open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զարեհ Ա. Կաթողիկոս

**Զարեհ Ա.** (աւազանի անունով՝ Սիմոն, ), Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս 1956-1963:

## Կենսագրութիւն

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհ Ա. Կաթողիկոս Ա. ծնած է 1915-ին Մարաշ, Փայասլեան յարկի տակ: 1931-ին եղած է Մեծն Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի նորահաստատ դպրեվանքին անդրանիկ սաներէն: 1933-1938-ին հետեւած է Պրիւքսէլի համալսարանի հայագիտութեան եւ արեւելագիտութեան դասընթացքներուն:

1939-ին Զարեհ վարդապետ առաջնորդական տեղապահ ընտրուած է Հալէպի թեմին, իսկ առաջնորդ՝ 1943-ին: 1947-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. Յովսէփեան Կաթողիկոսի կողմէ։ Գարեգին Ա. Կաթողիկոսի վախճանումէն ետք (1952), շուրջ չորս տարի տեւած ու Հայաստանեայց եկեղեցին պառակտման եզրին հասցուցած ազգային, քաղաքական եւ գաղափարական բուռն վէճերէ ու հակամարտութիւններէ ետք, 20 Փետրուար 1956-ին Զարեհ Ա. ընտրուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս: Վախճանած է 18 Փետրուար 1963-ին։

Կաթողիկոսական իր պաշտօնավարութեան  եօթնամեայ շրջանին, անանձնական մօտեցումով, ներողամտութեան ոգիով եւ անսահման բարութեամբ ու նուիրումով մեծ ներդրում ունեցած է ընտրութեան նախօրէին եւ անոր յաջորդած պառակտումի դառն էջերը փակելու եւ համերաշխութեան ու միասնականութեան ենթահող պատրաստելու։ Անխախտ հաւատքով փարած է Կիլիկեան Ս. Աթոռի անկախութեան տէր կանգնելու իր կոչումին եւ առաքելութեան: Զարեհ Ա. Կաթողիկոս ­յե­տա­դարձ հա­յեաց­քով ար­ժե­ւո­րած է իր ­ընտ­րու­թեան ի­րա­դար­ձու­թիւնները, անոր 6-րդ ­տա­րե­դար­ձի հան­դի­սութեան ­Կի­լի­կեան Միա­բա­նու­թեան ուղ­ղե­լով իր պատ­գա­մը՝ 20 ­Փետ­րո­ւար 1962-ին.

## Տե՛ս նաեւ
* Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն
* ՀԵՀՈՄ (Հայ Եկեղեցւոյ Համալսարանական Ուսանողներու Միութիւն)
* Արամ Ա. Կաթողիկոս
* Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Թանգարան
	
## Աղբիւրներ
* Ա. ­Կա­թո­ղի­կոս ­1915-1963
* ԵՐՋ. ԶԱ­ՐԵՀ Ա. ԿԱ­ԹՈ­ՂԻ­ԿՈ­ՍԻ ՎԱԽ­ՃԱՆ­ՄԱՆ 50-ՐԴ ԵՒ ԵՐՋ. ԽՈ­ՐԷՆ Ա. ԿԱ­ԹՈ­ՂԻ­ԿՈ­ՍԻ ՎԱԽ­ՃԱՆ­ՄԱՆ 30-ՐԴ ՏԱ­ՐԵ­ԼԻՑ­ՆԵ­ՐՈՒ ՅԻ­ՇԱ­ՏԱ­ԿԻ ԵՐԵ­ԿՈՅ 
* Զարեհ Ա. Կաթողիկոս Փայասլեան (1915-1963)… Հայոց Սրբակեաց Կաթողիկոսի Լուսապսակ Ճակատը 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1915 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մարաշ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսներ
Ստորոգութիւն:Կիլիկիոյ կաթողիկոսներ
Ռանչպարների Կանչը

Վիպական ժամանակագրութիւն ու յուշագրութիւն Սասնոյ անցեալի եւ 20-րդ դարասկիզբին հայ ազատագրական շարժման

## Աշխատութիւնը
«**Ռանչպաչների Կանչը**», միահատոր առասպելանման վաւերագրութիւն․ տպագրուեցաւ Երեւան 1984թ․, հեղինակ՝ Խաչիկ Դաշտենց։  «Ռանչպաչների Կանչը»-ը վիպականացուած ժամանակագրութիւն ու յուշագրութիւն մըն է 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարասկիզբին Սասնոյ հայ շինականների կեանքին եւ հայ ազատագրական շարժման։  Դաշտենց վիպասանութեան յառաջաբանին մէջ, գրուած 10 Օգոստոս, 1972-ին, հանդէս կու գայ հետեւեալ խօսքերով․-

*․․․Նոր վէպի համար օգտագործել եմ մայր հայրենիքում եւ սփիւռքում լոյս տեսած որոշ յուշագրութիւններ, ականատեսների վկայութիւններ եւ պատմական ու աշխարհագրական աշխատութիւններ, դրանցից իբրեւ ատաղձ ընտրելով բացառապէս այն դրուագները կամ եղելութիւնները, որոնք առնչւում են իմ ընտրած նիւթին։ ․․․*

*[[1963 թուական|1963]]-ի Յունիս 2-ին Ներքին Թալին գիւղում ես հանդիպեցի Խոդեդան վէպիս հերոսներից մէկին՝ Գոմսա Մելիքի կնոջը։  Նա ասաց․ «Մելիք հարիր* (հարիւր) *տարեկան կեղնէր, որ մեռաւ։ Թալինու բժիշկ մէկ օր Մելիքին տեսնելով ասաց․ «Մելիք ջան, դու քու ուժից ես էսքան երկար ապրել։  Չաթալ օսկոր կայ քու սրտի մէջ ու չորս պլոճիկ։*»

*Իմ այս վէպը իրենց սրտի մէջ «չաթալ օսկոր» եւ «չորս պլոճիկ» ունեցող սերնդի մասին է։*

*Այդպիսի սերունդ եղաւ, այդպիսի սերունդ դժւար թէ կրկնւի։ ․․․*

## Ճաչնանք վիպասանութիւնը
«Ռանչպարների Կանչը» վիպասանութիւնը առասպելանման վաւերագրութիւն մըն է, տրուած Խաչիկ Դաշտենցի իւրայատուկ քնարերգական ոճով։  Անոր երեք մասերը, իրենց ենթաբաժանումներով, կ՛ընդգրկեն յաջորդաբար՝ Տարօնի ազատագրական շարժումը իր սկզբնական շրջանէն մինչեւ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ծագումը․ Պատերազմէն մինչեւ 1920-ական բախտորոշ թուականներն ու Անդրանիկ զօրավարի մեկնումը Հայաստանի Հանրապետութենէն․ դրուագներ՝ սփիւռքէն, հալածանքի օրերէն, ներգաղթէն՝ 1922թ․ մինչեւ Խրուջովի օրերը։

Հետաքրքրական են աշխարհագրական մանրամասն տեղեկութիւնները․ եղերերգական ոճը՝ սասունցիներուն եւ ֆէտայիներուն բանաստեղծական նկարագրման, հայրենիքին ու Սասունի հանդէպ կարօտին։

### Վիպասանութեան դէմքերը, հերոսները
Վիպասանութեան դէմքերը՝ ֆետայիներ, ուսուցիչներ, գործիչներ, գիւղացիներ, շինականներ․ բոլորը իրական մարդիկ, կը հերոսանան, կ՛առասպելանան։ Վերջաւորութեան բոլորը կը շաղկապուին անվերջ օղակի մը։ Խաչիկ Դաշտենցի տեսլականը կ՛իրականանայ․ նորահաս սերունդի նո՛ր «Խենթ»երը, Սերոբները, Գէորգներն են, որոնք ափիբերան այս առասպելացած հերոսներու կեանքէն, քաջագործութիւններէն պիտի անմահացնեն անոնց կէս ձգած գործը․․․։

## Աղբիւրներ
«Ռանչպաչների Կանչը», Խաչիկ Դաշտենց, տպգր․ 1984, Երեւան

## Տե՛ս նաեւ
Խոդեդան

## Արտաքին յղումներ
* Խաչիկ Դաշտենց, արեւելահայերէն
* Նիքիթա Խրուջեւ
* Թալին, արեւելահայերէն
* Անդրանիկ զօրավար, արեւելահայերէն

Ստորոգութիւն:Վէպեր
Գրիգոր Ճանկէօզեան

**Գրիգոր Ճանկէօզեան**՝ երգիչ ու մենակատար (Baritone Պարիթոն վառ ձայն): **Գրիգոր Ճանկէօզեան**ի նշանաբանն է՝ «**Միշտ բարձր ու անաղարտ պահել Հայ Երգը**»

## Կենսագրութիւն

Գրիգոր Ճանկէօզեան ծնած է Լիբանան: Ներկայիս կը բնակի Քանատա: 1971-1976 կը յաճախէ Լիբանանի Պետական երաժշտանոցը, ուսուցչուհի ունենալով տիկին Արփինէ Փեհլիվանեանը: Աւարտելէ ետք, կը մեկնի հայրենիք կատարելագործելու իր երաժշտական ասպարէզը Երեւանի «Կոմիտաս»-ի անուան երաժշտանոցէն ներս, ուսուցիչ ունենալով Արշաւիր Կարապետեանը: Ան կը վերադառնայ Լիբանան:

## Բարեսիրական մենահամերգներ

Գրիգոր Ճանկէօզեան բազմաթիւ բարեսիրական մենահամերգներով ելոյթ ունեցած է Սփիւռքի զանազան գաղութներէ ներս, ինչպէս Լիբանան, Սուրիա, Յորդանան, Միացեալ Նահանգներ ու Քանատա: Յատկանշական են իր վերջին տարիներու յաջորդական համերգները նուիրուած «Հայաստան» Համահայկական Հիմնադրամին:

Որպէս հիւր երգիչ ու մենակատար, ան անխտիր, մասնակցութիւնը բերած է հայկական բոլոր միւթիւններու կազմակերպած զանազան բնոյթի ձեռնարկներուն:

