open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք (Կիպրոս)

մինի|աջից|Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին Վանքը
**Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք**, (Սուրբ Աստուածածին Կանչուոր), կը գտնուի Ֆամակուսթա քաղաքէն հիւսիս-արեւմուտք, քարմելիթներու եկեղեցւոյ դիմաց։

## Պատմութիւն
1346-ին՝, Կիլիկիոյ հայ փախստականներու եւ գաղթականներու կողմէ կառուցուած է ամրոցի դերակատարութիւն ունեցող Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանքը։ Ան կառուցուած է հայկական ճարտարապետութեան ոճով՝ յունակիպրական տարրերով։ Վանքը՝ Կիպրոս կղզիի հոգեւոր-մշակութային կարեւոր կեդրոններէն եղած է, ուր ապրած ու ստեղծագործած է Ներսէս Լամբրոնացին։ Կանչուորը կառուցած են զուտ հայկական եւ յունակիպրական ոճերու ճարտարապետութեան փոքրաթիւ տարրերով։ 1571 թուականէն, վանքը դադրած է իր գործունէութենէն։ 

1907 թուականին, հնէաբանական դեպարտամենտը վերանորոգած է զայն։ 

1936 թուականին, վերադարձուած է Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ։ 

1945 թուականին, վանքը կրկնակի օծուած է՝ արքեպիսկոպոս Գէորգ Չեպէեանի կողմէն։ 

1957 թուականին, այրուած է՝ թուրք կիպրացիներու կողմէ։ 

1963-1964 թուականներուն, վանքը եւ անոր մերձակայ տարածքը անցած է ծայրայեղական թուրք կիպրացիներու ձեռքը, իսկ 1974 թուականի Օգոստոսին՝ թուրք զինուորականներու։ 

Վանքի մուտքը փակուած է եւ այնտեղ տեղաւորուած է զինուորական փաշա։ 

2003 թուականին, արգելքը մասնաւորապէս վերցուած է, իսկ 2005-էն ի վեր զբօսաշրջիկներուն նորէն արտօնած է այցելել վանքը։

## Արտաքին յղումներ
* The Armenians of Cyprus (booklet)
* The Armenians of Cyprus

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կրօն
Քանթավիեխա

**Քանթավիեխա** կամ ար․ *Կանտավիեխա* (), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Տերուել պրովինցիայի կազմին մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Սարագոսա գավառի կազմին մէջ։ Տարածքը 125 քկմ։ Բնակչութիւնը 748 մարդ (ըստ 2007 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 92 կմ հեռաւորութիւն։

## Բնակչութիւն

## Պատկերասրահ

Plaza de Cabrera. Vista general.JPG|
Cantavieja3.jpg|
Cantavieja-FachadasConstruccionPopular-3520(Fjla).jpg|
Cantavieja-IglesiaCupula-3535(Fjla).jpg|


## Ծանոթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Web no oficial de Cantavieja 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Մահաթմա Կանտի

**Մոհանդաս Կարամչանդ Կանտի** (મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી) (22 Հոկտեմբեր, 1869-էն – 30 Յունուար 1948), Հնդկաստանի քաղաքական եւ հոգեւոր առաջնորդ եւ Հնդկական անկախութեան շարժման ղեկավար։ 1888-ին՝ հազիւ 20 տարեկան, Մահաթմա Կանտի կը մեկնի Լոնտոն, ուր 3 տարի կ'ուսանի աւարտելով իրաւաբանութեան համալսարանը։ 1893-ին ան կ'աշխատի Հարաւային Ափրիկէի մէջ։ Հոն կը սկսի իր տեղացիներու պաշտպանութեան գործընթացը։ Ան կը նախաձեռնէր արդարութեան վրայ հիմնուած սկզբունքներ եւ բռնութեան դէմ բուռն դիմադրութիւն կը ցուցաբերէր: Այդպիսով Հնդկաստան կը  շահի  իր անկախութիւնը եւ մեծապէս կ'ազդէ ամբողջ աշխարհի մէջ նմանատիպ շարժումներու տարածման՝  ի խնդիր քաղաքացիական իրաւունքներու եւ ազատութեան։ Ան աշխարհի մէջ ճանչցուած է իբրեւ Մահաթմա Կանտի ([սանսկրիտ]՝ महात्मा կամ "Մեծն Հոգի") եւ Հնդկաստանի մէջ՝ իբրեւ Բապու(գուջարատի՝ બાપુ կամ "Հայր")։ Ան ճանչցուած եւ յարգուած է Հնդկաստանի մէջ, իբրեւ Հնդկաստանի հայրը։ Կանտի հայրենիք կը վերադառնայ Ա. համաշխարհային պատերազմի ընթացքին՝ 1915-ին, եւ կը դառնայ ազգայնական շարժումի առաջնորդը։ Օգտագործելով «Սատյարգրահայի» սկզբունքները՝ Կանտի կը գլխաւորէ Հնդկաստանի անկախութեան պայքարը Բրիտանիոյ դէմ։ Բրիտանացիները յաճախ ձերբակալած են Կանտին՝ Հարաւային Ափրիկէի եւ Հնդկաստանի մէջ ցուցաբերած իր գործունէութեան համար: Ան 7 տարի անցուցած է բանտին մէջ։ Բ. համաշխարհային պատերազմէն երկու տարի անց՝ 13 Յունուար 1948-ին, Հնդկաստանի մէջ բախումներ տեղի կ'ունենան, եւ Կանտի հացադուլ կը յայտարարէ։ Ան այդ ատեն 78 տարեկան ծերունի էր։ Հինգ օր ետք, ընդիմադիրները կը խոստանան  դադրեցնել պայքարը եւ Կանտի կ'ընդհատէ հացադուլը։ Հացադուլէն 12 օր ետք մոլեռանդ-հինտու Նաթհուրամ Գոդզէն՝ Կանտիի հակառակորդը, 3 անգամ կը կրակէ Մահաթմայի փորին եւ կրծքավանդակին վրայ։ Կանտի, մահամերձ վիճակին մէջ, շարժումներով ցոյց կու տայ, որ կը ներէ մարդասպանը։ 30 Յունուար 1948-ին   ան կը մահանայ։

Մահաթմա Կանտին ապրած է չափազանց համեստ կեանք մը։ Ան գերազանցապէս բուսակեր էր, եւ յաճախ ալ ինքնամաքրման եւ ընկերային անարդարութիւններու դէմ բողոքի համար ծոմ կը պահէր։ Անոր տարեդարձին օրը՝ 2 Հոկտեմբերին, Հնդկաստանի մէջ կը նշուի իբրեւ Կանտիի ազգային տօն, իսկ աշխարհի մէջ՝ Ոչ-Բռնութեան Միջազգային Օր։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Մահաթմա Կանտին՝ հազարամեակի մարդը 

Ստորոգութիւն:2 Հոկտեմբերի ծնածներ‎
Ստորոգութիւն:30 Յունուարի մահեր
Կանաչ կրակ

**Կանաչ կրակ** (Շուէտ.՝ Grön eld), թափանցիկ ապակիէ քանդակ մըն է, որուն հեղինակն է շուէտացի քանդակագործ՝ Վիքի Լինտսթրանտը:

Քանդակը կանգնած է ու կը գտնուի Շուէտի Ումէա քաղաքի կեդրոնական կայարանին մօտ: 1970 թուականին, քանդակը ըլլալով 9 մեթր, արձանագրուեցաւ որպէս աշխարհի ամէնէն բարձր քանդակագործութիւնը:

Քանդակագործութիւնը կը բաղկանայ 3 հսկայ ծանր սիւներէ: 9 մեթր քանդակագործութեան ծանրութիւնն է 45 թոն:

Անոր ապակիէ սիւները հարուստ են իրենց 9 հազարորդամեթր բարակութեամբ ու կառուցուած են Էմմապոտա Կլասվերքին կողմէ: Իսկ երեք սիւները իրարու միացուած են զօրաւոր եւ յատուկ սոսինձով մը, որ կը կոչուի Էփոքսի սոսինձ:

## Պատմութիւն
Սվեն Եոլանտըրը` HSB-ի կամաւորական միութեան ղեկավարը, պատուիրեց արձան այն բանէն յետոյ, երբ տեսաւ Վիկի Լինդստրանդի «Պրիզմա» ապակեայ քանդակը՝ Նորչյոպինգի մէջ։ Հետեւաբար HSB-ն «Կանաչ կրակը» նուիրեց կազմակերպութեան ֆոնտին նուիրատուութիւն կատարած Ումէոյի քաղաքապետարանին։ Լենարդ Յուխանսոնը, որ 1970 թ. հաւաքած էր քանդակը, 2013 թ. Դեկտեմբերին յայտարարած էր, որ կրակներէն մէկուն մէջ պահած է Մաօ Ցե-Դունի քանդակի պատկերը։ Գոյութիւն ունին կարծիքներ, որ կայարանի վերակառուցման ընթացքին, որ տեղի կ'ունենար 2013-2014 թուականներուն, քանդակի շուրջ աւելցուած են սեւ կրանիթէ սալիկներ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շուէտացի արուեստ
Ստորոգութիւն:Քանդակագործութիւններ
Էրիք Քանթոնա

մինի
**Էրիք Քանթոնա** (, 24 Մայիս, 1966, Մարսել), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, յարձակող։

## Կենսագրութիւն
Էրիք Տանիէլ Փիէր Քանթոնան ծնած է 1966 թուական Մայիս 24-ին Ֆրանսայի Մարսել քաղաքին մէջ։ Ան յայտնի ֆութպոլիստ էր, խաղացած է յարձակող դիրքին մէջ։ Առաւել յայտնի է իր մասնակցութեամբ Ֆրանսայի հաւաքականի եւ «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» կազմերուն մէջ։ Վերջինին հետ արժանացած է Բրիմիոր Լիկայի չորս յաղթական տիտղոսներու։ Մինչեւ հիմա Իւնայթըտի երկրպագուներու կողմէ կը համարուի կենդանի հերոս մը, որոնք անոր տուած են «Էրիք թագաւոր» մականունը։ Ֆութպոլիստի գործի ասպարէզը աւարտած է 1997 թուականին, որմէ ետք սկսած է նկարահանել Գինոյի մէջ։ Ան նկարահանած է «Եղիսաբէթ» ֆիլմին մէջ, որուն մէջ կատարած է Ֆուայի դերը։ Հիմա կ՛աշխատի որպէս մարզական ղեկավար «Նիւ Յորք Կոսմոս» ակումբին մէջ։ Անոր անգլիացի ռեժիսոր Քեն Լոուչը նուիրած է «Էրիքին փնտրելով» ֆիլմը։

