Բանաւոր բանաձեւային յօրինուածք

### Բանաւոր-բանաձեւային յօրինուածքը
Տեսութիւն մըն  է, որը սկիզբ առած է էպիքական բանաստեղծութեան գիտական ​​ուսումնասիրութենէն եւ զարգացեր քսաներորդ դարու երկրորդ քառորդին**,** ան կը փորձէ բացատրել երկու առնչուող խնդիրներ,

**Ինչ է անոր գործընթացը**

գործընթացը, որմով բանաւոր բանաստեղծները կը վերարտադրեն բանաստեղծութիւն:

(կամ բանաւոր *իմպրովիզացիայ* այսինքն կը ստեղծուի կատարման միջոցին  ավանդութիւններէն բխող գրաւոր բանաստեղծութեան ձեւին նման:) 

#### Տեսութիւն
Տեսութեան հիմնական գաղափարն այն է, որ բանաստեղծները ունին բանաձեւերու պաշար (բանաձեւը «արտայայտութիւն է, որ կանոնաւոր կերպով կ'օգտագործուի, նոյն չափի պայմաններուն մէջ, որոշակի էական գաղափար արտայայտելու համար»)[1],  Պայմանական ձեւերով բանաստեղծները կրնան արագօրէն բանաստեղծութիւններ կազմել: Անթուան ​​Մէյլէն այդ միտքը արտայայտած է 1923 թուականին, այսպէս.

Հոմերոսեան էպոսը ամբողջութեամբ կազմուած է բանաստեղծէ- բանաստեղծ փոխանցուած բանաձեւերէն: Որեւէ հատուածի ուսումնասիրութիւնը արագ կը բացայայտէ, որ այն կազմուած է տողերու եւ տողերու հատուածներէն, որոնք բառ առ բառ կը վերարտադրուին մէկ կամ  քանի մը այլ հատուածներու մէջ: Նույնիսկ այն տողերը, որոնց մասերը պատահաբար չեն կրկնուիր որեւէ այլ հատուածի մէջ, ունին նոյն բանաձեւային բնոյթը, եւ անկասկած, մաքուր պատահականութիւն է, որ անոնք այլ տեղ չեն հաստատուած[2]:

Մեյլէի աշակերտ Միլման Պարրիի (1902-1935) եւ հետագային վերջինիս աշակերտ Ալպերտ Լորդի (1912-1991) եղած այդ մօտեցումը փոխեց հին եւ միջնադարեան բանաստեղծութեան եւ ընդհանրապէս բանաւոր բանաստեղծութեաան ուսումնասիրութիւնը: Անոնց մօտեցումներու հիմնական ներկայացուցիչն ու մշակողը Ջոն Մայլս Ֆոլին էր (1947-2012):

#### Հոմերոսեան հատուած
Հոմերոսեան հատուածին մէջ արտայայտութիւնը, ինչպիսին է rhododaktylos eos («վարդագոյն մատներով արշալոյս») կամ oinopa ponton («գինիի խաւար ծով») արտայայտութիւնը կը զբաղեցնէ որոշ մեթրային օրինաչափութիւն, որ մոտուուլային ձեւով կը տեղաւորուի վեց ոտնաչափ յունական հեքսամեթրի մէջ, որ կ'օգնէ aoidos-ին կամ բարդ՝ ինքնատիպ կազմով. «Իլիականը» եւ «Ոդիսականը» երկուքն ալ կ'օգտագործեն *դակտիլային* հեքսամեթր չափածոյ ձեւ, ուր իւրաքանչիւր տող կը պարունակէ վանկերու վեց խումբ: Աւելին, նման արտայայտութիւնները ենթակայ են ներքին փոխարինումներու եւ յարմարեցումներու՝ թոյլ տալով ճկունութիւն՝ ի պատասխան պատմողական և քերականական կարիքներու. «արագ ոտքով Աքիլլեսը» մեթրային առումով համարժեք է koruthaiolos Ektor-ին «նայող սաղաւարտ Հեկտոր»: Բանաձեւերը կրնան  նաև համակցուիլ տիպային տեսարաններու, էպոսի ընդհանուր գործողութիւններու աւելի երկար, պայմանական պատկերներու մէջ, ինչպիսիք են զինուելու կամ նաւը ծով պատրաստելու քայլերը:

**Պարրիի եւ իր յաջորդներու աշխատանքը**

Պարրիի և իր յաջորդներու աշխատանքը
Բանավոր-բանաձևային տեսությունն ի սկզբանե մշակվել է հիմնականում Պարրիի կողմից 1920-ականներին՝ բացատրելու, թե ինչպես Հոմերոսյան էպոսները կարող էին փոխանցվել շատ սերունդների՝ զուտ բանավոր խոսքի միջոցով, և ինչու են դրա բանաձևերը հայտնվել այնպես, ինչպես եղան: Նրա աշխատանքն ազդեցիկ էր Հոմերոսագիտության բնագավառում և փոխեց բանավոր տեսության և Հոմերոսյան հարցի մասին դիսկուրսը։ Լոկուս դասականը բանավոր-բանաձև պոեզիայի համար, այնուամենայնիվ, հաստատվել է Պարրիի և նրա աշակերտ Լորդի աշխատությամբ, ոչ թե Հոմերոսի բանավոր ասմունքով (որն այլևս չէր կիրառվում), այլ սերբական բանավոր էպիկական պոեզիայի (նմանատիպ) պոեզիայի վրա: ապա Հարավսլավիայի, որտեղ բանավոր-բանաձևային կազմը կարելի էր դիտարկել և ազգագրորեն գրանցել[3]։ Բանաձևի փոփոխությունը ակնհայտ է, օրինակ, հետևյալ տողերում.

a besjedi od Orasca Tale («Բայց խոսեց Օրաշացի հեքիաթի մասին»)
a besjedi Mujagin Halile («Բայց խոսեց Մուջոյի Հալիլը»):
Լորդը, և առավել ակնառու Ֆրենսիս Փիբոդի Մագունը, նույնպես կիրառեցին տեսությունը հին անգլիական պոեզիայի վրա (հիմնականում՝ Բեովուլֆ), որտեղ ակնառու է հետևյալ բանաձևի փոփոխությունը.

