open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1879 թուական

**1879 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 79րդ տարին

## Դէպքեր
* Հոկտեմբեր 22՝ ածխածնացուած քուղ օգտագործելով Թոմաս Էտիսընը  կը փորձարկէ առաջին լուսաւորող անոթը
*Պոլսոյ մէջ կը հիմնուի Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութիւնը
## Ծնունդներ
16px 
Ալպերթ ԱնիկաշթԱնիկա|alt=|մինի|228x228փքս
* Յունիս 7՝ Արշակ Ալպոյաճեան 
* Փետրուար 5՝Յովհաննէս Ադամեան 
* Մարտ 14՝ Ալպերթ ԱնիկաշթԱնիկա 
* Մարտ 18՝ Վարազդատ Գազանճեան 
* Սեպտեմբեր 13 Բագրատ Արազեան 
* Դեկտեմբեր 26՝ Արմէն Տիգրանեան 
* Օրը յայտնի չէ՝
** Յարութիւն Չաքմաքճեան 
** Արամ Մանուկեան 

## Մահեր
16px 
* Փետրուար 5՝ Յովհաննէս Ամերիկեան 
* Ապրիլ 27՝ Ստեփանոս Նազարեան 
* Օգոստոս 20՝ Յովսէփ Վարդանեան 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1879
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
188 (թիւ)

**188** (**հարիւր ութսունութ**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 187-ի եւ 189-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
*  ուրախ թիւ է
* երկու քառակուսիներու գումար է՝ 188=482-462
* հռովմէաբար գրութիւնը (CLXXXVIII) երկնիշայինէն (10111100) աւելի երկար է
* կիրառութիւններ
** 188 Մէնիփէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
** +-ի գործադրումով կը ստացուի ╝ նշանը 
** Տարուայ 188րդ օրն է Յուլիս 7-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 6-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
1880 թուական

**1880 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 80րդ տարին

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 22՝ Փրիտիեշ Րիս  
* Փետրուար 4(16)՝ Մարտիրոս Սարեան 
* Փետրուար 20՝ Սարգիս Սէլեան 
* Յունիս 20՝  Գրիգոր Ամիրեան 
* Հոկտեմբեր 29՝ Ալմա Եոհանսոն 
* Օրը յայտնի չէ՝
** Հրանդ Ալեանաք 
** Աւետիս Աֆարեան 
** Լեւոն Մեսրոպ 

## Մահեր
16px 
* Ապրիլ 20՝ Գաբրիէլ Այվազովսկի     
* Փետրուար 5՝ Միքայէլ Միանսարեանց 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1880
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1881 թուական

**1881 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 81րդ տարին

## Դէպքեր

#### Անյայտ ամսաթիւով
Նեմրութ լերան վրայ կը յայտնաբերուի պաշտամունքային փառահեղ սրբավայր համալիրը, կառուցուած Կոմմագէնի Անտիոքոս Ա․ Երուանդունի թագաւորին կողմէ։  Վայրը, 1987-էն ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկին մէջ։

## Ծնունդներ
16px 
120px
* Փետրուար 2՝ Յովհաննէս Ալխազեան 
* Փետրուար 3՝ Ենովք Շահէն 
* Փետրուար 14՝ Հայկանուշ Մառք 
* Մարտ 21 Անրի Կրեկուար 
* Ապրիլ 7՝ Մկրտիչ Պոտուրեան 
* Յունիս 15՝ Մաքս Մաքսուտեան 
* Հոկտեմբեր 25՝ Փապլօ Փիքասօ 
## Մահեր
16px 
* Մայիս 5՝ Եղիա Տնտեսեան 

Ստորոգութիւն:1881
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1882 թուական

**1882 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 82րդ տարին

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 25՝ Վիրճինիա Ուոլֆ 
* Օգոստոս 20՝ Պարոյր Ասատուր 
* Նոյեմբեր 6՝ Մարիա Եաքոպսէն 
* Դեկտեմբեր 3՝ Սուրէն Սպանդարեան 
*Օրը յայտնի չէ՝
** Յարութիւն Տէր Ղազարեան 
** Սիմոն Վրացեան 
** Մինաս Վերածին 
** Ռուբէն Տէր Մինասեան 
** Գէորգ Փափազեան 

## Մահեր
16px 
* Յունուար 9՝ Յովսէփ Գաթըրճեան 
* Ապրիլ 19՝ Չարլզ Տարուին  
* Ապրիլ 21՝ Վասիլ Գօնտա 
* Նոյեմբեր 5՝ Յովհաննէս Քեաթիպեան 
* Դեկտեմբեր 18՝ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1882
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1883 թուական

**1883 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 83րդ տարին

## Դէպքեր
200px 128px
* Մայիս 24՝ Նիւ Եորքին մէջ բացուեցաւ Պրուքլինի կամուրջը 
* Ապրիլ 5՝ առաջին անգամ հեղուկացուեցաւ թթուածինը
* Օգոստոս 26-27՝ Քրաքաթաու հրաբուխի ժայթքումը

## Ծնունդներ
16px 
* Յունիս 3՝ Բարսեղ Շահպազ 
* Յուլիս 3՝ Ֆրանզ Քաֆքա 
* Հոկտեմբեր 1՝ Ռոմանոս Մելիքեան 
* Դեկտեմբեր 1՝ Վահան Գարտաշեան 
120px
* Դեկտեմբեր 9՝ Յակոբ Օշական 
*Օրը յայտնի չէ՝
** Գեղամ Բարսեղեան 
** Գրիգոր Եսայեան 
** Մառք Հայկանոյշ 
** Սուրէն Ուզունեան  
** Ֆա­յէզ Ալ Ղու­սէյն 

## Մահեր
16px 
* Սեպտեմբեր 3՝ Իւան Թուրկենեւ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1883
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1877 թուական

**1877 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 77րդ տարին

## Դէպքեր
* Ապրիլ 24՝ Ռուսիան պատերազմ կը յայտարարէ Օսմանեան Կայսրութեան
**Անստոյգ ամսաթիւով**՝

* Կը յայտնաբերուի Ֆետրա աստղակերպը ամերիկացի աստղաբան Ճէյմս Քրէյկ Ուացընին կողմէ։

## Ծնունդներ
16px 
* Օգոստոս 2՝ Տիգրան Աբգարեան 
* Մայիս 9՝ Յովսէփ Փուշման 
* Սեպտեմբեր 15, ՝ Լեւոն Աթաբեկեան 
* Օրը յայտնի չէ՝
** Առանձար 
** Մալխաս 
** Միքայէլ Մանուէլեան 
## Մահեր
16px 
* Նոյեմբեր 15՝ Երեմիա Արծրունի 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1877
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1878 թուական

**1878 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 78րդ տարին

## Դէպքեր
* 1878․ Զէյթունի մէջ ինքնապաշտպանական կռիւներ կը պայթին։
*2 Փետրուար, 1878․  Յունաստանը  Թուրքիոյ պատերազմ կը յայտարարէ։
* 3 Մարտ, 1878․ կը կնքուի Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը։ 
*1 Յունիս, 1878․ Պերլինի վեհաժողով։ Այս ժողովին, Հայկական Հարցը երկրորդական կը համարուի եւ 61-րդ յօդուածին մէջ «Հայաստան» բառը կը փոխարինուի «Հայկական մարզեր» եւ «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցութիւններով։ 

* 4 Յունիս, 1878․ Պոլսոյ (գաղտնի) Դաշինք, Օսմանեան կայսրութեան եւ Միացեալ Թագաւորութեան (Անգլիա) միջեւ, Պերլինի վեհաժողովին նախօրէին։  Կիպրոսը Անգլիոյ կը յանձնուի։

## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 1՝ Արտաշէս Աբեղեան 
* Յունուար 21՝ Վահան Թէքէեան 
120px
* Փետրուար 4՝ Զապէլ Եսայեան 
* Օգոստոս 15՝ Սիամանթօ 
* Օրը յայտնի չէ՝
** Միքայէլ Կիւրճեան 
** Գուրգէն Պաղտասար Մալեան 
** Մարզպետ (Ղազար Ղազարեան) 
** Յարութիւն Պալըքեան 
## Մահեր
16px 
* Արիստակէս Տիրացու 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1878
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1886 թուական

**1886 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 86րդ տարին

## Դէպքեր
* Մայիս 8՝ ամերիկացի դեղագործ Ճօն Սթիթ Փէմպերթընը  ստեղծեց Քոքա-քոլան
* Հոկտեմբեր 28՝ Նիւ Եորքի ծովածոցին մէջ բացուեցաւ Ֆրանսայի ժողովուրդի նուիրած Ազատութեան արձանը
##### Գրականութիւն
* Րաֆֆի՝ «Սամուէլ» վէպ
[մինի|Մայիս 8ին [Քոքա-Քոլա|Քոքա-Քոլան կը հնարուի:]]

#### Հնաբանութիւն

* Իէթիոնա հնադարեան վայրըկը յայտնաբերուի Ֆրանսական Հնաբանական Դպրոցին կողմէն կատարուած պեղումներուն ընթացքին

## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 1՝ Գարեգին Նժդեհ 
* Ապրիլ 3՝ Զատիկ Խանզատեան 
* Մայիս 12՝ Նշան Գրիգորեան 
* Յուլիս 22՝ Շաւարշ Քրիսեան 
* Հոկտեմբեր 16՝ Յակոբ Մնձուրի 
* Նոյեմբեր 29՝ Վահան Նաւասարդեան 
* Օրերը յայտնի չեն՝
** Գրիգոր Այգունի 
** Միսաք Մեծարենց 
** Վահան Չերազ 