Իր ֆութպոլիստի գործի ասպարէզը սկսած է «Օսերի մէջ»։ Խաղացած է «Մարտինգ», «Նանդ», «Մարսել» եւ «Փորթօ» խումբերուն մէջ։ Եռամեայ կարգապահական տուգանքէն ետք կը որոշէ աւարտել գործի ասպարէզը, սակայն Ֆրանսայի հաւաքականի մարզիչ Միշել Պլատինին, որ Կանտոնայի մոլի երկրպագու է, կը համոզէ զայն շարունակել գործի ասպարէզը։ Էրիքը կը որոշէ տեղափոխուիլ Անգլիա։

Գալով Անգլիա՝ ան որոշ ժամանակ կը խաղայ «Լիդս» խումբին մէջ։ 1992 թուական Նոյեմբերին կը տեղափոխուի «Մանչեսթըր Իւնայթըտ» 1,2 միլիոն ֆոնտով։ Առաջին խաղը խաղացած է Դեկտեմբեր 6-ին, ուր Իւնայթըտ յաղթեց 2-1 հաշիւով։ Անոր նորամուտը յաջող կը ստացուի, որովհետեւ ան ոչ միայն կոլերու հեղինակ կը դառնայ, այլ նաեւ կը կատարէ մասնագիտական գնդակներու փոխանցում (assist)։ Սակայն անոր տաղանդը չէր համակերպեր անոր բնաւորութեան հետ։ Լիդսի հետ խաղի ժամանակ ան կը թքէ երկրպագուներէն մէկուն վրայ, որուն համար կը պատժուի վճառելով հազար ֆոնտ։ Կարգապահական խնդիրները կը շարունակուին զայն հետապնդել։ Մէկ մրցաշրջանի ընթացքին ան կը ստանայ չորս կարմիր քարթ։

Գործի ասպարէզը կ՛աւարտի 1997 թուականին։ Այդ նորութիւնը կը ցնցէ Իւնայթըտի երկրպագուներուն, որոնց համար ան կենդանի հերոս մըն էր։

2004 թուականին Կանտոնան հայտարարեց. «Ես հպարտ եմ, որ երկրպագուները դեռ կ՛երգեն իմ անունս, բայց կը վախնամ, որ վաղը անոնք կը հակարակեն։ Կը վախնամ, քանի որ կը սիրեմ, իսկ ինչ կը սիրենք, կը վախնանք կը կորսնցնենք»։

### Ակումբային Գործի Ասպարէզ

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Ֆութպոլիստին էջը «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» պաշտօնական կայքին մէջ
* Էջը *soccerbase.com* կայքին մէջ 
* Կանտոնան յաջողութեան բանալին է։ Լիդսը Անգլիոյ 1992 թուականի առաջնութեան
Կապադովկիա

300px|մինի|Գամիրք
մինի|300px|Ուչհիսար բերդը
**Գամիրք** կամ **Կապադովկիա** (յուն․՝ Καππαδοκία, լատ.՝ Cappadocia, թրք.՝ Kapadokya, պարս․՝ کاپادوکیه, հին պարսկ․՝ Huw-aspa-dahyu — «Գեղեցիկ ձիերու երկիր»), պատմական երկրամաս Փոքր Ասիոյ արեւելքը, ներկայիս Թուրքիոյ տարածքին։ Հայկական հնագոյն աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի իբրեւ Գամիրքխ իսկ Աստուածաշունչին մէջ՝ իբրեւ Գամեր/Գոմեր։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Գամիրքը (Կապադովկիան) նուաճուած եւ միացուած էր Հայոց թագաւորութեան Հայկազեան Արամի կողմէ, ով հրամայած է տեղի բնակչութեան սորվիլ հայերէն։

## Աշխարհագրական դիրք
300px|մինի|Ծոփք-Կոմմագենէի թագաւորութիւնը
Ժամանակի ընթացքին Կապադովկիոյ սահմանները նկատելիօրէն փոխուած են։ Թագաւորական շրջանին (Ն.Ք. IV-I դարերուն) Կապադովկիան հարաւէն սահմանակից էր Կիլիկիոյ (բաժնուած էին իրարմէ Տաւրոսի լեռներով), հարաւ-արեւելքէն՝ Կոմագենէին, արեւելքէն՝ Ծոփքի եւ ապա Մեծ Հայքի թագաւորութիւններուն։ Սահմանը հայ-հռոմէական առաջին պատերազմէն առաջ կ՛անցնի Եփրատի եւ Հալիսի ջրբաժան լեռներով՝ Եփրատ գետէն տասնեակ քիլոմեթրերով դէպի արեւմուտք, իսկ այդ պատերազմի նախօրէին կ՛անցնի Եփրատ գետով), հիւսիս-արեւելքէն՝ Փոքր Հայքին, հիւսիսէն՝ Պոնտոսին, արեւմուտքէն՝ Գաղաթիային եւ Լիկաոնիային։ Տարբեր ժամանակներու մէջ Կապադովկիայի սահմանները հիւսիսէն հասած են մինչեւ Սեւ ծով՝ ընդգրկելով, այսպէս կոչուած, Կապադովկիական Պոնտոսը։ Ժամանակակից Թուրքիոյ մէջ Կապադովկիա անուան տակ կը հասկցուի շատ աւելի փոքր տարածք՝ Նեվշեհիր նահանգը։

Կապադովկիոյ պատմական մայրաքաղաքը Մաժաք քաղաքն է, որ հռոմէական շրջանին (Ն.Ք. Ա. դար) վերանուանուած է Կեսարիա։ Ներկայիս այն մեծ քաղաք է Թուրքիոյ մէջ՝ անուան աղաւաղուած Կայսերու տարբերակով։

## Աղբիւրներ

Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիոյ պատմական շրջաններ
Ստորոգութիւն:Պատմական մարզեր
Եկատերինա Կապաշվիլի

**Եկատերինա  Ռեւազ Կապաշվիլի,** (), վրացի գրող եւ հասարակական գործիչ, առաջին ֆեմինիստներէն ու կանանց իրաւունքներու համար պայքարողներէն մէկը:

## Կենսագրութիւն
Եկատերինա Կապաշվիլի ծնած է ազնուական ընտանիքի մէջ։ Իշխանական տոհմի ներկայացուցիչ է։

Եկատերինա Կապաշվիլի վրացական քննադատական ռէալիզմի ակնառու ներկայացուցիչներէն է։ Ան առաջիններէն մէկն է, որ սկսած է ստեղծագործել փոքր արձակի ժանրի մէջ՝ գրելով փոքր պատմուածքներ, էսսէներ։ Անոր գրական հայեացքները ձեւաւորուած են ռուս յեղափոխական ժողովրդապետութիւններու ու 19-րդ դարու վաթսունականներու ազդեցութեամբ։ Անոր ստեղծագործութեան վրայ յատկապէս մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Իլիա Ճաուճաուաձէն:

Մահացած է 1938 թուականին։ Թաղուած է Թիֆլիսի Դիդուբէի գերեզմանատունը։

## Ստեղծագործութիւն
Եկատերինա Կապաշվիլիի առաջին արձակ ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1870 թուականին «Դրոեբա» («Ժամանակ») թերթին մէջ։ Հեղինակ է շարք մը սենդիմենդալ վէպերու ու պատմուածքներու, որոնց մէջ պատկերուած է գիւղական ուսուցիչներու դժբախտութիւններն ու գիւղացիներու կեանքը մինչեւ յեղափոխական Վրաստանի օրերը։

Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ պատկերած է գիւղացիներու իրաւազրկութիւնը, վրացական գիւղին մէջ տիրող սոցիալական ու տնտեսական անիրաւութիւնները (պատմուածքեր «Սիրավէպ Դիդիխեւի մէջ», 1881, «Կոնա», 1881, «Օրենա ու Կուչէ», 1883), ստեղծած է գիւղական մտաւորականութեան ներկայացուցիչներու կերպարներ, որոնք իրենց կրցած չափով կ'օգնեն աշխատաւոր գիւղացիութեան(վիպակներ «Գիւղական ուսուցիչ», «Գամարջվեբուլի Նիկօ» եւ այլն): Անոր շարք մը վէպերուն մէջ պատկերուած է ընկերային անհաւասարութեան պայմաններուն մէջ ապրող կանանց ողբերգական ճակատագիրը («Տարբեր հարսանիքներ», 1881, «Թեւերը կտրածը» — «Պրտեբդագլեջիլի», 1912), վրացական ֆէոտալական ազնուականութեան անկումը («Օթեակ № 3», 1898):

Եկատերինա Կապաշվիլին հեղինակած է նաեւ մանկական պատմուածքներ («Մագդանայի Լուրջան», «Մշիերաձէի ընտանիքը», «Թինաս Լեկուրի», «Չուէնի կակլիս խէ» եւ այլն):

Կեանքի վերջին տարիներուն Եկատերինա Կապաշվիլի հրատարակած է յուշեր, ընտրեալ երկերու քանի մը ժողովածուներ։

1955 թուականին Կապաշվիլիի պատմուածքներէն մէկուն հիման վրայ բեմադրիչներ Թենգիզ Աբուլաձէն ու Ռեզօ Չխեիձէն նկարահանած են «Մագդանայի Լուրջան» գեղարուեստական ֆիլմը, որ Կաննի (1956) ու Էտինպուրկի (1956) ֆիլմի փառատօներուն արժանացած է մրցանակներու։

## Գրականութիւն
* Хаханов А. С., Очерки по истории грузинской словесности, в. 4, М., 1906.
* Барамидзе А., Радиани Ш., Жгенти Б., История грузинской литературы, Тб., 1958.