## Պարգեւատրում, Շքանշան եւ Ոսկէ մետալ

1978-ին կ'արժանանայ Համազգայինի կազմակերպած «Բարսեղ Կանաչեան» երգի մեծ մրցոյթի առաջին ոսկեայ մրցանակին: Ապա կը հրաւիրուի Հալէպ համերգի մը որու աւարտին կրկին կը ստանայ ոսկեայ մետալ մը Սուրիոյ մշակոյթի նախարարին ձեռամբ:

13 Օգոստոս, 2006-ին, առ ի գնահատանք իր կատարած երաժշտական երկար տարիներու ծառայութեան, թէ Լիբանանի եւ թէ Գանատայի մէջ, ան պարգեւատրուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Սուրբ Աթոռի Գահակալ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի կողմէ, Կիլիկեան «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով, ձեռամբ՝ Քանատայի Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ գերաշնորհ Տեր Խաժակ Սրբազան Արքեպիսկոպոս Յակոբեանի:

Նոյն տարին 2006-ի Հոկտեմբերին, Հայաստանի Անկախութեան տօնին առթիւ Ճանկէօզեան հրաւիրուելով Գանատայի մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան Դեսպանատուն, դարձեալ կ'արժանանայ Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի Նախարարութեան ոսկեայ շքանշանին, ձեռամբ դեսպանատան լիազօր հաւատարմատար՝ տիար Արման Յակոբեանի:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Գրիգոր Ճանկէօզեան
* ՀԱՅ ԿՐԹԱԿԱՆ ԵՒ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹԵԱՆ 80-ԱՄԵԱԿԻ ՏՕՆԱԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ԹՈՐՈՆԹՈՅԻ ՄԷՋ

 == Արտաքին յղումներ ==

Ստորոգութիւն:Մենակատարներ (Պարիթօն)
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Գեղարուեստական Գրականութիւն

**Գեղարուեստական գրականութիւնը** ծագում առած է գիրի ստեղծումէն ետք, իսկ մինչ այդ մարդկութիւնը ստեղծագործած է բերանացի, որ կոչուած է բանահիւսութիւն։ Անոր տեսակներէն են՝ առասպել, հեքիաթ, առակ, առած, վիպերգութիւն, քնարական երգեր եւ այլն, որոնց միջոցով ժողովուրդը արտայայտած է իր պատկերացումները բնութեան ու ընկերութեան մասին։ Բանահիւսական ստեղծագործութիւններու հիման վրայ ստեղծուած են գրականութեան առաջին ձեւերը, որոնք զարգանալով ու հարստանալով՝ քայլ պահած են ընկերութեան յառաջընթացին հետ։

Գրականութիւնը կը պատկերէ մարդկային կեանքը ու բնութիւնը առաւել լայն ու բազմակողմանի ձեւով, քան թէ արուեստի միւս ճիւղերը։ Առաւել՝ գրականութիւնը հիմք կը ծառայէ արուեստի միւս ճիւղերու համար ( թատրոն, շարժապատկեր, երաժշտութիւն, օբերա եւ այլն)։ Գրականութեան լսարանը աւելի լայն է, քանի որ ան աւելի մատչելի է ու խօսքի միջոցով կրնայ դիմել միլիոնաւոր մարդոց միտքին ու հոգիին։

Գեղարուեստական գրականութիւնը կը բաժնուի երեք հիմնական սեռերու (տեսակներու)՝ 
#վիպերգական, 
#քնարական եւ 
#թատերական։ 
Նշուածներէն իւրաքանչիւրն ալ իր կարգին կը բաժնուի սեռերու, ինչպէս՝ վէպը, վիպակը, նորավէպը, պատմուածքը եւ այլն կը մտնեն վիպերգութեան մէջ, ներբողը, ձօնը, հնչեակը եւ այլն կը մտնեն քնարերգական սեռին մէջ, ողբերգութիւնը, կատակերգութիւնը, տրաման, ոտեւիլը եւ այլն կը մտնեն թատերական սեռին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գեղարուեստական գրականութիւն
Գրական Ստեղծագործութեան Սիւժէն

**Գրական ստեղծագործութեան սիւժէն** ( ֆր. *sujet-առարկայ*), գեղարուեստական երկի մը մէջ հեղինակը իր հերոսները կը դնէ որոշակի դէպքերու եւ յարաբերութիւններու մէջ, որոնց ընթացքին կը բացայայտուին անոնց նկարագիրն ու փոխյարաբերութիւնները։ Ուրեմն՝ գրական երկի մէջ պատկերուած դէպքերու, գործողութիւններու, մարդկային կապերու ամբողջութիւնը կը կոչուի սիւժէ։

Սիւժէն երկի բովանդակութեան որոշակի դասաւորումն է, ուր կը տրուին ժամանակաշրջանի իւրայատուկ գիծերը, ազգային–ընկերային հանգամանքները։ Ան նաեւ տիպարներու աճի, նկարագիրի ու էութեան դրսեւորումի ընթացքն է։

Գրական գործ մը կրնայ ունենալ գլխաւոր ու երկրորդական սիւժէտային գիծեր, որոնք միահիւսուելով՝ կը ներկայացնեն ամբողջ բովանդակութիւնը։ Օրինակ՝ Դերենիկ Դէմիրճեանի «Վարդանանք» վէպի հիմնական սիւժէտային գիծը հայ ժողովուրդի մղած պայքարն է պարսիկներու դէմ, սակայն հոն առկայ են նաեւ այլ դէպքեր, ինչպէս՝ հերոսներու անձնական հարցեր, սիրոյ պատմութիւններ, գիւղացի-նախարար հակադրութիւններ, նախարարներու միջեւ հակադրութիւններ, հայոց այրուձիին ճակատագիրը օտարութեան մէջ եւ այլն, որոնք կը միահիւսուին սիւժէտային գլխաւոր գիծին։

## Սիւժէի մասերը
# Նախադրութիւնը ստեղծագործութեան մուտքն է, ուր հիմնական դէպքերուն նախորդող միջավայրն ու հանգամանքները կը ներկայացուին։ Կանոնաւոր կառոյցի պարագային ան երկի սկզբնամաս է, բայց կրնայ հանդէս գալ նաեւ ընթացքին կամ վերջը։
# Հանգոյցը սիւժէի այն մասն է, ուր սկիզբ կ’առնէ հերոսներու միջեւ եղած հակադրութիւնը, բախումը, որմէ կը զարգանան հետագայ դէպքերը։ Օրինակ՝ Րաֆֆիի «Սամուէլ» վէպին հանգոյցը կը ստեղծուի առաջին իսկ գլուխին մէջ, ուր հայրենասէր երիտասարդը կը ստանայ իր հօր ուրացումի ու դաւաճանութեան լուրը։
# Դէպքերու զարգացումը հանգոյցին յաջորդող դէպքերն են, գործողութիւններու զարգացումը, որոնք փոքրածաւալ գործերու մէջ սակաւաթիւ են, իսկ մեծ գործերու, յատկապէս բազմասիւժէ գործերու մէջ՝ մեծաքանակ ու բազմազան։
# Գագաթնակէտը գործողութեան զարգացումի այն աստիճանն է, երբ բախումէն ծագած լարումը ամենաբարձր աստիճանի վրայ է եւ որեւէ ձեւով պէտք է լուծուի։ Որքան զօրաւոր են երկի մէջ բախումները, հանգոյցը՝ այդքան լարուած կ՛ըլլայ գագաթնակէտը։ «Սամուէլ»-ին մէջ այդ հայր-որդի հանդիպումին պահն է, երբ երկուքին ալ աշխարհայեացքի անզիջելիութիւնը գագաթնային է ու երկուքն ալ տեղի տալու նպատակ չունին։
# Հանգուցալուծումը սովորաբար արագ կը յաջորդէ գագաթնակէտին ու կը բացայայտուի հանգոյցին ելքը։ Գործողութիւնները, գաղափարական բովանդակութիւնը, հերոսներու զարգացումը կը հասնին աւարտին։ «Սամուէլ»-ին մէջ լուծումը որդւոյն կողմէ դաւաճան հօր սպանութիւնն է, ապա կռիւը պարսիկներու դէմ ու դաւաճան մօր սպանութիւնը։

Սիւժէի մասերէն որեւէ մէկը կրնայ բացակայիլ կամ անոնց կանոնաւոր ընթացքը խախտուիլ։ Երբեմն լուծումէն ետք կու գայ վերջաբան, ուր կը խօսուի հերոսներու ճակատագրի մասին կամ կ՛ընդհանրացուի երկի գաղափարական բովանդակութիւնը։

## Աղբիւրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 10, էջ 471
* Ա. Ջրբաշեան, Գրականութեան տեսութեան արդի խնդիրներ: Ուսումնական ձեռնարկ, ԵՊՀ հրատ., Երեւան։
Լեզու Եւ Ոճ

**Լեզուն** մարդոց միջեւ հաղորդակցելու միջոցն է, որ կը ժառանգուի սերունդէ սերունդ։ Ան՝ գրագէտի արտայայտուելու հիմնական ատաղձն է, որ իւրաքանչիւր գրող կը գործածէ իւրովի։ Լեզուն գրողը չի շիներ եւ այն կ՛ենթարկուի որոշակի կանոններու, որ ընդհանուր է բոլորին համար։

**Ոճը** անհատական է։ Այն լեզուն գործածելու գրողի մը իւրայատկութիւնն է, յատկութիւն, որով ան կը տարբերի ուրիշ գրողներէ։ Լաւ ոճին յատուկ են սեղմութիւն, յստակութիւն, ինքնատիպութիւն, պատկերաւորութիւն, անմիօրինակութիւն, որոնք կ՛օգնեն ընթերցել առանց ճիգի ու հաճոյքով։ 

 

