open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալպերթ Կոստանեան

**Ալպերթ Կոստանեան** () Լիբանանահայ քաղաքական գործիչ եւ լրագրող է:

## Անձնական կեանք
Ծնած է Սուր, Լիբանան, եւ սորված է տնտեսագիտութիւն Սեն Ժոզեֆ Համալսարանէն (Լիբանան) եւ HEC Համալսարանէն (Ֆրանսա) ներս:

Ան ամուսնացած է Մակի Նապիլ Խըպյէին հետ, եւ ունի երկու զաւակ՝ Քամիյ եւ Էմանուէլ:

## Ասպարեզ
Ան *Loubnanouna* (հա.՝ *Մեր Լիբանանը*) շարժման հիմնադիրներէն էր:

Երեսփոխան Փիէր Ամին Ժմէյէլի սպանութենէն ետք, ան իր եղբօր Սամի Ժմէյէլի դասընկեր էր, որմէ ետք ան մաս կազմեց «նոր փաղանգաւորներ» խումբին եւ անդամագրուեցաւ կուսակցութեան:

2009 թուականին ան ստանցնեց ընտրական մեքենաներու վարչական գործերը Քադայըպ (կամ Փաղանգաւոր» Կուսակցութեան համար: Ան ապրեցաւ Լիբանան ու Փարիզ, ուր Arthur D. Little ընկերութեան մէչ խորհրդատւութեան դեր ստանցնեց: 2014 թուականին ընկերութեան Պէյրութի գրասենեակը փոխադրուեցաւ, եւ վերջնական փոխադրուեցաւ Լիբանան աշխատելու համար Երեսփոխան Սամի Ժմէյէլի համար:

## Հեռատեսիլի ասպարեզ
26 Մարտ, 2019 թուականին, ան սկսաւ վարել Vision 2030 յայտագիրը Լիբանանեան LBCI հեռատեսիլի կայանին համար:

## Ծանօթագրութիւններ
24 Յունիս

**24 Յունիս**, տարուան 175-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 176-րդ) օրն է։

* Տարուան աւարտին կը մնայ 190 օր

## Դէպքեր

* 1821․ օսմանցիները Կրետէ կղզիին մայրաքաղաք Իրաքլիոյի բնակչութեան ջարդը կը ձեռնարկեն

## Ծնունդներ

*

## Մահեր

*

## Տօներ

*
1523 թուական

**1523 թուական,** 16րդ դարու 23րդ տարին է

## Դէպքեր

### Անծանօթ ամսաթիւով՝

* կը սկսի կառուցուիլ Խանտաքայի (Իրաքլիօ) մեծ նաւահանգիստը

## Ծնունդներ

## Մահեր
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
27 Օգոստոս

**27 Օգոստոս**, տարուան 239-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 240-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

* 1922՝ Փոքր Ասիոյ արշաւանք․ յունական բանակը կը նահանջէ եւ թրքական բանակը կը գրաւէ Աֆիոն Քարահիսարը

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ
20 Մայիս

**20 Մայիս**, տարուան 140-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 141-րդ) օրն է

* Տարուան աւարտին կը մնայ 225 օր

## Դէպքեր

* 1941․ կը սկսի ճակատագրական «Կրետէի Կռիւ»ը

## Ծնունդներ

*

## Մահեր

*

## Տօներ

*
Թոմաս տը Ուաալ

**Թոմաս Փաթրիք Լոնծ տը Ուաալ** (անգլ.՝ Thomas Patrick Lowndes de Waal, ) Բրիտանացի լրագրող եւ Կովկասի քաղաքական կեանքի մասին գրող: Ան ճանչցուած է իր 2003 թուականին հրատարակուած գիրքին՝ *Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War* համար:

## Գիրքեր

* 
* 
* 
* 

## Ծանօթագրութիւններ
27 Հոկտեմբեր

**27 Հոկտեմբեր**, տարուան 300-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 301-րդ) օրն է

* Տարուան աւարտին կը մնայ 65 օր

## Դէպքեր
2015, Թուզլա շրջանի հայկական ճամբարը, կը վերադարձուի բուն տիրոջ՝ Կէտիկ Փաշայի Աւետարանական եկեղեցւոյ հիմնադրամին, Պոլիս
*

## Ծնունդներ

*

## Մահեր

*

## Տօներ
Ճէյմս Ատոմեան

**Ճէյմզ Ատոմեան** () Ամերիկահայ կատակերգակ, դերասան եւ ծաղրածու: Ան ծանօթ է հեւետեալ  յայտագիրներու ներկայացումներով՝ *Comedy Bang! Bang!*, *Chapo Trap House*, *Last Comic Standing*, *The Late Late Show with Craig Ferguson*:

## Ծանօթագրութիւններ
2021 թուական

**2021 թուական**, ԻԱ․ դարու 21րդ տարին է

## Դէպքեր

#### Յունուար

* 19 Յունուար․ Պոլսոյ քաղաքապետական խորհուրդին միաձայն որոշումով, Թուզլայի հայկական որբանոցը, ուր Տինք անցուցած է իր մանկութիւնը, պիտի վերածուի «Քամփ Արմէն» ճամբար անունով երիտասարդական կեդրոնի

#### Մարտ

* 9 Մարտ․ կը սկսի «Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն» Օսքարակիր ժապաւէնին նկարահանումը։

### Ապրիլ

* 29 Ապրիլ․ 516 Արոուքա կամուրջին պաշտօնական բացում

#### Յուլիս

* Միլուոքի Պաքս ΝΒΑ ախոյեան կը պսակուի յաղթելով Սանս խումբին 105-98 արդիւնքով․ ախոյեանութեան ամենաթանգաին մարզիկը Եանիս Անթեթոքունպօն կը հանդիսանայ
[մինի|[Միքիս Թէոտորաքիս]]

## Ծնունդներ

## Մահեր

#### Յուլիս
* 19 Յուլիս․ Թոլիս Վոսքոփուլոս (ծն․26 Յուլիս 1940), անուանի յոյն երգիչ, երգահան, ինչպէս նաեւ  բանաստեղծ ու դերասան

#### Սեպտեմբեր
* 2 Սեպտեմբեր․ Միքիս Թէոտորաքիս, յոյն բանահիւս, յօրինող, երգահան, խմբավար եւ քաղաքագէտ, դափնեկիր՝ «Լենին Խաղաղութեան մրցանակ» եւ «Բրիտանական Ժապաւէնի Ակատեմիոյ Մրցանակներ» (*BAFTA*) պարգեւներու
Սալբի Ղազարեան

**Սալբի Յարութիւնեան Ղազարեան** (ծնած Հալէպ, Սուրիա) Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Հայագիտութեան Հիմնարկի ներկայ տնօրէնն է:

## Կենսագրութիւն
Սալբի Ղազարեան միացաւ Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Հայագիտութեան Հիմնարկի տնօրինութեան 2014 թուակնին, արդի հայագիտութիւնը յառաջ տանելու աւելի ընդհնաուր եւ միջազգային մօտեցումով: Ան ստանցներ դերը Երեւանէն Լոս Անճելըս վերադառնալէ ետք, ուր ան ապրեցաւ 15 տարի եւ համահիմնադրեց եւ վարեց Սիվիլիթաս Հիմնադրամը, ուր կը հսկէր 60 մասնագիտական աշխատակազմի վրայ: Ղազարեան նաեւ ստանցնած է Յատուկ Օգնականի դերը նախկին Հայաստանի Արտաքին Գործոց Նախարար Վարդան Օսկանեանի, երբ նորանկախ երկրին արտաքին քաղաքականութիւնները իր վաղ կազմաւորութեան հանգրուանին մէջ էր. ան աշխատեցաւ հիմնաւորելու յատու յարաբերութիւններ ԱՄՆի, Եւրոպական Միութեան եւ ՄԱԿին: Ան նաեւ նախապէս հետազօտութիւններու վարիչն էր Մասըչուսըցի Զորեան Հիմնարկին, ուր ան կեդրոնացաւ արդի, յետ-ցեղասպանական եւ սփիւռքահայկական նիւթերու վրայ: Շուրջ 30 տարի, Ղազարեան գործած է ուսման, հետազօտման եւ լեզուի ուսուցման ծիրէն ներս, ինչպէս նաեւ վարած է գրադարանի պատասխանատւութեան դերը Լոս Անճլըսի Հանրային Գրադարանէն եւ UCLA համալսարանի հայկական գրադարանի հաւաքածոյէն ներս: Ան Armenian International Magazine պարբերաթերթին նախկին խմբագիրի դերը ստանցնած էր:

## Ծանօթագրութիւններ
Վեհանցականութիւն

**Վեհանցականութիւնը** (Transcendentalism) փիլիսոփայական շարժում է, որ զարգացաւ 1820-ական եւ 1830-ական թուականներու վերջին Միացեալ Նահանգներուն արեւելեան շրջաններուն մէջ։

Հիմնական գաղափարը  մարդոց եւ  բնութեան միջեւ բնորոշ բարութեան մէջ կը կայանայ, երբ հասարակութիւնն ու անոր հաստատութիւնները աղաուաղեր են անհատին մաքրութիւնը. մարդիկ լաւագոյնը կը զգան, երբ իսկապէս ինքնավստահ եւ անկախ են:

Վեհանցականները, Աստուածային փորձառութիւնը իբրեւ առօրեայի բնորոշ յատկութիւն կը սեպեն, փոխանակ հեռաւոր երկինքին հաւատալը: Վեհանցականները ֆիզիքական եւ հոգեկան երեւոյթները գործնական ընթացքին կարեւոր մասը կը նկատեն։

Վեհանցականութիւնը կը շեշտէ ներքին մտատեսութեան կարեւորութիւնը փորձառական հմտութեան նկատմամբ: Հետեւորդները կը կարծեն, որ անհատները ամբողջովին ունակ են ինքնատիպ պատկերացումներ յառաջ բերելու ՝ անցեալի տէրերուն հանդէպ քիչ ուշադրութեամբ եւ յարգանքով վերաբերուելով: Շարժումը յառաջացաւ որպէս արձագանք ՝ բողոքելու այդ շրջանին մտաւորականութեան եւ հոգեւոր ընդհանուր վիճակին դէմ: Հարվըրտի աստուածաբանական դպրոցին մէջ ուսուցանուող the Unitarian church Միադաւան եկեղեցուոյ վարդապետութիւնը սերտօրէն կապ ունէր անոր հետ:

Վեհանցականութիւնը յառաջացաւ «անգլիական եւ գերմանական գեշապաշտութենէն «ռոմանդիսիզմ»-էն, Եոհան Կոդֆրիտ Հըրտըրի եւ Ֆրիտրիխ Շլայըրմախըրի աստուածաշունչի քննադատութենէն, Տէյուիտ Հիւմի սկեպտիկանութիւն» եւ Իմմանուէլ Քէնդի վեհանցական փիլիսոփայութենէն ու գերմանական իտիալականութենէն:

Միլլըրն ու Վերսլուիսը, Էմանուէլ Սուիտընպըրկին «Emanuel Swedenborg» եւ Ճէյքըպ Պոհմէին «Jakob Böhme» Վեհանցականութեան վրայ համատարած ազդեցութիւն ունեցող մտաւորականներ կը համարեն: Վեհանցականութիւնը նաեւ միտքի փիլիսոփայութեան եւ հոգեւոր առումով՝ զօրաւոր կերպով ազդեցուեցաւ, հատկապէս Ուփանիշատներու «Upanishads» վերաբերեալ հինտուական «Hindu» բնագիրներէն:

## Ծանօթագրութիւններ
Վարդան Օսկանեան

**Վարդան Օսկանեան** (կամ՝ Օսկանյան,) նախկին Հայաստանի Հանրապետութեան Արտաքին Գործոց Նախարարն է, ինչպէս նաեւ Սիվիլիթաս Հիմնադրամի հիմնադիրը:

## Անձնական կեանք
Վարդան Օսկանեան ամուսնացած է Դկ. Նանի Օսկանեանի հետ եւ ունի երկու տղայ զաւակ:

## Յօդուածներ

* Turkey misses its chance - LA Times

## Ծանօթագրութիւններ
Էտուին Վարկաս

**Էտուին Վարկաս** (անգլ.՝ **Edwin Vargas Jr.**, ) Ամերիկացի քաղաքական գործիչ մըն է, որ Քընէթիքըթի Երեսփոխանական Նիստի մէջ ներկայացուցիչ մըն է, 6րդ թաղամասի, 2013 թուականէն ի վեր: Վարկասը անդամ է Ամերիկայի Ժողովրդավարական Ընկերվարներու կուսակցութեան: Նախքան իր նահանգային երեսփոխանական ընտրութիւնները, ան քանի մը փորձով տեղական գրասենեակներու հասնելու նպատակով, 1977 թուականէն սկսեալ, եւ իր հիմնական նպատակներէն մէկը եղած է Սպանական համայնքներուն իրաւունքները ներկայացնել  քաղաքական բեմի վրայ:

Վարկասը իր ասպարէզի ընթացքին զբաղեցուցած է զանազան ղեկավար պաշտօններ։ Ան ղեկավարած է Հարթֆորտի Ուսուցիչներու Ֆետերասիոնը (*Hartford Federation of Teachers*), Հարթֆորտի Դեմոկրատական Կուսակցութիւնը, մարզային AFL-CIO-ն եւ բազմաթիւ նահանգային ու ազգային պաշտօններ։

2023-ին Քոնեքթիքաթի Ներկայացուցիչներու Տունէն Փոխ-Խօսնակի պաշտօնէն թոշակի անցնելէ ետք, ան ընդունեց Կառավարիչ Օ'Նիլի Նուիրաբերուած Աթոռը (*Gov. O’Neill Endowed Chairmanship*) եւ դասախօսական պաշտօն մը՝ Կեդրոնական Քոննեքթիքաթի Համալսարանի (*Central Connecticut University*) Քաղաքական Գիտութիւններու Բաժինին մէջ։

Ան կը շարունակէ ծառայել այնտեղ՝ որպէս Պատուոյ Փրոֆեսոր (*Emeritus*)։

## Ընտանիք
Վարկասը եւ իր կինը՝ Սիլվիան (որ թոշակի անցած Հարթֆորտի մանկավարժ է), կը շարունակեն բնակիլ քաղաքին մէջ։ Անոնք ունին երկու չափահաս որդի՝ Էտուին III-ը եւ Դանիէլը, վեց թոռ եւ չորս ծոռ։

## Ծանօթագրութիւններ
Քրիստիան Բատիկեան

**Քրիստիան Բատիկեան** (ծնած Պոլիս, Թուրքիա) Ֆրանսահայ վիպագիր եւ թարգմանիչ է: Ան հրատարակած է երկու գիրքեր, եւ բազմաթիւ կարճ պատմուածքներ, արեւմտահայերէնով: Ան այժմ կ'ապրի Փարիզ, Ֆրանսա:

## Գործեր

### Վէպեր
*Սուփըր Հերոսները Կը Մեռնին Ամրան, 2016
* Մետաղէ Երազներ, 2018

### Թարգմանութիւններ

* Արիւծը, Վհուկը, եւ Հանդերձարանը - Նարնիայի Քրոնիկները, Ք.Ս. Լուիս (1949, անգլ.՝ The Lion, The Witch, and The Wardrobe, C.S. Lewis)

## Ծանօթագրութիւններ
Գեղամ Վանիկեան

**Գեղամ Վանիկեան** (կամ՝ Վանիկ, ) Հայ քաղաքական գործօն եւ թերթի խմբագիր: Վանիկեան ծանօթ էր իբր Հնչակեան Կուսակցութեան ամսաթերթ «Կայծ»-ի հիմնադիր: Վանիկեան սպաննուած էր Թրքական կառավարութեան կողմէ 1915 թուականին, հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին, իր քաղաքական գործողութիւններուն պատճառաւ:

## Կենսագրութիւն
Գեղամ Վանիկեան ծնած էր Վան, Օսմանեան Հայաստան, Օսմանեան Կայսրութեան մէջ, 1889 թուականին:

1907 թուականին աւարտեց Վանի Երեմեան Քոլէճէն, ուր իր հօրեղբայր Յակոբ Արծրունին իր դասատուներէն մէկն էր: 1904 թուականին ան  ծանօթացաւ Հնչակն ֆետայիներու եւ միացաւ կուսակցութեան: Համալսարան աւարտելէ ետք, ան ապրեցաւ Կովկասեան շրջանին մէջ կարճ ժամանակամիջոցի մը համար եւ աւարտեց իրաւաբանութեան համալսարանի բաժանմունքէն 1914 թուականին:

1909 թուականին, Վանիկեան դարձաւ Կայծ Աշակերտական Միութեան համահիմնադիրներէն մէկն էր. ան նաեւ հիմնադիր խմբագիրն էր Կայծ Ամսթաթերթին, հիմնուած 1911 թուականին գիտական ընկերվարական գաղափարաբանութեան վրայ: Վանիկեան մաս կազմեց Հնչակեան 6րդ Համաժողովին: Ան բանակային դպրոց անդամագրուած էր իր Հնչակ բարեկամներուն հետ երբ ձեռբակալուեցաւ: 1915 թուականին, ինք ու իր 19 միւս ընկերները կախաղան եղան Պոլիսի մէջ, Թրքական կառավարութեան կողմէ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն

* Yeghia Jerejian, Martyrs on Bloody Path. Beirut, 1989, pp. 31–33.
* K. Khudaverdyan (ed.), The Armenian Question. Yerevan, 1996.

## Արտաքին յղումներ

* "Kegham Vanigian," www.hunchak.org.au կայքէջին վրայ
* "Kegham Vanigian," Gaidz Youth Organization, www.gaidz.org կայքէջին վրայ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Նեւտան Ժամկոչեան

**Նեւտան Ժամկոչեան** (կամ՝ **Նեւտոն**, անգլ.՝ Nevdon Jamgochian, ծնած ) Ամերիհակայ արուէստագէտ մըն է:

## Կենսագրութիւն
Ժամկոչեան արուեստագէտ մըն է, որուն գործերը յաճախ կը կեդրոնանան պատմական հասկացողութիւններու վրայ: Ան գծագրութեան համար մարզուած է, սակայն այժմ ան բոլոր ժանրերու արուեստի գործերով կը զբաղի: Իր ցուցահանդէսները կ'ընդգրկեն նկարահանում, զետեղումներ, գրութիւն եւ ելոյթներ: Անոնց նիւթերը յաճախ յիշողութեան ու պատմութեան շուրջ կը դառնան, ինչպէս նաեւ մարդկային քանդման ու աւերման շուրջ՝ ցեղասպանութենէն անասուններու կործանում: 

Ան արժանացած է Ռիչըրտ Պրէնսըն Մարս 2025 մրցանակին (անգլ.՝ Richard Branson Mars 2025 Award) Ուալտըն 3 հիմնադրամէն (անգլ.՝ Walden 3 Foundation), եւ ունեցած է ցուցահանդէսներ Գերմանիա, Թայլէնտ, Թուրքիա, Ռուսիա, Հայաստան, ԱՄՆ եւ Չինաստան:

## Վաղ կեանք եւ ուսում
Ժամկոչեան ծնած է 1971 թուականին, Սան Ֆրանսիսքօ: Իր ընտանիքը (հայրը՝ Փիթըր, եւ մեծ հայրերը՝ Վահան եւ Կըրթրուտ, բոլորը գծագրիչներ) Օսմանեան Կայսրութեան Խարբերդ քաղաքէն են, Էկին շրջանէն եւ ապրած են հոն Ք.Ա. 612 թուականէն ի վեր: Իր մեծ-մեծ հայրը, Աւետիս, թարգմանած է «Կորսուած Դրախտը» (անգլ.՝ Paradise Lost) բանաստեղծութիւնը եւ աքսորուած: Մնացած ընտանիքի անդամները համիտեան ջարդերուն ընթացքին սպաննուած են, 1896 թուականին: Ժամկոչեան ընտանիքը առաջին հայկական շրջանակը հիմնեց Կլէնտէյլի մէջ, Քալիֆորնիա, 1910 թուականին:

Նեւտան Ժամկոչեան արուեստի ուսումը ստացաւ իր ընտանիքէն եւ Սավանա Արուեստի եւ Ձեւաւորման Քոլէճէն:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Աննա Բոլեյն

**Աննա Բոլեյն,** թագուհի ՝ Անգլիոյ 1533-1536 միջեւ:

Աննա Բոլեյնիին մօրն է Քեյդրին Հավըրտ իսկ իռ հայրը  Թովմաս Բոլեյն է։ Ծնած է 16 Դեկտեմբեր 1501/1507 ին։ Աննան կանուղ 1533ին  նշանուած էր Հէնրի Բէօրսիի հետ: Բայց իրէնձ նշանտուքը կոտրուած էր Հէնրի Բէօրսիի հօրը պատճարաւ: Ան գեղեցիկ  սեւ մազեր եւ աչքեր ունէր: Աննան թագուհին եղած է երբ թագաւոր Հէրիին հետ ամուսնացած էր: Ան Հենրիի հետ  ամուսնացած  էր երեգ ու կէս տարուան համար։ Ան ունեցած է զաւակ մը որ անունը  Էլիզապեդ է։ Աննան դժուար կին մըն էր: Ան տոկուն մէկն էր: Իրեն վհուկ  ըլլալը կը կարծեին որովհետեւ վէց մատ ունէր իր ձեռքերուն վրայ: Երբ Հենրին անկէ զզուեցաւ հրկեց զայն Լոնդոնի աշտարակի: Երբ Աննան հրկած էր Լոնդոնի աշտարակի արդէն  սիրահարուած էր  Ճէյն Սէյմուրի: Անոր գլուխը կտրուած էր Ֆրանսական թուրով մը 19 Մայիս 1536ին: Կ'ըսուի որ անոր գլուխը կտրուած եւ իր ձեռքը բրնող ուրուականը կը պտըտի  Լոնդոնի աշտարակին մէջ: 

## Ծանօթագրութիւններ
https://tr.wikipedia.org/wiki/Anne_Boleyn

https://en.wikipedia.org/wiki/Anne_Boleyn
Էրօլ Սարաֆեան

**Էրօլ Սարաֆեան** (ծն․՝ 1937, Պոլիս), արձանագործ եւ գեղանկարիչ: 

## Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Սարաֆեան ծնած Պոլիս։ Փոքր տարիքէն գծանկարչութեան հանդէպ մեծ փափաք ունեցած է։ Հինդլեան նախակրթարանը աւարտելէ ետք յաճախած է Կեդրոնական վարժարան․ ապա աւարտած է քաղաքի Գեղարուեստական ակադեմիան։ Մեծ հօր՝ ճարտարապետ Աւետիս Սարաֆեանէ եւ հօր՝ Յարութիւն Սարաֆեանէ ետք, ան 1961-ին մուտք գործած է Գեղարուեստական ակադեմիա եւ ընտանիքին մէջ եղած է շրջանաւարտ երրորդ սերունդը։

Արձագործութեան հանդէպ մեծ փափաք ու կարողութիւն ունեցաւ: Աշակերտը եղաւ Փրօֆ. Էտիպ Հաքքը Քէօըէօղլուի: Կատարելագործեց զանազան արձաններ' Յակոբ Մնձուրի, Աշոտ Մատաթեան, Կիւլպէնկեան, Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան, Սարգիս Պալեան եւ Կարապետ Պալեան։

Գծած է մեծագիր, պատկառելի պաստառներ' պատմական իրադարձութիններու եւ կարօնական նիւթերու շուրջ: Գծած է նաեւ զանազան դիմանկարներ:

## Մետալներ
Ժան Փօլ Պապին դիմանկարը գծած եւ արժանացած է Վատիկանի մետալին. մետալ ստացած է նաեւ Սպանիոյ կառավարութենէն:

## Ծանօթագրութիւններ
Մայա Անճելու

**Մայա Անճելու** (, ծնած **Մարկրիթ Աննի Ճոնսըն**, անգլ.՝ **Maya Angelou** կամ **Marguerite Annie Johnson**) Ամերիկացի բանաստեղծ, յիշատակագիր, վիպագիր, եւ քաղաքական գործօն: Ան հրատարակած է 7 ինքնակենսագրական գործեր, 3 շարադրութիւններու հաւաքածոներու գիրքեր, քանի մը բանաստեղծական գիրքեր, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ թատերագիրներ, ֆիլմեր եւ հեռուստաշարներ 50 տարուայ ընթացքին: Ան արաժանացած է տասնեակաւոր մրցանակներու եւ 50է աւելի պատուոյ վկայականներ: Անճելուն ամէնէն շատ ծանօթ է իր ինքնակենսագրականներով, որոնք կը կեդրոնանան իր մանկութեան եւ երիտասարդութեան տարիներուն վրայ: Իր առաջին գիրքը, վերնագրուած «Գիտեմ Ինչու Վանդակուած Թռչունը Կ'երգէ» (անգլ.՝ I Know Why The Caged Bird Sings), հրատարակուած 1969 թուականին, իրեն արժանացուց համաշխարհային հռչակի:

## Ինքնակենսագրութիւններու Ժամանակագրութիւն
Մայա Անճելուի ինքնակենսագրականներու գիրքերը կը ներկայացնեն անոր կեանքի տարբեր շրջանները՝ ըստ հրատարակման հերթականութեան.

## Ծանօթագրութիւններ
Ռուբէն Ճանպազեան

**Ռուբէն Ճանպազեան** (ծնած ), խմբագիր, լրագրող, թարգմանիչ, ուսուցիչ: 2016 թուականէն 2018, Ճանպազեան ստանցնած էր Հայրենիք թերթի անգլերէն «Armenian Weekly» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիրի դերը: 2018 թուականէն 2020, Ճանպազեան խմբագիրն էր հ-բեմ առցանց հարթակին: 2018 թուականին, Թաթուլ-Սոնենց Փափազեանի հետ, հրատարակած է Անդրանիկ Ծառուկեանի «Թուղ Առ Երեւան» բանաստեղծութեան գիրքի անգլերէն թարգմանութիւնը:

Ճանպազեան հայոց պատմութիւն եւ գրականութիւն դասաւանդած է Թորոնթոյին ՀՕՄ-ի դպրոցին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Պեն Պաղտիկեան

**Պեն-Հըր Հայկ Պաղտիկեան** (անգլ.՝ **Ben-hur Haig Bagdikian**, ծնած ) Ամերիկահայ լրագրող, վերլուծաբան, լրաքննադատ, եւ համալսարանի դասախօս, դեկան:

## Ծանօթագրութիւններ
516 Արոուքա կամուրջ

**516 Արոուքա կամուրջ** (516 Arouca), Արոուքա, Փորթուկալ․ աշխարհի ամենամեծ ոտանցիկ կայմապարան կախուած կամուրջը։  

## Հակիրճ տեղեկութիւններ

### Դիրքը
Լեռներու մէջ պահուըտած եւ 175 մ․ բարձրութեան վրայ 516 Արոուքա կամուրջը, կը գտնուի Փայւա գետին վրայ, Արոուքա քաղաք (հիւսիսային Փութուկալ), Եունեսքոյի Աոուրուքա Բնապահպանման Տարածքին մէջ։ 

### Պատմութիւն
Ոտանցիկ կամուրջին կառուցումը արժեց երկու միլիոն երկու հարիւր հազար եւրօ (2․200․000) եւ աշխատանքները տեւեցին երկու տարի՝ սկսան Մայիս 2018-ին։  29 Ապրիլ 2021-ին տեղի ունեցաւ անոր պաշտօնական բացումը։ Կամուրջին նախագիծը կատարած է Itecons ընկերութիւնը։  

### Նկարագրութիւն
Ոտանցիկ կամուրջը յենուած է երկու «V» ձեւի թանձրացեալ սիւներու վրայ։  Անոր երկարութիւնն է 516 մ․։  Կամուրջին տախտակամածի եւ կողեզրի երկաթաթել ցանցին ճեղքերէն, անցորդը անարգելք կրնայ Փայւա գետը, անոր կիրճը եւ շուրջի լեռները դիտել։ Կամուրջին մէկ ծայրէն միւս ծայրը անցնիլը մօտաւորապէս 10 վայրկեան կը տեւէ։

      

## Տե՛ս նաեւ
Ռիօ-Անթիրիօ կամուրջ

Կորնթոսի Ջրանցք

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ

# Charles Kuonen կախուած կամուրջը, Զուիցերիա 

Ստորոգութիւն:Կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Կայմապարան կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Կայմապարան ոտանցիկ կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Ոտանցիկ կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Փորթուկալի կամուրջներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի կամուրջներ
Անի Կարմիրեան

**Անի Կարմիրեան** (ծնած Պոլիս), լեզուաբան, համալսարանի դասախօս, նախկին դպրոցի տնօրէն: 2014 թուականէն սկսեալ ստանձնած է Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Բաժանմունքի արեւմտահայերէն լեզուի զարգացման եւ դպրոցներու օժանդակութեան պաշտօնը:

## Կենսագրութիւն
Կարմիրեան ծնած եւ ապրած է Իսթանպուլ, ինչպէս նաեւ ապրած է Իտալիա, Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսա, ԱՄՆ եւ այժմ կ'ապրի Փորթուկալ:

Ան իր Մագիստրոս Արուեստիցը ստացած է Գերմանիոյ մէջ, Հայտըլպըրկի Համալսարանէն, լեզուաբանութեան եւ մանկավարժութեան ոլորտին մէջ: Աս իր դաստիարակութեան Մագիստրոսի վկայականը ստացած է Պէնք Սթրիթ Քոլէճ համալսարանէն, Նիւ Եորք, ԱՄՆ:

Կարմիրեան հիմնադիրն է Մկնիկ աշխատանոցին, Փարիզ, Ֆրանսա: Ան նաեւ դասախօսած է Փարիզի 3րդ Համալսարանէն ներս 1994 թուականէն ի վեր:

Կարմիրեան մաս կազմեց Նիւ Ճըրզիի Յովնանեան Վարժարանէն ներս իբր հայերէն լեզուի համակարգող 1997 թուականին, որմէ ետք ստանցնեց դպրոցի տնօրինութեան դերը 2000 թուականէն սկսեալ:

Կարմիրեան հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ երկլեզու ուսուցման ոլորտին մէջ:

2014 թուականէն սկսեալ ստանցնած է Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Բաժանմունքի արեւմտահայերէն լեզուի զարգացման եւ դպրոցներու օժանդակութեան դերը:

## Ծանօթագրութիւններ
28 Մայիս

**28 Մայիս**, տարուան 148-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 149-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

* 1918․ Հայաստանի Հանրապեութեան հռչակում
* 1928․ կը հիմնուի «Հայ Կրթական եւ Հրատարակչական Համազգային Ընկերութիւն»ը, Գահիրէ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ
24 Մարտ

**24 Մարտ**, տարուան 83-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 84-րդ) օրը
[մինի|238x238փքս|[Նիկոլ Աղբալեան]]

## Դէպքեր

* 2024․ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը (Մ․Ա․Կ․) A/RES/78/268 որոշումով կազմակերպութեան Մարտ 24, 2024-ի ընդհանուր ժողովին ընթացքին, 11 Յունիս-ը կը հռչակէ Խաղի Միջազգային Օր, որովհետեւ «Խաղի ընդմէջէն է, որ երեխաները կը հետախուզեն եւ կը հասկնան աշխարհը»։

## Ծնունդներ

* 1875․ Նիկոլ Աղբալեան (մ․1947), գրագէտ, մանկավարժ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ եւ Հ.Յ. Դաշնակցութեան փայլուն գաղափարախօս

## Մահեր

## Տօներ
Սըմէնթա Փաուըր

**Սըմէնթա  Ճէյն Փաուըր** (անգլ.՝ **Samantha Jane Power**, ծնած ) Ամերիկացի ակադեմիկոս եւ Փուլիծըր Մրցանակակիր գրող: 28 Ապրիլ, 2021 թուականէն սկսեալ, ան կը գլխաւոորէ ԱՄՆի Միջզգային Մշակման Գործակալութւիւնը (անգլ.՝ United States Agency for International Development կամ USAID): Փաուըր նախնապէս ներկայացուցած է ԱՄՆ ՄԱԿի մէջ, 2013 թուականէն 2017: Ան անդամ է ԱՄՆի Դեմոկրադական Կուսակցոութեան:

## Ծանօթագրութիւններ
28 Յուլիս

**28 Յուլիս**, տարուան 209-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 210-րդ) օրն է

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

* 1928․ Հրաչ Տասնապետեան (մ․ 2001), հայ կրթական մշակ, մտաորական, հրապարակախոս եւ ազգային-քաղաքական գործիչ

## Մահեր

## Տօներ
21 Մայիս

**21 Մայիս**, տարուան 141-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 142-րդ) օրն է

* Տարուան աւարտին համար կը մնայ 224 օր
[մինի|[Սիմոն Վրացեան]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր

* 1969․ Սիմոն Վրացեան (ծն․ 1882) հայ քաղաքական գործիչ, դաշնակցական ղեկավար, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան գիւղատնտեսութեան եւ պետական գոյքի, ինչպէս նաեւ աշխատանքի նախարար ու չորրորդ վարչապետ

## Տօներ
Ալեքսիս Օհանեան

**Ալեքսիս Քերի Օհանիան** (անգլ.՝ Alexis Kerry Ohanian, ծնած ) Ամերիկահայ համացանցային հիմնադիր է: Ան ամէնէն շատ ծանօթ է իբր համա-հիմնադիր եւ տնօրէն ատենապետ՝ Reddit համացանցային հարթակին, Սթիվ Հաֆմընի եւ Էրըն Շուարթզի հետ: Ան նաեւ համա-հիմնած է Initialized Capital, օգնած է Hipmunk ճամբորդական կայքէջի հիմնադրման մէջ, եւ ընկերային միութիւն Breadpig-ը հիմնած է: 2012 թուականին, Forbes պարբերաթերթի Էնտի Սէպմպըրկ զինք անուանեց «Համացանցի Քաղաքապետը»:

Օհանիան կ'ապրի Ֆլորիտա, ԱՄՆ, իր կնոչ Սիրինա Ուիլյըմզի հետ, ով Ողիմպեական թենիսի մասնագէտ է: Անոնք ունին մէկ դուստր՝ Ալեքսիս Օլիմփիա Օհանեան:

, Forbes պարբերաթերթը Օհանեանի նիւթական ունեցուածքը կը համարէ $70 միլիոն ԱՄՆ տոլար:

## Ծանօթագրութիւններ
Քուլիս (հանդէս)

**Քուլիս**, թատերական, գրական եւ գեղարուեսաական երկշաբաթեայ պատկերազարդ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1946-1999 թուականներուն, Պոլիս։ Խմբագիր եւ հրաաարակիչ՝ Յակոբ Այվազ։

## Պատմութիւն
«Քուլիս»ի ուղին սկսած է 1946-ին, Ղալաթիոյ «Կիւլ» խանէն։ Յակոբ Այվազ, Զարեհ Արշակի եւ Նազարէթ Տօնիկեանի հետ, ձեռնարկած է հրատարակել արուեստի ու մշակոյթի հանդէս մը։ 

Առաջին թիւը ունեցած է 16 էջ ու 500 տպաքանակ, իսկ կողքը ձեւաւորած է Պերճ Կիւրթեն, որ Պապ-ը Ալիի գծագրիչներէն էր։ Առաջին տարիէն ետք Այվազ սկսած է առանձինն հրատարակել հանդէսը եւ տպաքանակը հասցուցած է 2500-ի։

Այվազ1948-ին այցելած է Սուրիա, Լիբանան, Իրաք, Իրան, Յունաստան եւ Եգիպտոս՝ հանդէսը ծանօթացնելով տեղւոյն գաղութներուն, որոնցմէ հաւաքած մշակոյթի ու արուեստի նիւթերը տարածած է աշխարհացրիւ ընթերցողներուն՝ ըլլալով արուեստագէտներու ու արուեստասէրներու միջեւ ամուր փոխազդեցութեան մը նախաձեռնողը։

1946-1996 թուականներուն անընդմէջ հրատարակուած «Քուլիս» եղած է ներշնչանքի աղբիւր մը անկախ հրատարակիչներու համար՝ որպէս արուեստի ու մշակոյթի հրատարակութիւններու յաջողած հազուագիւտ օրինակ մը։

Բովանդակութեամբ ու աշխատակիցներով «Քուլիս» յաջողած է մատչելի դառնալ հազարաւոր ընթերցողներու։ Պոլսահայ գրաւոր մշակոյթի պատմութեան մէջ «Քուլիս» ունեցած է անփոխարինելի տեղ մը։ Իր 1104 թիւերը մշակոյթի ու արուեստի հսկայ արխիւ մըն են Թուրքիոյ թատերական կէսդարեայ յիշողութեան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Խաչիկ Մուրատեան

**Խաչիկ Մուրատեան** () լրագրող, պատմաբան, համալսարանի դասախօս, գրագէտ: Ան այժմ կը վարէ դասախօսի պաշտօն Քըլամպիա Համալսարանէն ներս, միջին արեւելեան, հարաւային Ասիական եւ Ափրիկեան ոլորտին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Ակռահատիկ

մինի 

**Ակռահատիկը** հին հայկական ժողովրդական ծէս մըն է, որուն անբաժան մասն է ցորենի հատիկը: Կը կատարուի երբ մանուկը իր առաջին ակռան կը հանէ։ Կը խորհրդանշէ առողջութիւն, յաջողութիւն, առատութիւն, պտղաբերութիւն։ 

## Տարբեր անուանումներ
Ատամնահատիկը հին հայկական ժողովրդական տօն մըն է: Անցեալին անիկա ունէր պտղաբերութեան եւ առատութեան խորհուրդ: 

Հայկական Բարձրաւանդակի տարբեր բարբառներու մէջ, ակռահատիկը տարբեր անուններ ունէր.  ինչպէս օրինակ` Տարօնի մէջ՝ ակուասորիկ, Վայոց Ձորի մէջ` կեռահատիկ, Արարատեան դաշտի մէջ`հատիկ, Շիրակի մէջ`ակռահատիկ, Սիւնիքի մէջ`ատամնամսոտիկ կամ սեղքահատիկ, Արցախի մէջ՝ կճեխաշ։ Իսկ արեւելեան Թրակիոյ մէջ՝ ատամնահատիկ:

## Կիրարկութիւններ

### Հատիկեղէններու սովորութիւն
Ծէսը անցեալին  պտղաբերութիւն եւ առատութիւն կը խորհրդանշէր:   

Խաշած ցորենի, սիսեռի, լուբիայի, գարիի հատիկներով ընդեղէնի եւ ոլոռազգիներու խառնուրդ մը կը պատրաստուէր. երբեմն նաեւ կ'աւելցնէին պտուղներ, օրինակ` չամիչ, ծիրան, սալոր եւ ընկոյզ։ Մանուկին շուրջ կը հաւաքուէին ընտանիքին անդամներն ու հարազատները, զայն կը նստեցնէին սեղանին վրայ, գլուխը կը ծածկէին քողով եւ հատիկները կը թափէին վրան:  

### Կանխագուշակելու սովորութիւն
Տարիներու ընթացքին ակռահատիկի ծէսը կանխագուշակելու սովորութեան կը վերածուի:  Ընտանիքին պարագաները, հարազատներու ներկայութեամբ մանուկը սեղանի մը վրայ կը նստեցնեն ու անոր առջեւ հայելի, սանտր եւ դանակ կը դնեն․ հայելին կը խորհրդանշէ առատութիւնը, դանակը՝ ուժ, իսկ սանտրը`ակռաներու հաւասարութիւն: Մանուկին գլուխէն առատութեան խորհրդանիշ ցորենի հատիկներ կը թափեն։ 

### Ժամանակակից սովորութիւն
Մեր օրերուն ծէսը տօնի վերածուած է: Ճոխ սեղան կը պատրաստուի, վրան մանուկը կը նստեցնեն եւ առջեւը մասնագիտութիւն խորհրդանշող իրեր կը դնեն․ դրամապանակ, բժշկական գործիք, գիրք, գրիչ, մկրատ, համակարգիչի մկնիկ, մուրճ, խաղալիք օդանաւ եւ այլն։ Փոքրիկին գլուխէն ցորենի հատիկներ կը թափեն։ Իսկ մանուկին առաջին բռնած առարկան կը խորհրդանշէ անոր ապագայ մասնագիտութիւնը։ Կը յաջորդէ երգն ու պարը   ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական ծէսեր
Սեւանա Չաքրեան

**Սեւանա  Չաքրեան** () Ֆրանսահայ երաժիշտ, երգահան, եւ դասատու: Թէեւ մարզուած դասական երաժշտութեան ոլորտին մէջ, անոր երաժշտական ասպարեզը մեծաւ մասամբ հիմնուած է հայկական ազգագրական երաժշտութեան շուրջ:

2012 թուականին, ան համա-հիմնադրեց Collectif Medz Bazar բազմազգի երգի խումբը, որոնք կը վերամշակէին միջին արեւելեան եւ պալքանեան երաժշտութիւն դէպի ճէզ, հիփ-հոփ, եւ նոյնիսկ լատինական ազդեցութիւններ: Խումբին մէջ Չաքրեան կ'երգէ եւ կը նուագէ:

2015 թուականին կը փոխադրուի Հայաստան եւ կը հիմնէ «Ծափ Ծափիկ» ծրագիրը գիւղական շրջաններու մանկավարժական մշակոյթը երգի ճամբով բարելաւելու նպատակով:

Ան նաեւ հիմնեց «Տա Լայլ» երգիչներու կառավարման հաստատութիւնը:

26 Մայիս 2021 թուականին հիմնեց Jinj երաժշտական խումբը Գոր Թատեւոսեանի հետ:

## Ծանօթագրութիւններ
Բժիշկ Արամ Սահակեան-Սալբի

**Արամ Մ. Սահակեան** (կամ՝ Արամ Մ․ Աահակեան , ծնած ), ճանչցուած իբր **Սալբի**, հայ գրող եւ բժիշկ:

1906-ին աւարտած է Կեսարիոյ Սուրբ Կարապետ վանքի ժառանգաւորաց վարժարանը: Բժշկութիւն ուսանած է Պէյրութի Ֆրանսական  համալսարանի բժշկական դպրոցին մէջ: Ուսանողութեան տարիներուն, անդամակցած է ՀՅԴ-ին: «Սալբի» գրչանունով աշխատակցած է «Ազատամարտ» պարբերականին:

1914-1918 տարիներուն` Ա. համաշխարհային պատերազմին, զօրակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ծառայած է իբրեւ զինուորական բժիշկ: 

Գերի ինկած է անգլիական ուժերուն ձեռքը եւ իբրեւ ռազմագերի`տեղափոխուած  Փոր Սայիտ, ուր եղած է մուսալեռցի գաղթականներուն բժիշկը: Այդ օրերու յուշերը արձանագրած է իր «Ալեակներ եւ խլեակներ» ու «Մեր խաչը» գիրքերուն մէջ:

1918-ին ազատ արձակուած է եւ վերադարձած Պոլիս, ուր ունեցած ազգային եւ գրական բեղուն գործունէութիւն: Աշխատակցած է «Ճակատամարտ» թերթին:

Տեղափոխուած է Փարիզ, հոն ապրած է քանի մը տարի, վարած է հանրային եւ հասարակական գործունէութիւն:

1922-ին հաստատուած է Ռումանիա, ուր ապրած է աւելի քան 20 տարի: Ռումանիոյ պատգամաւորական ժողովին, ներկայացուցած է Պազարճըքի եւ Պուքրէշի հայ համայնքները: Խումբ մը հայ բժիշկներու հետ գլխաւորած է Պուքրէշի հայկական բուժարանի աշխատանքները, անվճար բուժած է կարիքաւոր հայ հիւանդներ, ինչպէս նաեւ պատերազմի տարիներուն` 1942-1945, բժշկական եւ այլ տեսակ անհրաժեշտ օգնութիւն ցուցաբերած է խորհրդային ռազմագերիներուն:

1944-1946 եղած  է Պուքրէշի «Հայ մշակոյթի տուն»ի վարչութեան նախագահը: 

Աշխատակցած է Պոլսոյ, Փարիզի եւ ռումանահայ պարբերական մամուլին: 

Գրած է բազմաթիւ երկեր, երգիծական յօդուածներ («Յուշեր եւ փուշեր») եւ բժշկագիտական յօդուածներ:

Հրատարակած է «Հայ վրանաքաղաքին տարեգիրքը»` 1919-ին, «Մեր խաչը»` 1921-ին, «Պատգամաւոր շուները»`1945-ին, «Դէպի հայրենիք, թռչուններու հասարակապետութեան մէջ» վէպերը: 

«Մեր խաչը»ը հրատարակուած է նաեւ  անգլերէնով, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Միացեալ Նահանգներ:

Սալբի գրչանունի կողքին, երբեմն ստորագրած է Սիրիուս ծածկանունը:

Բժիշկ Արամ Սահակեան մահացած է 17 յունիս 1968-ին, Պուքրէշ:

Հաւաքածոն նաեւ թարգմանուած եւ հրատարակուած է անգլերէնով՝ Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Ան նաեւ ունի այլ գործ մը, վերնագրուած՝ «Պատգամաւոր Շուները», հրատարակուած 1945 թուականին:
## Ծանօթագրութիւններ
Ճիմ Քամինզ

**Ճէյմզ (Ճիմ) Քամինզ** (անգլ.՝ **James Jim Cummins,** ), համալսարանի դասախօս,  Մանկավարժութեան Հետազօտութիւններու Օնթարիոյ Հիմնարկէն ներս (Թորոնթոյի Համալսարան), ուր իր պրպտումները կը կեդրոնանան լեզուի մշակման եւ ուսուցման զարգացման վրայ, մանաւանդ անգլերէն սորվող մարդկանց շուրբ իբր հաւելեալ լեզու: 1979 թուականին ան հիմնեց BICS եւ CALPS երկրորդ լեզուի ուսուցման գաղափարները, որ կ'օգնէ ուսուցիչին հասկացողութինը աշակերտի լեզուի կարողութիւններուն:

Ահա թարգմանությունը արեւմտահայերէնով (CALP-ի՝ Ճանաչողական Ակադեմական Լեզուական Յմտութեան մասին).

## CALP (Ճանաչողական Ակադեմական Լեզուական Հմտութիւն / Ակադեմական Լեզուական Հմտութիւն)
CALP-ը կը վերաբերի լեզուն բարդ ձեւով՝ վերացականութիւններ (*abstractions*) գործածելով շահագործելու կարողութեան։

* CALP-ը կը գործածուի ակադեմական միջավայրի մը մէջ գործողութիւններ կատարելու ժամանակ։
* CALP-ը լեզուն որպէս գործիք՝ սորվելու համար մտածելու եւ գործածելու կարողութիւնն է։

Քամինզի եւ Քոլիէրի ուսումնասիրութիւնը կ'առաջարկէ, որ Նախադպրոցականէն 12-րդ Դասարան (*K-12*) աշակերտներէն կը պահանջուի 5-էն 7 տարի երկրորդ լեզուով CALP ձեռք բերելու համար, եթէ սորվողը ունի մայրենի լեզուի գրագիտութիւն։

Այն սորվողները, որոնք չունին ուժեղ մայրենի լեզուի գրագիտութիւն, յաճախ կը պահանջեն 7–10 տարի երկրորդ լեզուով CALP ձեռք բերելու համար։

## Գիրքեր

* Jim Cummins:  *Bilingual Children's Mother Tongue: Why Is It Important for Education?* 2003. (fiplv.org).
* Jim Cummins u. a.:  *ELL Students Speak for Themselves: Identity Texts and Literacy Engagement in Multilingual Classrooms.* 2008. (achievementseminars.com).
* Jim Cummins:  *Teaching for Cross-Language Transfer in Dual Language Education: Possibilities and Pitfalls.* 2005. (achievementseminars.com).
* Jim Cummins u. a.:  *Affirming Identity in Multilingual Classrooms.* (ascd.org).
* CUMMINS, James (Jim). *Die Bedeutung der Muttersprache mehrsprachiger Kinder für die Schule.* (kompetenzzentrum-sprachfoerderung.de) .

## External links

* Քամինզի կենսագրական կայքէջ 

## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգոր Գարաճեան

**Գրիգոր Գարաճեան**, (1895 Պոլիս – 14 Ապրիլ, 1963 Երեւան)․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար։  Յունական շրջանակներուն մէջ ծանօթ է իբրեւ Ղրիղորիս Գարածաս (Γρηγόρης Καρατζάς)։  Յունաստան ապրած ու գործած է 35 տարի եւ հայրենադարձուած է 1948-ին:

## Կենսագրութիւն

### Իզմիր
մինի|Իզմիր 1919-1920
Գրիրոր Գարաճեան ծնած է 1895-ին Պոլիս։ Մայրը եւ քոյրը՝ Կիւլիզար, եղած են դաշնակահար։  Փոքր տարիքէն ջութակով կը զբաղի։ 1903-ին ընտանեօք Իզմիր կը տեղափոխուին։  Գրիգոր կը յաճախէ Իզմիրի երկսեռ հայկական դպրոցը (Մեսրոպեան եւ Հռիփսիմեանց վարժարաններու միացում)․ տեսչուհին է Տիկին Սաթենիկ Հալէպեան-Բարթող։  

### Աթէնք
Գրիգոր Գարաճեան, ջութակահարի ուսումը կը շարունակէ Փարիզի Երաժշտանոցը։ Ուսումը աւարտած տարին, 18 տարեկան հասակին Աթէնք կը հաստատուի։  Կը ստանցնէ համբաւ վայելող «Փանթէոն» զբօսավայրի նուագախումբին ղեկավարութիւնը։ Այդ ժամանակամիջոցին (1913 - 1917), Յունաստանի Կոստանտինոս թագաւորին անձնական հրաւէրով յաճախ ջութակի ելոյթներ կ՛ունենայ պալատին մէջ։  1916-ին պետական նուագախումբի առաջին սոլիստներէն է եւ միաժամանակ կը դասաւանդէ պետական երաժշտանոցին մէջ (Իզմիր ապրած ըլլալով, տեղեակ էր յունարէնին)։ 

1917-ին, ջղային կծկումի մը հետեւանքով, ճպոտը գործածող աջ ձեռքին դաստակը երկու տարուան համար անգործածելի կը դառնայ։

### Վերադարձ Իզմիր
Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի զինադադարի շրջանին, դաշնակահար մօրը հետ Իզմիր կ՛ անցնի, ուր կը մնայ մինչեւ 1922-ի սկիզբները․ Իզմիր այդ ժամանակ կը գտնուի յունական գրաւման տակ։  Երաժշտական ելոյթներու կը մասնակցի եւ քաղաքին նուագախումբին խմբավարութիւնը կը ստանցնէ։  

### Յունաստան
Փոքր Ասիոյ Աղէտէն ետք, Աթէնք կը հաստատուի։  Աթէնքի Երաժշտանոցին առաջին ջութակահարը կը նշանակուի․ մեծ պատիւ մը օտարազգիի մը համար։  Յունաստանի մէջ իր 35 տարուան ասպարէզին ընթացքին, ան ծանօթ կը դառնայ իբրեւ Ղրիղորիոս Գարածաս (Գրիգոր Գարաճեան անունը յոյները կը յունացնեն․ Գրիգորիս՝ Ղրիղորիս, Ղրիղորիոս)։  Կը մասնակցի բազմաթիւ նուագահանդէսներու (Աթէնք, Սելանիկ եւ ուրիշ մեծ քաղաքներ)։  

Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտին, Յունաստանի մէջ ստեղծուած են քաղաքական նոր եւ ծանր պայմաններ։  Ազգայնականներու շրջանակին ճնշումներուն տակ, Գրիգոր կը կորսնցնէ Երաժշտանոցին առաջին ջութակահարի տիտղոսը․ զայն կը փոխարինէ յոյն ազգութեամբ ջութակահար մը։  Այս որոշումին իբրեւ հետեւանք, Գրիգոր կ՛ որոշէ հայրենադարձուիլ։
մինի|Երեւանի Օփերայի շէնքը

### Հայաստան
1948-ին, Գրիգոր Գարաճեան կնոջ եւ մօրը հետ Հայաստան կը ներգաղթէ ։  Անոր տաղանդը յայտնութիւն մըն է Երեւանի երաժշտական շրջանակներուն մէջ եւ շուտով Երեւանի Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան Օփերայի համերգային նուագախումբին երաժշտապետը կը նշանակուի․ պաշտօն, որ մինչեւ իր մահը կը վարէ։  

## Մահը
Գրիգոր Գարաճեան աչքերը կը փակէ սրտի տագնապի մը հետեւանքով, 14 Ապրիլ 1963-ին։  Դիակը ամբողջ օր մը կը ցուցադրուի Օփերայի սրահին մէջ եւ յուղարկաւորութիւնը մեծ շուքերով տեղի կ՛ ունենայ։

 

## Աղբիւրներ

* «Ամէնուն Տարեգիրքը», 1964, Կարօ Գէորգեան, էջ 315-318
* «Ներկա՛յ» պարբերաթերթ, Յուլիս – Օգոստոս 1963, թիւ 26/27, էջ 18-20, Տոքտ․ Գ․Օ․Գ․ Պուենոս Այրես, Արժանթին

## Ծանօթագրութիւններ
Շուշան Կարապետեան

**Շուշան Կարապետեան**, լեզուաբան, լեզուագէտ, ակադեմիկոս, համալսարանի դասախօս: Ան այժմ կը վարէ Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Հայագիտական Հիմնարկի տնօրէնի պաշտօնը:

Անոր Դոկտորի թեզը վերնագրուած էր՝ «Ինչպէ՞ս Կրնամ Սորվեցնել Կոտրտած Հայերէնս՝ Զաւակներուս» (անգլ.՝ "How Do I Teach My Kids My Broken Armenian?": A Study of Eastern Armenian Heritage Language Speakers in Los Angeles):

## Գրութիւններ

### Թարգմանութիւններ

* “Buzz” by Violet Grigoryan. In T. Boyadjian (Ed.). *Anthology of contemporary Armenian literature. Absinthe: Journal of World Literature in Translation*. University of Michigan.

### Գրադատում

* “Խաշաթաղեան թռիչք (Khashatagh flight).” [Review of the book Glendale: Khashatagh, by Khoren Aramouni], Asbarez, March 2013.

### Լեզուի Ուսուման Պատրաստութիւններ

* “Armenian for heritage students.” Հրատարակեց՝ Center for World Languages. UCLA. Los Angeles, CA, 2011.
* “Curriculum for high school Armenian heritage course.” Հրատարակեց՝ National Heritage Language Resource Center, UCLA. Los Angeles, CA, 2011.

## Մրցանակներ

* Distinguished Dissertation Award for 2011-2014, Society for Armenian Studies, 2015
* Armenian Studies Postdoctoral Scholarship Recipient, Calouste Gulbenkian Foundation, 2014
* Dissertation Year Fellow, UCLA Graduate Division, 2013
* Nominated for Distinguished Teaching Assistant Award, UCLA Department of Near Eastern Languages and Cultures, 2013
* Kaspar and Siroon Hovannisian Fellow, UCLA Graduate Division, 2012
* Karekin Der Avedisian Memorial Recipient, UCLA Graduate Division, 2011
* Mangasar M. Mangasarian Scholar, UCLA Graduate Division, 2010
* Karekin Der Avedisian Memorial Recipient, UCLA Graduate Division, 2009
* Foreign Language and Area Studies Fellow for Russian, UCLA Center for European and Russian Studies (CEES), 2007
* Foreign Language and Area Studies Fellow for Russian, UCLA CEES, 2005
* Karekin Der Avedisian Fellow, UCLA Graduate Division, 2004

## Ծանօթագրոութիւններ

## Արտաքին յղումներ

* How Do I Teach My Kids My Broken Armenian?": A Study of Eastern Armenian Heritage Language Speakers in Los Angeles - Shushan Karapetian, 2014, UCLA
*Unpacking Armenian Studies with Dr. Shushan Karapetian - Unpacking Armenian Studies
*Dr. Shushan Karapetian Awarded Young Scholar Award in Heritage Language Education
*Shushan Karapetian: Language Use and Development in the Armenian Diaspora - AGBUVideo, 2020
Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Անի)

մինի|300x300փքս|Գագկաշէնի աւերակները
**Գագկաշէն** կամ **Անիի** **Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի**, հայկական ճարտարապետական յուշարձան։ Եկեղեցին կառուցած է ճարտարապետ Տրդատ, 1001-1010 թուականներուն: Եկեղեցւոյ կառուցման գաղափարը յղացած է Գագիկ Ա․ Բագրատունի թագաւորը, որ ուզած է վերակերտել Զուարթնոցի տաճարը։

Հնագէտ Նիքոլա Մարր եկեղեցւոյ պեղումները սկսած է 1905-1906 թուականներուն, որոնց ընթացքին յայտնաբերուած է Գագիկ Ա․ թագաւորի բոլորաքանդակը, մեծադիր արձանը՝ եկեղեցւոյ մանրակերտը ձեռքին։ Ներկայիս եկեղեցին ամբողջովին աւերակ վիճակի մէջ կը գտնուի:

## Ծանօթագրութիւններ
Յակոբ Քուլուճեան

**Յակոբ Քուլուճեան**, լեզուաբան, արեւմտահայերէնի լեզուագէտ, հետազօտող, ակադեմիկոս, համալսարանի դասախօս:

## Գրութիւններ

### Ակադեմական

* “Entering Outside or Towards a Self-Denying Reception: Writer, Contemporary Community, Language.” In Krikor Beledian et la littérature arménienne contemporaine. (Paris: Forthcoming)
* “Compartmentalization in Heritage Language: Observations in the Armenian Diaspora.” In Innovation in Education: Challenges of Teaching Western Armenian in the 21st Century. (Paris: Forthcoming)
* “Historical Narrrative in the Nineteenth Century Armenian Literature.” In The Heritage of Armenian Literature: Vol. III – From the Eighteenth Century to Modern Times, Agop Hacikyan et al, ed.s (Detroit: Wayne State University Press, 2005), 80-102.
* “On Armenian Parallels to Beowulf.” Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 16 (2007), 76-87.
* “Exposure of the Armenian Genocide in Cyberspace: A Comparative Analysis.” In The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies, Richard Hovannisian, ed. (New Brunswick: Transaction Publishers, 2007), 245-266.
* “Word as Sacrifice in Grigor Narekac‘i’s Matean Ołbergut‘ean.” Bazmavep, vol. CLXII, 1-4 (2005), 92-120 [in Armenian].
* “Network Communication, Culture, and Diaspora.” Haigazian Armenological Review 19 (1999), 367-392 [in Armenian].

### Յօդուած - Գրադատումներ

* Marc Nichanian, (ed.), Yeghishe Charents: Poet of the Revolution. With the collaboration of Vartan Matiossian. Armenian Studies Series 5. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2003. Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 16 (2007), 178-184.
* “An Armenian Opening onto Modernity and Postmodernity.” Bazmavep, vol. CLXIV, 1-4 (2006), 568-581 [in Armenian].
* Marush Yeramian et al (ed.s), Banasteghtsutiun, Vol. I (Alepo: Isfahani, 1999). I-Teb, Vol. II (2006), 24-32 [in Armenian].
* “Diaspora Thinking and Nationalist Aesthetics,” Haratch (Paris), 8 (2002) [in Armenian].
* “Rethinking Narekatsi” (Beledian, Krikor. Erkxōsut’iwn Narekac’ii het [Dialogue with Narekatsi]. Yerevan: Sargis Xač’enc’-Printinfo, 2008, 528pp). Asbarez, 13 Febr. (2009) [in Armenian].