## Մահեր
16px 
* Յուլիս 1՝ Հերման Ապիխ  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1886
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1887 թուական

**1887 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 87րդ տարին
 
## Դէպքեր
* Ժընեւին մէջ Հնչակեան կուսակցութեան հիմնադրումը 
* Երեւանին մէջ Թաիրեանի օղիի եւ գինիի գործատունի հիմնումը

##### Գրականութիւն
* Յակոբ Պարոնեան՝ **[[Մեծապատիւ Մուրացկանները]]**

## Ծնունդներ
16px 
* Փետրուար 4՝Աննա Հետվիկ Պուլ (, մ.1981), էսթոնացի միսիոնարուհի
* Փետրուար 6՝ Հայկ Բժշկեան (Գայ) (Կայ, մ.1937, Թաւրիզ, Պարսկաստան), պոլշեւիքեան զինուորական հրամանատար
* Յունիս 13՝ Պրու­­նօ Ֆրանք (, մ.1945), հրեայ ծագումով գերմանացի գրող եւ մարդաբան
* Յուլիս 28՝ Հերանուշ Արշակեան (մ.1905), գրագիտուհի, բանաստեղծուհի
* Յուլիս 7՝ Մարք Շակալ (, մ. 1985) հրեա ազգութեան ֆրանսացի նկարիչ

#### Անստոյգ ամսաթիւով՝

* Սասունցի Մուշեղ․ աւազանի անունով՝ Մուշեղ Աւետիսեան, ազգային գործիչ, ֆետայի 

## Մահեր
16px 
* Մարտ 13՝ Իոսէպ Դաւիթաշվիլի (, ծն.1850), վրացի գրագէտ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1887
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1888 թուական

**1888 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 88րդ տարին
 
## Դէպքեր
* Օգոստոս 28՝ Հռովմէական գրութեամբ ամենաերկար ամսաթիւն է՝ XXVIII-VIII-MDCCCLXXXVIII

## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 6՝ Վահրամ Փափազեան 
* Նոյեմբեր 25՝ Գարեգին Ամատեան 
* Հոկտեմբեր 24՝ Լեռ Կամսար 
* 9 Դեկտեմբեր՝ Մարթին Նուրտընսթըրմ (մ․2 Մայիս 1945)
* Դեկտեմբեր 14՝ Շալվա Նուցուպիձէ 
* Դեկտեմբեր 22՝ Լուսիըն Հապըրտ 
* Անյայտ օրով՝
** Ալեքս Փիլիպոս 

## Մահեր
16px 
* Յունուար 3՝ Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի 
* Թիֆլիսին մէջ մահացած երկու հայ գրող-հրապարակախօսներ՝
** Փետրուար 17՝ Ծերենց 
** Մայիս 6՝ Րաֆֆի 
 
* Դեկտեմբեր 12՝ Միքայէլ Լորիս-Մելիքով 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1888
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1889 թուական

**1889 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 89րդ տարին
 
## Դէպքեր
* Փետրուար 22՝ Հրւ.Տաքոթան, Հս.Տաքոթան, Մոնթանան եւ Ուաշինկթընը դարձան ԱՄՆ նահանգներ
* Մայիս 6՝ Էյֆելեան աշտարակի բացումը Փարիզին մէջ
* Նոյեմբեր 19՝ պաշտօնապէս ընդունուեցաւ Պրազիլի ներկայիս դրօշը
## Ծնունդներ
16px 
* Փետրուար 6՝ Գրիգոր Զամպաքճեան 
* Սեպտեմբեր 1՝ Վահան Թոթովենց 
* Անյայտ օրով՝
** Վիգէն Գլակ 
** Արսէն Պալեան 

## Մահեր
16px 
* Ապրիլ 13՝ Գաբրիէլ Պատկանեան 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1889
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
189 (թիւ)

**189** (**հարիւր ութսունինը**)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 188-ի եւ 190-ի միջեւ
## Յատկութիւններ
* երկու յաջորդական խորանարդներու գումար է՝ 189=43+53
* կիրառութիւններ
** 189 Փթիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
** +-ի գործադրումով կը ստացուի ╜ նշանը 
** Տարուայ 189րդ օրն է Յուլիս 8-ը (նահանջ տարիներուն՝ Յուլիս 7-ը)
## Ծանօթագրութիւններ
1890 թուական

**1890 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 90րդ տարին
 
## Դէպքեր
* 6 Օգոստոս, Նիւ Եորքին մէջ կ'իրականացուի ելեկտրական աթոռի վրայ կատարուած առաջին մահապատիժը
*5 Յուլիս, 1890․ Պոլսոյ Գում Գափուի Մայր եկեղեցուոյ մէջ ցոյց տեղի կ՛ունենայ
*Օգոստոս, 1890․ Թիֆլիսի մէջ կը հիմնուի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը (Հ․Յ․Դ․)
## Ծնունդներ
16px 
* 6 Ապրիլ՝ Յակոբ Առաքել Սիրունի (մ․1973), բանասէր, հրապարակագիր, գրող, մտաւորական
*Յուլիս 30՝ Վիքթոր Տոլիձէ 
* Սեպտեմբեր 10՝ Ֆրանց Վերֆել 

* Սեպտեմբեր 15՝ 
** Ակաթա Քրիսթի 
** Ստեփան Զօրեան 
* Սեպտեմբեր 28՝ Զարեւանդ 
114px 
* Նոյեմբեր 22՝ Շարլ տը Կոլ 
* Անյայտ օրով՝
** Լեւոն Էսաճանեան 
** Հոկտեմբեր՝ Միհրան Թովմաս Թումաճան 

## Մահեր
16px 
* Փետրուար 22՝ Տիմիթրի Պաքրաձէ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1890
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1884 թուական

**1884 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 84րդ տարին

## Դէպքեր

* Իդէօ Ադրօ քարայրին մէջ առաջին անգամ կը կատարուին հնաբանական պեղումներ եւ կը յայտնաբերեն մինոասեան ժամանակաջրջանին պատկանող բազմաթիւ իրեր, նիւթեր։
* Կը գտնուի աստղակերպ մը եւ կ'անուանուի «238 Hypatia», ի պատիւ Իփադիային (370 - 415)․ յոյն փիլիսոփայ, աստղագէտ, թուաբանագէտ եւ տնօրէնուհի Աղեքսանտրիոյ Նոր-պղատոնականութեան Ուսումնարանին։ 

## Ծնունդներ
16px 
* 14 Փետրուար՝ Հայկանուշ Մարք (մ․1966) հրապարակագիր, յօդուածագիր, բանաստեղծ, արձակագիր
*Ապրիլ 20՝ Սարգիս Արարատեան 
* Մայիս 5՝ Գարեգին Մելոեան մինի|180x180փքս|Դանիէլ Վարուժան
* Հոկտեմբեր 1՝ Դանիէլ Վարուժան 
* Օգոստոս՝ Շաւարշ Միսաքեան 
* Սեպտեմբեր 8՝ Աշոտ Մատաթեան 
* Օրը յայտնի չէ՝
** Բարունակ Ֆերուխան 
** Շահան Նաթալի 
** Գէորգ Վիշապեան  
** Տիգրան Չէօկիւրեան 

## Մահեր
16px 
* Աստղիկ Գանթարեան 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1884
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1885 թուական

**1885 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 85րդ տարին

## Դէպքեր
* Դեկտեմբեր 22՝ Իթօ Հիրոպումին դարձաւ Ճափոնի առաջին վարչապետը
*Վանի մէջ կը հիմնուի Արմենական Կուսակցութիւնը
## Ծնունդներ
16px 
* Փետրուար 2՝ Կոստան Զարեան 
* Փետրուար 9՝ Վահան Տէրեան 
* Փետրուար 15՝ Ռուբէն Սեւակ 
* Ապրիլ 7՝ Բարսեղ Կանաչեան 
* Նոյեմբեր 10՝ Արմէն Ենովք 
* Անստոյգ օրով՝
** Միհրդատ Թիրեաքեան 

## Մահեր
16px 
* Փետրուար 26՝ Վիքթոր Հիւկօ  
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1885
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1891 թուական

**1891 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 91րդ տարին
 
## Դէպքեր
## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 1՝ Շահան Ռ. Պէրպէրեան 
* Նոյեմբեր 17՝ Տիրան Երկանեան 
* Անյայտ օրով՝
** Սարգիս Թորոսեան 
## Մահեր
16px 
* Յունուար 22՝ Միքլոշ Իպլ 
* Մայիս 27՝ Յակոբ Պարոնեան 
* Յունիս 3՝ Պետրոս Ադամեան 
* Նոյեմբեր 17՝ Յովհաննէս Միւհենտիսեան 
* Անյայտ օրով՝
** Գարեգին Պէշկէօթիւրեան 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1891
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1892 թուական

**1892 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 92րդ տարին
 
## Դէպքեր
## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 3՝ Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին 
* Յունուար 15՝ Հրաչ Զարդարեան 
* Յունուար 28՝ Արմէն Տորեան 
* Մայիս 18՝ Գէորգ Կառվարենց 
* Մայիս 20՝ Հայկազն Գ. Ղազարեան 
* Սեպտեմբեր 12՝ Վահրամ Փափազեան 
## Մահեր
16px 
* Մարտ 26՝ Ուոլթ Ուիթմըն 
* Օգոստոս 26՝ Ռափայէլ Պատկանեան 
* Նոյեմբեր 17՝ Գարեգին Սրուանձտեանց 
* Դեկտեմբեր 17՝ Գրիգոր Արծրունի 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1892
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1893 թուական