Ոճը նաեւ կեանքի հարցերը ընտրելու գրողի մօտեցումն է, զայն լուսաբանելու եղանակը, տիպարներ ստեղծելու սկզբունքը, երկի կառուցուածքը, տաղաչափական եւ այլ իւրայատկութիւններ։ Օրինակ՝ Աբովեանի ոճը ըսելով կը հասկնանք այն նիւթերն ու գաղափարները, որոնք ան բերաւ հայ գրականութիւն, ինչպէս նաեւ կերպարներու նկարագրութիւններու, երկի կառուցուածքի իր կերպերը։ Այդ իւրայատկութիւններն ալ յաճախ կը ծառայեն գրողի մը գրական ուղղութիւնը զատորոշելու համար։

## Աղբիւրներ
* «Ոճագիտութեան ուղեցոյց», Լեւոն Եզեկեան, Երեւան, 2007։
Բովանդակութիւն Եւ Ձեւ

**Բովանդակութիւն եւ ձեւ**, գրական-գեղարուեստական ստեղծագործութեան` անխզելիօրէն իրար հետ կապուած կողմերը։ Գեղարուստական ստեղծագործութիւն մը անպայման կ՛ունենայ խորք (բովանդակութիւն) եւ ձեւ։ 

## Խորք
Խորքը ստեղծագործութեան թեման է՝ հոն արծարծուած հարցերը, կեանքի պատկերները ու հեղինակային գնահատականները, այսինքն՝ արտայայտել ուզած գաղափարը։ Այլ խօսքով՝ գեղարուեստական ստեղծագործութեան խորքը թեմայի (նիւթի) ու գաղափարի միասնութիւնն է։ Օրինակ Թումանեանի «Գիքորը» պատմուածքի խորքը հայ գիւղի քայքայումն է, գիւղ-քաղաք հակադրութիւնը, քաղաքային վաշխառուական դասակարգի կողմէ գիւղացիին շահագործումը ու կործանումը։ Հոն յստակ է նաեւ հեղինակին վերաբերմունք-գնահատականը, այն է՝ հայ գիւղացիին անզօր առաքինութիւնը ու առեւտրական դասակարգին անմարդկայնութիւնը։

## Ձեւ
Ձեւը ստեղծագործութեան մը պատկերումի, արտայայտչական միջոցներու ամբողջութիւնն է, որ կը ծառայէ բովանդակութեան արտայայտումին։

Ձեւի մէջ կը մտնեն երկի մասերու, պատկերներու դասաւորութիւնը, փոխադարձ կապուածութիւնը, դէպքերու զարգացումին ընթացքը։ Ձեւի անխուսափելի մաս են լեզուն ու ոճը, սեռի (պատմուածք, վէպ, բանաստեղծութիւն, թատերգութիւն եւ այլն) իւրայատկութիւնները եւ չափածոյ սեռերու տաղաչափական կառուցուածքը՝ չափ, յանգաւորում եւ այլն։

## Ամփոփում
Ձեւն ու բովանդակութիւնը անբաժանելի են, այսինքն՝ հնարաւոր չէ խորք առանց ձեւի ու փոխադարձաբար։ Եթէ անջատենք ձեւը՝ ոչնչացած կ’ըլլայ բովանդակութիւնը եւ եթէ անջատենք բովանդակութիւնը, անիմաստ կը դառնայ ձեւը։ Անտարակոյս այս երկուքի մէջ առաջնային կարեւորութիւն ունի բովանդակութիւնը՝ թեման ու գաղափարը, բայց եւ ձեւի կատարելութենէն կախուած է երկի յաջողութիւնը. եթէ լաւ խորքը տրուի անյաջող ձեւով՝ գործը կը ձախողի եւ հակառակը՝ առանց լաւ խորքի գեղեցիկ ձեւը անիմաստ զարդարանք է։

## Աղբիւրներ
* Էդ. Ջրբաշեան, Հ. Մախչանեան, Գրականագիտական բառարան, էջ 58
Բանաստեղծական Չափի Միաւորներ

**Բանաստեղծական չափի միաւորներն են**.

### Ոտք
Ոտքը բանաստեղծական տողին մէջ կրկնուող վանկերու խումբ է։ Ան կազմուած է մէկ շեշտուած ու մէկ կամ աւելի անշեշտ վանկերու միասնութն։ Ոտքերը կ՛ըլլան քանի մը տեսակ, կախուած շեշտակիր ու անշեշտ վանկերու քանակէն։ 
* Եամբը (մեծավերջ) կազմուած է մէկ անշեշտ ու մէկ շեշտուած վանկերէ՝

Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ յաճախ կը հանդիպին եամբով քերթուածներ։

Վերի քերթուածի նշանագիրը կ՛ըլլայ հետեւեալը՝ ◡-՛ ◡-՛ ◡-՛

* Անապեստը (վերջատանջ) կազմուած է երկու անշեշտ ու վերջին մէկ շեշտուած վանկերէ։ Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ անապեստեան չափը տարածուած է, քանի որ ան կը համապատասխանէ հայերէնի շեշտադրութեան օրէնքին (շեշտը բառի վերջին վանկին վրայ) թէեւ աւելի յաճախ ընդունուած է եամբ -անապեստեան չափը՝

Թաւագիրները անապեստ են, միւսները՝ եամբ։ Նշանագրուած է առաջին տողը՝ ◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡-՛

Կամ ամբողջութեամբ անապեստեան տողեր՝ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛

 
*Պեոնը կը բաղկանայ երեք անշեշտ ու մէկ շեշտուած վանկերէ։ Շեշտը կրնայ ըլլալ տարբեր տեղեր եւ անոր համապատասխան կ’ըլլան առաջին, երկրորդ, երրորդ ու չորրորդ պեոններ։

-՛◡◡◡  ◡-՛◡◡  ◡◡-՛◡  ◡◡◡-՛

Կան նաեւ հինգ վանկերէ կազմուած ոտքեր, որոնք կը կոչուին պենտոն եւ պեոններու նման ունին տարբեր դիրքերու շեշտեր։

Առաջին երեք ոտքը չորրորդ, իսկ վերջինը առաջին պեոն են։

Բոլոր ոտքերը հինգերորդ պենտոն են։

### Անդամ
Բանաստեղծական տողը (բանատող) կ’ունենայ նաեւ անդամ կամ հատած, որ երկու կից ոտքերու միասնութիւնն է։ Հայերէնի մէջ 7-8 ու աւելի վանկ ունեցող տողերը կազմուած կ’ըլլան երկու կամ աւելի անդամներէ։ Անդամները իրերմէ կը բաժնուին աւելի մեծ դադարներով, քան ոտքերը։ Հայերէն բանաստեղծութեան յատուկ է հաստատուն հատածը, որ կը դրուի տողերու նոյն տեղը՝ ընդհանրապէս տողի կեդրոնը, առաջացնելով հաւասար կիսատողեր։ Ամէնէն աւելի կը հանդիպին հետեւեալ անդամները՝

* Եամբական քառավանկ անդամ (2+2)•

      Տխո՜ւր գիշեր, // տրտո՜ւմ գիշեր…

Կամ՝

      Գանձեր ունեմ // անտա՜կ, անծէ՜ր…

* Անապեստեան վեցվանկանի (3+3).

* Եամբ- անապեստեան հինգ վանկով անդամ( 2+3 կամ 3+2)

### Յանգ
Յանգը բանաստեղծութեան հնչիւնային ձեւաւորումի հիմնական միջոցներէն է։ Այն աւելի ներդաշնակ ու երաժշտական կը դարձնէ բանաստեղծական տողը։ Յանգ կ’ունենանք, երբ տողերը կ’աւարտին համահունչ վերջաւորութեամբ՝

Յանգը Հայաստանի մէջ ծագած է միջին դարերուն՝ Շնորհալիի, Ֆրիկի ու յաջորդներու քերթողութեան մէջ։ Նախ քառատողի բոլոր յանգերը համահունչ էին, բայց մեր օրերուն այդ ձեւը հազուադէպ գործածելի է։ Ներկայիս յանգաւորումի տեսակներն են՝

*Կից յանգաւորում– aabb

*Խաչաձեւ յանգաւորում-abab
                                                    

*Օղակաձեւ յանգաւորում-abba

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 8-րդ, էջ 640/676։
* Էդ. Ջրբաշեան, Հ. Մախչանգան (1980), Գրականագիտական բառարան,Երեւան, «Լոյս», էջ 331-332։
Գէորգ Տօնապետեան

**Գէորգ Տօնապետեան,** (1927, Հալէպ - 16 Նոյեմբեր 1996, Պոսթըն)։ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանի տնօրէն: Խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, վարիչ-քարտուղար,  «Armenian Weekly»ի վարիչ-տնօրէն, «Հայրենիք» օրաթերթի վարիչ-խմբագիր:

## Կենսագրութիւն

Գէորգ Տօնապետեան նախնական կրթութենէն ետք կը մեկնի Պէյրութ, ուր կը մնայ մինչեւ 1943։ Պատերազմական վիճակի պատճառով կը փակուի Համազգայինի Ճեմարանի գիշերօթիկը. այս պատճառով  Տօնապետեան կը վերադառնայ Հալէպ, ուր կը յաճախէ Ամերիկեան Քոլէճը։ Լոնտոնի կրթական հաստատութիւններուն հետ թղթակցութեամբ Գ. Տօնապետեան ուսումը կը կատարելագորէ եւ կը հասնի PhD-ի։

1961-1967 ժամանակամիջոցին Տօնապետեան  կը վարէ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանի տնօրէնի պաշտօնը։

1967-ին կը փոխադրուի Քանատա, ապա 1968-ին պաշտօնի կը կոչուի Պոսթըն, նախ որպէս վարիչ-քարտուղար ԱՄՆ Արեւելեան շրջանի ՀՅԴ ԿԵդրոնական Կոմիտէին, ապա՝ 1976-ին, կը նշանակուի «Armenian Weekly»ի վարիչ տնօրէն։