### Թարգմանութիւններ

* “An Anthology of Poems by Jorge Luis Borges,” (translation into Armenian), Nork (Yerevan) 10 (2000).
* “An Anthology of Poems by Ara Babayan,” (translation into Armenian), in Birthmark (Los Angeles: Open Letter, 1999), 52-75.

### Գիրքի Գրադատումներ

* Marc Nichanian (ed.), Kam, Handes Verlutsakan, Vol. 5 (Los Angeles: Abril, 2002) and Vol. 6 (Los Angeles: Abril, 2005). Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 15 (2006), 231-234.
* Levon Abrahamian and Nancy Sweezy (ed.s), Armenian Folk Arts, Culture, and Identity, (Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis, 2001). Journal of the Society for Armenian Studies Vol. 13 (2004), 99-101.
* Agop Hacikyan et al (ed.s), The Heritage of Armenian Literature: Vol. I – From the Oral Tradition to the Golden Age (Detroit: Wayne State University Press, 2000). Haratch (Paris), November (2001).
* Vartan Matiossian, Kostan Zarian (Beirut: G. Melitinetsi, 1998). Haratch (Paris), December (1999).

## Ծանօթագրութիւններ
Ժատ Մըլքի

**Ժատ Մըլքի**, Լիբանանցի ակադեմիկոս, հետազօտող, մամլոյ մասնագէտ, լրագրող, համալսարանի դասախօս:

## Ծանօթագրութիւններ
Ումպերթօ Էքօ

**Ումպերթօ Էքօ** (), իտալացի աշխարհահռչակ գրող, բանասէր, գրականագէտ եւ փիլիսոփայ։ Միջազգային բազմաթիւ մրցանակներու դափնեկիր։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Իտալիոյ հիւսիսը գտնուող Ալեսանտրիա քաղաքը։ Ումպերթօ ընդունուած է Թուրինի համալսարան՝ միջնադարեան փիլիսոփայութեան եւ գրականութեան բաժին։ 1954-ին ատենախօսական թեզ պաշտպանած է` Թովմա Աքվինացիի թեմայով։

1956-ին տպագրած է իր առաջին` «Ս․ Թովմայի գեղագիտական խնդիրը» («*Il problema estetico in San Tommaso»)* գիրքը, որ անոր ատենախօսական թեզին հաւելուածը եղած է։ Այս աշխատութիւնը սկիզբ հանդիսացած է Թուրինի համալսարանին մէջ անոր ունենալիք դասախօսական ասպարէզին։

1962 թուականի Սեպտեմբերին Էքօն ամուսնացած է գերմանացի մշակոյթի ուսուցչուհի Ռենաթէ Ռամկէի հետ։ Ամուսիններն ունեցած են 2 զաւակ՝ մանչ մը եւ աղջիկ մը։ 

## Ֆիլմագրութիւն
Ումպերթօ հեղինակած է՝

* 1986 թուականին էկրաններ բարձրացաւ Ումպերթօ Էքոյի վէպի մոթիւներով նկարահանուած Ժան Ժաք Աննոյի «Վարդի Անունը» (*The Name of the Rose*) գեղարուեստական ֆիլմը։ Գլխաւոր դերերու մէջ՝ Շոն Քոնների, Քրիսթիան Սլէյթըր, Հելմութ Քուոլթինկըր։ Սցենարի Հեղինակ՝ Էնդրիւ Բիռքին։
* «Ֆուքոյի ճոճանիւը»,
* «Կղզին նախօրէին» վէպերը:

Ինչպէս նաեւ բանասիրութեան, գեղագիտութեան, արուեստի եւ  փիլիսոփայութեան պատմութեան նիւթերով բազմաթիւ աշխատութիւններու հեղինակ է:

## Մրցանակներ

* **BAFTA Մրցանակներ։** 1988 թուականին ստացած է BAFTA-ի 2 մրցանակ.
** **Լաւագոյն Դերասան** (Շոն Քոնների)։
** **Լաւագոյն Դիմայարդար** (Հասսօ ֆոն Հիւկո)։
* **Այլ Մրցանակներ։** Մինչ այդ արժանացած է **15 մրցանակներու** եւ եղած է **5 անուանակարգերու** մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
29 Մարտ

**29 Մարտ**, տարուան 88-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 89-րդ) օրը

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

* 1943՝ Վանկելիս Փափաթանասիու, Օսքարի մրցանակակիր (1982, «Հուրի ճամբաներ» *Chariots of Fire* ժապաւէնի երաժշտութիւն) յոյն երաժիշտ եւ յօրինող՝ ելեկտրոնային progressive, ambient, ճազ եւ նուագախմբային երաժշտութեան
* 1953՝ Արամ Քերովբեան․ երաժիշտ, յօրինող, խմբավար, քանոնահար, հայ շարականներու աւանդական մեկնաբանող, հայ ա­ւան­դա­կան հո­գե­ւոր երաժշտութեան եւ երգասացութեան մասնագէտ
*

## Մահեր

## Տօներ
Մելիսսա Պիլալ

**Մելիսսա  Պիլալ**, Ամերիկահայ ակադեմիկոս, համալսարանի դասախօս, էթնօ-երաժշտութեան մասնագէտ:

## Ծանօթագրութիւններ
Ֆրենք Քափրա

**Ֆրենք Քափրա** (, *Ֆրանչեսքօ Ռոզարիօ Քափրա*, ծագումով իտալացի ամերիկացի բեմադրիչ եւ արտադրիչ, Օսքարի եռակի դափնեկիր (1935, 1937, 1939)։

## Կենսագրութիւն
Ֆրանչեսքօ Ռոզարիօ Քափրա ծնած է Սիկիլիա։ Իր բազմանդամ ընտանիքը ԱՄՆ տեղափոխուած է 1903-ին եւ հաստատուած՝ Լոս Անճելըս։ 1918-ին աւարտած է Քալիֆորնիոյ արուեստագիտական հիմնարկը՝ ճարտարագէտ-մեքենագէտի մասնագիտութեամբ: Նոյն տարին զօրակոչուած է, սակայն ծանրօրէն հիւանդանալուն պատճառով, բանակէն ազատ կացուցուած է։ 1920-ին դարձած է ԱՄՆ-ի քաղաքացի՝ Ֆրենք Ռասսըլ Քափրա անունով։ 

* Բ. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, յօգուտ ԱՄՆ-ի, հանդէս եկած է 8 փաստագրական շարժապատկերերով։

* 1944-ին վերադարձած է իր սիրած կատակերգութեան ժանրին, նկարահանելով «Մկնդեղ եւ հին ժանեակ» շարժապատկերը։ 
* 1946 -ին նկարահանած է իր նշանաւոր «Այս հրաշալի կեանքը» շարժապատկերը, որ մինչեւ օրս ամերիկացիներուն ամէնէն սիրուած շարժապատկերներէն մէկը կը համարուի եւ կը ցուցադրուի Ս. Ծննդեան տօներուն ընթացքին:
* Աշխատած է մինչեւ 1961։
* Ամուսնացած է երկու անգամ, ունի 4 զաւակ։
## Ֆիլմագրութիւն
Շուրջ 37 ֆիլմերու բեմադրիչ է։ 
300px|մինի|աջից|Ֆրենք Քափրան՝ նկարահանումներու ընթացքին
Նշանաւոր ֆիլմերէն են՝
* 1926-«Ուժեղը» (*The Strong Man*)
* 1927-«Երկար տափատ» (*Long Pants*)
* 1927-«Մայքին սիրոյն» (*For the Love of Mike*)
* 1928-«Այս որոշակի իրը» (*That Certain Thing*)
* 1928-«Միննի թատրոնը» (*Il teatro di Minnie (The Matinée Idol)*)
* 1928-«Ուժեղներու ուղին» (*The Way of the Strong*)
* 1928-«Մամուլին ուժը» (*The Power of the Press*)
* 1928-«Ուրեմն ասիկա սէ՞ր է» (*So This Is Love?*)
* 1929-«Նոր սերունդը» (*La nuova generazione (The Younger Generation)*)
* 1929-«Տոնովանի գործը» (*L'affare Donovan (The Donovan Affair)*)
* 1931-«Հրաշալի կինը» (*The Miracle Woman*)
* 1931-«Բլատինէ շիկահերը» (*Platinum Blonde*)
* 1931-«Ղեկավարելի» (*Dirigible)*
*1932-«Արգիլուած» (*Forbidden*)
* 1932-«Ամերիկեան խենթութիւն» (*American Madness*)
* 1933-«Զօրավար Ենի դառն թէյը» (*The Bitter Tea of General Yen*)
* 1933-«Տիկին՝ մէկ օրուան համար» (*Lady for a Day*)
* 1934-«Անիկա պատահեցաւ գիշեր մը» (*It Happened One Night*)
* 1934-«Պրոտուէյ Պիլլ» (*Broadway Bill*)
* 1936-«Պրն. Տիտս քաղաք կը տեղափոխուի» (*Mr. Deeds Goes to Town*)
* 1937-«Կորսուած հորիզոնը» (*Lost Horizon*)
* 1938-«Չես կրնար քեզի հետ տանիլ» (*You Can't Take It with You*)
* 1939-«Պրն. Սմիթ Ուաշինկթըն կ'երթայ» (*Mr. Smith Goes to Washington*)
* 1941-«Ծանօթացէք Ճոն Տոյի» (*Meet John Doe*)
* 1943-«Պատերազմի նախերգանք» (վաւերագրական) (*Prelude to War*)
* 1943-«Ռուսաստանի ճակատամարտը» (*The Battle of Russia*)
* 1944-«Մկնդեղը եւ հին ժանեակը» (*Arsenic and Old Lace*)
* 1946-«Այս հրաշալի կեանքը» (*It's a Wonderful Life*)
* 1951-«Փեսացուն կը վերադառնայ» (*Here Comes the Groom*)
* 1959-«Ծակ՝ գլխուն մէջ» (*A Hole in the Head*)
* 1961 -«Բուռ մը հրաշք» (*Pocketful of Miracles*)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ
«Նուպար Տիճիթըլ» տպարան

**«Նուպար Տիճիթըլ»** տպարան, Եգիպտոսի տպարաններէն մին, որ հիմնուած է Գագիրէի մէջ 13 Նոյեմբեր 1939-ին, թիւ 14, Ղէյթ էլ նուպի փողոց հասցէին։ Հիմնադիր-սեփականատէրը եղած է Պօղոս Սիմոնեան:

## Տպարանին պատմութիւնը
Հիմնադրութենէն ետք, յետագային, տպարանին գործունէութեան հասցէները  յաջորդաբար եղած են․

* թիւ 56, Խալլաթ Փողոց, Շուպրա,
* Ապտ Էլ Ազիզ փողոց,
* Թէրաա Էլ Պուլաքէյա,
* Շուպրա (Մարտ 1959)
* թիւ 6ա, Մատրասէթ էլ Մոալլիմին փողոց, Ռօտ Էլ Ֆարակ, Գահիրէ:
«Նուպար» Տպարանը սկզբնական շրջաններուն գործած է իր ժամանակի կապառէ տառերու գործածութեան դրութեամբ, որուն հետեւած է վիմատպագրութեան կիրարկումը Խալլաթ եւ Ապտ Էլ Ազիզ փողոցներու իր վայրերուն մէջ:

1959-էն սկսեալ, Նուպար եւ Հրաչ Սիմոնեան եղբայրները իրենց հօրենական տպարանը օժտած են արդիական Ֆօթօ-Լիթո-Օֆսէթ կազմածներով եւ նորագոյն տպագրական դրութեամբ:

1974-էն սկսեալ, տպարանին մէջ գործած են Հայտէլպըրկ մակնիշով գունաւոր տպագրութեան արդիական կազմածները: Տպարան «Նուպար»ի արդիական սարքաւորումներով նոր կառոյցը հաստատուած է 2001-ին Գահիրէի մերձակայ Էլ Ուպուր քաղաքին մէջ, Էլ Մանթէքա Էլ Սէնաէյա, թիւ 13 փողոց, թիւ 13 շէնքի հասցէին, «Էլ Նուպար» տպարաններ վերանուանումով եւ սեփականատիրութեամբ՝ Նուպար եւ Հրաչ Սիմոնեան Եղբայրներու: 

Միւս կողմէ, Շուպրայի նախորդ վայրին մէջ, 2013-էն ի վեր կը գործէ «Նուպար Տիճիթըլ» (NUBAR DIGITAL) անունով եւ թուայնացումի նորագոյն դրութիւններով գործող տպարանը, «Նուպար Սիմոնեանի եւ Որդիք»ի սեփականատիրութեամբ:

## Հրատարակութիւնները
«Նուպար» տպարանի աւելի քան 75-ամեայ տարեգրութեան ընթացքին լոյս տեսած են եգիպտահայ մամուլի աւելի քան քսան պարբերականներ, իրենց շաբաթական, ամսական, եռամսեայ, կիսամեայ եւ տարեկան բնոյթներով:

Հրատարակուած են շուրջ 150 հատորներ եւ գրքոյկներ, ինչպէս նաեւ միութենական ձեռնարկ-հանդիսութիւն-ոգեկոչումներու բազմատասնեակ պրակներ եւ յայտագիրներ:

Տպարանը իր հիմնադրութեան օրերէն խրախուսողը եղած է հայատառ հատորներու եւ պարբերականներու տպագրական նախաձեռնութիւններուն, զուգահեռ՝ օտարալեզու հրատարակութիւններու, բացիկներու, ծանուցումներու եւ յայտագիրներու: Ներկայիս, իր ունեցած տպագրական գործունէութիւնը ընդգրկած է եգիպտական շուկայէն դուրս արաբական, եւրոպական եւ ամերիկեան ցամաքամասի երկիրներ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայկական Համայնքային Կառոյցները Եգիպտոսի Մէջ , Տոքթ. Սուրէն Ն. Պայրամեան, Գահիրէ, 2017,  էջ 238-239։

Ստորոգութիւն:Տպարաններ
Պրիւքսէլութիւն

մինի|Պրիւքսելութեան օրինակ
**Պրիւքսէլութիւն** (անգլերէն՝ Brusselisation, ֆրանսերէն՝ Bruxellisation) կը նկարագրէ քաղաքի մը պատմական մասերու մէջ հին տուներու քով նոր եւ բարցր շենքեր շինելը: Անունը ստացած է Պրիւքսէլ քաղաքէն, ուր այս բներեւոյթը շատ յաճախ է: 

## Աղբիւրներ
Լէօբօլտշթաթ

**Լէօբօլտշթաթ**, կամ **Վիեննայի Երկրորդ Թաղամասը** (գերմ. Leopoldstadt կամ Zweite Wiener Bezirk), 1850-է ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննա քաղաքին: Այստեղ կը գտնուի 

## Աշխարհագրութիւն
Ներքին քաղաքը կը գտնուի Վիեննայի մէջտեղը: Անոր սահմանները՝

* հիւսիս-արեւելք՝ 22-րդ թաղ. Տօնաուշթաթ
* հարաւ-արեւելք՝ 11-րդ թաղ. Սիմըրինկ
* հարաւ-արեւմուտք՝ 3-րդ թաղ. Լանտշթրասէ
* արեւմուտք՝ Ներքին Քաղաք, 9-րդ Ալզէրկրունտ
* հիւսիս՝ 20-րդ Պրիկիթընաու

Անոր տարածութիւնը 19,24 քմ. ք. է, մեծ մասը կը բաղկանայ Փրաթըր պարտէզէն:

## Ժողովրդագրութիւն

### Բնակչութեան զարգացում
1910-ին բնակչութեան թիւը հասեր էր 162442, եւ Լէօբօլտշթաթ Վիեննայի ամենէ շատ բնակիչները ունէր: Սակայն Առաջին Համաշխարհային պատերազմէն եւ Աւստրօ-Հունգարիայի կայսրութեան անկումէն ետք թիւը հետզհետէ կը պակսէր: Գերմանիայի հետ միացումէն ետք բնակչութեան թիւը շատ աւելի կ'իջնէ, որովհետեւ Լէօբօլտշթաթի հրեայ ժողովուրդը կ'աքսորուի: 2000-էն ի վեր ժողովուրդի թիւը կ'աւելնայ, 2020-ին՝ 105848:

### '''Բնակչութեան տարիք'''
Երկրորդ թաղամասի բնակչութեան տարիքի միջինը Վիեննայի ամենէ ցածերէն է: 2020-ին միջինը 39,9 տարեկան էր, մինչ այդ Վիեննայի ընդհանուրը՝ 41 տարեկան, եւ ամենէ ցածը՝ Սիմըրինկը 39,3 տարեկան:

### Բնակչութեան ծագում
Լէօբօլտշթաթի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (62605, 58,1%): 16% (16900) կու գան Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 24,9% (26343) այլ երկիրներէ:

## Մշակոյթ

### Թանգարաններ
Լէօբօլտշթաթ կը գտնուին տասնեակ թանգարաններ, օրինակ՝

* Լէօբօլտշթաթ թաղամասի թանգարան

* Տուրմի Թանգարան Վիեննա
* Փրաթըրի թանկարան
* Կրկէսի եւ խամաճիկներու թանգարան
* Վիեննայի ոճիրի թանգարան
* Վիեննայի աստղադիտարան

### Թատերասրահներ

* Վիեննայի տղոց երգչախումբի նուագի եւ թատրօնի սրահ
* «Օտէօն» թատերախմբի թատերասրահ

### Ուսումնական հաստատութիւններ

* Տնտեսութեան Համալսարան
* Սիկմունտ Ֆրօյտ անձնական Համալսարան
* «BFI»-ի Կիրարական գիտութեան Համալսարան
* Տանուպ Միջազգային դպրոց
* Վիեննայի տղոց երգչախումբի դպրոց
* Լէօբօլտշթաթի երաժշտանոց
* եւ այլ 44 դպրոցներ եւ 5 գործի բարձրագոյն վարժարաններ

## Տեսարժան վայրեր

Պատկեր:Prater Turm Riesenrad Wien Vienna.jpg|«Փրաթըր» խաղավայրը
Պատկեր:Wien 02 Prater a.jpg|Փրաթըր պարտէզ
Պատկեր:Wien 02 Prater Madame Tussauds 01.jpg|«Մատամ Թուսօ», մոմէ շինուած արձաններու թանգարան
Պատկեր:Gefechtsturm Augarten Sept 2020 14.jpg|«Աուկարդըն» պարտէզ
Պատկեր:Planetarium Wiener Prater 2020-07-12 c.jpg|Վիեննայի Աստղադիտարան


## Արտաքին յղումներ

# Լէօբօլտշթաթի պաշտօնական էջ (գերմաներէն)

## Ծանօթագրութիւն
Սեպուհ Ասլանեան

**Սեպուհ Դաւիթի Ասլանեան** կաճառական (անգլերէն՝ Academic), պատմաբան, համալսարանական դասախօս: Գալիֆորնիոյ համալսարանի, Լոս Անճելըսի մէջ, ժամանակակից հայկական պատմութեան դասախօս է։ 

## Ծանօթագրութիւններ
Հեղնար Ուաթընփօ

**Հեղնար Զէյթլեան Ուաթընփօ**, ակադեմիկոս, գրող, հետազօտող, համալսարանի դասախօս:

## Ծանօթագրութիւններ
Ստեփան Ասդուրեան

**Ստեփան Հ. Ասդուրեան**, համալսարանի դասախօս, գրող, ակադեմիկոս, հետազօտող, Քալիֆորնիոյ Համալսարան Պըրքլիի Հայագիտական Բաժանմունքի երկայ ընդհանուր տնօրէն:

## Ծաօթագրութիւններ