Hrothgar mathelode helm Scildinga («Հրոտգարը խոսեց, Սիլդինգների պաշտպանը»)
Beowulf Mathelode-ը կրում է Ecgtheowes («Բեովուլֆը խոսեց, Էկգթեովի որդին»)
Մագունը կարծում էր, որ բանավոր պոեզիան անպայմանորեն բանավոր ծագում ունի։ Դա մեծ և շարունակական բանավեճ առաջացրեց այն մասին, թե որքանով է հին անգլիական պոեզիան, որը գոյատևում է միայն գրավոր ձևով, ինչ-որ առումով պետք է դիտվի որպես բանավոր պոեզիա:

Կոմպոզիցիայի բանավոր-բանաձևային տեսությունն այժմ կիրառվել է լեզուների և ստեղծագործությունների լայն տեսականիով: Բանավոր-բանաձևային տեսության սադրիչ նոր կիրառումը դրա օգտագործումն է՝ փորձելով բացատրել Ղուրանի առնվազն որոշ մասերի ծագումը[4]: Բանավոր-բանաձևի տեսությունը կիրառվել է նաև ճապոնական վաղ աշխատությունների վրա[5]։ Բանավոր-բանաձևային տեսությունը կիրառվել է նաև Սիբիրի սախաների Օլոնկոյի էպոսի նկատմամբ[6]։

##### Պարրիի պրեկուրսորները
Պարրիից առաջ առնվազն երկու այլ բանահյուսներ նույնպես նշել են բանաձևերի օգտագործումը Հարավսլավիայի էպիկական հեքիաթների երգիչների մեջ (հայտնի են որպես գուսլարներ),[7] (ինչ-որ բան ընդունում է Պարրին).[8][9]

Ֆրիդրիխ Սալոմոն Քրաուսը (1859-1938), հարավսլավական բանահյուսության մասնագետ, ով դաշտային աշխատանք էր կատարել գուսլարների հետ, կարծում էր, որ այս հեքիաթասացները կախված են «ֆիքսված բանաձևերից, որոնցից նա ոչ կարող է, ոչ էլ ցանկանում է տարբերվել»:[10]
Առնոլդ վան Գեննեպ (1873-1957), ով առաջարկել է, որ «գուսլարների բանաստեղծությունները բաղկացած են համեմատաբար քիչ թվով կլիշեների համադրումից, և որոնց հետ բավական է միայն տիրապետել… Լավ գուսլարը նա է, ով մշակում է այս կլիշեները, երբ մենք խաղում ենք: քարտերով, ով դրանք պատվիրում է տարբեր կերպ՝ ըստ այն օգտագործման, որը նա ցանկանում է անել»:[11][12]

##### Տես նաեւ
Բանավոր ավանդույթ
Բանավոր պոեզիա
Բանավոր-բանաձևային տեսությունը անգլո-սաքսոնական պոեզիայում
Հղումներ
Milman Parry, L’epithèt tradicionalnelle dans Homère (Փարիզ, 1928), էջ. 16; տես. Ալբերտ Բ. Լորդ, Հեքիաթների երգիչը (Cambridge: Harvard University Press, 1960), էջ. 4
Meillet, Antoine (1923), Les origines indo-européennes des mètres grecs, Paris: Presses Universitaires de France, էջ. 61. Ադամ Պարրիի թարգմանությունը՝ վերանայված։
Կիրշ, Ադամ (14 հունիսի 2021 թ.): «Արձագանքող երգը». The New Yorker. էջ 72–75։
Bannister, Andrew G. 2014. An Oral-Formulaic Study of Qur'an. Lanham, Մերիլենդ: Lexington Books. 
Տոկիտա, Էլիսոն Մաքքուին. 2015. Հեքիաթների ճապոնական երգիչներ. կատարվող պատմվածքի տասը դար: Burlington, VT: Ashgate Publishing.
Հարիս, Ռոբին. 2017. Պատմություն Սիբիրում. Օլոնխոյի էպոսը փոփոխվող աշխարհում: Urbana-Champaign, IL: University of Illinois Press.
Ֆոլի, Ջոն Մայլս (1988): Բանավոր կազմության տեսություն. պատմություն և մեթոդիկա. Բլումինգթոն: Հնդկական համալսարանի հրատարակություն. էջ 13. . Վերցված է 2019 թվականի հուլիսի 6-ին։
Փերի, Ադամ, խմբ. 1971. The Making of Homeric Verse. The Collected Papers of Milman Parry, Oxford: Clarendon Press, p.270 n.1
Dundes, Fables of the Ancients?, 2003: էջ 16
1908 թուական, «Von wunderbaren Guslarengeldachtnis», Ֆրիդրիխ Քրաուս
Առնոլդ վան Գեննեպ. 1909. (տրետիս) «La Question d’Homere», էջ. 52
Dundes, Fables of the Ancients?, 2003: p.16-17