1979 Ապրիլին կը նշանակուի «Հայրենիք» օրաթերթի վարիչ խմբագիր եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ Սեպտեմբեր 1990, երբ առողջական պատճառներով կը ձգէ այդ պաշտօնը եւ կը դառնայ պատուակալ խմբագիր։ Պայմաններու բերումով, 1994-ին կրկին կը ստանձնէ թերթի խմբագրութիւնը։

Գէորգ Տօնապետեան կը մահանայ 16 Նոյեմբեր 1996-ին, Պոսթըն։

## Գրականութիւն

* Գ. Տօնապետեան հեղինակ է «Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ» երկհատորին:

## Տե՛ս նաեւ

* Պոսթընի Հայերը

## Աղբիւրներ

* Խմբագիրներ
Մանուկ Համբարձումեան

**Մանուկ Համբարձումեան**  ()։  Ուսուցիչ, խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, բեմասաց եւ իրաւաբան։

## Կենսագրութիւն

Մանուկ Համբարձումեան ամերիկահայ գաղութի հանրածանօթ դէմքերէն մէկը կը հանդիսանայ իբրեւ խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, բեմասաց եւ իրաւաբան։

Հօրը նահատակութեամբ որբ մնացած, Մանուկ Համբարձումեան իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի զուիցերիական որբանոցին մէջ. 1907-ին կ՚աւարտէ Մարզաւանի Անատոլիա Քոլէճը, ուր երկու տարի կը պաշտօնավարէ որպէս հայերէն լեզուի եւ ուսողութեան ուսուցիչ։

1909-ին կը մեկնի Ամերիկա։ Կը վկայուի Եէյլ համալսարանի քաղաքական գիտութեանց, տնտեսագիտութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերէն «Masters of Arts» տիտղոսով։

(1914-1916) «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը վարելէ ետք կը հաստատուի, ուր 1925-ին կը ստանայ իրաւաբանի վկայական եւ հոն ալ կը հաստատէ իր իրաւաբանական գրասենեակը։

Կեանքի վերջին շրջանը կ՚անցնէ ծանր հիւանդութեամբ ու կը մահանայ Դեկտեմբեր 3, [1963]]-ին։

## Աղբիւրներ
* Խմբագիրներ
Վաչէ Բրուտեան

**Վաչէ Բրուտեան** (ծնած է Հալէպ, 1953-ին)։ Հրապարակագիր, խմբագիր: Ան մաս կազմած է ՀՅԴ Մամլոյ Դիւանին

## Կենսագրութիւն

Վաչէ Բրուտեան նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Հալէպի Ազգային Սահակեան եւ Պէյրութի Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն վարժարաններէն ներս: Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Պէյրութի «Հայկազեան» Քոլէճէն, ստանալով Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը հայագիտութեան մէջ։ Անկէ ետք մտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը (AUB) Միջին Արեւելեան քաղաքական գիտութեանց ճիւղէն ներս Մագիստրոս ծրագրին համար:

Քանի մը տարի հայերէն լեզու եւ պատմութիւն դասաւանդած է Պէյրութի վարժարաններէն ներս:

1977-ին մաս կազմած է ՀՅԴ Մամլոյ Դիւանին, որ իրեն եւ միւս սերնդակիցներուն համար քաղաքական հրապարակագրութեան իսկական համալսարան մը եղած է: Հոն գործած է մինչեւ 1985, երբ հաստատութիւնը Աթէնք փոխադրուեցաւ

## Խմբագրութիւն, Մամուլի աշխատակից

Հրապարակագրական մարզէն ներս,  Վաչէ Բրուտեան սկսած է աշխատակցիլ «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսնող «Երիտասարդական Էջ»ին, հետագային դառնալով նոյնինքն «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսնող «Զաւարեանական Էջ»ի խմբագիրներէն մէկը 1978-1980 տարիներուն:

1989-ի Յունուարին եղած է «Հայրենիք»ի օգնական խմբագիր: 1990-ի Յուլիս-Օգոստոսին ստանձնեց թերթին պատասխանատուութիւնը իբրեւ խմբագիր: Այդ պաշտօնը վարեց մինչեւ 1993-ի Դեկտեմբեր:

1994-ին փոխադրուեցաւ Լոս Անճելըս, ուր Յունուար 1, 1995-էն սկսեալ ստանձնեց «Ասպարէզ» օրաթերթի փոխ-խմբագրի, ապա 2001էն սկսեալ խմբագրի պաշտօնը:

## Ռատիոկայանի տնօրէնութիւն

Ապրիլ 1986-ին կը ստանձնէ «Վանայ Ձայ» ռատիոկայանի տնօրէնութիւնը:

 
## Աղբիւրներ

* Խմբագիրներ

## Արտաքին յղումներ

# [Հայրենիք (թերթ, Պոսթըն)](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%80%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%A5%D5%B6%D5%AB%D6%84_(%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A9,_%D5%8A%D5%B8%D5%BD%D5%A9%D5%A8%D5%B6))

## Տե՛ս նաեւ

Պոսթընի Հայերը
Armenian Weekly

մինի
**«Armenian Weekly»** կամ **«Արմինիըն Ուիքլի»** («Հայկական շաբաթաթերթ»)։ Լոյս կը տեսնէ «Հայրենիք» Ընկերակցութենէն։ ՀՅԴ Ամերիկայի արեւելեան շրջանի կեդրոնական կոմիտէի անգլիատառ պաշտօնաթերթ։

Լոյս կը տեսնէ 1934 թուականէն, Ուոթըրթաունի մէջ, Պոսթըն-ի մօտ անգլերէն լեզուով։

1934էն 1969 լոյս կը տեսնէր **"Hairenik Weekly"** («Հայրենիք շաբաթաթերթ») անունով։

Ամերիկաբնակ անգլախօս հայ երիտասարդութիւնը յաղորդակից կը դարձնէ ՀՅԴ գաղափարախօսութեանը, Հայ դատի խնդիրներուն, հայ ժողովուրդի հին ու նոր պատմութեանը, մշակոյթին։ Առաջին անգամ այս թերթի էջերուն մէջ տպագրուած է Ուիլեամ Սարոյեանի անդրանիկ պատմուածքը։

## Արտաքին յղումներ
Պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Ջահակիր (Գահիրէ)

**Ջահակիր**, ազգային, գրական, ընկերային շաբաթաթերթ, Գահիրէ (Եգիպտոս)։

Ջահակիր շաբաթաթերթի Նոր Շրջանին առաջին թիւը լոյս տեսած է 1963 Նոյեմբեր 7-ին, Սարգիս Պալաեանի նախաձեռնութեամբ։ Շաբաթաթերթը ունեցած է Հնչակեան ուղղութիւն, առանց ըլլալու կուսակցութեան օրգանը։

Մինչեւ 1989 Յունիս 8 (թիւ 1185) սեփականատէր խմբագիրը եղած է Սարգիս Պալաեան, արտօնատէրը` Այտա Սերովբեան (Սարգիս Պալաեանի կողակիցը)։

1979-ի կէսերուն Սարգիս Պալաեան բնակութիւն կը հաստատէ Գանատա։ Յաճախակի այցելելով Գահիրէ, ան քանի մը տարի եւս կը շարունակէ հետեւիլ խմբագրական աշխատանքներուն։ 1979-ի կէսէրուն համախմբագիր կը նշանակուի իր եղբայրը` Զաւէն Պալաեան, որ   ստանձնելով խմբագրութիւնը կը շարունակէ իր պաշտօնը մինչեւ վերջնական մեկնումը Գանատա 1989 Յունիս 10-ին։

1989 Յունիս 22-ին (թիւ 1186) Ջահակիր կը սկսի լոյս տեսնել երկու շաբաթը մէկ անգամ եւ այսպէս կը շարունակուի մինչեւ այսօր։ Այդ թուականէն մինչեւ 1989 Սեպտեմբեր 28 (թիւ 1193) խմբագիրը կը հանդիսանայ Աւետիս Մովսէսեան, արտօնատէրը` Այտա Սերովբեան (1979-ին ամուսինին հետ մեկնած էր Գանատա)։

1989 Հոկտեմբերին *Ջահակիր*ի պատասխանատուութիւնը կ'անցնի Գահիրէի Հայկական Ընթերցասրահին եւ կը շարունակէ այդպէս մնալ մինչեւ այսօր, յաջորդաբար ունենալով հետեւեալ կազմերը.

* 26 Հոկտեմբեր 1989, թիւ 1194 – 1 Ապրիլ 1993, թիւ 1272, խմբագիր եւ տնօրէն` Աւետիս Մովսէսեան։
* 14 Հոկտեմբեր 1993, թիւ 1273 – 16 Փետրուար 2012, թիւ 1679, խմբագիր` Աւետիս Մովսէսեան, տնօրէն` Մարտիրոս Պալաեան։

Աւետիս Մովսէսեան լուրջ հիւանդութեան պատճառով անկարող կ'ըլլայ շարունակել խմբագիրի պաշտօնը։ *Ջահակիր* կը շարունակէ լոյս տեսնել հետեւեալ կազմով.

* 8 Մարտ 2012, թիւ 1680 – 1 Հոկտեմբեր 2015, թիւ 1750, խմբագիր եւ տնօրէն` Մարտիրոս Պալաեան։
* 15 Հոկտեմբեր 2015, թիւ 1751 – մինչեւ այսօր, խմբագիր եւ տնօրէն` Մարտիրոս Պալաեան, խմբագրական խորհրդատու` Հայկ Աւագեան։

«*Ջահակիր*»ի աշխատակիցներէն եղած են` Հայկ Ժամկոչեան, Եդուարդ Յակոբեան, Գրիգոր Պասմաճեան, Յակոբ Շահնուր, Արմէն Տատուր, Վարդուհի Տատուր, Տիգրան Գէորգեան, Մկրտիչ Անդրանիկ, Հայկ Աւագեան, Յովսէփ Նալպանտեան եւ ուրիշներ։

«*Ջահակիր*»ի Նոր Շրջանը ունեցած է երեք Յաւելուածներ.

