open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քըրթ Զումա

200px|մինի|աջից
**Քըրթ Հէբի Զումա** (ֆրանս.` Kurt Happy Zouma) ծնած է (Հոկտեմբեր 27, 1994, Լիոն, Ֆրանսա), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, «չելսի» ֆութպոլային ակումբի եւ Ֆրանսայի երիտասարդական ակումբի կեդրոնական պաշտպան:

## Ակումբային ասպարէզ
### Սենթ Էթիեն
Հանդէս եկած է «Վօ-ան-Վելենի» երիտասարդական կազմին մէջ: 2009 թուականին տեղափոխուած է «Սենթ-Էտիէն»: 2011 թուականի Ապրիլ 2-ին Զուման ստորագրած է ամբողջ ասպարէզի առաջին փրոֆէսիոնալ պայմանագիրը ակումբի հետ: Սկսած է հանդէս գալ հիմնական կազմինմէջ 2011/12 մրցաշրջանին: Քըրթի առաջին ելոյթը հիմնական կազմին հետ տեղի ունեցաւ 2011 թուականի Օգոստոս 31-ին, խաղցած է լիկայի բաժակի ընդդէմ «Բորդոյի»: Ան խաղցած է ամբողջ խաղը, ուր յաղթած է ««Սենթ-Էտիէնը» 3:1 հաշուով: 2014 թուականին Զուման 5,5 տարի ժամկէտով պայմանագիր ստորագրեց անգլիական «Չէլսի» ակումբին հետ, բայց մնաց ««Սենթ-Էտիէն»ին հետ` մինչեւ մրցաշրջանի աւարտը վարձավճարի հիմունքներով: Քըրթը ունի աւագ եղբայր, Լիոնելը, որ նոյնպէս կը հանդիսանայ փրոֆէսիոնալ ֆութպոլիստ եւ հանդէս կու գայ «Սոշոուի» մէջ:

### Չէլսի
2014/15 մրցաշրջանին սկսաւ ամբողջովին հանդէս գալ լոնտոնական «Չէլսիի» հետ: Սեպտեմբեր 24-ին կայանալիք ֆութպոլի բաժակի երրորդ փուլի խաղին  ընդդէմ «բոլտօն Ուոնդերերսի» բացաւ խաղի հաշիւը անհատական կոլով «Չելսիի» կազմին մէջ:

## Նուաճումներ
 ««Սենթ-Էտիէն»
* Ֆրանսական բաժակի լիկայի բաժակակիր
* Արդիւնքը. 1 յաղթանշան

* ֆութպոլի բաժակի բաժակակիր
* Արդիւնքը. 1 յաղթանշան

## Արտաքին յղումներ
* Վիճակագրութիւնը whoscored.com կայքում
* Վիճակագրութիւնը soccerbase.com կայքում
* Ֆութպոլիստի պաշտօնական էջը transfermarkt.com կայքում
* ֆութպոլիստի պաշտօնական էջը Chelsea-fc.ru կայքում 
* ֆութպոլիստի պաշտօնական էջը Chelseafc.com կայքում
* ֆութպոլիստի պաշտօնական էջը Fifa.com կայքում
* ֆութպոլիստի պաշտօնական էջը Worldfootball.net կայքում
* ֆութպոլիստի պաշտօնական էջը Football-lineups.com կայքում

## Ծանօթագրութիւններ
Էմիլ Զոլա

**Էմիլ Ֆրանսուա Զոլա** (, ) ֆրանսացի գրող, հրապարակախօս, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրութիւն
Էմիլ Ֆրանսուա Զոլա եղած է ԺԹ. դարու երկրորդ կիսուն իրապաշտութեան ամէնէն վառ ներկայացուցիչներէն մէկը եւ բնապաշտ շարժումին առաջնորդն ու տեսաբանը։

Ֆրանսական գրականութիւն մշակած, իտալական ծագումով Զոլա, իր գրական ստեղծագործական գործունէութիւնը սկսած է իբրեւ լրագրող՝ համագործակցելով «L’evenement», «Le Figaro», «Le Rappel» եւ «Tribune» թերթերուն հետ։ 1867-ին իր վէպերը՝ «Մարսէյեան Գաղտնիքներ»ը վէպ-թերթեր էին։

Զոլա ծանօթ է իբրեւ քաղքենի ժամանակաշրջանին ազատամտութեան հետեւորդ։

## Ստեղծագործութիւններ
Էմիլ Զոլայի առաջին ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1800-ական թուականներուն.

* «Հեքիաթներ Նինոնին» (Conte à Ninon, 1860 ),
* «Քլոտին Խոստովանութիւնը» (Le confession de Claude, 1865),
* «Մահացած Կնոջ Կտակարանը»( Le vœu d'une morte,1866),
* «Մարսէյեան Գաղտնիքները» (Les mystères de Marseille),
* «Թէրէզ Ռաքեն» (Thérèse Raquin,1867)
* «Ռուկոն-Մաքար» (Les Rougon-Macauquarts) աւելի լուրջ վէպեր են։

Աւելի ուշ կը հրատարակէ.

* «Ապրելու Բերկրանքը» («La joie de vivre»,1884),
* «Սիրոյ Էջը» («Une page d'amour»,1878),
* «Երազանք» («Լe rêve»,1888) վէպերը։

Քաղքենիութեան մասին ջատագովութիւնը կը շարունակուի նաեւ՝

* «Աբբա Մուրէի Յանցագործութիւնը» ( La faute de l’abbe Mouret, 1875),
* «Փլասանի Գրաւումը» (La conquête de Plassan 1874),
* «Հրէշ Մարդը» (La bête humaine1890),
* «Կանացի Երջանկութիւն» (Au bonheur des dames, 1883),
* «Աւար» (La curée, 1872),
* «Դրամ» (L’argent 1891),
* «Ծուղակ» (L’assomoir,1877),
* «Ժերմինալ» (Germinal, 1885)։

Զոլայի յաջորդ շրջանի ստեղծագործական ոճը կը դառնայ գիտական։

* Զոլայի նոր մօտեցումը կը հիմնաւորուի՝«Փորձառական Վէպ» (Le roman experimental, 1880) վէպին մէջ։
* Ունեցած է անաւարտ գործեր՝ «Պտղաբերութիւն» (Fécondité, 1899), «Աշխատանք» (Travail, 1901), «Ճշմարտութիւն» (Vérité, 1902))։ «Աւետարաններ» շարքին նախորդած է «Քաղաքներ» եռագրութիւնը «Լուրտ» (Lourdes,1894), «Հռոմ» (Rome,1896) եւ «Փարիզ» (Paris,1898)։

մինի|Հրէշ մարդը

## Էմիլ Զոլայի մահը
Զոլա կը մահանայ 29 Սեպտեմբեր 1890-ին՝ Փարիզի մէջ։ Կ'ենթադրեն, որ ան թունաւորուած է, սակայն փաստեր չկան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Փարիզ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:1800 ծնունդներ
Զոքանչի Միջազգային Օր

**Զոքանչի միջազգային օր** (անգլերէն՝ National Mother-In-Law Day), Հոկտեմբեր  ամսուան 4-րդ Կիրակին, ամբողջ աշխարհի տարածքին, կը յիշատակուի Զոքանչի միջազգային օրը: Իւրայատոկ օր՝ պատուելու տիկնոջ մօրը:

## Պատմութիւն
Տօնը որպէս կատակ ծնունդ առած է 1930-ական թուականներուն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ապա, միջազգային այս օրը տարուէ տարի ունեցած է աւելի ու աւելի շատ երկրպագուներ: Այն, սակայն, հիմնականին մէջ կը յիշատակուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Լատինական Ամերիկայի եւ Եւրոպայի որոշ երկրներու մէջ։

Ըստ կարգ մը աղբիւրներու, 1934 թուականի 5 Մարտ-էն ի վեր կը յիշատակուի այս ոչ պաշտօնական իրադարձութիւնը, որու «*մեղաւորը*» Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Թեքսասի նահանգի թերթերէն մէկուն խմբագիրն է, որ իր պարբերականին մէջ պատմած է այդ «*կատակի*»ն մասին, նմանատիպ տօներու հետ զուգահեռ անցնելով, ինչպիսիք են Մայրերու օրն ու Հայրերու օրը։

## Տարեթիւեր

* 26 Հոկտեմբեր, 2008
* 25 Հոկտեմբեր, 2009
* 24 Հոկտեմբեր, 2010
* 23 Հոկտեմբեր, 2011
* 28 Հոկտեմբեր, 2012
* 27 Հոկտեմբեր, 2013
* 26 Հոկտեմբեր, 2014
* 25 Հոկտեմբեր, 2015
* 23 Հոկտեմբեր, 2016
* 22 Հոկտեմբեր, 2017
* 28 Հոկտեմբեր, 2018
* 27 Հոկտեմբեր, 2019

