Իտալերէն

**Իտալերէնը** ( ) կը պատկանի Հնդեւրոպական լեզուներու ընտանիքի ռոմանական լեզուներու արեւմտաիտալական լեզուախումբին։
Իտալերէն կը խօսին աշխարհի վրայ 61 միլիոն մարդ։ Իտալերէնը պետական լեզուն է Իտալիոյ, Զուիցերիոյ, Սան Մարինոյի, Սլովենիոյ, Վատիկանի եւ Իսթրիա կոմսութեան մէջ (Խրուաթիա)։ 
Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման՝ իտալերէնը 21-րդն է։

## Այբուբենը Եւ Գիրը
Թէեւ իտալերէնի այբուբենը ունի 21 տառ՝ 16 բաղաձայն եւ 5 ձայնաւոր, սակայն կը ցուցադրուի 26 տառ, որոնցմէ վերջին 5-ը կ'օգտագործուին արտասահմանեան ծագում ունեցող բառերուն մէջ եւ չեն պատկանիր իտալերէն լեզուի այբուբենին։

## Հնչիւնները

### Ձայնաւորները

Իտալերէն լեզուին մէջ ձայնավորները 5 հատ են՝

### Բաղաձայնները

Իտալերէն լեզուին մէջ բաղաձայնները թիւով 16 են՝

**[[B]]**, **[[C]]**, **[[D]]**, **[[F]]**, **[[G]]**, **[[H]]**, **[[L]]**, **[[M]]**, **[[N]]**, **[[P]]**, **[[Q]]**, **[[R]]**, **[[S]]**, **[[T]]**, **[[V]]**, **[[Z]]**.

**[[C]]** տառը՝ **[[a]]**, **[[o]]**, **[[u]]** ձայնաւորներէն եւ բաղաձայններէն առաջ կ'արտասանուի {**[[k]]**}(**[[կ]]**)։

Օրինակ՝

**[[ca]]**ne {քանէ} (**շուն**),
 
**[[co]]**lore {քոլորէ} (**գոյն**),

**[[cu]]**ore {քուորէ} (**սիրտ**),

**[[cl]]**amore {քլամորէ} (**աղմուկ**, **աղաղակ**),

**[[cr]]**udele {քրուտելէ} (**դաժան**)։

**[[C]]** տառը՝ **[[i]]**, **[[e]]** ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {**[[tʃ]]**} (**[[չ]]**)։

Օրինակ՝

**[[ci]]**elo {չիելօ} (**երկինք**),
 
dol**[[ce]]** {տոլչէ} (**քաղցր**),
 
**[[ce]]**na {չենա} (**ընթրիք**),
 
fa**[[ci]]**le {ֆաչիլէ} (**հեշտ**),
 
**[[ci]]**nema {չինեմա} (**շարժապատկեր**)։

**[[G]]** տառը՝ **[[a]]**, **[[o]]**, **[[u]]** ձայնաւորներէն եւ բաղաձայններէն առաջ կ'արտասանուի {**[[g]]**}(**[[կ]]**)։

Օրինակ՝

**[[ga]]**tto {կաթթօ} (**կատու**),
 
**[[go]]**la {կոլա} (**կոկորդ**),

**[[gu]]**sto {կուսթօ} (**համ**),
 
**[[gr]]**eco {կրեքօ} (**յոյն**),

**[[gr]]**igio {կրիճիօ} (մոխրագոյն)։

**[[G]]** տառը՝ **[[e]]**, **[[i]]** ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {**[[dj]]**}(**[[ճ]]**)։

Օրինակ՝

**[[ge]]**lato {ճելաթօ} (**պաղպաղակ**),
 
**[[gi]]**orno {ճիորնօ} (**օր**),

**[[gi]]**allo {ճիալլօ} (**դեղին**),

**[[ge]]**nte {ճենթէ} (**ժողովուրդ**, **մարդիկ**)։

**[[GN]]** տառակապակցութիւնը կ'արտասանուի {**[[նի]]**}։

Օրինակ՝

**[[gn]]**omo {նիոմօ} (**գաճաճ**),

a**[[gn]]**ello {անիելլօ} (**գառ**),

o**[[gn]]**i {օնիի} (**իւրաքանչիւր**),
 
so**[[gn]]**o {սոնիօ} (**քուն**)։

**[[GLI]]** տառակապակցութիւնը կ'արտասանուի {**[[լի]]**}։

Օրինակ՝

fi**[[gli]]**o {ֆիլիօ} (**որդի**),

vo**[[gli]]**a {վոլիա} (**ցանկութիւն**),
 
a**[[gli]]**o {ալիօ} (**սխտոր**),

bi**[[gli]]**etto {բիլիեթթօ} (**տոմս**)։

Իտալերէնին մէջ **[[H]]** տառը չունի հնչիւն, երբ **[[h]]** տառը կը գրուի **[[c]]** կամ **[[g]]** տառէն ետք, որուն կը յաջորդէ **[[e]]** կամ **[[i]]** ձայնաւորը ապա **[[c]]** կամ **[[g]]** տառը կ'արտասանուի {**[[ք]]**}, {**[[կ]]**}։

Օրինակ՝

**[[chi]]**lo {քիլօ} (**քիլօկրամ**),

**[[ghi]]**accio {կիաչչիօ} (**սառոյց**)։

**[[H]]** տառը կ'օգտագործուի նաեւ **[[avere]]** - ունենալ օժանդակ բայի ներկայ ժամանակի մէջ խոնարհուած որոշ դէմքերու մէջ։

**[[h]]**o {օ} **ես ունիմ**,

**[[h]]**ai {այ} **դուն ունիս**,

**[[h]]**a {ա} **ան ունի**,

**[[h]]**anno {աննօ} **մենք ունինք**։

**[[SC]]** տառակապակցութիւնը **[[a]]**, **[[o]]**, **[[u]]** ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {**[[սք]]**}։

Օրինակ՝

**[[sca]]**la {սքալա} (**աստիճան**),
 
**[[scu]]**ola {սքուոլա} (**դպրոց**),
 
**[[sco]]**po {սքոփօ} (**նպատակ**)։

**[[SC]]** տառակապակցութիւնը **[[e]]**, **[[i]]** ձայնաւորներէն առաջ կ'արտասանուի {**[[շ]]**}։

Օրինակ՝

**[[sce]]**gliere {շելիերէ} (**ընտրել**),

**[[sci]]**enza {շենցա} (**գիտութիւն**)։

**[[S]]** տառը երբ կը գտնուի երկու ձայնաւորներու միջեւ կ'արտասանուի {**[[զ]]**}, սակայն երբ երկու ձայնաւորներու միջեւ կը գրուի երկու **[[SS]]** կ'արտասանուի {**[[ս]]**}։

Օրինակ՝

c**[[asa]]** {քազա} (**տուն**),
 
c**[[osa]]** {քոզա} (**ինչ**)։

p**[[assa]]**re {փասսարէ} (**անցնել**),
 
b**[[assa]]**re {պասսարէ} (**իջեցնել**)։

**[[S]]** տառը հետեւեալ բաղաձայններէն առաջ **[[b]]**, **[[d]]**, **[[g]]**, **[[l]]**, **[[m]]**, **[[n]]**, **[[r]]**, **[[v]]** նոյնպէս կ'արտասանուի {**[[զ]]**}։

Օրինակ՝

sdegno {զտենիօ} (**զայրոյթ**),
 
snello {զնելլօ} (**բարակ**),
 
svago {զվակօ} (**զուարճանք**)։

## Քերականութիւնը

Իտալերէն լեզուն ունի 2 սեռ՝ արական եւ իգական, 2 յօդ՝ անորոշ եւ որոշեալ, 15 ժամանակաձեւ՝ սահմանական եղանակ 8 ( indicativo ), ստորադասական եղանակ 4 ( congiuntivo ), պայմանական եղանակ 2 ( condizionale ), հրամայական եղանակ 1 ( imperativo )։

## Անկատար Ներկայ / Presente Indicativo

Անկատար ներկայ (սահմանական ներկայ) ժամանակը ցոյց կու տայ խօսելու ժամանակ կատարուող գործողութիւնը։

Իտալերէն լեզուին մէջ բայերը կը բաժնուին 3 խումբի.-

Սահմանական ներկայ ժամանակը կանոնաւոր բայերու պարագային կը կազմուի աւելցնելով բայի արմատին հետեւեալ վերջաւորութիւնները՝

## Սահմանական Անցեալ Passato Prossimo

Սահմանական անցեալ ժամանակը ցոյց կու տայ ներկայ ժամանակակէտէ մը առաջ կատարուած, աւարտած գործողութիւն։ 
Կը կազմուի **[[avere]]** կամ **[[essere]]** օժանդակ բայի ներկայ ձեւով եւ վաղակատար դերբայով ( parl - **[[ato]]**, cred - **[[uto]]**, sent - **[[ito]]**)։

## Անկատար Անցեալ / Imperfetto

Անկատար անցեալ ժամանակը ցոյց կու տայ անցեալ ժամանակի մէջ կատարուող, ընթացքի մէջ եղող գործողութիւն մը։

## Ապակատար Ներկայ Futuro semplice

Ապակատար ներկայ (սահմանական ապառնի) ժամանակը ցոյց կու տայ խօսելու պահէն ետք կատարուելիք գործողութիւն մը։

## Բառապաշարը
### Հանրայայտ Ասացուածքները

**" Una buona mamma vale cento maestre "** - Լաւ մայրը հարիւր ուսուցիչ կ'արժէ։

**" Prima i denti, poi i parenti "** - Սկիզբը դուն եւ քու ընտանիքդ, այնուհետեւ բարեկամներդ։

## Տես Նաեւ
* Պաշտօնական Լեզուներու Ցանկ
* Լեզուաընտանիքներու Ցանկ
* Լեզուներու Ցանկեր

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* 
* GeoNames
* Ethnologue

Ստորոգութիւն:Ռոմանական լեզուախումբ
Ստորոգութիւն:Իտալիա
Ստորոգութիւն:Լեզուներ