#«*Մարզական-երիտասարդական ամսօրեայ յաւելուած*», սեփականատէր խմբագիր` Սարգիս Պալաեան, արտօնատէր` Այտա Սերովբեան։ Լոյս տեսած է եօթը տարի, ընդամէնը` 79 թիւ. 29 Յունուար 1966, թիւ 1 (114) - 28 Դեկտեմբեր 1972, թիւ 79 (459)։
#«*Ծիծեռնակ*», եռամսեայ երաժշտական յաւելուած *Ջահակիր* շաբաթաթերթի, խմբագիր` Հայկ Աւագեան, տնօրէն` Մարտիրոս Պալաեան։ Լոյս տեսած է ութ տարի, ընդամէնը` 29 թիւ. Յունուար 2001, Ա. տարի, թիւ 1, - Յունուար 2008, Ը. տարի, թիւ 1 (29)։
#«*Ջահակիր*»ի Յաւելուածներու մատենաշար։ Առաջինը լոյս տեսած է` 2016 Ապրիլ 21-ին։ Կը շարունակուի մինչեւ այսօր։

## Աղբիւրներ
# Սուրէն Ն. Պայրամեան, «Հայ մամուլը Եգիպտոսի մէջ. մատենագիտական ցուցակ», Գահիրէ, 2005, էջ 262-269։
# «Ջահակիր»ի նոր շրջանի 55-ամեակին առիթով. «Ջահակիր»ի նոր շրջանի խմբագիր-տնօրէնները», «Ջահակիր», 15 Նոյեմբեր 2018, թիւ 1828, էջ 2։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Գրական Քննադատութիւն

**Գրական քննադատութիւնը,** (գրաքննութիւն կամ գրաքննադատութիւն) կը զբաղի ժամանակակից գրական գործերու վերլուծութեամբ ու գնահատմամբ։ Սերտօրէն կապուած է արդիականութեան, անմիջականօրէն կ՛արձագանգէ արդի գրականութեան զարգացումին, ուղղութիւն կու տայ անոր՝ օգնելով կողմնորոշուիլ ժամանակի կարեւոր խնդիրներուն մէջ։ 

Գրաքննադատը կը ձգտի պարզել, թէ տուեալ ստեղծագործութիւնը որքանով կը համապատասխանէ ընկերութեան հարցերուն ու մտահոգութիւններուն։ Գրադատը անաչառօրէն կը գնահատէ ոեւէ հեղինակի ստեղծագործութիւնը ու կը ճշդէ անոր տեղը թէ՛ տուեալ հեղինակի մնացեալ ստեղծագործութիւններուն մէջ եւ թէ գրողին տեղը ազգային գրականութեան մէջ։ Գրաքննադատութիւնը կը նպաստէ ընկերութեան գեղարուեստական ճաշակին զարգացումին, անոր գեղագիտական իտէալ տալուն ու կը դառնայ գրականութեան հետագայ զարգացումի ուղին ձեւաւորող գործօն։

Գրաքննադատութեան տեսակներն են գրախօսութիւնը (որեւէ երկի նուիրուած յօդուած), գրական դիմանկարը (հեղինակի մը գործերու ընդհանուր բնութագիր, օր.՝ Զօհրապի «Ծանօթ դէմքեր»ը), մենագրութիւնը (որեւէ հարցի կամ գրողի մը գիրքի ուսումնասիրութիւն, որ կը հրատարակուի առանձին գիրքով, օր.՝ Գր. Շահինեանի «Ձիւներն ի վեր», (Լ. Շանթին նուիրուած)։  

Հայ իրականութեան նշանաւոր գրաքննադատներէն եղած են Յակոբ Օշականը, Նիկոլ Աղբալեանը եւ շատ ուրիշներ։ 

## Աղբիւրներ
* Էդ. Ջրբաշեան, Գրականութեան Տեսութիւն, Երեւան, 1980։
Գրականագիտութիւն եւ իր Տեսակները

**Գրականագիտութիւն եւ իր տեսակները**, գրականագիտութիւնը գեղարուեստական գրականութեան առնչուող հայեացքներու եւ ըմբռնումներու ամբողջութիւնն է։ Ան անցեալի գրական – պատմական զարգացումէն մինչեւ ժամանակակից գրական շարժումներու յատկանիշերը կը համակարգէ, գնահատականը կու տայ, նոյն ատեն առանձին երեկերը կ՛արժեւորէ։ 

Գրականագիտութիւնը ունի իր բաժինները՝ 
* Գրականութեան պատմութիւն, որ անցեալի գրական երեւոյթներու համակարգումն ու գնահատումն է։

* Մատենագիտութիւն, որ կը հաւաքէ, կը համակարգէ, կը նկարագրէ որեւէ դարաշրջանի կամ անհատ գրողի մասին եղած գրական-գեղարուեստական կամ քննադատական նիւթերը, այդպիսով աղբիւր դառնալով ուսումնասիրողի համար։

* Թեքստաբանութիւնը պահպանուած ձեռագիրներու կամ հրատարակութիւններու հիման վրայ աղճատումներէ, օտարամուտ հատուածներէ, կրճատումներէ կ՛ազատէ ու գիտականօրէն կը վերականգնէ անցեալի գրողներու գործերը՝ նաեւ օգտագործելով անոնց սեւագրութիւնները, տարբերակները ու կը պատրաստէ հրատարակումի։

* Թարգմանական տեսութիւնը գրականագիտութենէ զատ կապ ունի նաեւ լեզուաբանութեան հետ։ Ան կը ցուցնէ այն սկզբունքները, որոնք անհրաժեշտ են մէկ լեզուէ այլ լեզուի թարգմանելու համար, կ՛ընդհանրացնէ թարգմանական փորձը, կը նշէ այն իւրայատուկ պահանջքները, որ անհրաժեշտ կ՛ըլլան տարբեր սեռի գործեր թարգմանելու համար։
 
## Աղբիւրներ
* Մելս Սանթոյեան, Գրականագիտական Բառարան, Երեւան, «Վան Արեան», 2009։
Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)

**Ա­զա­տա­մարտ**,  քաղաքական եւ հասարակական օրաթերթ։

## Թերթի ծնունդ
10 Յունիս 1909-ին. ­Պոլ­սոյ մէջ լոյս տե­սաւ Ա­զա­տա­մարտ թեր­թը:

Ա­զա­տա­մարտ թեր­թի անդ­րա­նիկ թի­ւի խմբագ­րա­կա­նէն չէ մէջ­բե­րո­ւած ան­մահն պատ­գա­մի հնչե­ղու­թիւն ու­նե­ցող հրա­պա­րա­կագ­րա­կան այդ դա­ւա­նան­քը։ Այլ՝ առ­նո­ւած է «Ա­զա­տա­մարտ»ի նոյն­քան ար­ժա­նա­ւոր խմբագ­րա­պետ ­Ռու­բէն ­Զար­դա­րեա­նի «­Բա­գի­նի փա­ռա­բա­նու­թիւ­նը» գոր­ծէն։

Ռուբէն Զարդարեանի վստա­հո­ւե­ցաւ Ա­զա­տա­մարտ թեր­թի ար­տօ­նա­տէր-խմբագ­րա­պե­տի պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը։

1913-1914 Յակոբ Սիրունի Յակոբ Ճ․ (Ճօլօլեան) Սիրունի կը վարէ «Ազատամարտ» օրաթերթի պատասխանատու տնօրէնին պաշտօնը։

Թէեւ հա­զիւ վեց տա­րի ապ­րե­ցաւ Ա­զա­տա­մարտ թեր­թը եւ փա­կո­ւե­ցաւ 24 Ապ­րիլ 1915-ին, այ­սու­հան­դերձ՝ ա­նոր հրա­տա­րա­կու­թեան կար­ճա­տեւ շրջանն իսկ բա­ւա­րար եղաւ, որ­պէս­զի «Ա­զա­տա­մարտ»ը նոր հո­րի­զոն­ներ բա­նայ ընդ­հան­րա­պէս հայ մա­մու­լին եւ յատ­կա­պէս դաշ­նակ­ցա­կան պաշ­տօ­նա­թեր­թե­րու ար­դէն բազ­ման­դամ ընտանիքին առ­ջեւ։ Բայց Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տի ա­ւար­տէն ետք, 1918-ին, ան վե­րահ­րա­տա­րա­կո­ւե­ցաւ նախ «Ար­դա­րա­մարտ», ա­պա՝ «Ա­րիա­մարտ» եւ հուսկ ­«Ճակատա­մարտ» ա­նուն­նե­րով, թրքա­կան գրաքն­նու­թեան կաշ­կան­դում­նե­րէն խու­սա­փե­լով, մին­չեւ որ ­Հան­րա­պե­տա­կան ­Թուր­քիոյ իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը վերջ­նա­կա­նա­պէս ար­գի­լե­ցին ա­նոր հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը։

## Խմ­բագ­րա­կան մարմ­ին
Խմ­բագ­րա­կան մարմ­նին մաս կազ­մե­ցին Շաւարշ Միսաքեան, Էտկար Ակնունի (­Խա­չա­տուր ­Մա­լու­մեան), ­Յա­կոբ Ճ. ­Սի­րու­նի (­Ճօ­լօ­լեան), Արշակ Վռամեան (Օն­նիկ Դերձակեան), Յարութիւն Շահրիկեան (Ա­տոմ), Գեղամ Բարսեղեան, Համբարձում Համբարձումեան, ­Ռու­բէն ­Դար­բի­նեան, ­Ներսէս Փափազեան, ­Լի­պա­րիտ ­Նա­զա­րեանց (­Լեռ­նեան), ­Լե­ւոն Ա­ղա­պա­պեան, ­Լե­ւոն ­Մո­զեան եւ ու­րիշ­ներ։