## Ծանօթագրութււններ

## Արտաքին յղումներ
* How to Celebrate National Mother in Law Day: 
* Today (Sun 23rd Oct, 2016) is...:

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Զվիատ Կամսախուրտիա

**Զվիատ Կամսախուրտիա** (, 31 Մարտ 1939 - 31 Դեկտեմբեր 1993), վրացի հանրային, քաղաքական եւ պետական գործիչ, գրող, գիտնական, այլախոհ, ազգայնական, բանասիրական գիտութիւններու դոկր.: Վրացական ԽԸՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահ (1990-1991), նորանկախ Վրաստանի առաջին նախագահը (1991-1992): 
## Կենսագրութիւն
Զվիատ Կամսախուրտիան 1939 թուականի Մարտ 31-ին ծնած է վրացի գրող Կոնստանդինէ Կամսախուրտիայի եւ Միրանտա Փալաւանտիշվիլիի ընտանիքին մէջ։ Հօր կողմէն նախնիները կը սերին Ռուսիոյ կայսրութեան մէջ ազնուական համարուող Կամսախուրտիաներու տոհմէն, իսկ մօրենական կողմէն՝ Փալաւանտիշվիլիներու իշխանական տոհմէն:
### Քաղաքական Գործունէութիւն
Զվիատ Կամսախուրտիան Վրաստանի առաջին նախագահ ընտրուած է Գերագոյն խորհուրդի 1991 թուականի Ապրիլ 14-ի արտահերթ նիստին: Մայիս 26-ին կայացաւ առաջին նախագահական համընդհանուր ընտրութիւնը, որուն քուէներու 87% ցուցանիշով յաղթանակ տարաւ Զվիատ Կամսախուրտիան:
1992 թուականի Յունուար 10-ին ռազմական յեղաշրջումի պատճառաւ Զվիատ Կամսախուրտիան հեռացաւ Թիֆլիսէն դէպի Ազրպէյճան, քաղաքական ապաստան խնդրելով, մերժում ստանալով, շարժուեցաւ դէպի Հայաստան եւ ապաստանեցաւ Իջեւանի մօտ:
1993 թուականի Դեկտեմբերի վերջին Զվիատ Կամսախուրտիայի համար առաւել դժուար էր պահուըտիլ զինք փնտռող կառավարական ջոկատներէն: 1993 թուականի Դեկտեմբեր 31-ին ան մահացած է Սամեկրելո շրջանի Ծուելի Խիպուլա գիւղի տուներէն մէկուն մէջ: Տանտէրի խօսքով Կամսախուրտիան անձնասպան եղած է՝ ատրճանակէն իր գլխին կրակելով:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1939 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:31 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի մահեր
Տոլորես Զօհրապ-Լիպման

**Տոլորես Զօհրապ-Լիպման** (), Օսմանեան կայսրութեան խորհրդարանի պատգամաւոր, կանանց իրաունքներու պաշտպան, գրող, մարդասէր եւ  հայ գրող Գրիգոր Զօհրապի դուստրը։ Հիմնած է «Տոլորես Զօհրապ-Լիպման Հիմնադրամը»՝ համալսարանաւարտ ուսանողներու հետագայ գիտական գործունէութեանց համար։

## Կենսագրութիւն
Տոլորես Զօհրապ ծնած է Օսմանեան կայսրութեան Կոստանդնուպոլիս մայրաքաղաքին մէջ, յայտնի գրող, խորհրդարանի պատգամաւոր Գրիգոր Զօհրապի եւ Քլարայի ընտանիքէն ներս։ 19 տարեկանին՝ Տոլորես Զօհրապ, Հայոց Ցեղասպանութեան ատեն, ականատես դարձած է հօր ձերբակալման եւ Կոստանդնուպոլիսէն արտաքսման։ Այս իրադարձութիւնը խոր հետք ձգած է անոր կեանքին վրայ։ Տոլորես, մայրն ու քոյրը՝ Հերմինէն, աւելի ուշ՝ տեղափոխուած են Եւրոպա․  Աւստրիայէն եւ Ռումանիայէն՝ հասած են Փարիզ, ուր Տոլորես վերստին միացած է 2 եղբայրներուն՝ Արամին եւ Լեոնին հետ։ Մօր մահէն ետք, Զօհրապ տեղափոխուած է Ռումանիա, ուր 1932-ին ամուսնացած է ամերիկացի գործարար Հենրի Լիպմանի հետ։ Անոնք տեղափոխուած են ԱՄՆ եւ 1934-ին Տոլորես Զօհրապ-Լիպման ստացած է ամերիկեան քաղաքացիութիւն։

## Մարդասիրութիւն
1950-ին Հենրի Լիպմանի մահէն ետք, Տոլորես իր կեանքը  նուիրագործած է բարեգործական գործունէութեան, մասնաւորապէս կրթական եւ հետազօտական բնագաւառներու մէջ։ Նիւթապէս աջակցած է հայագիտութեան նուիրուած ակադեմական ծրագիրներու, ինչպէս նաեւ Քոլոմպիա համալսարանէն ներս հիմնած՝ «Գրիգոր եւ Քլարա Զօհրապ ընկերութիւն» հիմնադրամը։ Աջակցած է նաեւ Ռոքֆելլըր համալսարանի (*The Rockefeller university*) եւ Նիւ Եորքի հանրային գրադարանի ուսումնասիրութիւններուն։ 8 Նոյեմբեր 1987-ին Նիւ Եորքի մէջ ստեղծուած է «Գրիգոր եւ Քլարա Զօհրապ տեղեկատուական կեդրոնը»։ Հարուստ գրադարանին եւ կրթական ծրագիրներուն շնորհիւ տեղեկատուական կեդրոնը աջակցած է հայագիտութեան բոլոր ոլորտներու ուսումնասիրութիւններուն։ Կեդրոնի բացման ներկայ գտնուած են Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա․-ն ու Երուսաղէմի Հայոց պատրիարք Թորգոմ Մանուկեանը։

Տոլորես Զօհրապ-Լիպման մահացած է 1991-ին։ Յետ մահու հիմնուած է «Տոլորես Զօհրապ-Լիպման Հիմնադրամը»։

## Ժառանգութիւն
Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա․ զինք պարգեւատրած է Ս. Ներսէս Շնորհալիի շքանշանով։

Տոլորես Լիպմանի մարդասիրական ժառանգութիւնը մինչեւ օրս կը շարունակէ աջակցիլ բազմաթիւ կրթական ծրագիրներու եւ մարդասիրական գործունէութիւններու։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Տոլորես Զօհրապ-Լիպմանի կենսագրութեան մանրամասնութիւնները

Ստորոգութիւն:13 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Նիկողոս Զօրայեան

**Նիկողոս Զօրայեան** (), Հայ տնտեսագէտ, կրթական գործիչ եւ հրապարակագիր, որ զբաղած է մասնաւորաբար ըներակաբանական հարցերով:

## Կենսագրութիւն
Նիկողոս ծնած է Գումգաբու, Թուրքիա։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին Մայր վարժարանին մէջ։ Պոլսոյ զանազան վարժարաններէն ներս աշակերտելէ ետք անցած է Եւրոպա՝ տարբեր երկիրներ շրջելով ձեռք բերած է մեծ զարգացում։ Եղած է գրագէտ, հրապարակագիր եւ ազգային գործիչ։

## Գործունէութիւն
Պոլիս վերադաձին աջակիցը եղած է Կարապետ Իւթիւճեան «Մասիս» օրաթերթի հիմնարկութեան կապակցութեամբ։ Ան կատարած է նաեւ թարգմանութիւններ Անգլերէն է եւ 1838 թուականին նշանակուած է Պոլիսի մաքսատունին թարգմանն ու մեկնաբանը: Քանի մը տարիներ աշխատելէ յետոյ ճամբորդած է Փարիզ, իսկ այնտեղէն՝ Վենետիկ, ապա՝ ծննդավայրը:

Անոր նախասիրած ճիւղերը եղած են տնտեսագիտութիւն, իմաստասիրութիւն, մանկավարժութիւն եւ պատմութիւն: Ան «Մասիս» օրաթերթին նուիրած է տնտեսական նշանաւոր յօդուածներու շարք մը «*Օ․*» ստորագրութեամբ։

Զօրայեան 1947 թուականին կրկին ճամբորդած է Փարիզ, որպէս Տատեան Յովհաննէսին թարգման։ Վերադառնալով Պոլիս, ծաւալած է մշակութային լայն գործունէութիւն։ Զօրայեան իր գրական ասպարէզը սկսած է 1847 թուականին վերջերուն, «Բազմավէպ» պարբերաթերթին մէջ տպագրելով տնտեսագիտական յօդուածներ եւ այսպիսով սկսած է աշխատիլ «Հայաստան» թերթին մէջ։

Նիկողոս եղաւ աշխարհաբարի ախոյաններէն մէկը եւ ինքն գրած էր պարզ լեզուով, յստակ տրամաբանութեամբ եւ հաստատ համոզումներով։

## Գործեր
Նիկողոս ստորագրած է բազմաթիւ գործեր․

* «Նկարագիր ազգային դաստիրակութեան»,
* «Քաղաքական տնտեսութեան վրայ տեղեկութիւններ»,
* «Վարժութիւն ընթերցանութեան»,
* «Ընթերցասիրութիւն» թարգմանութիւնները եւ այլ գործեր։

## Աղբիւրներ
* «Արդի Հայ Գրականութիւն», Ա. Հատոր, Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ, 1850-1885, էջ 211:
*«Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 1-35։
*«Ժամանակ» օրաթերթ, 23 Յուլիս 2009, էջ 2։