**1893 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 93րդ տարին
 
## Դէպքեր

* 25 Յուլիս․ Կորնթոսի ջրանցքին պաշտօնական բացում, Յունաստան

## Ծնունդներ
16px 
* Սեպտեմբեր 28՝ Լեւոն Վարդանեանց 
* Դեկտեմբեր 3՝ Հայկանուշ Դանիէլեան 
* Անյայտ օրով՝
** Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան, Հասարակական գործիչ, յօդուածագիր, հոգեւորական
** Լոլա Սասունի 
** Գրիգոր (Տուտի) Փափազեան 

## Մահեր
16px 
* Օգոստոս 15՝ Գրիգոր Մսերեան 
* Հոկտեմբեր 25՝ Փիոթըր Չայքովսքի 
* Անյայտ օրով՝
** Արաբօ 
** Ալի Մուպարաք 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1893
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1894 թուական

**1894 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 94րդ տարին
 
## Դէպքեր
* 23 Յունիս․ Փիեռ տէ Քուպերթանի նախաձեռնութեամբ Փարիզի մէջ կը հիմնուի Ողիմպիական Միջազգային Յանձնախումբը

#### Անյայտ ամսաթիւով

* Աշնակ գիւղին մէջ  Ռուսական կայսերական հնաբանական ընկերութեան կողմէն Քարլ Դունբերգ (Կերչի հնաբանական թանգարանի տնօրէն) Աշնակի շրջանին մէջ պեղումներ կը սկսի։

## Ծնունդներ
16px 
* 3 Յունուար՝ Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի
*Յունուար 16՝ Մատթէոս Զարիֆեան 
* Օգոստոս 7՝ Բենիամին Նուրիկեան 
* 28 Նոյեմբեր՝ Առաքել Ն․ Պատրիկ  , նկարիչ

## Մահեր
16px 
* Յունուար 7՝ Գէորգ Արծրունի 
* Դեկտեմբեր 3՝ Տիգրան Փէշտիմալճեան 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1894
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1897 թուական

**1897 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 97րդ տարին
 
## Դէպքեր

* 25 Յուլիս․ Խանասորի Արշաւանք

## Ծնունդներ
16px 
* Փետրուար 1՝ Յովսէփ Կարալեան 
* Մարտ 25՝ Եղիշէ Չարենց 
* Մարտ 27՝ Նելլի Միլեր Մանն 
* Ապրիլ 2՝ Սողոմոն Թեհլիրեան 
* Ամերիկահայ գործիչներ՝
** Օգոստոս 10՝ Ռուբէն Նաքեան 
** Հոկտեմբեր 8՝ Ռուբէն Մամուլեան 
* անյայտ օրով՝
** Ճոմոյ Քենեաթա  
## Մահեր
16px 
* Նոյեմբեր 6՝ Միքայէլ Փորթուգալ 
* Անստոյգ օրով՝
** Գրիգոր Աղափիրեան 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1897
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1898 թուական

**1898 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 98րդ տարին
 
մինի|աջից|228px|
## Դէպքեր
* * Յունիս 9՝ բրիտանական կառավարութիւնը 99 տարիով Չինաստանէն կը վարձակալէ Հոնկ Քոնկի տարածքը
## Ծնունդներ
16px 
մինի|աջից|100px|
* Յունուար 30՝ Հայկ Եազմաճեան 
* Մարտ 3՝ Էմիլ Արթին(եան) 
* **Մայիս** 
** Մայիս 5, Թորոս Ազատեան 
** Արտաշէս Արզումանեան 
*
* **Յունիս**
** 22 Յունիս, Էրիհ Մարիա Ռեմարք գերմանացի վիպագիր
* Նոյեմբեր 20՝ Օննիկ Աւետիսն եա

* Անստոյգ օրով՝
** Շաւարշ Նարդունի 
** Զարեհ Մոսքոֆեան 
## Մահեր
16px 
* Փետրուար 2՝ Յակոբ Վարդովեան 
150px 100px
* Մարտ 23՝ Տիգրան Չուխաճեան 
* Մայիս 25՝ Ֆրիտրիխ Միւլլեր 
* Յունիս 14՝ 
** Իվանէ Մաչապելի 
** Լուիս Քերըլ 
* Սեպտեմբեր 22՝ Անդրէաս Արծրունի 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1898
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1896 թուական

**1896 թուական**, նահանջ տարի, 19րդ դարու 96րդ տարին
 
## Դէպքեր
* Ապրիլ 6-16՝ առաջին Ողիմպիական խաղերը Յունաստանի մայրաքաղաք Աթէնքին մէջ
* Օգոստոս 14՝ Բաբգէն Սիւնիի եւ Արմէն Գարօյի գլխաւորութեամբ 31 զինեալ հայերուն կողմէ Պանք Օթոմանի Գրաւումը

## Ծնունդներ
16px 
* Յունուար 13՝ Տոլորես Զօհրապ-Լիպման 
*5 Ապրիլ․ Ողիմպիական խաղերու վերածնունդ
* Սեպտեմբեր 5՝ Սիրարփի Տէր Ներսէսեան 
* Նոյեմբեր 29՝ Հրանդ Մալոյեան 
* Դեկտեմբեր 20՝ Բենիամին Թաշեան 
* Անստոյգ օրով՝
** Պետրոս Գալֆայեան 
** Վահէ Հայկ 
** Նշան Պէշիկթաշլեան 
** Լեւոն Չորմիսեան 
## Մահեր
16px 
* Մայիս 7՝ Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ 
* Նոյեմբեր 2՝ Յակոբ Ալխազեան 
* Դեկտեմբեր 10՝ Ալֆրէտ Նոպել 
* Անստոյգ օրով՝
** Մկրտիչ Աւետիսեան 
** Բաբգէն Սիւնի 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1896
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
1899 թուական

**1899 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 99րդ տարին է
 
## Դէպքեր
## Ծնունդներ
16px 
* Մայիս 23՝ Գէորգ Դաւիթեան 
* Օգոստոս 13՝ Ալֆրետ Հիչքոք 
* Օգոստոս 29՝ Ստեփան Թարեան 
* Նոյեմբեր 16՝ Մայքլ Արլէն 
* Անստոյգ օրով՝
** Անտոն Կազէլ, հայազգի հրապարակագիր, խմբագիր, բանաստեղծ, արձակագիր եւ քաղաքական գործիչ
**Թովմաս Աճէմեան 
## Մահեր
16px 
* Ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչներ՝
** Նոյեմբեր 1՝ Սերոբ Աղբիւր 
** Անստոյգ օրով՝
*** Գուրգէն Պաղտասար Մալեան 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1899
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
3 Ապրիլ

**3 Ապրիլ**, տարուայ 93-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 94-րդ) օրն է
* Տարուայ աւարտին կը մնայ 272 օր
 2 Ապրիլ 9px **3 Ապրիլ** 9px 4 Ապրիլ 
[մինի|136x136փքս|[Պիլ Կէյթս]]

## Դէպքեր
* 1973. Մոթորոլան կատարեց առաջին շարժական հեռախօսային զանգը
* 2000. Պիլ Կէյթսը Մայքրըսոֆթի բաժնետոմսերու գիներու անկումի հետեւանքով կորսնցուց $ 12 պիլիոն
* 2007. ֆրանսական V150 գնացքը սահմանեցաւ արագութեան մրցանիշ՝ 578.4 քմ/ժամ
* 2017. Ս.Փիթըրսպուրկի մեթրոյի մէջ պայթիւնէ զոհուեցաւ 14 մարդ
[մինի|148x148փքս|[Աղազար Լազարեան]]
[մինի|111x111փքս|[Յովհաննէս Գազանճեան]]
[մինի|114x114փքս|[Զատիկ Խանզատեան]]
[մինի|106x106փքս|[Յարութիւն Սելիմեան]]
[մինի|134x134փքս|[Քոպի Սմալտըրզ]]

## Ծնունդներ
16px 
* 1700.Աղազար Լազարեան 
* 1870. Յովհաննէս Գազանճեան 
* 1886. Զատիկ Խանզատեան 
* 1963. Յարութիւն Սելիմեան
* 1982. Քոպի Սմալտըրզ 
## Մահեր
16px 
* 1991. Անդրանիկ Պաղտասարեան 
## Տօներ
## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-3/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ապրիլ
3 Դեկտեմբեր

**3 Դեկտեմբեր**, տարուան 337-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 338-րդ) օրն է։
[աջից|մինի|«[Սասունցի Դաւիթ|Սասունցի Դաւիթ»ի արձանը Երեւանի կայարանի հրապարակը]]

## Դէպքեր
* 1900, Փարիզի մէջ՝ ֆրանսերէն, լոյս տեսաւ «Pro Armenia» երկշաբաթաթերթը։
* 1920, ստորագրուեցաւ Ալեքսանդրապոլի հաշտութեան պայմանագիրը՝ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ։ Հայաստանը ունեցաւ տարածքային ծանր կորուստներ։
* 1958, Երեւանի կայարանամերձ հրապարակին մէջ տեղի ունեցաւ «Սասունցի Դաւիթ» արձանին հանդիսաւոր բացումը։
[մինի|204x204փքս|[Ռենուար]]

## Ծնունդներ
* 1965, Ժոզէֆ Ժիրաքօ, լիբանանահայ նկարիչ։

## Մահեր
* 1894, Տիգրան Փէշտիմալճեան, հայ բժիշկ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, փաշա (ծն.՝ 1840)։
* 1910, Նիկողոս Էսմէրեան, հայ ակնաբոյժ (մահ.՝ 1860)։
*1919, Ռենուար, Ֆրանսացի գեղանկարիչ, Տպաւորապաշտութեան շարժման հիմնադիրներէն
* 2005, Եուրի Աբովեան, հայ անասնաբոյժ։ 1993 թ.՝ կենսաբանական գիտութիւններու դոկտոր (1993), մասնագէտ (1994), ՀԳԳԱ թղթակից անդամ (1998) (ծն.՝ 1941)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
3 Հոկտեմբեր