­Շատ ա­ւե­լի ընդգր­կուն ե­ղաւ «Ա­զա­տա­մարտ»ի մնա­յուն աշ­խա­տա­կից­նե­րուն շրջա­նա­կը, ո­րոնց շար­քին ի­րենց կա­րե­ւոր տե­ղը ու­նե­ցան ­Սիմոն Զաւարեանի եւ ­Դանիէլ Վարուժանի, ­Սիամանթոյի ու ­Յակոբ Օշականի, ­Գա­րե­գին ­Խա­ժա­կի եւ ­Ռուբէն Սեւակի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Կոստան Զարեանի, Աւետիս Ահարոնեանի եւ ­Զապէլ Եսայեանի, ­Լեւոն Շանթի եւ ­Վազգէն Շուշանեանի, Վրթանէս Փափազեանի եւ Ար­տա­շէս ­Յա­րու­թիւ­նեա­նի տա­րո­ղու­թեամբ վա­ւե­րա­կան ու մե­ծա­նուն դէմ­քեր։

## Ազատամարտի աշխատակից
Վռամշապուհ Արապեան Օսմանեան բանտին մէջ, իբր զինագործ-մեքենագէտ, կը ղրկուի Սանաա՝ հոնկէ աշխատակցելով «Ազատամարտ»ի Վռամ ստորագրութեամբ։

Գեղամ Վրդ. Թէվէքէլեան աշխատակցած է Ազատամարտին:

## Աղբիւրներ
* 10 ­Յու­նիս 1909. ­Պոլ­սոյ մէջ լոյս տե­սաւ «Ա­զա­տա­մարտ» թեր­թը

Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Ստորոգութիւն:Հայկական օրաթերթեր
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ օրաթերթեր
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Դսեղ)
*Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ)
*Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Շարժա)

## Տես նաեւ
*Գրիգոր Լուսաւորիչ
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ)
*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Գանձակ)
*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Դամասկոս)
*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Երեւան)
*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)
*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Թիֆլիս)
*Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Լոնտոն)
*Սուրբ Սարգիս Վանք (Ուշի)

## 
*Սուրբ Սարգիս
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի (Բջնի)
*Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նիկոսիա)
*Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նոր Նորք)
*Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նորաշէն)
*Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի, Երեւան
*Սպիտակաւոր Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի

## Տես նաեւ
*Սուրբ Աստուածածին վանք (Արաբկիր)
*Սուրբ Աստուածածին Վանք (Արտեր)
*Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք (Կիպրոս)
Աստղային Պատերազմներ (այլ կիրառումներ)

**Աստղային Պատերազմներ** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Աստղային Պատերազմներ։ Բաժին Դ։ Նոր Յոյս
*Աստղային Պատերազմներ։ Բաժին Ե։ Կայսրութիւնը Ետ Կը Հարուածէ
*Աստղային Պատերազմներ։ Բաժին Զ։ Ճետայութեան Վերադարձը
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան, Մատենադարան), Հեղինակ՝ Գրիգոր Բադալեան։ Բարձրութիւնը 3,5 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ առաջին արձանն է։ Տեղադրուած է 1963-ին։
*Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (Երեւան, ԵՊՀ), Հեղինակ՝ Արամ Ղարիպեան։ Յուշարձանը կառուցուած է պազալդէ, բարձրութիւնը 4 մեթր է։ Տեղադրուած է 1999-ին։

## Տես նաեւ
*Անանիա Շիրակացի

Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ
Մարօ Աճէմեան

**Մարօ Աճէմեան** (), հայազգի դաշնակահարուհի, Անահիտ Աճէմեանի քոյրը։

## Կենսագրութիւն
Մարօ Աճէմեանը ծնած է  1921 Ժընեւ։ Որոշ աղբիւրներու մէջ ծննդեան թուականը նշուած է 1922։ Մէկ տարի անց ընտանիքը կը տեղափոխուի ԱՄՆ եւ կը հաստատուի Նիւ Եորք քաղաքին մէջ։  Վեց տարեկանին Նիւ Եորքի մէջ ԵրաժշտութԵան շաբաթ մրցոյթին Մարօն յաղթող կը յայտարարուի։ Ան կ'ուսանի Ճուլիարտ երաժշտանոցին մէջ, ուր հետագային կը հիմնուի իր անունով կրթաթոշակ: Մ. Աճէմեան ելոյթ կ՛ունենայ 4 ամերիկացի երգահաններու  Ճոն Քեյճի, Ալան Յովհաննէսի, Ռիչարտ Եարտումեանի, Պէն Վեպըրի հետ։ Մարօ եւ Անահիտ Աճէմեան քոյրերը աշխարհահռչակ կը դառնան յատկապէս Արամ Խաչատրեանի ստեղծագործութիւններու կատարումներով: Մ. Աճէմեան կը մահանայ սրտի անբաւարարութեան պատճառով՝ 57 տարեկանին :

## Ընտանիք
* Մայրը՝ դաշնակահարուհի Սիրուն Երկանեան:
* Հայրը՝ Լեւոն Աճէմեան
* Քոյրը՝ ջութակահարուհի Անահիտ Աճէմեան Աւագեան: 
* Անահիտ Աճէմեանի ամուսինը՝ Ճորճ Աւագեան ճազի առաջատար յայտնի մասնագէտ է:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* http://arevelk.am/am/content/3/216/%D5%86%D5%BE%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A7-%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80-%D5%A4%D5%A1%D5%B7%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%B8-%D4%B1%D5%B3%D5%A5%D5%B4%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%A8.-1946-%D5%A9..html  Նուագում է հայ նշանաւոր դաշնակահարուհի Մարօ Աճէմեանը. 1946 թ.
* ՎԱԽՃԱՆԵՐ Է ՃԱՆԱՉՈՒԱԾ ՋՈՒԹԱԿԱՀԱՐ ԱՆԱՀԻՏ ԱՃԵՄԵԱՆ-ԱՎԱԳԵԱՆԸ
*  Ճորճ Աւագեանը իր անունը գրեր է պատմութեան մէջ

## Արտաքին յղումներ
* Maro Ajemian - Bartók: Bulgarian Dance No. 1, from Mikrokosmos
* Through gradually tightening avenues I felt the ecstasy of something nameless
* Ajemian Avakian (1924-2016)
Կոմիտասի Յուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Կոմիտասի Յուշարձան** նուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Կոմիտասի Յուշարձան (Երեւան)
*Կոմիտասի Յուշարձան (Սենթ Փեթերսպուրկ)
*Կոմիտասի Յուշարձան (Վաղարշապատ)
*Կոմիտասի Յուշարձան (Տիթրոյթ)
*Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ), «Երեւան» պուրակին մէջ

## Տես նաեւ
*Կոմիտասի Կիսանդրի (Փարիզ), Վիլ-Ժուիֆ հոգեբուժարանի բակին մէջ
*Կոմիտասի Կիսանդրի (Քեպէք)
Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (այլ կիրառումներ)

**Ազգային Կեդրոնական Վարժարան** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Մուշ)
*Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)
*Ազգային Կեդրոնական Դպրոց (Նոր Ջուղա)
Քիմ Քաշքաշեան

**Քիմ Քաշքաշեան** (), հայազգի ամերիկեան ալթահար։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիթրոյիթ, ալթ սորված է Քարեն Թաթլի եւ աշխարհահռչակ ալթահար Ուոլթեր Թրամփլերի մօտ՝ Պալթիմօրի Փիպոտի երաժշտանոցը։ Քաշքաշեանը իր գործիքի համար նոր երկերու ստեղծման երդուեալ կողմնակիցն է։ Քիմ Քաշքաշեանե յաճախակի կը մասնակցի ԱՄՆ-ի եւ  Եւրոպայի խոշոր փառատօներուն, ինչպէս՝ Մարլպօրոյի, Զալցպուրկի, Լոքենհաուսի եւ Սթաւանկերի փառատօներուն։ Ան համագործակցեր է Ֆելիքս Կալիմիրի, Ռոպերթ Լեւինալի, Քիթ Ճարեթի, Կիտոն Քրեմերի, Տանիէլ Ֆիլիփսի, Յո-Յո Մայի հետ։ Քաշքաշեանը ձայնագրուեր է ՙՍոնիի՚ համար եւ երեք տասնամեակ տեւող համագործակցութիւն ունի Գերմանիայի ECM ապրանքանիշ հաստատութեան հետ։ Պրամսի սոնաթներու անոր ձայնագրութիւնը Ռոպերթ Լեւինի հետ 1999-ին արժանացեր է Էտիսոն մրցանակին։

2000-ի Յունիսին թողարկուեր են Պարթոքի, Էութվեոշի եւ Քուրթակի անոր վարժական աշխատանքները կ'ընդգրկեն դասաւանդումը Պլումինկթոնի Ինտիանա համալսարանը եւ Ֆրայպուրկի ու Պեռլինի երաժշտանոցներուն մէջ (Գերմանիա)։ 2000-ի Սեպտեմբերին ան  սկսեր է ալթ եւ Սենեկային երաժշտութիւն ուսուցանել Նոր Անգլիայի երաժշտանոցին մէջ (Պոսթըն)։

Որպէս մենակատար հանդէս է կու գայ Նիւ Եորքի, Պեռլինի, Վիեննայի, Լոնտոնի, Միլանի Միւնեխի եւ  Թոքիիոյի ճանաչուած նուագախումբերու հետ՝ Ռիքարտո Շայիի, Քրիսթոֆ Էշենպախի, Ռիքարտո Մութիի եւ  այլ յայտնի խմբավարներու ղեկավարութեամբ։ Մենահամերգներ ունեցեր է Նիւ Եորքի(Metropolitan Museum եւ 92nd Street "Y") մէջ, Պոսթըն, Վաշինկթոն, Ֆիլատելֆիա, Փիթսպուրկ, Սան Ֆրանցիսքո, Քլիվլենտ եւ Լոս Անճելըս:

Համագործակցեր է երգահաններ Կուպայտուլինայի, Բենտերեցկու, Կիա Կանչելիի, Քուրտակի, Տիգրան Մանսուրեանի, Փիարտի, Պերիոյի եւ Էթվոշի հետ։