Ստորոգութիւն:Հայ տնտեսագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:1821 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1859 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Լեւոն Զօրեան

**Լեւոն Ստեփանի Զօրեան** (6 Յուլիս, 1926, Ղարաքիլիսէ - 28 Յունիս 1996 Երեւան), ճարտարապետ, ճարտարապետութեան պատմաբան։

Հայ գրագէտ, ակադեմիոյ անդամ Ստեփան Զօրեանի որդին է։
## Կենսագրութիւն
1950-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկը։ 1964-1971-ններուն եղած է Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան վարչութեան նախագահի տեղակալ։

Զօրեանի նախագիծով 1982-1983-ներուն Ստեփան Զօրեանի Վանաձոր-ի մէջ գտնուող առանձնատունը վերակառուցուած է Ստեփան Զօրեանի Տուն-Թանգարան|տուն-թանգարանի:

Հեղինակ է՝
* «Թամանեան» մենագրութեան (1978, հայերէն, ռուսերէն)
* Կազմած եւ ծանօթագրած է «Ալեքսանդր Թամանեան. յօդուածներ, փաստաթուղթեր, ժամանակակիցները անոր մասին» (1960)
* «Ալեքսանդր Թամանեան (1878-1936). կենսամատենագիտական ցանկ» (1978)
* «Ռաֆայէլ Իսրայէլեանը ժամանակակիցների յուշերում» (1981)
* «Ռաֆայէլ Իսրայէլեան։ Յօդուածներ, ուսումնասիրութիւններ, ակնարկներ» (1982, համահեղինակ) ժողովածուներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Վանաձոր ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ Շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:6 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1996 մահեր
Օսկան Զօրեան

**Օսկան Զօրեան**, ծնած 1867-ին Սվազ։ Պոլսոյ մէջ Ռէժիի կարեւոր պաշտօնեայ։ Պանքայի դէպքին փոխադրուած Եգիպտոս, ուրկէ 1900-ին նախկին պաշտօնով կը ղրկուի Պէյրութ եւ ուր կը մնայ մինչեւ 1915: Ա. Ընդհ. Պատերազմին, պետական ապահովութեան համար երբ Միջէրկրականի ափերէն հայ պաշտօնեաները կը փոխադրուին ներքին դաւառներ, Զօրաեան եւս կը ղրկուի Դամասկոս։ Հոն գտնուած շրջանին իր բարձր դիրքը կ՛օգտագործէ եւ թանկագին ծառայութիւններ կը մատուցանէ հայ գաղթականներուն, առանց նկատի ունենալու իրեն սպառնացող վտանքը։ Իր կողակցին՝ Տիկ. Եփրուհիին հետ խանդավառօրէն գործի կը լծուի, միակ նպատակ ունենալով օգտակար ըլլալ հայ ժողովուրդին։ Մեռաւ 7 Յուն. 1927-ին եւ թաղուեցաւ Դամասկոսի Ազգ. Գերեզմանատունը։ Իր միակ զաւակն է ատամնաբոյժ Տօքթ. Ալէքսան Զօրաեան, շրջանաւարտ Փարիզի Էքօլ Տանթերէն, այժմ հաստատուած Պէյրութ:

## Ծանօթագրութիւններ
Էդուարդ Ջրբաշեան

**Էդուարդ Ջրբաշեան** ()**,** հայ գրող, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1965), փրոֆեսէօր (1967), ակադեմիկոս (1982), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ (1956)։ Խմբագրած է «Սովետական գրականութիւն», «Բանբեր Երեւանի համալսարանի» հանդէսները:

## Կեանք եւ գործունէութիւն
1941-ին միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, զօրակոչուած է եւ իբրեւ սպայ մասնակցած Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին: 1944-ին ծանրօրէն կը վիրաւորուի ու կը զօրացրուի, արժանանալով «Կարմիր աստղ» շքանշանին:

1945-1950-ին կ'ուսանի Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական Ֆակուլտէտի հայկական բաժինը: Աւարտելէ անմիջապէս ետք, կը սկսի դասաւանդել նոյն համալսարանին մէջ:

1954-ին պաշտպանած է թեկնածուական՝ «Պոէմի ժանրը սովետահայ գրականութեան մէջ»  նիւթով, իսկ 1965-ին՝ դոկտորական ատենախօսութիւն՝ «Թումանեանի պոէմները» նիւթով, իսկ 1967-ին կը ստանայ պրոֆեսորի կոչում: Համալսարանի դասախօսական աշխատանքին զուգընթաց, Ջրբաշեան խմբագրած է «Գրական թերթ» (1953-1954, խմբագրի տեղակալ), «Սովետական գրականութիւն» (1961-1962, գլխաւոր խմբագիր) եւ «Բանբեր Երեւանի Համալսարանի» (1967-1977, գլխաւոր խմբագիր) գրական եւ գիտական պարբերականները:

Իր վաստակը մեծ է խորհրդահայ գրականագիտութեան եւ գրականութեան տեսութեան մտքի զարգացման կալուածներուն մէջ. 1966-ին հիմնած է ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան ինսդիդուտի գրականութեան տեսութեան բաժինը եւ զայն գլխաւորած մինչեւ 1970: 1972-ին հիմնած է համալսարաբի գրականութեան տեսութեան եւ գեղագիտութեան ամպիոնը եւ զայն գլխաւորած մինչեւ 1978:

Ջրբաշեան 1977-ին կը նշանակուի ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան ինսդիդուտի տնօրէն եւ պաշտօնը ձեռնհասօրէն կը վարէ մինչեւ իր կեանքի վերջը:

1970-ին, կ'արժանանայ Հայաստանի վաստակաւոր գործիչի կոչումին, իսկ 1974-ին կ'ընտրուի ՀԽՍՀ Գիտութիւնների Ակադեմիայի թղթակից անդամ: 1974-ին Ջրբաշեան կը դառնայ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր իր «Գրականութիւն տեսութիւն» համալսարանական դասագիրքին չորրորդ վերամշակուած եւ լրացուած հրատարակութեան, իսկ 1980-ին՝  Գրականութեան ինսդիդուտի հրատարակած «Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն» հինգհատորեակի առթիւ:

Իր գրական ուսումնասիրութիւնները կը ծաւալին գրականութեան տեսութեան, մասնաւորաբար տաղաչափութեան շուրջ. իր հեղինակած Գրականութեան տեսութիւն հատորը տասնամեակներ մնաց Երեւանի Համալսարանի գրականութեան լաւագոյն դասագիրքերու շարքին: Էդուարդ Ջրբաշեանի գրիչին կը պատկանին «Պոէմի ժանրը սովետահայ գրականութեան մէջ» (Երեւան, 1955), «Միսաք Մեծարենց» (Երեւան, 1958, Բ.՝ վերամշակուած հրատարակութիւնը՝ 1977), «Գրականութեան տեսութիւն» (Երեւան, 1961, 1962, 1967, 1972, 1980), «Թումանեանի պոէմները» (Երեւան, 1964), «Ռուբէն Սեւակ» (Երեւան, 1965), Աշխարհայեացք եւ վարպետութիւն (Երեւան, 1967), «Թումանեանի բալլադները» (Երեւան, 1969), «Թումանեանի պոեզիան» (Մոսկուա, 1969, ռուսերէն), «Գրականագիտական բառարան» (հեղինակակից՝ Հենրիկ Մախչանեան, Երեւան, 1972, Բ. հրատարակութիւն՝ 1980), «Գրական ժանրեր» (երեւան, 1973), «Պոետիկայի հարցեր» (Երեւան, 1976), «Գեղագիտութիւն եւ գրականութիւն» (Երեւան, 1983), Միքայէլ Նալբանդեանը եւ արդիականութիւնը (երեւան, 1984):

Էդուարդ Ջրբաշեան մահացաւ Երեւան, 10 Օգոստոս 1999-ին:

## Աղբիւրներ

* *Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ժթ., Պէյրութ, 1999, էջ 451։*

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ռուբէն Էճզաճեան

**Ռուբէն Էճզաճեան**, բնիկ նիկտեցի, ուր ծնած է 1878-ին։ Նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Ապա կը մտնէ Տարսոնի Գոլէճը, ուրկէ կ'անցնի Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը եւ 1901-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ Դեղագործական բաժինէն։ Կը պաշտօնավարէ Հալէպ՝ Փայփըրի հիւանդանոցը՝ որպէս դեղագործ։ Պատերազմին կը ծառայէ թրքական բանակին մէջ, դեղագործ սպայի աստիճանով։ Այն ատեն է որ մեծ աջակցութիւն կ'ընծայէ հետզհետէ Սուրիա եկող մեր գաղթականական զանգուածներուն։ Զինադադարէն յետոյ կը հաստատուի Պէյրութ եւ կը բանայ իր դեղարանը։ Զբաղած է նաեւ հնութիւններու գործով։ Մահացած է Պէյրութ 1930-ին։ Ռուբէն Էճզաճեան տակաւին ծանօթ է զինք ճանչցողներուն որպէս անշահախնդիր, ճշմարիտ հայ։ Ունեցած է բազմամեայ եռանդուն ազգային գործունէութիւն։ Բարեկամներ եւ հիացողներ շիրիմ մը կանգնեցին իրեն համար։ Ամուսնացած է Հալէպի ծանօթ ընտանիքներէն Օր. Սաթենիկ Թօփճեանի: Ունեցած է երկու զաւակ՝ Պետրոս (պաշտօնեայ երկաթուղիի ընկերութեան մէջ) եւ Աստղիկ (այժմ Տիկ. Մանուկեան):
## Ծանօթագրութիւններ
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Էթմէքճեան

**Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Էթմէքճեան ** (1875, Այնթապ-1950, Երուսաղէմ), Քահանայ ապա Վարդապետ։

## Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝ Յարութիւն, ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Այնթապի մէջ, 1875-ին։ Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Վարդանեան վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք չէ կրցած բարձրագոյն ուսում ստանալ նիւթական դժուարութեանց պատճառով։ Փոքր հասակէն հետեւած է արհեստի դառնալով հացագործ։ Ան մաս կազմած է եկեղեցւոյ դպրաց դասին եւ ծառայած անոր։

Ինքնաշխատութեամբ կր սորվի հայկական նօթաները եւ կը նուագէ հարմոնիք։ Կը ձեռնադրուի քահանայ։ Երեսուն տարիներ Հալէպի մէջ որպէս քահանայ ծառայելէ ետք Տէր Յովհաննէս կ՛որոշէ քահանայութենէն հրաժարիլ ու նուիրուիլ վանական կեանքին։ 1939-ին քոյր ու եղրայր, որոնք միասին կ՛ապրէին, իրենց որոշումը կր գործադրեն։ Բոլոր պատրաստութիւնները կ՛ընեն ու Վերջնականապէս կը տեղափոխուին Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանք, ինք վարդապետանալու եւ քոյրն ալ սպասարկող մայրապետ դառնալու։

Տէր Յովհաննէս կ՛ըլլայ շուշտակ վարդապետ ու կր կոչուի Տէր Յովհաննէս վրդ. էթմէքճեան։ Ան կը դառնայ Երուսաղէմի միաբանութեան անդամ ու մինչեւ իր վախճանումը, իբրեւ վարդապետ կր ծառայէ վանքին։ Կը մահուան  7 Մարտ 1950-ինէ։ Իր մարմինը կ՛ամփոփուի տեղւոյն միաբաններու դամբարանը։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Եկեղեցական Հայրեր
Յովհաննէս Էժտահարեան

**Յովհաննէս Կ. Էժտահարեան** (անյայտ – 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Էժտահարեան ծնած է Խարբերդի նահանգի, Խար­բեր­դի գաւա­ռի՝ Արաբկիր քաղաքին մէջ։ Աւարտել է Պէյրութի Ամերիկոան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը ու նոյն համալսարանի հիւանդանոցուին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած։

Վերադարձած է Արաբկիր՝ հարազատներուն մօտ։ 1915 թուականին սպանուած է Մեծ Եղեռ­նի ժամանակ։

## Գրականութիւն
Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Արաբկիր ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Թուրքիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Արաբկիր ծնածներ
Երուանդ Զօրեան

**Երուանդ Զօրեան**, ծնած է Կիրասոն 1883 թուականին։

## Կենսագրութիւն
Իր նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին ազգային վարժարանը, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Մարզուանի Անաթոլիա Գոլէճին մէջ, ուրկէ դուրս եկած է 1904 թուականին սքալըրշիփի աստիճանով։ 1906 թուականին փոխադրուած է Պէյրութ որպէս ուսանող եւ աւարտած է Տէշանի Առեւտրական վարժարանը։ 1908-1911 տնօրէն- ուսուցիչ Պէյրութի Արաբական Իսլամ Գոլէճի եւ 1912-19 անգլիական պաշտօնեայ Հալէպի մէջ, 1920-22 ելեւմտական պաշտօնեայ Ատանայի մէջ, 1922-ի սկիզբը փոխադրուած պաշտօնով Սուրիա, Հալէպ, որպէս ընդհ. հաշուակալ Հալէպի Պետական Ելմտից Սպասարկութեան, զոր շարունակած է մինչեւ 1943 իր օրինական հանգստեան թուականը, 1944 թուականին պաշտօնի կանչուած է Միրայի մէջ որպէս Պիւտճէի Հակակշռող Քննիչ, ուրկէ փոխադրուած է Հալէպի Մուհաֆաղայի Պարենաւոդման Սպասարկութեան Տնօրէնի պաշտօնին, զոր վարած է մինչեւ այս վերջնոյն օրինական լուծարքը՝ 1940 Օգոստոս։

**Ազգային կեանքը**

Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումին առթիւ Պէյրութի մէջ ստեղծուած հայ գործադիր մարմնին անդամ եւ ապա Սր. Նշան եկեղեցւոյ Թաղ. խորհուրդին եւ Զինադադարին Պէյրութի Ազգային խորհուրդին անդամ։

Հալէպի մէջ անդամակցած է Ազգ. Գաւառական Ժողովին, ատենապետած՝ Ուսումնական Խորհուրդին եւ ազգային վարժարաններու հոգաբարձութեան։ Քառորդորդ դարէ աւելի ծառայած է ամերիկեան Նպաստամատոյցի, Հայ Երիտասարդաց եւ ապա Հ.Բ.Ը.Միութեան Հ.Ե.Ը.ին՝ որպէս վարջական ատենապետ եւ նախագահ։

Քառորդ դար ծառայած է միաժամանակ Հալէպի Հ.Բ.Ը.Միութեան որպէս ատենադպիր, ատենապետ, ըլլայ տնտեսականի, ըլլայ շրջանայինի մէջ։ Քսանհինգ տարի ծառայած է Հ.Բ.Ը.Միութեան որպէս անոր ինքնակոչ բրոբականտիստը։

Պրն. Զօրեան իրապէս բեղուն եւ օգտակար գործունէութիւն մը ունեցած է, մանաւանդ Հ.Բ.Ը.Միութենէն ներս, արժանի գնահատանքի:

## Ծանօթագրութիւններ
Մունիր Էլ Հատատի

**Մունիր Էլ-Հատատի** (, ), Սպանացի ֆութպոլիստ, որ հանդէս կուգայ կատալոնական «Պարշելոնայ» խումբէն եւ Սպանիայի ազգային հաւաքական խումբէն։

## Ակումբային Ասպարէզ
### «Պարշելոնա»
2014 թուականին Մունիրըը կնքած է իր առաջին ֆութպոլային պայմանագիրը: Իր փոխանցումը կատալոնական ակումբի կազմին, ֆութպոլիստը նշած է 2014 թուականի Օգոստոս 24-ին «Էլչեի» դեմ խաղի ժամանակ: Դեկտեմբեր 4-ին Մունիրը իր փոխանցումը նշած է նաեւ Սպանիայի բաժակի խաղարկութեան ժամանակ, մրցելով «Ուեսկի» դէմ։

## Ազգային հաւաքական
2014 թուականի Սեպտեմբեր 8-ին Մունիրը իր փոխանցումը նշած է Սպանիայի ազգային հաւաքականի կազմին, մրցելով մակեդոնիայի հաւաքականի դէմ։

## Վիճակագրութիւն

## Ձեռքբերումներ
### Պարշելոնա
* Սպանիայի չեմպիոն - 2014/15
* Սպանիայի բաժակակիր - 2014/15
* Չեմպիոնզ լիկայի չեմպիոն - 2014/15
* ՈՒԵՖԱ սուբըրբաժակակիր - 2015

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
* Պրոֆիլը soccerway.com կայքում
* Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում
* Պրոֆիլը BDFutbol.com

Ստորոգութիւն:Սան Լորենսո դե Էլ Էսկորիալ քաղաքում ծնվածներ
Ստորոգութիւն:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ
Էլըն Արպուս

**Էլըն Ֆրանքլին Արպուս** (), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն նորաձեւութեան լուսանկարիչ, հեռուստաշարի եւ շարժագրութեան դերասան:

## Կենսագրութիւն
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ 1973-1983 տարիներուն շատ դիտուող հեռուստաշար եղած "M.A.S.H."ի մէջ իմաստուն եւ կատակասէր անձ մը եղող հոգեբոյժ Բժ. Սիտնի Ֆրիտմէնի դերը կատարած է, միեւնոյն ժամանակ ըլլալով մոտայի լուսանկարիչ:

## Մահ
Էլըն Արպուսը 95 տարեկանին (19 Ապրիլ 2013) Լոս Անճելըսի մէջ մահացած է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահեր
Էլըն Փոմփէո

**Էլըն Քաթլին Փոմփէո** (; ) Ամերիկացի դերասանուհի մը եւ արտադրիչ մըն է: Ծնած Էւըրէթ, Մասաչուսէթս, Փոմփէո կը փոխադրուի Նիւ Եորք երբ ան 26 տարեկան էր, ուր բեմադրիչի մը կողմէ արձանագրուած է L'Oreal ընկերութեան ծանուցումներէն մէկուն մէջ։ Անոր նախնական դերերը եղած են NBC կայանի տրամա *Law & Order* հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ *Strangers with Candy*, *Strong Medicine* եւ *Friends*:

Փոմփէոյի առաջին ֆիլմը 1999-ի սիրային կատակերգութիւն *[[Coming Soon (1999 ֆիլմ)|Coming Soon]]* ֆիլմն էր։ Ան նաեւ փոքր դերեր ստանձնեց տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *In the Weeds* եւ *Mambo Café*, սակայն չկրցաւ յաջողութիւն գտնել ընդհանրապէս: Այդ փոխուեցաւ երբ 2002-ին ան ունեցաւ գլխաւոր դեր մը Պրէտ Սիլպըրլինկի *[[Moonlight Mile (ֆիլմ)|Moonlight Mile]]* ֆիլմին մէջ։ Ան յետոյ ունեցաւ անուանային գլխաւոր դեր մը ABC կայանի բժշկական տրամա *[[Grey's Anatomy]]* հեռուստաշարին մէջ (2005–ներկայ), եւ շահեցաւ համաշխարհային հռչակ իբրեւ տք. Մէրէտիթ Կրէյ: Սա դերը իրեն արժանացուց տարբեր տեսակի մակարդակաւոր մրցանակներու, որոնցմէ են՝ Golden Globe Award for Best Actress – Television Series Drama մրցանակի պաշտօնակարգում, եւ Screen Actors Guild Award մրցանակ: Իր կերպարը այդ հեռուստաշարին մէջ շատ ճանչցուած դարձաւ՝ Փոմփէոն դարնալով ամէնէն հռչակաւոր հեռուստաշարի դերասաններէն մին:

2015-ին՝ Փոմփէոն 4րդ ամէնէն շատ նիւթապէս շահող դերասանուհին նշանակուած էր *[[Forbes]]*-ի կողմէ, ստանալով $11.5 միլիոն: Փոմփէո նաեւ եղած է բազմաթիւ տարբեր տեսակի ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *[[Old School (ֆիլմ)|Old School]]* (2003), *[[Daredevil (ֆիլմ)|Daredevil]]* (2003), *[[Art Heist]]* (2004), եւ կատակերգական տրամա *[[Life of the Party (2005 ֆիլմ)|Life of the party]]* (2005). 2007-ի Հոկտեմբերին, ան ստացաւ Special Achievement in Entertaining մրցանակը National Italian American Foundation ընկերութեան եւ հիմնադրամի կողմէ: Ան ամուսնացած է Քրիս Այվըրիի հետ 2007-ին՝ որուն հետ ունեցած է երկու զաւակ:

## Վաղ Կեանք
Էլըն Փոմփէո ծնած է Էւըրէթ, Մասաչուսէթս, ԱՄՆ, 10 Նոյեմբեր, 1969-ին իբրեւ Քաթլին Պիի եւ Ճոզէֆ Փոմփէոյի զաւակը: ԱՆոր հայրը Իտալական, Անգլիական եւ Իրլանտական ծիներ ունի, սակայն մայրը միայն Իրլանտական ծիներ ունի: Ան եղած է պապական Քրիստոնէայ: Մայրը Էլընի մահացաւ ցաւը հանդարտեցնող դեղերու երկարատեւ օգտագործումէ երբ Էլըն միայն հինգ տարեկան էր, որմէ ետք շուտով հայրը ամուսնացաւ ուրիշի հետ: Հայրը մահացաւ 1 Սեպտեմբեր, 2012-ին: Ան ունի հինգ քոյր/եղբայրներ՝ երեք քոյր եւ երկու եղբայր: Իր ընկերները իրեն կը կանչէին գործածելով "the pencil" ածականը: Փոմփէո կ'աշխատէր Մայամիի մէջ գինետան մը մէջ, երբ ծանօթացաւ իր ապագայ սիրածը՝ նկարիչ Անտրու Ռոզընթալ: Միասին փոխադրուեցան Նիւ Եորք 1995-ին, ուր ծանօթացաւ բեմադրիչի մը, որ ծանոցումներ կը նկարահանէր մեծ ընկերութիւններու համար, ինչպէս Citibank եւ L'Oreal:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

### Երգի Տեսահոլովակ

## Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ

## Տե՛ս նաեւ
* Grey's Anatomy
* Սանտրա Օհ
* Քաթրին Հէյկլ
* Ճասթին Չէյմպըրզ
* Թ. Ռ. Նայթ
* Չանտրա Ուիլսըն
* Ճէյմզ Փիքընզ
* Իսայահ Ուաշինկթըն
* Փաթրիք Տէմբսի

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Էլի Վիզել

**Էլի Վիզել** (), Հրեայ ամերիկացի գրող, փրոֆէսոր, քաղաքական գործիչ, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր եւ ողջակիզումէ (հոլոքոսթ) վերապրած: Ան 57 գիրքերու հեղինակ է, հիմնականօրէն գրուած անգլերէն եւ ֆրանսերէն, ներառեալ` *Գիշեր* գիրքը, իբրեւ գերի իր ունեցած փորձառութեան հիման վրայ գրուած, «Auschwitz» եւ «Buchenwald» համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ :

Միեւնոյն ժամանակ, ան եղած է Պոսթընի համալսարանի մատասիրական բաժանմունքի փրոֆէսոր, զոր իր պատւոյն ստեղծած է Հրեական ուսումնասիրութիւններու Էլի Վիզելի կեդրոնը: Նոպէլեան մրցանակակիր, «Օրորա» միջազգային մարդասիրական մրցանակաբաշխութեան ընտրող յանձնախումբի համանախագահ, մարդասէր Էլի Վիզել:

## Դասաւանդութիւն
Վիզել 1976-էն սկսեալ պաշտօնավարեց իբրեւ Էնտրիու Մելոնի Մարդասիրական Գիտութիւններու Պրոֆեսոր՝ Պոսթընի Համալսարանին մէջ, դասաւանդելով թէ՛ կրօնի եւ թէ՛ փիլիսոփայութեան բաժիններուն մէջ։ Ան մտերիմ բարեկամ դարձաւ համալսարանի նախագահին ու կանցլերին՝ Ճոն Սիլպըրի հետ։ Համալսարանը իր պատուին ստեղծեց Էլի Վիզելի Հրէական Ուսումնասիրութիւններու Կեդրոնը։

1972-էն մինչեւ 1976 Վիզել Նիւ Եորքի Քաղաքային Համալսարանին մէջ էր իբրեւ Յատկանշական Փրոֆեսոր եւ անդամ՝ Ամերիկեան Ուսուցիչներու Ֆետերասիոնի (American Federation of Teachers)։

1982-ին ան աշխատեց իբրեւ առաջին Հենրի Լիւսի Այցելու Մասնագէտ՝ Մարդասիրական Գիտութիւններու եւ Սոցիալական Մտածողութեան մէջ՝ Եյլի Համալսարանին մէջ։ Ան նաեւ ձմեռային կիսամեակի (Յունուար) դասընթացքներ կը համադասաւանդէր Էքըրտ Քոլէճի (Սենթ Փեթերսպըրկ, Ֆլորիտա) մէջ։

1997-էն մինչեւ 1999 ան Քոլումպիա Համալսարանի Պարնըրտ Քոլէճին մէջ էր իբրեւ Ինկեպորկ Ռենըրտի Այցելու Պրոֆեսոր՝ Հրէական Ուսումնասիրութիւններու մէջ։

## Ներդրումը Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման գործէն ներս
150px|մինի|ձախից|Տունը, ուր Վիզել ծնած է
Էլի Վիզել հրապարակաւ դատապարտած է՝ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ իր կեանքին ընթացքին կը շարունակէր մնալ ուժեղ պաշտպան մարդու իրաւունքներուն: Ան արդէն «L*os Angeles Times*»ի կողմէ որակուած է իբրեւ «Ամերիկայի ամենակարեւոր Հրեան»:

1986 թուականին Էլի Վիզելը Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լերան քառասուն օրերը» վէպին համար ներածական գրած էր` 1915-ի դէպքերը կոչելով «20-րդ դարու առաջին Ցեղասպանութիւն»: Իսկ 2000-ին, Վիզելը Ողջակիզումի 125 հետազօտողներու հետ ստորագրած էր յայտարարութիւն մը, որուն մէջ նշուած էր, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը պատմական անհերքելի փաստ է:

## Ցաւակցական գրութիւններ եւ հեռագիրներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:30 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յակոբ Էլմասեան էֆենտի

**Յակոբ Էֆենտի Էլմասեան** (1858, Կոստանդնուպոլիս - 23 Փետրուար 1918), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1858 թուականին, Կոստանդնուպոլ­սոյ Բերա թաղամասին մէջ։ 1880 թուականին աւարտել է Սուլթանական դպրոցը (Mektebi Sultani). 1886 թուականին աւարտել է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1886-1890 թթ., ուսանած է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժնին մէջ։

1890 թուականի Նոյեմբեր 18-ին՝ ստացած է բժշկական վկայական։

1890 թուականէն՝ Կ. Պոլսոյ մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։

1918 թուականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ընթացքին, հրամանատարի աստիճանով ծառայած է Օսմանեան բանակի՝ Կ. Պոլսոյ Կուլելիի զինուորական հիւանդանոցին մէջ, ուր հիւանդներէն վարակուած է ժանտախտով։

Մահացած է 1918 թուականի Փետրուար 23-ին, ժանտախտէն, Կուլելիի հիւանդանոցին մէջ՝ 60 տարեկան հասակին։ Այլ աղբիւրի մէջ յիշուած է, որ «Չա­նաք­քա­լէի մէւ վի­րա­ւոր­նե­րուն բու­ժե­լու ժա­մա­նակ, ռմբա­կոծ­ման հե­տեւան­քով, 1918 թուականին Փետր­ուա­ր 23-ին նա­հա­տակ­ուած է»։ Գրանցուած է 20-րդ դարուն նահատակուած թուրքական առողջապահութեան սպաներու ցանկին մէջ։

## Գրականութիւն
* Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1858 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1918 մահեր
Ստորոգութիւն:23 Փետրուարի մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Էմմանուէլ Եսայեան

**Էմմանուէլ Եսայեան** (), թատերագիր եւ բանաստեղծ, շրջանաւարտ Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանէն, որ ժամանակին յարգուած դէմքերէն մէկը եղած է. իր գրած «Հռիփսիմէ» ողբերգութիւնը 1872-ին լոյս տեսած է Կ. Պոլիս, Արամեան տպարանէն.