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Կապուտջուղ (գետ)

**Կապուտջուղ**, գետակ Սիւնիքի մարզին մէջ։ Սկիզբ կ՛առնէ Զանգեզուրի լեռներէն եւ Քաջարանէն 8 քմ արեւմուտքէն ձախ, միախառնուելով Քաջարանց գետին կը գոյացնէ Ողջի գետը։ Երկարութիւնը՝ 9,5 քմ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սիւնիքի մարզի գետեր
Ստորոգութիւն:Ողջի գետի վտակներ (արեւմտ.)
Կապրիէլ Մենն

**Կապրիէլ Մենն**/**Կապրիէլ Ուիլհոյթ Ամիս Միք** (, ծնած 14 Մայիս, 1972, Միտըլպըրի, Վերմոնթ, ԱՄՆ), Ամերիկացի դերասան մըն է, ճանչցուած իր Նոլըն Ռոսի դերին համար ABC կայանի տրամա *[[Revenge (հեռուստաշար)|Revenge]]* հեռուստաշարին միջոցաւ: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ստանձնած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, ինչպէս *[[The Life of David Gale]]*, *[[The Bourne Identity (2002 ֆիլմ)|The Bourne Identity]]* եւ *[[The Bourne Supremacy (ֆիլմ)|The Bourne Supremacy]]*:

Ան սկսաւ դերասանութիւն ընել 1995 թուականին՝ «Parallel Sons» եւ «Stonewall» ֆիլմերուն մէջ, ուր ան ներկայացուած էր իբրեւ Կապրիէլ Միք։ Ան յայտնուեցաւ իբրեւ Հայր Ֆրանսիս՝ Փոլ Շրէյտըրի (Paul Schrader) կողմէ ռեժիսորացած «Dominion: Prequel to the Exorcist» ֆիլմին մէջ։

Մանը գլխաւոր դերերէն մէկը խաղցաւ «Psych 9» հոգեբանական թրիլըրին մէջ՝ Սառա Ֆոսթըրի, Քէրի Էլուզի եւ Մայքլ Բիհնի հետ։

## Դերեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:14 Մայիսի ծնունդներ
Կապրիելլա Կունցիքովա

**Կապրիելլա Կունցիքովա** (Gabriela Gunčíková) ծնած է 27 Յունիս 1993-ին, չեխ երգչուհի: Երկրորդ հանդիսացող երգչուհին էր՝ «is a Česko Slovenská Super Star» երգի մրցոյթի երկրորդ հաղորդաշարին: Ան 2011-ի Նոր Երգիչ «Չիխի Սլաւիք» (Český slavík) մրցանակաբաշխման առաջին կը հանդիսանայ։ Իր ժամանակը կը բաժնէ թէ՛ Պրաթիսլավիոյ եւ թէ Փրակի մէջ։ Կունցիքովա Միջ-Սիպերիական Նուագախումբին վոքալիսթն էր 2014- 2015 թուականներուն: Չեխիոյ Հանրապետութիւնը Եւրոտեսիլի Երգի Մրցոյթին 2016-ին Շուէտ, Սթոքհոլմի մէջ «I Stand» իր երգով։

## Տե՛ս նաեւ
* Իվեթա Մուկուչեան
* Տաուը Պոպ
* Սերկէյ Լազարեւ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1993 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Յունիսի ծնածներ
Կառավար (համաստեղութիւն)

**Կառավար** ()՝ համաստեղութիւն հիւսիսային կիսակամարին վրայ։ Անիկա Բ դարուն Պտղոմեոսի նշած 48 համաստեղութիւններէն մեկը եւ ժամանակակեն 88 համաստեղութիւններէն մեկն է։ Հիւսիսային միջին լայնութիւններէն կ'երեւի ամբողջ տարին։

## Բնութագրական Տուեալներ
Մեծ դրական թեքումի պատճառաւ համաստեղութիւնը կ'երեւի մինչեւ հարաւային 34°-ը: Աւելի հարաւ գտնուողներու համար անիկա մասնակիորէն կամ ամբողջովին կը գտնուի հորիզոնին ետեւը:
* Մակերես՝ 657 քառ.աստ. (21րդ)
* 3.00մ-էն պայծառ աստղեր՝ 4 հատ
* Ամէնապայծառ աստղը Կապելլան է (հիւսիսային կիսակամարին պայծառութեամբ երրորդն է), որն աստղերու բարդ համակարգ է: Համաստեղութեան պատկերին վրայ  կը նոյնացուէ Ամալթէա այծին հետ, որ պատկերուած է իր երկու ուլերին հետ: Արեգակէն հեռաւորութիւնը 42.9 լոյս-տարի է (13.2 պս), թեքումը՝ +46° :
* Ասուպային անձրեւներ՝ Աւրիկիտներ, Տելթա աւրիկիտներ
* Հարեւաններ՝ Ցուլ, Պերսեւս, Ընձուղտ, Լուսան, Երկուորեակ

## Պատկերում

Կառավարը կը նոյնացուէ Աթէններու հերոս Էրիխթոնիոսին, որ Հեփեստոսի հողածին զաւակն էր եւ Աթէններու թագաւոր Ամփիկտիոնի դէմ կը կռուէր քառաձի կառքին վրայ հեծած:

Աւանդաբար, աստղագիտական քարտէզներուն վրայ Կառավարը կը պատկերուէ ձախ ուսին վրայ այծ մը բռնած տեսքով եւ երկու ուլերով ձախ թեւին տակ: Այծը կը մարմնաւորէ յունական դիցաբանութեան Ամալթէա այծը, որ Կրետէ կղզիին վրայ կերակրած էր Զեւսը: Ան բռնած ունի նաեւ սանձեր աջ ձեռքին: Սակայն, տարիներու հետ Կառավարի պատկերները ունեցած են հակասական բովանդակութիւններ: Աջ ձեռքին երբեմն կը պատկերէին մտրակ: Երբեմն ալ Կառավարը կը պատկերէին ոչ թէ որպես կառք վարող, այլ որպէս Բելերոփոն, որ Պեգասին հեծած բախուեցաւ Ողիմպոս լերան եւ զոհուեցաւ: Սա պատմուածքին վարկածով Եուպիտերը խղճահարեցաւ Բելերոփոնը անոր անմտութեան համար եւ զայն տեղափոխեցաւ աստղերուն քով:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Համաստեղութիւններ
Կապոյտ Լեռներ

400px|մինի|աջից

**Կապոյտ Լեռներ** (անգլ.՝ Blue Mountains), լեռներ Նոր Հարաւային Ուէյլզ նահանգին մէջ, Մեծ Ջրբաժան Լեռնաշղթայի մաս մը: Իր անունը ստացած է գորշակապտաւուն ծուխի հետեւանքով, որ հետեւանք է նվենիներու գոլորշացումներուն, որոնք հեռուէն նայելով լեռներուն կը հաղորդեն գորշ կապոյտ երանգներ:

Կապոյտ լեռները կը գտնուին Սիտնիի քաղաքային սահմանին մօտ եւ կ'երկարին դէպի արեւմուտք մօտաւորապէս 50 քմ:

Բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 1190-1360 մեթր է: Լեռները բաժնուած են 300-800 մ խորութեամբ կիրճերով:

Երկրաբանօրէն Կապոյտ լեռները բաժնուած են Քոքս գետով (անգլ.՝ Coxs River) արեւմտեան կարստերով կրաքարային  եւ արեւելեան աւազաքարային մասերու:

Կլիման մերձարեւադարձային է, տեղումներու քանակը՝ տարեկան 1000-1800 մմ:

Բուսականութիւնը ներկայացուած է հիմնականօրէն Նվենիներով եւ հնագոյն պտերով, աւելի չորային արեւմտեան մասերը՝ սաւաննաներով: Օդին մէջ բարձր պարունակութեան եթերային իւղերու կախոյթներու պատճառով, որոնք կ'առանձնանան աւելի քան 90 տեսակի նվենիներէ, լեռները կոչուած են Կապոյտ:

## Պատկերասրահ

Blue mountains_-_three sisters.jpg|Երեք քոյրեր
Perryslookdownbluemountains.jpg|Կիրճ Կապոյտ լեռներուն մէջ
2007 0805klklk0012.JPG|Լենտշաֆթ Կապոյտ լեռներու
Upper Wentworth Falls, NSW, Australia 2_-_Nov 2008.jpg|Ջրվեժ Կապոյտ լեռներուն մէջ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
Գէորգ Կառվարենց

** Գէորգ Կառվարենց ** (Արապաճեան, 18 Մայիս 1892, Կ.Պոլիս - 5 Սեպտեմբեր 1946, Միլան) , բանաստեղծ։

## Կենսագրութիւն

### Մինչեւ Փոքր Ասիոյ Աղէտը
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Զմիւռնիոյ Վիենն. Մխիթարեաններուն մօտ, ապա՝ Պարտիզակի ամերիկեան քոլէճին մէջ, որուն ընթացքը աւարտած է 1908-ին։

Մինչեւ առաջին աշխարհամարտ (1914) ուսուցչական պաշտօն կը վարէ Անգարայի հայկական վարժարաններուն, ապա Սկիւտարի Սեմերճեան նախակրթականին մէջ։ Պատերազմի տարիներուն կ'ենթարկուի բանտի եւ աքսորի դառնութիւններուն, ու զինադադարէն ետք մաս կը կազմէ «Ճակատամարտ»ի խմբագրութեան:

Իզմիրի աղէտէն ետք, 1922-ին կ'անցնի Յունաստան, ուր մինչեւ 1942 թուականը ուսուցչական պաշտօն կը ստանձնէ զանազան քաղաքներու մէջ:

### Գորֆու
մինի|Սելանիկի «Նոր Քնար» երգչախումբը, Գէորգ Կառվարենցի ղեկավարութեամբ
Հայ գաղթականներուն եւ որբերուն հետ Գորֆու կը հասնի։  Մաս կը կազմէ «Հայ համայնքին Մարմին»ը 1922-ի աշնան ստեղծուած Խուրհուրդի դիւանին իբրեւ ատենադպիր։  Ութը ամսուան համար տնօրէնութիւնը կը ստանցնէ Լորտ Մէյորս հիմնարկին Գորֆուի որբանոցին, միաժամանակ հայ լեզու եւ հայկական երաժշտութիւն կը դասաւանդէ հայ որբերուն։ Մայիս 1923-ին Նշան Պէշիկթաշլեանին հետ Գորֆուի «Փուիքլիոն» թատրոնին մէջ կը բեմադրեն եւ հայ գաղթականներու հոծ ներկայութեան կը ներկայացնեն Երուանդ Օտեանի «Չարշըլը Արթին Աղա» թատերախաղը․ դերակատարները կ՛ըլլան թատերասէր հայ գաղթականներէն եւ որբերէն օրիորդներ եւ երիտասարդներ։

### Սելանիկ, Աթէնք
Գորֆուէն ետք, կ՛ անցնի յաջորդաբար Սելանիկ եւ Աթէնք։  Երկու քաղաքներուն մէջ կը զբաղի հայ համայնքներուն աշխատանքներով եւ ուսուցչութեամբ։

## Մահ
Երկրորդ աշխարհամարտին անստոյգ օրերուն, 1942-ին Աւստրիոյ ճանապարհով Իտալիա անցած է, նախ՝ Վենետիկ, իսկ 1943-ին՝ Միլան, ուր սրտի կաթուածի հետեւանքով յանկարծամահ եղած է 1946-ի Սեպտեմբերին: Մարմինը ամփոփուած է Ս. Ղազարի գերեզմանատան մէջ:
## Ստեղծագործութիւններ
Բանաստեղծութիւններու իր առաջին հատորը՝ «Ծովեր», հրատարակած է 1913-ին, որուն հետեւած են 1921-ին՝ «Գերեզմանի ծաղիկներ», ու 1931-ին՝ «Տաւիղ Եւոլեան» հատորները։ 1977-ին, իր զաւկին՝ յայտնի երաժշտագէտ-երգահան Ժորժ Կառվարենցի նախաձեռնութեամբ, հրատարակուեցան իր անտիպները, «Բանաստեղծութիւն» անունին տակ։

Քերթողական իր էջերը երաժշտական եւ հնչական բծախնդրութեամբ կը յատկանշուին։ Երաժշտական ձիրքերով օժտուած արուեստագէտ մըն էր նաեւ։ Ձայնական ներդաշնակութեան շեշտուած փոյթով՝ իր ստեղծագործութիւններուն մէջ յաճախ աւելի հաւատարիմ մնացած է կշռոյթին, չափին ու յանգին, քան հաղորդակցութեան պահանջներուն եւ իմաստի պայծառութեան։

1930ական թուականներուն, Անտոն Կազէլի, Գաբրիէլ Լազեանի եւ բանաստեղծ Վազգէն Եսայեանի հետ խմբագրած է «Արեւագալ» գրական պարբերաթերթը Աթէնքի մէջ։

## Տե՛ս նաեւ
Արսէն Պալեան

Քերքիրայի հայերը

Քոքինիոյ հայկական գաղութը

Սելանիկի հայկական գաղութը

Կարօ Գէորգեան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:18 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1946 մահեր
Ստորոգութիւն:5 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Կասպիական Արշաւանք

170px|մինի|աջից|Պետրոս Ա.
**Պետրոս Ա-ի կասպիական արշաւանք** (, ), Ռուսական կայսրութեան նախաձեռնութեամբ կազմակերպուած արշաւանք է Կասպից ծովու առափնեայ շրջաններուն մէջ հաստատուելու համար։ 1715-ին Պետրոս Ա.-ը Ա.Վոլինսկիի գլխաւորութեամբ դեսպաններ կ՛ուղղարկէ Պարսկաստան։ Անոր հանձնարարուած էր հանգամանօրէն ուսումնասիրել երկրին մէջ տիրող դրութիւնը եւ տեղեկութիւններ հաւաքել Պարսկաստանի տիրապետութեան տակ գտնուող ժողովուրդներու մասին։ Հայ ժողովուրդի քաղաքական ու տնտեսական վիճակի մասին աւելի մանրամասն տեղեկութիւններ ստանալու նպատակով Հայաստան ուղարկուեցաւ Ռուսաստանի մէջ Իսրայէլ Օրիի գործի շարունակող Մինաս վարդապետ Տիգրանեանը։

## Պարսկաստանի Իրավիճակը
170px|մինի|աջից|Վախթանգ Զ.
XVIII դարու առաջին երկու տասնամեակներուն Պարսկաստանի մէջ դրութիւնը կը շարունակէր վատթարանալ։ Պարսկական լուծի տակ գտնուող ժողովուրդները, որոնց մէջ նաեւ հայերը, հարմար առիթ կը փնտրէին Պարսից լուծը թոթափելու համար։ Զէնքի ուժով զանոնք հնազանդ պահելու փորձերը այլեւս չէին յաջողեր։ Պարսկաստանի դէմ առաւել եռանդուն կը գործէր Աֆղանիստանը։ 1722-ին աֆղանները գրաւեցին երկրի մայրաքաղաք Սպահանը։

## Արշաւանքի սկիզբը
Հիւսիսային պատերազմի աւարտէն ետք Պետրոս Ա.-ը ձեռնամուխ եղաւ Կասպից ծովու արեւմտեան երկրամասերու գրաւմանը։ Պարսից շահին ապստամբութենէն պաշտպանելու պատրուարքով Պետրոս Ա.-ը 1772-ին արշաւանք կը կազմակերպէ Անդրկովկաս։ Դերբենտը գրաւելէ ետք Պետրոս Ա.-ը, սակայն, անակնկալօրէն կը վերադառնայ Աստրախան` զօրքերու առաջխաղացումը դէպի Կասպից ծովու հարաւային ափերը յետաձգելով յաջորդ տարուան։

## Հայ-վրացական համագործակցութիւնը
220px|մինի|աջից|Դաւիթ Բէկի արձանը
Պարսկաստանի մէջ սկսած խառնակութիւններու ժամանակ Վրաստանի ազատագրման նպատակով ապստամբութեան նախապատրաստութիւններ կը տեսնէր վրաց թագաւոր Վախթանգ Զ.-ը։ Ան բանակցութիւններ կը վարէր ցարական կառավարութեան հետ` Ռուսաստանի օժանդակութիւն ստանալու համար։ Վրաց թագաւորը, իր հերթին, այդ ամէնուն մասին յայտնած էր Արցախի հայ ազատագրական ուժերուն ու առաջարկած էր համատեղ հանդէս գալ պարսից լուծի դէմ։

Հայ ազատագրական պայքարի առաջնորդները նման իրավիճակի մէջ չէին կ՛րնար անտարբեր մնալ։ Ազատագրական պայքարը կազմակերպելու համար Վրաստանէն հայ կամաւորներու ջոկատով Սիւնիք մեկնեցաւ Դաւիթ-Բէկը։ Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալեանի կոչով մօտ 10.000 միացեալ զօրաբանակով հայ մելիքներն ու հրամանատարները Գանձակի մօտ գտնուող Չոլաք վայրը։ Անոնք Վախթանգ Զ.-ի բանակի հետ ռուսասկան զօրքերու ժամանելուն կը սպասէին։
Մօտ երկու ամիս սպասելէ ետք՝ 1722 թվականի աշնանը, լուր ստացաւ Պետրոս Ա.-ի Դերբենտէն վերադառնալու եւ արշաւանքը հետաձգելու մասին։ Վրացական զօրքերը վերադարձան Թիֆլիս։ Հայկական ուժերը, տուն դառնալով, ձեռնամուխ եղան Արցախի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպմանը։

## Տե՛ս նաեւ
* Ռուսաստանի պատերազմների ցանկ

## Արտաքին յղումներ
* Պետրոս I-ի կասպիական արշաւանքը
* Արշաւանքի սկիզբը
* Պետրոս I-ի մասին

## Աղբիւրներ
*  Ա.Մելքոնեան, Ա.Սիմոնեան, Ա. Նազարեան, Հ.Մուրադեան, «Հայոց պատմութիւն, Նոր դարեր», 8-րդ դասարան , Զանգակ հրատարակչութիւն, Երեւան, 2013

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուս-պարսկական պատերազմներ
Ստորոգութիւն:Պետրոս Ա.
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատերազմներ
Կատակերգութիւն

[մինի|Կատակերգութեան հին յունական [մուսա Տալիան` կատակերկագան դիմակը ձեռքին]]

**Կատակերգութիւնը որպէս գրական սեռ** 

Գրական սեռի երկերը տեսակներու կը բաժնուին՝ ըստ իրենց հիմնական նիւթին, բայց մանաւանդ արտայայտած տրամադրութիւններու «գոյնին»։ Այդ տեսակները երեք են.

