open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տաճատ Քհնյ. Յակոբեան

**Տաճատ Քհնյ. Յակոբեան (**Աւազանի անունով **Տիգրան)**, որդի *Յովսէփի* եււ *Նուարդ*ի, ծնած է տիգրանակերտցի ծնողքէ, *Գամիշլի*, 1946-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Գամիշլիի Ազգ. *Եփրատ* վարժարանէն, զոր աւարտած է 1959-ին։ Ապա ուսումը շարունակելով աւարտած է պետական վարժարանի երկրորդական բաժինը 1967-ին։

Կը մտնէ ուսուցչական ասպարէզ, պաշտօնավարելով Գամիշլիի Ազգ. Եփրատ վարժարանին մէջ ութ տարի, 1970-1978։

26 Սեպտեմբեր 1976-ին, կը պատրաստուի ամուսնութեան։ Կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ *Շահին* ու *Ֆահիմէ* Շահինեանի դոստրը՝ օրդ. *Սիրվարդ*ը, որուն հետ կը պսակուի Գամիշլիի Ս. *Յակոբ* եկեղեցւոյ մէջ, , ձեռամբ Տ. Մինաս քհնյ. Տէր Մինասեանի եւ կ՛ունենայ հինգ զաւակներ՝ *Յովսէփ*, *Ռազմիկ*, *Շահէ*, *Դալար* եւ *Ասպետ*։

1978-ին, կը տեղափոխվի Գերմանիա, Նիւթական վիճակը բարելաւելէ ետք 1982-ին, կը վերադառնայ ծննդավայր։

Կ՛որոշէ ձերնադրուիլ Քահանայ եւ ժամանակի ընթացքին, երբ կը համոզուի որոշում կ՛առնէ ու նամակով կը ներկայացնէ իր թեկնածութիւնը Առաջնոդին ու կրօնական Ժողովին։

1984-ին մուտք կը գործէ *Անթիլիաս*ի դպրեվանք, քահանայական դասընթացքի հետեւելու։

Տ. Մուշեղ վրդ. Մարտիրոսեանի տեսչութեամբ, օրինաւորապէս կ՛աւարտէ երկամեայ քահանայից դասընթացքը 1986-ին եւ կը վերադառնայ Գամիշլի։

Իր ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՛ունենան Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ *Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեան*ի ձեռամբ, 15 Մարտ 1987-ին, Գամիշլիի *Ս. Յակոբ* եկեղեցւոյ մէջ, խարտաւիլակութեամբ՝ *Ճէզիրէ*ի հայոց առաջնորդական փոխանորդ՝ Տ*. Նորայր Ծ. Վրդ. Աշըգեան*ի, վերակոչուելով Տ. Տաճատ։

Քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը համանուն եկեղեցւոյ մէջ լրացնելէ ետք, Առաջնորդին տնօրինութեամբ հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Գամիշլիի ծայրամասը գտնուող *Մալքիէ*ի (Տէրիք) հայկական փոքրաթիւ գաղութին եւ տնօրէն ու ուսուցիչ՝ տեղւոյն *Ազգ. Ազատութիւն* վարժարանին։

Իր քահանայագործութեան շրջանին Առաջնորդ Սրբազան Հօր գիտակցութեամբ ու թելադրութեամբ, կը ձեռնարկէ այլ շինարարական աշխատանքներու։

Իբրեւ տնօրէն-ուսուցիչ, տեղւոյն ազգային վարժարանին մէջ կը պաշտօնավարէ աւելի քան տասնըմէկ տարի՝ 1987-1999 ուսումնական տարեշրջաններուն։

Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս՝ *Արամ Ա.* Վեհափառը զինք կը պարգեւատրէ Լանջախաչ կրելու իրաւունքով, 1998-ին[1]։ 

Ծառայելով աւելի քան երեսուն տարիներ, իրեն կը շնորհեն Աւագ Քահանայի տիտղոսը 2017-ին։ եւ ան մինչ այսօր կը քահանայագործէ նոյն եկեղեցւոյ ու գաղութին մէջ, միշտ ջանալով նոր ձեռնարկներ կազմակերպել, գաղութը կենսունակ պահելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգոր Յակոբով

**Գրիգոր Յոկոբով (Յակոբոֆ)** (մօտ 1870, Կ. Պոլիս - 10 Ապրիլ 1918), հայ բժիշկ։

Ծնած է մօտ 1870 թուականին Կ. Պոլսի Գատըգիւղ թաղամասին մէջ։ 1897 թուականի Յուլիս 20-ին աւարտած է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժինը։

1904 թուականի դրութեամբ, Կ. Պոլսոյ Գատըգիւղ թաղամասին մէջ աշխատած է որպէս բժիշկ։

Մահացած է 1918 թուականի Ապրիլ 10-ին՝ ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
*Ընդարձակ օրացոյց Սուրբ Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
*Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Սթամ­պուլ, 1919։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:10 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Յաղթանակ (ամսաթերթ)

**Յաղթանակ**, քաղաքական, հասարակական եւ գրական ամսաթերթ։ Հնչակեան կուսակցութեան Ֆրանսայի շրջանի վարչական մարմնի հրատարակչութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 1971-էն Փարիզ (հայերէն եւ ֆրանսերէն), խմբագիր՝ Պ. Կէօնճեան։ Սփիւռքահայութեան գոյատեւման եւ Հայ դատի արդարացի լուծման նախապայման կը համարէ սփիւռքի մէջ գործող հայ քաղաքական կուսակցութիւններու, հասարակական կազմակերպութիւններու, ընկերակցութիւններու ու հայ եկեղեցւոյ միասնական գործունէութիւնը։

Ամսաթերթը կը տպագրէ տեղեկութիւններ կուսակցութեան գործունէութեան, հայկական գաղթավայրերու եւ հայրենիքի իրադարձութիւններու վերաբերեալ։

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Յակոբ Յակոբեան

**Յակոբ Յակոբեան** (1951 - 28 Ապրիլ 1988), հայ ռազմաքաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի հիմնադիրներէն։
Առհասարակ ԱՍԱԼԱ-ի «կնքահայրը» կը համարուի լիբանանահայ Յակոբ Յակոբեանը (Յարութիւն Թագուշեան, հանդես եկեր է Մուջահեդ, Աբու Ահմադ ալ-Արմանի կեղծանուններով)։ Այդ պատճառով ալ ուսումնասիրողներէն ոմանք ԱՍԱԼԱ-ի ծագումը կը կապեն Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպութեան գործունէութեան հետ։

## Կենսագրութիւն
### Երիտասարդ տարիներ
Յակոբ Յակոբեան ծնած է Իրաքի Մոսուլ քաղաքին մէջ։

### Իսրայելա-պաղեստինեան պատերազմ
Յակոբ Յակոբեանը մասնակցած է Պաղեստինի ազատագրման շարժման գործունէութեանը, իսրայելա-պաղեստինյան ընդհարումներին, սերտ կապեր ունեցած է Յասեր Արաֆաթի, Ապու Նիտալի եւ պաղեստինեան այլ գործիչներու հետ։

### Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմ
Յակոբ Յակոբեանը աշխուժ դերակատարութիւն ունեցած է 1975 թ.-ին սկսուած է քաղաքացիական պատերազմին հայ համայնքի պաշտպանութեան գործին։

### ՀԱՀԳԲ-ի հիմնադրումն ու ղեկավարումը
1975 թ.-ին հիմնած է Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակը։

### Սպանութեան առեղծուածը
Սպանուած է 1988 թ., Աթենքում։ Շրջանառվում է նաեւ վարկած, համաձայն որի Հակոբյանը չի սպանվել։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1988 մահեր
Ստորոգութիւն:28 Ապրիլի մահեր
Յաղթանակի կամար (Փարիզ)

250px|մինի|աջից|'''Յաղթանակի կամար'''

**Յաղթանակի կամար** (Ֆրանսերէն *Arc de Triomphe de l'Étoile*), Փարիզի ամենայայտնի յուշարձաններէն մէկը։ Ան կը գտնուի Շառլ տը Կոլ թաղամասին մէջ (ֆրանսերէն *Place de l'Étoile*)։ Յուշարձանը կառուցուած է ի պատիւ Յեղափոխութեան եւ Նափոլիոնական պատերազմներու ընթացքին տարուած յաղթանակներուն։ Կառուցումը սկսած է 19-րդ դարուն, իսկ աւարտած՝ 1836-ին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Ազգային յուշարձաննրու կեդրոնի կայքէջ:

Ստորոգութիւն:Փարիզի յուշարձաններ
Յաղթանակի Հրեշտակ

200px|աջից
**Յաղթանակի հրեշտակ** (անգլ.՝ Angel of Victory), Լոնտոն ծնած քանդակագործ Քուեր տէ Լիոն Մակքարիի (1881-1979) ստեղծած արձանը, որ տեղադրուած է Քանատայի Քեպէք նահանգի Մոնրէալ քաղաքի «Ուինտսոր» կայարանին մէջ: Արձանի ստեղծումը ամբողջացած է 1922-ին` ի յիշատակ Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի ժամանակ Քանատական Խաղաղական Ովկիանոսեան երկաթուղիի 1160 զոհուած աշխատակիցներուն:

Պրոնզէ յուշարձանին մաս կազմող հրեշտակը կը բարձրացնէ մահացած ծառայողին: Յուշարձանի պատուանդանին մակագրուած է.