Հայ բարբառին բիւրեղացած մաքրութեան վրէժխնդիր մնացած էր. նորութեանց չափազանց հակառակ էր. զուարճալի էր երբ Ռուսինեան կը կազմէր նորանոր բառեր. շատերէն մէկը՝ օր. Տիար բառը. Յակոբ Պլեան էֆ. զայն կ'ուզէ տարածել եւ ընդունիլ տալ. ասոր դէմ Եսայեան կ'ըմբոստանայ: Սակայն Պալեան էֆ. Օրթագիւղի թատրոնին մէջ դերասաններուն կը խոստանայ մէկական օսմանեան ոսկի, ամէն անգամ որ «Պարոն»ի փոխարէն «Տիար» գործածեն: Գլխաւոր դերամաններն էին Հրաչեայ եւ Պետրոս Ադամեան, Պալեանի օթեակին մէջ այդ բառը գործածողներուն հաշիւը կը բռնէին: Հրաչեայ երբ առիթը կու տար «պարոն» ըսելու, կրկին շահելու համար կրկին կ'արտասանէր տիա՜ր տիա՜ր: Հանդիսականց մէջէն ոտքի կ'ելլէր երիտասարդ մը եւ բարձրաձայն կը գոչէր.

— Պարո՜ն պարո՜ն:

Այդ երիտասարդը՝ Էմանուէլ Եսայեանն էր: Ան իր Վենետիկի դաստիարակման Մխիթարեան մեթոտին հաւատալով, կ'ըսէր, կը քարոզէր թէ՝ «աշխարհաբարը պէքտ է մաքրել ու ազնուացնել»: Եւ անդրադառնալով նորաձեւութեանց, կը գրէ. «Բաւական են ցարդ մեր մէջ երեւցած նորահնար հայերէն լեզուները յօրինելու անտեղի ջանքերը. մենք ունինք, կայ արդէն շատ իսկ կատարեալ. նախ սորվինք զայն. ուսումնասիրենք եւ մշակենք: Խրատ ըլլան մեզ անօգուտ ճգունք Ռուսինեանի եւ այլոց նմանեաց որք անյաջողութեան մատնուեցան, նոյնիսկ ինքեանք հրաժարել պարտաւորուելով՝ ուղիղ զատողութեան հոսանքին առջեւ»:

Եսայեան իր աւագ եղբայրը կ'անուանէ Սրապիոն Հէքիմեանը. հոս կ'արտագրեմ Սրապիոն Հեքիմեանի նուիրած նուագէն այն տողերը՝ ուր կը յայտնէ այն ինչ էր համոզումը իր գրչի երկու ընկերներուն մասին. ան կ'երգէ.

«Դու հէյ թատրոնին նախկին ետուր կեանք

Պէշիքթեշլեանի ըներ ախոյեան,

Իր հանճարով ի վեր քան զնա՝

Ներդաշնակ լեզուաւ լոկ յաղթէր քեզ նա»:

Եսայեան այդ իր տաղանդաւոր երկու ընկերներուն շաւիղէն ընթանալով, գրեց իր ողբերգութիւնը «Արշակ-Գնէլ-Օլիմբիա» եռաբանութիւնը: Նոյն ոգիով եւ իր ընկերներուն ազգաշունչ խանդով երգեց իր «Մեծաձորի ներշնչմունք քերթուածները»: Սակայն հարկ է ըսել, որ թատերական գործին մէջ իր այն երկու երկերուն հաւասար չէ կրցած աշխատիլ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր  Դ., էջ 691:
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Էմանուէլ Մաքրոն

**Էմանուէլ Մաքրոն** (), տնտեսութեան նախկին նախարար, 39 տարեկան, «Դէպի առաջ» շարժումի հիմնադիր։ 39 տարեկան Մաքրոն Ֆրանսայի պատմութեան ամէնէն երիտասարդ նախագահն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:21 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Էմերսըն Մնանկակուա

**Էմերսըն Տամպուտզօ Մնանկակուա**  (, ), զիմպապուէական քաղաքական գործիչ մըն է, Զիմպապուէի երրորդ եւ ներկայիս նախագահն է 2017-ի Նոյեմբեր 24-էն: Երկար ժամանակ իր նախորդ Ռոպերթ Մուկապէի դաշնակիցը եւ ZANU–PF կուսակցութեան ղեկավար անդամն ըլլալով, Մնանկակուան Զիմպապուէի փոխնախագահ եղած է 2014-էն մինչեւ 2017 Նոյեմբերի հեռացումը: 2017-ի Նոյեմբեր 21-ին Մուկապէն պաշտօնազրկուեցաւ:

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Զվիշաւանէ, Հարաւային Ռոտեզիա 15 Սեպտեմբեր 1942-ին Մաֆիտի եւ Մհուրաի Մնանկուաներէն որպէս ընտանիքի վեց երեխաներէն մին: , որոշ աղբիւրներ ծննդեան թուական կը նշեն 1946-ը: Ան շովա ազգութեան քարանկա ազգային խումբին անդամ է: Անոր ծնողքը քաղաքականապէս աշխոյժ ագարակատէրեր էին եւ իր ընտանիքին հետ միասին ան Զամպիա փախած էր, սպիտակներուն իր հօր ցուցաբերած դիմադրութեան պատճառաւ:

1960-ականներու սկիզբին Մնանկակուան առաջին անգամ Ռոպերթ Մուկապէն հանդիպած է Հանդիպումը ոգեւորուած է Մնանկակուան զբաղիլ քաղաքականութեամբ՝ Զիմպապուէի ազատագրութեան գործին: Մնանկակուայի աշխուժութիւնը յանգեցուց անոր դպրոցէն վտարուելուն: Ան ետքը միացաւ ճերմակ փոքրամասնութեան կառավարումէն Զիմպապուէի ազատագրութեան պայքարին, որ այն ատենը Ռոտեզիա անունը կը կրէր:

## Մահափորձ
Զիմպապուէի երկրորդ քաղաք Պուլաուայեոյի մարզադաշտին մէջ 24 Յունիս 2018-ին Մնանկակուայի ամպիոնէն հեռանալէն ետք նռնիկ մը նետուեցաւ եւ պայթեցաւ: ZANU-PF կուսակցութեան քանի մը անդամներ, որոնց շարքին՝ առաջին եւ երկրորդ փոխնախագահները, ինչպէս նաեւ առաջին փոխնախագահի տիկինը վիրաւորուեցան: Մնակակուան չէ վնասած:

## Ծանօթագրութիւններ
Էլմասեան (բժիշկ)

**Էլմասեան**, (Տիգրանակերտ - 1915, Սեւերեկ), հայ բժիշկ, նահատակուած է  Օսմանեան կայսրութեան կազմակերպած Հայոց Ցեղասպանութեան 1915-ին ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտի նահանգի Տիգրանակերտի գաւառի՝ Սեւերեկի գաւառակի կեդրոն, Սեւերեկ քաղաքին մէջ։

Ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ աշխատած որպէս բժիշկ։

1915-ին սպանուած է Սեւերեկի մէջ, այդ քաղաքի ոստիկանական զօրքի հրամանատար՝ Շեւքէթի կողմէ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Սեւերեկ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1915 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սեւերեկ մահեր
Էմիլի Կուրտ

**Էմիլի Կուրտ** (), զզուիցերացի ֆեմինիստ, լրագրող։ Ան իր ուրոյն դերըէ ունեցած է Զուիցերիոյ կանանց ընտրական իրաւունքի հաստատման գործին մէջ։ 1914-1928 Զուիցերիոյ մէջ գործող երկու Ընտրական իրաւունքներու միութիւններէն մէկու՝ Զուիցերական ընկերակցութեան նախագահն էր։

## Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն
Կուրտը XX դարու Զուիցերիոյ մէջ ֆեմինիստական շարժման ականաւոր ներկայացուցիչներէն մէկն էր։ Ան երեսուն տարեկանին դարձած է շարժման անդամ, ապա իր կեանքը նուիրած է խաղաղապահական գործունէութեան։ Ան աշխոյժ էր Ժընեւի մէջ, ուր ծնած էր, սակայն կանանց իրաւունքներու բարձրացման համար աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ Զուիցերիոյ մէ։ Յատուկ շարժառիթներով ան կը նախընտրէր արշաւներ կազմակերպել կանանց կրթութեան, հաւասար աշխատավարձի, մայրութեան նպաստներու, հաշմանդամութեան նպաստներու եւ կանանց զբաղուածութեան հնարաւորութիւններու ընդլայնման համար։
մինի|Էմիլի Կուրտը «Ilustrowany Kurier Codzienny» թերթի անձնկազզմին մէջ, Կրակով, Լեհաստան։ Էմիլի Կուրտը (ձախէն) եւ IKC-ի խմբագիր Զոֆիա Լեւակովսկան (աջէն), 1935
1912-ին, Էմիլի Կուրտդը հիմնադրեց Le mouvement féministe (Ֆեմինիստական շարժում) պարբերականը, որ առաջ կը քաշէր կանանց ընտրութեան, կրթութեան եւ իրաւական իրաւունքներու ոտնահարման խնդիրները։ Մինչ մահանալը ան թերթի գլխաւոր խմբագիրն էր։ 2001-ին Էմիլիի պատուին թերթը վերանուանուեցաւ L'emiliE։ Առերեսուելով ֆինանսական դժուարութիւններու՝ թուղթէ պարբերականը ունեցաւ իր առցանց տարբերակը։ Այսպիսով, աս Եւրոպայի մէջ դարձաւ ամենահին ֆեմինիստական պարբերականը։ Կուրտը բազմաթիւ ֆեմինիստական կազմակերպութիւններու եւ ակումբներու նախագահն էր, ներառեալ՝ Schweizerischer Verband für Frauenstimmrecht-ը (հայ․՝ Զուիցերիացի կանանց ասոցացիայ), ուր ան 1914-1928-ականներուն կը պայքարէր կանանց ընտրելու իրաւունքի համար։ 1923-ին ան ընտրուեցաւ Կանանց միջազգային միութեան նախագահ։ Էմիլին հրապարակած է ամերիկացի սուֆրաժիստ Սուսան Բ․ Էնթօնի կենսագրութիւնը եւ խմբագրած է զուիցերացի կանանց մասին պատմող տարեգիրքը։

Կուրտը մահացած է 1946-ին Ժընեւի մէջ՝ կանանց ընտրելու իրաւունքի հաստատումէն տասնչորս տարի առաջ։

Ֆեմինիստական «l'émiliE» պարբերականը ներկայիս ունի միայն առցանց տարբերակ։ 2012-էն Emilie Gourd հիմնադրամը ստեղծած էր «Actuelles.ch» առցանց հարթակը, որ Զուիցերիոյ մետիաներուն կը տրամադրէր ֆեմինիստական նորութիւններ եւ յօդուածներ։

## Emilie Gourd հիմնադրամ
Ժաքլին Պերէնշթէյն-Վաւրը 1894-ին հիմնադրած է «Էմիլի Կուրտի հիմնադրամը»՝ նպատակ ունենալով շարունակել Կուրտի ժառանգութիւնը եւ աջակցած Զուիցերիոյ մէջ առկայ ֆեմինսիտական բանավէճերու լուծմանը։

Մարտինէ Շապոննիերը 2013-էն հիմնադրամի նախագահն է, իսկ Սապինէ Էսթիէր Թեւենոզը փոխնախագահն է։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* L'emiliE the feminist newspaper created by Emilie Gourd in its actual online version
* The Emilie Gourd Foundation 
* Actuelles.ch
* Le Mouvement Féministe online archives 1912 to 1960
* Femmes Suisses onlines archives 1961 - 2001
* L'émiliE online archives 2001 to 2009
Էմիլի ՎանՔամփ

**Էմիլի Այրին ՎանՔամփ** (, ծնած 12 Մայիս, 1986, Փորթ Փերի, Օնթարիօ, Քանատա) քանատացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր WB կայանի *[[Everwood]]* (2002–06) հեռուստաշարի դերով, ինչպէս նաեւ ABC կայանի տրամա *[[Brothers & Sisters (2006 հեռուստաշար)|Brothers & Sisters]]* (2007–10) հեռուստաշարի դերով եւ *[[Revenge (հեռուստաշար)|Revenge]]* (2011–15) հեռուստաշարի դերով: Նաեւ, ճանչցուած է իբրեւ Շըրեն Քարթըր/Agent 13՝ *[[Captain America: The Winter Soldier]]* եւ *[[Captain America: Civil War]]* ֆիլմերուն մէջ:

## Վաղ կեանք
ՎանՔամփ ծնած է 12 Մայիս 1986-ին, Փորթ Փերի, Օնթարիօ։ Հայրը կենդանիներու սննդառութեան մասնագէտ է, եւ անոր առաջին գործը եղած է հօրը օգնելը՝ սնունդ մատակարարելով իրենց քաղաքին ու շրջակայքին յաճախորդներուն։

ՎանՔամփ սկսած է պարել երեք տարեկանին։ 11 տարեկանին ան որոշած է դառնալ արհեստավարժ պարուհի եւ համոզած է ծնողքը, որպէսզի թոյլ տան իրեն մասնակցելու Մոնրէալի ամառնային մարզումի ծրագրի մը։ 12 տարեկանին ան ընդունուած է Քեպեքի պալէի բարձրագոյն վարժարանը (**École supérieure de ballet du Québec**), որ «Les Grands Ballets Canadiens»-ի մարզումի ծրագիրն է եւ տեղափոխուած է ապրելու ֆրանս-քանատական ընտանիքի մը քով։

## Դերեր

### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնունդներ
Էմընէմ

աջից|260px
**Մարշըլ Պրուս Մազըրզ III** (, ծնած՝ 17 Հոկտեմբեր, 1972, Սուրբ-Ժոզէֆ, Միսսուրի, ԱՄՆ), ամերիկացի ռեփեր, երաժշտական արտադրիչ, յօրինող եւ դերասան։ Առաւել յայտնի է **Էմինէմ** (, յաճախ կը հանդիպի **EMINƎM** ոճով) բեմական կեղծանունով եւ իր **Սլիմ Շեյտի** () ալտեր֊էգոյով։ 
## Գործունէութիւն
Բացի սոլօ կեանքէն, Մարշըլը նաեւ D12 խումբի եւ Bad Meets Evil հիփ հոփ տուէթի անդամ է։ Էմինէմը աշխարհի ամենէն շատ վաճառուող երաժշտական կատարողներէն մէկն է, ինչպէս նաեւ 2000-ական թուականներու ամէնէն շատ իր վաճառուած են։ Ան տարբեր ամսագրերու կողմէ կազմուած բոլոր ժամանակներու աշխարհի մեծագոյն երաժիշտներու ցանկերուն մէջ, այդ թիւով՝ *[[Rolling Stone]]* ամսագրի ցանկն ալ, ուր Էմինէմը կը զբաղեցնէ 83-րդ հորիզոնականը՝ 100 մեծագոյն կատարողներու ցանկին վրայ։ Նոյն ամսագիրը անուանած է զինք «Հիփ հոփի Արքայ»։ Եթէ իր ալպոմներու հետ հաշուենք նաեւ իր խումբերու ալպոմները, ապա Էմինէմն ունի 10 ալպոմ, որոնք եղած են Billboard 200֊ի առաջին հորիզոնականը։ Որպէս սոլօ կատարող, Էմինէմը ամբողջ աշխարհի մէջ վաճառած է իր ալպոմներու աւելի քան 100 միլիոն օրինակ։ Միայն ԱՄՆ-ի մէջ ան վաճառած է մօտ 49 միլիոն սկաւառակ և 42 միլիոն երգ։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Գէորգ Էմին

**Գէորգ Էմին** (), հայ գրող, բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Աշտարակ։ Ստացած է մասնագիտական ուսում եւ վկայուած է ճարտարագէտ։ Սակայն աւելի ետք 1945-էն 1954, հետեւած է գրականութեան դասընթացքներու ու դարձած՝ խմբագիր եւ գիտահետազօտիչ՝ գրական թերթերու եւ հիմնարկներու մէջ։

Գրած եւ հրատարակած է բանաստեղծութիւններու յաջորդական տասնեակ ժողովածուներ. անոնցմէ ոմանք թարգմանուած են մի քանի օտար լեզուներու։

Էմին գրած է նաեւ բեմագրութիւններ եւ թատերգութիւններ։ Ունի արձակ էջեր յուշագրութիւն եւն.։

## Գործերէն
* «Նախաշաւիղ»
* «Խօսիր, Հայաստան»
* «Որոնումներ»

## Պատկերասրահ

Gevorg Emin Plaque.jpg|Գէորգ Էմինի յուշատախտակը՝ Երեւան


## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 239։

Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:30 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:11 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Խորհրդային բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յակոբ Էմինեան

**Յակոբ Սերովբէ Էմինեան** (1878, Ռոտոս - 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Յակոբ Էմինեան ծնած է 1878 թուականին, Ռոտոս քաղաքին մէջ։ 1899 թուականին աւարտել է Անաթոլիոյ գոլէճը եւ ստացած «պսա­կա­վոր ար­վես­տից» վկայական։

1905 թուականին բժշկութեան վկայականը կը ստանայ Սուրիական բողոքական գոլէճէն (ապա՝ Պէյ­րու­թի Ամե­րի­կեան հա­մալ­սա­րան) բժշկական բաժինը։

1908 թուականէն Եւդոկիոյ մէջ ծառայած որպէս բժիշկ։ Մերզիֆոն մէջ՝ որպէս բժիշկ, առողջապահութեան ուսուցչութեամբ զբաղած է (LastPosition Teacher in Hygien and General Pratectioner in Merzifoun, Asia Minor)։

1914 թուականէն սկսած, Առա­ջին աշ­խար­համարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Եւդոկիոյ մէջ ծառայած է իբրեւ զինուորական բժիշկ։ Հրաժարած է իսլամ ընդունելու առաջարկէն։

1915 թուականին՝ Եւդոկիոյ մէջ, կախաղան բարձրացուած է բժիշկներ՝ Միսաք Փանոսեանի եւ Արմենակ Սերայտարեանի հետ միասին՝ 37 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալով՝ 1915 թուականին սպանուած է Սե­բաս­տի­ոյ նահանգի Եւդոկիոյ գաւառի Զիլէ աւանին մէջ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գա­հի­րէ, 1952։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռ­նի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915 - 1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երե­ւան, Ապ­րիլ 24, 1985։
* Յարման Արսէն, Հայերը օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
* Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու (1915-1923 թթ.), գ. 1, Սեբաստիոյ նահանգ, Ե., 2004։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Էմմի Ռասըմ

**Էմանուէլ Կրէյ «Էմմի» Ռասըմ** (), Ամերիկացի դերասանուհի, բեմադրիչ եւ երգչուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ֆիոնա Կալակըրի դերով Ամերիկեան տրամա *[[Shameless (հեռուստաշար)|Shameless]]* հեռուստաշարին մէջ: Ռասըմ գլխաւոր դերեր ստանցնած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *[[Songcatcher]]* (2000), *An American Rhapsody*, (2001) եւ *[[Passionada]]* (2002): Իր *[[Mystic River (ֆիլմ)|Mystic River]]* (2003) ֆիլմի դերով ստացաւ հռչակ: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ստանցած է *[[The Day After Tomorrow]]* (2004) եւ *[[The Phantom of the Opera (2004 ֆիլմ)|The Phantom of the Opera]]* (2004), *[[Poseidon (ֆիլմ)|Poseidon]]* (2006), ** (2009), *[[Dare (2009 ֆիլմ)|Dare]]* (2009) *[[Beautiful Creatures (2013 ֆիլմ)|Beautiful Creatures]]* (2013), *[[Before I Disappear]]* (2014), *[[You're Not You]]* (2014) and *[[Comet (ֆիլմ)|Comet]]* (2014) ֆիլմերուն մէջ:

Ռասըմի առաջին ձայնասկաւառակը՝ *[[Inside Out (Էմմի Ռոսըմ ձայնասկաւարակ)|Inside Out]]* լոյս կը տեսնէ 2007-ին: Ան նաեւ 2013-ին թողարկած է ուրիշ երկու աւելի քիչ հռչակ ունեցող ձայնասկաւառակներ՝ *Carol of the Bells* եւ *[[Sentimental Journey (Էմմի Ռասըմ ձայնասկաւարակ)|Sentimental Journey]]*:

## Վաղ Կեանք

Ռասըմ ծնած է Մանհաթըն, Նիւ Եորք Սիթի, ԱՄՆ: Ան միակ զաւակն է Շերըլ Ռասըմի՝ ամուսնալուծուած նկարիչ մօր մը: Իր ծնողքը կ'ամուսնալուծուին երբ իր մայրը յղի էր: Ռասըմի մայրը Ռուսական-Հրեական ծիներ ունի, իսկ հայրն ալ Անգլիական-Հոլլանտական: Ռասըմ ինքզինք կը համարէ Հրեայ եւ կը հետեւի հրեական աւանդոյթներուն: Ան իր մեծմօր անունը ժառանգած է: Ան ընտանեկան կապեր ունի աշխարհահռչակ Վերա Ուենկի հետ՝ Ուենկը ամուսնացած է Ռասըմի զարմիկին հետ:

## Ֆիլմագրութիւն
[thumb|Ռասըմը [2011-ի Մարտին]]

## Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ

## Երգի Գործ

### Ձայնասկաւառակներ

### Երգեր

### Երգի տեսահոլովակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Էն Հեթըուէյ

**Էն Ժաքլին Հէթուէյ** () Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ծնած է Պրուքլին, Նիւ Եորք, ԱՄՆ սակայն մեծցած է Միլպըրն, Նիւ Ճըրզի, ԱՄՆ: Իր մայրը զինք քաջալերած է դերասանական ասպարէզին մաս կազմելու: Իր առաջին ստանձնած դերը եղած է Fox կայանի *[[Get Real (հեռուստաշառ)|Get Real]]* (1999–2000) հեռուստաշարը, որմէ ետք Միա Թերմոփոլիսի դերը ստանձնած է Տիզնիի կատակերգական *[[The Princess Diaries (ֆիլմ)|The Princess Diaries]]* (2001) ֆիլմին մէջ, որուն շնորհիւ ան ստացած է Teen Choice Award for Choice Movie Actress – Comedy մրցանակ մը: Հէթուէյ դարձած է փոքրերու եւ պատանիներու իտէալ մը տարբեր դերերով հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ ''Nicholas Nickleby'' (2002), ''Ella Enchanted'' (2004), *The Princess Diaries 2: Royal Engagement* (2004), եւ *Hoodwinked!* (2005):

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշար

## Թատերական Ներկայացումներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Ստեփան Էմմիեան

**Ստեփան Էմմիեան**, (ծն.՝Ապրիլ 2 1930, Սարպա, Լիբանան): Լիբանանցի դաշնակահար է եւ յօրինող։ Մահացած է Յունուար 24 1994-ին։

## Կենսագրութիւն
Ստեփան Էմմիեան, ուսանած է Լիբանանի Գեղարուեստից Կաճառին մէջ։ Աշակերտած է երաժիշտ Պարոն Էրաստ Պելինկի, ղեկավար Փեթերզպուրկի ցարական Ֆիլհարմոնիայի նուագախումբին։ Դաշնակի ուսուցիչ ունեցած է՝ Միշէլ Չեսքինոֆ եւ Միշէլ Պուրժօ: Վկայուած է Ֆրանսական Մշակութային Առաքելութեան Պէյրութի երաժշտական Ուսմանց Կեդրոնէն, Լիբանան։

Պէյրութի պետական Երաժշտանոցին ընկերակցող դաշնակահար 1968-էն մինչեւ 1994: Դաշնակի ուսուցիչ եւ դասախօս Քասլիքի Համալսարանի Երաժշտութեան Ամպիոնի։ Ելոյթներ ունեցած է Լիբանանի եւ արտասահմանի մէջ։

Հրատարակած է՝ հինգ բրելիւտ, երեք բրելիւտ‚ «Նոէլ Սիրիաք դաշնամուրի համար», «Կիլիկիա»‚ ”Դիւցազներգութիւն”:

Հեղինակ անտիպ երաժշտական գործերու։

Վարձատրուած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան զոյգ վեհախառներու կողմէ՝ Կիլկիան Ասպետի շքանշանով‚ ինչպէս նաեւ Լիբանանի նախագահ Ամին Ժեմայէլի կողմէ՝ Լիբանանի Արժանեաց շքանշանով։

## Ծանօթագրութիւններ
Էշէք պէքլեմէն

**Էշէք պէքլեմէն** խմբային խաղ մըն է, որ Ուրֆայի մէջ կը խաղցուի։ Դաշտին կեդրոնը կը կենայ «պառկող»ը, այսինքն անձ մը որ կորաքամակ կը չոքի, ձեռքերը սրունքներուն վրայ դրած։ Ան կ՚ունենայ ընկերակից մը, որ կը խաղայ պահապանի դերը եւ կը դառնայ անոր շուրջ բոլորը։ Մնացեալ խաղացողները այս երկուքին հակառակորդներն են։ Ամբողջ խաղին ընթացքին անոնք կը փորձեն մօտենալ «պառկող»ին եւ փորձել անոր կռնակը ելլել։ «Պառկող»ը կը գտնուի կրաւորական դիրքի մէջ, բայց անոր պահապանը պատրաստ կը հսկէ եւ իրաւունք ունի ամէն մօտեցողի հարուածել կամ հրել։

Երբ մէկն ու մէկը ճարպիկ շարժումներէ ետք ի վերջոյ կը յաջողի հեծնել «պառկող»ին կռնակը, այն ատեն կարգը կու գայ իջնելուն ու փախչելուն։ Բայց պահապանը կողքին կանգնած է, այնպէս որ փախչելու համար հնարամիտ միջոցներ պէտք է գտնել։ Հեծեալին խմբակիցները կրնան իրեն օգնել պահապանը զբաղեցնելով։ Եթէ հեծեալը փախուստի պահուն բռնուի եւ ենթարկուի պահապանին հարուածներուն, պարտուած կը համարուի եւ ինք կը ստանձնէ «պառկող»ի դերը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