* Ողբերգութիւն
* Կատակերգութիւն
* Տրամա

20–րդ դարու նորութիւններէն, այս տեսակներուն վրայ, կրնանք աւելցուած նկատել շարժանկարի բեմագրութիւնը կամ սենարիօն։

## Ա. Ողբերգութիւն
          
Թատերգական այս տեսակը կը ցուցահանէ կեանքի պատկերներ՝ իրականութեան տխուր երեսներու խտացած ներկայացումով եւ անխուսափելի ողբերգական վերջաւորութեամբ (մինչ՝ այլ տեսակներ ողբերգական դրուագներ կը ներկայացնեն պարագայաբար միայն)։

Ողբերգութիւնը հին դարերու դիցաբանական ժամանակներէն ժառանգ հասած է հելլէն դասական գրականութեան։ Այդ դասական շրջանին (Ք.ա. 5–4–րդ դարեր) անիկա ստացած է իր առաջին գրական կայուն ձեւը։

Դիցաբանական խորքի վրայ, գլխաւոր գործող անձը՝ ողբերգական հերոսը, մարդկային արտասովոր տիպար էր առհասարակ։ Ան կ'ապրէր ճակատագրական բախում մը, կը գործէր ճակատագրական սխալը, որ իր կործանումը կը բերէր։ Հետեւելով անհատական իր ճակատագրին, հանդիսատեսին մէջ ան կը ստեղծէր "կարեկցութիւն մը, որ "գեղագիտական յուզումին ու բարոյական իտէալին միացած՝ կ՛ունենար զգալի դաստիարակիչ ազդեցութիւն։

Հակառակ իրենց այս մասնայատկութիւններուն, հնադարու հելլէն մեծ ողբերգակներու գործերը յաջողեցան ընել մարդկային–բարոյական ընդհանրական հարցադրումներ, որոնք իբր ժառանգութիւն փոխանցուեցան ու մնացին անփոփոխ յետագայ դարերուն եւ հազարամեակներուն, տեսակի հոլովոյթին ու ձեւաւորումներուն մէջ։

Ողբերգութիւնը երկրորդ ծնունդ մը ունեցաւ «Նոր» ժամանակներուն, եւրոպական Վերածնունդի մթնոլորտին մէջ։ 16–րդ դարուն՝ Անգլիան (Ու.Շէյքսփիր), իսկ աւելի ետք՝ Ֆրանսան (Փ. Քորնէյ, ժ. Ռասին),Գերմանիան (Շիլլէր, Կէօթէ), Ռուսիա (Պուշկին) եւ այլն, նոր ձեւեր տուին անոր։

Հայ նոր գրականութիւնը, որուն առաջին քայլերուն՝ ողբերգութիւնը իբր տեսակ մօտեցած էր սպառման փուլին, չէ արտադրած ուշագրաւ ողբերգական գործեր։

## Բ. Կատակերգութիւն
 
Կատակերգութիւնը ամէնածաւալունն է երգիծական շեշտ կրող տեսակներէն։ Ինչպէս այլ սեռերու երգիծական տեսակներուն համար, անոր սկզբունքն է կեանքը դրսեւորել իր հեգնելի, ծաղրելի կողմերուն, թերիներուն տեսանկիւնէն։ Դասական կատակերգութեան ծագումը, ինչպէս ողբերգութեանը, կը տեղադրուի հելլէնական հնադարուն (Արիստոֆանէս), փայլուն վերածաղկումով մը լատին գրականութեան ծաղկման դարերուն (Հռոմ)։

Հնադարու դասական այս կատակերգութիւնները ունէին թեմաթիք լայն ընդգրկում, մարդկային տիպարներու, բայց մանաւանդ հանրային կեանքի թերիներու մատնանշումով, երբեմն հանճարեղ երգիծական շեշտով։

Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Ստորոգութիւն:Թատերական ժանրեր
Քաթմանտու

**Քաթմանտուն** (Նեպալերէն՝ काठमाडौं) Նեպալի մայրաքաղաքն է։ Երկրի տնտեսական եւ քաղաքակրթութեան կեդրոնն է։ կը Գտնուի Հիմալայան լեռներուն մէջ, 1360 մ բարձրութեան վրայ։ 180 հզ. բն. (1977)։ Քաթմանտուի հիմնադրումը (մինչե XVI դ.՝ Կանտիպուր) վերագրուած է Նեպալի կառավարիչ Գունակամադեային (VIII դ.), որ մայրաքաղաքը Լալիտպուրէն տեղափոխուած է այստեղ։ 1482—1769 թուականներուն Քաթմանտուն համանուն իշխանութեան կեդրոնն էր, 1769 թուականին՝ Նեպալի կեդրոնացուած պետութեան ստեղծումէն ետք՝ անոր մայրաքաղաքը։ Մեծ երթեւեկութեան հանգոյց է, օդակայան։ Ունի համալսարան, քոլեճներ։ Քաթմանտուի մէջ կը գտնուին Նեպալի թագաւորական ակադեմեան, ազգային, կեդրոնական եւ այլ գրադարաններ, Նեպալի ազգային թանգարանը։


Kathmandu-Durbar Square-40-Trailokya-Maju Dega-2013-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-60-Singha Dhoka-Tuer-2007-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-10-Altstadt Sued-Adko Narayan-2007-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-66-Schneider-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-76-Gemuesehaendlerinnen-2014-gje.jpg
Kathmandu-Laden-88-Supermarkt-2014-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-02-Altstadt-2007-gje.jpg
Kathmandu-Janbahal-32-Seto Machindranath-2015-gje.jpg
Kathmandu, Nepal, Talk.jpg
Kathmandu, Nepal, Kaathe Swyambhu Complex.jpg
Kathmandu Durbar Square, Gates, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Thamel shops.jpg
Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Lions, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Kaathe Swayambhu Shree Gha Chaitya.jpg


Ստորոգութիւն:Նեպալ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Կարագ

300px|մինի
**Կարագ**, կաթնամթերքային արտադրատեսակ մը, որ կը ստացուի սերուցքի կամ խնոցիացուած կաթի խմորումէն։ Անիկա կ'օգտագործուի թէ՛ որպէս հացի վրայ քսուկ եւ թէ՛  ճաշ պատրաստելու ատեն:

Կարագ պատրաստելու համար շատ կարեւոր է կաթին սննդարար, հեշտ անջատուող, իւրայատուկ եւ որակով օժտուած բաղադրամասը՝ կաթնաիւղը։ ԱՊՀ երկիրներուն մէջ կ'արտադրուի շուրջ 20 տեսակի կարագ՝ 52-82,5% իւղայնութեամբ, 16-35% ջուրի 1-2,5-3,0% չոր իւղազուրկ մնացորդային նիւթի պարունակութեամբ։ Կաթնաիւղը օրկանիզմին մէջ կը մարսուի բարձր՝ 97% գործակիցով, իսկ փլազմայի չոր նիւթերը՝ 94,1%։ Կաթնաիւղի լիարժէքութիւնը պայմանաւորուած է նաեւ անոր մէջ առկայ ճարպալուծ՝ A, E, PP, B1, C կենսանիւթերով եւ կենսաբանական այլ աշխոյժ նիւթերով։
300px|մինի|Կարագը շերտ առ շերտ կտրտուած

## Կարագներու ապրանքագիտական դասակարգումը
Գործարանային եղանակով կովու կաթնասերէն պատրաստուած կարագները, կը ստորաբաժանուին հետեւեալ տեսակներուն՝

* վոլոգոտեան,
* անալի,
* աղած,
* սիրողական,
* պաշկիրական,
* գիւղացիական,
* պաթըրպրոտային,
* լրացումներով եւ համով,
* հալած։

300px|մինի|ձախից|Կարագի վաճառք Լոնտոնի խանութներէն մէկուն մէջ

### Վոլոգոտեան կարագ
Բարձր ջերմաստիճաններու մէջ  քաղցր կաթնասերէն պատրաստուած անարատ սերակարագ է։ Ունի ընկոյզի համ եւ հոտ։ Այդ համին եւ հոտին բացակայութեան պարագային կարագը կը դասուի անալի քաղցր սերակարագներու շարքին։ Վոլոգոտեան կարագը կը պատկանի քաղցր կարագներու ընտանիքին։

### Անալի կարագ
Անալի կարագը քաղցր կամ թթու սերակարագ է, որ կը պատրաստեն  կաթնաթթուային ցպիկներու մաքուր մշակումներ աւելցնելու միջոցով կամ առանց անոնց։

### Աղած կարագ
Քաղցր կամ թթու սերակարագ է, որ կը պատրաստուի նոյն ձեւով, ինչպիսին անալի կարագի պարագային, այսինքն՝ սերին կ'աւելցնեն կաթնաթթուային ցպիկներու մաքուր մշակում, սակայն վերջը իբրեւ  լրացուցիչ կը խառնեն միայն կերակուրի աղ։
300px|մինի|Աղած կարագ

### Սիրողական կարագ
Կը պատրաստեն քաղցր, թթու եւ անալի, ջուրի քանակը պէտք է ըլլայ 20%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդային նիւթը՝ 2%։

### Պաշկիրական կարագ
Կը հանդիսանայ անալի, քաղցր, թթուային կարագ, որուն մէջ իւղը կը կազմէ 79,5%-էն ոչ պակաս, ջուրի քանակը՝ 18%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդը (ՍՈՄՈ)` 2,5-3%: Ունի բնորոշ քաղցր համ։

### Գիւղացիական կարագ
Քաղցրահամը կ'ըլլայ աղի  կամ անալի, իսկ թթուասերակարագը` միայն անալի։ Իւղին քանակը անալի կարագին մէջ պէտք է ըլլայ 72,5%, իսկ աղիին մէջ՝ 71,5%-էն ոչ պակաս, ջուրին քանակը 25%-էն ոչ աւելի, չոր իւղազուրկ մնացորդը՝ 2,5%։

### Պաթըրպրոտային կարագ
Կ՛ըլլայ անալի, քաղցրահամ։ Իւղիn քանակը կը կազմէ 61,5%-էն ոչ պակաս, ջուրը՝ 35%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդը՝3,5%։

### Լրացումներով եւ համով կարագ
Լրացումներով եւ համով կարագները ունին լայն տեսականի։ Անոնք կրնան ըլլալ քաղցր՝ իւղով, քաղցր՝ տուրմով, մեղրով, հատապտուղներով։
մինի|ձախից|Կարագը լայնօրէն կ'օգտագործուի որպէս լցոն

### Կարագին արատները
Կարագը ունի նաեւ արատներ։ Անոնք կրնան ըլլալ անասուններուն տուած վատ կերէն, բնակլիմայական ոչ պատշաճ պայմաններէն եւ այլն։

Կարագի արատներ կը հանդիսանան նաեւ դառն համը, որ կ՛առաջանայ անասունին դառն խոտով կերակրելու կամ այլ պատճառներով։

## Արտաքին յղումներ
* "Կարագ" 
* Կարագը եւ իւղը պահելու այլընտրանքային տարբերակ 

Ստորոգութիւն:Սնունդ
Կառուցուածք (մաթեմաթիկական)

**Կառուցուածք (մաթեմատիկա)**, մաթեմատիկական համակարգերու առաւել ընդհանուր հասկացութիւն, որուն միջոցով հնարաւոր կը դառնայ միանման եղանակներով կառուցել աքսիոմներու համախմբութեամբ նկարագրուած համակարգեր։ Այդ եղանակներով հեշտութեամբ կ'որոշուին, օրինակ, խումբը, տոպոլոգիական տարածութիւնը, կաւարը եւ բազմաթիւ այլ համակարգեր։

Յաճախ, բազմութիւնները միաժամանակ քանի մը յատկութիւն ունին, ինչ որ մաթեմատիկոսներուն թոյլ կու տայ աւելի խոր ուսումնասիրել տարբեր կառուցուածքներու կապը։ Օրինակ, եթե բազմութիւնը ունի տոպոլոգիական եւ խումբի յատկութիւններ այնպէս, որ այս յատկութիւնները որոշակի ձեւով կապուած են, ապա անիկա կը դառնայ տոպոլոգիական խումբ։

Բազմութիւնուի միջեւ այն արտապատկերումները, որոնք կը պահպանեն կառուցուածքը, կարեւոր նշանակութիւն ունին մաթեմատիկայի շատ ոլորտներու մէջ։ Օրինակ, հոմոմորֆիզմները, որոնք կը պահպանեն հանրահաշուական կառուցուածքները, հոմոմորֆիզմները, որոնք կը պահպանեն տոպոլոգիական կառուցուածքը կամ դիֆոմորֆիզները, որոնք կը պահպանեն դիֆերենցիալ կառուցուածքը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թուաբանութիւն
Քարականտա

**Գարականտա** կամ ար․ *Կարագանդա* (), քաղաք Ղազախստանի մէջ, Կարագանդաի մարզի վարչական կէտրոնը։ Երկաթուղաին կայարան է Պետրոպավլովսկ-Չու երկաթուղու վրա։ Ունի 480 հազար բնակիչ (2013)։

Արդյունաբերութեան գլխավոր ճիւղը ածխարդիւնահանութիւնն է։ Ունի համալսարան, պոլիտեխնիկական, բժշկական, մանկավարժական, ֆիզիկական դաստիարակութեան ինստիտուտներ, դրամատիկական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան, բուսաբանական այգի։ Հիմնադրուել է Կարագանդայի ածխավազանի կէտրոնի մէջ գտնուած հանքափորներու ավանի տեղը։ Քաղաք է 1934 թուականէն։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ
Կարաչաեւսկ

**Կարաչաեւսկ** (, , , մինչեւ 1944 թուականը՝ Միկոյան Շահար, 1944-1957 թուականները՝ Կլուխորի), քաղաք (1929 թուականէն) Ռուսաստանի Դաշնութեան Ստավրոպոլի երկրամասի Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետութիւնի մէջ, Կուբան գետի ափին, Ռազմա-սուխումեան ճանապարհի վրայ։ Ունի 20 316 բնակչութիւն (2013)։

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կարապետ (անձնանուն)

**Կարապետ**, հայկական արական անուն է։ Առաջացած է հայերէն *կարապետ* բառէն, որ կը նշանակէ «առաջնորդ, ճամբայ բաց անող»։ Անուան համազօրն է յունարէն Πρόδρομος (Պրոդրոմոս) անունը, որը թարգմանաբար կը նշանակէ «առաջնորդ»։
* Լատինատառ գրութիւնը՝ 
* Անունէն ստեղծուած մականուն՝ **Կարապետեան**

## Անունը Կրողներ
* Կարապետ Յովսէփ Անդրանիկեան (Garabed Antranigian ծն.1951 Ամման, Յորդանան), հայ մանրէաբան
* Կարապետ Գալստեան (ծն.1924), բանաստեղծ
* Կարապետ Իւթիւճեան (1823-1904), հրապարակագիր
* Կարապետ Կընքապապեան (1885-1915), բժիշկ
* Կարապետ Մելիքեան (1883-1915), բժիշկ
* Կարապետ Չատըրեան (ծն.1935), սփիւռքահայ բանաստեղծ
* Կարապետ Չոպանեան (1927-1978), հայազգի գիւտարար
* Կարապետ Պասմաճեան (1864-1942), բժշկութեան պատմաբան
* Կարապետ Պետիկեան (1887-1915), բժիշկ
* Կարապետ Պալեան (1800-1866), սուլթանական ճարտարապետ
* Կարապետ Փաշաեան (1864-1915), ազգային-ազատագրական գործիչ
* Կարապետ (Կարօ) Քահքէճեան (1962-1993) Արցախի պատերազմի հերոս
'
## Ծանօթագրութիւններ
Կարապետ Ափինեան

**Կլարապետ Ափինեան** (), հայ խմբագիր։

«Տարեկան օրացոյց»ի խմբագիր, ծնած է Ալեքսանդրոպոլ, ուսած նախ տեղւոյն եկ.-ծխ. ուսումնարանին մէջ, իսկ 1888-1894 Գէորգեան ճեմարան, սակայն դուրս կու գայ Բ. լսարանէն։ 1894-1897 ուսուցիչ Ալեքսանդրոպոլի ծխական ուսումնարանէն ներս, 1897-էն Տարրական ուսումնարանէն ներս։ 1899-ին՝ «Շիրակ» անուան տակ, սկսաւ հրատարակել պատի եւ ծոցի օրացոյցներ (հրատ. Թիֆլիս իսկ 1903-էն Ալեքսանդրոպոլ, սեփական տպարանէն ներս), վերջերս սկսաւ հրատարակել ռուսերէն օրաթերթ «Александраполскя обьявления» անունով։

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Գրականութեանց, Հայկ Տէր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 180:

Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Կարապետ Եզեան

**Կարապետ Եզեան** (), հայ մանկավարժ, ուսուցիչ, բանասէր, պատմաբան:

## Կենսագրական գիծեր
Ուսումը ստացած է Մոսկուայի Լազարեան Ճեմարանի՝ բարձր ուսումը Փեթերսպուրկի մէջ, ուր բացած է աշխատանոց մը համալսարան պատրաստուող աշակերտներուն համար:

Տարրաբանութեան բաժինը աւարտելէ ետք մասնագիտացած է արեւելագիտութեան՝ յատկապէս հայոց լեզուի վրայ:

Եզեան շատ հմուտ մանկավարժ ուսուցիչ եղած է եւ աստիճանաւոր՝ Ներքին Գործոց Նախարարութեան մէջ:

Մոսկուայի ուսանողներէն շատեր իր աջակցութիւնը վայելելով, կրցած են մտնել բարձրագոյն դպրոցներ: Եզեանի ամենամեծ գործը եղած է Կարնոյ Սանասարեան վարժարանի հիմնադրման բերած աջակցութիւնը:

## Աղբիւր

* Հայ Դպրոց Անցեալէն Դէպի Այսօր, Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի Հրատարակութիւն, 2017, Պոլիս։

Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Կարապետ էֆենտի

**Կարապետ էֆենտի** (անյայտ - 23 Մարտ 1915, Կարին), հայ բժիշկ։

Ատացած է բժշկական բարձրագոյն կրթութիւն։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Կարնոյ 3-րդ դաշտային հիւանդանոցին մէջ ծառայած է, որպէս զինուորական բժիշկ՝ հրամանատարի աստիճանով։

1915 թուականի Մարտ 23-ին մահացած է՝ Կարին։

## Գրականութիւն
*Ատաշ Ատնան, 20-րդ դարու նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերէն), Թուրքիա, 1997։
*Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:23 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Կարին մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Կարապետ Դաւիթեան

**Կարապետ Դաւիթեան**, «Տէտէ» եպ. առաջնորդ Կեսարիոյ Ս.Կարապետ վանքին, ծնած Կէմէրէկ 1749-ին, միաբան Ս.Կարապետ վանքին. 1778-ին վարդապետ եւ 1798-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած: Ճգնաւոր եւ ազնիւ մարդ: 42 տարիներ կը մնայ Ս.Դանիէլ վանքին մէջ ոգտակար ըլլալով եւ կատարելով շինարարութիւններ թէ՝ վանքի եւ թէ իրեն թեմ գիւղերու մէջ. 1824-ին Ֆրէնկեանները կը յաջողին զինքը Ս.Կարապետի առաջնորդ կարգել տալ Ստեփան եպ.ի կենդանութիւնը. բայց յաջորդ տարին նորէն Ս.Դանիէլ վանքը կը ստիպուի դառնալ: Դաւիթ Դանիէլեան կաթողիկոսական վէճերուն ատեն 1802 Մյիս 27 ին Իւչ Քիլիսէ վանքին մէջ գումարուած ժողովին մասնակցած է (Դիւան Հայ. Պատմ. Ե. հտ. 234):
Կը ստորագրէ «Կարապետ եպ. Կեսարիոյ»: 1823-ին ալ գացած է Երուսաղէմ եւ ապա Կ. Պոլիս, ուր պատ. փոխանորդ եղած է կարճ ատեն մը:
Իր երկար պաշտսնավարութեան միջոցին ունեցած է շատ մը աշակերտներ. որոնցմէ ոմանք մնացած են վանքին մէջ իբրեւ միաբան:

Կարապետ եպ. մեռած է 1839 Փետր. 12-ին իննուսունամեայ եւ թաղուած վանքին եկեղեցւոյն արեւմտեան դրան ներքին կողմը:

Իր տապանաքարին վրայ կը կարդացուէր.

«Այս է տապան Կարպետ Արքեպիսկոպոսի,

Ընտիր վերատեսչի Կեսարիոյ Մեծի:

Որ նստաւ ի սուրբ վանս Քառասունամի

Տեղեաւ ի Դաւիթեան գարմէ Կէրմերցի

Եւ վեշտասան ձեռնասուն աշակերտ ունի:

Աստէն փոխեցաւ իննսուն ամաց կենի.

