային այն հողային կամ սառցային շերտերը կամ քարերու զանգուածները, որոնց մէջ կուտակուած է նաւթ (petroleum)՝ բնական աղբիւրէ լեցուած եւ պահպանուած։ (petroleum reservoirs)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:OrdOutcropTN.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:OrdOutcropTN.JPG
Պատկեր:CarmelOoids.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:CarmelOoids.jpg
Պատկեր:Limestone_etched_section_KopeFm_new.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Limestone_etched_section_KopeFm_new.jpg
Պատկեր:BrassfieldEncrinite042112.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:BrassfieldEncrinite042112.jpg
Պատկեր:大连国家地质公园12-龟背石.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%E5%A4%A7%E8%BF%9E%E5%9B%BD%E5%AE%B6%E5%9C%B0%E8%B4%A8%E5%85%AC%E5%9B%AD12-%E9%BE%9F%E8%83%8C%E7%9F%B3.jpg
Պատկեր:Gozo,_limestone_quarry_-_cutting_the_stone.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Gozo,_limestone_quarry_-_cutting_the_stone.JPG
Պատկեր:Limestone_Formation_In_Waitomo.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Limestone_Formation_In_Waitomo.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քարեր
Նըհօ Քուէ (գետ)

մինի
**Նըհօ Քուէ** **գետը,** (վթնմ.՝ sông Nho Quế), Չինաստանի մէջ ծանօթ է իբրեւ Նանլի գետ (չինարէն՝ 南利河; pinyin: Nán lì hé) կամ Փումէյ գետ (չինարէն՝ 普梅河; pinyin: Pǔ méi hé):

Պատմականօրէն, Վիեթնամի մէջ կոչուած է Ֆօ Մայ գետ (sông Phổ Mai) կամ Նամ Լի գետ (sông Nam Lợi), կը հանդիսանայ Կամ գետի (Gâm River) կից գետը, որ գլխաւոր խմորիչն է Կարմիր գետի համակարգին: Չինաստանի մէջ ծանօթ է՝ Փանլօնկ գետ (Panlong River) կամ Լուճիանկ գետ (Lujiang) անուններով։

Գետին հովիտները հարուստ են կենսաբազմազանութեամբ՝ պարունակելով բազմաթիւ ձկնատեսակներ, բուսատեսակներ եւ վայրի անասուններ։

Գետը գլխաւոր ջրային աղբիւր է լեռնաբնակներուն համար, որոնք կ'ապրին հովիտներուն մէջ եւ կ'օգտագործեն կենցաղային եւ ոռոգման նպատակներով։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վիեթնամի գետեր
Թու Սան Քանյոն (կիրճ)

**Թու Սան կիրճը,** (վթնմ.՝ *Hẻm vực Tú Sản*) կիրճ, որ ստեղծուած է Նըհօ Քուէ գետին կողմէ՝ Վիեթնամի հիւսիսարեւելեան շրջանին մէջ։ 

Կը գտնուի Մա Փի Լենկ լեռնանցքին տակ, Ազգային մայրուղիի երկայնքին՝ Տոնկ Վան եւ Մէօ Վաք քաղաքներուն միջեւ, եւ մաս կը կազմէ Տոնկ Վան քարքարոտ սարահարթի բնապատկերին, որ ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային երկրաբանական ցանցին մէջ։ 

Կիրճը յաճախակի կանգառի կէտ մըն է տեսարան դիտելու համար Հա Զան Լուփ ճամբորդական ուղեգիծին վրայ։

Թու Սան կիրճը կը կազմէ նեղ կիրճ մը՝ զառիթափ գետահովիտի մը մէջ, Մա Փի Լենկ սարահարթային ճամբուն տակ։ Կիրճը մաս կը կազմէ նոյն գեղատեսիլ շրջանին, որուն մէջ կը գտնուի նաեւ լեռնանցքին դիտակէտը, եւ յաճախ այցելուներուն կողմէ կը նկատուի իբրեւ զոյգ կանգառ՝ սարահարթէն դէպի գետ բացուող դիտակէտերու ուղիին վրայ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:TuSan_Canyon.jpg|alt=Canyon walls above the Nho Quế river corridor.
Պատկեր:Sông_Nho_Quế.jpg|alt=The Nho Quế river below the plateau road.
Պատկեր:MaPiLeng2022.jpg|alt=The cliffside road alignment above the gorge.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վիեթնամի Բնութիւն
Ստորոգութիւն:Վիեթնամի կիրճեր
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկ
Երջանկութեան ճանապարհ

մինի|աջից
**Երջանկութեան ճանապարհը** (Վթնմ.''՝'' *Con đường Hạnh Phúc*) ժողովրդական անունն է այն լեռնային ճանապարհային գօտիին, որ կը կապէ Հա Զան քաղաքը հիւսիսային Վիեթնամի Տոնկ Վան քարքարոտ սարահարթի շրջանին հետ։ 

Ճանապարհը կառուցուած է 1959-էն մինչեւ 1965 թուականներուն միջեւ։

«Երջանկութեան ճանապարհ» անունը կը կապուի Հօ Չի Մինհի հետ, որ 1961-ին այս ծրագիրը կոչած է «Երջանկութեան ճանապարհ»։

Այս ճանապարհային գօտին կը ներառէ նաեւ Մա Փի Լենկ լեռնանցքէն անցնող ժայռեզրային հատուածը, որ կը բարձրանայ Նըհօ Քուէ գետի կիրճին եւ Թու Սան Քանյոն կիրճին վերէն։ 

Շրջապատող սարահարթը մաս կը կազմէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային երկրաբանական այգիներու ցանցին։

Ճանապարհային այս գօտիին երկայնքով կը գտնուին յուշարձաններ եւ բացատրական կանգառներ, որոնք կը յիշեցնեն կառուցման տարիներուն մասնակցած երիտասարդ կամաւորական ջոկատներն ու տեղական աշխատուժը։

## Ծանօթագրութիւններ
Հա Զան (քաղաք)

մինի
**Հա** **Զան,** (Վթնմ. [haː2 zaːŋ1]) քաղաք, որ կը գտնուի Լօ գետի ափին՝ Հիւսիսարեւելեան Վիեթնամի մէջ։ 

Քաղաքին տարածքը կը կազմէ 135,33 քառ. քմ, եւ ըստ 2019-ի մարդահամարին, ունի 55,559 բնակիչ։ 

Բնակչութիւնը կազմուած է 22 տարբեր ազգերէ, որոնցմէ 55,7%-ը կը կազմեն վիեթնամցիներ եւ Թայ ժողովուրդը։ 

Այս տարածքը յաճախ կոչուած է Ամբողջ Վիեթնամի ամէնէն գեղեցիկ վայրերէն մէկը։

1842-ին, քաղաքը ընդգրկուած է նախկին Թուէյն Քուանկ նահանգի կազմին մէջ։

1886-ին, շրջանին վրայ ֆրանսական նուաճումէն ետք, Հա Զան կը դառնայ ֆրանսական գաղութային ռազմական գօտի։ 

13 Օգոստոս 1945-ին, յեղափոխութեան ընթացքին, Վիեթնամի Ազգային Կուսակցութիւնը ձեռք կը բերէ տեղի իշխանութիւնը:

12 Օգոստոս 1991**-**ին, Հա Զան նահանգը կ'առանձնանայ Թուէյն Քուանկ նահանգէն։ 

Հա Զան նահանգը կազմուած էր 10 վարչական միաւորներէ, իսկ Հա Զան քաղաքը կը դառնայ նահանգին վարչական կեդրոնը։

Մարտ 2014-ին, վարչապետարանի որոշումով ծրագիր մը կը հաստատուի, ըստ որում կ'որոշուի ճանապարհներու եւ կոյուղիի համակարգի արդիականացում, ինչպէս նաեւ երկու նոր կամուրջներու կառուցում:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վիեթնամ
Ստորոգութիւն:Վիեթնամի բնութիւն
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Ժառանգութեան ցանկ
Ակնեզ Մօ

**Ակնեզ Մոնիքա** (բեմական անունը ամբողջութեամբ **Ակնեզ Մոնիքա Մուլֆէթօ** ինդոն.՝ Agnes Monica Muljoto) 1 Յուլիս 1986, Ճաքարթա, Ինտոնեզիա, ինտնեզիացի երգչուհի եւ նկարչուհի, երեք մանկական ալպոմի հեղինակ, վարած է  շարք մը մանկական հեռուստածրագրեր։

2003 թուականին Ակնեզը թողարկած է մեծահասակներու համար նախատեսուած իր առաջին ալպոմը *And the Story Goes* անուանումով, որու շնորհիւ անունը կրկին հնչած է ինտոնեզական երաժշտական աշխարհին մէջ։ Հայրենիքի մէջ ունեցած յաջողութիւնը անոր ներշնչած է, եւ ան իր առաջ նպատակ դրած է ճանաչում ստանալ միջազգային հարթակներուն վրայ։ 2005 թուականին թողարկուած՝ *Whaddup.. '?!* երկրորդ ալպոմի ժամանակ Ակնեզի ուշադրութիւնը գրաւած է ԱՄՆ-էն երգչուհի Քիթ Մարթինը։ Ակնեզը Թայուանի մէջ նկարահանուած է նաեւ ասիական երկու հեռուստասերիալու մէջ՝ «Հիւանդանոց» եւ «Ռոմանտիկան Սպիտակ տան մէջ»։

Երկու տարի անընդմէջ Ակնեզը շահած է Սէուլի մէջտեղի ունեցած *երաժշտական փառատօնին*՝ 2008 եւ 2009 թուականներուն, երրորդ ալպոմի՝ *Sacredly Agnezious* (2009) ժամանակ ան հանդէս եկած է որպէս երգի հեղինակ եւ արտադրող։ 2010 թուականին ան նշանակուած է ինտոնեզական կուռքերու ներկայացման՝ որպէս մրցավար։ Ան նաեւ դարձած է Լոս Անճելըեսի մէջ կայացած «American Music Awards 2010»«» Կարմիր գորգի մասնակիցներէն մէկը։

Գործարար յաջողութիւններուն զուգահեռ Ակնեզը կը համարուի Ինտոնեզիոյ ամենաշատ մրցանակներ ունեցող երգչուհին։ Ան շահած է 17 (Anugerah Musik Indonesia), 8 (Panasonic Awards), 5 (Nickelodeon Indonesia Kids Choice Awards), եւ 4 (MTV Indonesia Awards) մրցանակ։ Բացի այդ ան եղած է Ասիոյ մէջթմրամիջոցներու դէմ պայքարի «դեսպան,» եւ (MTV EXIT) «դեսպան»՝ մարդոց առեւտուրի դէմ պայքարին մէջ։

Ան պայմանագիր ստորագրած է ԱՄՆ «Sony Music Entertainment» ընկերութեան պատկանող ձայնագրման արուեստանոցին հետ։ Անոր միջազգային առաջին երգը "Կօքս շիշ" թողարկուած է Սեպտեմբեր 2013-ին, մէկ անգամ եւս թողարկուած է 2014 թուականի սկիզբը՝ Sony Music ընկերութեան կողմէ, ուր կ՚երեւին ամերիկացի ռեփերներ Timbaland-ը եւ TI-ը։

## Սկաւառակագրութիւն

* *Si Meong* (1992)
* *Yess!* (1995)
* *Bala-Bala* (1996)
* *And the Story Goes* (2003)
* *Whaddup A.. '?!* (2005)
* *Sacredly Agnezious* (2009)
* *Agnes Is My Name* (2011)
* *Agnez Mo* (2013)

## Օփերաներ

* *Lupus Milenia* (1999)
* *Mr Hologram* (1999)
* *Pernikahan Dini* (2001)
* *Amanda* (2002)
* *Ciuman Pertama* (2002)
* *Cinta Selembut Awan* (2002)
* *Cewekku Jutek* (2003)
* *Cantik* (2004)
* *Bunga Perawan* (2004)
* *Ku 'Tlah Jatuh Cinta* (2005)
* *Pink* (2006)
* *Romance In The White House* (2006)
* *The Hospital* (2006)
* *Kawin Muda* (2006)
* *Jelita* (2008)
* *Kawin Masal* (2008)
* *Pejantan Cantik* (2010)
* *Marissa* (2011)
* *Mimo Ketemu Poscha* (2012)
* *3 Peas In A Pod' Յատուկ ձեւ + Երաժշտական թեմայ Երգչուհի (2013)*

## Էսդրատային ներկայացումներ

* *VAN (Video Anak Anteve)* — (Antv)
* *Tralala-Trilili* — (RCTI)
* *Diva Romeo* — (Trans TV)
* *American Music Awards 2010* — (ABC Channel)

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք

* 
* 
Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:21-րդ դարու երգիչներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կին գործարարներ
Ստորոգութիւն:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Նկարչուհիներ
Ստորոգութիւն:Սոփրանօներ
Անկուն

**Անկուն Չիպտայ Սասմի** (ինտոնեզերէն **Anggun Cipta Sasmi**, ինտոնեզերէն արտասանութիւնը՝ *aŋˈɡun ˈtʃipta ˈsasmi*, առաւել յայտնի է **Անկուն** բեմական անունով, 29 Ապրիլ 1974, Ճաքարթա, Ինտոնեզիա), Ինտոնեզական ծագումով երգչուհի, որ ներկայացուցած է Ֆրանսան Եւրատեսիլ 2012-ին«Echo (You and I)» («Արձագանք (Դու եւ ես)») երգով եւ զբաղեցուցած է 22-րդ հորիզոնականը։

Պարգեւատրուած է Արուեստներու եւ գրականութեան շքանշանով։

## Կենսագրութիւն
Ինտոնեզացի նկարիչ Տարդօ Սինկոյի դուստրն է։ Եօթ տարեկանէն երգած է բեմահարթակներու վրայ։ Ինը տարեկանին Ինտոնեզիոյ մէջ թողարկած է իր առաջին երաժշտական ալպոմը, որ կ՚ամփոփէր անոր մանկական երգերը։ 1986 թուականին լոյս ընծայած է իր առաջին արուեստական ալպոմը, որ կը կրէր The World is Mine («Աշխարհը իմս է») խորագիրը։

Անկունը Ինտոնեզական առաջին երգիչներէն է, որու յաջողուած է միջազգային երաժշտական բեմեր նուաճել։ Անոր ալպոմները եւրոպական շարք մը երկիրներու մէջ արժանացած են ոսկէ եւ պլատինէ հաւաստագրերու։ Աշխարհի մէջ անոր ձայնագրութիւններէն ընդհանուր առմամբ արդէն վաճառուած է աւելի քան 10 միլիոն օրինակ։

## Սկավառակագրութիւն
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Anggun_-_Trianon_Paris_-_juin_2012_(7386536046).jpg|մինի|333x333փքս|
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Anggun_-_Trianon_Paris_-_juin_2012_(7386545664).jpg|մինի|333x333փքս|
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Anggun_@_Eurovision_2012.jpg|մինի|250x250փքս|
**Արուեստական ալպոմներ Ինտոնեզերէն երգերով**

* *Dunia Aku Punya* (1986)
* *Anak Putih Abu Abu* (1991)
* *Nocturno* (1992)
* *Anggun C. Sasmi… Lah!!!* (1993)

**Արուեստական ալպոմներ անգլերէն երգերով**

* *Snow on the Sahara* (1997)
* *Chrysalis* (2000)
* *Luminescence* (2005)
* *Elevation* (2008)
* *Echoes* (2011)

**Արուեստական ալպոմներ ֆրանսերէն երգերով**

* *Au nom de la lune* (1997)
* *Désirs contraires* (2000)
* *Luminescence* (2005)
* *Élévation* (2008)
* *Échos* (2011)

**Ժողովածուներ**

* *Mimpi* (1989)
* *Tua Tua Keladi* (1990)
* *Takut* (1990)
* *Yang Hilang* (1994)
* *Best-Of* (2006)

**Սաունտթրեքներ**

* *Open Hearts* (2002) — *«Բաց սրտէր»* ֆիլմի սաունդթրեքները

## Մրցանակներ եւ առաջադրումներ

* 2001: *FHM* ամսագրի կազմած «Ասիոյ ամենասեքսուալ կանայք» ցանկին մէջ զբաղեցուցած է 6-րդ տեղը
* 2010: FHM 100 Sexiest Women in the World («Աշխարհի ամենասեքսուալ 100 կանայք»)

## Ծանօթագրութիւններ


## Գրականութիւն

* 
* 
* 
* 

## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
* Anggun International Fansite
* Anggun Indonesia Fansite
* Anggun France Fansite 
* Պաշտօնական ալիքը YouTube-ի վրայ
* 
* FAO Goodwill Ambassador website
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:29 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Եւրատեսիլ 2012 երգի մրցոյթի մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Արուեստի եւ գրականութեան ֆրանսական շքանշանի ասպետներ
Կրեթա Թունպըրկ

**Կրեթա Թունպըրկ** (, ), շուէտացի բնապահպան, գործիչ։ Իր առաջին դպրոցական դասադուլը կազմակերպած է 2018 թուականի Օգոստոսին։

15 տարեկանին, օր մըն ալ, դպրոցէն «փախուստ տուած» եւ գացած է իր երկրին խորհրդարանին առջեւ նստացոյց ըրած՝ յայտարարելով, որ մարդկութիւնը կոչուած է աւելի լուրջ վերաբերելու կենսոլորտին ուղղուած սպառնալիքներուն հետ: Անոր ձայնը արագօրէն արձագանգներ գտած է աշխարհի տարբեր ծագերուն. քանի մը ամսուան մէջ ան դարձած է կենսոլորտի պաշտպաններու մէկ խորհրդանիշը, մինչեւ իսկ առաջնորդող յեղափոխական դէմք՝ աշխարհի մը մէջ, որ սկսած է չհաւատալ յեղափոխութեան։

2018 թուականի Օգոստոս ամիսէն շուէտացի այս պարմանուհին ամէն ուրբաթ դպրոց երթալու փոխարէն` ուղղուած է դէպի Շուէտի վարչապետարան` բողոքելու եւ ցոյց ընելու, պատասխանատուները մղելու գործնական որոշումներու` կլիմայի տաքութեան դէմ պայքարելու համար: Կրեթան կոչ ուղղած է աշխարհի բոլոր մանուկներուն` իր օրինակին հետեւելու: Այս ձեւով, աշխարհին շուրջ նուազագոյնը 270 քաղաքներու եւ երկիրներու մէջ աւելի քան 20 հազար ուսանողներ միացած են Կրեթայի շարժումին:

2024-ի Նոյոմբերին Կրեթա յայտարարած է, որ պոյքոթի պիտի դիմէ եւ պիտի չի մեկնի Պաքու՝ մասնակցելու ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխութեան շրջանակային համաձայնագրի կողմերու համաժողովի 29- րդ նստաշրջանին: Իր ելոյթին մէջ Թունպըրկ քննադատած է COP29 համաժողովը Պաքուի մէջ իրականացնելու ՄԱԿ-ի որոշումը՝ զայն որակելով «երեսպաշտութիւն»։ Ան յայտարարած է, որ ատրպէյճանը մենատիրական երկիր է, որ բռնաճնշումներ կ՝իրականացնէ սեփական քաղաքացիներուն հանդէպ, իսկ հայերուն հանդէպ՝ ցեղական զտումներ: Ան նաեւ նշած է, որ ատրպէյճանը մեծապէս կախուած է հանածոյ վառելիքէն, եւ այդ երկրի վարչակարգը ծրագրած է աւելի ընդլայնել հանածոյ վառելիքի արտադրութիւնը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «ԱՊԱԳԱՅ», Ազգային Մշակութային եւ Հասարակական շաբաթաթեթ, 11 Նոյեմբոր 2024, էջ 1։
Ստորոգութիւն:Բնապահպանութիւն
Էտկար Սահարեան

**Էտկար Սահարեան** (ծնած՝ 12 Մարտ, Գումուրդո, Վրաստան) ռուսաստանաբնակ քիքպոքսորդ եւ մարզիչ է: Ան ախոյեանն է Քիքպոքսինկի աշխարհի բաժակին եւ ուսանողական աշխարհի ախոյեանութեան: Ռուսիոյ մարզական վարպետ է եւ համառուսաստանեան կարգի մարզական իրաւարար:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 12 Մարտ 1992-ին՝ Վրացական Գումուրդո գիւղը, որ կը գտնուի Ախալքալաքի քովը: 2000-ին ընտանիքին հետ Ռուսիա հաստատուած է՝ Պերեոզովսքի քաղաքը: 2001-ին սկսած է իւր նախնական ուսումը թիւ 2 միջնակարգ դպրոցին մէջ: 2003-ին մուտք գործած է կռփամարտի ասպարէզ՝ մարզիչ Ֆարիտ Միրսայթովի հսկողութեամբ: Իր բարձրագոյն ուսումը ստացած է Ուրալի պետական մանկավարժական համալսարանին մէջ՝ մարզական կրթութեան ճիւղին հետեւելով:

2005-ին Սամարայի մէջ Ռուսիոյ կռփամարտի մրցաշարքի ախոյեան հանդիսացած է ան: 2006-ին Եկատերինպուրկ փոխադրուելով՝ ուսումը չարունակած է թիւ 50 վարժարանին մէջ: 2008-ին կռփամարտէն անցած է քիքպոքսինկի՝ Սերկէյ Իլինիխ մարզիչին քով մարզուելով:

Ներկայիս Ռուսիոյ Քիքպոքսինկի Դաշնակցութեան իրաւարարական յանձնախումբի ատենապետի տեղակալն է ան: 2016-էն ի վեր կը վարէ «RCC FAIR FIGHT» մարզական լիկայի իրաւարարական ատեանը: Ան Ռուսիայէն առաջին իրաւարարն է, որ արտասահմանի մէջ պաշտօնավարած է՝ Փեքինի մէջ ելոյթ ունենալով: 2025-ին ստացած է համառուսաստանեան կարգի մարզական իրաւարարի աստիճանը:

### Մարզիչի գործունէութիւն
2016-էն ի վեր քիքպոքսինկի տարբեր մակարդակի մրցաշարքեր կը կազմակերպէ ան: 2023-ին հիմնած է «GFC Promotion» սեփական լիկան , իսկ 2025-ի սկիզբը հաստատած է «GFC Junior Kickboxing» մանուկներու լիկան՝ Սվերտլովսքի շրջանին մէջ մարզական ոգին արծարծելու նպատակով: 2018-էն 2023 թուականներուն Սվերտլովսքի շրջանի քիքպոքսինկի հաւաքականին գլխաւոր մարզիչն էր:

2022-ին իր սաները 5 մրցանակ շահած են Ռուսիոյ K-1 ախոյեանութեան մէջ: Մարզիչի ասպարէզին ընթացքին պատրաստած է 6 մարզական վարպետներ , ինչպէս նաեւ Ռուսիոյ ու Եւրոպայի ախոյեաններ:

### Անձնական կեանք
Ունի երեք զաւակ՝ մանչ մը եւ երկու աղջիկ: Ունի նաեւ մեծ քոյր մը՝ Էրմինա, եւ մեծ ախպար մը՝ Սերկէյ:

## Մարզական նուաճումներ

### Ախոյեանութիւններ

* Քիքպոքսինկի Աշխարհի Բաժակ (WAKO), Սոչի, Ռուսիա, 2013:
* Քիքպոքսինկի ուսանողական աշխարհի ախոյեանութիւն (WAKO), Ուֆա, Ռուսիա, 2014:

### Աստիճաններ

* Ռուսիոյ մարզական վարպետ (քիքպոքսինկ):

## Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Մարտի ծնունդներ
Կրեթա Վարդանեան

**Կրեթա Վարդանեան** (20 Փետրուար 1986), հայ ծանրամարտիկ, բազկամարտիկ եւ լեռնադահուկորդ։ Ան չորս անգամ Հայաստանը ներկայացուցած է պարաողոմպիական խաղերուն, մէկ անգամ ձմեռնային եւ երեք անգամ՝ ամառնային։ Վարդանեանը ամառնային բոլոր խաղերուն բացման եղած է Հայաստանի պատուիրակութեան դրօշակակիրը։

## Վաղ կեանք
Կրեթա Վարդանեանը ծնած է 20 Փետրուար 1986-ին։ Երկու տարեկան հասակին, 1988 թուականի Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ, կորսնցուցած է ծնողներուն եւ եղբայրներուն, իսկ ինքը դարձած է հաշմանդամ։ Շարք մը վիրահատութիւններու արդիւնքով անդամահատուած են անոր երկու ոտքերը։

## Մարզական կեանք

### Լեռնադահուկային մարզաձեւ
Վարդանեանը մարզանքով զբաղուած է 1993 թուականէն, սկզբնական շրջանը՝ լեռնային դահուկավազքով։ 2002 - 2005 թուականներուն ան մրցումներու մասնակցած է ԱՄՆ-ի մէջ։ 2006 թուականի Թուրինի ձմեռնային պարաողոմպիական խաղերուն ան Հայաստանը ներկայացնող երկու մարզիկներէն մէկն էր։ Վարդանեանը մասնակցած է լեռնադահուկային մարզաձեւի կանանց մեծ մրցավազքին՝ աւարտելով 11-րդ հորիզոնականը ընդհանուր 3:43.29 ժամանակի մէջ։

### Ծանրամարտ
Ան ծանրամարտի մէջ մասնագիտական կերպով սկսած է մրցիլ 2005 թուականին, իսկ երկու տարի ետք մասնակցած է իր առաջին միջազգային մրցման, երբ Յունաստանի մէջ կայացած Եւրոպայի բաց առաջնութեան ընթացքին ան իր քաշային կարգով զբաղեցուցած է երկրորդ տեղը եւ նուաճած է արծաթէ մետալ։ Անոր առաջին ամառնային պարաողոմպիական խաղերը տեղի ունեցան 2008 թուականին, Չինաստանի մայրաքաղաք Փեքինի մէջ։ Միջոցառման բացման ժամանակ ան Հայաստանի պատուիրակութեան դրօշակակիրն էր։ Վարդանեանը 3 փորձէ 80 քկ-ը չբարձրացու եւ տեղ չզբաղեցուց 48 քկ քաշայիններու կարգին մէջ։

2012 թուականին ան լողորդ Մակա Յովակիմեանի հետ միասին Լոնտոնի ամառնային պարաողոմպիկ խաղերուն կը ներկայացնէր Հայաստանի կանանց թիմը։ Երկրորդ անգամ բացման արարողութեան ժամանակ ազգերու շքերթին ան ընտրուեցաւ որպէս Հայաստանի դրօշակակիր։ Վարդանեանը մրցելոյթը աւարտեցաւ մրցանակային տեղերէն դուրս՝ 48 քկ քաշայիններու պայքարին բարձրացնելով 82 քկ։

Վարդանեանը Հայաստանը ներկայացուց նաեւ 2016 թուականի Ռիօ տը Ժանէրոյի ամառային պարաողոմպիկ խաղերուն։ Այս անգամ ալ ան Հայաստանի դրօշակակիրն էր։ Իր քաշային կարգին ան մրցելոյթը աւարտեց հինգերորդ հորիզոնականով՝ երեք փորձէն բարձրացնելով առաւելագոյնը 96 քկ։

Վարդանեանը 2017 թուականին Հունգարիոյ Էկէր քաղաքին մէջ կայացած պարայ փաուերլիֆթինգի աշխարհի առաջնութեան մէջ զբաղեցուց երկրորդ հորիզոնականը։ 55 քկ քաշայիններու կարգին մէջ բարձրացուց 85 քկ՝ զիջելով միայն չիլիացի Քամելա Քամբոսին (92 քկ)։