Ի յիշատակ Քանատական Խաղաղական Ովկիանոսեան երկաթուղային ընկերութեան աշխատակիցներուն,Որոնք Թագաւորի ու Երկրի կանչի հետ մէկտեղ,Թողեցին այն ամէնը, որ հարազատ էր իրենց, հանդուրժեցին դժուարութիւններ,Վտանգի ենթարկուեցան եւ վերջապէս կորան տեսադաշտէն՝ իրենց պարտքը կատարելովԵւ գացին անձնազոհութեան` իրենց կեանքը տալով յանուն ուրիշներու ազատութեան:Թող գալիք սերունդները տեսնեն,Որ անոնց անունները չեն մոռցուած:1914-1918 1939-1945

## Պատկերասրահ

Angel of Victory - Montreal 01.JPG
Angel of Victory - Montreal 07.JPG
Angel of Victory - Montreal 14.JPG
Canadian Pacific Railway bronze memorial group, Windsor Street station, Montreal (HS85-10-39996).jpg
Angel of Victory - Montreal 04.JPG


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Angel of Victory, Montreal in Pictures
* Attractions in the vicinity of 'Montreal, Quebec, Canada

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Յառաջ (թերթ, Լիբանան)

**Յառաջ**, ամբողջական անուն՝ **«Մեր Նշանաբանն Է  Յառաջ»**, քաղաքական շաբաթերթ։ Լոյս տեսած է 1957-1964 թուականներուն։ Արտօնատէր՝ Նէսիպ Նըմր։ Պատասխանատու տնօրէններ՝ Ապտալոս Հոշէյմի, Գասպար Տէրտէրեան։ Պատասխանատու խմբագիրներ՝ Գառնիկ Աբգարեան, Յովհաննես Աղպաշեան, Յարութիւն Մասեան։

## Գործունէութիւն
Յառաջ շաբաթաթերթը արտայայտած է Լիբանանի Հանրապետական Կուսակցութեան եւ իր հայ անդամներու տեսակէտները։ Լուսաբանած է արաբական երկիրներու ժողովուրդներու ազգային-ազատագրական պայքարը, Լիբանանի եւ Մերձաւոր Արեւելքի ուրիշ երկիրներու Հանրապետական կուսակցութիւններու գործունէութիւնը եւ նաեւ միջազգային Հանրապետական շարժումներու հարցերը։ Կարեւորութիւն տուած է յատկապէս Լիբանանի ներքին կացութեան եւ արտաքին յարաբերութիւններուն։ Ներկայացուցած է խորհրդահայ գրականութեան նուաճումները, տպագրած է սփիւռքահայ գրողներու գործերը եւ բանախօսութիւններ իրենց մասին։

Յառաջ թերթը ծանօթացուցած է նաեւ ռուս դասական ու ժամանակակից գրողները, գեղանկարչութեան, երաժշտութեան ասպարէզի նշանաւոր հայ գործիչները:

1964-ին թուականին ունեցած է «Յառաջ-Գրական» շաբաթական յաւելուածը (խմբագիրներ՝ Գ. Տերայէրեան, Ա. Դարեան, Պ. Մինասեան)։

## Ծանօթագրութիւն

Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Եասի

**Եասի** ( [ˈjaʃʲ]), քաղաք Ռումանիայի հիւսիսային մասին մէջ, Մոլտովայի սահմանին մօտ։ Ըստ 2009 թուականի տուեալներուն, քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 315,649 մարդ, ինչով քաղաքը կը զբաղեցնէ այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղը Ռումանիոյ մէջ Պուխարեսթէն յետոյ։
Յարդէ Պուպրիկներ

**Յարդէ Պուպրիկներ** (), Ա­մե­րի­կա­ցի բե­մադ­րիչ ­Ճոն ­Մի­լա­նո­յի շար­ժան­կա­րը՝ Հայ­կա­կան ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին:

Մի­լա­նօ ման­րա­մասն կեր­պով կը ներ­կա­յա­ցնէ շար­ժան­կա­րը ար­տադ­րե­լու եւ բե­մադ­րե­լու եր­կա­մեայ հո­լո­վոյ­թըպատմելով.

Մի­լա­նօ կը յայտ­նէ, որ ինք ու­զած է վստահ ըլ­լալ, որ շար­ժան­կա­րը պատ­մա­կան ա­ռու­մով 100 առ հա­րիւր ճշգրիտ է եւ իր պատ­մած պատ­մու­թիւն­նե­րը ճշմա­րիտ են։

Հե­տա­զօ­տու­թիւ­նը կը բա­ցա­յայ­տեն հա­րիւ­րա­ւոր պար­բե­րա­թեր­թեր, լու­սան­կար­ներ, վե­րապ­րող­նե­րու հար­ցազ­րոյց­ներ եւ ա­կա­դե­մա­կան գիր­քեր, եւ երբ «Stories My Father Never Finished Telling» գիր­քի հե­ղի­նակ ­Տակ­լըս ­Գա­լայ­ճեան աշ­խա­տան­քին մաս­նա­կից դար­ձաւ, աշ­խա­տա­կազ­մը կրցաւ բա­ցա­յայ­տել հա­զո­ւա­դէպ պատմու­թիւն­ներ, ո­րոնք գոր­ծո­ւած բռնա­րարք­նե­րու շար­քին աչ­քի կը զառ­նէին։

## Դերասաններ
Շար­ժան­կա­րի գլխա­ւոր դե­րա­սան­ներն են մրցա­նա­կա­կիր ի­րա­նա­հայ դե­րա­սա­նու­հի ­Մա­րի Ա­փիք եւ ­Մար­քօ ­Խան(եան), ինչպէս նաեւ շարք մը հայ ե­րի­տա­սարդ դե­րա­սան­ներ։ ­Մի­լա­նօ կը բա­ցատ­րէ, որ ­Հա­րա­ւա­յին ­Քա­լի­ֆոր­նիոյ մէջ ­Հա­յաս­տա­նի նմա­նող վայր գտնե­լը դժո­ւար էր։

Շար­ժան­կա­րի նկա­րա­հա­նու­մը ամ­բող­ջա­ցած է ­Նո­յեմ­բեր 2014-ին եւ ա­նոր ա­ռա­ջին ներ­կա­յա­ցու­մը տե­ղի ու­նե­ցած՝ 24 Ապ­րիլ 2015-ին, Լոս Անճլըսի եւ Ե­րե­ւա­նի մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* Straw Dolls: A Film About The Armenian Genocide:

Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Յանգ

**Յանգ եւ տուն**, գրական՝ չափածոյ ստեղծագործութեան, հնչիւնային ձեւաւորման հիմնական կողմերէն մին։

Յանգը, այսինքն՝ տողէ տող կրկնուող տողավերջի վանկը, իր կարգին կարեւոր գործօն է չափածոյի կշռոյթին եւ երաժշտականութեան համար։
 
Իր ձեւով, անիկա կը շեշտէ տողավերջի դադարը, որ կարեւոր է կշռոյթի համար․ նաեւ կը շեշտէ, կը խտացնէ բառիմաստները (մանաւանդ զի՛նք պարունակող բառին իմաստը)։

Ասով մէկտեղ, յանգը անհրաժեշտ տարր չէ չափածոյին համար։ Քնարական երկերու պատմութեան մէջ, անիկա գործածութեան մտած է բաւական ուշ՝ միջնադարէն ասդին։ Երբեմն, նոր ժամանակներու մէջ եւս, բանաստեղծներ նախընտրած են անտեսել զայն, կամ յարգած եւ կիրարկած են՝ զայն նկատելով հանդերձ «արուեստին բռնաւորը, (բանաստեղծի) հոգիին ետմղիչը»։

Բայց աւելի՝ անոնք, երբեմն նոյնիսկ ամէնայեղափոխականներէն համոզուած են, որ առանց յանգի՝ բանաստեղծութիւնը կը փլի։ «Յանգը,–ըսուած է,- կը վերադարձնէ նախորդ տողին․ կը ստիպէ յիշել զայն․ միտք մը ձեւակերպող բոլոր տողերը կը հարկադրէ միատեղ ըլլալու»։

Յանգերը կրնան ըլլալ հարուստ կամ աղքատ, համաձայն կրկնուող։

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Տաղաչափութիւն
Ստորոգութիւն:Բառագիտութիւն
Յարութիւն Աբգարեան

**Յարութիւն Աբգարեան**, հայ վաճառական։

Հնդկահայ հարուստ վաճառական, որ եօթը պետութիւններու կողմէն շքանշաններով վարձատրուած է։ Ան սեփական նաւարան ունէր եւ իր կենդանութեան ժամանակ խոշոր գումարներ տուած էր՝ նոր Ջուղայի, Պասրայի, Պաղտատի հայոց եկեղեցիներուն, Նարեկայ վանքին, Լիմ եւ Կտուց անապատներուն։
 
Աբգարեանի գերեզմանը կը գտնուի Կալկաթայի՝ Ս. Նազարէթ եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ, հիւսիսային կողմը։ Որդիքը, Սէթըէ մեռաւ Լոնտոնի մէջ՝ անզաւակ, իսկ իր կարողութիւնն ալ անգլուհիի մը կտակեց․ Յովհաննէսն եւ Պաղտասարը՝ Սինկափուր, Ցէյլոն, Հոնկ Քոնկ եւ ուրիշ շատ տեղեր նաւարաններ եւ շոգենաւային ընկերութիւններ հաստատեցին, որոնք երկար ժամանակ՝ Յարութիւնի կտակի համաձայն, իրենց շոքենաւերով հայերը ձրի կը ճամբորդէին։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Կենսագրութեանց, Հայկ ՏԷր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 16:

Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Յարութիւն Աղանուրեան

**Յարութիւն Աղանուրեան**, ծնած է 1760-ին իսկ մահացած է 25 Յունիս 1836-ին: դուականին: Որդի Իսահաիկ, կոչուած նաեւ Իսահակեան, ծնած է Նոր Ջուղա 1760-ին, մանուկ հասակէ մեծապէս հատեքրքրուած է երկնակամարով. տակաւին 13 ամեայ՝ զարմացուցած է իր հայրը երբ հաւաստած է անոր թէ՝ լուսինը պիտի խաւարէ նոյն գիշերը՝ այնինչ մամուն: Գրած է բազմաթիւ գործեր՝ մեծ մասամբ անտիպ, տաղաչափեալ Սաղմոս եւ Նոր Կտակարաան «հոմերական ոտիւք» Քարոզներ, Ճառեր, Աստուածաբանութիւն, Քրիստոսի Մարդեղութիւն, Տօմարագիտութիւնը եւ հայ լեզուի վրայ խոր ու չքնաղ քննութիւն մը՝ զոր վերջին օրերուն յղկած ու կատարելագործած էր, ըստ վկայութեան ճոխ հաւաքածոյ մը, որմէ օգտուած են Մատրամի տպարանները: Աղանուր Պօմպէյէն տեղափոխուած է Կալաթա՝ ուր իր հոտութենէն օգտուած են նաեւ Մարդասիրական Ճեմարանի սանունք, իրենց ուսուցիչ ունենալով զինք. անոնք իր կենդանագիրն ալ պատրաստել տալով՝ նուիրած են Ս. Նազարէթ եկեղեցիին: Հ. Միք. Չարմչեան 15 Յունուար 1787 ին գրով խնդրած է իրմէ Պարսից թագաւորներու անունները՝ ժամանակագրական ծանօթութիւններով, այս գործը թելադրութեամբ Աղանուրի կը յօրինէ Խաչատուր աբեղայ Ջուղայեցի զոր Աղամագրաց ցուցակով մը, Կալաթայէն Պոմպէյ կը դառնայ,ուր կը մահանա:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 96:
Յարութիւն Եսայեան