**3 Հոկտեմբեր**, տարուան 276-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 277-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 89 օր
[մինի|140x140փքս|[Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս]]
[մինի|122x122փքս|[Կարօ Փայլան]]

## Դէպքեր
* 1926՝ Մոսկուային մէջ տեղի ունեցաւ Հայֆիլմի առաջին ֆիլմի՝ «Նամուսի» ցուցադրութիւնը
* 1952՝ Մեծն Բրիտանիան առաջին անգամ փորձարկեց միջուկային զէնք, դառնալով երրորդ միջուկային տերութիւնը
*1988․ Աթէնքի Ողիմպիական Մարզադաշտին մէջ (Յունաստան) տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 14-րդ համերգը
* 1990՝ իրականացաւ Գերմանիոյ միաւորումը
* 2013՝ իտալական Լամփետուզա կղզիին մօտ նաւաբեկութեան զոհ դարձան 134 փախստականներ
## Ծնունդներ
 

* 1908՝ Վազգէն Ա.  
* 1922՝ Լեւոն Ասմարեան 
* 1951՝ Սպարտակ Ղարաբաղցեան 
* 1873՝ Արտաշէս Յարութիւնեան 
* 1972` Կարօ Փայլան 
* 1981` Զլաթան Իպրահիմովիչ 
[մինի|[Աննա Հետվիկ Պուլ ]]

## Մահեր

* 1981՝ Աննա Հետվիկ Պուլ  
## Տօներ
 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
3 Մայիս

**3 Մայիս**, տարուայ 123-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 124-րդ) օրն է
* Տարուայ աւարտին կը մնայ 242 օր
 2 Մայիս 9px **3 Մայիս** 9px 4 Մայիս 
## Դէպքեր
* 1491. փորթուկալցի միսիոնարները մկրտեցին Քոնկոյի կառավարիչ Նքուվու Նզինկան, անոր շնորհելով Ժուան Ա. անունը
* 2006. 
[մինի|224x224փքս|[Էզէքիել Լաւէզի|Էզէքիել Եան Լաւէզի]]

## Ծնունդներ
16px 
120px
* 1469. Նիքոլո Մաքավելլի 
* 1905. Հայրիկ Մուրատեան 
* 1985. Էզէքիել Եան Լաւէզի 
[մինի|197x197փքս|[Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան]]

## Մահեր
16px 
* Արցախի Պատերազմի մասնակիցներ՝
** 1994.  Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան 
## Տօներ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/may-3/ 

Ստորոգութիւն:Մայիս
3 Յուլիս

**3 Յուլիս**, տարուան 184-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 185-րդ) օրն է։
[մինի|233x233փքս|[Ռազմիկ Դաւոյեան]]

## Դէպքեր

* 1908․ կը յայտնաբերուի Ֆեսթոս սկաւառակը

## Ծնունդներ
* 1940, Ռազմիկ Դաւոյեան, հայ բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։

## Մահեր
* 1992, Տուշման (իսկական անունը՝ Վարդան Ստեփանեան), Արցախեան պատերազմի հերոս, ֆետայի (ծն․՝ 1966)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յուլիս
3 Յունիս

[մինի|177x177փքս|[Պետրոս Ադամեան]]
**3 Յունիս**, տարուան 154-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 155-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 211 օր
[մինի|176x176փքս|[Պերճ Պռոշեան]]

## Դէպքեր
* 1980. համակարգիչներու խափանման պատճառաւ ԱՄՆ-ուն մէջ սխալմամբ կ'ազդարարուէ Խորհրդային Միութեան միջուկային հարձակման մասին

## Ծնունդներ

* 1837. Պերճ Պռոշեան 
* 1913. Մելանքթոն Արսլանեան 
* 1925. Լեւոն Մանասէրեան 
[մինի|160x160փքս|[Ֆրանց Քաֆքա]]
[մինի|165x165փքս|[Ռուհոլլա Խոմէյնի]]
[մինի|148x148փքս|[Ճեք Գէորգեան]]
[մինի|146x146փքս|[Մուհամմէտ Ալի]]

## Մահեր

* 1891. Պետրոս Ադամեան 
* 1919. Սմբատ Գաբրիէլեան 
* 1924. Ֆրանց Քաֆքա 
* 1989. Ռուհոլլա Խոմէյնի 
* 2011. Ճեք Գէորգեան 
* 2016. Մուհամմէտ Ալի 
## Տօներ
* Անկախութեան օր (Մոնթէնեկրոյ)

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունիս
3 Յունուար

** 3 Յունուար**, տարուան 3-րդ օրն է։
 2 Յունուար 9px **3 Յունուար** 9px 4 Յունուար 
## Դէպքեր
* 1959. Ալեասքան դարձաւ 59րդ միացեալ նահանգը
* 2016. Իրանը խզեց Սէուտական Արաբիոյ հետ ունեցած դիւանագիտական հարաբերութիւնները
## Ծնունդներ
 
[մինի|159x159փքս|[Ստեփան Ալաճաճեան]]
 
16px   
* 1793. Յակոբ Չէլէպի Տիւզ 
* 1850. Արշակ Ալթունեան  
* 1876. Մարիամ Աւետեան  
* 1892. Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին 
*1894․ Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի
* 1924. Ստեփան Ալաճաճեան 
* 1947. Մեսրոպ Աշճեան 
* 1989.
** Յովիկ Տէմիրճեան 
** Ճորտի Մասիփ Լոփէս 
## Մահեր
[մինի|142x142փքս|[Ռուբէն Որբերեան]]
16px  
* 1931. Ռուբէն Որբերեան 
## Տօներ
## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/january-3/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունուար
3 Նոյեմբեր

**3 Նոյեմբեր**, տարուան 307-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 308-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր
# 1980, Սարգիս Մելիքսեթեան, հայ թատերագէտ, գրականագէտ եւ արուեստաբան Սարգիս Մելիքսեթեան (ծն.՝ 1899)։
## Տօներ

Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
3 Սեպտեմբեր

**3 Սեպտեմբեր**, տարուան 246-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 247-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 119 օր
[մինի|[Ռափայէլ Պատկանեան]]

## Դէպքեր

mini|100px|links|1967։<br />''Dagen H''-Logo
* 1967՝ H օր. Շուէտը կ'անցնէ աջակողմեան երթեւեկի
* 2008՝ Նիքարակուան կը ճանչնայ Ապխազիոյ եւ Հարաւային Ովսիոյ անկախութիւնը
* 2009՝ Լոս Անճելըսին մէջ տեղի ունեցաւ Մայքըլ Ճեքսընի հուղարկաւորութիւնը
[մինի|187x187փքս|[Տարօն Աճէմօղլու]]

## Ծնունդներ

* 1967՝ Տարօն Աճէմօղլու 
## Մահեր

* 1883՝ Իւան Թուրկենեւ 
* 1892՝Ռափայէլ Պատկանեան 
## Տօներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
3 Փետրուար

**3 Փետրուար**, տարուան 34-րդ օրն է։
 2 Փետրուար 9px **3 Փետրուար** 9px 4 Փետրուար 
[մինի|181x181փքս|[Ենովք Շահէն]]
[մինի|185x185փքս|[Եոախիմ Լոու]]
[մինի|200x200փքս|[Ամալ Քլունի]]

## Դէպքեր
* 1972. Իրանի մէջ սկսած եօթնօրեայ ձնաբուքի զոհ դարձաւ առնուազն 4 000 հոգի

## Ծնունդներ
* 1849. Մինաս Աւետիսեան Պէյ 
* 1881. Ենովք Շահէն 
* 1960. Եոախիմ Լոու 
* 1978. Ամալ Քլունի 
[մինի|162x162փքս|[Յակոբ Տաշեան|Յակովբոս Տաշեան]]

## Մահեր
* 1887. Առաքել Արարատեան 
* 1933. Յակոբ Տաշեան 
* 1992. Մուրատ Կոստանեան 
## Տօներ
* Հերոսներու օր (Մոզամպիք)

Ստորոգութիւն:Փետրուար
3 Մարտ

**3 Մարտ**, տարուան 62-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 63-րդ) օրն է։
[մինի|153x153փքս|[Սմբատ Բիւրատ]]

## Դէպքեր

* 2003․ Յունաստանի մէջ կը սկսի դատավարութիւնը 17 Նոյեմբեր, յեղափոխական կազմակերպութեան

[մինի|151x151փքս|[Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ|Ալեքսանտր Պելլ]]

## Ծնունդներ
* 1862, Սմբատ Բիւրատ, Հայ մտաւորական մըն էր, գրագէտ եւ հասարակական գործիչ։ Ան նահատակուած է Հայոց Ցեղասպանութեան (մահ.՝ 1915)։
*1847, Ալեքսանտր Պելլ, սկովտիացի գիտնական եւ գիւտարար, հեռախօսի գիւտարարը։ Զբաղած է ուսուցչութեամբ՝ մասնաւորապէս դասաւանդելով խուլերու դպրոցին մէջ (մահ․՝ 1922)։

## Մահեր
* 1986, Զաւէն Թաշճեան, դերակատար եւ հասարակական եւ քաղաքական գործիչ (ծն․՝ 1944)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Մարտ
3 Օգոստոս

**3 Օգոստոս**, տարուան 215-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 216-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1903, Շահան Շահնուր, սփիւռքահայ արձակագիր ու հրապակագիր։ Բուն անունով Շահան Քերեսթէճեան (մահ.՝ 1974)։

## Մահեր
* 1865, Գրիգոր Անանեան, արքունի հայ բժիշկ (ծն.՝ 1770)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Օգոստոս
30 (թիւ)

**30** (**երեսուն**) զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է, 29 եւ 31 պարզ թիւերու միջեւ

## Թուագիտութիւն
*  տասնեօթներորդ բերկրալի թիւնն է
* առաջին չորս քառակուսիներու գումարն է՝ 30=12+22+32+42;
* 1030-ի անունն է՝ նոնիլիոն

## Գիտութիւն
:* Զինկ քիմիական տարրի (30Zn) ատոմային թիւն է
:* Ուրանիա (30 Urania) աստեղնեակի կարգահամարն է

## Այլ
* Ֆրանսայի Կար տեպարթեմանի կարգային թիւն է
* 30 St Mary Axe-ը Լոնտոնի յայտնի երկնաքերն է
* 30 Seconds to Mars-ը ամերիկեան րոք խումբ մըն է

## Օրացոյց
* 1930 թուական
* 30-ն են Ապրիլ, Յունիս, Սեպտեմբեր, Նոյեմբեր ամիսներու օրերը
* տարուայ 30րդ օրն է Յունուար 30-ը

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Prime Curios! 30 Prime Pages-էն 

Ստորոգութիւն:30
30 Ապրիլ

**30 Ապրիլ**, տարուան 120-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 121-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 245 օր
 29 Ապրիլ 9px **30 Ապրիլ** 9px 1 Մայիս 
[մինի|[Մարթին Քարատաղեան]]

## Դէպքեր
[մինի|[Ճորճ Ուաշինկթըն|204x204փքս]]
*1789. Ճորճ Ուաշինկթընը կ'ընտրուէ Միացեալ նահանգներու 1-ին նախագահ
* 1803. Միացեալ նահանգները Ֆրանսայէն $15 մլն.-ով կը գնէ Լուիզիանան
* 1812. Լուիզիանան դարձաւ 18-րդ միացեալ նահանգը
* 1945. Ատոլֆ Հիթլերն իր սիրուհի Եւա Պրաունի հետ կը գործէ ինքնասպանութիւն
* 1991. Արցախի հայկական գիւղերու բնակչութեան զանգուածային տեղահանումը («Օղակ գործողութիւն»)
* 2009. Ազրպէյճանի քարիւղի ակադեմիայէն ներս կոտորածի 13 սպաննուած
[մինի|207x207փքս|[Անթոնիօ Կութերեշ]]
[մինի|198x198փքս|[Մարք-Անտրէ Դէր Սդէկն]]

## Ծնունդներ
16px 
* 1922. Մարթին Քարատաղեան 
* 1949. Անթոնիօ Կութերեշ
** 9px 
* 1951. Կարապետ Անդրանիկեան
** 9px 
* 1992. Մարք-Անտրէ Դէր Սդէկն  
[մինի|179x179փքս|[Նիքօ Լոմոուրի]]

## Մահեր
[մինի|[Փանոս Թէրլէմէզեան]]
16px 
* 1740. Խաչատուր Առաքելեան 
* 1915. Նիքօ Լոմոուրի 
* 1941. Փանոս Թէրլէմէզեան 
* 1991. Թաթուլ Կրպէեան 
** 9px 

## Տօներ


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day 
* 120pxhttps://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-30/ 

Ստորոգութիւն:Ապրիլ
30 Դեկտեմբեր

**30 Դեկտեմբեր**, տարուան 364-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 365-րդ) օրն է
*Տարուայ նախավերջին օրն է
[մինի|[Վերժինի Կիւյօ]]
[մինի|[Սպարտակ Կնտեղցեանի յուշատախտակըԵրեւանի Զաքեան փողոցի 8-րդ շէնքի պատին|190x190փքս]]

## Դէպքեր
* 1806. Ռուսիան կը գրաւէ Պաքուն
* 1916. Պուտափեշտին մէջ Աւստրիոյ Քարլոս Դ.-ի թագադրութիւնը
* 1922. կը կազմաաւորուի Խորհրդային Միութիւնը
* 2006. Իրաքի նախկին նախագահ Սատտամ Հուսէյնի մահապատիժը
[աջից|մինի|244x244փքս|[Լեպրըն Ճէյմս|'''Լեպրըն Ճէյմս''']]

## Ծնունդներ
16px  
* 1976. Վերժինի Կիւյօ 
* 1989. Օլիվըր Ինկրոսօ 
* 1924. Սպարտակ Կնտեղցեան 
* 1982. Ուեզլի Շուլթզ 
* 1984. Լեպրըն Ճէյմս 
[մինի|260x260փքս|[Լուսինէ Զաքարեան]]

## Մահեր
16px  
* 1935. Լեւոն Էսաճանեան  
* 1989.Սիմոն Շահրիկեան 
* 1992. Լուսինէ Զաքարեան 
## Տօներ
* Հանրապետութեան օր (Մատակասքար)

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/december-30/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
30 Հոկտեմբեր

[մինի|226x226փքս|[Սիմոն Երեմեան]]
**30 Հոկտեմբեր**, տարուան 303-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 304-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 62 օր
[մինի|[Գէորգ Էմին]]

## Դէպքեր
աջից|164px
* 1918․ Մուտրոսի մէջ Անտանտի եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ զինադադարի համաձայնագիր կը կնքուի․ Օսմանեան կայսրութիւնը կը ճանչնայ իր պարտութիւնը եւ դուրս կու գայ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն
*1961. Խորհ. Միութիւնը Նովայեայ Զէմլեայ կղզիին վրայ իրականացուց 56 մեկաթօն հզօրութեան ջրածնային ռումբի փորձարկումը
* 1973. կ'աւարտի Վոսփորի կամուրջի շինարարութիւնը
* Պատահարներ 
** 1998. Շուէտի Կեոթէպորկ քաղաքի երիտասարդական ակումբին մէջ ծագած հրդեհէն կը զոհուէ 63 դեռահասներ
** 2015. Պուխարեստի գիշերային ակումբի մը ներսէն ծագած հրդեհի զոհ դարձաւ 64 երիտասարդներ
## Ծնունդներ
16px  

* 1871. Սիմոն Երեմեան 
* 1875. Աւետիք Իսահակեան 
* 1906․ Ճիւզեբէ Ֆարինա ինքնաշարժի մրցաշարքներու իտալացի վարորդ եւ Ֆորմիւլա 1-ի՝ պաշտօնական արձանագրութեամբ, համաշխարհային առաջին ախոյեան (1950)
* 1907. Ռաֆայէլ Աթայեան 
* 1919. Գէորգ Էմին 
* 1960. Պիլի Պրաուն 
## Մահեր
16px  
## Տօներ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/october-30/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
1895 թուական

**1895 թուական**, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 95րդ տարին
 
## Դէպքեր

* 1895․ Պապը Ալիի ցոյցը
* 1895․ կը ծագի Զէյթունի ապստամբութիւնը
* 1895․ Սեպտեմբերէն թուրքերը Հայկական բարձրաւանդակին տարածքին ջարդերու կը ձեռնարկեն՝ Տրապիզոն, Բաբերդ, Էրզրում, Երզնկա, Պիթլիս, Տիարպէքիր, Խարբերդ, Սվազ, Մարաշ, Ուրֆա եւ Այնթապ։ Մօտաւորապէս 300․000 հայեր կը կը կոտորուին, 100.000 բռնի կը տեղափոխուին, կ՛աւերուին 2․500 հայկական գիւղեր, իսկ 100.000 հայեր Պատմական Հայաստանէն կ՛արտագաղթեն։

## Ծնունդներ
16px 
* Մայիս 12՝ Ճիտու Քրշնամուրթի 
* Յուլիս 8՝ Բենիամին Ժամկոչեան 
* Նոյեմբեր 12՝ Հրաչեայ Ներսիսեան 
* Նոյեմբեր 26՝ Համաստեղ 
* Դեկտեմբեր 24՝ Գուրգէն Եանիգեան 
* Անյայտ օրով՝
** Յակոբ Մարթայեան 
** Սօս Վանի 
** Կարօ Գէորգեան 
**Գէորգ Վարժապետեան, հայ բժիշկ
**Գրիգոր Գարաճեան, (մ․ 1963)․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար
## Մահեր
16px 
* Անյայտ օրով՝
** Նշան Արծրունի 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1895
Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր
30 Յուլիս

**30 Յուլիս**, տարուան 211-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 212-րդ) օրն է։
[մինի|188x188փքս|[Ժան Ռենօ]]

## Դէպքեր
 
[մինի|204x204փքս|[Ամըլ Ամին]]

## Ծնունդներ
* 1923, Հրանդ Շահինեան (մ․1996), հայ խորհրդային մարմնամարզիկ, ԽՍՀՄ մարզանքի մէջ վաստակաւոր վարպետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր մարզիչ, ՀԽՍՀ մարմնակրթութեան եւ մարմնամարզումի վաստակաւոր գործիչ։
*1935, Մարատ Վարժապետեան, հայ խորհրդային բեմադրիչ, ֆիլմի նկարիչ, սենարիստ (մահ.՝ 1987)։
* 1948, Ժան Ռենօ (ֆր.՝ Jean Reno [ˈʒɑ̃ ʁeˈno] (բուն անունը՝ Խուան Մորենօ ի Երերա Խիմենես (իսպ.՝ Juan Moreno y Herrera Jiménez)), ֆրանսացի դերասան սպանական ծագումով։ 1979-էն սկսած է նկարահանման։
* 1985, Ամըլ Ամին, անգլիացի դերասան։

