open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արքայախնձոր

**Արքայախնձոր** (լատիներէն՝ Ananas comosus), խոտաբոյսերու ցեղ։ Հայրենիքը հարաւային Ամերիկայի հիւսիս-արեւելքն է։ Այս տեսակը՝ արքայախնձորը կարեւոր պտուղ է, լայնօրէն տարածուած է արեւադարձային երկիրներուն մէջ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Երկրային խոտաբոյսեր, փշոտ է։ Բազմաթիւ կողմնակի արմատները մշակելէն անմիջապէս ետք տերեւը կը կլանէ, խոնաւութիւն կը հաւաքէ հոն։ Կը դարձնէ մսոտ հիւթալի (վերապահելով խոնաւութիւն), եզրերը փշոտ ատամնաւոր, երկարութիւնը մինչեւ 80 սմ է, ծածկուած հաստ հիւսուածքներով։ Համաձայն խորին բջջային շերտի մեծ բջիջներու գտնուող հիւսուածքի՝ պտուղը անձրեւոտ եղանակին խոնաւութիւն կը կուտակէ։ Ձեւաւորուած է վարդագոյն տերեւներով, բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 60 սմ, խիտ ծածկուած է երկսեռ ծաղիկներով։ Ծաղկումը կը տեւէ 15-20 օր, եւ արդիւնքը այն է, որ միանուագ ոսկեգոյն-դեղին է, որ կը հանդիսանայ խթան, ծաղկակիցը եւ առանցքը ծաղկաւոր։

## Տարածութիւն

Յայտնի է 8-9 տեսակ, տարածուած է արեւադարձային երկիրներուն մէջ, Պրազիլի, Կուինէայի եւ Փարակուէյի մէջ։ Պրազիլի մէջ դեռեւս կ'աճի արքայախնձորի վայրի տեսակը, իսկ Հոլանտայի մէջ կ'աճեցնեն ջերմոցներու մէջ։

## Նշանակութիւն Եւ Օգտագործութիւն

Արքայախնձորը արժէքաւոր սնունդի տեսակ է։ Զարմանալի բուժական յատկութիւնները պայմանաւորուած են միջուկին մէջ պարունակուող սննդարար նիւթերով։ Անոր մէջ պարունակուող ամէնաօգտակար նիւթը կը համարուի բրոմելինը։

Շնորհիւ կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթերու արքայախնձորն ունի օգտակար յատկութիւններ։ Այս բնախմորը կը կարգաւորուի սպիտակուցներու իւրացումով, այս ալ իր հերթին կը նպաստէ ստամոքսին, կը խթանէ մարսողութիւնը, կը մաքրէ աղիները, կը նուազեցնէ արեան մածուցիկութիւնը, կը մաքրէ արիւնը, կը բարձրացնէ դիմադրողականութիւնը։ Սակայն, պէտք է նաեւ յիշել, որ արքայախնձորը ունէ սուր արտադրանք, որ խորհուրդ չի տրուիր ստամոքսային հիւանդութիւններու ժամանակ օգտագործել։

Տերեւները բազմաթիւ ուժեղ մանրաթելեր են, որուն շնորհիւ արքայախնձորը կ'օգտագործուի որպէս մանրաթել եւ մշակութային արժէք։

## Արտադրութիւն

Անանասի առաջատար արտադրողը 2012 թուականին Միացեալ Նահանգներն էին (12.3%), Թայլանտը (11.4%) եւ Ֆիլիփփինը (10,9%)։

## Տեսակներ
Ըստ բազայի գործարանի տուեալներու ցանկը կը ներառէ 9 տեսակներ։
* Ananas ananassoides
* Ananas bracteatus
* Ananas comosus
* Ananas fritzmuelleri
* Ananas lucidus
* Ananas monstrosus
* Ananas nanus
* Ananas parguazensis
* Ananas sagenaria
## Պատկերասրահ

Pineapple and cross section.jpg
Ananas.comosus1web.jpg
Pineapple.plantation.jpg
Ananasornamental1.jpg
Ananas bracteatus var tricolor.jpg
Ananas nanus - habitat 1.jpg
Ananas jardin Martinique.jpg
Ananas~May 2008-1.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Արքայական Հրեշտակ

մինի|Արքայական Հրեշտակ

**Արքայական հրեշտակ**, արքայական ձուկ-հրեշտակ (լատ.՝ Pygoplites diacanthus), արեւադարձային ծովային ձուկ ձուկ-հրեշտակներու ընտանիքէն։ Pygoplites ցեղի միակ տեսակը։

## Նկարագրութիւն
Արքայական հրեշտակի երկարութիւնը 10-25 սմ է։ Մարմինը դեղին է՝ ուղղահայեաց սպիտակակապտաւուն, ծայրերը մուգ զոլերով։ Մէջքային լողակի յետին մասը մուգ կապոյտ է՝ բազմաթիւ կապոյտ կէտերով։ Սեռական երկձեւութիւնը արտայայտուած չէ։ Կեանքի տեւողութիւնը՝ մինչեւ 15 տարի։

## Տարածուածութիւն
Տարածուած է Կարմիր ծովի, Հնդկական եւ Խաղաղական ովկիանոսներուն եւ Թահիթիի մօտակայքը։ Աւստրալիայի հիւսիս-արեւելեան ափի Մեծ Արգելախութին մէջ անիկա յաճախ հանդիպող ձուկ-հրեշտակն է։ Ձուկերը կ'ապրին 1-50 մ, յաճախ՝ 10-20 մ խորութեան մէջ՝ կորալեան խիտ բուսականութիւն եւ ապաստարաններ ունեցող վայրերու մէջ։

## Կենսակերպ
Ձուկերը յաճախ մենակեաց են, սակայն երբեմն կ'ապրին զոյգերով։ Անոնք միշտ շարժման մէջ են․ սնունդ հայթայթելու համար քարանձաւները ու արգելախութերը կը «խուզարկեն»։

## Սնունդ
Արքայական հրեշտակը կը սնուի միայն սպունգներով եւ ascidiacea-ներով։

## Պատկերասրահ

Pygoplites diacanthus 01.jpg|
1 Pygoplites diacanthus.jpg|
Pygoplites diacanthus.jpg|
Reef2126 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|
Pygoplites diacanthus Maldives.JPG|
XRF-Pygoplites diacanthus.png|


## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* Roger C. Steene: Falter- und Kaiserfische, Band 1, 1977, Mergus Verlag, ISBN 3-88244-001-5
* Helmut Debelius, Rudie H. Kuiter: Kaiserfische, 2003, Ulmer Verlag, ISBN 3-8001-4458-1
* Baensch/Patzner: Mergus Meerwasser-Atlas Band 6, Mergus-Verlag, Melle, ISBN 3-88244-116-X
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Արփինէ Առաքելեան

**Արփինէ Առաքելեան**, օրիորդ, դաշնակի հանրածանօթ ուսուցիչ եւ նոյնքան հանրածանօթ ընկերացող։ Օրիորդ Արփինէ Առաքելեան յամառ աշխատանքի եւ աննուաճ կորովի տիպար մըն էր համակրանքի լայն շրջանակ մը ստեղծած է իր շուրջ; 1928-էն ի վեր ուսուցանելով բազմաթիւ աշակերտներու եւ երեւան բերելով բծախնդիր մանկավարժի յատկութիւններ։ Իր երաժշտական ուսումը կատարելագործած է Փարիզի մէջ 1928-ին աւարտելով հռչակաւոր Քօրթօյի Էքօլ Նորմալին դասընթացքը եւ ստանալով ուսուցանելու վկայագիր։

Մինչեւ հիմա հրապարակային երկու աշարկերտական ռեսիդալներ տուած է; մեծ խանդավառութիւն եւ ոգեւորութիւն յառաջ բերելով։ Իբրեւ առաջնակարգ ընկերացող։ Առաքելեան Արփինէ հաւատարիմ է խոր լմբռնողութեամբ եւ թափանցումով։ Ասկէ զատ մեծ է իր նպաստը հանրային բազմաթիւ ձեռնարկներուն; ուր ապացոյցը տուած է համեստութեան եւ գնահատելի անձնաուիրութեան։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 214:

## Ծանօթագրութիւններ
Խաչատուր Աւագեան

**Աւագեան Խաչատուր** (), հայ բանաստեղծ, բժիշկ։

Ծնած է Եգաթերինոտար (այժմ՝ Քրասնոտար)։ Աւարտելով Լազարեան ճեմարանը՝ 1841 թուականին, Յունուարին կը մտնէ Դորպատի համալսարան՝ բժշկութիւն ուսանելու, ուրկէ կ՛անցնի՝ Կազանի համալսարան։ Սակայն 1852 թուականին՝ վերադառնալով, կրկին կ'ուսանի Դորպատի մէջ։ Ապա կ՛անցնի Փեթերսպուրկ, ուր 1854 թուականին, բժշկական ակադեմիայի աւարտական քննութիւնը կը յանձնէ։ Իր կեանքի վերջին տարիները Տփխիսի մէջ (Թիֆլիս) կ՛անցնէ եւ կը մեռնի 1862 թուականին, չքաւորութեան մէջ։

Ուսանողութեան օրերէն յայտնի եղած է, իբրեւ՝ օրինակելի հայ, Աւագեանի արտայայտութիւններէն են. «Ապրիլ հայու համար, գործել հայու համար, եւ մեռնիլ հայ մնալով» եւ «Ով որ չգիտէ հայերէն նա հայ չէ եւ չի կարող լինել»։

Աւագեան գրած է երգեր, որոնցմէ՝ «Ուրախասցուք Ուրեմն»ը ուսանողական յայտնի երգերէն մէկու՝ «Gaudeamus igitur»–ի հայացուած տարբերակն է (1849)։ Վերջինիս, «Երգ ուխտի»ի, «Հայոց գինին» երգին եւ այլ երգերու շնորհիւ, ուսանողական տարիներուն, Աւագեան մեծ համբաւ վայելած է։ Աւագեանի երգերը կը բնորոշուին իրենց հայրենասիրութեամբ ու կենսասիրութեամբ։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Յովհաննէս Աւագեան

**Յովհաննէս Աւագեան** (), ամերիկահայ գրագէտ-քննադատ, գրող եւ լրագրող։

## Կենսագրական գիծեր
Յովհաննէս Աւագեան ծնած է Ակնայ գիւղերէն Բինկեանի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը տեղւոյն վարժարանին մէջ ստանալէ ետք 1897-ին Սեբաստիոյ զուիցերիական որբանոցը կը ղրկուի, ուրկէ շրջանաւարտ կ’ըլլայ 1902-ին: Երկու տարի նոյն հաստատութեան մէջ ուսուցչութիւն կ’ընէ եւ 1904-ին կը մտնէ Մարզուանի Անաթոլիա Գոլէճը, ուրկէ շրջանաւարտ կ’ըլլայ 1907-ին B.A. տիտղոսով:

## Վարած պաշտօններ
Երկու տարի նոյն քաղաքի Աւետարանական վարժարանին մէջ տնօրէն-ուսուցչի պաշտօն վարելէ յետոյ՝ հրաւէրով մեկնած է Վանի Ամերիկեան վարժարանը, ուր հայ լեզուի եւ գրականութեան, ինչպէս նաեւ մաթեմաթիկայի ուսուցչութիւն ըրած է մինչեւ 1915-ի տեղահանութեան տարին:

Վանի մէջ 1911-1914 զուտ գաւառական գրականութեան նուիրուած «Վանտոսպ» հանդէսը խմբագրած է:

1915-ի վերջերը գացած է Նիւ Եորք, ուր ժամանակ մը գրասենեակային աշխատանք կատարելէ ետք մեկնած է Պոսթըն, ուր 1917-1919-ին վարած է «Ազգ» օրաթերթի օգնական խմբագրի պաշտօնը:

1919-ին մտած է Նիւ Եորքի «Կոչնակ», ապա՝ «Հայաստանի Կոչնակ» շաբաթաթերթի խմբագրական կազմին մէջ։ Հոն, բացի ազգային բաժինը խմբագրելէ, երեւցած է լուրջ քննադատական յօդուածներով: Աշխատակցած է զանազան տարեգիրքերու, թերթերու եւ հանդէսներու, (Թէոդիկի «Ամէնուն Տարեցոյցը», «Արեւելք», «Հայրենիք», «Բիւրակն», «Պայքար», «Փիւնիկ», «Նաւասարդ» եւ այլն):

## Գրական վաստակ

### Հատորներ
Աւագեան առանձին հատորներով լոյս ընծայած է․

* «Գոհարներ հայ գրականութեան»,
* «Գրական դէմքեր»,
* «Նշանաւոր օփերաներ»,
* «Աւետիս Ահարոնեան» եւ «Այսպէս ապրեցանք»:

Հայ գրական եւ գեղարուեստական գրեթէ ամէն շարժումի եւ երեւոյթի շուրջ պարզած է իր տեսութիւնները՝ ցրուած հոս ու հոն: Իր ծածկանուններն եղած են Վաղարշ Վաղարշեան, Հրայր, Ասպարունի, Գրասէր, Գեղարուեստասէր, Երաժշտասէր եւ այլն:

### Թարգմանութիւններ
Հայերէնի վերածած է բազմաթիւ կարճ պատմուածքներ: Իր թարգմանութեանց կարգին պէտք է յիշել Կոմս Ալեքսէյ Թոլստոյի հինգ արար թարգմանութիւնը՝ «Ցար Ֆիօտօր Իվանովիչ» գործին, հրատարակուած 1928-ին «Հայաստանի Կոչնակ»ի մէջ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 320:

Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:10 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ քննադատներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիա ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աւաթար՝ Վերջին Օդի Կախարդը

**Աւաթար՝ Վերջին Օդի Կախարդը** (անգլերէն՝ Avatar The Last Airbender), ամերիկեան շարժապատկեր մըն է, հեռուստահաղորդումի մը բաժնուած, ստեղծուած է՝ Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինոյի () եւ Պրայան Քոնիեցքոյի () կողմէ, որոնք նաեւ շարժապատկերի արտադրողներէն են, ներառեալ, Ահարոն Էհազը («Aaron Ehasz»): Հեռուստահաղորդումը ունեցած է 3 եթերաշրջան, որոնք ցուցադրուած են Նիգելոտէոնի («Nickelodeon»-ի) վրայ, 2005, Փետրուար 23-էն մինչեւ Յուլիս 19, 2008: Շարժապատկերը միացուցած է «Անիմէ»-ի եւ ամերիկեան ծաղրանկարներու ոճը եւ արեւելեան մշակոյթներու միաբանութիւնը։ Այս պատճառով, շարժապատկերը իբրեւ «Անիմէ» նկատելը կամ ոչ, վիճաբանութիւններու խնդիր մը դարձած է։

Պատկերասփիւռի հաղորդումը տեղի կ'ունենայ յօրինուած աշխարհի մը մէջ, ուր որոշ մարդիկ կրնան կառավարել 4 բնական տարերքներ, յայտնի որպէս «Կախարդանք» (): Պատմութիւնը կը հետեւի 12 տարեկան «Աանկ» («Aang») կոչուած նախագուսանի եւ իր ընկերներուն արկածները եւ որու նպատակն ու պարտականութիւնն է աշխարհի խաղաղութիւնը վերահաստատել, Կրակի Տիրակալին յաղթելով եւ այդպիսով 3 ազգերուն միջեւ 100 ամեայ պատերազմին վերջ տալով: Առաջին համարը ցուցադրուած է Փետրուար 21, 2005-ին, եւ աւարտի 2 ժամնոց համարը, որ շատ գովեստ ստացաւ, ցուցադրուած է Յուլիս 19, 2008-ին։ Հեռուստահաղորդումը ստանալի է զանազան աղբիւրներէ, որոնցմէ կը նշենք՝ DVD, «iTunes Store», «The Zune Marketplace», «The Xbox Live Marketplace», «The Playstation Store», «Netflix», «Amazon Instant Video», եւ «Nicktoons Network»:

Աւաթարըը մեծ յաջողութիւն ունեցած է հանդիսատեսներուն մօտ եւ արժանացած է քննադատներու դրական արձանագանգին : Պատկերասփիւռի հաղորդումը գովեստ ստացած է իր արուեստին, նուրբ հեգնութեան, մշակութային վերագրութեան, կերպարներուն եւ շարադրութիւններուն համար։ Էպիզոտի ամէնէն բարձր սակագրումը հասած է մինչեւ 5.6 միլիոն հանդիսատես: Շարժապատկերը արժանացած է «Annie Awards», «The Genesis Awards», «The Primetime Emmy Award», «Peabody Award» եւ այլ մրցանակերու։

Շարժապատկերին հիման վրայ նաեւ ստեղծուեցան՝ ժապաւէն մը, «The last Airbender» վերնագիրով, «M. Night Shyamalan» իբրեւ տեսուչ, կարտեր, Վիտէօ խաղեր, կոմիքսներ եւ Լէկօ Գոնսդրուգտնորներ։ Շարժապատկերին շարունակութիւն մը «The Legend օf Korra» անունով, ցուցադրուեցաւ 2012-էն մինչեւ 2014:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկեան շարժապատկերներ
Աւգեր Հ. Յովնան

**Աւգեր Հ. Յովնան Վենետկոյ Մխիթարեն**, լեզուագէտ, բանասէր, ծնած է Գաղատիա 3 Հոկտեմբեր 1877-ին, տարրական ուսումը ծննդավայրին մէջ կատարելէ ետք՝ տասնամեայ Վենետիկ կ’երթայ Ս. Ղազարու վանքին մէջ աշակերտելու Հ. Ստ. վրդ. Սարեանի: Աշակերտութեան շրջանին մեծ յառաջդիմութիւն ցոյց կու տայ ուսման զանազան մարզերուն մանաւանդ լեզուագիտութեան մէջ: 1895-ին ուխտերը կատարելով կ’անդամակցի Միաբանութեան:

1899-ին Կիւղեան Արքեպիսկոպոսէն քահանայ կը ձեռնադրուի եւ այդ օրէն կը սկսի իր հասարակական եւ գրական կեանքը:

Վանքին աշակերտներուն կը դասախօսէ հայերէն, գրականութիւն եւ Հայոց պատմութիւն, յետոյ կ’անցնի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը՝ ուսումնապետի պաշտօնով (1902-1905), այդ ատեն է (Հ. Սարեանի տեսչութեան օրով) որ Հ. Աւգերի ջանքերով Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանը կ’արդիանայ եւ աշակերտներու թիւը չափէն աւելի կը բարձրանայ:

Հ. Աւգեր, իր մէջ յատուկ ձգտում մը զգալով լեզուներու՝ կ’աշակերտի լեզուագէտ եւ հայագէտ Էմիլիոյ Գեզայի, եւ ապա կը կատարելագործէ լեզուական ուսումը նախ Մոնագոյի եւ ապա Պերլինի համալսարաններուն մէջ: Կը վարէ Բազմավէպի խմբագրութիւնը (1912-1915), ստորագրելով նախապատմական Հայաստանի շրջաններու եւ եկեղեցական նիւթերու վերաբերմամբ բազմաթիւն հմտալից յօդուածներ, յատկապէս բանասիրական դեռ մինչեւ այսօր: Կարճ ժամանակի համար (1916-1917) կը կարգուի վերակացու նորընծայարանի ու ապա մատենադարանապետ: Իսկ յետին տարիներս (1919-1929) կը վարէ Միաբանութեան Ընդհանուր Քարտուղարի պաշտօնը եւ հուսկ 1929-ին կ’ընտրուի Ընդհանուր Աբբայ Մխիթարեան Ուխտին վարելով զայն վեց տարիներ:

Հ.Աւգեր անոնցմէ է՝ որոնք աւելի կ’ամբարեն՝ քան կ’արտադրեն: Գրական կեանքին մէջ մասնակցած է Բազմավէպի, Գեղունիին: Առանձին հատորով հրատարակած է Հայ եկեղեցւոյ ժամագրքին լատիներէն թարգմանութիւնը: Դեռ անտիպ կը մնայ Շարակնոցի լատիներէն թարգմանութիւնը: Գրած է «Համառօտ գրականութիւն» մը եւ «Համառօտ վարք Մխիթեր Աբբահօր»:

Հ. Աւգեր՝ վանք այցելող օտարականներու հիւրընկալը եղած, հայ անցեալի մասին անոնց տեղեկութիւններ տալով մեր ազգը ծանօթացուց անոնց:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 322:
Մկրտիչ Աւգերեան

**Հայր Մկրտիչ Աւգերեան** (), աստուածաբան, լեզուաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ։ Մխիթարեան միաբանութեան խորհրդական (30 տարի) եւ ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի)։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Գաղատիոյ Անկիւրիա (այժմ՝ Անգարա) քաղաքը։ 1774 թուականին, հայրը զինք կը տանի Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքը, ուր վանական դպրոցն աւարտելով 1786-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի եւ մօտ 10 տարի դպրոցին մէջ կը վարէ ուսուցչութեան պաշտօն։ Կը ծառայէ Մխիթարեան Միաբանութեան որպէս խորհրդական (30 տարի), ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի) եւ Կ. Պոլսոյ կաթողիկէ հայոց քարոզիչ (8 տարի)։ Կը մահանայ  Վենետիկի մէջ։

Աւգերեանը նշանաւոր լեզուաբան էր։ Ան «Նոր Հայկազեան լեզուի բառարան»-ը (տպ. 1836-1837) կազմող երեք վարդապետներէն մէկն էր՝ Հ. Գաբրիէլ Աւետիքեանի եւ Հ. Խաչատուր Սիւրմէլեանի հետ, գրելով Զ գիրէն մինչեւ վերջը եւ հետեւելով տպագրութեան՝ իր համահեղինակներուն մահէն ետք։ 1846 թուականին տպուեցաւ անոր հեղինակած համառօտագրութիւնը՝ «Առձեռն բառարան Հայկազեան լեզուի» վերնագրով եւ աշխարհաբար բացատրութիւններով (Բ. տպագրութիւն 1865-ին)։ Միւս գրական գործերը մեծաւ մասամբ տպուած են Վենետիկ.
*ա) «Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն Սրբոց, որք կան ի հին տօնացուցի եկեղեցւոյ Հայաստանեայց» (1810-14): 
*բ) «Բան գործնական» (1812): 
*գ) «Բարի խորհուրդներ» (1809): 
*դ) «Դեղ Կենաց» (1810): 
*ե) «Դիմառնութիւն չորից վերջնոց» (1810) եւ այլն։

Այս աշխատութիւններուն մէկ մասը աշխարհաբար շարադրուած է, ինչ որ կարեւոր է վերջինիս պատմութիւնը ուսումնասիրելու առումով։ 
### Հրատարակած է
*«Փիլոնի Եբրայեցւոյ մնացորդք ի Հայս» (1822-26):
*Յովհաննու իմաստասէր, «Յովհան Օձնեցւոյ ճառ ընդդէմ երեւութականաց» (1807):
*Հեթում պատմիչ, «Պատմութիւն Թաթարաց» (1842): 
*Եւսեբիոս, «Քրոնիկոն» (1818):

## Թարգմանութիւններ
Աւգերեան վիթխարի աշխատանք կատարած է նաեւ թարգմանական ասպարէզին մէջ։ Լատիներէնէ գրաբար թարգմանած է.
* Հեթում Պատմիչի՝ «Պատմութիւն թաթարաց» (1842):
* Աղեքսանդր Թասսոնի՝ «Ապացոյցք կրօնի եւ պատասխանատուութիւնք» (1844):
* Սենեկայի՝ «Ճառք իմաստասիրականք» (1849): 
* Կիկերոնի՝ «Յաղագս պատշաճից» (1845): 
* Գրիգոր Մեծի՝ «Կանոն հովուական» (1846) եւ այլն։

### Այլ թարգմանութիւններ
*«Կանոն կենաց» (1834):
*«Կենդանագիր առաքինի եւ զգօն անձին» (1816):
*Կիկերոնի՝ «Յաղագս պատշաճից» (1845):
*Սենեկայի՝ «Ճառք» (1849):
*Հոհէնլոհէի՝ «Սուրբ ըլլալու մտածութիւնք»:
*Գրիգոր Մեծի՝ «Հովուականք»:
*Սեբերիանոսի՝ «Ճառք»:
*Եփրեմի՝ «Համաբարբառ» եւ այլն։

## Աղբիւր
* «Քրիստոնեայ Հայաստան» հանրագիտարան, Երեւան, 2002։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» (առցանց), Գաբրիէլ Աւետիքեան, Խաչատուր Սիւրմէլեան, Մկրտիչ Աւգերեան, Վենետիկ (1836-1837):
* «Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի» (առցանց), Հ. Մկրտիչ Աւգերեան եւ Հ. Գրիգոր Ճէլալեան, Վենետիկ, 1865 (երկրորդ հրատարակութիւն):

Ստորոգութիւն:1762 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1854 մահեր
Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Անգարա ծնածներ‎
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ
Յակոբ Աւեդինեան

**Աւեդինեան Յակոբ**, պարսկաստանցի հայ վաճառական։ 1675-ին Աստրախանի ճանբով կ՛անցնի Մոսկուա, իր հետ տանելով մետաքսեղէն եւ այլ պարսկական իրեր։ Մոսկուայէն կ՛անցնի Արխանկելսք։ Մոսկուայի մէջ ան քանի մը հայ վաճառականներու հետ առեւտրական տուն մը կը հաստատէ, որ կը շարունակէ գործել մինչեւ 1683 թուական։ Երբ գործը կը կասեցնէ, կը վերադառնայ հայրենիք։

Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Աւելցուկային թիւ

**Աւելցուկային թիւ**՝ այն թիւն է, որու բաժանարարներու գոմարն իրմէ մեծ է: 56-ը աւելցուկային թիւ է, քանի որ անոր բաժանարարներ հանդիսացող 1, 2, 4, 7, 8, 14 եւ 28 բաժանարարներու գումարը՝ 1+2+4+7+8+14+28=64, եւ անիկա մեծ է 56-էն:

## Օրինակներ
Առաջին 28 աւելցուկային թիւերն են՝
: 12, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 42, 48, 54, 56, 60, 66, 70, 72, 78, 80, 84, 88, 90, 96, 100, 102, 104, 108, 112, 114, 120, … .

## Յատկութիւններ
*Ամենափոքր կենտ աւելցուկային թիւն է 945-ը:
*2-ի կամ 3-ի չբաժնուող ամենափոքր թիւն է 5391411025, պարզ բաժանարարներն են՝  5-ը, 7-ը, 11-ը, 13-ը, 17-ը, 19-ը, 23-ը, եւ 29-ը: 2005-ին Իանուչչիի ալկորիթմը կը ցուցնէ, թէ ինչպէս կարելի է գտնիլ առաջին k պարզ թիւերուն չբաժնուող աւելցուկային թիւը: Եթէ A(k)-ը կը ներկայացնէ առաջին k  պարզ թիւերուն չբաժնուող աւելցուկային թիւը, ապա բոլոր ε>0-երու համար մենք ունենք՝ 
:(1-ε)(k ln k)2-ε2+ε բաւարար չափով մեծ k-ի համար:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թիւեր
Աւետիս Ալիքսանեան

**Աւետիս Ալեքսեան** (10 Մայիս 1910, Կ.Պոլիս – 20 Սեպտեմբեր 1984, Կ.Պոլիս):
## Կենսագրութիւն
Մաս կը կազմէ Պոլսոյ 1925-1950 թուականներուն գրական-հրապարակագրային կեանքին մէջ հասունցած գրողներու դասուն,- անո՛նց՝ որոնք Հայու իրենց ապդրումներով ու երազներով, գրի եւ գրականութեան ազնիւ կիրքով, բայց մանաւանդ ընկերային եւ գաղափարական հակումներով չէին կրնար լայն թոքերով շննչել թրքական միջավայրի մէջ՝ որովհետեւ ամէն օր կը զգային թէ կասկածոտ աչք մը կը սեւեռի իրենց վրայ, լրտեսող շուքեր կը դեգերին իրենց շուրջ, ոստիկանութեան քաղաքականութեան մասնաւոր հետաքրքրութիւն մը կը հալածէ զիրենք...

Անոնք որ ապրած են այդ օրերու Պոլիսը, ասկէ աւելին լսելու պէտք չունին, ըմբռնելու համար թէ գիրքի, թերթի, հանրային եւ ազգային ապրումներու տրամադիր մարդը ի՛նչ երկութեամբ մը կրնայ անցնիլ խմբագրական սեղաններու առջեւ կամ յանձնուիլ մտքի լարումներու։

Աւետիս Ալիքսանեան մէկն է եղած անոնցմէ՛, որոնք աւելի քան քսանհինգ տարի...խեղդակապով մը ապրած են՝ գրաշարական սեղաններ մինչեւ շաբաթաթերթըերու խմբագրութիւնը եւ հրապարակագրային-գրական իրենց աշխատանքը մտաւոր ու հոգեկան բաւարարութեան մը,- ապաւէնի՛ մե վերածելուպ համար։ զինք ճանչցած ենք պատանութեան մեր օրերուն, երբ ինք երիտասարդ էր արդէն եւ կը խմբագրէր «Պատկեր» շաոաթաթերթը «1932-1940-: «Սեւ աշխատանք»ի ընդունակ, դժուարութիւններու առջեւ աննուաճն, նպատակ մը իրագործելու իր կամքին մէջ վճռական՝ յանձնառո՛ւ մարդ մե, մեծ յատկութիւններէ զերծ՝ սակայն իր համեստութեան մէջ առաւել սիրելի, աշխատունակ, գուրգուրոտ՝ նորածիլ արժէքներու եւ երէց թէ կրտսեր գրչի մարդոց:

Գրական նախափորձերը ընելէ ետք 1926-1927 տարիներուն, պոլսահայ մամուլի մէջ, յաջորդաբար ձեռնարկած է շաբաթաթերթերու, կիսամսեայ եւ պարբերական հանդէսներու հրատարակութեան,- «Կիթառ» (1928), «Ամսուն գիրքը» (1930), «Պատկեր» ամսագիր (1930), ապա համանուն շաբաթաթերթը (1932-1940), «Նոր Օր» եւ «Այսօր» (1947-1948): Միայն նիւթական անձկութիւնը չէ եղած պատճառը անուններու այս յաջորդականութեան եւ բազմազանութեան,- Պոլսոյ մէջ թերթերու կեանքը կախում ունի մանաւանդ խափանումի եւ արգելքի մշակայ վտանգէն, հետեւանք՝ ոստիտանիւթեան քաղաքական ճիւղերու կասկածանքին կամ դիւրին վերագրումներու...

Կը թուի որ 1950-ական թուականներուն ալիքսանեանի համար անկարելի դարձած է շնչել գոյութիւն ունեցող մթնոլորտին մէջ ու հարկադրաբար անցած է Փարիզ:
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1984 մահեր
Ստորոգութիւն:10 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:20 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Աւետիս Ամատունեան

**Աւետիս Ամատունեան**, ատամնաբոյժ, ծնած Վան 1886-ին: 

Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ս. Աստուածածնայ դպրոցին մէջ։ 

Հայկական ջարդերուն երբ իր Գասպար եղբայրը կը նահատակուի՝ նիւթականի պատճառով դպրոցէն կը հեռանայ եւ կօշկակարի աշկերտ կ’ըլլայ: Դժգոհ մնալով այդ արհեստէն՝ կը հեռանայ Վանէն իր մօրեղբօր Տքթ. Գ. Ասլեանեանի նիւթական օժանդակութեամբ եւ 1899-ին Սելանիկ կը հասնի եւ 8 տարի իր մօրեղբօր Տքթ. Գալուստ Ասլանեանի քով իբր վիրաբոյժ կը ծառայէ: 

1909-ին Փարիզ մեկնելով ատամնաբուժութիւն կ’ուսանի եւ 1912-ին փայլուն կերպով շրջանը կ’աւարտէ, հոն միջոց մը մնալէ ետք 1914-ին չկարենալով ծննդավայրը վերադառնալ՝ Սելանիկ կ’երթայ եւ հոն կը կիրարկէ ատամնաբուժութեան արուեստը: 

Տքթ. Ամատունեան Սելանիկի մէջ վարած է ազգային զանազան պաշտօններ, իբր թաղական խորհրդոյ եւ հոգաբարձութեան անդամ:

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Ա., էջ 124:
Աւետիս Կիտանեան

**Աւետիս Կիտանեան** (, ծն.՝ 21 Նոյեմբեր 1966), Լիբանանի զբօսաշրջութեան նախկին նախարար: Ան նաեւ անդամ է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան:

## Կենսագրութիւն
### Վաղ կեանք
Աւետիս Կիտանեան ծնած է 21 Նոյեմբեր 1966-ին: Երկրորդական ուսումը ստացած է Հայ Կաթողիկէ Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, որմէ ետք Լիբանանեան Համալսարանին մէջ բնագիտութիւն ուսանած է:

### Կուսակցական կեանք
Կիտանեան անդամ է Հ.Յ.Դաշնակցութեան, ուր ան շատ գործեր ստանձնած է: Ընտրուած է Զաւարեան Ուսանողնական Միութեան պատասխանատու եւ կուսակցութիւնը ներկայացուցած է լիբանանեան կուսակցութիւններու, ինչպէս նաեւ՝ բազմաթիւ համագումարներու: Մասնակցած է Ղազախիստանի եւ Քամպոտիայի մէջ կայացած քաղաքական կուսակցութիւններու միջազգային համագումարներուն:

1998-ին, առաջին անգամ ըլլալով, ընտրուած է ՀՅԴ Լիբանանի կեդրոնական կոմիտէի անդամ: 2001-էն 2005, ան ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի վերակացուն էր։ 2009-էն ի վեր, ան Վանայ Ձայն ռատիոկայանի տնօրէնն է: 2015-ին ընտրուած է ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի փոխ ներկայացուցիչ:

### Անձնական կեանք
Ամուսնացած է Անի Քոկաքեանի հետ եւ ունի 2 զաւակ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքագէտներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:21 Նոյեմբերի ծնունդներ
Աւետիս (անձնանուն)

**Աւետիս**, հայկական արական տարածուած անուն։ 
Անուան միւս ձեւերն են՝ **Աւետ**, **[[Աւետիք (անձնանուն)|Աւետիք]]**

* Լատինագիր ձեւը՝ 
* Անունէ ստեղծուած մականուններ՝ **[[Աւետիսեան]]**, **Աւետիքեան**, **Աւետեան**

## Անունը Կրողներ
* Աւետիս Ալիքսանեան (1910-1984 Կ.Պոլիս) գրականագէտ
* Աւետիս Ահարոնեան (1866-1948 Փարիզ) գրող, հանրային գործիչ
* Աւետիս Գույումճեան (1880 Երզնկա-1950 Պէյրութ) բժիշկ
* Աւետիս Երէցեան (1840-1895 Կեսարիա) բժիշկ
* Աւետիս Կիտանեան (ծն.1966) Լիբանան ի կառավարութեան անդամ, նախարար
* Աւետիս Նագգաշեան (1868 Այնթապ-1943 ԱՄՆ) բժիշկ

## Անուան Այլ Ձեւեր
#### Աւետիք
* Աւետիք Իսահակեան (տիտղոսով՝ **Վարպետ**, 1875 Ալեքսանտրափոլ-1957 Երեւան) հայրենի բանաստեղծ եւ արձակագիր
* Աւետիք Տիգրանակերտցի 17-18րդ դարերու աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ

#### Աւետ
* Աւետ Ատոնց (Ծն.1963 Քիեւ) դիւանագէտ, դեսպան
* Աւետ Աւետեան (Ոսկանեան, 1897 Թիփղիս-1971 Երեւան) դերասան
* Աւետ Տէրտէրեան (1929 Պաքու-1994 Եքաթերնպուրկ) երգահան

## Ծանօթագրութիւններ
Գրիգոր Աւետեան

**Գրիգոր Աւետեան** (), հայ ժողովրդական դերասան (երգիծական)։

Ծնած՝ Պարսկաստանի Ռաշտ քաղաքին մէջ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Շուշիի՝ Պարոնեանի կրթական հաստատութեան մէջ, իսկ յետոյ Պաքուի Ռէալական ուսումնարանին մէջ։ 1889-ին Մոսկուա գացած է հաշուապահութիւն ուսանելոււ համար, սակայն զուգընթացաբար սկսած է հետեւիլ նաեւ տրամաթիքական դասընթացքներու։ 1890-ին Պաքու երթալով կը սկսի ծառայել՝ մասնաւոր գրասենեակներու մէջ։ Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է աշակերտ եղած ժամանակ 1887-ին՝ Վարդանանց պատերազմին ողբերգութեան մէջ, Փարամոնի դերով։ իբրեւեւ սիրողական կը սկսի շարունակաբար մասնակցիլ ներկայացումներու։

1892-ին արդէն իբրեւեւ՝ դերասան, Սաֆրազեան ամուսիններուն հետ Շուշի կ՛երթայ, իսկ նոյն տարուան Սեպտեմբերին կը հրաւիրուի Տփխիս (Թիֆլիս)։ Խաղցած է ինչպէս Կովկասեան, այնպէս ալ Ռուսիոյ հայաբնակ քաղաքներուն մէջ եւ շարունակ գլխաւոր խումբերու հետ դերասանած։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1946 մահեր
Ստորոգութիւն:Ռաշտ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ստորոգութիւն:8 Յունուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մայիսի մահեր
Գրիգոր Աւետիսեան

**Գրիգոր Ավետիսեան** (?, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն -5 Հոկտեմբեր 1915), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Գրիգոր Աւետիսեան ծնած է Կոստանդուպոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ իբրեւեւ բժիշկ ծառայած է 4-րդ զօրաբանակի զինուորական։ Մահացած է 1915 թուականի Հոկտեմբեր 5-ին, ժանտախտէն։

## Աղիւրներ
* 

## Գրականութիւն
* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով», Կ. Պոլիս, 1919

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Մինաս Աւետիսեան Պէյ

**Մինաս Աւետիսեան Պէյ**, () հայ անասնաբոյժ, անասնաբուժութեան փրոֆեսոր, բազմաթիւ մասնագիտական գիրքերու հեղինակ, Պէյ։

## Կենսագրութիւն
Մինաս Աւետիսեան Պէյը ծնած է 1849 թուականի Փետրուարի 3-ին, Կոստանդնուպոլ­սի Բերա թաղամասում։ Նախնական ուսումն ստացած է Կ. Պոլսոյ հին Նարեկեան կրթարանին մէջ, որուն բարձրագոյն կարգն աւարտելէ ետք, վարժարանի հոգաբարձու Հապեթիկ Նեւրուզեանի միջոցով եւ պաշտպանությամբ ընդունվել է Կ. Պոլսի զինվորական իդադիե (միջնակարգ) վարժարանը։ 1870-1874 թթ. սովորել է իդադիե վարժարանի անասնաբուժական բաժնում եւ զինվորական անասնաբույժի վկայական ստացել։ Ավարտելուց հետո օգնական դասատու է աշխատել վարժարանի դարմանաբանության եւ ծննդաբերության ճյուղերում։ 1875 թվականին աչքի ընկնելով իր գրագետ ու բովանդակալից դասախոսություններով, նույն ճյուղերի եւ ներքին ախտաբանության դասախոսի պաշտոնն է ստացել։ Մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ գործնական աշխատանքում կատարել է անասնաբուժական գործի նորարարություններ՝ կենդանիների առողջապահությունն ու բժշկությունը հատուկ կայաններ ու հիվանդանոցներ տեղափոխելով։ Նրա անունն ամենուր հնչել է Զինվորական անասնաբուժական վարժարանի անվան կողքին։ Պարգեւատրվել է բազմաթիվ պատվանշաններով։ Կ. Պոլսի կառավարությունը բացել է նոր՝ Քաղաքային անասնաբուժական դպրոց եւ Մինաս բեյը հրավիրվել այդտեղ՝ համատեղությամբ դասախոսելու։ 1903 թվականին եղել է Կ. Պոլսի երկու անասնաբուժական վարժարանների ընդհանուրուսումնապետը։ Մինչեւ 1906 թվականը, 30 տարի դասախոսել է, կրթել ու պատրաստել անասնաբույժներ Օսմանյան կայսրության ու նրա բանակի համար։ Հասել էր կայմակամության աստիճանին եւ մոտ էր միրալայության, ապա փաշայության աստիճաններն ստանալուն, երբ բախտը երես թեքեց նրանից։ 1906 թվականին Յըլդըզում տեղի ունեցած մահափորձի ուրբաթ օրը բժիշկը միանում է սելամլըքի հանդիսությանը ներկա ձիավոր զինվորների գնդին։ Պայթյունի պահին իսկ, բժիշկը (անշուշտ՝ հայ լինելու համար), իբրեւ մեղսակից ձերբակալվում է։ 1906-1907 թթ. անցկացրել է Յըլդըզի բանտում։ 1907 թվականին դատավարության ավարտին անմեղ է ճանաչվել, սակայն աքսորվել է Դամասկոս։ 1907-1910 թթ. մնացել է Դամասկոսի աքսորում։ 1910 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս եւ վերականգնվել իր նախկին պաշտոններում։ Սակայն աքսորի տարիներից հոգնած, իր նկատմամբ ցուցաբերած գարշ ապերախտությունից զզված, իր պաշտոնավարությունը շարունակելու ի վիճակի չի եղել եւ անցել է հանգստի՝ իր խնդրանքով։ Հանդիսանում է անասնաբուժական բոլոր գիտությունների վերաբերյալ Թուրգերէնով առաջին գրքերը գրած ու հրատարակած մասնագետը։ Այդ 14 գրքերով են երկար տարիներ դասավանդել անասնաբուժական վարժարանների դասախոսները, սովորել ու սանողները եւ առաջնորդվել պրակտիկ անասնաբույժները։

1917 թվականին Երզնկայում թուրքերի ձեռքով չարաչար նահատակվել է նրա բժիշկ որդի Պերճ Մինասյանը։ Իր որդեկորույս սրտի խորը վերքը սփոփելու համար գրել է 6 հատորից բաղկացած հայերէն գեղեցիկ մի գիրք՝ «Ագա­րա­կին անաս­նա­բոյ­ժը», որը 1921 թվականի դրությամբ դեռեւս անտիպ էր։ Նաեւ այլ ձեռագիր գործեր է ունեցել։

1921 թվականի ապրիլի դրությամբ բնակվում էր Կ. Պոլսում։

## Գրականութիւն
*Թորգոմեան Վահրամ, Թուրք անասնաբուժական վարժարանին հայ դասախօսները, Տոքթ. Մինաս Պէյ Աւետիսեան, «Դար­ման», Կ. Պոլիս, 1921, թ. 3-4։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ստորոգութիւն:1849 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:3 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Մկրտիչ Աւետիսեան

**Մկրտիչ Աւետիսեան** (Թէրլէմէզեան, ), հայ թղթակից, քաղաքական դէմք եւ Արմենական կուսակցութեան հիմնադիրներէն մէկը։

## Կեսագրութիւն
Ուսումը ստացած է Վանի մէջ, ապա եղած է Մկրտիչ Փորթուգալեանի աշակերտը։ Այս ժամանակաշրջանին մէջ մասնակցած է (Սեւ խաչ) Ազատական կուսակցութեան, հիմնած է հայկական հայրենասիրական միութիւն, ապա Վանի մէջ գլխաւորած է Արմէնական կուսակցութիւնը։

1886-ին տեղահան եղած է թրքական իշխանութեան կողմէ, ապրած է Թրիփոլիի եւ Մարսէյի մէջ եւ աշխատակցած է "Armenia" օրաթերթին։ 

1893-1896 եղած է Ալամաստի, Խոյի, Ուրմիոյ եւ Թաւրիզի հայկական դպրոցներու թեմական տեսուչը։

1896-ի հայկական կոտորածներու ժամանակ կազմակերպած եւ ղեկավարած է Վանի ինքնապաշտպանութիւնը։ Զոհուած է 1896 թուականին՝ 32 տարեկանին թրքական գերակշիռ ուժերու դէմ մարտի ընթացքին։ Լոյս տեսած է անոր «Թուրքիոյ հայերը եւ Անոնց դրացիները» գիրքը 1890 թուականին, Մարսէյի մէջ։

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ․ Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, Բ․ հատոր, էջ 227։

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ
Աւետիք (անձնանուն)

**Աւետիք**, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն *աւետիք* «բարի լուր» բառէն։ Անուան Աւետիս տարբերակը լայնօրէն կը գործածուի արեւմտահայերու մօտ։ Կաrճ ձեւերն են՝ *Աւտիս, Վիտիս, Վիտի, Աւիս, Աւետ, Աւօ*։ Կը գործածուի 12-րդ դարէն։

## Գործածութիւններ
* Աւետիս, քառասուն վկաներէն մէկը, որ նահատակուեցաւ Սեբաստիոյ մէջ։
* Աւետ քահանայ, որ Միջագետքի մէջ սովի ժամանակ, վաճառեց իր ունեցուածքը եւ բաժնեց սովահարներուն ու սկսաւ ճգնական կեանք վարել։
* Աւետիս երէց, որ 1171 թուականին Մանազկերտի Խազղունք գիւղի Ստեփանոս քահանայէն գնեց հին Աւետարան մը ու նուիրեց եկեղեցւոյ։
* Աւետիս, գրիչ, 1176 թուականին Կամրջաձորի վանքին մէջ՝ առաջնորդ Քրիստափորի հրամանով, ընդօրինակեց Սամուէլ Անեցիի ժամանակագրութիւնը։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Երեւան)

**Աւետիք Իսահակեանի յուշարձանը**, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ օղակաձեւ զբօսայգիի Մոսկովեան, Իսահակեան եւ Աբովեան փողոցներուն մօտ, «Երիտասարդական» կայարանէն քիչ մը հեռու: Յուշարձանը տեղադրուած է 1965 թուականին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոնի վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետն է՝ Լիպարիտ Սատոյեան:
* Քանդակագործն է՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Սարգիս Պաղտասարեան:

## Տեղեկութիւններ
Յուշարձանը կառուցուած է պրոնզէ եւ Կրանիթէ, բարձրութիւնը 4.5 մեթր է։

## Տե՛ս նաեւ
* Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Կիւմրի)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Monument of Avetik Isahakyan 10.jpg|Աւետիք Իսահակեանի յուշարձանը խոշոր բլանով
Պատկեր:Monument of Avetik Isahakyan 11.jpg|Աւետիք Իսահակեանի յուշարձան. տեսքը՝ կողմէն
Պատկեր:Monument of Avetik Isahakyan 13.jpg|Աւետիք Իսահակեանի յուշարձան. տեսք ետեւէն


## Արտաքին յղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան 

Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Սարգիս Պաղտասարեանի քանդակներ
Խաչատուր Աւետիսեան

**Խաչատուր Մեխակ Աւետիսեան** (), հայ երգահան, քանոնահար, ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1984) եւ ՀՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1985):

## Կենսագրութիւն
Խաչատուր Աւետիսեան ծնած է Լենինականի մէջ (ներկայիս՝ Կիւմրի)։ 1949 թուականին կը հաստատուի Երեւանի մէջ աւելի լաւ կրթութիւն ստանալու համար։ Մասնագիտութիւնն ու կրթութիւնը ստացած է Երեւանի Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանը, եւ սորված է Գրիգոր Եղիազարեանի ղեկավարած դասարանին մէջ։ 1960 թուականին աւարտած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցը: Այդտեղ ան եղած է Էդուարդ Միրզոյեանի ղեկավարութեան տակ։ 1950 թուականէն սկսեալ սկսած է աշխատիլ Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ որպէս քանոնի դասարանի ղեկավար եւ այսպիսով տարիներուն ընթացքին ստեղծած է իր հանրայայտ քանոնի ստեղծագործութիւնները։

1951 թուականին, Խաչատուր Աւետիսեան, մասնակցած է Պերլինի մէջ տեղի ունեցած համաշխարհային 3-րդ փառատօնին, որտեղ անհատ կատարողներու միջազգային մրցանակաբաշխութեան շահած է առաջին մրցանակը եւ ոսկէ մետալ մը։ Աւետիսեանի ղեկավարած քանոնահարներու խումբը 1957 թուականին Մոսկուայի համաշխարհային փառատօնին շահած է 3-րդ մրցանակը։ 1958 թուականէն սկսեալ աշխատած է Հայաստանի Պարի խումբին հետ որպէս երաժշտական ղեկավար։

## Ստեղծագործութիւններ
Խաչատուր Աւետիսեանի յայտնի եւ ծանօթ ստեղծագործութիւններն են՝
* «Իմ անուշ տաւիղ»
* «Մախմուր աղջիկ»
* «Ասում են թէ»
* «Անահիտ»
* «Կախարդուած ծաղիկներ»
* «Անուրջներ»
* «Ծաղկեփունջ»
* «Եղեգ»
* «Շիրակի»
* «Հայոց հովիկ»
* «Պարմանի»
* «Կարապներու պար»
* «Հանինայ»
* «Տօնական Հայաստան»
* «Իրիկնային»
* «Ճերմակ աղաւնիւ»
* «Տաւիղ»
* «Յուշեր»

## Պարգեւներ
* ՀՀ Պետական մրցանակ, (1985)
* ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ, (1984)
* ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, (1965)
* ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ, (1961)
* Երաժշտական համաշխարհային փառատօն, առաջին մրցանակ, Մոսկուա, (1957)
* Երաժշտական համաշխարհային փառատօն, առաջին մրցանակ, Պերլին, (1951)

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Խաչատուր Ավետիսյան 
* Խաչատուր Ավետիսյան, երգահան (կոմպոզիտոր)

Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ
Ստորոգութիւն:14 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:27 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտեր
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1996 մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Գիւմրի)

**Աւետիք Իսահակեանի յուշարձանը**, կը գտնուի Շիրակի մարզին, Գիւմրի քաղաքին թատերական հրապարակին մէջ, Կիւմրիի Վարդան Աճէմեանի անուան պետական թատրոնի շէնքին առջեւ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 1975 թուականին։ Ընդգրկուած է Գիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Նիքոլա Նիկողոսեան
* Ճարտարապետ՝ Ճիմ Թորոսեան

## Տե՛ս նաեւ
* Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Երեւան)
*Աւետիք Իսահակեանի Կիսանդրի (Գիւմրի)

## Պատկերասրահ

Avetik Isahakyan statue in Gyumri 02.png
Avetik-Issahakian.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Շիրակի մարզի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Նիքոլա Նիկողոսեանի քանդակներ
Սարգիս Աւետումեանց

**Սարգիս Աւետումեանց**, ծնեալ՝ 4 Դեկտեմբեր 1854-ին (Կալկաթա), Թադէոս Աւետումեանի որդին, հնդկահայ բժիշկ։

Նախ կ'ուսանի իր հօր մօտ, իսկ 8 տարեկան հասակին կը յաճախէ անգլիական «Լա Մարտինիէր» ուսումնարանը, ուր 8 տարի ուսանելէ ետք կ'աւարտէ՝ ոսկիէ շքանշանով։ 1870-ին կը մտնէ Կալկաթայի Բժշկական վարժարանը եւ կ'աւարտէ 1875-ին։ 1876-ին կը մեկնի Լոնտոն եւ կը մտնէ Բժշկական Բարձրագոյն Գոլէճը, ուր 1879-ին բժիշկ-վիրագէտի կոչում կը ստանայ։ 1881-ին կը մեկնի «Նետլի», ուր զինուորական բժիշկի վկայկականը ստանալով, նոյն տարուան Հոկտեմբերին կը սկսի ծառայել իբրեւ զինուորական բժիշկ։ 1885-ին Անգլիական պետութիւնը զինք Եգիպտոս կ'ուղարկէ, ուրկէ կարճ ժամանակ ետք, Պոմպէյ կը վերադառնայ։ 1886-1887-ին կը ծառայէ Աֆղանիստանի կողմերը։ 1890-ին կ'անցնի Եւրոպա, 1891-ին Եգիպտոս եւ ապա Լոնտոն՝ բժշկուելու համար։ Այնտեղէն կ'անցնի Վիեննա եւ 1892-ին նորէն Հնդկաստան՝ ծառայելու։

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1854 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Կալկաթա ծնածներ
Թադէոս Աւետումեանց

**Թադէոս Աւետումեանց** (ծն.՝ 1810), հնդկահայ գրագէտ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Պասրա։ Ինը տարեկան հասակին, հօր հետ Կալկաթա կը գաղթէ, ուր կը յաճախէ մարդասիրական ճեմարան։ Հակառակ այն հանգամանքին, որ ան շարունակ զբաղած է առեւտուրով, այնուամէնայնիւ ան զբաղած է նաեւ գրականութեամբ։
 
Աւետումեանց եղած է Մ. Թաղիադեանի «*Ազգասէր*» հանդէսի գլխաւոր հրատարակիչներէն մէկը (Մ. Թաղիադեանի մահուան առթիւ տպ.*«Արշալոյս Արարատեան*»-ի մէջ 1858-ին)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւր
* Բառարան Հայ Գրականութեանց, Հայկ Տէր-Աստուածատուրեանց, Ա. հատոր, Թիֆլիս 1904, էջ 178:

Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ
Ստորոգութիւն:1810 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Պասրա ծնածներ
Աւետիք Տիգրանակերտցի

**Աւետիք Տիգրանակերտցի** (Աւետիք Ամդեցի, Աւետիք Պաղտասարեան, ), 17-18-րդ դարերու հայ մշակութային գործիչ, մաթեմադիկոս, աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ եւ գրիչ։ Տիրապետած է արաբերէնին, պարսկերէնին, ասորերէնին, վրացերէնին, եբրայերէնին, ղպտերէնին, թրքերէնին, յունարէնին, լատիներէնին եւ ֆրանսերէնին։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ։ Երկար տարիներ ապրած, ուսանած ու ստեղծագործած է Արեւմտեան Հայաստանի մշակութային աչքի զարկած կենդրոններուն մէջ՝ Էրզրումի, Վանի, Բաղէշի, Սեբաստիոյ եւ Թոքատի։

Ուսումնառութեան նպատակով եղած է Պարսկաստանի եւ Արաբիայի մէջ։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է դէպի բնական գիտութիւնները, զբաղած է նաեւ պատմագրութեամբ եւ աշխարհագրութեամբ։ Գիտութեան անկաշառ նուիրուածութեան պատճառով բոլորը ենթարկուած է ժամանակի «որովայնամոլ եւ արբշիռ, ուսումնատեաց եկեղեցականաց» նախատինքներուն եւ հալածանքներուն։

## Գործունէութիւն
մինի|Էջ «Տարեգրութիւն»ի մէջ
Օգտուելով հայ եւ օտար աղբիւրներէ՝ մշակած ու կազմած է աստղաբաշխութեան, տոմարագիտութեան, աշխարհագրութեան, երաժշտութեան վերաբերեալ գործեր։ Ձեռագիր վիճակով մեզի հասած են 1684-1709 թուականներուն գրած աստղագիտական-տոմարագիտական ստուարածաւալ «Տեֆթեր գիրք»ը, 1695-1709 թուականներուն կազմած «Ըստուռլապ»ը, որուն մէջ նկարագրուած են աստղաբաշխական զանազան գործիքներ, 1700 թուականին գրած «Ոսկեփորիկ»ը, 1719 թուականին կազմած «Զիճ գիրք»ը, ապա «Ախտարացոյց»ը, «Աշխարհացոյց»ը։

1701-1712 թուականներուն, օտար եւ հայ պատմիչերու երկերուն հիման վրայ, շարադրած է խիստ կարեւոր ժամանակագրութիւն մը՝ «Աղի սակապատմագիր», սկսելով աշխարհի արարչագործութենէն, հասցնելով մինչեւ Աստուածատուր Համատանցի կաթողիկոսին գահ բարձրանալու թուականը՝ 1714 թուականը։

Հայ պատմագրութեան համար որոշակի արժէք ունին աշխատութեան վերջին մասերը, որ կը վերաբերին Հայաստանի 16-17-րդ դարերու քաղաքական անցուդարձերուն։ Ուշագրաւ են նաեւ «Աշխարհացոյց»ի մէջ Աւետիք Տիգրանակերտցիի, իբրեւ ականատեսի, Փոքր Ասիոյ եւ Կիլիկիոյ հայաբնակ վայրերու մասին հաղորդած տեղեկութիւնները եւ, յատկապէս՝ Հապէշստանին վերաբերող «Վասն որ կամի Հէպէշին երկիրն գնալ, այսպէս է» խորագրով հատուածը։

## Աշխատութիւններ
Աւետիք Տիգրանակերտցիի աշխատութիւններու ձեռագրերը մեծ մասամբ գտնուած են Վենետիկի Մխիթարեաններու մատենադարանին մէջ։ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ պահպանուած են անոր ժամանակագրութեան երեք օրինակներ (ձեռագիր №1492, 7424, 6243)։

Ձեռագիր №1492-ը Աւետիք Տիգրանակերտցիի ինքնագիրն է՝ արտագրուած իր իսկ սղագիր օրինակէն, 1712-1714-ին Աստուածատուր Համատանցիի համար։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ տոմարագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Աւնի Իսհագ

