Է․ Ակնունի

**Է․ Ակնունի** (*Խաչատուր Մալումեան*, ), hայ ազատագրական պայքարի գործիչ։

## Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Մեղրի, Արծրունիի գաղափարներով, կը սկսի գրել «Մշակի» մէջ (հիմնադիրին մահէն ետք, թերթը փոխանցուած է Հ. Առաքելեանի, Քալանթարի յետոյ՝ իրեն): Երկար ժամանակ Փեթերսպուրկ մնալով, կ՚աշխատակցի «Դրօշակ»ի՝ Է. Ակնունի ծածկանունով, գլխաւոր նիւթ ունենալով ռուս կառավարութեան վերաբերումը դէպի Կովկաս եւ կովկասահայերը՝ «Կովկասեան խապրիկներ» խորագրին տակ։

Հայ-թաթարական ընդհարումներէն ետք, կը սկսի գրել «Կովկասեան վէրքեր»ը, ապա առանձին հատոր կազմած եւ ֆրանսերէնի ալ վերածուած։ Անժխտելի են հրապարակագրի եւ բեմբասացի իր արժանիքները։ 1904-ին մասնակցած է Երիտասարդ Թուրքերու եւ հայոց համաժողովին Փարիզի մէջ։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B1%D5%AF%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB.jpg|ձախից|մինի
Եղած Է Քրիստափոր Միքայելեանի աջակիցներէն, քարոզչական մեծ աշխատանք կատարած է Եւրոպայի մէջ ի նպաստ Հայ դատի։ Եռանդուն մասնակցած է ՀՅԴ կուսակցութեան 1907 թ. Վիեննայի IV ընդհանուր ժողովին, որմէ ետք իր ջանքերով եւ մասնակցութեամբ Փարիզի մէջ գումարուած Է Օսմանեան կայսրութեան բոլոր ընդդիմադիր կազմակերպութիւններու խորհրդաժողով (որ եւ նախապատրաստեց Օսմանեան կայսրութեան սահմանադրութեան հռչակումը)։ 1908 թուականին աւելի աշխուժացեր է Կ. Պոլսոյ մէջ իր հասարակական, քաղաքական գործունէութիւնը։ 1910-1911 թուականներուն քարոզչութեամբ հանդէս եկած է Հիւսիսային. Ամերիկայի, Եգիպտոսի, Լիբանանի, Զմիւռնիայի, Էրզրումի մէջ, ուր 1914 թուականի Օգոստոսին մասնակցած է ՀՅԴ կուսակցութեան VIII ընդհանուր ժողովին)։ 1915 թուականի Ապրիլ 24-ի երեկոյեան ձերբակալուած ու աքսորուած է։ Սպաննուած է աքսորի ճանապարհին։

1907-ի Հ.Յ.Դ. Դ. Ընդհանուր ժողովը զինք պատուիրակ կը նշանակէ հայ եւ թուրք դաշնակցութեան խորհուրդին, եւ Ակնունի յաջորդ տարին յաջողութեամբ գլուխ կը հանէ այդ գործը, որուն իբր արդիւնք՝ Օսմանեան Սահմանադրութիւնը կը վերահաստատուի։ Յետոյ, իբր պատասխանատու անդամ իր պատկանած կուսակցութեան՝ կու գայ Պոլիս եւ կը դառնայ ցոյցերու խանդավառող։

1912–ին կը մեկնի Ամերիկա եւ հայ համայնքներու մէջ շրջան մը ընելէ ետք, Պոլիս կը վերադառնայ։

Հրատարակած է ուսումնասիրութիւն մը Գրիգոր Արծրունիի մասին, յետոյ գրած է «Դէպի կռիւ», «Դէպի երկիր» եւ «Մեծ Իտէալիստը»։ Ան կազմած է «Յարգանքի Պսակը» Փորթուգալեանի յոբելեանին եւ «Սգապսակը» գիրքերը։ «Ազատամարտ»ի անստորագիր խմբագրականներէն մէկ մասը Ակնունիի գրիչին կը պատկանին։

Մեծ Եղեռնի զոհերէն եղած է։

## Հ․Օ․Մ․ի հիմնադրութիւն
Քսաներորդ դարուն առաջին տասնամեակին, երկու իրերամերժ կայսրութիւններու միջեւ բաժնուած հայութիւնը, Պոլիսէն Թիֆլիս, կ'ապրէր իր ազգային ինքնագիտակցութեան, մշակութային ու քաղաքական զարթօնքի նորագոյն շրջանը։ Գալիք դէպքերու լոյսին տակ, նախախնամական եղաւ երիտասարդ մտաւորական եւ դաշնակցութիւն կուսակցութեան ակնառու գործիչ՝ Խաչատուր Մալումեան «Է. Ակնունիի» կը հասնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նորակազմ համայնքներէն ներս ի մի հաւաքելու եւ կազմակերպելու ազգային վերազարթնումով խանդավառ հայ կանանց անջատաբար գործող զանազան խումբերը։

Միջազգային Կարմիր Խաչի մարդկայնական եւ բարեսիրական սկզբունքներէն ու ծրագիրներէն ներշնչուած, Միացեալ Նահանգներու հայ կանանց փոքրաթիւ այս խումբերը, Ակնունիի խրախուսիչ թելադրանքներով ու ցուցմունքներով, 1910 թուին կը համախմբուէին Նիւ Եորքի մէջ եւ հիմը կը դնէին «Դաշնակցութեան Կարմիր խաչի», որ հետագային, համասփիւռքեան իր տարածուն ցանցով եւ աշխոյժ գործունէութեամբ, ամենուրեք  ճանչցուած է իբրեւ Հայ Օգնութեան Միութիւն։

## Աղբիւր
* Յուշարձան Ապրիլ տասնըմէկի, Թէոդիկ, Կ. Պոլիս, 1919 «Արզուման» հրատարակչութիւն 

Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Մեղրի ծնունդներ