Ի 1839 ամի Փրկչին եւ Փէտրուարի յերկոտասանանին»:

«Ալպօյաճեան՝ «Հայ Կեսարիա» էջ 972-3»:
Կարապետ Իւթիւճեան

**Կարապետ Իւթիւճեան** (27 Հոկտեմբեր 1823, Պոլիս - 28 Յունիս 1904, Պոլիս), հայ հրապարակագիր։

## Կենսագրութիւն

Ծնած է Պոլիս (Պալաթու)։ Պալաթուի եւ Սամաթիոյ թաղային վարժարաններուն մէջ նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք՝ 1839-ին, կ՛ընդունուի Սկիւտարի Ճեմարանը։ Ան բախտը կ՛ունենայ աշակերտելու Յովհաննէս Տէրոյենցի։ 1840-ին, Սկիւտարի Ճեմարանը կը փակուի. ուստի Իւթիւճեան կը դիմէ ինքնազարգացման։ Չորս տարի ետք՝ 1844-ին, Իւթիւճեանի կը յաջողի միանալ իր ժամանակի ուսուցիչներու փաղանգին ու կը պաշտօնավարէ Պէշիկթաշի, Սկիւտարի եւ «Ենի Մահալլէ»ի թաղային վարժարաններուն մէջ։

1848-ին Կարապետ Իւթիւճեան կը մեկնի Եւրոպա։ Փարիզի մէջ կը հետեւի «Առեւտրական Բարձրագոյն Վարժարան»ի դասընթացքներուն. վկայուելէ ետք կարճ ժամանակի մը համար կ՛անցնի Լոնտոն, ուրկէ Պոլիս կը վերադառնայ 1851-ին։

## Գործունէութիւն

2 Փետրուար 1852-ին Իւթիւճեան կը սկսի խմբագրել «Մասիս»ը («Հայաստան» թերթի անունը փոխուած «Մասիս»ի)։ Մինչեւ 1884, «Մասիս»-ը, անխափան լոյս կը տեսնէ, սակայն 1884-էն ետք, կարճ ժամանակի մը համար, Իւթիւճեան Արփիար Արփիարեանի «Արեւելք»ին կը միացնէ իր թերթը։ 1890-ականներուն դարձեալ անջատաբար լոյս կը տեսնէ։ 
 
Մինաս Թէօլէօլեան կը հաստատէ իր «Դար Մը Գրականութիւն» գործին մէջ, Իւթիւճեանի կատարած  ներդրումը եղած է հսկայական՝ աշխարհաբար արեւմտահայերէնի յղկման, թրքաբանութիւններէ մաքրազտման, բառային եւ շարահիւսական մշակման ու կանոնակարգման եւ, մանաւանդ, կատարելութեան հասցնելու առումով։

Մինչեւ ի մահ, Իւթիւճեան անձամբ կը հսկէ եւ կը ղեկավարէ իր թերթին հրատարակութիւնը, որ պոլսահայ մամուլի ամէնէն հեղինակաւոր բեմը կը մնայ տասնամեակներ շարունակ։

Ան կատարած է նաեւ թարգմանութիւններ՝ եւրոպական գրականութեան գլուխ-գործոցներէն։

28 Յուինս 1904-ին կը մահուան , Պոլսոյ մէջ։

## Աղբիւրներ
* «Դիմաստուերներ», Հրանդ Ասատուր, 1921, էջ 44-62։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Կարապետ Չոպանեան

**Կարապետ Սիրեկանի Չոպանեան**, ծնած է 25 Փետրուար, 1927-ին, Վրաստան, Կարծախ, Ախալքալաք։ Մահացած է 15 Հոկտեմբեր, 1978 (տարիքը 51), Ուքրաինա:

## Կենսագրութիւն
մինի|Կարապետ Չոպանեանի գերեզմանը Երեւանի մէջ.
Կարապետ Չոպանեան ծնած է Վրաստանի Ախալքալաք շրջանի Կարծախ գիւղը։

յայտնի է «Թերլարուածութեան երեւոյթի» յայտնագործութեամբ։ Ան յայտնաբերած է եռակցումի նոր ձեւ շը, որ կարեւոր առաջընթաց համարուեցաւ գիտութեան մէջ։

Չոպանեան իր յայտնագործութիւնը կատարած է Հայաստան եւ Հարաւային Կովկաս։ Գիւտը գրանցուած է ԽՍՀՄ յայտնագործութիւններու գրանցամատեանի 102 համարին մէջ։:

## Մէջբերումներ Չոպանեանի Գիւտին Մասին

## Գրականութիւն
* Հովհաննես Այվազյան, «Մի հայտնագործության պատմություն», 2009:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1978 մահեր
Ստորոգութիւն:25 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի մահեր
Կարապետ Սողիկեան

**Կարապետ Սողիկեան** (1874, Խարբերդ), լեզուագէտ եւ քիմիաբան։

Խարբերդի գօլէժէն շրջանաւարտ, պաշտօնավարած «Եփրատ»ի և Թլկատինցիի դպրոցը, Իննսունական թուականներուն իբրեւ մտերիմ Ռ․Զարդարեանի` հետեւած գր․շարժումին և գրած բանաստեղծութեանց հատոր մը (անտիպ). Աշխատակից թրքահայ և ամերիկահայ թերթերու,ծածկանունը «կամսար», 1910֊ին կ՚սկսի հրատարակել Եփրատ կիսամսեան զոր կը շարունակէ մինչեւ աղետալի տարին, գանակոծումի հետեւանքով մեռած խարբերդի ամերիկ․հիւանդանոցը։ Մեսրոպ Նուպարեան - Հատընտիր ֆրանսացի առակախօսներէ 1928։

## Ծանoթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Յուշարձան 1919, Կ․Պոլիս, Արզումանեան 1919, էջ 16:
Կարապետ Տէր-Սահակեան

**Հ. Կարապետ Վրդ. Տէր-Սահակեան** (1882, Մուշ - 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ) Հայ պատմաբան, բանասէր, բանաստեղծ եւ խմբագիր:
Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։

## Կենսագրութիւն
Վարդապետ ձեռնադրուած է 1901 թուականին:

Վանքին ու Մ. Ռափայէլեանի մէջ ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք՝ Ֆրիպուրկ կ'անցնի եւ Համալսարանէն Դպրութեանց պսակաւոր, կը դառնայ Ս. Ղազար, վարելով «Բազմավէպ»ի խմբագրութիւնը (1906-1908) եւ հրատարակելով գողտրիկ քերթուածներ եւ բանասիրականներ:

Ուսուցչական պաշտօնով 1914-ին կը մեկնի Տրապիզոն՝ մինչեւ տեղահանութեան տարին, բախտակից ըլլալով իր տարաբախտ կարգակից եղբօր՝ Սարեան Վ.ի:

## Աղբիւրներ
* Թէոդիկ, Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի, Արզուման հրատարակչատուն, Կ. Պոլիս, 1919, էջ 90
Ստորոգութիւն:Մուշ ծնածներ
Ստորոգութիւն:18 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:1882 ծնունդներ
Եսայի Կարապետեան

**Կարապետեան (Գըրմըզգոլանյան) Եսայի**, արեւմտահայ բժիշկ, ծնած է 1894 թուականին, Եդե­սիոյ նա­հան­գի կեդրոն՝ Եդե­սիա քաղաքին մէջ։

## Կենսագրութիւնը
Ծնած է 1894 թուականին Եդեսիոյ նահանգի կեդրոն՝ Եդեսիա քաղաքին մէջ։ 1908 թուականին Օսմանեան սահմանադրութեան վերահաստատումէն յետոյ, բազմաթիւ եդեսահայ երիտասարդներու հետ միասին, մեկնած է Կ.Պո­լիս` կրթու­թիւն ստա­նա­լու։ 1908-15 թուականներուն ուսանած է Կ.Պոլ­սոյ Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նէն ներս։ 1915 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօ­րա­կոչ­ուած է Օս­մա­նեան բանակ եւ ծառայած՝ որպէս զին­ուո­րա­կան բժիշկ։ 1918 թուականին, պա­տե­րազմն աւարտ­վե­լուն պէս, աճա­պա­րած է Կ.Պոլ­սէն հե­ռա­նալու դէ­պի իր ծննդա­վայ­րը` Եդեսիա։ Ճամաբորդութեան ընթացքին այցելած է Ատա­նա, ուր Ազգային միութիւնը եւ ընկերները նրան յորդորած են Հա­ճըն երթալ։ Անսալով յորդորներուն, մեկնած է Հաճըն՝ բժիշկ աշխատելու։

## Սպանութիւնը
Կի­լի­կի­ոյ քեմալական շարժումներու ընթացքին Հաճընը լքուած ու մեկուսացած մնացած էր։ 1920 թուականի Մարտին, Հաճընը շրջապատուելով քեմալական զօրքերով, կտրուած է արտաքին աշխարհէն։ Չստանալով Ֆրան­ս­այէն ակնկալած օգնութիւնը, հաճընցիները դիմած են ինքնապաշտպանութեան ու հերոսաբար կռուած իրենց ազատութեան համար։ Այդ հերոսամարտի ընթացքին՝ բժիշկը, անգնահատելի ծառայուիւններ մատուցած է հաճընցիներուն։ 1920 թուականին նահատակուած է Հաճընի ինքնապաշտպանական կռիւներու ընթացքին։ 1920 թուականի Հոկ­տեմ­բե­ր 15-ին թուր­քե­րը ներխուժած են քաղաք եւ կոտորած են անզէն բնակիչները։ Փրկուած հաճընցիները տարագրուած ու բնակութիւն հաստատած են տարբեր երկրներու մէջ, ինչպէս նաեւ՝ Խորհրդային Հայաստանի մէջ։
 
## Գրականութիւն
# Սահակեան Արամ, Դիւցազնական Ուրֆան եւ իր հայորդիները, Պէյրութ, 1955։
# Հայկական Հարց, հանրագիտարան, Երեւան, 1996։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1894 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Եդեսիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հաճըն մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Կարապ (համաստեղութիւն)

**Կարապ** ()՝  հիւսիսային կիսակամարի համաստեղութիւն է Ծիր Կաթինի հարթութեան վրայ: Ամառուան եւ աշնանը երկնակամարի ամէնաճանչնալի համաստեղութիւններէն է եւ անոր առանձնայատկութիւնն այն է, որ իր մէջ կը պարունակէ Հիւսիսային Խաչ անունով ասթերիզմ մը (ի հակադրութիւն Հարաւային Խաչի): Ան նկարագրած է Հին աշխարհի աստղագէտ Պտղոմէոսը:

Կարապը կը պարունակէ գիշերային երկինքի ամէնապայծառ աստղերէն մեկը՝ Տանապը, որ Ամառուան Եռանկիւնիին անկիւններէն մեկն է, ինչպէս նաեւ X-ճառագաիթներու որոշ աղբիւրներ եւ Cygnus OB2 հսկայ աստղաբոյլը:

## Հիւսիսային Խաչը
Կարապը յայտնի է նաեւ որպէս Հիւսիսային Խաչ, որուն պոչի Տենեպ աստղն իր անունն ստացած է արաբերէն «պոչ» բառէն:

## Պատմութիւն
[thumb|right|240px|Կարապը պատկերուած է 1825-էն [Լոնտոնին մէջ հրատարակուած Urania's Mirror քարտերու հաւաքածուին մէջ, հոն են նաեւ Մողէսը, Աղուէսը եւ Քնարը:]]
Ըստ յունական դիցաբանութեան Կարապը կը նոյնացուէ մի քանի նշանաւոր կարապներուն հետ: Զեւսը քողարկած է ինքզինք կարապի մը տեսքով Սպարտայի թագաւոր Թինտարեւսի կինը՝ Լեդան գայթակղելու համար, որ ծնած է Քաստորը եւ Փոլուքսը, Հեղինէն եւ Կղիթեմնեստրան: Օրփեւսը կարապի վերափոխուած է իր մահէն ետք եւ տեղաւորուած է երկինքին վրայ իր քնարին քովը:

Յոյները նաեւ կը կապէին սա համաստեղութիւնը Փաէթոնի պատմութեան հետ, որ արեւի աստուած Հելիոսի զաւակն էր եւ մեկ օրով վերցրած էր իր հօր կառքը վարելու: Սակայն, Փաէթոնը չկրցաւ սանձերը պահել, ստիպելով Զեւսը կործանել կառքը (եւ Փաէթոնը) եւ ա որ ան իր կառքով գահավիժի երկրին վրայ Էրիդանոս գետին մէջ: Միւթոսին համաձայն Փաէթոնի եղբայր Կիկնոսը դաժանաբար կը ցաւեր եւ շատ օրեր անցկացուց գետին մէջ, հաւաքելով Փաէթոնի ոսկորները եւ ենթարկեց զանոնք պատշաճ յուղարկաւորութեան: Աստուածներ այնչափ զգացուած էին իր եղբոր հանդէպ Կիկնոսի նուիրուածութիւնով, որ դարձուցին անոր կարապ եւ տեղաւորեցին աստղերուն մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ
Սարգիս Կարապետեան

**Սարգիս Կարապետի Կարապետեան** (նաեւ՝ Սերժօ կամ Սերգէյ Կարապետով, ), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 1795 թ.-ին, Զմիւռնիոյ նահանգի Մանիսա քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնէն ետք աւարտած է Զմիւռնիոյ Սբ. Մեսրոպեան վարժարանը։ 1818-22 թուականներուն ուսանած է Իտալիոյ Բիզայի համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս ու ստացած՝ բժիշկի վկայական։

1822 թուականին վերադարձած է Զմիւռնիա եւ զբաղած է բժշկութեամբ։ 1822-23 թուականներուն [Յունական ազգային-ազատագրական յեղափոխութիւն ([1821 - 1829)|Յունական ազատագրական շարժման]] եւ անկախութեան պատերազմներու ժամանակ, Եուսուֆ փաշայի (եղած է անոր ամենավստահելի անձը) բանակի կազմին մէջ, որպէս զինուորական բժիշկ (գլխաւոր բժիշկ) ծառայած է Կրետէ եւ Մորա կղզիներուն մէջ։

1827 թուականին՝ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ, Եուսուֆ փաշայի հետ, որպէս բժիշկ, եղած է Ռումելիիի եւ Վառնաի մէջ։ 1828 թուականի Հոկտեմբերին` Օսմանեան բանակի պարտութենէն ու Վառնայի գրաւումէն ետք, Եուսուֆ փաշայի հետ գերի ինկած ռուսական զօրքին եւ թուրքական զօրապետերուն, սպաներուն ու զինուորներուն հետ միասին, իբրեւ ռազմագերի, գերեվարուած է [[Օտեսա]]։ 1828-33 թուականներուն, Օտեսայի մէջ գերի մնացած է, ուր ալ կոչուած է՝ Սերգէյ Կարապետով։

1833 թ.-ին, վերադարձած է Կ. Պոլիս ու մի քանի ամիս անց մեկնած՝ Զմիւռնիա։ 1833 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ տեղեկանալով, որ Եուսուֆ փաշայի մասին զազրելի մեղադրանքներ ու դաւեր կը յօրինուին, իր կեանքի գնով, ամէն տեղ դիմած, պատմած, հերքած է անոր հասցէին հիւսուած մեղադրանքները։ Այնուհետեւ վերադարձած է Օտեսա ու բերած Եուսուֆ փաշային, որ վերագտած է իր նախկին հեղինակութիւնը, երախտապարտ ըլլալով յանուն իրեն սեփական կեանքը վտանգած բժիշկին։

1834 թ.-ին, տեղափոխուած ու հաստատուած է Կիլիկիոյ Էօտէմիշ աւանին մէջ։ Մահացած է 1869 թ.-ի Մայիսին, Էօտէմիշի մէջ` 74 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ, Սթանպուլ, 1950։
* Չարըք Յ., Հայեր թուրքական պետութեան ծառայութեան մէջ, 1453 - 1953 (թուրքերէն), Սթամպուլ, 1953։
* Յարման Ա., Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1795 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Մանիսա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1869 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Էօտէմիշ մահեր
Կարէն Կարապետեան

**Կարէն Կարապետեան** (), ՀՀ պետական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ (13 Սեպտեմբեր 2016-էն սկսեալ), Երեւանի քաղաքապետ (2010-2011), տնտեսագիտութեան դոկտոր (2010), Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութեան նախագահի առաջին տեղակալ։

## Կենսագրութիւն
Կարէն Կարապետեանը ծնած է 1963 թուականին, Ստեփանակերտի մէջ:

### Կրթութիւն
1970-1980 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Լեւ Թոլսթոյի անուան թիւ 128 դպրոցէն ներս

1980-1985 թուականներուն՝ Երեւանի պետական համալսարանէն ներս: 

1989 թուականին Կարապետեան ստացած է տնտեսագիտական գիտութիւններու թեկնածուի կոչում: 

Կարէն Կարապետեանը 32 գիտական աշխատանքներու հեղինակ է:

### Աշխատանքային Գործունէութիւն
Կարէն Կարապետեանը 1985-1990 թուականներուն եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան պետական ծրագիրներու հաշուողական կեդրոնի կրտսեր գիտաշխատող, այնուհետեւ գիտաշխատող, բաժանմունքի վարիչ, միաժամանակ դասաւանդած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ։ 

1990-1996 թուականներուն եղած է գիտութեան եւ մշակոյթի գործիչներու միութեան «Հայաստան-88», «Սիգմա» ՊՁ, ԳԱՄ «Լիմենս» ԿԻՏԿ, եւ «Բայթ» ՊՁ-ի փոխտնօրէն, «Հրազդան» բաժնետիրական դրամատան նախագահի տեղակալ։ 

1996-1998 թուականներուն եղած է «Հայէներգո» ՊՁ, գլխաւոր տնօրէնի տեղակալ:

1998-2001 թուականներուն՝ «Հայէներգո» ՓԲԸ գլխաւոր տնօրէն

2001-2010 թուականներուն` «ՀայՌուսգազարդ» ՓԲԸ, վարչութեան նախագահ-գլխաւոր տնօրէն։ 

2011-2016 թուականներուն «Գազպրոմբանկ» ԲԲԸ առաջին փոխնախագահն է։ 

2013 թուականէն սկսեալ «ԱՌԷԿՍԻՄԲԱՆԿ-ԳԱԶՊՐՈՄԲԱՆԿԻ ԽՈՒՄԲ» Խորհուրդի անդամ է:

## Քաղաքական Գործունէութիւն
### Երեւանի Քաղաքապետ
2010-2011 թուականներուն եղած է Երեւանի քաղաքապետ։

### ՀՀ Վարչապետ
13 Սեպտեմբեր 2016-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի ՆՀ-834-Ա հրամանագրով նշանակուած է ՀՀ վարչապետ։

### Կուսակցական Գործունէութիւն
24 Նոյեմբեր 2016-ին կառավարութեան նիստէն առաջ Կարէն Կարապետեանը յայտնեց Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութեան անդամակցելու իր որոշման մասին, 26 Նոյեմբեր-ին Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան 16-րդ համագումարին ստացաւ կուսակցութեան անդամատոմս, իսկ 26 Յունուար-ին ընտրուեցաւ ՀՀԿ առաջին փոխնախագահ։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխայ: Որդին՝ Տիգրան Կարապետեանը (ամուսնացած է 2015 թուականին), դուստրը՝ Մանէ Կարապետեանը (ամուսնացած է ՀՀ ուժանիւթի փոխնախարար Հայկ Յարութիւնեանին հետ)։

## Պարգեւներ
* «Անանիա Շիրակացի» մետալ (ՀՀ, 2006) 
* «Անանիա Շիրակացի» մետալ (ԼՂՀ, 2008)
* «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան (ԼՂՀ, 2016)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* ՀՀ Կառավարութեան պաշտօնական կայք

Ստորոգութիւն:14 Օգոստոսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