**Յարութիւն Եսայեան** քհ., ուսուցիչ եւ յեղափոխական, ծնած է Էֆքէրէ 1867-ին։ Թալաս եւ Մերսին ուսուցչութիւն ըրած. 1895-ին մտած է Արմաշի վանքը։ 1897-ին իբր յեղափոխական Էտիրնէ կ՚աքսորուի, 9 ամիս բանտարկութենէ ետք Տարսոն կ՚երթայ եւ քահանայ կը ձեռնադրուի եւ կարճ ատեն մը Պէյլանի մէջ պաշտօնավարելէ ետք Հալէպ կը փոխադրուի։ 1916-ին կը բանտարկուի ու մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ տեղահան ազգայնոց, որոնք Հալէպ կը թափին զինադադարէն ետք։ Պատուուած է լանջախաչով եւ ծաղկեայ փիլով եւ 1926-ին Աւագութիւն արժանացած է կաթողիկոսական կոնդակով։ Հմուտ եւ նախանձայզ եկեղացական մ՚եղած է, 1927-ին կրօնական պաշտամունք կատարած ատեն կը մահուան  եւ կը թաղուի եկեղեցւոյ բակը (Ալպ.)։

## Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան,Պուքրէշ, 1939, էջ 692
Յարութիւն Թէրզեան

**Յարութիւն Թէրզեան**(1888-1941), ծնած է Տիգրանակերտ 1888-ին, Պէյրութ եկած 1902-ին, 1907-ին շրջանաւարտ Ամերիկեան համալսարանէն Պ.Ա. տիտղոսով մաթեմաթիկայի մասնաւոր յիշատակութեամբ։ Երեք տարի մաթեմաթիքյի ուսուցիչ եղած է Ամերիկեան համալսարանին մէջ։ Այս ընթաքին առած է նաեւ *Մէսթեր աֆ Արթս ին Ֆիզիքս էնտ մեթէմէթիքս*: 

1910-ին Ամերիկա զարգացած եւ Սիւրաքիւս Համալսարանի *Մեքենիքէլ Էնճինիրինկի* չորս տարուան դասընթացքը երեք տարիէն աւարտած է, դասարանին առաջինը հանդիսանալով։ Հրաւիրուած է Ֆիլատէլֆիոյ **Եունայթ կեզ Իմբրումենթ** ընկերութեան կողմէ աշխատելու որպէս կազի արտադրութեանց մասնագէտ։ Գտած է ինքնուրոյն ձեւ մը կազի երկրորդական տարրերը օգտագործելու, որ կը կոչուի **Թերզեան Ֆեքթըր** եւ որ դպրոցական բնագիտական դասագիրքերու մէջ անցած է որպէս դասական ձեւ։ 

1941 թուականի սկիզբը ղրկուած է Գանատա ամերիկեան կառավարութեան կողմէ ուսումնասիրելու համար պատերազմական կազերու պատրաստութիւնը եւ գործածութունը։ 

Մահացած է 1941 թուականի Սեպտեմբեր 1-ին։ Ունեցած է ամերիկահայ գաղութին մէջ ազգային ժրաջան գործունէութիւն։ Իր եղբօր պէս եղած է կուսակցական եւ Ազատ Որմնադիր:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1888 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1941 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Յարութիւն Կ. Ճանկիւլեան

**Յարութիւն Ճանկիւլեան** (), հնչակեան հասաարակական գործիչ

Ան 1881-ին կու գայ Պոլիս եւ իր գործօն ու խիզախ մասնակցութիւնը կը բերէ Հնչակեան Կուսակցութեան կազմակերպած 1890-ին տեղի ունեցած Գում Գափուի «անզէն ցոյցին», որուն հետեւանքով կը ձերբակալուի եւ կ'ենթարկուի ահռելի տանջանքներու ու կը դատապարտուի մահուան։ Սակայն, ան կը յաջողի փախչիլ բանտէն եւ անցնիլ արտասահման, միշտ հաւատարիմ մնալով իր ուխտին։ 1908-ին, Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, կը վերադառնայ Պոլիս։ Պոլսոյ մէջ կ'ընտրուի Ազգ. երեսփոխան Կէտիկ Փաշային կողմէ, ինչպէս նաեւ՝ Միացեալ Ընկերութեան հիմնադիր ժողովի անդամ։ «Յիշատակներ Հայկական Ճգնաժամէն» խորագրին տակ, չորս հատորի մէջ ամփոփած է ազգային յեղափոխական կեանքի(անձեր ու անցքեր) մասին ուշագրաւ վաւերաթուղթեր, որոնք իբր ատաղձ կը ծառայեն ժամանակակից մեր պատմութեան։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1855 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Սոցեալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն
Ստորոգութիւն:Հնչակեան Յեղափոխական Գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:1856 ծնունդներ
Յարութիւն Չպլագեան

## Տօքթ. Յարութիւն Չպլագեան

Բնիկ Չիլէցի, Սեբաստիոյ նահանք, ծնած 1886-ին: Նախնական կրթութիւնը իր ծննդավայրին մէջ ստանալէ յետոյ, կ'անցնի Մարզուանի Գոլէճը, զոր կ'աւարտէ 1906-ին
Պ.Ա. տիտղոսով։ Երկու տարի կը վարէ Սեփաստիոյ ամերիկեան գիշերօթիկ վարժարանի տեսչութիւնը։ 1908-ին կը մտնէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը, զոր կ'աւարտէ 1912-ին ստանալով բժիշկի տիտղոսը։ 1921-ին հաստատուած է Լիբանան եւ երկար ժամանակէ ի վեր իր դարմանատուն-հիւանդանոցը ունի Պէյրութի մէջ։ 1918-ին անգլիացիներուն գերի կ'ինայ եւ ժամանակ մը յետոյ կը վերադառնայ Լիբանան։ 1930-ին մասնագիտութեան համար կը ճամբորդէ եւրոպա եւ կը մնայ Փարիզ, Լոնտոն եւ Վիէննա։ Տոքթ. Ջպլաքեան ունեցած է բազմամեայ հանրային գործունէութիւն։

## Ծանօթագրութիւններ
Յարութիւն Մուրատեան

## Կենսագրութիւն
**Յարութիւն Մուրատաեան **, Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի 1910-13 շրջանի հայ դասախօսներէն ծնած է Մարաշ 1870-ին, Հօր անունը Վարդիվար, մօրը՝ Մարիամ(ծնեալ Չօրպաճեան): Հայրը քարոզիչ էր, որմէ կը ստանայ իր նախնական ուսումը զոր կը զարգացնէ Սեբաստիաիոյ Ամերիկեան վարժարանին մէջ։ 1889էն սկսեալ կը յաճախէ Այնթապի Գոլէճը, զոր կ՝ աւարտէ 1893-ին։

Իր մասին մանրամասն կերպով կը կարդանք Պրն. Գր. Գալուստեանի «Մարաշ» հատորին 931րդ էջին վրայ որմէ կ՝ ընենք հետեւեալ մէջբերումը.-

«Կ՝ուղարկուի Օպրլին ԳոլէճԵրաժշտանոցի դասընթացքին հետեւելու եւ յետոյ Այնթապի Գոլէճին մէջ երաժշտութիւն ուսուցանելու համար: 1895-ին կը վերադառնայ Այնթապ: 1899-ին կ՝ամուսնանայ Օր. Մարիամ Գումրուեանի հետ: Այնթապի Գոլէճին մէջ 11 տարի կ՝ուսուցանէ երաժշտութիւն, անգլերէն, պատմութիւն եւ ուսողութիւն: Երկրորդ անգամ կ՝էրթայ Ամերիկա եւ Օպրլինի Գոլէճին Արեւտրական Գիտութեանց Ճիւղէն ընթացաւարտ կ՝ըլլայ: 1908-1910՝ ուսուցիչ Կիպրոսի Ամերիկեան վարժարանին, եւ 1910-13՝Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ։ Ընդհ. Պատերազմին, Ա. կարգի թարգման Եգիպտոսի անգլ. բանակին մէջ, եւ Զինադադարին՝ Պոլսոյ մէջ։ 1916 Նոյեմբերէն մինչեւ 1917 Յունիս, բանակէն մասնաւոր արտօնութեամբ կ՝ընկերանայ Եգիպտոսի Առաջնորդ Թորգոմ Եպիս.ին իբր քարտուղար թարգման կարօտեալներու Հնդկաստան նպաստ հանգանակելու համար: 1920-ին կը վերադառնայ Ամերիկա իւ կ՝ուսուցանէ ամերիկեան վարժարաններու մէջ»:

1937-42 պարապեցաւ անգլերէնէ հայերէն թարգմանութիւններ ընելով։ 1942-ին անգլերէն եւ թրգերէն լեզուներու գրաքննութեան պետ կը նշանակուի նիւ եորքի կից, նամակատան մէջ, պաշտօն մը զոր կը կատարէ մինչեւ պատերազմին վերջաւորութիւնը։ Պտերազմէն յետոյ հանգստեան կը կոչուի եւ կը պարապի Հ.Բ.Ը.Մ.ի մասին մերթ ընդ մերթ գրելով։

Փրոֆ. Մուրատեանի ընտանիքէն ողջ են այժմ կինը՝ Տիկ. Մարիամ Մուրատեան, զաւակները՝ Տօքթ. Ճէյմս Մուրատեան, որ կը գործէ Վայթ Բլէյնզ Պուրուքլին, Նիւ Եորք, եւ աղջիկը՝ Կրէյս, կողակիցը Նիւ Եորքաբնակ Պրն. Ճօրճ Քիլարճեանի, ունի նաեւ հինգ թոռներ, ողջ է նաեւ իր եղբայրը՝ Տօքթ. Սամուէլ Վ. Մուրատեան, ատամնաբուժ, Նիկոսիա, Կիպրոս:

## Ծանօթագրութիւններ
Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան

**Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան** (), Գազէզ Արթին, Պոլսոյ հայ ամիրաներու ազգանուէր ներկայացուցիչ եւ բարերար։

Յարութիւն Պէզճեան, որ հայոց պատմութեան եւ Օսմանեան կայսրութեան պատմաբաններուն ծանօթ է Գազէզ Արթին։ Ան յայտնի է իբրեւ բարերար, վաճառական, խորհրդական եւ հիմնադիր Պէզճեան Մայր Վարժարանի եւ Հայոց Ս. Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի։200px|thumb|right|Հայոց Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոց (Թուրքիա)
Ծնած է 10 Ապրիլ 1771-ին՝ «Եէնի-Գաբու»ի մէջ, հայրն էր Կարսեցի վաճառական՝ Մահտեսի Պօղոս աղա Պէզճին, որ 1768-ին Պոլիս եկած էր եւ կը զբաղէր կտաւի վաճառականութեամբ։

Պէզճեան, «Գում-գաբու»ի դպրատունը կը յաճախէ։ 1783-ին մետաքսավաճառի մը մօտ կ'աշխատի եւ 1795-ին, հօրը աջակցութեամբ, իր մետաքսավաճառի խանութը կը բանայ։

Յովհաննէս Տիւզեան ամիրային միջնորդութեամբ 1807-էն կ'աշխատի թուրք, արքունի դրամահատարանին մէջ՝ իբրեւ հսկիչ։ Սուլթան Մահմուտ Ժա.-ի անձնական սեղանաւորն ու խորհրդականը կը դառնայ։ Կարեւոր դեր կը խաղայ Թուրքիոյ պետական կեանքին մէջ եւ Կ․Պոլսոյ հայկական համայնքին մէջ (այդ օրերու հայ պատմագրութեան ներկայացուցիչները Պէզճեանի գործունէութեան շրջանը անուանած են «Պէզճեանի դար»)։ Պէզճեան ջանացած է միաւորել Կ.Պոլսոյ առաքելական եւ կաթոլիկ համայնքները, վերացնել անոնց միջեւ տասնամեակներ շարունակուող դաւանաբանական վէճերն ու ընդհարումները։ Այդ պատճառով իր դէմ  յարուցած է եւ՝ էջմիածինի, եւ՝ Վատիկանի թշնամանքը։ 1820-ին Կ․ Պոլսոյ մէջ Ֆրանսայի դեսպանի պահանջով աքսորուած է, սակայն 1821-ին ներման արժանացած է եւ նշանակուած Թուրքիոյ դրամահատարանի կառավարիչ, մեծապէս նպաստած երկրի նիւթական-հարկային ձեւի կարգաւորման։ Պէզճեան զգալի դեր խաղացած է նաեւ *ենիչերիներու* զօրաբանակը վերացնելու (1826) գործին մէջ։ Սուլթանին միջամտութեամբ վերահաստատած է հայոց եկեղեցւոյ իրաւունքները Երուսաղէմի մէջ, կանխած յոյն եւ լատին հոգեւորականութեան ոտնձգութիւնները։ Պէզճեանի ձեռներեցութեամբ ու նիւթական միջոցներով կառուցուած են Կ․ Պոլսոյ Հայոց պատրիարքարանի նոր շէնքը (1823), Մայր եկեղեցին (1829), Ս․ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցը (1833), բացուած Բերայի օրիորդաց վարժարանը (1826), Գում Գաբուի մայր դպրոցը (1828), Ս․ Առաքելոց ազգային (1830), Պօղոսեան տղայոց (1832), Վարվառեան օրիորդաց (1832), Թոփ Գաբուի Պէզճեան (1832) եւ չորսդասեայ երկսեռ էյուպեան (1832) վարժարանները, հրատարակուած է Գէոորգ դպիր Պալաթեցի Տէր-Հովհաննիսեանի «Բառարան պարսկերէն ըստ կարգի հայկական այբուբենից» աշխատութիւնը։ Մասամբ հոգացած է Հայկազեան բառարանի հրատարակութեան ծախսերը։

## Մահ
Յարութիւն Պէզճեանը մահացծ է 3 Յունուար 1834-ին։ Թաղուած է Գում Գաբուի Հայոց Մայր եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ ամիրաներ
Յարութիւն Տէր Ղազարեան

** Յարութիւն Տէր Ղազարեան** (), հայ բժիշկ եւ ուսումնասիրող։

Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Ս․ Սարգիս եկեղեցիի թաղային վարժարանէն։ 1896-1901 կ’ուսանի Տարսոնի Ամերիկեան քոլեճին մէջ։ 1902-ին կ’անցնի Պէյրութ, ուր կը հետեւի Ամերիկեան համալսարանի բժշկագիտութեան դպրոցի դասընթացքներուն։ Աւարտելէ ետք կը վերադառնայ Մարաշ եւ կ’աշխատի Գերմանական հիւանդանոցին մէջ, իբրեւ վիրաբոյժ։ Համաշխարհային Ա․ պատերազմի տարիներուն կը դառնայ բժշկապետ եւ Մարաշի թուրք զինուորներու վիրաբուժապետ։ Վերստին կը մեկնի Գերմանիա, ուր կը հետեւի ուսման մասնագիտացման ծրագիրներու։ Ապա կ’անցնի Հալէպ, ուր կը զբաղի բժշկութեամբ։

## Աշխատութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ
Ան կը հետեւի Կիլիկիոյ տեղագրութեան եւ պատմութեան ուսումնասիրութեան։ Բազմաթիւ յօդուածներ կը ստորագրէ Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայ մամուլին մէջ։ Կ’աշխատակցի «Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն» հատորին (Նիւ Եորք, 1934), «Մարաշի հայ աշուղներն ու գրագէտները աշխատասիրութեան»։ Ան նաեւ կը պատրաստէ Մարաշ քաղաքին մասին քարտէս մը։ 1966-ին կը հրատարակէ Հայկական Կիլիկիա-տեղագրութիւն-ը։

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Զ., Պէրութ, 1977

Ստորոգութիւն:15 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Յարութիւն Քհնյ. Թումայեան

**Տ. Յարութիւն Քհնյ. Թումայեան, (1884)**
Ծնած է Ալպէստանէ եարփուղ կամ եփեսոս (Արարիսոս) գիւղը, 1884-ին։
Նախնական ուսումը ստացած է Ջէյթունի կեւդրոնական վարժարանին մէջ։
## կենսագրութիւն
Ւր մէջ ուսումնակրթական կարողութիւնը շեշտուած ըլլալով, որպէս ասպարէզ սիրած է կրթական կեւանքը,
որովհեւտեւ հաւատացած է սերունդներուն դաստիարակութիեան սրբազան կարեււորութեան ու աոաքելութեւան։ Այս գիտակցութենէն առաջնորդուած՝ մտած է ուսուցչական կեւանքի մէջ։ Յաջորդարար կրթական պաշտօններ վարած է կիլիկեւան շրջանակի վարժարաններուն մկջ։ Տեղւոյն ացգայիններր, ժողովուրդր իր կրթական կարողութիւնր, վարքն ա բարքը եւ ազգային ու եկեղեցական կեանքին ու արժէքներուն կապուածաթիւնր նկատի աոնելով, զինք հրաւիրած են քահանայական կոչման։ Ան ժողովուրդին րուռն փափաքին
ընդաոաջելով, ձեոնադրուած է քահանյ, 1912-ին։
քահանայական պատրաստութեան քաոասնօրեայ շրջանը լրանալէ ետք, պաշտօնավարած է Անտիոքի մէջ, 1912–1915։
Երեք տարի Անտիոքի մէջ քաՀանայագործելէ ետք, ան հրաւէր ստացած է Եգիպտոսի Հայ գաղութէն։ Փոխադրուած է Եգիպտոս եւ ժամանակ մր ետք անցած է Մերսին։ Այստեւղալ երկար ժամանակ չէ պաչտօնավարած։ Ապա մէկնած է Պէյրութ ուր կարճ ժամանակաշրջան մը Քահանայագործելէ
ետք, ծրագրած է տեւղափոխուիլ այլ հայկական քաղութ։ Ան Ւր միտքը դրածը գործադրող եղած է։ կապեր հաստատած է կիպրոսի փոքրաթիւ հայ գաղութի պատասխանատունեւրուն
հէտ եււ յաջողած է ծրագիրր իրականացնեւլ։ Ւ վերջոյ, փոխադրուած է կիպրոս ու հոգեււոր հովիւ նշանակուած է Նիկոսիոյ հայ գաղութին։ Հոս վերջ զտած է իր թափաոական կեւանքը։
Դժբախտաբար արխիւնեւրու աղքատութեան պատճաոով միայն այս հակիրճ տեղեկութիւննեւրր կարելի եղած է ունենալ իր մասին։ Հաւանական ենթաղրութիւն է որ ան իր մահկանացուն կնքած է Նիկոսիոյ մէջ։
## Ծանօթագրութիւններ
Յարութիւն Շահինեան

**Յարութիւն Շահինեան**, Ուրֆացի, ծնած 1890-ին, Պէյրութ հաստատուած 1912-ին եւ աշխատած Սարաֆեան եղբայրներու աթըլիէն որպէս լուսանկարիչ։ ժամանակ մը յետոյ, Պէյրութի մէջ կը բանայ լուսանկարչական աթըլեէի մը։ Առաջին Ընդհանուր Պատերազմին կը զինուորագրուի Թրք. բանակին մէջ եւ կը ղրկուի Դամասկոս, ուր նորեկ գաղթականներու շատ օգտակար կը հանդիսանայ՝ հայ աղջիկներ եւ կիներ գաղտնի կերպով թրքական հարէմներէ աղատելով։ Երբ դաշնակից բանակներ կը գրաւեն Պաղեստինը, կը փախի Փոր Սպիտ, կը միանայ հայ կամաւորներու Լեգէոնին եւ կ'երթայ մինչեւ Ատանայ։ 1920-ին կ'ամուսնանայ բնիկ Անտիոքցի Օր. Անուշ Գալայճեանի հետ, կ'ունենան մանչ մը՝ Գէորգ, եւ աղջիկ մը՝ մարի, Տիկ. Շահինեան Ա. Ընդհ. Պատերազմին հիւանդապահուհի ըլլալով գերմանական զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ, թէ՛ Պէյրութ եւ թէ ՛ Դամասկոս, օգտակար հանդիսացած է բազմաթիւ հայ երիտասարդներ զինուորադրութենէ աղատելու եւ գաղթականներու բազմաթիւ ծառայութիւններ մատուցանելու մէջ, Յարութիւն Շահինեան մեռաւ Պէյրութ, 1938 Նոյեմ. 27-ին:

## Ծանօթագրութիւններ
Յարութիւն Քհնյ. Ժամկոչեան

**Յարութիւն Քհնյ. Ժամկոչեան**, ծնած է Ալպիստան, ժթ.դարու երկրորդ կիսուն։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն ծխական վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք, ինքնաշխատութեամբ մշակած է իր հայերէն լեզուն ու սորված է եկեղեցական գիտելիքներ։ Իբրեւ հայերէնի ուսուցիչ, պաշտօնավարած է իր ծննդավայրի վարժարանի մէջ։ Կրթական աշխատանքներուն զուգահեռ, յաճախած է տեղւոյն եկեղեցին ու մաս կազմած դպրաց դասին։ Ան մեծ սէր ու հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է եկեղեցւոյ երգեցողութեան հանդէպ։ Կարճ ժամանակամիջոցին սորված է պատարագի երգեցողութիւնը։ Եկեղեցւոյ շարականներն ու սաղմոսներուն իմաստը հասկնալու կարեւորութիւնը զինք մղած է գրաբար լեզուն սորվելու անհրաժեշտութեան։ Ալպիստանի բնակիչներու բուռն փափաքին ընդառաջելով, ընդունած է դառնալ Ալպիստանի Քահանայ եւ այդ նպատակով մեկնած է Սիսի դպրեվանքը, ուր քահանայական դասընթացքներու հետեւելով, հարստացուցած է եկեղեցական ու կրօնական իր գիտելիքները։ Քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են Սիսի դպրեվանքին մէջ, 1890-ին, ձեռամբ՝ Քէֆսիզեան Կաթողիկոսին, վերակոչուելով՝ Տէր Յարութիւն։
Քառասնօրեայ շրջանը աւարտելէ ետք, ան հոգեւոր նշանակուած է Ալպիստանի Հայոց, որմէ ետք, Կաթողիկոսին տնօրինութեամբ տեղափոխուած է Պէրէճիկ, ուր իր ջերմեռանդ հաւատքով, ճկուն լեզուով ու գործունեայ նկարագրով շահած է ժողովուրդին վստահութիւնը եւ շուտով դարձած է համակրելի ու յարգելի հոգեւորական մը։ Իր անկողմնակալ ընթացքով ու անձնուէր ծառայութեամբ խաղաղ մթմոլորտ մը ստեղ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Արսէն Քհնյ. Յարութիւնեան

**Տէր Արսէն Քհնյ. Յարութիւնեան** բնիկ այնթապցի Տէր Արսէն քհնյ. Յարութիւնեանն է, որուն աւաղանի անունն ալ Արսէն է, ծնած է Այնթապ 1865-ին։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Այնթապի ծխական վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք բուռն փափաք ունեցած է բարձրագոյն ուսում ստանալու։

Նիւթապէս ինքզինք գտնելէ ետք կ'ամուսնանայ հայրենակից օրիօրդի մը հետ, Այնթապի մէջ։

Կրթական աշխատանքներու կողքին, ազգային պատասխանատու գործերուն ալ կը լծուի եւ շնորհիւ իր պատրաստութեան, կրթական եւ ազգային մարդին մէջ բերած նորութիւններուն ու մատուցած ծառայութիւններուն, շրջանակին հանրածանօթ կ'ըլլայ ու վարկը կը բարձրանայ։

Իր վարդապետական առաջին պատարագը կը մատուցանէ Քեսապի մէջ։ Թեմական այցելութիւնները աւարտելէ ետք, կաթողիկոսին հրաւէրով կը վերադարնայ Սիսի մայրաքաղաքը՝ կարեւոր ժողովի մը ներկայ գտնուելու համար։

Ըստ Բերիոյ Թեմին արխիւներուն, Անտիոք կապուած էր Բերիոյ թեմին, եւ ունէր իր երեսփոխան ներկայացուցիչները Բերիոյ թեմին Գաւառական Ժողովին մէջ։

Ափսո՜ս, որ ժողովական իր առաքելութիւնը աւարտելէ ետք երկար չ'ապրիր. 1909-ին թուրքերուն կողմէ կազմակերպուած հայկական ջարդին զոհ կ'երթայ ոչ միայն ինք, այլեւ Տէր Արենակն ու այլ եկեղեցականներ։ Թուրքերը զինք ձերբակալէ ետք նախ մօրուքը կը բռնկըցնեն, ապա բազմաթիւ չարչարանքներու ենթարկելէ ետք կը սպաննեն։

Ան կը նահատակուի 7 Ապրիլ 1909-ին, Աւետեաց տօնին։ Իր մասին կը գտնենք հետեւեալ գրութիւնը.-«Երջանկայիշատակ հովիւէն շատ բան կը յուսացուէր Անտիոքի վիճակը րարւոքելու եւ կազմակերպելու համար: Ինչպէս Վարդանան խումբին Արսէնը, ինքն ալ նոր Վարդանանցի կ'ընկերանար իր նահատակութեամբ: Օրհնեա՜լ ըլլայ իր յիշատակը»։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայեր
Արտաշէս Յարութիւնեան

**Արտաշէս Յարութիւնեան** (, Մեծ Եղեռնի զոհ), արձակագիր եւ գրագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ուսումը աւարտած է անկանոն ձեւով ծննդավայրի նախակրթարանին մէջ առանց զայն բոլորելու։ Դպրոցէն դուրս գալէն անմիջապէս ետք մտած է հօրը խանութը։ Ամբողջ բռնապետութեան շրջանին ան դուրս չէ ելած Մալկարայէն ու չէ ճամբորդած։ Սիրողաբար գրականութիւն մշակած է։ «Կարծեմ գրած եմ, որովհետեւ չէի կրնար չգրել, բայց ըրածիս վրայ հաւատք չունիմ».- ըսած է ան։

## Գրական կեանք
Քերթողական իր էջերը ամփոփուած են երեք հատորներու մէջ՝ «Լքուած քնար»(1902), «Երկունք»(1906) եւ «Նոր քնար» (1912)։ Երկարօրէն աշխատած է «Նոր քնար» հատորին վրայ, որ կը նկատէ լաւագոյն աշխատութիւնը։

Տաղանդաւոր գրագէտը կանուխէն աշխատակցած է թրքահայ մամուլին՝ քերթուածներով, գեղեցիկ արձակներով եւ քննադատականներով, որոնք յայտնի անուն ապահոված են իրեն։ Գրականութեան մէջ մուտք գործած է Կարօ ծածկանունով։ Որպէս արձակագիր եւ գեղագէտ-քննադատ անժխտելի կարողութիւն ցոյց տուած է իր գրական վերլուծական յօդուածերով։

## Երկեր
* Լքուած քնար, Կ. Պոլիս, 1902, 84 էջ:
* Երկունք, Կ. Պոլիս, 1906, 80 էջ:
* Նոր քնար, Կ. Պոլիս, 1912, 148 էջ:
* Արձակ էջեր եւ քերթուածներ, Փարիզ, 1937, 192 էջ:
* Գիշերուան ճամբորդը, Երեւան, 1968, 378 էջ:
* Քառեակներ, Երեւան, 1993, 125 էջ:
* Քառեակներ – 2, Երեւան, 1996, 114 էջ:
* Ընտրանի, Երեւան, 2016, 328 էջ:

## Աղբիւրներ
* Դար Մը Գրականութիւն, Մինաս Թէօլէօլեան, Ա. հատոր, Պոսթըն 1970, էջ 534-535:

## Արտաքին յղումներ
* Յուշարձան, Կ.Պոլոս, 1919, էջ 23: 
* Արտաշէս Յարութիւնեան (1873-1915). Գեղապաշտ հայ գրողը, որ զոհ գնաց թրքական եղեռնագործութեան: 
* Արտաշէս Յարութիւնեան (1873-1915). Հայ գրականութեան գեղապաշտ ձայնը, որ խեղդուեցաւ ցեղասպան թուրքին կողմէ: 

Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Մալքարա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Արտեմ Յարութիւնեան

**Արտեմ Յարութիւնեան** (), հայ բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգմանիչ։ Բանասիրական գիտութիւններու տոքթոր (1989), փրոֆէսէօր (1991)։ Հայկական հանրագիտարանի խմբագրութեան գիտխմբագիր՝ Միքայէլ Յարութիւնեանի որդին է։

## Կենսագրական գիծեր
1968 թուականին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը, ապա՝ Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան համաշխարհային գրականութեան հիմնարկի արտասահմանեան գրականութեան մասնագիտական բարձրագոյն կրթութեան անգլիական բաժինը։ 1972 թուականէն կը դասախօսէ ԵՊՀ-ի մէջ։ 1979 թուականին Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ կը դառնայ։ 2010 թուականին հրատարակուած է Յարութիւնեանի «Հեռուստապոէմներ «Շուշի» եւ «Բաբելոն» հիւրանոցների աշտարակից» գիրքը։ Դասախօսած է Սորպոնի, Մոնպելիէյի, Մարսէյլի, Դարեմի, Քլիվլընտի, Գոլոմպիոյ, Հարվըրտի, Քոլկէյթի պետական համալսարաններուն եւ Իսթանպուլի Ամերիկեան համալսարանին մէջ։ 1995 թուականին Ֆուլպրայթի կրթաթոշակով դասախօսած է Համիլթոնի Քոլկեյթի համալսարանին մէջ։ Նոյն կրթաթոշակով, 2002 թուականին Լոս Անճելըսի համալսարանը։1994-1995 թուականներուն աշխատած է Ուաշինկթընի մէջ, որպէս Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան դեսպան։ Մասնակցած է արտերկրի մէջ կազմակերպուած պոէզիայի փառատօներուն Մոսկուայի մէջ (1983, Մաքսիմ Կորքիի անուան մրցանակ), Միացեալ Թագաւորութեան մէջ (1983, Լոնտոն-Նիւքասլ, Դիլըն Թոմասի անուան մրցանակ), Ֆրանսայի մէջ (1989, Փարիզ-Ռոտեզ, Ռընէ Շարի անուան մրցանակ), Շուէտի մէջ (Սթոքհոլմ, 2008, միջազգային փառատօնի մրցանակ), Թուրքիոյ մէջ (Իսթանպուլ, 2010, միջազգային փառատօնի մրցանակ)։

1994 թուականին ԱՄՆ-ի մէջ Արտեմ Յարութիւնեանի անգլերէն թարգմանուած «Նամակ Նոյին» ժողովածուն ("Letter to Noah", 1994, New York) ամերիկեան շարք մը համալսարաններ ներկայացուցած են Նոպէլեան մրցանակի։

2011-ին պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 2-րդ աստիճանի մետալով։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* «Բագին», Մայիս 1986, էջ 53։

Ստորոգութիւն:1945 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Գրիգոր Յարութիւնեան

**Գրիգոր Յարութիւնեան**, *Գորգին Խան* (), Պենկալի 1760-63-ին անգլիացի գաղութարարներու դէմ հնդիկ ժողովուրդի մղած ազատագրական պայքարի առաջնորդ։

## Կենսագրութիւն
1760 թուականին Գրիգոր Յարութիւնեանը օգնած է Պենկալի կառավարիչ Միր Քասիմը ապստամբութիւն մը կազմակերպելու անգլիացիներուն դէմ։ Հնդկաստանի թագաւոր Շահ Ալեմ II-ը Գրիգոր Յարութիւնեանը ճանչցած է իբրեւեւ Պենկալի զորքերու գլխաւոր հրամանատար։ Տեղացի հնդիկ եւ հայ զինագործներու օգնութեամբ Գրիգոր Յարութիւնեանը կազմակերպած է զէնքի ու զինամթերքի արտադրութիւն եւ զինած՝ բանակը։ Բարեփոխումներ մտցուցած է հնդկական զօրքին մէջ, ստեղծած՝ հետեւակազօրք եւ հեծելազօրք (12 գունդ), դասաւորած՝ յատուկ ռազմակարգով ու կազմակերպած՝ հրետանային գումարտակներ։ Ան ներգրաւած է նաեւ հայ զօրականներ (Գրիգոր Այվազեան, Մկրտիչ Զաքարեան, Մարգար Յովհաննիսեան, Նիկողայոս Երեւանցի եւ ուրիշներ)։

Միր Քասիմի եւ Գրիգոր Յարութիւնեանի գլխաւորութեամբ, ապստամբները 1760 թուականի աշնան Պենկալը հռչակած են անկախ իշխանութիւն։ Անգլիացիները փորձած են Գրիգոր Յարութիւնեանը ներգրաւել, բայց՝ ապարդիւն։ Սանթա Դարիա դաշտավայրին մէջ տեղի ունեցած ճակատամարտին ընթացքին, անգլիացիները պարտութեան մատնած են ապստամբները, սակայն Յարութիւնեանը չէ յուսահատած եւ շարունակած է պայքարը։ Բայց անգլիացիները յաջողած են դաւադրաբար սպաննել տալ հայ հրամանատարը։

## Գրականութիւն
* Խոջամալեան Թ., Պատմութիւն Հնդկաց, Կալկաթա, 1849։
* Աբրահամեան Ռ.Ա., Հնդիկ ժողովրդի 1760-1763 թթ. ապստամբութիւնը անգլիական գաղութարարների դէմ եւ հնդկահայ գաղութը, «ՊԲՀ», 3, 1960։
Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան

**Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան**, ծնած է մուսալեռցի ծնողքէ, Խտրպէկ գիւղը, 1870, իՆ;
Նախնական ուսումր ստացած է ծննդաւաայրի ծխական վար ժարանը, ուրրկէ Հայերէն լեզուն ու տարրական այլ գիտելիքներ սովոսրելէ ետք, հետեւած է արհեստի ու հողամչակութեան։
 
## կենսագրութիւն

Ան հետաքրքրուաղ է նաեւ գիւղի ազգային եւ եկեղեցական կեանքով։ կրօնագիտութիւնը զինք մղած է եկեղեցի, ուր դպրած դասին մաս կազմած է հարատեւութեամբ ու ինքնաշխատութեամբ սորված է շարականներ, պատարաքի երգեցողութիւն ու քիչ մըն ալ գրաբար։

Յդ օրերու պայմաններու ընտանիք մը ապրեցնելու կարելիութիւնները ապահովելէ ետք, պատրաստուած է ամուսնութեան ու հայրենակից օրիորդի մը հետ պսակուած Խտրպէկի մէջ։

ընտանիք կազմելէ եետք շարունակած է յաճախել եկեղեցի եւ օգտակար ծառայութիւններ մատուցած՝ եկեշեցւոյ եւ իր հայրենակիցներուն եւ իր գործօն մասնակցութիւնը բերելով հաւագական աշխատանքներուն։

Եկեղեցւոյ թաղականութիւնն ու տեղւոյն ազգայինները զինք հրաւիրած են քահանայական կոչման։ Սիրով ընդարաջած է անոնց փափաքին եւ պատրսատուած՝ Սիս մեկնելու։

Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են Սիսի մէջ,1905-ին։

Քաոասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք նշանակուած է հոգեււոր Հովիւ։ Խտրպէկի հայրեւնակիցնեւրուն։

Իր հօտին հոգետարութեան, մտայնութեան կենցաղին ծանօթ ըլլալով, ամենակարճ ժամանակամիջոցին թափանցած է ներքին կեանքին եւ յաճախակի իր այցելութիւններով օգտակար թելաթրութիւններ կատարած իրենց զաւակները եկեղեցւոյ ու հողին կապուած պահելու համար։

Իր հաղորդական բանաւորութեամբ կապած է ժողովուրդը իրեն։ Ասոնք վստահած են իրենց հոգեւոր հովիւին, որովհետեւ անոր անձին ու գործոնէութեան մէջ տեսած են քաջութիւն, պատաճանաչութիւն եւ ժողովուրդին նկատմամբ հայրական սէր ու հոգածութիւն։

երբ մուսա լերան գոյամարտի նախապատրաստական շխատանքները կը կատարուէին, ան ռողովուրդը կ՛արաջնորդէ դէպի լեռ ու կը մասնակցըի ինքնապաշպանութեան կռիւներուն եւ այդ կենաց ու մահու ճակատամարտներուն չի լքեր իր հայրենակիցները ու չի խուսափիր իր պատասխանատուութիւններէն, այլ մինչեւ մերջ կը մնայ պաատնէշի վրայ։

Հետագային, իբր բարոյական գնահատանք Տէր Յարութիւնի վարքագիծին, անգիր օրէնքին նման, հայրենակիցներ իրեն վերապահած են պատարագելու իրաւունքը մուսա լեռան վրայ հերոսամարտի տօնախմրութեան ընթացքին։

## Ծանօթագրութիւններ
Արշակ Յարութիւնեան

**Արշակ Յարութիւնեան** (), հայ դերասան, ՀԽՍՀ վաստակաւոր դերասան (1934)։
## Կենսագրութիւն

Արշակ Յարութիւնեանը ծնած է 1869-ին, Թիֆլիս։ Եղած է հայ թատրոնի ամենահին դերասաններէն մէկը։ Աւարտած է Ներսիսեան դպրոցը։ 1887 թուականէն ան դերասանական գործունէութեան սկսած է։ Աշխատած է Թիֆլիսի եւ Պաքուի թատրոններուն մէջ, խաղցած է Գէորգ Չմշկեանի եւ Գ. Տէր-Դաւթեանի խումբերուն հետ, Դ. Պետրոսեանի, Յովհաննէս Աբելեանի, Մայսուրեան-Զարիֆեան եւ այլ խումբերու հետ հանդէս եկած է Կովկասի, Միջին Ասիոյ, Պարսկաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ։ Հիմնականօրէն խաղցած է ուժեղ խառնուածքի դրամատիկական դերեր, հարազատութեամբ վերարտադրած է յատկապէս սունդուկեանական կերպարները։ 25 Յունուար 1922-ին, Երեւանի Առաջին Պետթատրոնի բացման օրը խաղցած է «Պեպօ» ներկայացումին մէջ, ուր հանդէս եկած է գլխաւոր դերով։

## Խաղցած դերերը թատրոնի մէջ

* Պեպօ՝ «Պեպօ»
* Սաղաթել՝ «Պատուի Համար»
* Սուլէյման՝ «Դաւաճանութիւն»
* Զամբախով՝ «Խաթաբալա»
* Սարգիս՝ «էլի Մէկ Զոհ»
* Օսեփ՝ «Քանդած Օճախ»
* Գրիգոր Աղա՝ «Ժայռ»
* Յագօ՝ «Օթելլօ»
* Կլաւդիոս՝ «Համլեթ»

Յօդուածներով եւ բանաստեղծութիւններով հանդէս եկած է«Արաքս», «Թատրոն», «Մշակ», «Տարազ» եւ այլ պարբերականներու մէջ։

1897 թուականին Թիֆլիսի մէջ լոյս կը տեսնէ անոր «Բանաստեղծութիւններ» խորագրով ժողովածուն։ 1926 թուականէն նկարահանուած է ֆիլմերու մէջ՝ «Շորն ու Շորշորը», «Զամալլու», «Գիքոր», «Մեր Կոլխոզի Մարդիկ»։

## Աղբիւրներ

## Արտաքին յղումներ
* Արշակ Հարությունեան 

Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1936 մահեր
Ստորոգութիւն:1869 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Յուլիսի մահեր
Յաւերժական Հայաստան (յուշարձան, Օթթաուա)

**«Յաւերժական Հայաստան»** կամ «**Անմահ Հայաստան**», քանդակ Քանատայի Օթթաուա քաղաքին մէջ` Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատան շէնքին առջեւ։

մինի|ձախից|հայաստանի դեսպանութիւնը Օտաւայում
Յուշարձանը տեղադրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան 11-րդ տարելիցին առթիւ, 2002 թուականի սեպտեմբեր 11-ին։ Յուշարձանը տուֆ  քարով շինուած է ու բերուած՝ Հայաստանէն, չափերը` 300 x 170 x 150 սմ: Հեղինակներ՝ Լեւոն Թոքմաջեան, Հայկ Թոքմաջեան

Յուշարձանին կցուած է յուշատախտակ մը հետեւեալ մակագրութեամբ.

## Տե՛ս նաեւ
Հայաստանի դեսպանություն Օտտավայում

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Քանատայի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանության յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայկ Թոքմաջեանի քանդակներ
Ստորոգութիւն:Լեւոն Թոքմաջեանի քանդակներ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Եաֆֆայի Ճակատամարտ (1192)

**Յաֆֆայի ճակատամարտ**, 1192-ին տեղի ունեցած ռազմական բախում։ Մարտի ժամանակ Անգլիոյ թագաւոր Ռիչարտ I Առիւծասիրտ կը յաղթէ Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ալ-Տինին եւ կը պահպանէ քաղաքը խաչակիրներու ձեռքը։ Մարտէն ետք Ռիչարտ I Առիւծասիրտը հաշտութեան պայմանագիր կը կնքէ Սալահ ալ-Տինի հետ։

## Պատմութիւն
10 սեպտեմբեր 1191-ին, Ռիչարտ պաշտպանեց Սալահ ալ-Տինի կողմէն պաշարուած Յաֆֆա քաղաքը։ Իմանալով քաղաքի պաշարման մասին, Ռիչարտ 80 ասպետներու հետ նաւերով Յաֆֆա մեկնեցաւ, քաղաքի վրայ տեսնելով մուսուլմանական դրօշը ան մտածեց, որ քաղաքը գրաւած է։ Սակայն երբ արդէն կը ցանկանար ետ վերադառնալ, լողալով անոր մօտեցաւ հոգեւորական մը, որ տեղեկացուց, որ քաղաքը դեռեւս կանգուն է։ Ռիչարտ ասպետներու հետ ծովը նետուեցաւ եւ լողալով մօտեցաւ Սալահ ալ-Տինի զօրքերուն եւ ջախջախեց 1000 հոգինոց զօրքը, քաղաքը պաշարումէն ազատեց, քաղաք մտաւ եւ սկսաւ ամրացնել ամրոցը։

## Մարտ
Ռիչարտին մօտեցան օգնական ուժեր Հէնրիխ Շանպայնցիի գլխաւորութեամբ, վերջինս իր հետ բերած էր 50 ասպետ եւ 500 տեգակիր։ Սալահ ալ-Տին որոշեց յարձակիլ, Ռիչարտը հետախոյզներէն տեղեկացած էր սպասող յարձակման մասին եւ դասաւորած էր իր փոքրաթիւ զօրքերը՝ ամէն ասպետի կողքին 2 տեգակրի կանգնեցուցած է։ Ռիչարտ չափազանց քիչ քանակութեամբ հեծելազօր ունէր՝ մօտ մէկ տասնեակ, ան իր զորքերուն կանգնած կը ղեկավարէր։ ճակատամարտի մասնակից Պեռնարտը յուշագրաւ դրուագ մը յիշատակած էր. «Սալահ ալ-Տինը, տեսնելով, որ Ռիչարտ իր զօրքերիու մէջ կը բացականչէ, «Ինչպէ՜ս, նման արքան կանգնած է իր մարդոց մէջ, այդ մէկը արքայավայել չէ» եւ Ռիչարտ արաբական ձի մը կ՛ընծայէ»:

Սալահ ալ-Տինի զօրքերը, տեսնելով խաչակիրներու դասաւորութիւնը, չեն համարձակիր յարձակիլ։ Միայն մամլուքներու ջոկատը կը յարձակի, վերջիններս կը զոհուին որպէս տեգակիրների արձակած բոլտերէն։ Սալահ ալ-Տին ստիպուած կը նահանջէ։

## Հետեւանքներ
Յաֆֆայի ճակատամարտը Երրորդ խաչակրաց արշաւանքի վերջին նշանակալից ճակատամարտն էր։ Մարտէն ետք Ռիչարտ I Առիւծասիրտը կը սկսի Սալահ ալ-Տինի հետ բանակցիլ։

Պայմանագիրը 2 սեպտեմբեր 1192-ին։ Այսպիսով Սալահ ալ-Տինի վերահսկողութեան տակ կը մնայ Երուսաղէմը, իսկ Երուսաղէմի թագաւորութեան նեղ ցամաքային ճանապարհ Յաֆֆայէն մինչեւ Տիւրոս։

## Գրականութիւն
* H. W. Koch: Illustrierte Geschichte der Kriegszüge im Mittelalter (1998), Bechtermünz Verlag, S. 60-61, ISBN 3-8289-0321-5.
* J. F. Verbruggen: The Art of Warfare in Western Europe During the Middle Ages: From the Eighth Century to 1340. Boydell Press, 1997.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի Թագաւորութեան Պատմութիւն
Ստորոգութիւն:1192 ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու Երրորդ Արշաւանքի ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Անգլիոյ ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Այյուպեան Սուլթանութեան ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Սալահ ալ-Տինի ճակատամարտեր
Յիշեցէք (ժապաւէն)

**Յիշեցէք** կամ **Յիշէ** (անգլերէն՝ Remember), 2015-ի ժապաւէն. քանատահայ բեմադրիչ Ատոմ Էկոյեան կողմէն պատրաստած է՝ հրեաներու ողջակիզման նուիրուած:

## Սիւժէ
Ժապաւէնին գլխաւոր դերակատարն է Քրիստոֆըր Փլամըր (90 տարեկան ամերիկացի հրեայ մը), որ ողջակիզումէ փրկուած է, ալզհայմըր հիւանդութեան բռնուած անձ մըն է։ Այս անձը ստուգած է իր ընտանիքի անդամները սպաննող նացիներուն անունները եւ ստանձնած է զանոնք սպաննելու պարտականութիւնը։ Սակայն ալզհայմըր հիւանդութեան պատճառած յիշողութեան կորուստին հետեւանքով, ամէն անգամ ան կը մոռնայ, թէ ինչո՞ւ սպաննել կ՛ուզէ այդ մարդիկը։

Սոյն ժապաւէնը, ողջակիզման նուիրուած բոլոր միւս ժապաւէններէն, տարբեր շունչ ունի ու մասնաւորաբար կը ցոլացնէ Էկոյեանի տաղանդը: Ժապաւէնը լեցուն է հանդիսատեսը գրաւող անակնկալներով, իր մայր թեման ունենալով՝ վրիժառութեան պատմութիւնը:

Ինչպէս Ատոմ Էկոյեանի միւս ժապաւէնները, այս նոր ժապաւէնը եւս բարդ կառոյցով ժապաւէն մըն է, ուր կը բեմադրուի արտակարգ խաղարկութիւն մը:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Ստորոգութիւն:2015 ժապաւէններ
Ստորոգութիւն:Անգլերէն ֆիլմեր
Վարազդատ Յարութիւնեան

**Վարազդատ Յարութիւնեան** (29 Նոյեմբեր, 1909- 20 Մարտ, 2008), ճարտարապետ, գրող, մանկավարժ, ծագումով Վանեցի։

## Կենսագրութիւն
Յարութիւնեան ծնած է Օսմանեան Կայսրութեան Վան քաղաքին մէջ, բայց ինք եւ իր ընտանիքը ստիպուած եղած են փախչիլ Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ դէպի Ռուսաստանի տարածքը։ Անոնք սկիզբը կը բնակին Թիֆլիսի մէջ, ապա կը հաստատուին Երեւան։

1996-ին ան կ'ընտրուի ակադեմիկոս Հայաստանի  Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիային ։ Հայաստանի մէջ, ան նաեւ նախագահ եղած է հասարակութեան պաշտպանութեան պատմական յուշարձաններուն։ Ան հեղինակն է աւելի քան 40 գիրքերու եւ շուրջ 800 յօդուածներու, որոնց նիւթը հիմնականին մէջ հայկական ճարտարապետութեան մասին է։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրնեեր
* Life of Academician Varazdat Harutyunyan Armenian։ ՀՀԳԱԱ ԱԿԱԴԵՄԻԿՈՍ ՎԱՐԱԶԴԱՏ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ ԿԱՅՔ
* Academic and Architect Varazdat Harutyunyan speaking about Baghdasar Arzoumanian (April, 2007, in Armenian) on YouTube

Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Ստորոգութիւն:20 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Վան ծնածներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Յարութիւն Յովակիմեան

**Յարութիւն Յովակիմեան** (1885, Հաճըն - 1957):

Նախնական դաստիարսւկութիւնը ստացած է Հաճնոյ Ս. Թորոս եկեղեցւոյ ծխական վարժարանէն,ապա շարունակած է հօր՝ Յովակիմի արհեստը՝ հիւսնութիւն: Ամուսնացած է 1908 Փետրուար 21-ին: 

1909-ին մտած է ՍԴՀ Կուսակցութեան շարքերը, Հաճնոյ մէջ, Մեծն Մուրատի ներկայութեան: 1915-ի սկիզբները, թուրք բռնակալութեան արտակարգ ճնշումներուն տակ, անշնչելի դարձած ըլլալով հայաքաղաք Հաճնոյ մթնոլորտը, անցած է նախ Սիս, ապա Պոգանթի, ուր զինուոր արձանագրուած է «Տաքէսեան» ազգանունը փոխելով «Յովակիմեան»ի: 3 Յունիս 1915-ին սկսած Հաճնոյ բռնի տեղահանութեամբ հեռանալէ ետք Հաճընէն, զինադադարին, ինք ալ բազմահազար հաճընցիներու կարգին կը վերադառնայ պապենական Հաճըն, ուր տարի մը կը ստանձնէ ոստիկան զօրաց սերժանի պաշտօնը: 

21 Փետրուար 1920-ին կը վիրաւորուի, երբ կ'ընկերակցէր Հաճնոյ հայ առաքելականներու հոգեւոր առաջնորդ Գէորգ Սարաճեան եպիսկոպոսէն (յետագային կաթողիկոս) եւ Հաճնոյ հայ աւետարանականներու վեր. 3. Խաչատուրեանէն, եւ Շմաւոն Փոսթոյեանէն բաղկացած պատուիրակութեան: Պատուիրակութիւնը կ՚ուղղուէր Սիս, «հայաքաղաքի ինքեապաշտպանութիւնը զօրացնելու նպատակով ֆրանսական իշխանութիւններէն զինուորական օզնութիւն խնդրելու համար»:

Հաճնոյ ինքնապաշտպանական մարտերուն, կորսնցուցած ըլլալով ընտանիքը ան կը վերամուսնանայ 21 Փետրուար 1925-ին ու կր հաստատուի Լիբանան, Պէյրութէն շուրջ 60 քլմ. արեւելք գտնուող Զահլէ ամառանոցային քաղաքը եւ կը հիմնէ իր «Լիբանան» պանդոկը՝ լիբանահայ ատենի մեծամեծներու հանգստավայրը։ Ականատեսներ կը վկայեն թէ Յովակիմեան պանդոկ ժամանող երէց հաճընցիներ կը խօսեցնէր, անոնցմէ քաղելով պապենական Հաճընի մասին տեդեկութիւններ ու տուեալներ:

Յովակիմեան կը մահանայ եւ կը թաղուի Զահլէ, 1957-ին։ Հակառակ մայրաքաղաքէն հեռու իր բնակութեան, Յովակիմեան գործօն մասնակցութիւն կը բերէ լիբանահայ կեանքի կազմակերպման գործին: Իր անունը սերտօրէն կապուած է Պէյրութի Նոր Հաճնոյ Ս. Գէորգ եկեղեցիի շինութեան համար կատարուած հանգանակութեան աշխատանքներուն, ինչպէս նաեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի Կաթողիկոսարանի Հայոց Ցեղասպանութեան մատուռին մէջ մէկտեղուած հայ աճիւններու հաւաքման գործին: Յովակիմեանի անունը կապուած է նաեւ որբահաւաքի աշխատանքներուն: Իր ճիգերով է որ հայութեան կը վերադառնան ճեզիրէի մէջ արաբացած ինը հաճընցիներ, որոնց շարքին Շիւքրի-էմմանուէլ Քէշիշեան, «Քիւրտ Սարգիս» եւ ուրիշներ:

## Աղբիւրներ

* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս
Յովան Թաշճեան

**Յովան Թաշճեան**, ծնած Պէյրութ, Լիբանան, 23 Մայիս 1963-ին, Գէորգ եւ Հերմինէ Թաշճեաններու ընտանիքին մէջ։ Ան ծնողներու երրորդ զաւակն էր։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Նոր Սիս թաղի Աքսոր Գասարճեան Ազգային վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, շրջան մը կը յաճախէ Այնճարի Ազգային Յառաջ նախակրթարանը։ Այնուհետեւ կ'ընդունուի Անթիլիասի կաթողիկոսութեան Զարեհեան Դպրեվանքը, որուն միջնակարգ եւ բարձրագոյն դասընթացքները կ'աւարտէ 1986-ին, երեքամեայ կամաւոր ընդմիջումէ մը ետք, որուն ընթացքին աշխոյժ գործունէութեամբ կը մասնակցի ՀՅԴ ԼԵՄի «Դրօշակ» մասնաճիւղի եւ ՀՅԴ «Նիկոլ Դուման» կոմիտէութեան աշխատանքներուն՝ վարելով պատասխանատու պաշտօններ։

1987-1988 եւ 1988-1989 տարիներուն, յաջորդաբար կը պաշտօնավարէ Ազգային Եղիշէ Մանուկեան եւ Ազգային Յառաջ վարժարաններուն մէջ իբրեւ հայոց գրականութեան եւ հայոց պատմութեան ուսուցիչ։

1990 թուականին կը մեկնի Նիւ Եորք իբրեւ Ազգային առաջնորդարանի քարտուղար եւ գրատան վարիչ։

1992 թուականին կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս եւ առաջին երեք տարիներուն կը պաշտօնավարէ Ազգային Ֆերահեան երկրորդական վարժարանին մէջ, որպէս հայ գրականութեան, հայոց պատմութեան եւ Հայ Դատի ուսուցիչ։ Ապա, մինչեւ 1998 թուականի Յունուար ամիսը կը վարէ Ազգային առաջնորդարանի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը։

1998 թուականէն ի վեր, **Յովան Թաշճեան** ձեռնհասօրէն կը վարէր Ամերիկայի Արեւմտեան թեմի առաջնորդարանի Ազգային վարժարաններու Խնամակալ մարմինի վարիչ գործավարի պաշտօնը։

2010 թուականի Մայիսին կ'ամուսնանայ Լուսին Գանտահարեանի հետ եւ մէկ տարի ետք կը բախտաւորուին աղջիկ զաւակով մը՝ Արենի-Լոռի։

Յովան Թաշճեան Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանին մէջ ստանձնած է կուսակցական բազմաթիւ պատասխանատու պաշտօններ։ Ան բազմաթիւ անգամներ եղած է կոմիտէի անդամ եւ ներկայացուցիչ։ Յովան մաս կազմած ու ղեկավարած է Կեդրոնական կոմիտէի բազմաթիւ յանձնախումբեր, ինչպէս նաեւ եղած է ՀՅԴ Բիւրոյի Երիտասարդական մարմինի անդամ։ Ան մասնակցած է 1996-2010 բոլոր Շրջանային ժողովներուն եւ ՀՅԴ 29րդ, 30րդ, եւ 31րդ Ընդհանուր ժողովներուն։

Իր հիմնական մանկավարժական, կազմակերպական եւ կուսակցական գործունէութեան հետ համատեղ, Յովան Թաշճեան իր գրական, հրապարակախօսական եւ վերլուծական յօդուածներով ու ելոյթներով մնայուն ներկայութիւն էր սփիւռքահայ մամուլին մէջ եւ հանրային ձեռնարկներու ընթացքին։
Վերջին տարիներուն, Յովան Թաշճեան մեծ յաջողութեամբ հանրութեան ներկայացաւ նաեւ իր «Անդրադարձ», «Փարոս» եւ «Զարթօնք» հեռատեսիլի ծրագիրներով եւ հաղորդումներով՝ արձագանգելով հայրենի եւ սփիւռքահայ մեր առօրեան յուզող այժմէական հարցերուն։

## Ծանօթագրութիւններ
* Ասպարեզ թերթ.
Յովհան Օձնեցիի Վանք

**Յովհան Օձնեցիի Վանքը**, կը գտնուի Մանազկերտի Նորատին գիւղին մօտ, բլուրի մը վրայ:

## Պատմութիւն
Վանքի եկեղեցին քանդուած է, բայց շուտով անոր փոխարէն կառուցուած է մատուռ մը: Աւանդութեան համաձայն, 728-ին Օձնեցի հայրապետը ժողով գումարած է վանքին մէջ:

Վանքը ունէր լայնածաւալ գերեզմանոց մը, ուրկէ 1204 թուականը կրող արձանագրութիւն մը գտնուած է:

## Աղբիւրներ
*Տարօն-Տուրուբերանի Վանքերը, Դկտր.Հ.Համազասպ Ոսկեան, Վիեննա, Մխիթարեան տպարան, 1953, էջ 262:
*«Մասիս», 1903, էջ 441:
Յովհաննէս (Աբխազիոյ արքայ)

**Յովհաննէս Շաւլիանի** (վրաց.՝ ივანე შავლიანი՝ Իոանի Շաւլիանի) Աբխազիոյ թագաւոր 879-880 թուականներուն: Ծագած է Շաւլիանիներու տոհմէն, նշանաւոր էր որպէս բռնապետ. 879 թուականին գահի օրինական ներկայացուցիչ Կէորկի Ա.-էն խլած էր գահը, ապա իր ժառանգորդը նշանակած էր որդիին՝ Ատրներսեհին:

## Տե՛ս նաեւ
* Աբխազիոյ արքաներու ցանկ

## Ծանօթագրութիւններ
Ճոհանեսպուրկ

**Ճոհանեսպուրկ**, (Johannesburg) Հարաւ-Ափրիկեան Հանրապետութեան բնակչութեան թիւով մեծագոյն քաղաքն է։ Տեղացիները կը կոչուին «Յոբուրգ», «Յոզի» եւ «Եգոլի»։ Ճոհանեսպուրկը ՀԱՀ-ի ամէնահարուստ Գաութենք նահանգի կեդրոնն է։

Բնակչութիւնը կը կազմէ 3 888 180 մարդ (2007), իսկ ամբողջ ագլոմերացիայի 6 267 700։ Սակայն եթէ բնակչութիւնը հաշուած են նաեւ տեղի մետրոպոլիաներու հետ, ապա այն կ'անցի 8 000 000-ի սահմանը։

Ճոհանեսպուրկը աշխարհի մեծագոյն քաղաքն է, որուն տարածքի մէջ չկայ որեւէ գետ, լիճ կամ ջրափնեայ գիծ։

## Բնակչութիւն

## Քույր-քաղաքներ

* Ատիս Ապապա, Եթովպիա
* Պիրմինկհեմ, Մեծ Բրիտանիա
* Լոնտոն, Մեծ Բրիտանիա
* Նիւ Եորք, ԱՄՆ
* Սան Փաուլօ, Պրազիլ
* Վինտհուկ, Նամիպիա

## Ծանօթագրութիւններ