## Մահեր
* 1915, Համբարձում Պոյաճեան (Մեծն Մուրատ), հայ յեղափոխական գործիչ, Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան (ծն.՝ 1867)։ Եղբայրն է յեղափոխական գործիչ Ժիրայրի։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յուլիս
30 Յունիս

**30 Յունիս**, տարուան 181-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 182-րդ) օրն է
*Տարուայ աւարտին կը մնայ 184 օր
[մինի|160x160փքս|[Ալպերթ Այնշթայն]]
[մինի|157x157փքս|[Սերժ Սարգիսեան]]

## Դէպքեր
160px
*1894՝ բացուեցաւ Լոնտոնի «Թաուէր»  բացովի կամուրջը 
*1905` Ալպերթ Այնշթայնը հրապարակեցաւ իր «Հարաբերականութեան Յատուկ Տեսութիւնը»
*2008՝ «Մամմա Մի՛ա!» առաջին անգամ մեծ յաջողութեամբ կը ցուցադրուի Լոնտոն
[մինի|181x181փքս|[Լիսա Քուտրոու]]
[մինի|165x165փքս|[Անժելա Սարաֆեան]]

## Ծնունդներ
16px  
* 1922.Ժագ Իհմալեան 
* 1954. Սերժ Սարգիսեան,  
* 1963. Լիսա Քուտրոու 
* 1983. Անժելա Սարաֆեան 
## Մահեր
16px 

* 1966, Ճիւզեբէ Ֆարինա ինքնաշարժի մրցաշարքներու իտալացի վարորդ եւ Ֆորմիւլա 1-ի՝ պաշտօնական արձանագրութեամբ, համաշխարհային առաջին ախոյեան (1950)

## Տօներ
*  Քոնկոյի դեմոկրատական հանրապետութիւն (Պելճիքայէն, 1960)
*  Դանիա՝ Ալեքսանտրա արքայեադստեր օր
*  Իսրայէլ՝ Նաւատորմի օր

Ստորոգութիւն:Յունիս
30 Յունուար

**30 Յունուար**, տարուան 30-րդ օրն է։
 29 Յունուար 9px **30 Յունուար** 9px 31 Յունուար 

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
* 1898, Հայկ Եազմաճեան, հայ բժիշկ, հոգեբոյժ, մանկավարժ, գիտնական, ազգային եւ հասարակական գործիչ (մահ.՝ 1975)։

## Մահեր
*  1768, Պաղտասար Դպիր, հայ բանաստեղծ, երաժիշտ, գիտնական, հրատարակիչ, ազգային եւ կրթական լուսաւորման շարժման գործիչ, եղած է նախակենդանացման շրջանի առաջնորդ դէմքերէն  (ծն.՝ 1683)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Յունուար
30 Նոյեմբեր

[մինի|144x144px|[Ուինսթըն Չըրչիլ ]]**30 Նոյեմբեր**, տարուան 334-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 335-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 31 օր
[մինի|246x246փքս|[Գեղամ Գաւաֆեան]]

## Դէպքեր
* 1979, թողարկուեցաւ Փինք Ֆլոիտին The Wall ալպոմը
* 1876, Միկինեսի մէջ հնաբանական պեղումները կը յայտնաբերեն Միկինեան քաղաքակրթութեան գերիշխան Աղամեմնոնաս թագաւորին ոսկեայ դիմակը
*1806, Պելկրատի պաշարումը 
## Ծնունդներ
* 1874, Ուինսթըն Չըրչիլ 
* 1909, Լէոն Սահակով 
## Մահեր
* 1823, Միքայէլ Չամիչեան 
* 1959, Գեղամ Գաւաֆեան 
* 1986, Հրաչ Զարդարեան 
* 1995, Վազգէն Անդրէասեան  
## Տօներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
30 Սեպտեմբեր

**30 Սեպտեմբեր**, տարուան 273-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 274-րդ) օրն է։
* Տարուան աւարտին կը մնայ 92 օր
[մինի|244x244փքս|[Գէորգ Էմին]]

## Դէպքեր
աջից|150px
* 1895. Մատակասքարը կ'անցնի Ֆրանսայի ենթակայութեան ներքոյ
* 1935. Արիզոնա եւ Նեւատա նահանգներու սահմանին աւարտուեցաւ Հուվըրի ամբարտակի (նկ.) կառուցումը
* 1980. Իսրայէլի մէջ մտցուեցաւ արժոյթի նոր միաւորը՝ շեքելը
*1988․ Ճաուահարլալ Նեհրու մարզադաշտին մէջ (Նիու Տելհի, Հնդկաստան) տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 13-րդ համերգը
*2010․ 95 տարի ետք, Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ գմբէթին վրայ խաչը կը զետեղուի
## Ծնունդներ
16px  
* 1919. Գէորգ Էմին 
* 1925. Հենրիկ Մալեան 
* 1930. Սվետլանա Գրիգորեան  
* 1964․ Մոնիքա Պելուչի, իտալացի դերասանուհի 
* 1986. Օլիվր Ճիրուտ 

## Մահեր
16px 

## Տօներ
* Թարգմանութեան համաշխարհային օր։

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day 
* 120px https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/september-30/ 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
30 Մայիս

**30 Մայիս**, տարուան 150-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 151-րդ) օրն է։

## Դէպքեր
* 1631՝ լոյս կը տեսնէ ֆրանսական La Gazette առաջին թերթը
* 1814՝ Նափոլէոն Պոնափարթը կ'աքսորուի Էլպա կղզի
* 1953՝ ԽՍՀՄ կը հրաժարի Թուրքիոյ, մասնաւորապէս՝ Կարս քաղաքի նկատմամբ ունեցած տարածքային պահանջներէն
* 1999՝ Մինսքի մեթրոյի Նեամիհա կայարանի մօտ տեղի ունեցած հրմշտոցէն  կը զոհուի 53 մարդ

## Ծնունդներ
[մինի|աջից|100px|Ալեքսանդր Նեւսկի<br />* [1220 թ.]]
* 1220՝ Ալեքսանտր Նեւսքի Александр Ярославич Невский ռուս ուղղափառ եկեղեցւոյ սուրբ
* 1896՝ Հաուըրտ Հոուքս ամերիկացի ռեժիսոր եւ թատերագիր
* 1908՝ (Թիֆլիսի մէջ) Աբգար Հովհաննիսեան, խորհրդային պատմաբան
* 1912՝ Հիւ Կրիֆիթ, բրիտանացի դերասան, Օսքարի դափնեկիր։ ( մահ․ 1980)
* 1913՝ (Աֆիոնկարահիսարի մէջ, Թուրքիա) Արա Պեքարեան, նկարիչ
* 1934՝ Ալեքսէյ Լէոնով Алексей Архипович Леонов ռուս կեներալ եւ տիեզերագնաց
* 1937՝ Ալեքսանտր Տեմեանենքօ Александр Сергеевич Демьяненко խորհրդային դերասան
* 1948՝ Խոսրով Հարութիւնեան պետական գործիչ, 1992-93 թթ. եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ
* 1956՝ Սլաւիկ Ալթունեան, ԱՊ մասնակից
* 1964՝ Մարք Շեփըրտ, անգլիացի դերասան եւ երաժիշտ իռլանտական եւ գերմանական ծագումով
* 1974՝ Սի Լօ Կրին CeeLo Green ամերիկացի երգիչ, րեփեր եւ դերասան
* 1980՝ Սթիւըն Ճերարտ Steven Gerrard անգլիացի ֆութպոլիստ

## Մահեր
* 2002, Կենատի Իշխան Մելքոնեան, հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, դերասան (ծն.՝ 1944)։

## Տօներ
* Խորուաթիա՝ Անկախութեան օր
* Սպանիա՝ Քանարեան կղզիներու օր
* 40px Կաթողիկէ եկեղեցւոյ սուրբ Ժանն տ'Արքի օր

Ստորոգութիւն:Մայիս
30 Մարտ

**30 Մարտ**, տարուայ 89-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 90-րդ) օրն է
*Տարուայ աւարտին կը մնայ 276 օր
 29 Մարտ 9px **30 Մարտ** 9px 31 Մարտ 
[մինի|[1918 թուական|1918. Պաքուին մէջ տեղի ունեցան բախումներ հայերու եւ տեղացի թաթար թուրքերու միջեւ]]

## Դէպքեր
աջից|120px
* 1856. Փարիզի պայմանագրով կ'աւարտուի Խրիմի պատերազմը
** Ռուսիան ստացաւ Սեւաստոպոլը, որուն դիմաց Օսմանեան կայսրութեանը յանձնելով Կարս քաղաքը 
* 1863. Դանիոյ արքայազն Վիլհեմ Գէորգը Յունաստանին մէջ կը թագադրուի որպես Գէորգիոս I թագաւոր
* 1867. Միացեալ Նահանգները 7.2 միլիոն տոլլարով Ռուսիայէն կը գնեն Ալեասքան
* 1918. Պաքուին մէջ տեղի ունեցան բախումներ հայերու եւ տեղացի թաթար թուրքերու միջեւ
* 1945. 
** խորհրդային Կարմիր բանակի մուտքը Վիեննա, Աւստրիա
** նոյն օրը խորհրդային եւ լեհական զօրքերը կը գրաւեն Տանզիկը
* 1987. լոնտոնեան աճուրդին ≈40 միլիոն տոլլարով կը վաճառուի Վան Կոկի «Արեւածաղիկները»
[մինի|233x233փքս|[Զաւէն Պարտաքճեան]]

## Ծնունդներ
16px 
* 1948. Զաւէն Պարտաքճեան
* 1968. Սելին Տիոն 
[մինի|219x219փքս|[Զարեհ Մելքոնեան]]

## Մահեր
16px 
* 1935. Ռոմանոս Մելիքեան  
* 2010. Արամ Քալանթարեան 
* 2012. Զարեհ Մելքոնեան 
## Տօներ
* Բժիշկներու օր՝ Միացեալ նահանգներ
* Ծաղկի օր՝ Սպանիա
## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/march-30/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մարտ
301 (թիւ)

**301** (**երեք հարիւրմեկ**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 300-ի եւ 302-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  ուրախ թիւ է
*  իննսունհինգերորդ կիսապարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի - նշանը 
* երեք յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 301=97+101+103
* տարուայ 301րդ օրն է Հոկտեմբեր 29-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 28-ը)
* 301 Պավարիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
* 301 թուականին Հայաստանն ընդունած է քրիստոնէութիւնը
* 301 յօդուածը Թուրքիոյ մէջ կ'արգիլէ «թուրք ազգը վիրաւորելը»
## Ծանօթագրութիւններ
302 (թիւ)

**302** (**երեք հարիւրերկու**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 301-ի եւ 303-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  ուրախ թիւ է
*  իննսունվեցերորդ կիսապարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի . նշանը 
* տարուայ 302րդ օրն է Հոկտեմբեր 30-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 29-ը)
* 302 Քլարիսա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
303 (թիւ)

**303** (**երեք հարիւր երեք**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 302-ի եւ 304-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  իննսունեօթներորդ կիսապարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի / նշանը 
* քառակուսիներու տարբերութիւն է՝ 303=1522-1512
* տարուայ 303րդ օրն է Հոկտեմբեր 31-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 30-ը)
* 303 Եոսէփինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
304 (թիւ)

**304** (**երեք հարիւր չորս**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 303-ի եւ 305-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  վեց յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 304=41+43+47+53+59+61
*  ութ յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 304=23+29+31+37+41+43+47+53
*   գործադրելիս կը ստացուի 0 նշանը 
* տարուայ 304րդ օրն է Նոյեմբեր 1-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 31-ը)
* 304 Օլկա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
305 (թիւ)

**305** (**երեք հարիւր հինգ**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 304-ի եւ 306-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  իննսունութներորդ կիսապարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի 1 նշանը 
* տարուայ 305րդ օրն է Նոյեմբեր 2-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 1-ը)
* 305 Կորտոնիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
306 (թիւ)

**306** (**երեք հարիւր վեց**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 305-ի եւ 307-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  անձեռնմխելի թիւ է
*  չորս յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 306=71+73+79+83  
*   գործադրելիս կը ստացուի 2 թուանշանը 
* տարուայ 306րդ օրն է Նոյեմբեր 3-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 2-ը)
* 306 Եունիթաս աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
30 Օգոստոս

**30 Օգոստոս**, տարուան 242-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 243-րդ) օրն է։
* Տարուան աւարտին կը մնայ 123 օր
[մինի|167x167փքս|[Շուշանիկ Կուրղինեան]]
[մինի|168x168փքս|[Մուրացան]]
[մինի|154x154փքս|[Նիկողոս Թահմիզեան]]

## Դէպքեր
* 1968՝ ելաւ The Beatles խումբի Hey Jude սինկըլը
* 1991՝ Ազրպէյճանը յայտարարեցաւ անկախութիւն
## Ծնունդներ

* 1876՝ Շուշանիկ Կուրղինեան 
* 1927՝ Մարգարիտա Իսահակ Միքայէլեան  թատրոնի եւ ֆիլմի բեմադրիչ
## Մահեր

* 1908՝ Մուրացան  արեւելահայ գրող
* 2011՝ Նիկողոս Թահմիզեան 

## Տօներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Օգոստոս
300 (թիւ)

**300** (**երեք հարիւր**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 299-ի եւ 301-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  բերկրալի թիւ է
*   գործադրելիս կը ստացուի , նշանը 
* երկու հարեւան պարզ թիւերու գումար է՝ 300=149+151
* տասը յաջորդական պարզ թիւերու գումար է՝ 300=13+17+19+23+29+31+37+41+43+47
* տարուայ 300րդ օրն է Հոկտեմբեր 28-ը (նահանջ տարիներուն՝ Հոկտեմբեր 27-ը)
* 300 Կերալտինէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
* 300-ն են Յունաստանի խորհրդարանի տեղերը

## Ծանօթագրութիւններ
307 (թիւ)

**306** (**երեք հարիւր եօթ**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 306-ի եւ 308-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  վաթսուներեքերորդ պարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի 3 թուանշանը 
* տարուայ 307րդ օրն է Նոյեմբեր 4-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 3-ը)
* 307 Նիքէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
308 (թիւ)

**308** (**երեք հարիւր ութ**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 307-ի եւ 309-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
* երկու հարեւան պարզ թիւերու գումար է՝ 308=151+157
*   գործադրելիս կը ստացուի 4 թուանշանը 
* տարուայ 308րդ օրն է Նոյեմբեր 5-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 4-ը)
* 308 Փոլիքսոյ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
309 (թիւ)

**309** (**երեք հարիւր ինը**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 308-ի եւ 310-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  իննսունիններորդ կիսապարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի 5 թուանշանը 
* տարուայ 309րդ օրն է Նոյեմբեր 6-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 5-ը)
* 309 Փրաթերնիտաս աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
31 (թիւ)

**31** (**երեսունմեկ**)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 30-ի եւ 32-ի միջեւ

## Թուագիտութիւն
*  տասնմեկերորդ պարզ թիւն է
*  երրորդ զրապ թիւն է
*  Մերսէնի երրորդ թիւն է՝ 31=25-1
* 31, 331, 3331, 33331, 333331, 3333331, 33333331 թիւերէն բոլորը պարզ են
* \pi~3 ≈ 31

## Գիտութիւն
:* Կաղիոն քիմիական տարրի (31Ga) ատոմային թիւն է
:* Եւփրոսինէ (31 Euphrosyne) աստեղնեակի կարգահամարն է

## Այլ
* Ֆրանսայի Վերին Կարոն տեփարթեմանի կարգային թիւն է``

## Օրացոյց
* 1931 թուական
* 31-ն են Յունուար, Մարտ, Մայիս, Յուլիս, Օգոստոս, Հոկտեմբեր, Դեկտեմբեր ամիսներու օրերը
* տարուայ 31րդ օրն է Յունուար 31-ը

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին հղումներ
* Prime Curios! 31 Prime Pages-էն

Ստորոգութիւն:31
31 Դեկտեմբեր

**31 Դեկտեմբեր**, տարուայ վերջին, 365-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 366-րդ) օրն է
[մինի|181x181փքս|[Նայիրի Զարեան]]
[աջից|մինի|164x164փքս| '''[Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ|Սալման ալ Սէուտ''']]

## Դէպքեր
* 1992. Չեխոսլովաքիան խաղաղ բաժնուեցաւ Չեխիոյ եւ Սլովաքիոյ
* 1999
** Ռուսիոյ Դաշնութեան նախագահ Պորիս Ելցինի հրաժարականը, անոր փոխարինեցաւ Վլատիմիր Փութինը
** Միացեալ նահանգներն իրենց վերահսկողութիւնը հաստատեցին Փանամայի ջրանցքին վերայ
* 2009.տեղի ունեցաւ միաժամանակ Լուսինի խաւարումը եւ Կապոյտ Լուսինը
[մինի|224x224փքս|[Նիքոլաս Սփարքս]]

## Ծնունդներ
16px  
* 1900. Նայիրի Զարեան  
* 1935. Սալման ալ Սէուտ
* 1965. Նիքոլաս Սփարքս  
[մինի|193x193փքս|[Լուսիըն Հապըրտ]]
[մինի|187x187փքս|[Ալմա Եոհանսոն]]

## Մահեր
16px  
* 1971. Լուսիըն Հապըրտ  
* 1974. Ալմա Եոհանսոն  
* 2002. Գէորգ Արշակեան  
## Տօներ

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/december-31/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
31 Մարտ

**31 Մարտ**, տարուան 90-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 91-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ
[մինի|177x177փքս|[Զահա Հատիտ|Զահա Մոհամմատ Հատիտ]]
[մինի|249x249փքս|[Զարեհ Մելքոնեան]]

## Մահեր
* 2016, Զահա Մոհամմատ Հատիտ՝ (արբ.՝زها حديد; անգլ.՝ Zaha Mohammad Hadid), ծնունդով իրաքցի բրիտանացի ճարտարապետ եւ ձեւաւորող։ 2004 թուականին դարձած է Փրիթցքըրի մրցանակին արժանացած առաջին կին ճարտարապետը (ծն․՝ 1950)։
* 2012, Զարեհ Մելքոնեան, բանաստեղծ, թատերագիր, հրապարակագիր, հրապարակախօս (ծն․՝ 1923)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Մարտ
31 Յուլիս

**31 Յուլիս**, տարուան 212-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 213-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 153 օր
[մինի|179x179փքս|[Ճոան Ռոուլինկ|Ճոան Քէյթլին Ռոուլինկ]]
[մինի|181x181փքս|[Վահան Ամատունի]]

## Դէպքեր
* 781՝ Ֆուճի լերան առաջին արձանագրուած ժայթքումը
* 904՝ արաբները կը գրաւեն Սալոնիկը եւ կ'աւերեն զայն
* 1658՝ Հնդկաստանի մէջ Աուրանկզեպը կը դառնայ մոկուլներու կայսր
* 1961՝ Իսրայէլ կը ժամանէ միլիոներորդ հայրենադարձը
* 1991՝ սովեթական զօրքը կը յարձակում կը գործէ Լիթուանիոյ Մեատինինքայի մաքսակէտին վրայ, կը սպանուէ եօթը սպայ
* 1992՝
** Վրաստանը դարձաւ Միաւորուած Ազգերու անդամ
** թայլանտական օդանաւը վթարի կ'ենթարկուէ Քաթմանտուէն հարաւ գտնուող լերները, կը զոհուէ 113 մարդ
** չինական ընկերութեան օդանաւի վթարի զոհ կը դառնան 116-էն 108-ը
* 2002՝ Երուսաղէմի հրեական համալսարանին մէջ ռումբի պայթիւնէն կը զոհուէ ինը մարդ
## Ծնունդներ

* 1965՝ Ճոան Քէյթլին Ռոուլինկ 
[մինի|195x195փքս|[Վալերիան Կունիա|Վալերիան (Վալիկո) Լեւան Կունիա]]

## Մահեր

* 1915՝ Վահան Ամատունի 
* 1938՝ Վալերիան (Վալիկո) Լեւան Կունիա  
* 1944՝ Անթուան տեօ Սենթ-Էքզուփերի  
## Տօներ
* 32px Դրօշի օր 

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յուլիս
31 Հոկտեմբեր

[մինի|[Զահա Հատիտ|Զահա Մոհամմատ Հատիտ]]
**31 Հոկտեմբեր**, տարուան 304-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 305-րդ) օրն է։

## Դէպքեր
* 1864, Նեւատան կը յայտարարուի Միացեալ Նահանգներու 36-րդ նահանգը։
* 1931, լոյս տեսաւ «Աշտարակ» շրջանային թերթը։

## Ծնունդներ
* 1950, Զահա Մոհամմատ Հատիտ՝ (արբ.՝زها حديد; անգլ.՝ Zaha Mohammad Hadid), ծնունդով իրաքցի բրիտանացի ճարտարապետ եւ ձեւաւորող։ 2004 թուականին դարձած է Փրիթցքըրի մրցանակին արժանացած առաջին կին ճարտարապետը (մահ․՝ 2016)։

## Մահեր

## Տօներ
* Հալոուին Helloween, կը նշուի ԱՄՆ-ի եւ անգլիախօս այլ երկրներու մէջ։

Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
31 Մայիս

**31 Մայիս**, տարուան 151-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 152-րդ) օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 214 օր
[մինի|198x198փքս|[Ուոլթ Ուիթմըն]]

## Դէպքեր
* 1859. Լոնտոնի մէջ գործարկուեցաւ Պիկ Պեն ժամացոյցը
150px
* 2003. Փարիզ ժամանեցաւ «Քոնքորտ»  տեսակի վերջին օդանաւը
* 2013. (285263) 1998 QE2  աստղակերպը առաւելագոյնս մոտեցաւ Երկրին

##### Երկրաշարժներ
* 526. Անտիոքի երկրաշարժէն զոհուեց 250 000 մարդ
* 1935. երկրաշարժն աւերեցաւ Փաքիստանի Քվեթա քաղաքը,  զոհուեց 40 000 մարդ
* 1970. Փերուի Անքաշի տարածաշրջանի երկրաշարժի  զոհ դարձաւ 47 000 մարդ
[մինի|218x218փքս|[Վիքթոր Օրպան]]

## Ծնունդներ
16px  
120px
* 1819. Ուոլթ Ուիթմըն 
* 1963. Վիքթոր Օրպան  
* 1992. Վէնաս Կէյմինկ 
## Մահեր
16px  
## Տօներ
* Ծխախոտի դէմ պայքարի համաշխարհային օր
* Հանրապետութեան օր՝
** 32px Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն
* 40px Գարնան օր 
* 40px 1814-1864 թուականներու Կովկասեան պատերազմի զոհերու յիշատակի օր 

Ստորոգութիւն:Մայիս
310 (թիւ)

**310** (**երեք հարիւր տասը**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 309-ի եւ 311-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*   գործադրելիս կը ստացուի 6 թուանշանը 
* տարուայ 310րդ օրն է Նոյեմբեր 7-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 6-ը)
* 310 Մարկերիթա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
311 (թիւ)

**311** (**երեք հարիւր տասնմեկ**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 310-ի եւ 312-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  առաջին երեք եռանիշ պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=101+103+107
*  հինգ յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=53+59+61+67+71
*  եօթ յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=31+37+41+43+47+53+59
*  տասնմեկ յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=11+13+17+19+23+29+31+37+41+43+47
*  տասնվեցերորդ զրապ թիւն է
*  վաթսունչորսերորդ պարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի 7 թուանշանը 
* 311.7 մ է Երեւանի հեռուստաաշտարակի բարձրութիւնը
* տարուայ 311րդ օրն է Նոյեմբեր 8-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 7-ը)
* 311 Քլաւտիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
312 (թիւ)

**312** (**երեք հարիւր տասներկու**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 311 եւ 313 պարզ թիւերու միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  բերկրալի թիւ է
*   գործադրելիս կը ստացուի 8 թուանշանը 
* տարուայ 312րդ օրն է Նոյեմբեր 9-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 8-ը)
* 312 Փիրեթա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
313 (թիւ)

**313** (**երեք հարիւր տասներեք**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 312-ի եւ 314-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  ուրախ թիւ է
*  վաթսունհինգերորդ պարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի 9 թուանշանը 
* տարուայ 313րդ օրն է Նոյեմբեր 10-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 9-ը)
* 313 Քալտէյեա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
314 (թիւ)

**314** (**երեք հարիւր տասնչորս**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 313-ի եւ 315-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  հարիւրերորդ կիսապարզ թիւն է
*  երեք խորաններու գումար է՝ 314=43+53+53
*   գործադրելիս կը ստացուի : նշանը 
* տարուայ 314րդ օրն է Նոյեմբեր 11-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 10-ը)
* 314 Ռոսալիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
315 (թիւ)

**315** (**երեք հարիւր տասնհինգ**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 314-ի եւ 316-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  բերկրալի թիւ է
*   գործադրելիս կը ստացուի ; նշանը 
* տարուայ 315րդ օրն է Նոյեմբեր 12-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 11-ը)
* 315 Քոնսթանտիա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
31 Յունուար

**31 Յունուար**, տարուան 31-րդ օրն է
* Տարուան աւարտին կը մնայ 334 (նահանջ տարիներուն՝ 335) օր
 30 Յունուար 9px **31 Յունուար** 9px 1 Փետրուար 
[մինի|152x152փքս|[Ատրպետ Ատրպետեան]]

## Դէպքեր
* 1943. գերմանացի դաշտային մարշալ Ֆրիտրիխ Փաուլիւսը յանձնուեցաւ խորհրդային զօրքին
* 2010. «Աւաթարը» դարձաւ երկու պիլիոն ԱՄՆ տոլլարէն աւելի գումար հաւաքած առաջին ֆիլմը
[մինի|185x185փքս|[Փորշա Տը Ռոսի]]
[մինի|168x168փքս|[Քէրի Ուաշինկթըն]]

## Ծնունդներ
16px  
* 1860. Ատրպետ Ատրպետեան 
* 1973. Փորշա Տը Ռոսի 
* 1977. Քէրի Ուաշինկթըն 
## Մահեր
16px  
* 2013. Անթուան Քեհեայեան 

## Տօներ
* Ոսկերիչի միջազգային օր
* Անկախութեան օր՝ Նաուրու 

## Արտաքին յղումներ
* BBC: On This Day
* 120px  https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/january-31/ 
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունուար
31 Օգոստոս

**31 Օգոստոս**, տարուան 243-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 244-րդ) օրն է։
[մինի|[Անդրանիկ Օզանեան|Անդրանիկ Թորոս Օզանեան]]

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր
* 1927, Անդրանիկ Թորոս Օզանեան կամ Զօրավար Անդրանիկ, Անդրանիկ Փաշա, հայ զօրահրամանատար, պետական գործիչ ֆետայապետ (հայդուկապետ) (ծն․՝ 1865)։

## Տօներ

Ստորոգութիւն:Օգոստոս
316 (թիւ)

**316** (**երեք հարիւր տասնվեց**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 315-ի եւ 317-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*   գործադրելիս կը ստացուի րդ օրն է Նոյեմբեր 13-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 12-ը)
* 316 Կոպերթա աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
317 (թիւ)

**317** (**երեք հարիւր տասնեօթ**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 316-ի եւ 318-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  վաթսունվեցերորդ պարզ թիւն է
*   գործադրելիս կը ստացուի = նշանը 
* տարուայ 317րդ օրն է Նոյեմբեր 14-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 13-ը)
* 317 Ռոքսանէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
318 (թիւ)

**318** (**երեք հարիւր տասնութ**) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 317-ի եւ 319-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  տասներկու յաջորդական պարզ թիւերու գումարն է՝ 311=7+11+13+17+19+23+29+31+37+41+43+47
*   գործադրելիս կը ստացուի > նշանը 
* տարուայ 318րդ օրն է Նոյեմբեր 15-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 14-ը)
* 318 Մակտալենէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ
319 (թիւ)

**319** (**երեք հարիւր տասնինը**) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 318-ի եւ 320-ի միջեւ
## Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
*  ուրախ թիւ է
*  հարիւրմեկերորդ կիսապարզ թիւն է
*  երեք առաջին եռանիշ պարզերու գումարն է՝ 311=103+107+109
*   գործադրելիս կը ստացուի ? նշանը 
* տարուայ 319րդ օրն է Նոյեմբեր 16-ը (նահանջ տարիներուն՝ Նոյեմբեր 15-ը)
* 319 Լեւոնէ աստեղնեակի կարգային թիւն է
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:319