Անոր սենեկային  համերգներու գործընկերներն են դաշնակահար Ռոպերթ Լեւինը եւ հարուածային գործիքներու յայտնի կատարող Ռոպին Շուլքովսկին։ Հանդէս եկեր է the Tokyo, Guarneri եւ Galimir Quartet-ներու հետ, ինչպէս նաեւ եզակի կազմ ունեցող՝ Կիտոն Քրեմեր, Տանիէլ Փիլիբս, Քիմ Քաշքաշեան եւ Եօ-Եօ Մա քառեակով։

2013 թուականին արժանացեր է Կրեմմի մրցանակի՝ «Լաւագոյն դասական գործիքային Solo մենակատարութեան » դասակարգին մէջ։

## Ընտրեալ ձայնասկաւառակներ
* 1975 *Asturiana*
* 1986 *Elegies*
* 1995 *Ulysses' Gaze Soundtrack*
* 2000 *Hommage à Robert Schumann*
* 2000 *Lachrymae*
* 2000 *Bartok / Eötvös / Kurtág*
* 2001 *Mozart* - Kremer / Kashkashian / Yo-Yo Ma
* 2002 *Voci, Naturale*
* 2003 *Hayren*
* 2004 *Monodia*
* 2009 *Neharot*

## Քաշքաշեանը շարժապատկերի մէջ
* Քաշքաշեանը նկարահանուեր է Ժան Լիուք Կոթարի «Գերմանիա: 9 - 0» Շարժապատկերի մէջ (1991)։
* Քիմ Քաշքաշեանը Թեոտորոս Անկելոփուլոսի «Ուլիսի հայեացքը» Շարժապատկերի (1995) երաժշտութեան կատարողներէն մէկն է։

## Մրցանակներ
* Քաննի դասական երաժշտութեան մրցանակ (2001).
* Էտիսոնի երաժշտական մրցանակ (Նիտերլանտներ, 2003).

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Լրատուութիւն ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կայք
*Քիմ Քաշքաշեանը NPR կայք
*Հարցազրոյց 

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ալտահարներ
Ստորոգութիւն:«Կրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Էլպիս Կեսարացեան

**Էլպիս Կեսարացեան,** (1830, Պոլիս, Պէշիկթաշ - 1911 Աղեքսանտրիա):

Թուրքիոյ առաջին կին լրագրողը կը համարուի:

1862-1863 թուականներուն կը հրատարակէ առաջին հայերէն կնոջական պարբերականը՝ «Կիթառ»ը:

Սեռերու անհաւասարութեան պատճառները վերլուծող ու հաւաքականութեան զարգացման համար կիներու ազատութեան անհրաժեշտութիւնը մատնանշող առաջին կին գրողն է:

## Կենսագրութիւն

Ծնած է 1830-ին, Պոլսոյ Պէշիկթաշ թաղին մէջ: 

Իր ամբողջ կեանքին ընթացքին կ'աշխատի կիներու դաստիարակութեան համար եւ անհրաժեշտ կը համարէ հաւաքականութեան զարգացման համար կիներու ազատութիւնը։

Կրթութիւնը ստացած է Օրթագիւղի եւ Պէշիկթաշի հայկական վարժարաններուն մէջ։

1872-ին ուսուցչութեամբ զբաղած է Մաքրուհեաց վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է պոլսահայ մամուլին։ 

1861-ին հիմնած է «Կիթառ» պարբերականը, ուր իր յօդուածները ստորագրած է Էլպիս Կեսարացեան Ե. Կ. Տ. Հայուհի։ Փաստօրէն կը հանդիսանայ հայ առաջին կին խմբագիրը։ 

Հայ առաջին կնոջական թերթը՝ «Կիթառ»ը լոյս կը տեսնէ ընդամէնը 7 ամիս եւ կը դադրի՝ նիւթական դժուարութիւններու պատճառով։ Ամսագիրին առաջին թիւը լոյս կը տեսնէ 1 Օգոստոս 1862-ին, Պոլսոյ մէջ, որուն նշանաբանն էր՝ «Մեր հրաւէրը հայ կիներուն»։ 

«Կիթառ»ի առաջին իսկ ամսագիրին մէջ Էլպիս Կեսարացեան կնոջ իրաւունքներու վերաբերեալ 4 յօդուած կը հրապարակէ. «Ուղերձ երիտասարդ կանանց», «Ծառայութիւն հասարակութեան», «Հայրենասիրութեան ոգի» եւ «Իրաւունքներ ունենալը յանդգնութիւն չէ»։  

Էլպիս Կեսարացեանի անձնական կեանքին մասին գրեթէ ոչինչ յայտնի է։ 

Էլպիս Կեսարացեան այնուհետեւ շուրջ 15 տարի հեռացած է գրական հրապարակէն։ 1879-ին լոյս ընծայած է «Նամականի առ ընթերցասէր հայուհիս» գրքոյկը, ուր զետեղուած են անոր խրատական եւ մանկավարժական յօդուածները։

Մահացած է 1911-ին, Աղեքսանտրիա, 80 տարեկանին:

**Անոր խօսքերէն՝***Կանայք նման են սոխակներուն, որոնք փոխանակ ինքնուրոյն երգելու, թոյլ կու տան ագռաւ-տղամարդոց հպարտութենէն փքանալու։*

## Ծանօթագրութիւններ

## Տե՛ս նաեւ

* Սրբուհի Տիւսաբ
* Զապէլ Եսայեան
* Հայկանուշ Մարք
* Զապէլ Ասատուր
* Տիանա Աբգար
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Անատոլի Սոլովյանենկո

**Անատոլի Սոլովյանենկո** (), երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1975)։

## Ծանօթագրութիւններ
Պերճուհի Պարտիզպանեան

**Պերճուհի Պարտիզպանեան-Բարսեղեան** (), Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Կին Պատգամաւոր, հայ հասարակական գործիչ, մանկավարժ, գրող: Ռազմական, քաղաքական գործիչ վանեցի Պօղոս Օտապաշեան (Սարգիս Բարսեղեան)ի կինը: Իր ծոռնուհին է՝ Ժաննա Բարսեղեան Սթրասպուրկի քաղաքապետը:

## Կենսագրութիւն
Պերճուհի Պարտիզպանեանը ծնած է 1886 Էտիրնէ: Միջնակարգ դպրոցը աւարտեր է Ֆիլփէ (այժմ՝ Փլովտիւ): 16 տարեկանին հանդիպեր է ապագայ ամուսնոյն՝ յեղափոխական Սարգիս Բարսեղեանին, որուն խորհուրդով օրիորդներու խմբակ  ստեղծեր է, որուն նպատակն էր լուսաւորութիւն եւ  յեղափոխական գաղափարներ տարածելը: Մեկներ է Ժընեւ, ուսաներ է գրականութիւն եւ մանկավարժութիւն:

1909-ին ամուսնացեր է վանեցի Պօղոս Օտապաշեան (Սարգիս Բարսեղեան)ի հետ եւ  1914 թ.-ին ունեցեր են մէկ որդի՝ Արմէնին, որ կը կոչուի նաեւ Արմիկ։ Ամուսինը՝ (Սարգիս Բարսեղեան)ը
1915 թուականին ձերբակալուեր է եւ նահատակուեր: Պերճուհի Պարտիզպանեանը իր որդւոյն հետ տեղափոխուեր են Պուլկարիա, այնուհետեւ՝ Թիֆլիս եւ  իր կեանքը  նուիրեր է զաւակին՝ Արմէնին ու մարդոց ծառայելու համար:

Որոշ ժամանակ բնակեր է Սոֆիա, այնուհետեւ վերջնականապէս հաստատուեր է իր որդւոյն Արմէնին հետ Փարիզ, ուր ղեկավարեր է Նանսէնեան գրասենեակը եւ զբաղուեր գրական գործունէութեամբ:

Մահացեր է 1940 թուականին՝ երկարատեւ հիւանդութիւնէն յետոյ:

## Ուսուցչական ասպարէզ
Ուսումը աւարտելէն յետոյ Պերճուհի Պարտիզպանեան դասաւանդեր է Կերասունի եւ Վանի ինչպէս նաեւ Թիֆլիսի Յովնանեան եւ  Գայանեան վարժարաններուն մէջ ան զբաղուեր է ուսուցչութեամբ:

## Խորհրդարանի պատգամաւոր
Հայաստանի առաջին հանրապետութեան հռչակումէն յետոյ տեղափոխուեր է Երեւան, 1919 թուականի Յուլիսին Դաշնակցութեան կողմէն ընտրուեր է խորհրդարանի պատգամաւոր, ընդգրկուեր Ամերիկեան խնամատարութեան կոմիտէին մէջ։ Հանրապետութեան անկումէն յետոյ գաղթեր է Հայաստանէն:

## Գրականութիւն
Ստեղծագործեր է Էտնա կեղծանունով: Պերճուհի Պարտիզպանեանի պատմուածքները ամփոփուած են «Փոթորիկէն վերջ» ժողովածուին մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Սօնա Զեյթլեանի «Հայ կնոջ դերը հայ յեղափոխական շարժման մէջ», Լոս Անճելըս, 1992:
* Պերճուհի, 1886-1940
* ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԿԻՆ ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐՆԵՐԸ
* Առաջին խորհրդարանի (1919-1920) երեք կին պատգամաւորները

## Արտաքին յղումներ
* Առաջին հանրապետութեան խորհրդարանի կին պատգամաւորները մեծ դեր են ունեցել հանրային կեանքում
* Առաջին խորհրդարանի (1919-1920) երեք կին պատգամաւորները

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ անդամներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամաւորներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:1886 ծնունդներ
Վարուժան Թէնպէլեան

**Վարուժան Թէնպէլեան** (ծն․՝ 1957-ին, Պէյրութ), լրագրող, խմբագիր, մտաւորական եւ հասարակական գործիչ։ 

## Կենսագրութիւն

Վարուժան Թէնպէլեան արմատներով՝ հօրենական կողմէ Հաճընցի, իսկ մօրենական՝ Լափաշցի: Հայրը ծնած է Ժպէյլ (Byblos) իսկ մայրը՝ Քարանթինա, Պէյրութ:

Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սուրէն Խանամիրեան ազգային երկրորդական վարժարանին մէջ, ապա մասնագիտացած է հայ գրականութեան եւ հայագիտական նիւթերու մէջ՝ ամողջացնելով Համազգայինի Հայագիտական Հիմնարկի քառամեայ դասընթացքը՝ միաժամանակ հետեւելով Հայկազեան Համալսարանի քաղաքական գիտութիւններու բաժանմունքին:

Ան ունեցած է բեղուն գործունէութիւն հասարակական կեանքին մէջ իբրեւ քաղաքական գործիչ։

## Գործունէութիւն

### Ազդակ օրաթերթի խմբագիր
1982-1989 Վարուժան Թէնպէլեան վարած է պատասխանատու խմբագրի պաշտօնը Ազդակ օրաթերթին մէջ՝ ստորագրելով բազմաթիւ յօդուածներ․ ինչպէս նաեւ՝ այլ թերթերու մէջ, հրապարակած է գրախօսականներ, թատերական ու գեղարուեստական քննադատական յօդուածներ:

### Լիբանանեան մամուլի աշխատակից

2000-2003 Վարուժան Թէնպէլեան աշխատակցած է լիբանանեան անգլիատառ  Lebanon Opportunities ամսաթերթին եւ Daily Star օրաթերթին:

### Վանայ Ձայն ռատիոկայանի տնօրէնութիւն

1989-1999 Վարուժան Թէնպէլեան վարած է Վանայ Ձայն ռատիոկայանի տնօրէնութիւնը։

### IFP Group շրջանային ընկերութեան մասնակից

2003-2017 իբրեւ ուսումնասիրող եւ հրատարակչական գործերու պատասխանատու Թէնպէլեան մաս կազմած է IFP Group շրջանային ընկերութեան անձնակազմին:

### Արեւմտահայերէն hayemnews հարթակի հիմնադրում

2017-ին, արեւմտահայերէնի պաշտպանութեան եւ տարածման նախանձախնդրութեամբ, հիմնած է **hayemnews.com** հարթակը, ուր կը հրատարակէ հրապարակագրական, գրական ու գեղարուեստական նիւթեր:

## Աղբիւրներ

* Հայ Տպագիր Մամուլին Տագնապը. Վարուժ Թէնպէլեան
* ԻՆՉՈ՞Ւ ՉԵՆՔ ԿՐՆԱՐ ԹԱՒՇԵԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏ ՉԸԼԼԱԼ
* Վերակենդանացնենք Մեր Վերապրողները 
* Մշակութայի՞ն թէ յանձնառութեան տագնապ
* Արտագաղթ Հայաստանէն եւ նաեւ՝ Սփիւռքի Կառոյցներէն. Վարուժ Թէնպէլեան
* հարցազրոյցը պատմագէտ, հայագէտ եւ մտաւորական Դոկտ. Արա Սանճեանի հետ՝ ազգային-հասարակագիտական հարցերու մասին

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ խմբագիրներ
20 Յունուար

**20 Յունուար**, տարուան 20-րդ օրն է։
 19 Յունուար 9px **20 Յունուար** 9px 21 Յունուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր
1981, Գերսամ Ահարոնեան, լիբանանահայ խմբագիր, հրապարակագիր, մանկավարժ, ազգային-քաղաքական գործիչ (ծն․՝ 9 Նոյեմբեր 1916, Մարաշ)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
21 Յունուար

**21 Յունուար**, տարուան 21-րդ օրն է։
 20 Յունուար 9px **21 Յունուար** 9px 22 Յունուար 
## Դէպքեր
[մինի|191x191փքս|[Փօլ Նիուման]]

## Ծնունդներ
* 1878, Արտաշէս Աբեղեան, դոկտ. փիլիսոփայութեան։ Հայերէնի դասախօս Պերլինի համալսարանի կին Արեւելեան Լեզուաց Ճեմարանին (մահ․՝ 1955 Միւնիխ)։
*1925, Փօլ Նիուման, դերասան
## Մահեր

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
22 Յունուար

**22 Յունուար**, տարուան 22-րդ օրն է։
 21 Յունուար 9px **22 Յունուար** 9px 23 Յունուար 
## Դէպքեր

* 1966․ Իմիա կղզիակները հանրութեան ծանօթ դարձան

## Ծնունդներ

## Մահեր
* 1979, Երուանդ Քոչար, հայ խորհրդային նկարիչ-արձանագործ (ծն․՝ 1899, Թիֆլիս)։
## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
23 Յունուար

**23 Յունուար**, տարուան 23-րդ օրն է։
 22 Յունուար 9px **23 Յունուար** 9px 24 Յունուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
2 Յունուար

**2 Յունուար**, տարուան 2-րդ օրն է։
 1 Յունուար 9px **2 Յունուար** 9px 3 Յունուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
25 Յունուար

**25 Յունուար**, տարուան 25-րդ օրն է։
 24 Յունուար 9px **25 Յունուար** 9px 26 Յունուար 
## Դէպքեր
[մինի|146x146փքս|[Պօղոս Արիս]]

## Ծնունդներ
* 1884/1885, Սարգիս Չիլինկիրեան, հայ բժիշկ (մահ․՝ 1916, Կոշհիսար)։
* 1889, Պօղոս Արիս, Լիբանանի Կաթողիկէ Հայոց կղերականութեան մէջ եզական դիրք գրաւողներէն մին:
[մինի|126x126փքս|[Զատիկ Խանզատեան]]
[մինի|136x136փքս|[Տեմիս Ռուսոս]]

## Մահեր
* 1980, Զատիկ Խանզատեան, ֆրանսահայ քարտէսագէտ (ծն․՝ 1886, Մանիսա):
* 2000, Մանուէլ Ասատրեան, հայ գիտնական (ծն․՝ 1926, Արագած)։
*2015, Տեմիս Ռուսոս,  յոյն երգիչ, երաժիշտ 
## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
24 Յունուար

**24 Յունուար**, տարուան 24-րդ օրն է։
 23 Յունուար 9px **24 Յունուար** 9px 25 Յունուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր
* 1945, Նշան Թաշճեան, հայ ատամնաբոյժ, ՀՅԴ Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ (ծն․՝ 1881, Խարբերդ )։
* 1916, Տիգրան Սիւնի (Հեքիմեան), հայ բժիշկ (ծն․՝ 1861, Սեբաստիա)։
## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
28 Յունուար

**28 Յունուար**, տարուան 28-րդ օրն է։
 27 Յունուար 9px **28 Յունուար** 9px 29 Յունուար 
[մինի|200x200փքս|[Նապիհ Պըրրի]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1938, Նապիհ Պըրրի, լիբանանցի քաղաքագէտ է եւ Լիբանանի խորհրդարանի նախագահն է 1992-էն ի վեր: Ղեկավարն է Ամալ կուսակցութեան:

## Մահեր
*

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
26 Յունուար

**26 Յունուար**, տարուան 26-րդ օրն է։
 25 Յունուար 9px **26 Յունուար** 9px 27 Յունուար 
## Դէպքեր

## Ծնունդներ
[մինի|199x199փքս|[Զապէլ Պոյաճեան]]

## Մահեր
* 1920, Խաչեր Քէշիշեան, հայ բժիշկ (ծն․՝ 1857, Մա­րաշ)։
* 1957, Զապէլ Թովմաս Պոյաճեան, հայ նկարիչ, գրող, թարգմանիչ (ծն․՝ 1873, Ամիդ)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
Գասպարեան (այլ կիրառումներ)

**Գասպարեան** անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝

*Արիստակէս Գասպարեան (1861-1915), հայ ազգային գործիչ
*Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան (1907-1990), հայ քահանայ
*Գոհար Գասպարեան (1924-2007), հայ օփերայի արուեստի մեծագոյն վարպետ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ
*Հայկ Գասպարեան (1912-1972), հայ լեզուագէտ եւ գրականագէտ
29 Յունուար

**29 Յունուար**, տարուան 29-րդ օրն է։
 28 Յունուար 9px **29 Յունուար** 9px 30 Յունուար 
## Դէպքեր
 

## Ծնունդներ
1951, Անուշաւան եպս. Դանիէլեան, Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբանութեան անդամ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան թեմի առաջնորդ։

## Մահեր
* 2015, Աննա Պոյաճեան, բուսաբան-սնկաբան, Վիեննայի միջազգային համալսարանի պատուաւոր դասախօս (ծն․՝ 1954, Երեւան)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
2 Փետրուար

**2 Փետրուար**, տարուան 33-րդ օրն է։
 1 Փետրուար 9px **2 Փետրուար** 9px 3 Փետրուար 
[մինի|149x149փքս|[Պետրոս Դուրեան]]

## Դէպքեր
[մինի|143x143փքս|[Գրիգոր Չիլինկիրեան]]

## Ծնունդներ

## Մահեր
* 1872, Պետրոս Դուրեան, հայ բանաստեղծ, թատերագիր (ծն․՝ 1851, Սկիւտար)։
* 1923, Գրիգոր Չիլինկիրեան, հայ հրապարակախօս, խմբագիր, թարգմանիչ, հասարակական եւ գրական գործիչ (ծն․՝ 1839, Իզմիր):

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Փետրուար
27 Յունուար

**27 Յունուար**, տարուան 27-րդ օրն է։
 26 Յունուար 9px **27 Յունուար** 9px 28 Յունուար 
## Դէպքեր
[մինի|139x139փքս|[Ճիւզեփէ Վերտի]]
[մինի|124x124փքս|[Նիկողայոս Ադոնց]]

## Ծնունդներ

* 1756․ Վոլֆկանկ Ամատէուս Մոցարթ, աւստրացի յօրինող

## Մահեր
* 1901․ Ճիւզեփէ Վերտի․ իտալացի վիպապաշտ յօրինող
*1942, Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, հայագէտ, բիւզանդագէտ եւ բանասէր (ծն․՝ 1871)։
* 1921, Գրիգոր Սահեան, հայ բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ (ծն․՝ 1870, Կոստանդնուպոլիս)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար