open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քաղաքագիտութիւն

**Քաղաքագիտութիւն**ը (անգլ.՝ **Political science**) ընկերային գիտութիւն մըն է, որ կը զբաղի կառավարական դրութիւններով, ինչպէս նաեւ կը վերլուծէ եւ կը քննէ քաղաքական շարժումներ ու քաղաքական վարուելակերպմներ: Կը զբաղի յարատեւօրէն քաղաքական գաղափարներու եւ քաղաքական տեսութիւններու հետ, ինչ որ ընդանհրապէս կը նկատուի իբրեւ բաժանումը ուժի եւ դրամական միջոցներու միջեւ: Քաղաքագիտութիւնը գրեթէ խառնուրթ մըն է տնտեսագիտութեան, իրաւաբանութեան, հասարակագիտութեան, պատմութեան, փիլիսոփայութեան, աշխարհագրութեան, հոգեբանութեան եւ մարդաբանութեան:

Թեպէտ 19րդ դարէն սկսեալ քաղաքագիտութիւնը դարձած էր ընկերային գիտութեան ճիւղ մը, միշտ ալ գոյութիւն ունեցած է Արիստոտելի եւ Պլաթոնի ժամանակէն ի վեր, որոնք շուրջ 2,500 տարիներ առաջ էին: Քաղաքագիտութիւնը գլուխն է տարբեր տիպի քաղաքագիտութեան ճիւղերու, ինչպէս՝ համեմատական քաղաքագիտութեան, համաշխարհային քաղաքական տնտեսութեան, միջազգային յարաբերութիւններու, քաղաքագիտական փիլիսոփայութեան, հանրային իրաւունքի եւ քաղաքագիտական մեթոտաբանութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ստորոգութիւն:Քաղաքականութիւն
Քաղաքավարական օդանաւորդութեան հանրային տնօրէնութիւն

**Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Տնօրէնութիւն**ը (Direction Générale de l'Aviation Civile - DGAC) Ֆրանսական վարչութիւնն է որ կը կանոնավորէ ու ապահովէ օդային անվանգութիւն փոխադրամիջոցներ՝ ու ընդհանուրօրէն հանրային տնօրէնութիւնը: Կապուած է Շրջակա Միջավայրի, Ուժի ու Ծովու նախարարութեան։ Կը ղեկավարէ քաղաքավարական օդանաւորդութեան տարբեր հանձնարարութիւնները, ինչպէս՝
*օդային վերահսկում,
*օգնել սաւառնագիտութեան շինութեան որոնումը,
*օդանաւները որակավորել,
*հետագննել օդային վտանքները ու մարդոց բարեկեցութիւնը իսկ պաշտպանել շրջակա միջավայրը աղմուկի վնասութիւններէն։

## Պատմութիւն
Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Քարտուղարութիւնը (Secrétariat Général à l'Aviation Civile et Commerciale - SGACC) ստեղծուած է 12 Սեպդեթբեր 1946, Հասարակական Աշխատանքներու եւ Փոխադրութիւններու Նախարարութեան մէջ։ 18 Թեկտեմբեր 1945-ին Մաքս Հիմանսն (1900-1961) կոչուած էր քաղաքավարական ու առեւտրական օդանաւորդութեան գլխավոր քաղտուղար - ըսելէ թէ 9 ամիս SGACC-ին ստեղծումէն առաջ. Օդի Նախարարութեան քաղաքավարական օդանաւորդութեան մասի պարտականութիւնները տրուած էին Հասարակական Աշխատանքներու եւ Փոխադրութիւններու Նախարարութեան։ Ֆրանսային ազատութենէն ատեն, Մաքս Հիմանս օդային փոխադրութիւններու տնօրենն էր. Ուստի արած էր Օդի Նախարարութեան Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ատենէն հանձնարարութիւնները։

SGACC-ին մէջ Թեթեւ Օդանաւորդութեան Մխրմինը (Service de l’aviation légère et sportive - SALS) տրամադրեց օդանաւներ ու հրահանգիչներ։

1955-ին SALS-ը դարցաւ Սաւառնագիտութեան Կրթութեան ու Օդային Մարզանքնըրու Մարմինը (Service de la formation aéronautique et des sports aériens - SFASA)։

1976-ին, երբ գլխավոր քարտուղարութիւնը անհայտացան ֆրանսական գերատեսչութենէն, Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Քարտուղարութիւնը (SGAC) կը դառնայ Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Տնօրէնութիւնը (Direction générale de l'Aviation civile DGAC)։ 1946էն 1993, SGAC-ին -ու հետոյ DGAC-ին - նստավայրե կը գտնուի 93, Boulevard du Montparnasse։

29 Օգոստոս 2005-ին, առաջին անգամ ըլլալով DGAC-ն իր կայքէջին վրայ կը հրատարակ, Ֆրանսայի մէջ արգիլուած օդային ընկերություննըրու ցանկ մը, Ադ ցանկը կարելի է փոխուի։

## Տնտեսում
DGAC-ին  տնտեսական կազմակերպութիւնը բացառիկ է՝ որովհետեւ դրամական հասոյթներն ու ծախսները մխսխմբ կապուած էն Կարաւարութեան ընդհանուր տարեհաշիւին՝ «Օդային Հսկումի ու Գործածում Օժանդակ Տարեհաշիւին» (Budget Annexe "Contrôle et Exploitation Aériens" - BACEA)։ Ուստի օդային ընկերությունները կը վճարեն օդային նաւարկութեան պարտքերը ու հսկումի պարտքերը (ապահովութիւն), եւ դիմացէն կը ստանան օդային նաւարկութեան ծառայութիւններ։Օժանդակ տարեհաշիւին կարողութիւնները կը ներառկեն թագաւորական (2011-ի ու 2012-ի տնտեսական օրենգներ)։
Քաղաքավարութեան Վնասները

**Քաղաքավարութեան Վնասները**, դասական գրական երկ։ Հայ երգիծանքի մեծ վարպետ Հակոբ Պարոնեանի ամենահայտնի գործերից մէկը։

Այս անջատ ու կարճ պատմուածքների հվաքածուն ունի հասարակաց մէկ գիծ, որուն նպատակն է ցոյց տալ, թէ՝ մարդ հաճախ զոհ կը դառնա քաղաքավարութեան։ Նուրբ երգիծանքով եւ պարզ ոճով գրուած այս գործը կը խարազանէ Պոլսոյ որոշ խաւի մը՝ ի գին ամէն ինչի, եւրոպական քաղքենիութիւնը ընդօրինակելու հապճեպը։ Պարոնեան իր սրամիտ ոճով կը ներկայացնէ բռնի քաղաքավարութեան զոհերը, երեւան հանելով զայն շահագործող աներես ու անկիրթ պատեհապաշտներ։

«Քաղաքավարութեան Վնասները» ընդհանուր խորագրին տակ, բայց առանց առանձին վերնագիրներու, այս կարճ պատմվածքների շարքը պարբերականօրէն լույս տեսած է հեղինակին խմբագրած «Խիկար» թերթին մէջ, 1886-1887 տարիներուն։ Յետագային, «Քաղաքավարութեան Վնասները» ամփոփուած է առանձին հատորի մը մէջ եւ արժանացած է բազմաթիւ վերահրատրակութիւններու, աշխարհի զանազան քաղաքներու մէջ։ Անգլերէն թարգմանութիւնը կատարած է Ժագ Անդրէասեանը՝ «Perils of Politeness» վերնագրով։

## Նշումներ

Ստորոգութիւն:Հայ դասական գրականութիւն
Քանատա

260px|մինի|Քանատայի դրօշ
260px|մինի|Քանատայի քարտէս
260px|մինի|Օթթաուա
**Քանատան** կամ **Գանատան** ( ˈkænədə),  kanaˈda), պետութիւն է Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, իսկ տարածքի մեծութեամբ կը հանդիսանայ՝ աշխարհի 2-րդ պետութիւն։ Տարածութիւնը 9.976.000 քմ² է, բնակչութիւնը՝ 35 մլն մարդ (ըստ 2015 թուականի կատարուած մարդահամարի տուեալներուն)։ Մայրաքաղաքը՝ Օթթաուա։ Վարչականօրէն բաժանուած է 10 նահանգի եւ 3 երկրամասի։

## Պետական կարգ
Քանատան խորհրդարանական համակարգով սահմանադրական միապետութիւն է, կը հանդիսանայ երկլեզուանի եւ բազմամշակութային երկիր, որտեղ անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուները դաշնային մակարդակով ճանչցուած են, որպէս՝ պետական լեզուներ։

## Աշխարհագրութիւն
Կ՚ողողուի Ատլանտեան, Խաղաղական եւ Հիւսիսային Սառուցեալ ովկիանոսներով, կը սահմանակցի ԱՄՆու հետ հարաւէն եւ հիւսիս-արեւմուտքէն, Դանիայի (Կրենլանտիա) հետ հիւսիս-արեւելքէն եւ Ֆրանսայի (Սեն Պիեռ եւ Միքելոն) հետ արեւելքէն։ Քանատայի՝ ԱՄՆու հետ սահմանը կը համարուի աշխարհի ամենաերկար ընդհանուր սահմանը։

## Պատմութիւն
Քանատայի հեռաւորութիւնը հիւսիսային բեւեռէն ընդամէնը 1000 քմ է, իսկ հիւսիսային մագնիսական բեւեռը կը գտնուի ուղղակի Քանատային մէջ։ Քանատան Մեծ Ութնիակի անդամ երկիր է։ Քանատան բաժնուած է 10 նահանգի եւ 3 դաշնային տարածքի։

Քանատան արդիւնաբերական զարգացած երկիր է, ունի բազմաճիւղ տնտեսութիւն, որ հիմնուած է հարուստ բնական աղբիւներու եւ առեւտրի վրայ (մասնաւորապէս՝ ԱՄՆ-ու հետ համատեղ Քանատան կը համագործակցի դեռեւս գաղութներու գոյութեան եւ Համադաշնութեան հիմնման ժամանակաշրջանէն)։ Քանատայի մայրաքաղաքն է Օթթաուան, Օնթարիօ նահանգին մէջ։ Հիմնուած ըլլալով 1534 թուականի ֆրանսացի հետախոյզ Ժագ Քարդիէի կողմէն՝ Քանատան իր սկիզբն առած է ֆրանսական գաղութէն, զոր կը գտնուի ժամանակակից Քէպեք քաղաքի տեղը, որ սկզբնապէս բնակուած եղած է տեղացի ժողովուրդներով։

Անգլիական գաղութատիրութեան ժամանակաշրջանէն յետոյ պրիդանական երեք գաղութներու միութենէն (որոնք մինչ այդ Նոր Ֆրանսայի տարածքներէն կը համարուէին) ծնաւ Քանատական համադաշնակցութիւնը։ Քանատան Միացիալ Թագաւորութիւնէն անկախութիւն ստացաւ խաղաղ գործընթացի արդիւնքէն 1867 թուականէն 1982 թուական։

## Ծանօթագրութիւններ


Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Ամերիկայի երկիրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Քանատական Հայկական Կոնգրէս

**Քանատական Հայկական Կոնգրէս**, հայկական կազմակերպութիւն։
## Պատմութիւն
Հիմնուած է 1948 թուականի Ապրիլ 3-ին։ Հիմնադիրներ եւ անդամներ՝ Ճոն Մուրատեան, Լեւոն Պապայեան, Երուանդ Պաստրմաճեան, Քերովբէ Պտուկեան, Ճոն Տէր-Ստեփանեան, Սեդրակ Ատուրեան։ Պատուոյ նախագահն էր աշխարհահռչակ լուսանկարիչ Եուսուֆ Քարշը։

## Նպատակ
Կոնգրէսի գլխաւոր նպատակն էր դիւրացնել հայ գաղթականներու մուտքը Քանատա, փոխել տալ հայերու նկատմամբ երկիրի ներգաղթի քաղաքականութիւնը։ Կոնգրէսի ջանքերու շնորհիւ կոնգրէսի խորհրդարանի 1952 թուականի Յուլիս 4-ի նիստի քննարկումներու արդիւնքով հայերը սեռած են «ասիական ցեղ» դասակարգումէն։

1952 թուականէն սկսած՝ կոնգրէս ներգաղթած հայը կրնար իր հերթին երաշխաւորել ուրիշ հայ մը, որու շնորհիւ աճած է ներգաղթողներուն թիւը։ 1950-1966 թուականներուն կոնգրէս ներգաղթած է 6337 հայ։ 1968 թուականին կոնգրէսի ներգաղթի նախարարութեան որոշումով Կոնգրէսը, որ քսան տարի գործակցած էր նախարարութեան հետ, լուծարուած է։

Ստորոգութիւն:Քանատա
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Քանատայի Գրողներու Միութիւն

**Քանատայի Գրողներու Միութիւն** (անգլ.՝ The Writers' Union of Canada - TWUC), հիմնադրուած է 1973-ին, ի աջակցութիւն «երկրի հեղինակներուն` պաշտպանելով անոնց իրաւունքները, ազատութիւններն ու տնտեսական բարեկեցութիւնը»: Միութեան անդամները մասնագիտութեամբ գրողներ են, որոնք պէտք է հրատարակած ըլլան առնուազն մէկ գիրք:

Միութիւնը կը դիմէ կառավարութեան` հանրային վարկաւորման իրաւունքներու, հարկային բարեփոխումներու, հեղինակային իրաւունքի օրէնսդրութեան, խօսքի ազատութեան եւ այլ ոլորտներուն առնչուող հարցերով:

Միութիւնը կ'ապահովէ հրապարակումներ, մասնագիտական զարգացման ծրագիրներ, պայմանագրային խորհրդատուութիւն, դժգոհութիւններու աջակցութիւն, ձեռագիրներու գնահատման ծառայութիւն, խմբային առողջապահական նպաստներ, հանրային եւ դպրոցական ընթերցումներու ֆինանսաւորում եւ հաղորդակցման բազմաթիւ հնարաւորութիւններ:

Միութիւնը կը շնորհէ Danuta Gleed գրական մրցանակը Քանատայի մէջ լոյս տեսած անգլերէն կարճ պատմուածքներու լաւագոյն առաջին ժողովածուի համար: Միութիւնը նաեւ կը կազմակերպէ Մանկական գիրքերու մրցոյթ, Բացիկներու Պատմութեան մրցոյթ եւ կարճ արձակի մրցոյթ:

Իւրաքանչիւր տարի միութիւնը կը յանձնէ Ընթեցանութեան Ազատութիւն մրցանակը, որուն արժանացած են հեղինակներ Տերիք Ֆինկլ եւ Չարլզ Մոնբետիիտ, պատգամաւոր Ուենտի Լիլ (1997-2004 թթ.), իրաւաբան Քլայտօն Ռուպի եւ Վանքուվըրի Little Sisters գրախանութի սեփականատէրը՝ Ճենին Ֆուլլեր:

Քանատայի Գրողներու Միութեան նախագահն է Հիթըր Մենզես, գործադիր տնօրէնը` Ճոն Տեկէն: Միութեան նախկին նախագահներէն եղած են հեղինակներ Մարիան Էնկելը, Մարգարիտ Էտուտը, Փիեր Բերտօնը, Ճոն Քելվուտը, Թիմոթի Ֆինտլինը, Գրեմ Կիպսոնը, Սիւզան Մուսգրէյվը, Փոլ Քորինգթօնը, Մեկի Սիկինսը, Սիւզան Մաքքասլինը եւ Սիւզան Սուոնը:

Քանատայի Գրողներու Միութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի Թորոնթօ:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*
*Records of Vancouver Industrial Writers Union are held by Simon Fraser University's Special Collections and Rare Books

Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Գրիգոր Քամպուրեան

**Գրիգոր Քամպուրեան** (1880 - 1916, Պրուսա), հայ դեղագործ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880 թուականին։ Աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ 1914 թուականին Թուրքիոյ Կեմլիք քաղաքին մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն։

1916 թուականին սպանուած է կամ մահացած Պրուսա քաղաքին մէջ՝ 36 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւր
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Պրուսա մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Քանդակագործութիւն

**Քանդակագործութիւն**ը կը պատկերացնէ մարդը, կենդանիները, բնութիւնն ու առարկաները։ Քանդակը, սովորաբար նախ կը կերտեն կաւով կամ մոմով։

Քանդակն ունի 2 ենթատեսակ՝ բոլորաքանդակ (ստեղծագործութիւնը բոլոր կողմերէն տեսանելի է) եւ ռելիեֆ (պատկերը հարթութեան վրայ կը փորագրուի)։

Ռելիեֆները, ըստ ծաւալային պատկերաձեւերու, կ'ըլլան բարձրաքանդակ (քանդակապատկերին ծաւալի կէսէն աւելին դուրս է մակերեսէն), հարթաքանդակ (քանդակապատկերին ծաւալի կէսէն պակաս դուրս է մակերեսէն) եւ խորաքանդակ (մակերեսէն խոր ինկած քանդակապատկեր), որոնք կը յարդարեն շէնքի ճակատը, գօտին, ճակտոնը, ներսի պատերն ու առաստաղը (առաստաղապատկեր)։

## Հնագոյն քանդակագործութիւն
Քանդակագործութեան մէջ առաջին նմոյշները ստեղծուած են վաղ անցեալին։ Դեռեւս պրոնզի դարուն քանդակագործութիւնը կը համարուի մասնագիտութիւն, որուն հնագոյն կեդրոններն էին Հին Եգիպտոսն ու Միջագետքը։

Քանդակագործութեան պատմութեան կարեւոր շրջանը անթիք շրջանն է, որուն լաւագոյն մասը ներդաշնակ զարգացած մարդուն կերպարի ստեղծումն էր (Միրոն, Ֆիդիաս, Բոլիկլոտոս, Սկոպաս եւ ուրիշներ)։

15-19-րդ դարերուն քանդակագործութեան մէջ գերիշխած են կառուցուածքային աւելի ազատ լուծումները (Տոնաթելլօ, Միքելանջելօ, Օգիւստ Ռոտեն եւ ուրիշներ)։ 20-րդ դարուն թարմացուած եւ նորոգուած են քանդակագործութեան ոճն ու նիւթերը։

Քանդակագործութեան ամէնահին ձեւերէն են կիսանդրին, անդրին (ամբողջական արձանը), դիմաքանդակը եւայլն։ Կը տարբերին նաեւ թեմատիկ քանդակները, որոնք կը պատկերացնեն մէկ կամ քանի մը ձեւ (Միքելանջելոյի «Պիետտա», 1498-1501, Օ. Ռոտեն «Կալե քաղաքի բնակիչները», 1880 թուական, Ա. Մայոլի «Երեք գեղուհիներ», 1930-1928, եւ այլն)։

Տարբեր նիւթեր օգտագործելով կը կիրառուին քանդակելու տարբեր ձեւեր։

## Աղբիւրներ
* Քանդակագործություն 

Ստորոգութիւն:Քանդակագործութիւն
Վասիլի Քանտինսքի

**Վասիլի Քանտինսքի** (), (ծնած է 16 Դեկտեմբեր 1866, Մոսկուա, մահացած է 13 Դեկտեմբեր 1944, Նեոյի-սիւր-Սեն, Ֆրանսա), ռուս նկարիչ, կրաֆիք, արուեստի տեսաբան, ապսթրակցիոնիզմի հիմնադիրներէն է։

Քանտինսքիի հայրական ընտանիքը Սիպերիայէն էր, մօրենական ընտանիքը՝ Մոսկուայէն։

Քանտինսքիին առաջին մտադրութիւնը երաժշտութիւն եղած էր։ Բայց 20 տարեկանին կ'ընդունուի Մոսկուայի համալսարանը ուսանելու իրաւունքով՝ տնտեսագիտութիւն։ Այդ ընթացքին առաջին անգամ կը ծանօթանայ հին ռուսական արուեստին հետ։

1895 թուականին, 29 տարեկան Քանտինսքին առաջին անգամ կը տեսնէ ֆրանսացի իմփրեսիոնիստներուն մէկ ցուցահանդէսը, որը վճռորոշ կ'ըլլայ անոր կեանքին մէջ։ Ան կը ձգէ իրաւաբանի մասնագիտութիւնը եւ կը մեկնի Միւնխեն, նկարչութիւն ուսանելու նպատակով։ Միւնիխի ակադեմիային մէջ, աշակերտ կ'ըլլայ Ֆրանց Ֆօն Շտուկիին:

* 1902 կ'այցելէ Փարիզ
* 1902-1903 Ձմեռը Թունէսի մէջ
* 1906 թուականին կու գայ Սեւր, Փարիզի մօտ, ուր կը մնայ մէկ տարի
* 1907 կը մեկնի Պերլին, մի քանի ամսուան համար
* 1908 կը վերադառնայ Միւնիխ

Արուեստի Աշխարհէն, Աճուրդի Վաճառատուներու Տարուան (2012) մեծագոյն վաճառքները եղած են Վասիլի Քանտինսքիի գործերէն
## Պատկերաշար

Vassily Kandinsky, 1898 - Odessa Port.jpg|Օտեսսայի նաւահանգիստը, 1898
Vassily Kandinsky, 1901 - Akhtyrka.jpg|Ախթիրքայ, 1901
Vassily Kandinsky, 1909 - Murnau train et château.jpg|Մուրնաույի գնացքը եւ եկեղեցին, 1909


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուս նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Մոսկուայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ստորոգութիւն:1944 մահեր
Ստորոգութիւն:1866 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Մոսկուա ծնածներ
Ստորոգութիւն:16 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի մահեր
Քանկօ (շեմփանզէ)

270px|մինի|աջից|Քոնկաոյի կապիկին գծագրութիւնը

**Քոնկօ** (1954 – 1964), 1950-ական թուականներու նշանաւոր շեմփանզէն, որ սորված էր գծել ու ներկել: Անոր տէրը, կենդանաբան եւ նկարիչ Տեսմոնտ Մորիս կ՛անդրադառնայ, թէ երկու տարեկան անասունը կը սիրէ գծել եւ ներկելն:

Տէրը անասունին առիթ կու տայ արտադրելու պատկերներ, զոր Քոնկօ կը գծէ մինակը: Ան կը մերժէ, որ նկարները իրմէ առնուին մինչեւ «գործը» վերջացնելը: Չորս տարեկանին Քոնկոյին արտադրած պատկերներուն թիւը 400-ի կը հասնի:

Անոր նկարները 2005-ին աճուրդի ընթացքին կը վաճառուին 14 400 եւրոյի: Իսկ 2010 թուականին Քոնկօ մարդակապիկին կողմէ գծուած վերջին «գեղանկար»ը կը ծախուի 10 հազար տոլարի:

Քոնկօ կապիկը կը մահանայ 1964-ին, 10 տարեկան հասակին: Անոր երկրպագուներէն եղած է Փապլօ Փիքասօն:

## Կեանքն ու աշխատանքը
270px|մինի|ձախից|Քոնկոյի գծագրութիւններէն մին (մօտ 1957)
Քոնկօ երկու տարեկանին սորված է գծել ու ներկել, երբ կենդանաբան Տեսմոնտ Մորիս Քոնկոյին տրամադրած է մատիտ մը: Մորիս ըսած է, «Ան մատիտը վերցուց, եւ ես խաւաքարտ մը տեղադրեցի անոր դիմաց . Ահա թէ ի՛նչ արձանագրած եմ այն ժամանակ, « Կարծես տարօրինակ բան մը դուրս կու գայ մատիտին ծայրէն: Այդ Քոնկոյին գծած առաջին գիծն է. կարճ միջոց մը թափառեցաւ ու ետքը դադրեցաւ. արդեօք այդ կրկին պատահա՞ծ է: Այո՛, այդ կատարած է, եւ կրկին ու կրկին »:

Մորիս շուտով կը նկատէ, որ այդ շեմփանզէն շրջանակներ կը գծէ, եւ ունի համադրելու ունակութիւն: Ան նաեւ ցոյց կու տայ համաչափ կայունութեան կարողութինը՝ ուրուագիծի երկու կողմերուն միջեւ. երբ Մորիս թուղթի կտորի մը վրայ պատկեր մը կը գծէ, Քոնկօ, հաւասարակշռութիւնը բահելու նպատակով,  թուղթին միւս կողմին վրայ նշանները կը պատկերէ: Միեւնոյն ձեւով գոյներու պարագային, եթէ թուղթին մէկ կողմը կապոյտ գոյն կը պարունակէ, օրինակ, կապոյը կ՛աւելացնէի միւս կողմը, դարձեալ հաւասարակշռութիւնը պահելու միտումով.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ
Քաշուեթի Եկեղեցի

մինի|աջից|Քաշուեթի եկեղեցի
**Քաշուեթի եկեղեցի** (Սուրբ Գէորգ եկեղեցի, ), ուղղափառ եկեղեցի Թիֆլիսի կեդրոնին մէջ, ուր կը գտնուի Ռուսթաւելի պողոտային մէջ՝ Վրաստանի խորհրդարանի շէնքին դիմաց։

Քաշուեթի եկեղեցին կառուցուած է 1904-1910 թուականներուն թիֆլիսցի ճարտարապետ Լեոպոլդ Բիլֆելդի նախագծով եւ միջնադարեան Սամթաւիսի տաճառի օրինակով։ Եկեղեցին կառուցուած է 1753 թուականին Ամիլախուարի ընտանիքի պատուերով կառուցուած աղիւսաշէն եկեղեցւոյ տեղին մէջ, ուր արդեն խարխլուած էր։ Եկեղեցւոյ որմնանկարներն կ'առնուին 1974 թուականին Լադօ Գուդիաշուիլիի կողմէն։

Եկեղեցւոյ «Քաշուեթի» անուն կ'առաջանայ վրացերէն կուա («քար») եւ շուա («ծննդաբերել»). Ըստ լեգենդի՝ 6-րդ դարին մէջ թիֆլիսեցի կին մը Դաւիթ Գարեջինսկուն կը մեղադրէ, որ անկէ հղի է։ Դաւիթը կը գուշակէ, որ անոր կեղծիքը կը բացահայտուի, երբ ան քար կը ծննդաբերէ։ Այն բանէն ետք, երբ այդ տեղը ունեցաւ, այդ վայրը ստացաւ «Քաշւեթի» անունը։

## Արտաքին Յղումներ
* Беридзе, В. "Кашвети." Грузинская Советская Энциклопедия. Т. 10, Тбилиси, 1986, с. 495.

Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ռուփի Քաուր

**Ռուփի Քաուր**, ժամանանակից Քանատացի իգականութիւն պաշտպանող բանաստեղծուհի, հեղինակ եւ արուեստագէտ մըն է, որ կը բնակի Թորոնթօ, Քանատա: Ռուփի ճանչցուած է որպէս *Instapoet* հաշիւով *[[Instagram]]* ցանցին վրայ: Ռուփին նաեւ հրատարակած է բանաստեղծութեան գիրք մը 2015 թուականին, որ կը կոչուի՝ «milk and honey»: Գիրքին մէջ գտնուող բանաստեղծութիւնները կը խօսին չարչարանքներու, սիրոյ եւ կորուստի իրականութիւններու մասին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Քանատացիներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Քատաւալ (Փորթուկալ)

մինի|Քատաւալի դրօշակը
մինի|Քատաւալի զինանշանը
մինի|ձախից|Քատաւալի քարտէսը
**Քատաւալ** (Փկ.՝ Cadaval) աւան մըն է Փորթուկալի Լիզպոն շրջանին մէջ: 2011 թուականին Քատաւալի բնակչութիւնը 14,228 էր 174.89քմ քառակուսի տարածքի մը մէջ:

Ներկայ քաղաքապետը Արիսթիտէս Լուրենսօ Սէսիոն է, ընտրուած Ընկերվար-Ժողովրդավար Կուսակցութեան կողմէ:
## Բնակչութիւն

## Շրջաններ

Սկզբնականօրէն, գիւղաքաղաքը բաժնուած է 7 շրջաններու (*«freguesias»*-ներու):
* Ալկուներ
* Քատաւալ է Փէրօ Մոնիզ
* Լամաս է Սէրսալ
* Փայնօ է Ֆիկուէյրոս
* Թերալ
* Վերմելհա
* Վիլար

## Նկարասրահ

Cadaval, Portugal 1.jpg
Cadaval, Portugal 2.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Քատաւալի պաշտօնական կայքէջ.
* Քատաւալէն նկարներ.
Քատիս

**Քատիս** (), քաղաք եւ նաւահանգիստ Սպանիոյ հարաւ-արեւմուտքին, Անտալուզիայի մէջ, Ատլանտեան օվկիանոսի Քատիս ծոցի ափին։ Քատիս, նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քատիսը հիմնադրուած է փիւնիկացիներու կողմէն մօտ մ.թ.ա. 1100 թուականին։ Յոյները այն կ՛անուանէին *Կատիրա* կամ *Կատէյրա*, իսկ հռոմեացիները՝ *Կատես*։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Кадикс, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907.

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ
Մկրտիչ Քարակոփեան

**Մկրտիչ Քարակոփեան** (անյայտ, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 19 Ապրիլ 1916), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլ­սի, Գա­տը­գիւղ թաղամասի մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1910 թուականին Գատըգիւղի մէջ «Քուշ­տի­լի» անունով սեփական դեղատուն ունեցած է։

## Մահը
1916 թուականի Ապրիլի 19–ին մահացած է՝ ժանտախտէ։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ.Պոլիս, 1919։ 
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահեր
Էրազմ Քարամեան

**Էրազմ Ալեքսանդրի Քարամեան** (Մելիք-Քարամեան, ), խորհրդային հայ կինոբեմադրիչ, սենարիստ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1971), ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիստներու միութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Էրազմ Քարամեան, ծնած է 1912 թուականին Փարիզի մէջ։ 1930 թուականէն աշխատած է Արեւմտեան Սիպիրի եւ Մոսկուայի թատրոններուն մէջ որպէս բեմադրիչ։ 1936 թուականին աւարտած է Խարկովի երաժշտա-տրամադիկական հիմնարկի բեմադրիչի եւ դերասանական բաժինը (այժմ՝ Խարկովի Ի․ Կոտլեարեւվսկիի անուան արուեստներու ազգային հիմնարկ) ։ 1937 թուականէն եղած է բեմադրիչի օգնական, այնուհետեւ Հայֆիլմ կինոստուդիայի բեմադրիչ (1947-1954 թուականներուն փաստագրական ֆիլմերու բեմադրիչ, 1954 թուականէն՝ գեղարուեստական ֆիլմի)։ Շարք մը ֆիլմերու սենարներու համահեղինակն է։

Մահացած է 15 Յունիս 1985 թուականին Երեւանի մէջ։ Թաղուած է Թոխմախի գերեզմանոցը։

## Մրցանակներ եւ պարգեւներ
* ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1955)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1966)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1971)
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1967)
* ԽՍՀՄ մետալներ

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Սենարիստ

## Գրականութիւն
* Максимов М. Д., Лично известен, М., 1958;
* Ризаев С., Армянская художественная кинематография, Ер., 1963.

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Էրազմ Քարամեանը kino-teatr.ru կայքին մէջ

Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1985 մահեր
Ստորոգութիւն:15 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Փարիզ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Քարաջուր

**Քարաջուր**, գետ Գեղարքունիքի մարզի մէջ։ Սկիզբ կ'առնէ Վարդենիսի լեռներու հիւսիսային լանջերէն եւ Լեռնակերտ գիւղէն 10 քմ հարաւ-արեւմուտքին մէջ, աջէն կը միախառնուի Գայլաձոր գետին։ Երկարութիւնը՝ 14 քմ։:

## Ծանօթագրութիւններ
Քարին Քարաքաշլը

**Քարին Քարաքաշլը** (, ծնած՝ 1972, Իսթանպուլ), իսթանպուլահայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանիչ, խմբագիր։

## Կենսագրութիւն
Քարին Քարաքաշլը ծնած է 1972-ին, Իսթանպուլ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Քատըգիւղի Արամեան-Ունճեան վարժարանին մէջ, աւելի վերջ յաճախած է Ս․ Գէորգ Աւստրիական քոլեճը։ Ապա ընդունուած է «Պողազիչի» համալսարանի թարգմանութեան բաժինը։ Համալսարանական տարիներուն իսկ կը սկի ստեղծագործել՝ պատմուածքներ գրելով։

Հիմնադրութենէն սկսեալ աշխատակցած է «Ակօս» շաբաթաթերթին, ուր այժմ կը վարէ նաեւ փոխխմբագիրի պաշտօն։

Որպէս հայերէնի ուսուցիչ պաշտօնավարած է Կեդրոնական վարժարանին մէջ եւ թարգմանութեան վերաբերեալ դասախօսած՝ «Ետիթեփէ» համալսարանէն ներս։

## Գիրքերը
* Benim Gönlüm Gümüş («Արաս» հրատարակչութիւն), (2009, բանաստեղծութիւն)
* Ay Denizle Buluşunca (վէպ)
* Gece Güneşi (Günışığı Kitapları), 2011
* Türkiye’de Ermeniler: Cemaat, Birey, Yurttaş («Պիլկի» համալսարանի հրատ․, (2009, ուսումնասիրութիւն) Կիւնայ Կէօքսու Էօզտողանի, Ֆիւսուն Իւսթելի եւ Ֆերհաթ Քելթելի հետ)
* Can Kırıkları (2002, պատմուածքներ)
* Müsait Bir Yerde İnebilir Miyim? (2005, վէպ)
* Cumba (2009, խոհագրութիւն)
* Yetersiz Bakiye (2015, պատմուածք)

## Թարգմանութիւններ
* Anita Brookner’den Özel Bir Görüş (1997)
* Péter Esterházy’den Hrabal’in Kitabı (1998)

## Մրցանակներ
* «Եաշար Նապի Նայըր» երիտասարդական մրցանակ - 1998
* «Կենճլիք» գրատան պատմուածքի երրորդ մրցանակ - 1994
* «Կենճլիք» գրատան առաջնութեան մրցանակ -1995

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Քարի Լիճ

350px|մինի|աջից|Քարի Լիճ
**Քարի Լիճ**, Արագածոտնի մարզ, Արագած լերռան լանջին։ Ծովու մակերեւոյթէն 3207 մ բարձրութեան վրայ, մակերեսը 0,12 քմ²։ Բիւրականէն Քարի լիճ անցնելի ճամբայ կայ, իսկ արեւելեան ափին օդերեւութաբանական կայան տեղակայուած է, կազմակերպուած է հանգստի գօտի։

## Աշխարհագրութիւն
Քարի լիճը կը գտնուի Արագած լերան գագաթը, բացարձակ բարձրութիւնը՝ 3207 մ, մակերեսը՝ 0,12 քմ2, խորութիւնը՝ 9 մ։

Յառաջացած է սառուցային զանգուածներէ։ Լիճը երկարատեւ շրջապատուած կ՛ըլլայ ձիւնով, որուն պատճառով ջուրը բաւականին պաղ կը մնայ։ Քարի լիճի արեւմտեան ափէն սկիզբ կ՛առնէ Արքաշէն գետը։

Լիճի հարաւային ափին կը գտնուի Երեւանի ֆիզիկայի հիմնարկի Առաջնային տիեզերական ճառագայթներու գրանցման ու հետազօտման կայանը, որ 1942 թուականին հիմնած են Արտեմ Ալիխանեանն ու Աբրահամ Ալիխանով եղբայրները։

Կայանի ջրամատակարարումը ապահովելու նպատակով լիճի հարաւային արտահոսքը փակուած է կրամած պատով, որուն հետեւանքով բարձրացած է լիճի մակարդակը, ձմրան չի սառիր մինչեւ հատակը, իսկ գարնան ամբարուած ջուրը կը բաւարարէ կայանի կարիքները ամբողջ տարին։ Լիճին մէջ կայ Իշխան ձուկ, որուն քանակը տարուէ տարի կ՛ամբողջացուի արհեստական բազմացուած մանրաձուկով։

## Պատկերասրահ

 
File:Jezero Kari.jpg
File:Lake Kari.jpg



## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի լիճեր
Քարիւղ

մինի
**Քարիւղը** յառաջացած է ծովերուն խորերը ապրող կենդանի էակներու տարբաղադրումէն: 

Աշխարհի վրայ սպառող ուժանիւթի մեծ մասը կը ստացուի քարիւղէն։ Դարերու ընթացքին այս մարմիններու մնացորդները կը կուտակուին եւ կը խառնուին ջուրի յատակի խաւերու աւազներուն, հողերուն եւ նոյնիսկ ժայռերու փոշիներուն հետ, որոնք հոն կը փոխադրուին գետերուն եւ հոսանքներուն միջոցով: Այս մնացորդները որքան աւելի աւազով եւ հողով կը ծածկուին, այնքան կը մխրճուին գետնին խորքը եւ կը կարծրանայ` կազմելով «մայր ժայռ»ի խաւ մը: Եւ որքան այս «ժայռը» կը մխրճուի գետինին մէջ, այնքան աւելի բարձր ջերմաստիճանի եւ ճնշումի կ'ենթարկուի: Ընդհանրապէս – 2500-էն – 5000 մեթր խորութեան է, որ այս «ժայռը» տաքութեան եւ ճնշումի ազդեցութեան տակ կը վերածուի քարիւղի եւ կազի: Այս հոլովոյթը կը տեւէ բազմաթիւ տասնեակ միլիոն տարիներ: Այս պատճառով է, որ քարիւղը, կազը եւ ածուխը կը կոչուին չնորոգուող ուժանիւթեր: Անոնց պահեստը սահմանափակուած է:

Քարիւղը եւ կազը իրենց կազմաւորման վայրէն դէպի մակերես բարձրացած են: Անոնցմէ մաս մը հասած է մակերես եւ շոգիացած է: Իսկ միւս մասը բանտարկուած մնացած է ժայռերու կոյտերու մէջ, եւ հոն կուտակուած է. հետեւաբար քարիւղ ստանալու համար պէտք է գտնել հանքային խաւերուն վայրը, փորել գետինը, հորեր շինել, եւ ապա հեղուկը վեր քաշել: Այս գործողութիւնը դիւրին չէ, սուղ կ'արժէ, եւ յատկապէս կ'ապականէ շրջապատը:
Ջերմութեան ձեւի տակ արտադրուած ուժանիւթը կ'օգտագործուի շարժանիւներ դարձնելու համար։ Քարիւղը կը դասուի բրածոյ վառելանիւթերու կարգին, որովհետեւ կազմուած է միլիոնաւոր տարիներու ընթացքին փտած բոյսերու եւ փոքրիկ անասուններու մասսաներէն։

## Քարիւղին օգտագործումները
ձախից|մինի|Անցեալին օգտագործուած քարիւղով կանթեղ
Անզուտ քարիւղը օգտագործելի չէ։ Պէտք է զայն զտել զտարանի մը  մէջ։ Առաջին հանգրուանը կը կայանայ զայն մինչեւ 385&nbsp;°C  տաքցնելու մէջ, որպէսզի իր պարունակած կազերը արձակուին։ Այս կազերը կ'անցնին թորումի աշտարակաձեւ սարքերու մէջէն։ Ամենաթեթեւ արտադրանքները, պիւթան եւ բրոբան, կը գտնուին աշտարակին վերի մասին մէջ։ Ամենածանրերը, իւղ եւ կուպր, յատակէն կը հանուին։
1950 թուականներէն ի վեր քարիւղը դարձած է աշխարհի մէջ ուժանիւթի առաջին աղբիւրը: Սակայն անոր յառաջացուցած ամէնէն մեծ հարցը կը մնայ վառելու ընթացքին անոր յառաջացուցած բնածխական կազը (CO2): Այս կազն է գլխաւոր պատճառը երկրագունդի կլիմային ջերմացման: 
Անզուտ քարիւղէն զտարանները կը ստանան շուրջ 550 տիպի արտադրանք՝ պիւթան եւ բրոբան կազերը, պենզին, կազոլ, մազութ, քերոսէն վառելանիւթեր, իւղեր, կուպր, արուեստական բնաթելեր, արուեստական ձգախէժ, ռետին, կպչուն նիւթ, կերպընկալ նիւթեր, պարարտացուցիչ, ներկեր, ջնարակ, լուացքադեղ, շրթունքի ներկ, կարգ մը բժշկական դեղեր եւ նոյնիսկ արջառի կերին մէջ գործածուող փրոթէին:
## Աղբիւրներ
*Մշակութային Իմ Առաջին Հանրագիտարան, Արամ Սեփեթճեան եւ Լեւոն Թորոսեան, 2001-2002, էջ 24-25
## Ծանօթագրութիւններ
Քարաւազ

**Քարաւազ**, գետ Վայոց ձորի մարզին մէջ Հերհեր գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ կ'առնէ Մուրադսարի արեւմտեան լանջէն եւ Հերհեր գիւղէն 1,5 քմ հիւսիսին մէջ, կը միանայ մայր գետին։ Երկարութիւնը՝ 10 կմ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գետեր
Քարլա Սուզա

**Քարլա Օլիվարէս Սուզա** (), մեքսիքացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Լորըլ Քասթիյո դերով ABC կայանի ոճրագործական թատերախաղին *[[How to Get Away with Murder]]* հեռուստաշարին մէջ։

## Վաղ Կեանք
Սուզա ծնած է Մեքսիքօ Սիթիի մէջ․ հայրը Չիլեցի է, իսկ մայրը՝ Միքսիքացի: Ան մեծցած է Ասփըն, Քոլորատոյի մէջ, ԱՄՆ, մինչեւ 8 տարեկան: Ան դերասանութիւն ուսանեցաւ Centro de Educación Artística  հանրածանօթ թատերական ուսումնարանը, տնօրինուած հռչակաւոր Մեքսիքական Televisa ընկերութեան կողմէ, Մեքսիքօ Սիթիի մէջ։ Ան նաեւ յաճախած է թատերական դպրոց Ֆրանսայի մէջ եւ մաս կազմած է թատերական ներկայացումներու շրջուն խումբի մը, որոնք երկիրը կը շրջին ներկայացումներ տալու: Ան դիմած է Ֆրանսական «Star Academy» հեռուստաշարին մէջ եւ ընդունուած, սակայն միաժամանակ դիմած էր  Լոնտոնի ամէնէն հռչակաւոր թատերական դպրոցներէն մէկուն մէջ, ուր եւ կ՛ ընդունուի (Central School of Speech and Drama)․ կը  լքէ հեռուստաշարը եւ կը ստանայ Bachelor of Arts in Acting 2008 թուականին: Ան նաեւ կը ստանայ CCP մրցանակը, որ կը տրուի ամէնէն տաղանդաւոր աշակերտին:

Ան նաեւ կ՛ընտրուի, որպէսզի մեկնի Մոսկուա, Ռուսաստան, Անաթոլի Սմիլիանսքիի հետ դերասանական փորձարութեան համար: 22 տարեկանին ան կը վերադառնայՄեքսիքօ Սիթի եւ կը սկսի իր դերասանական ասպարէզը ֆիլմերով եւ հեռուստաշարներով:

## Ասպարէզ
2009-ին, ան իր առաջին դերը կը ստանայ Մեքսիքական *[[Verano de amor]]* հեռուստաշարին մէջ, որուն գլխաւոր դերասանն է հռչակաւոր երգչուհի Տուլչէ Մարիա, ինչպէս նաեւ կ՛ ունենայ փոքր դերեր *Los Héroes del Norte* եւ *La Clinica* հեռուստաշարներուն մէջ։ Ան կը ստանցնէ գլխաւոր դերեր հռչակաւոր Մեքսիքական ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *[[From Prada to Nada]]*, *[[Nosotros los Nobles]]* եւ *[[Instructions Not Included]]*:

2014-ին, Սուզան կը փոխադրուի Լոս Անճելոս, որպէսզի ստանցնէ տարբեր անգլիախօս դերեր Ամերիկեան ֆիլմերու եւ հեռուստաշարներու մէջ: Ան կ՛ընտրուի ստանցնելու իբրեւ գլխաւոր դերերէն մէկը Շոնտա Ռայմզի ոճռագործական թատերախաղի *[[How to Get Away with Murder]]* հեռուստաշարին մէջ իբրեւ իրաւաբանութիւն սորվող աշակերտ Լորըլ Քասթիյօ անունով, Վայոլա Տէյվիսի հետ:   Անոր նկարը Women’s Health պարբերաթերթի  Փետրուար 2015 թիւին կողքի էջը կը զարդարէ:

## Անձնական կեանք
Սուզան շատ սահունօրէն կը գրէ, կը կարդայ ու կը խօսի սպաներէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն:

2013-ի Դեկտեմբերին ան կը նշանուի ամերիկացի Մարշըլ Թրէնքմընի հետ, որու հետ կ՛ ամուսնանայ   2014-ի Մայիսին Քալիֆորնիա :

Սուզան տուած է TEDx դասախօսութիւն մը Կուանախաթոյի մէջ, Մեքսիքօ, 21 Մարտ, 2015-ին, նիւթով՝ «Sweet are the fruits of Adversity»:

## Դերեր
### Ֆիլմ

### Հեռուստաշարներ

## Ծանօթագրութիւններ
Մարթին Քարատաղեան

200px|մինի|աջից|'''Մարթին Քարատաղեան'''
**Մարթին Քարատաղեան** (, 30 Ապրիլ 1922, Պուէնոս Այրես, Արժանթին - 27 Օգոստոս 1991, Պուէնոս Այրես, Արժանթին), արժանթինհայ արհեստավարժ ըմբշամարտիկ եւ դերասան։

## Կենսագրութիւն
Քարատաղեան ծնած է Պուէնոս Այրեսի Սան Տելմօ թաղամասին մէջ՝ հայ հօր եւ սպանացի մօր ընտանիքին մէջ։ Մանկութեան ժամանակ կը սկսի մարզուիլ յունահռոմէական ըմբշամարտով եւ 1947 թուականի ազգային առաջնութիւնում տանում իր առաջին հաղթանակը։։
Դերասանական կարիերայով սկսել է զբաղվել 1957 թուականին՝ նկարահանուելով «Հանդիպում փառքի հետ» (*Reencuentro con la gloria*) տրամային մէջ, որուն մէջ կը մարմնաւորուի «ռինկ»-ի հակառակորդին պատահաբար սպանած ըմբշամարտիկին։ Աւելի ուշ՝ 1963 թուականին, կը հանդիսանայ Ալպերթօ Օլմետոյի «Քափթըն Փիլուսոյի Որկածները Սարսափի Սմրոցին Մէջ» կատակերգութեան մէջ։

Քարատաղեան յայտնի դարձաւ «Տիտանները Ռինկին Մէջ» (*Titanes en el ring*) ըմբշամարտի նուիրուած հեռուստատեսային ծրագրին մէջ իր բարձր քանակով մասնակցութեան դերի շնորհիւ, որ ընդմիջումներով հեռարձակուեցան 11962-1983 թուականներուն։ Հեռուստաշարը յայտնի դարձաւ նաեւ ամբողջ Լատինական Ամերիկայի մէջ եւ 1974 թուականին Քոսթա Ռիքայի մէջ նկարահանուած բաժինի մը մէջ Քարատաղեանը սատարեց նախագահի թեկնածու Խերարդո Վենսեսլաո Վիլյալոբոսին, ով հաղթանակ տարաՒ ընտրութիւններուն մէջ։ Հեռուստաշարքին մէջ Քարատաղեան վերջին անգամ մասնակցեցաւ 1984 թուականին, իսկ ավելի ուշ սկսաւ նկարահանուիլ մածունային ապրանքանիշի մի շարք գովազդներու մէջ։

Տառապած է շաքարաղտէ, որուն պատճառաւ ալ անդամահատուած է ոտքը։ Մահացած է 1991 թուականին Պուէնոս Այրեսի մէջ եւ թաղուած է Լա Ռեկոլեթա գերեզմանոցին մէջ։ Յետագային անոր կիսանդրին կանգնեցուած է Փաչեքօ Տէ Մելօ մարզասրահին մէջ։
մինի|Քարատաղեանի կիսանդրին Փաչեքօ Տէ Մելօ մարզասրահին մէջ
## Ֆիլմագրութիւն
* Reencuentro con la gloria (1957)
* Las Aventuras del Capitán Piluso en el castillo del terror (1963)
* El hombre invisible ataca (1967)
* Titanes en el ring (1973)
* Los superagentes y la gran aventura de oro (1980)
* Titanes en el ring contraataca (1984)

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 

Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1991 մահեր
Ստորոգութիւն:27 Օգոստոսի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ ըմբշամարտիկներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Պուէնոս Այրէս ծնածներ
Ստորոգութիւն:Պուէնոս Այրէս մահացածներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինացի արհեստավարժ ըմբշամարտիկներ
Ստորոգութիւն:Հայ արհեստավարժ ըմբշամարտիկներ
Քարլոս Անթառամեան

**Քարլոս Էտուարտոյ Անթառամեան** (ծնած՝ 1972, Մեքսիքո), մարդաբան։ Կը զբաղի մեքսիկայի հայկական գաղթավայրի պատմութեան եւ հայութեանը վերաբերող թեմաների հետազօտմամբ։

## Կենսագրութիւն
Քարլոս Անթառամեանը ծնած է Մեքսիքայի մէջ՝ Էտուարտո Անթառամեանի եւ Սպանա-Հնդիկ ծագումով մեքսիկուհու ընտանիքի մէջ։ Հայրական մեծ մայրը՝ Վիգտորիան ծնած է Պոլիսի մէջ, մեծ հայրը՝ Կարապետը, ով Մեծ եղեռնի վերապրածներէն է, Խարբերդի Խոշի գիւղի մէջ։

Աւարտած է Մեքսիքոյ Ազգային Համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժինը եւ Մորելիայի մէջ (Միչոական) ուսանած է սոցիալական մարդաբանութիւն։ Թեկնածուական թեզը վերաբերած է հայոց ցեղասպանութեան: Ոգեկոչման արարողութիւններ նկարահանած է Փարիզի մէջ, Պուենոս Այրեսի, Ստամպուլի, եւ Երեւանի մէջ։ Իր աշխատութեամբ ցոյց կու տայ եւ կը վերլուծէ ապրիլ-քսանչորսեան առաջին ոգեկոչումէն (Կոստանդնուպոլիս, 1919) մինչեւ օրս կատարուող յիշատակի հանդէսներու միջեւ առկայ ընդհանրութիւններն ու տարբերութիւնները: Նկարահանած է Մեքսիքայի մէջ հայերու ներկայութեան պատմութեան առնչուող փաստագրական ֆիլմ ( “Los armenios en Mռxico: historia y actualidad”): Մեքսիքայի մէջ ինկվիզիցիայի արխիւներուն մէջ յայտնաբերած է 1632 թուականին հայազգի Ֆրանսիսքո Մարդինի մեղքերու համար թողութիւն ստանալու գրուած հայերէն փաստաթուղթը։

Մեքսիքայի մէջ հիմնադրած է «Այբբենգիմէ Հրատարակչութիւնը», ուր հրատարակուած է Մեքսիկայի հայերուն վերաբերող «Արարատից Պոպոկատեպետլէ» (2011) գիրքը եւ Համբարձում Չիթճեանի յուշերու սպաներէն թարգմանութիւնը, որ Մեքսիքայի հրատարակուած առաջին գիրքն է, որ կը վերաբերի Հայոց ցեղասպանութեան:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին Յղումներ
*“LOS ARMENIOS EN MÉXICO: PASADO Y PRESENTE”-CONFERENCIA DEL DR. CARLOS ANTARAMIAN
*Abusing the term "Genocide" in distant domains: The statue of Aliyev and the Khojaly Massacre in two squares in Mexico city
*Armenians in 1930s Mexico City

Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Քարլոս Մելքոնեան

**Քարլոս Մելքոնեան** (Նոյեմբեր 6 1956, Վալենտին Ալսինայ, Արժանթին), հայկական ծագմամբ Արժանթինցի տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ։ 2015 թուականին Դեկտեմբեր 23-ին Մաուրիսիօ Մաքրիի կողմէն նշանակուած է Արժանթինի Ազգային բանկի նախագահ։

## Կենսագրութիւն
Պուենոս Այրեսի համալսարանին մէջ ստացած է տնտեսագէտի որակում, իսկ Տորկուատոյ դի Տելեայ համալսարանին մէջ տնտեսագէտի տիտղոսի կոչումը։
։

1986 թուականին կը զբաղէր Արժանթինի Կենդրոնական բանկի արտաքին պարտքերու բաժինի պետ պաշտօնով։ Այդ պաշտօնին մէջ ստորագրած է եւ հոգաբարձուներու խորհուրդին ուղարկած է 480/161 զեկոյցը, որուն մէջ խնդրած էր անվաւեր համարել 1980-ական թուականի սկիզբներուն որոշ անհատներուն կողմէն վերցուած արտաքին պարտքի յետաքննութիւնը։

1980-ական թուականներուն աշխատած է նաեւ Համաշխարհային բանկին մէջ որպէս մասնաւոր խորհրդատու։ Արժանթինի նախկին նախագահ Քարլոս Մենեմի տնտեսական խումբի անդամն էր, երբ վերջինս 2003 թուականի նախագահական ընտրութիւններուն կրկին դրաւ իր թեկնածութիւնը։ Ներկայիս «Հանրապետական առաջարկ» կուսակցութեան անդամ է, որ կը ղեկավար է նախագահ Մաուրիսիո Մակրին։

Ղեկավարած է Արժանթինի Կենտրոնական բանկի արտաքին գործերու ենթաբաժինը եւ տնտեսական յետաքննութիւններու բաժինը, մասնակցած է Արժանթինական արտաքին պարտքին առնչուող բանակցութիւններուն։ Որմէ ետք հիմնած է սեփական խորհրդատուական ընկերութիւնը։

2002 թուականին Էդուարդոյ Դուալդեի նախագահութեան ժամանակ առաջարկ կը ստանայ զբաղեցնել երկրի տնտեսութեան նախարարի պաշտօնը, սակայն կը հրաժարի։ Յաջորդ տարին Մենեմի յաղթանակէն ետք կ ՛ընդունի առաջարկը։

2007 թուականին եղած է ծերկակուտական «senator» թեկնածու Մաուրիսիոյ Մակրիի «Հանրապետական առաջարկ» կուսակցութեան 
մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:6 Նոյեմբերի ծնածներ
Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Վալենթին Ալսինա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինցի տնտեսագէտներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինցի քաղաքական գործիչներ
Քարմինա Պուրանա

250px|right|thumb|Քարմինա Պուրանա:
**Քարմինա Պուրանա**, (, ամբողջական անունը՝ «Carmina Burana: Cantiones profanae cantoribus et choris cantandae comitantibus instrumentis atque imaginibus magicis»: Հանդիսաւոր երգերու եւ տաղերու շարք մըն է որ ստեղծուած է Քարլ Օրֆֆին կողմէ 1935-1936 թուականներուն ընթացքին: Այս ստեղծագործութեան ամենէն ճանչցուած կտորներէն մէկն է՝ O Fortuna-ն:

## Պարունակութիւն

## Արտաքին յղումներ
* , Coro Sinfônico Comunitário da Universidade de Brasília
* Carmina Burana Web  Comprehensive site about Carl Orff's *Carmina Burana*
* Text, original and translated in English, as it appears in Orff's libretto
* Program notes on ''Carmina Burana'' , 28 March 2004, Mendelssohn Club of Philadelphia
* "The Lasting Appeal of Orff's ''Carmina Burana''", sound files and transcription at NPR
* Full lyrics to ''Carmina Burana''
* "Carl Orff: ''Carmina Burana''" (complete performance, 1:11 hours), University Chorus and Alumni Chorus, University of California, Davis Symphony Orchestra and the Pacific Boychoir at the Mondavi Center (4 June 2006)

Ստորոգութիւն:Տաղեր
Ստորոգութիւն:Քարլ Օրֆֆ
Ստորոգութիւն:1937 ստեղծագործութիւններ
Քարլես Փուճտեմոն

**Քարլես Փուճտեմոն ի Քազամեժոյ** ( 29 Դեկտեմբեր 1962), կատալոնացի լրագրող եւ քաղաքական գործիչ, Կատալոնիոյ ներկայիս (130րդ) նախագահը:

Ծնած է Ամերին մէջ։ Լրագրողի գործունէութիւնը սկսած է հայրենի քաղաքին մէջ՝ աշխատելով տեղի մը լրագիրներէն ներս. ապա դարձած է Կատալոնիոյ նորութիւններու գործակալութեան տնօրեն, ինչպէս նաեւ անգլալեզու «Catalonia Today» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիր:

2011 թուականին ընտրվել է Ժիրոնայի քաղաքապետ: 4 տարիէ անց դարձած է «Կատալոնիոյ անկախացման օգտին հանդէս եկող քաղաքային իշխանութիւններու Ընկերակցութեան» նախագահ:

2016 թուականի Յունուար 10-ին դարձած է Կատալոնիոյ կառաւարութեան ղեկավար՝ այդ պաշտօնին փոխարինելով Արթուր Մասը: Իշխանափոխութիւնը հնարաւոր դարձաւ «Միասին «Այո»» եւ «Ազգային միասնութեան թեկնածութիւն» կուսակցութեան ձեռք բերած համաձայնութեան հիման վրայ: Յունուար 14-ին ներկայացրած է Կատալոնիոյ նոր կառավարութիւնը:

Կը տիրապետէ կատալոներէնի, սպաներէնի, անգլերէնի, ֆրանսերէնի եւ ռումաներէնի:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտօնական կայք էջ
* Քարլես Փուճտեմոնը Facebook-ին մէջ
* Քարլես Փուճտեմոնը Twitter-ին մէջ

## Յղումները

## Արտաքին Յղումներ

Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի ծնունդներ
Քարոլին Տավէրնաս

**Քարոլին Տավէրնաս** (, ծնած 15 Մայիս, 1978, Մոնրէալ, Քէպէք, Քանատա) Քանատացի դերասանուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Պրայըն Ֆուլըրի հետ գործակցութիւններով, ինչպէս Ճէյ Թայլըրը Foxընկերութեան կատակերգական տրամա *[[Wonderfalls]]* հեռուստաշարով, ինչպէս նաեւ Դկ. Ալանա Պլում դերով NBC կայանի մտային զգայացունց եւ տրամա *[[Hannibal (հեռուստաշար)|Hannibal]]* հեռուստաշարով: Ան նաեւ ստանցնած է գլխաւոր դեր մը իբրեւ Դկ. Լիլի Պրէնըր ABC կայանի բժշկական տրամա *[[Off the Map (հեռուստաշար)|Off the Map]]* հեռուստաշարին մէջ:

Ստորոգութիւն:15 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ
Քիմ Քարտաշեան

**Քիմպերլի Նոել Քարտաշեան Ուեսթ** (, ծնած՝ 21 Հոկտեմբեր, 1980), ամերիկահայ հեռուստատեսային դէմք, մոտել եւ դերասանուհի։ «Պարեր աստղերի հետ» հաղորդման յոթերորդ եթերաշրջանի եւ «Քարտաշեաններու ընտանիքը» (Keeping Up with the Kardashians) ռիալիթի շօ-ի մասնակից։

## Կենսագրութիւն
Քիմպերլի Նոել Քարտաշեանը ծնած է 21 Հոկտեմբեր 1980-ին Լոս Անճելըսի մէջ, Քալիֆորնիա։ Հոր կողմէն ան ունի հայկական արմատներ, իսկ մոր կողմէն՝ շոտլանտական, հոլանտական եւ անգլիական արմատներ։ Քիմին հայրը իրաւաբան Ռոպըրթ Քարտաշեանն է, իսկ մայրը՝ հեռուստատեսային դէմք Քրիս Ճեննըրն է, որ այժմ Քիմին տնօրէնն է։ Քիմին մայրը Ռոպըրթ Քարտաշեանէն բաժնուած է 1991 թուականին եւ ամուսնացած է յայտնի մարզիկ Պրուս Ճեննըրի հետ։ Ռոպըրթ Քարտաշեանը մահացած է 30 Սեպտեմբեր 2003-ին։

Քիմը ունի երկու քոյր՝ Քլօուին եւ Քորթնին եւ մէկ եղբայր Ռոպը։ Ան նաեւ ունի երկու խորթ քոյր՝ Քենտըլ եւ Քայլի Ճեննըրները։

## Ասպարէզ
«Keeping Up With the Kardashians» հեռուստատեսային ծրագիրներուն աստղերէն մէկն է իր երկու քոյրերը, մայրը, եղբայրը, երկու խորթ քոյրերը, եւ խորթ հայրը։

Քարտաշեանը «Dancing With The Stars» հեռուստատեսային ծրագիրներու եոթներորդ եթերաշրջանին 13 մասնակիցներէն մէկն էր։

1 Յուլիս 2010-ին Մատամ Թուսոյի թանգարանին մէջ տեղադրուած է Քարտաշեանին մոմէ արձանը։

## Անձնական կեանք
Քարտաշեանը առաջին անգամ ամուսնացած է պասքէթպոլիստ Քրիս Համֆրիզի հետ, սակայն ամուսնութիւնէն 72 օր ետք բաժնուած են։ Քրիսի հետ բաժանումից հետո նա սկսել է հանդիպել ռեփեր Քանյե Ուեսթի հետ։ Քրիսի հետ բաժանումէն ետք ան սկսած է հանդիպիլ երգիչ Քանյէ Ուեսթին հետ։ Մայիս 2014-ին անոնք ամուսնացան Ֆլորենսի մէջ, Իտալիա։ Անոնք ունին մէկ դուստր։

## Այցելութիւնը Հայաստան
8 Ապրիլ 2015-ին Քիմը, Քանյէն, իրենց դուստրը եւ Քլօուի Քարտաշեանը ժամանած են Հայաստան, Երեւան։ Երեւան այցելութեան ընթացքին անոնք եղած են շարք մը վայրերու մէջ, ինչպէս՝ Քասքատ եւ Մայր Հայաստան հուշահամալիրներուն մէջ։ Երեւանի մէջ քոյրերը կառավարութեան շէնքին մէջ հանդիպում ունեցած են ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամեանին հետ, իսկ հաջորդ օրը այցելած են Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, որտեղ ծաղիկներ դրած են անմար կրակին մոտ։ Երեւանէն բացի անոնք նաեւ այցելութիւն ունեցած են Գառնիի հեթանոսական տաճար, Գեղարդի վանք եւ Գյումրի։ Իւրաքանչիւր վայր անոնց այցելութեան մասին քոյրերը գրած են սոցիալական ցանցերու իրենց էջերուն վրայ, իսկ միջազգային հեղինակաւոր լրատուամիջոցները անդրադարձած են անոնց՝ իւրաքանչիւր անդրադարձին գրելով Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի մասին։ Անոնք Հայաստանէն մեկնած են 12 Ապրիլին գիշերը, որմէ ժամեր առաջ Քանյէ Ուեսթը անվճար համերգ տուած է Կարապի լիճին մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս ծնածներ
Քարրարա

**Քարրարան**, քաղաք Իտալիոյ արեւմտեան մասին մէջ։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 65,3 հազար մարդ (2004-ի տուեալներով)։ Քաղաքը կը գտնուի Միջերկրական ծովու ափին։ Քաղաքէն 100 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի Ֆլորենս քաղաքը։

## Տեղանուանաբանութիւն
Քարրարա (Carrara) բառը հաւանաբար յառաջացած է նախահռոմէական (կելտական կամ լիկուրիական) kar (քար) արմատէն՝ լատիներէն carrariae ձեւի միջոցով, որ կը նշանակէ «քարհանքեր»։

## Պատմութիւն
Քաղաքը հիմնադրուած է 1235-ին։ Տարբեր ժամանակներու ընթացքին պատկանած է տարբեր թագաւորութիւններու։

## Բնակչութիւն

## Քոյր քաղաքներ
* &nbsp;-&nbsp;Երեւան, Հայաստան
**Ի նշանաւորումն քոյր քաղաքներու Երեւանի Օղակաձեւ այգիի մէջ (1965) ու Քարրարայի մէջ (1967) տեղադրուած են Ռաֆայէլ Իսրայէլեանի ստեղծած աղբիւր-յուշարձանները։ Երեւանի մէջ  տեղադրուած է նաեւ Քարրարա քաղաքի նուէր Քրիստոսի ձեռքեր արձանը։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Քաղաքի պաշտօնական կայքէջ

Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Քեզի Համար, Հայաստա՜ն

**Քեզի համար, Հայաստա՜ն** (ֆր.՝ Pour toi Arménie), երգ, որ գրուած է 7 Դեկտեմբեր 1988-ին Հայաստանի մէջ աւերիչ երկրաշարժէն տուժածներուն օգնելու նպատակով։ Գրուած է աղէտէն քանի մը օր ետք։ Երաժշտութեան հեղինակն է Ժորժ Կառվարենց, բառերուն հեղինակն է Շարլ Ազնաւուր։

Առաջին անգամ կատարուած եւ ձայնասփռուած է ֆրանսական հեռուստատեսութեամբ, 20 Դեկտեմբեր 1988-ին, Ֆրանսայի 87 նշանաւոր երգիչներու կատարումով։ 1989-ին Փարիզի մէջ Ժորժ Կառվարենց «Քեզի համար, Հայաստան» երգին երաժշտութեան համար արժանացած է «Ոսկի սուր» (Սաբղ դ'օր) մրցանակին։  Երգը 10 շաբաթ գրաւած է սինկլներու SNEP (Ֆրանսա) աղիւսակին առաջին հորիզոնականը եւ արձանագրուած Կինէսի ցուցանիշներու գիրքին մէջ՝ հեռարձակման առաջին իսկ շաբաթէն առաջին տեղը գրաւելու համար ։ Երգին տեսահոլովակը նկարած է Հանրի Վեռնոյը։

## Երգին առաջին տունը

Գարուններդ կը բացուին նորէն, 
Լաւ օրերդ ետ կու գան նորէն, 
Ձմեռէն ետք, դժոխքէն ետք, 
Կը վերընձիւղուի կենաց ծառդ - 
Քեզի համար, Հայաստան։


## Կատարողներ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*20 Դեկտեմբեր 1988-ի կատարումը youtube կայքին մէջ
Միրզա Քէթէնճեան

**Միրզա Քէթէնճեան Թորոսի** (նաեւ՝ Էմիրզա, ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտաւորապէս 1885 թուականին։ 1912 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Եդեսիա քաղաքին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։ Եղած է ՀՅԴ գործիչ։

1915 թուականի Ապրիլին բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած՝ Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Չանղըրըի աքսորավայրէն դիմած է փախուստի։ Գասթեմունիի մէջ ձերբակալուած է, բայց շնորհիւ տեղի ոստիկան զինուորներու հրամանատարի բարեացակամութեան, ազատուած է Տէր Զօրի աքսորուելէ։ Չանղըրըիի մէջ կանչուած է զինուորական ծառայութեան՝ որպէս հարիւրապետ զինուորական բժիշկ։ Այնուհետեւ Անգարա, ապա Գոնիա գացած է։ 1920 թուականին Եդեսիայ մէջ (Ուրֆա) եղած է թուրքական բանակին դէմ հայոց ինքնապաշտպանական հերոսամարտի ղեկավարներէն։

## Գրականութիւն
*Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
*Սիմոն Հովիւեան, «Ապ­րի­լե­ան Նա­հա­տակ­նե­րուն Շա­ւի­ղով, Մեծ Եղեռ­նի 60-ամե­ա­կի Սե­մին», Պէյրութ, 1975, 349 էջ։
*Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երեւան, 1991։
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (Թուրգերէն), Սթամպուլ, 2001։
*Աւագեան Կարինէ, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի, Երեւան, 2002։
*Աւագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թուականի ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12։
*Իսկահատեան Յ., Վկայարան հայկական ցեղասպանութեան, Գիրք Գ․, Պէյրութ, 2011, 395 էջ։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ
Յարութիւն Քեհէեան

**Յարութիւն Լեւոն Քեհէեան** (), հայ ֆութպոլիստ, յարձակող, կիսապաշտպան։ Մարզական վաստակաւոր վարպետ։ Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ։

## Կենսագրութիւն
Յարութիւն Քեհէեան ծնած է 1930 թուականին Աթէնքին մէջ։ 1946 թուականին հայրենադարձած է։ ԽՍՀՄ բարձրագոյն խումբը ելոյթ ունեցած է Երեւանի «Դինամո» (1949-1950 ) Մոսկուայի «Սպարտակ» (1955), Երեւանի «Դինամո (1960-1961, յետագային` «Արարատ» ) խումբերուն մէջ։ Երեւանեան խումբերու կազմերուն մէջ մասնակցած է 87 խաղի, դարձած 9 կոլի հեղինակ։ Եղած է ԽՍՀՄ գավաթի 1954 թուականի եզրափակիչի մասնակից։ Ախոյեան եւ բաժակակիր Երեւանի «Արարատի» մարզական շտապի մէջ։ 1971-1973 թուականներուն ԽՍՀՄ փոխ-ախոյեան, ախոյեան եւ բաժակակիր Երեւանի «Արարատի» մարզական կազմին մէջ։ Յաջողութեամբ աշխատած է հանրապետութեան պատանեկան խումբերուն մէջ։ 1975 թուականէն եղած է «Հրազդան» մարզադաշտի տնօրէնը։

## Պարգեւներ
* Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ
* Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի
* ԽՍՀՄ առաջնութեան արծաթէ մետալակիր, 1955

## Ծանօթագրությիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Հարություն Քեհեյան

Ստորոգութիւն:Հայ ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:9 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի մահեր
Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Արարատի ֆութպոլիստներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ
Քեմպրիճ

**Քեմպրիճ**(), քաղաք Անգլիոյ արեւելեան մասը, Անգլիոյ կոմսութեան վարչական կեդրոն։

Անիկա Քեմպրիճշիր շրջանային քաղաքն է եւ կը գտնուի Քեմ գետին վրայ, Լոնտոնէն 55 մղոն (89 քմ.) հիւսիս։ 2021 թուականի Միացեալ Թագաւորութեան մարդահամարի տուեալներով՝ Քեմպրիճ քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէր 145,700 մարդ, աւելի լայն կառուցապատուած տարածքի բնակչութիւնը (որ կը տարածուի քաղաքային խորհուրդի տարածքէն դուրս) կը կազմէր 181,137։ Քեմպրիճը դարձած է կարեւոր առեւտրային կեդրոն հռոմէական եւ վիգինկներու դարաշրջանին եւ կան հնագիտական վկայութիւններ այդ տարածքին մէջ բնակեցման մասին դեռեւս պրոնզի դարուն: Քաղաքի առաջին կանոնադրութիւնները տրուած են 12-րդ դարուն, չնայած ժամանակակից քաղաքի կարգավիճակը պաշտօնապէս շնորհուած է մինչեւ 1951 թուականը:

Քաղաքն առաւել յայտնի է որպես Քեմպրիճի համալսարանի տուն, որ հիմնադրուած է 1209 թուականին եւ մշտապէս կը դասուի աշխարհի լաւագոյն համալսարաններու շարքին։ Համալսարանի շէնքերը ներառած են Քինգի քոլէճի մատուռը, Քավենդիշ լաբորատորիան եւ Քեմպրիճի համալսարանի գրադարանը՝ աշխարհի ամենամեծ օրինական աւանդային գրադարաններէն մէկը: Քաղաքի երկնքին մէջ կը գերակշռեն քանի մը քոլէճի շէնքեր, ինչպես նաեւ Տիրամօր եւ Անգլիական Նահատակաց եկեղեցւոյ գագաթը եւ Ատտենպրուկի հիւանդանոցի ծխնելոյզը: Անգլիոյ Ռասգին համալսարանը, որ ձեւաւորուած է Քեմպրիճի արուեստի դպրոցէն եւ Քեմպրիճշիրի արուեստի եւ տեխնոլոգիաներու քոլէճէն, նոյնպես ունի իր հիմնական համալսարանը քաղաքին մէջ:

Քեմպրիճը կը գտնուի բարձր տեխնոլոգիական Silicon Fen-ի կամ Cambridge Cluster-ի հիմքին մէջ, որ կը պարունակէ այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսիք են ծրագրային ապահովումը եւ կենսագիտութիւնը, ինչպես նաեւ բազմաթիւ նորաստեղծ ընկերութիւններ, որոնք ծնունդ առած են համալսարանէն: Աշխատուժի աւելի քան 40 տոկոսն ունի բարձրագոյն կրթութեան որակաւորում, ինչ որ աւելի քան երկու անգամ կը գերազանցէ ազգային միջինը: Քեմպրիճի կենսաբժշկական գամբուսը՝ աշխարհի ամենամեծ կենսաբժշկական հետազօտութիւններու գլասթերներէն մէկը, կը ներառէ AstraZeneca-ի գլխաւոր գրասենեակը եւ տեղափոխուած Royal Papworth Hospital-ը:[8]

Քեմպրիճը յայտնի է, որ առաջինը եղաւ ֆութպոլի համար «Խաղի օրենքները» թողարկող, իսկ յետոյ առաջին խաղը խաղցողը, որ տեղի ունեցաւ Parker's Piece-ի մէջ: Strawberry Fair երաժշտութեան եւ արուեստի փառատօնը եւ Midsummer Fair-ը տեղի կ'ունենան Midsummer Common-ին, իսկ Քեմպրիճի գարեջուրի ամէնամեայ փառատօնը տեղի կ'ունենայ Jesus Green-ի մէջ: Քաղաքը կը յարի M11 եւ A14 ճանապարհներուն: 

## Հետաքրքրական փաստ
Քեմպրիճի փողոցներուն մէջ կարելի չէ թենիս խաղալ։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*Քաղաքի  պաշտօնական հասցէն

Ստորոգութիւն:Անգլիա
Ստորոգութիւն:Մեծ Բրիտանիոյ քաղաքներ
Յակոբ Քէնտիրեան

**Յակոբ Քէնտիրեան** (1880, Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - Օգոստոս, 1915, Խարբերդ (կամ Մեզիրէ), հայ դեղագործ, ուսուցիչ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880 թուականին Խարբերդի նահանգի կեդրոն Խարբերդ քաղաքին մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ Զբաղած է նաեւ ուսուցչութեամբ։ 1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական դեղագործ ծառայած։

Սպանուած է 1915 թուականի Օգոստոսին Խարբերդի մէջ (կամ Մեզիրէի բանտին մէջ)՝ 35 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, Ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետեան Վ., Էջեր Հայաստանի դեղագործութեան պատմութիւնից, Երեւան, 1990։
* Խաչատրեան Լ., Բաբլումեան Ա., Ցուցակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի (1915-1923), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երեւան, 2004։

## Աղբիւր

Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