Կրեթա Վարդանեանը 2022 թուականի դեկտեմբերին Տուպայի մէջ տեղի ունեցող պարածանրամարտի (պարափաուերլիֆթինգ) աշխարհի գաւաթի առաջնութեան մէջ 55 քկ քաշային կարգին յաջողութեամբ աւարտած է բոլոր երեք փորձերը՝ բարձրացնելով 85, 90 եւ 93 քկ քաշային ծանրաձողերը եւ նուաճած է չեմպիոնի կոչումը։ Ան ոսկի մետալ նուաճած է նաեւ բարձրացրած քաշերու գումարային հաշուարկին մէջ։

## Անձնական կեանք
Վարդանեանը ամուսնացած է, ունի մէկ դուստր։ Ան ընտանիքի հետ կ՚ապրի Շիրակի մարզի Գիւմրի քաղաքին մէջ։ Ան մասնագիտութեամբ նաեւ հոգեբան է, ուսանած է Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:20 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Ստորոգութիւն:Գիւմրի ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ ծանրամարտուհիներ
Կերթրուտ Պել

**Կերթրուտ Պել** (, ), անգլիացի գրող, ճանապարհորդ, քաղաքական գործիչ, հետախոյզ եւ հնագէտ։ 

## Կենսագրական գիծեր
Ան իր կեանքի մեծ մասը անցուցած է Մերձաւոր Արեւելքի ուսումնասիրութեամբ եւ քարտէզագրութեամբ, եւ իբրեւ արաբագէտ մեծ ազդեցութիւն ունեցած է բրիտանական կայսերական քաղաքականութեան վրայ՝ իր գիտելիքներուն եւ երկարատեւ ճանապարհորդութիւններուն միջոցով ձեռք բերած կապերուն շնորհիւ։

Ան իր ամբողջ կեանքին ընթացքին բարձր գնահատուած եւ վստահելի անձնաւոութիւն մը եղած է՝ բրիտանացի պաշտօնեաներու կողմէ։

Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ականատես եղած է Հայոց ցեղասպանութեան իրադարձութիւններուն, իր յուշերուն մէջ անդրադարձած է Եղեռնին։

Պել մասնակցած է ե՛ւ 1919 թուականի Փարիզի խաղաղութեան համաժողովին (կարճ ժամանակով), եւ 1921 թուականի Գահիրէի համաժողովին։ 

Թ. Է. Լորընսին հետ միասին ան պաշտպանած է Մերձաւոր Արեւելքուի մէջ անկախ արաբական պետութիւններու ստեղծման, Օսմանեան կայսրութեան փլուզումէն ետք, եւ աջակցած է Հաշիմեան միապետութիւններուն հաստատման այն տարածքին՝ այսօրուան Յորդանանն ու Իրաքը։

Կերթրուտ Պել, որ տարեց իրաքցիներու կողմէ  մինչեւ այսօր կը յիշուի երկրի հնութիւնները պահպանելուն եւ Իրաքի թանգարանը հիմնադրելուն համար, 1909-ին ներկայացուցած է Հալէպի աւելի խոհուն ու երփներանգ դիմանկարը:

Պել հիացած է քաղաքի կենսունակութեամբ, յատկանշական նկարագիրով եւ ճարտարապետութեան «մռայլ շքեղութեամբ»: Ան գրած է.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ
Հուրի Պէրպէրեան

**Հուրի Պէրպէրեան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտութիւններու դոկտոր (1997), փրոֆեսէօր (1998):

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ։ 1988 թուականին աւարտած է Քալիֆորնիոյ Պըրքլի համալսարանը։

1993 թուականին աւարտած է Քալիֆորնիոյ համալսարանի (Լոս Անճելըս) մագիստրոսականը։

1998 թուականէն կը դասախօսէ Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանին մէջ։

Պէրպէրեան  Միջին Արեւելքի ուսմանց վարիչը եղած է Գալիֆորնիոյ Նահանգային համալսարանի Լոնկ Պիչի մասնաճիւղին մէջ եւ մասնագիտացած է յատկապէս Հայաստանի եւ Իրանի պատմութեանց տարբեր բնագաւառներուն մէջ։ Ան ուսումնասիրած է 20-րդ դարու Ռուսաստանի, Պարսկաստանի եւ Օսմանեան կայսրութեան մէջ յեղափոխութիւնները։

2016-ին կը միանայ Գա­լի­ֆոր­նիոյ հա­մալ­սա­րա­նի Ըր­վայ­նի մաս­նա­ճիւ­ղի հա­մալ­սա­րա­նի դա­սա­խօ­սա­կան անձ­նա­կազ­մին, իբ­րեւ Հա­յա­գի­տա­կան ուս­մանց Մեղ­րու­նի ըն­տա­նի­քի նա­խա­գա­հա­կան ամ­պիո­նի վա­րիչ։

## Աշխատութիւններ
Աշխատութիւնները կը վերաբերին իրանահայ գաղութի 20-րդ դարու 1-ին տասնամեակի ընկերատնտեսական, քաղաքական հիմնահարցերուն։

Հեղինակ է «Հայերը եւ 1905-1911 թուականներու Իրանական սահմանադրական յեղափոխութիւնը. Ազատութեան նկատմամբ սէրը չունի հայրենիք» (անգլերէն, 2001) աշխատութեան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Պատմական գիտութիւններու դոկտորներ
Կարծրատիպ

Ընկերային հոգեբանութեան մէջ, **Կարծրատիպ**ը (անգլերէն՝ Stereotype) մարդկութեան դասերէն մասնաւոր դասի մը (խումբի մը) վերաբերեալ ընդհանրացուած համոզմունքն է։

## Ծանօթագրութիւններ
Քլարա Աբգար

**Քլարա Աբգար** (պարս.՝ کلارا آبکار, Քլարա Աբգարեան, 1922, Թեհրան, Իրան - 1 Մարտ 1996, Թեհրան, Իրան), իրանահայ նկարչուհի։

## Կենսագրութիւն
Քլարա Աբգարը ծնած է 1922 թուականին Թեհրան` սպահանցի արուեստագէտներու ընտանիքի մէջ։ Մանուկ հասակէն հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է լուսանկարչութեան հանդէպ։ Ուսանած է Արուեստի օրիորդաց դպրոցին մէջ, այնուհետեւ` Գեղանկարչութեան բարձրագոյն ուսումնարանին մէջ։ Աշակերտած է Թահեր Ճաուատզէնին (մանրանկարչութիւն), Հատեյխանի Թաջուիտին (մանրանկարչութիւն), Ալի Տորուտին (ոսկերչութիւն), Մողիմին (մանրանկարչութիւն), Նասրոլլահ Եուսուֆին (ոսկերչութիւն եւ գորգի նախշագործութիւն), Ապտուլլահ Պաղերին (ոսկերչութիւն) եւ Հուսէյն Քաշիթարաշին։

Բարձրագոյն ուսումնարանը աւարտելէ յետոյ աշխատած է Իրանի արուեստի ու մշակոյթի նախարարութեան տարբեր բաժիններու մէջ։

Քլարա Աբգարը ստեղծած է մանրանկարներ, թազհիբի (նկարներու ներշրջանակային ձեւաւորում) նմուշներ, հագուստի, կտորի եւ զարդերու ուրուագիծեր։ Անոր կտաւներու առանձնայատկութիւններէն են սահուն գիծերն ու երաժշտականութիւնը։ Աբգարի մանրանկարներուն մէջ առանձնակի տեղ կը գրաւեն հեծեալներու, ծաղիկներու, Խայամի, Աթթարի, Շէյխ Ահմատի դամբարաններու, Քաշանի Ֆիրուզաբադ եւ Ալիապատ աշտարակներու պատկերներն ու տեսարանները, նատիւրմօրտները։ Քլարա Աբգարի ստեղծագործութիւններէն են` «Անուշիրուան եւ Պոզորկմեհրը», «Բահրամի որսը», «Եուսէֆն ու Զոլեյխան», «Պառաւն ու սուլթան Սանճարը», «Փեյմանի թագը» (փորագրութիւն արծաթի վրայ)։

Քլարա Աբգարի աշխատանքները կը գտնուին Թեհրանի Քլարա Աբգար թանգարանին, Իրանի մարդաբանական թանգարանին, Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։ Քլարա Աբգարի «Տասը դէմք» նկարը Հայաստանի ազգային պատկերասրահին նուիրած է Ժանէթ Լազարեանը։

1991 թուականին Քլարա Աբգարը իր ունեցուածքն ու բոլոր գործերը նուիրած է Իրանի մշակութային ժառանգութեան կառոյցին։ 1993 թուականին Իրանի մշակութային ժառանգութեան կազմակերպութիւնը Թեհրանի Սաատապատ համալիրի թանգարաններէն մէկը կոչած է Քլարա Աբգարի անունով։

Քլարա Աբգարի բնակարանը, իր ցանկութեամբ, մահէն յետոյ վերածուած է նկարչական արուեստի դպրոցի։

## Մահ
Քլարա Աբգարը մահացած է 1996 թուականին։ Թաղուած է Թեհրանի Նոր Բուրաստան գերեզմանատան մէջ։

## Գրականութիւն

* فرخ‌زاد، پوران. کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز). تهران: نشر قطره، ۱۳۸۱. ص. ۱۸. .

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Թեհրան ծնածներ
Ստորոգութիւն:1 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Թեհրան մահացածներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Իրանահայ նկարիչներ
Ալիս Փանիկեան

**Ալիսա Փանիկեան** (պուլկար․՝ Алис Паникян, 23 Մայիս 1985, Սոֆիա, Պուլկարիա), հայազգի բուլղար-քանատացի լրագրող, հեռուսատահաղորդավար, մոտել, գեղեցկութեան մրցոյթի տիտղոսակիր, «Քանատայի Միսս Տիեզերք 2006»։

## Կենսագրութիւն
Ալիսա Փանիկեանը ծնած է Սոֆիայի մէջ։ 5 տարեկան հասակին ծնողներուն  հետ արտագաղթած է Քանատա։ Նիւ Եորքի համալսարանին մէջ ուսանած է լրագրութիւն, անգլերէն եւ հաղորդակցութիւն։ Կը բնակի Թորոնթօ, կ՚աշխատի որպէս լրագրող եւ հեռուստահաղորդաւար։ 2003 թուականին աւարտած է Թորոնթոյի William Lyon Mackenzie քոլեճ-ինստիտուտը։ Ալիսան կը գրէ կարճ պատմուածքներ,կը զբաղուի վոլէյպոլով եւ եոկայով։ Նախքան «Քանատայի Միսս Տիեզերք» դառնալը, Ալիսան Քանատան ներկայացուցած է 2006 թուականին Քոլոմպիայի մէջ տեղի ունեցող Reinado Internacional del Café կամ International Queen of Coffee pageant դիմակահանդէսին, ուր դարձած է քանատացի առաջին յաղթողը։ 1 մեթր 83 սմ հասակով Ալիսան Քանատայի պատմութեան մէջ ոչ միայն ամենաբարձրահասակ ազգային տիտղոսակիրն է, այլ նաեւ արժանացած է համաշխարհային մամուլի ուշադրութեան՝ որպէս ամենաուժեղ թեկնածուներէն մէկը, որ կը յաջորդէր կրկին քանատացի Միսս Տիեզերք Նաթալիա Կլեպովային։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
* Հարցազրոյց Ալիսայի հետ
* http://www.fashionmodeldirectory.com/models/alice_panikian, Fashion model directory
* http://james-valone.livejournal.com/6363.html
Ստորոգութիւն:23 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)

**Վարդուհի Ալպերթի Խաչատրեան** (20 Նոյեմբեր 1971, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ օփերային երգչուհի (մեցցօ-սոփրանօ)։

օփերային երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ Ալպերթ Խաչատրեանի դուստրը։

## Կենսագրութիւն
Վարդուհի Խաչատրեանը ծնած է 20 Նոյեմբեր 1971-ին, Երեւան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ Ալպերթ Խաչատրեանի ընտանիքին մէջ։ 1986-1990 թուականներուն ուսանա է Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ (Վլադիմիր Խաչատրեանի դասարան), 1990-1995 թուականներուն՝ Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական կոնսերվատորիային մէջ (Մարիաննա Յարութիւնեանի դասարան)։ 1995-1997 թուականներուն աշակերտած է Գոհար Գասպարեանին։

Առաջնաելոյթը կայացած է 1996 թուականին Երեւանի Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնին մէջ, ուր Տիգրան Չուխաճեանի «Արշակ Երկրորդ» օփերային մէջ կատարած է Փառանձեմի դերերգը։ 1997-2004 թուականներուն Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնին մէջ հանդէս եկած է շարք մը օփերաներու մէջ` Ճորճ Պիզէի «Քարմէն», Փէօտր Չայկովսկիի «Պիկովայա Տամա» (Փոլինա), Ճուզեպպէ Վերդիի «Դրուպատուր» (Ազուչենա), Պելլինիի «Նորմա» (Ատալկիսա), Ճուզեպպէ Վերդիի «Այտա»։ 1999 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ ներկայացուցած է Արմէն Տիգրանեանի «Անուշ» օփերային մէջ։

Ելոյթ ունեցեցած է Սպանիոյ «Festival Castell de Peralada», Իտալիոյ «Musicastello» եւ «Festival Euro Mediterraneo», Ֆրանսայի «Festival Flaneries Musicales d’Eté in Reims» եւ «Festival d’Ambronay» եւ այլն, հանդէս եկած է Մոնսէրատ Քապալիէի, Խօսէ Քուրայի, Անկելա Ճորճուի եւ այլոց հետ։

2010 թուականին «Վերադարձի» փառատօնի շրջանակներուն հանդէս եկած է «օփերային դիմակներ» համերգային ծրագրին մէջ։

Կ՚ապրի եւ կը ստեղծագործէ Զուիցերիոյ մէջ։ 2011 թուականին հիմնադրած է «Աւետիս» ասոցիացիան, որ Եւրոպայի մէջ կը տարածէ հայ մշակոյթը եւ կը ներկայացնէ հայ երաժիշտներուն։

## Մրցանակներ
Մասնակցած է բազմաթիւ միջազգային մրցոյթներու ու փառատօներու, արժանացած է միջազգային մրցանակներ։

* Մարիա Քալասի անուան միջազգային մրցոյթի Կրան Փրի մրցանակ, 2001 թուական, Աթէնք։
* «Արտաւազդ» ազգային մրցանակ «Տարուայ լաւագոյն օփերային երգչուհի» անուանակարգ, 2004 թուական։

## Դերերգէր

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Սոփրանօներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական քոնսերուադորիայի շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ օփերային երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Ռոմանոս Մելիքեանի անուան պետական երաժշտական քոլէճի շրջանաւարտներ
Մարիա Նալպանտեան

**Մարիա Նալպանտեան** (Արաբերէն |ماريا نالبنديان), անգլ.՝ Maria Nalbandian, 1 Օգոստոս 1985, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանայ հանրայայտ փոփ երգչուհի։ Ծնած է 1 Օգոստոս 1985-ին։ Արաբական աշխարհին մէջ յայտնի է Մարիա անունով։

## Կենսագրութիւն
Մեծցած է հայկական ընտանիքի մէջ։ Ունի մեծ եղբայր։ Ստացած է կրթութիւն գործարարութեան եւ մարքեթինգի բնագաւառներուն մէջ։ Պատանեկան տարիքին նկարահանուած է բազմաթիւ գովազդային հոլովակներու մէջ։ 2003 թուականէն երգելով արաբերէն, Մարիան կը թողարկէ ամբողջական 2 ալպոմ եւ 5 սինկլ, որն ալ կը բերէ մեծ հանրաճանաչութիւն՝ Արաբական աշխարհին մէջ։ "Elaab" առաջին երաժշտական հոլովակի ռեժիսորը հանրայայտ Ժատ Շուէրին է (Անգլերէն |Jad Shwery)։ 2010 թուականին սկսելով Իր դերասանական ուղին, կը նկարահանուի երկու եգիպտական ֆիլմերու մէջ՝ " Bidoun Rakaba " եւ "Ahasees"։ 2015 կը թողարկէ առաջին ամբողջական ալպոմը հայերէն լեզուով։ 2015 թուականին Մարիան կը ճանչցուի  աշխարհի ամենագեղեցիկ հայուհին։ Իսկ 2015 թուականին, Մարիան ձեռք կը բերէ Հայաստանի անձնագիր։

## Սկաւառակագրութիւն

### արաբերէն ալպոմներ

### հայերէն ալպոմ

## Սինկլներ

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* "Maria Faces New Lawsuit, "  *Al Bawaba*, February 19, 2006
* Maria at ElCinema.com (Arabic)
* http://beauty-around.com/en/tops/item/20-most-beautiful-armenian-women
* https://en.wikipedia.org/wiki/Maria_Nalbandian
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:21-րդ դարու երգչուհիներ
Ճեն Փսաքի

**Ճեն Փսաքի** (, ), ամերիկացի քաղաքական վերլուծաբան, եւ նախկին կառավարական պաշտօնեայ։ Քաղաքական խորհրդական, որ ծառայած է ե՛ւ Օպամայի, եւ Պայտընի վարչակազմերէն ներս։ 
ձախից|frameless
Օպամայի վարչակազմէն ներս  ծառայած է իրբեւ Սպիտակ տան բանբերի տեղակալ (2009), Սպիտակ տան հաղորդակցութեան տնօրէնի տեղակալ (2009–2011), Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարարութեան բանբեր (2013–2015) եւ Սպիտակ տան հաղորդակցութեան տնօրէն (2015–2017)։

Ան ծառայած է Պայտընի վարչակազմէն ներս իբրեւ Սպիտակ տան 34-րդ  բանբեր՝ 2021 թուականի Յունուարէն մինչեւ 2022 թուականի Մայիսը։

## Անձնական կեանք
1 Մայիս 2010-էն ամուսնացած է Կրէկորի Մ․ի հետ (Gregory Mecher), ունին երկու զաւակ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Նիֆայի ջարդը

**Նիֆայի ջարդը** կամ **Նիֆայի կոտորածը** (անգլերէն՝ Nephi massacre) 1853 թուականին տեղի ունեցած դէպք մըն է, երբ Մորմոններու խումբ մը Եութայի Նիֆայ քաղաքին մէջ գտնուող իրենց բերդէն ներս կը հրաւիրեն խումբ մը խաղաղատենջ Կօշութէ բնիկ-ամերիկացի ցեղին պատկանող տղամարդոց, մէկ կնոջ եւ փոքրիկներու, կը սպաննեն եօթը տղամարդոց եւ մնացած երեքին կը վերցնեն որպէս գերի։

## Տե՛ս նաեւ

* Մորմոնականութիւն (աղանդ)
* Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ
* Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ
* Սըրքլվիլի կոտորած (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Եութայի Բերդի Կոտորածը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Էյքընի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Պաթըլ Քրիքի կոտորածը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)

## Ծանօթագրութիւններ
Կրեթա Թասլաքեան

**Կրեթա Թասլակեան** (16 Օգոստոս 1985, Այնճար, Զահլէի շրջան, Պեքաայի մարզ, Լիբանան), լիբանանահայ թեթեւաթլեթուհի, կարճ տարածութեան վազքի ազգային մցրանակակիր, համաարաբական խաղերու ախոյեան, Լիբանանի պատմութեան մէջ լաւագոյն վազորդուհի։

## Կարիերայ
Կրեթա Թասլակեանը ծնած է 1985 թուականին Այնճարի մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուած է Պէյրութ։ Հայրը ծնած է Սուրիա, իսկ մայրը՝ Լիբանան։ Հօր շնորհիւ մանուկ հասակէն զբաղուած է մարզանքով։ Տասներկու տարեկանէն դպրոցներուն մէջ մասնակցած է մրցումներու։ Առաջին միջազգային յաղթանակը շահած է տասնեօթ տարեկանին։ Ան Լիբանանի առաջին կին մարզիկն է, որ երեք անգամ ներկայացուցած է Լիբանանը ողոմպիական խաղերուն։ Ան ներկայացուցած է նաեւ Լիբանանը ֆրանկոֆոն երկիրներու համաարաբական ու համահայկական խաղերուն։ Ան կը պահպանէ 60,100, 200 եւ 400 մեթր սպրինտերական վազքի (կարճ տարածութեան վազք) ազգային ռեկորդները։ 200 մեթրը ան յաղթահարած է 23,32 վայրկեանին, իսկ 100 մեթրը՝ 11,5 վայրկեանին։ 

2011 թուականին արաբական երկիրներու թեթեւ աթլեթի 10-րդ առաջնութեան ան Լիբանանին երկու ոսկի մետալներ ապահոված է, իսկ Ասիոյ 11-րդ առաջնութեան նուաճած է արծաթէ եւ պրոնզէ մետալներ։ 

Կրեթա Թասլակեանը այժմ հանդէս կու գայ Պէյրութի «Inter-Lebanon» ակումբին մէջ։ Բացի մարզանքէն Կրեթա Թասլակեանը կը փորձէ դրսեւորել իրեն մոտելային աշխարհին մէջ եւ կը նկարահանէ գովազդներ։ Կրեթաի հովանաւորը կը հանդիսանայ իր ամուսինը՝ գործարար Շահէ Երեւանեանը։

## Մետալներ

* Ասիոյ թեթեւ աթլեթի առաջնութիւն, 2011, Ճափոն, արծաթէ մետալ։
* Ասիոյ թեթեւ աթլեթի առաջնութիւն, 2013, Հնդկաստան, պրոնզէ մետալ։
* Համաարաբական խաղեր, 2007, Եգիպտոս, երկու ոսկէ մետալ։
* Համաարաբական խաղեր, 2011, Քաթար, մէկ ոսկէ եւ մէկ արծաթէ մետալ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ մարզիկներ
Նորա Գէորգեան

**Նորա Գէորգեան**, քանատացի վաւերագրող՝ հայկական արմատներով եւ ծագումով Սուրիայէն, առաւել յայտնի իր 2022 թուականին նկարահանուած *Batata* ֆիլմով։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Սուրիոյ Հալէպ քաղաքը։ Մայրը սուրիացի եղած է, հայրը՝ լիբանանցի։ Իր հարցազրոյցներէն մէկուն մէջ Գէորգեան ըսած է. *«Իմ հայրը ծնած է Լիբանանի Քարանթինա փախստականներու ճամբարին մէջ։ Այսպիսով, ես իսկապէս փախստականներու ընտանիքէ եմ, քանի որ ես ունիմ հայկական արմատներ։ Իմ նախնիները վերապրած են [[1915 թուական|1915]] թուականի [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց ցեղասպանութիւնը]]<nowiki/>»*։

Իր կեանքի մեծ մասը անցկացրել է Բեյրութում, սակայն Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ տեղափոխուել են Անջար՝ Լիբանանի հայաշատ քաղաքներուց մէկը։ Նորան մէկ տարեկան է եղել, երբ իր ծնողները վերադարձել են Լիբանան։

## Մրցանակներ
Իր աշխատանքներու համար Նորա Գէորգեանը ստացած է երեք քանատական screen-ի մրցանակներ 2023 թուականի 11-րդ *Canadian Screen Awards*-ին «Լաւագոյն երկարամետրաժ վաւերագրական ֆիլմ», «Լաւագոյն վաւերագրական ֆիլմի operator's աշխատանք», «Լաւագոյն վաւերագրական ֆիլմի montage»։

## Ֆիլմագրութիւն
Նորա Գէորգեանը նկարահանած վաւերագրական ֆիլմերն են.

* *Veils Uncovered* (2002)
* *Anjar: The Heroes of Musa Dagh* (2007)
* *Anjar: Flowers, Goats and Heroes* (2009)
* *23 Kilometres* (2015)
* *Batata* (2022)

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* 
Ստորոգութիւն:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Սուրիահայ կինոռեժիսորներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ կինոռեժիսորներ
Ստորոգութիւն:Հայ կին կինոռեժիսորներ
Պաթըլ Քրիքի կոտորածը

***Պաթըլ Քրիք''ի կոտորածը''' ([[անգլերէն]]՝ '''Battle Creek massacre''') կամ ***Պաթըլ Քրիք*ի ջարդը*', 1849 թուականի Մարտի 5-ին տեղի ունեցած բնիկ ամերիկացի *Թիմփակոնոս* (անգլերէն՝ Timpanogos) խումբին ամբոխավարական մահապատիժն էր (անգլերէն՝ lynching), կատարուած 35 Մորմոն գաղթարարներու (անգլերէն՝ settler) ձեռամբ, այժմու *Եութա* շրջանի *Փլէզընթ Կրով* (անգլերէն՝ Pleasant Grove) քաղաքին մօտ։  Ջարդին զոհ կ՚երթան 4 բնիկ-ամերիկացիներ։

## Տե՛ս նաեւ

* Մորմոնականութիւն (աղանդ)
* Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ
* Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ
* Սըրքլվիլի կոտորած (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Եութայի Բերդի Կոտորածը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Էյքընի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Նիֆայի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)

## Ծանօթագրութիւններ
Մարիամ Նուր

**Մարիամ Նուր** (արաբ․՝ مريم نور‎‎, 24 Մայիս 1933, Douma, Պաթրունի շրջան, Շապթին (Լիբանան), Լիբանան) լիբանանցի հեռուստատեսային դէմք եւ հեղինակ, որ կը քննարկէ սնունդի եւ կենսակերպի հարցեր լիբանանեան եւ արաբական լրատուամիջոցներուն մէջ, եւ մակրոբիոտիկ սննդակարգի եւ այլընտրանքային բժշկութեան մասնագէտ։

## Կենսագրութիւն
Նուրը ծնած է Լիբանանի Տումա քաղաքին մէջ՝ որպէս «Մարի Մանուէլ Եղիայեան»՝ հայ հօր եւ լիբանանցի մօր ընտանիքի մէջ։ Ան նշած է, որ Մուսա ալ-Սատրը անոր անուանած է Մարիամ Նուր։

Ան ճամբորդած է Միացեալ Նահանգներ, ուր անոր դասաւանդած են Օշօն եւ Միչիոյ Քուշին։ Ան յաղթահարած է ժառանգական կրծքագեղձի քաղցկեղը՝ բնական ճանապարհով բուժուելով։

1990-ականներու վերջը Լիբանան վերադառնալով՝ Նուրը նոր դարաշրջանի գաղափարներ բերաւ արաբական աշխարհ։ Ան բազմաթիւ հաղորդումներ վարած է լիբանանեան «Ալ-Ճատիտ» (Նոր հեռուստատեսութիւն) հեռուստաալիքով եւ տարբեր ժամանակներու յայտնուած է «Ալ-Ճազիրա» արաբերէն եւ այլ արաբական հեռուստաալիքներով՝ գովազդելով իր հայեացքներն ու կենսակերպը։ Նուրը Լիբանանի եւ Միացեալ Նահանգներու կրկնակի քաղաքացիութիւն ունի։

## Գործունէութիւն
Մարիամ Նուրը կ՚ըսէ. «Ես հարցուցի բժշկիս, թէ ինչը առաջացուցած է իմ քաղցկեղը»։ Ան պատասխանեց. «Ես չեմ գիտեր հիւանդութեան աղբիւրը, բայց դուք պէտք է վիրահատուիք՝ ապաքինուելու համար»։ Ես ըսի. «Եթէ դուք չէք գիտեր այս հիւանդութեան աղբիւրն ու պատճառը, ինչպե՞ս կարող եք վստահ ըլլալ, որ այս վիրահատութիւնը անոր բուժումն ու դեղամիջոցն է»։

Այդ ժամանակէն ի վեր Մարիամը սկսաւ փնտռել այլընտրանքային բուժումներ եւ յայտնաբերեց մակրոբիոտիկան, որ ան սկսաւ կիրառել իր վրայ։ Այդ ժամանակէն ի վեր Մարիամ Նուրը մնացած է առողջ եւ աւելի լաւ առողջական վիճակով, քան երբեւէ։

Երբ Մարիամ Նուրը կը ներկայանայ, կ՚ըսէ. «Ես ծնած եմ Լիբանանի մէջ, յաճախած եմ դպրոցներ եւ համալսարաններ, քանի մըանգամ աշխատած եմ լրատուամիջոցներու մէջմ։ Ես ճամբորդած եմ Եւրոպա, ապա Ամերիկա, ապա Հնդկաստան։ Ես մակրոբիոտիկա ուսումնասիրելած եմ Միչիոյ Քուշիի մօտ։ Այդ ժամանակուանէ ի վեր ես ուսանող եմ «Տիեզերքի դպրոցին մէջ», որ միակ վայրն է, որ քեզ հնարաւորութիւն կու տայ ապրելու քու սեփական ընտրութեամբ։ Իմ ընտրութիւնը մակրոբիոտիկան էր որպէս կենսակերպ, այլ ոչ թէ միայն սնունդը։

Ես սկսայ քանի մը մակրոբիոտիկ կեդրոններ հիմնել Ամերիկայի մէջ, մինչեւ որ «Երկնային կեդրոնը» դարձաւ Երկիր մոլորակի լաւագոյն կեդրոններէն մէկը»։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանցի կին գրողներ
Ստորոգութիւն:Սննդագիտութիւն
Ընկած Հրեշտակը (պատկեր)

**«Ընկած հրեշտակը»** ()՝ ֆրանսացի պատկերհան Ալեքսանտր Քապանէլի իւղանկարն է ան։ Յօրինուած է 1847-ին՝ երբ արուեստագէտը տակաւին 24 տարեկան էր։ պատկերը կը ներկայացնէ Սատանան՝ երկինքէն վտարուած պահուն։ Կը գտնուի Մոնփելիէի Ֆապրի Թանգարանին մէջ ։

## Պատմութիւն եւ նկարագրութիւն
1845-ին, Քապանէլը Փարիզի Գեղարուեստից ազգային վարժարանին մէջ ուսանած ատեն՝ շահած է «Հռոմի մրցանակ»ը (Prix de Rome), որուն չնորհիւ քանի մը տարի Իտալիա հաստատուելու առիթը ունեցած է։ Իբրեւ մրցանակակիր, ան պարտաւոր էր կանոնաւոր կերպով նոր պատկերներ ղրկել Փարիզ՝ իւր յառաջդիմութիւնը փաստելու համար։ Այս նպատակաւ ալ 1847-ին յղացած ու յօրինած է «Ինկած հրեշտակը»։ Քապանէլը ընտրած է նիւթ մը, որ ֆրանսական արուեստին մէջ յաճախ չէր տեսնուած. երկինքէն վտարուած հրեշտակին անկումը, որ Սատանայ դարձած է ։

Աստուծոյ կողմէ երկինքի բարձունքներէն վտարուած հրեշտակը պատկերուած է վիրաւորուած ու դժկամակ դիմագիծով մը՝ բազուկները խաչած ու աչքին ծայրը արցունք մը պահած։ Ան մերկ փռուած է գետին, մինչ երկինքի մէջ ուրիշ հրեշտակներ կը թռչին՝ Աստուծոյ փառքը քարոզելով։

## Վերլուծում
thumb|300x300փքս|Լուսիֆերին ցասումը պատկերող մանրամաս մը, ուր ան յատուկ արցունք մը կը թափէ: Վիպասանական (romantic) այս յօրինուածքին մէջ, վտարեալ հրեշտակին կերպարանքը պատկերուած է ոչ թէ իբրեւ դիցաբանական արարած, հապա իբրեւ կատարելութենէն զրկուած լուսեղէն էակ մը, որուն բիբերուն մէջ խտացած են անզուսպ ցասումն ու անդրդուելի հպարտութիւնը։ Այդ մինուճար արցունքը, որ կը գլորի իր այտին վրայ, ոչ թէ զղջումի կամ տկարութեան նշան է, հապա յայտարարն է այն ներքին կատաղութեան, զոր կը տածէ ան հանդէպ զինքը երկինքի բարձունքներէն վտարող Արարչին։ Իր թեւերուն մութ ծայրերը կը մատնեն փտութեան առաջին հետքերը, իբրեւ խորհրդանշան՝ աստուածային լոյսէն ու երանութենէն զրկուած ըլլալուն։

Հռոմի մէջ ուսանած ատեն, Քապանէլ երկար ժամանակ խոկացած է այս բնաբանին վրայ։ Ան ջրաներկով պատկերած է նաեւ «Իրիկնային Հրեշտակը» (1848), զոր կարելի է նկատել իբրեւ այս կտաւին աւելի խաղաղ տարբերակը։ Այդ պատկերին մէջ հրեշտակը պարուրուած է կերպասով մը եւ բնաւ զայրոյթի նշան մը չունի իր վրայ։
## Ծանօթագրութիւններ
Մարիա Զախարովա

**Մարիա Զախարովա** (, ), ռուս պետական եւ քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ, Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան բանբեր (2015-էն)։

Ան ունի պատմական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան, որ Ռուսաստանի մէջ համարժէք է դոկտորի աստիճանի (PhD գիտական աստիճանին)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մոսկուա։ Ծնողները եղած են դիւանագէտներ։ Մանկութիւնը անցած է Փեքին, ուր աշխատած են հայրն ու մայրը։

Հայրը՝ Վլատիմիր Զախարով, մասնագիտութեամբ արեւելագէտ է։ Վարած է Մոսկուայի Միջազգային յարաբերութիւններու պետական հիմնարկի Կովկասագիտական հետազօտութիւններու կեդրոնի տնօրէնի պաշտօնը։

1998 թուականին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի Միջազգային յարաբերութիւններու եւ լրագրութեան կաճառը՝ արեւելագէտի եւ լրագրողի մասնագիտութեամբ։ Ուսումնական փորձաշրջանը անցուցած է Չինաստան՝ Ռուսաստանի դեսպանատունը։

2003 թուականին պաշտպանած է թեկնածուական աւարտաճառը՝ «Նոր տարուան տօնակատարութեան աւանդական խորհրդանիշներու ձեւափոխումը ժամանակակից Չինաստանի մէջ» նիւթով։

2015 թուականի Օգոստոս 10-ին կը նշանակուի Ռուսաստանի Արտաքին Գործոց Նախարարութեան Տեղեկատուութեան եւ լրատուութեան վարչութեան տնօրէն։ Զախարովան պատմութեան մէջ կը դառնայ այս պաշտօնը զբաղեցնող առաջին կինը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ
Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ
Աշուղ Ջիւանիի Տուն-Թանգարան

**Աշուղ [[Ջիւանի|Ջիւանիի]] Տուն-Թանգարանը**՝ մշակութային հաստատութիւն է, որ կը գտնուի Վրաստանի հայաբնակ Կարծախ գիւղին մէջ։

## Պատմութիւն
Տունը թանգարանի վերածելու աշխատանքները սկսած են 2014-ին՝ յատուկ յանձնախումբի մը նախաձեռնութեամբ։ Շէնքը գնուած է սեփականատիրոջմէ մը, իսկ վերանորոգման ծախսերը, որոնք կազմած են շուրջ 40 հազար տոլար, հոգացած են Ռուսիոյ մէջ ապրող հայ գործարարները։ Ճարտարապետ Յովհաննէս Մութաֆեանի առաջնորդութեամբ պատրաստուած է յատակագիծը եւ զետեղուած են հնութիւնները։ Թանգարանը պաշտօնապէս բացուած է 27 Օգոստոս 2016-ին ՝ Ջիւանիի տօնին առթիւ։ Յուշային բաժինը վերանորոգուած է XIX եւ XX դարերու աւանդական տուներու յատուկ ոճով։ Կարծախի եւ շրջակայ գիւղերու բնակիչներուն կողմէ հաւաքուած են տնային պիտոյքներն ու իրերը։ 2017-ին, յուշային այս հատուածը եւս բացուած է հանրութեան առջեւ։ Հանդիսութեան ներկայ էին Ախալքալաքի վարչութեան ներկայացուցիչները, բարերարներ, մտաւորականներ եւ նկարիչներ։ Արուեստագէտ Ռուբէն Մաթոսեան իր մէկ մատեանը նուիրած է հաստատութեան:

## Ցուցադրութիւն
Թանգարանը կը բաղկանայ երկու բաժիններէ բաղկացած համալիրէ մը։ Առաջինը այն տունն է, ուր ծնած ու մեծցած է Ջիւանին, իսկ միւսը ցուցասրահն է, ուր ներկայացուած են արխիւային պատկերներ ու փաստաթուղթեր։ Ցուցասրահին կեդրոնը զետեղուած է Ջիւանիի կիսանդրին։ Անոր աջ կողմը պատկերուած է ջութակ մը, իսկ ձախին՝ քամանչա մը։ Կիսանդրիին ետնապատը յարդարուած է ծիրանենիի պատկերներով , որոնց վերեւ Ջիւանիի ձեռագիրով արձանագրուած է «Հովիկ» երգը։ Հոս զետեղուած են նաեւ հայ եւ օտար անուանի անձնաւորութեանց լուսանկարները, որոնք սերտ կապեր ունեցած են աշուղին կեանքին ու վաստակին հետ։ Ցուցադրութիւնը կը փակուի Ջիւանիի մահարձանին լուսանկարներով եւ 1997-ին Երեւանի մէջ հիմնուած աշուղական վարժարանի, Ջիւանիի անունով կոչուած փողոցներու եւ յուշարձաններու պատկերներով։
## Ծանօթագրութիւններ
Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան

**Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան** (, կրճ. *NMWA*), արուեստի թանգարան ԱՄՆ-ի մայրաքաղաք Ուաշինկթոնի մէջ։ Այն աշխարհում միակ թանգարանն է, ուր ցուցադրուած են արուեստի գործեր, որոնք ստեղծուած են բացառապէս կանանց կողմէ։

## Պատմութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է 1981 թուականին Վիլհելմ Քոլ Հոլլատէի () կողմէ։ Բացուած է 1987 թուականին, ներկայացնելով աւելի քան 4500 նկարներու, քանդակներու, աշխատանքներու տեքորաթիւ-կիրառական արուեստի հաւաքածոներ։ Թանգարանը կը զբաղեցնէ հին Մասոնական տաճարի տարածքը, որ ներգրաւուած էր ԱՄՆ-ի պատմական վայրերու ազգային գրանցիչի մէջ։

Թանգարանի տնօրէնը եւ անոր ամուսինը՝ Ուոլլես Հոլլատէյ սկսան հաւաքել 1960-ական թուականներու արուեստի գործերը։ Մեծաքանակ գործեր հաւաքելով, անոնք սկսան մտածել թանգարանի եւ հետազօտական կեդրոնի ստեղծման մասին։

## Գործունէութիւն
Ներկայիս թանգարանի տնօրէնն է Սուզան Ֆիշըր Սթերլինկը (), անոր ենթակայութեան տակ կը գտնուին 30 աշխատակիցներ։

Թանգարանը բաց է այցելուներու համար Երկուշաբթի օրէն Շաբաթ օր ժամը 10:00-17:00, Կիրակի օրերը՝ ժամը 12:00-17:00: Մուտքը վճարովի է: Տոմսի արժէքը 10 տոլար է մեծահասակներու համար, ուսանողներու եւ 65-էն բարձր մարդոց համար 8 տոլար։ Անվճար մուտքը միայն 18-էն փոքրերուն համար է։ Իւրաքանչիւր ամսուայ առաջին Կիրակի օրը մուտքը անվճար է բոլորին համար։


Lady with a Lapdog (Lavinia Fontana).jpg| Լաւինիա Ֆոնթանա, «Կինը շան հետ»
Angelica Kauffman - The Family of the Earl of Gower (1772).jpg|Անճելիքա Քաուֆման, «Կոմս Կոուըրի ընտանիքը»
Clara Peeters - Still life with fish and cat.jpg|Քլարա Փիթըրս, «Նատիւրմորտ ձկան եւ կատուի հետ»
Eva Gonzalès - Women in White.jpg|Եւա Կոնզալես, «Սպիտակ հագած կինը»


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Կանացի արուեստի ազգային թանգարան
Սոնիա Կանտի

**Սոնիա Կանտի** (հնդ՝ सोनिया गाँधी, ), հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկական ազգային քոնկրեսի առաջնորդ, Հնդկաստանի նախկին վարչապետ Ռաճիւ Կանտիի կինը։

## Կենսագրութիւն
Ի ծնէ տրուած անունը՝ **Սոնիա Անթոնիօ Մանէօ** (ըստ այլ տուեալներու՝ Էտուիկէ Անթոնիայ Ալպինա Մայնօ): Անոր նախահայրերը ծագած են Թիրոլի Եօթ համայնքներու դաշնութենէն։ Ծնողք է Անտթոնիօ եւ Փաուլա Մայնօները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերի եղած է Խորհրդային Միութեան մէջ, սակայն, ունենալով մեծ յարգանք ռուսական պատմութեան եւ մշակոյթին, իր երեք աղջիկներուն անուանած է ռուսական անուններով։

Սոնիան ծնած է 9 Դեկտեմբեր 1946-ին իտալական Օրպասանօ քաղաքին մէջ (Թուրինէն 20 քմ հեռաւորութեան վրայ), յաճախած է կաթողիկէ դպրոց։ ԱԱնոր հայրը մահացած է 1983 թուականին, իսկ մայրը երկու աղջիկներու հետ մինչեւ այժմ կ՚ապրի Օրպասանոյի մերձակայքը։

1965 թուականին՝ Քեմպրիճ քաղաքին մէջ անգլերէնի դասընթացք անցնելու ժամանակ, Սոնիան հանդիպած է իր ապագայ ամուսնին՝ Ռաճիւ Կանտիին, որ կ՚ուսանէր Քեմպրիճի համալսարանին մէջ։ Համեստ ամուսնական արարողութիւնը տեղի ունեցեած է 1968 թուականին Նիւ Տելհիի մէջ, որմէ ետք Սոնիան տեղափոխուած է ապրելու կեսուրի՝ Ինտիրա Կանտիի տունը (1966-1977 եւ 1980-1984 թուականներու Հնդկաստանի վարչապետ)։

1970 թուականին ծնած է Սոնիայի որդին Ռահուլ Կանտին, իսկ 1972 թուականին՝ դուստր Փրիանքա Կանտին։ Ինտիրա Կանտին որպէս ժառանգ կը տեսնէր իր կրտսեր որդի ՍանճաԿանտիին։ Ռաճիւ Կանտին կը մտնէր քաղաքական գործերէն դուրս՝ «Հնդկական օդագիծներուն» օդաչու աշխատելով։ Սակայն 1980 թուականին՝ Սաճայի մահէն ետք, Ռաճիւ Կանտին աշխուժօրէն սկսած է զբաղուիլ քաղաքականութեամբ։ 1984 թուականին՝ մօր սպանութեէն յետոյ, Ռաճիւ Կանտին գլխաւորած է կառավարութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու կին քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:21-րդ դարու կին քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի կին քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի վարչապետներ
Ստորոգութիւն:Պետութիւններու ղեկավարներու ամուսիններ
Մուրասաքի Շիքիպու

**Մուրասաքի Շիքիպու** (ճափ.՝ 紫式部, ոչ վաղ քան 970 եւ ոչ ուշ քան 978, Heian-kyō - ոչ վաղ քան 1014 եւ ոչ ուշ քան 1031, Heian-kyō), Հէեանի շրջանի ճափոնացի բանաստեղծուհի եւ արձակագիր, «Ասք Կենձիի մասին» վէպի, «Մուրասաքի Շիկքիպուի օրագրի» հեղինակ։ Պահպանուած են նաեւ անոր բանաստեղծութիւններու անձանական հաւաքածոները։

## Ծանօթագրութիւններ


## Գրականութիւն

* Мурасаки Сикибу. «Повесть о Гэндзи», 1-5 т. / Пер., предисл., коммент. Т. Соколовой-Делюсиной. — М.։ «Наука» (Главная редакция Восточной литературы), 1991—1993.
* Дневник Мурасаки Сикибу / Перев., предисл. и коммент. А. Мещерякова — СПб.։ «Гиперион», 1997.
* Dalby, Liza. The Tale of Murasaki։ A Novel (Anchor, 2001). ISBN 0-385-49795-4.
Ստորոգութիւն:Մահուան ամսաթիւը չորոշուած անձինք
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ճափոնացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Ճափոնացի բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Ճափոնացի արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Ճափոնացի վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ֆետերիքա Մողերինի

**Ֆետերիքա Մողերինի** (, ), իտալացի քաղաքական գործիչ, Ռենցիի կառավարութեան արտաքին գործերու նախարար (22 Փետրուար — 31 Հոկտեմբեր 2014), 2008-էն 2014 թուականներուն եղած է երեսփոխանական ժողովի անդամ , Եւրոպական Միութեան արտաքին քաղաքականութեան եւ անվտանգութեան հարցերով գերագոյն յանձնակատարը ( 1 Նոյեմբեր 2014 թուականէն 2019)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հռոմ: Քաղաքական գիտութիւններ ուսանած է տեղւոյն Սափիենզայի համալսարանին մէջ։ Կը տիրապետէ 4 լեզուներու:

21 տարեկանէն սկսեալ նետուած է քաղաքական ասպարէզ։ Անդամկացած է զանազան կազմակերպութիւններու եւ կուսակցութիւններու:

35 տարեկանին ընտրուած է երեսփոխան, իսկ փետրուար 2014-ին նշանակուած է Իտալիոյ արտաքին գործոց նախարար:
[ձախից|մինի|[Իտալիա|Իտալիոյ պատուիրակութեան ղեկավար Մողերինին ՆԱԹՕ-ի երեփոխանական ժողովի նիստին, 26 Սեպտեմբերի 2013։]]
Ան Էմմա Պոնինոյէն եւ Սուսաննա Ակնելլիէն ետք երրորդ կինն է, որ ստանձնած է այս կարեւոր պաշտօնը:

## Ճանաչում
2016 թուականի Յունիսին ամերիկեան «Ֆորպս» ամսագիրը հրապարակած է 2015 թուականի 100 ամէնէն ազդեցիկ կանանց ցուցակը, ուր Ֆետերիքա Մողերինին զբաղեցուցած է 19-րդ հորիզոնականը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