## կենսագրութիւն
**Աւնի Իսհագ,** ծնած է 1860-ին Դամասկոսի ջարդերէն քանի մը ամիս առաջ, Զուլմաթեան ընտանիքին պատմականը արդէն իսկ ըրինք, եւ այս առթիւ կրկնելու հարկ չկայ, փոքրիկ Աւնի Դամասկոսի Լազարիստներու քանի մը տարի յաճախելէ յետոյ, ընտանեօք կը փոխադրուի Պէյրութ ու հերագրատան մէջ պաշտօնեայ կ'ըլլայ, ինքնաշխատութեամբ, իր եղբօր Էտիպին հետ յամառ ընթերձման շնորհիւ օր ըստ օրէ կը զարգանայ, ժամանակ մը յետոյ կը հրաժարի պաշտօնէն եւ կը միյանայ իր եղբօր Էտիպին, որ կամաւոր աքսորեալ մըն էր արտասահման՝ իր ազատական գաղափարներուն եւ ջերմ հայրենասիրական քերթուածներուն համար, պարբերաբար կը գտնուի Եգիպտոս որպէս թերթի խմբագիր, Ագգայի Ատեանին պետ, Նապուլուսի դատարանին խորհրդատու, Երուսաղեմի եւ Պեյրութի դատարաններու պետ, կ'ըլլայ յայտնի փաստաբան, Արաբերէնի կը թարգմանէ Օսմանեան Կայսրութեան Ոճրադատ Ատեանի Օրէնադրութիւնը պէտք եղած լուսաբանութիւններով, կ'ըլլայ Պէյրութի քաղաքապետարանի փաստաբանը, ինչպէս նաեւ պետական այլ հաստատութեանց փաստաբան։

Իր ծառայութիւնը մեծապես կը գնահատուի եւ Օսմանեան կառավարութիւնը Օսմանիէի շքանշան կուտայ իրեն, իսկ Թունուզի կառավարիչն ալ Ա.կարգի շքանշան մը։

Սահմանադրութեան հռչակումին, դատարանի խորհրդատու կը նշանակուի, Ֆրանսացիներու գրաւման առթիւ բազմաթիւ բարձր պաշտօններ կ'առաջարկուին իրեն, սակայն ինք կը մերժէ ու հանրային կեանքէ քաշուած տիպար մեծ հօր մը կեանքը կ'ապրի ընտանիքին մէջ

:
## Ծանօթագրութիւններ
Աւիչի

250px|մինի|աջից|Աւիչիի լոկոն
**Թիմ Պերկլինկ** (, 8 Սեպտեմբեր 1989-20 Ապրիլ 2018, աւելի ճանչցուած՝ **Աւիչի** **ΛVICII** անունով), շուէտացի ելեկտրոնական երաժիշտ, տի-ճէյ, եւ րէգըրտներ արտադրող է: Աւիչի ստացած է 3-րդ դիրքը «DJ Magazine»-ի ամէնալաւ 100 Տի-Ճէյներու մէջ 2012 եւ 2013-ին, եւ երկու անգամ իբրեւ թեկնածու զատուած է «Կրէմի աուորտ»-երուն: Անոր հռչակաւոր երգերէն են [Wake Me Up](https://en.wikipedia.org/wiki/Wake_Me_Up_(Avicii_song)), [Waiting For Love](https://en.wikipedia.org/wiki/Waiting_for_Love_(Avicii_song)), The Nights, Hey Brother եւ ուրիշներ: Անոր առաջին ալպոմը շատ արագ տարածուեցաւ, եւ հասաւ լաւագոյն 10-ին մէջ աւելի քան 15 երկիրներու մէջ, եւ առաջին դիրքի հասաւ Աւսրտալիոյ, Շուէտի, Տանիմարքայի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։ 2015-ին, Աւիչի արձակեց իր երկրորդ ալպոմը, [Stories](https://en.wikipedia.org/wiki/Stories_(Avicii_album)) վերնագրով:

## Կանուխ Կեանքը
Թիմ Պերկլինկ ծնած է 8 Սեպտեմբեր 1989-ին, Սթոքհոլմ, Շուէտ: Մայիս 2007-ին, Աւիչի միացաւ Տէֆճից Բլէյզ լէյպըլի հետ: Ապա, 2010-ին, Աւիչի արձակեց Seek Bromance, որ հասաւ ամրնալաւ 20-ին մէջ կարգ մը երկիրներու, ներարեալ Բելգիա, Ֆրանսա, Հոլանտա, Անգլիա եւ Շուէտ: Հոկտեմբեր 2010-ին, Աւիչի միացաւ Եւրոպական A&R խումբի EMI Music Publishing-ի ընկերակցութեամբ:

## Թանգարան
2020 թուականի Յունիս 9-ին յայտարարուեցաւ, որ Աւիչիի Յարգանքի Թանգարանը կը բացուի Սթոքհոլմի մէջ 2021 թուականի ամառը։

Անուանափոխուած Avicii Experience թանգարանը բացուեցաւ 2022 թուականի Փետրուարին՝ արքայազն Քարլ Փիլիփի եւ արքայադուստր Սոֆիայի, ինչպէս նաեւ Պերկլինկի հօր՝ Քլասի կողմէ, Սթոքհոլմի *Space* անունով նոր թուային մշակոյթի կեդրոնին մէջ, որ կը գտնուի Սերկըլս Թորկի մօտ։

Թանգարանը կը ներկայացնէ Պերկլինկի մանկութեան ննջասենեակի եւ Լոս Անճելըսի առանձնատան վերակառուցումները, ինչպէս նաեւ կ'առաջարկէ Աւիչիի ամէնայայտնի գործերու ձայնագրութիւններ եւ զանոնք վերախառնելու հնարաւորութիւն, ինչպէս նաեւ չհրապարակուած երաժշտութիւն։

### Նպատակը եւ Ցուցադրութիւնները
Թանգարանը Պերկլինկի ծնողներուն գաղափարն էր, որոնք կը ցանկանային երկրպագուներուն տալ վայր մը՝ յիշելու եւ գնահատելու իրենց հանգուցեալ որդիին գործը, ինչպէս նաեւ իմանալու անոր երաժշտութիւն ստեղծելու գործընթացին մասին։

Ինթերաքթիւ թանգարանը կը ներառէ նաեւ ցուցադրութիւններ Պերկլինկի կեանքի տարբեր փուլերէն, ներառեալ անոր արագ ընթացքով ապրելակերպի սիմուլացիան, որ ան ապրած էր մինչեւ 2016 թուական՝ շրջագայութիւններէն հեռանալը։ Ասոնք նախատեսուած են այցելուներուն հասկցնելու համար աստղին առջեւ ծառացած առողջական խնդիրները։

Ցուցադրութիւնները նաեւ նուիրուած են երիտասարդներուն եւ լայն երաժշտական արդիւնաբերութեան մէջ մտային առողջութեան խնդիրներու իրազեկութիւնը բարձրացնելուն։

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
*  Աւիչիի պաշտօնական կայքը

Ստորոգութիւն:Ելեկտրոնային Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:Շուէտացի Երաժիշտներ
Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:8 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2018 մահեր
Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի մահեր
Աւստրիա-վրացական Յարաբերութիւններ

**Աւստրիա-վրացական յարաբերութիւններ**, միջազգային յարաբերութիւններ Աւստրիոյ եւ Վրաստանի միջեւ։ Երկու երկրների միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները հաստատուած են 1992 թուականին, եւ Վրաստանը դեսպանատուն բացած է Վիեննայի մէջ 1996 թուականին։ Աւստրիա Վրաստանի մէջ ներկայացուած է ոչ ռեզիդենտ դեսպանով եւ ոչ ալ Թիֆլիսի մէջ գտնուող հիւպատոսութեամբ։ Վրաստանը դեսպանատուն ունի Վիեննայի հիւպատոսութեան մէջ՝ Գրազի մէջ։

## Պաշտօնական այցեր
* 19-21 Յունուար 2006. Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարար Գելա Բեժուաշվիլիի այցը Վիեննա միջազգային «Եւրոպական զարգացման ռազմավարութիւններ Հետխորհրդային երկրներու բարգավաճման համար» համաժողով։
* 22-26 Փետրուար, 2006. Վրաստանի Խորհրդարանի խօսնակ Նինո Բուրջանաձեի այցը Աւստրիա։
* 26–29 Մարտ, 2006. Վրաստանի վարչապետ Զուրաբ Նողաիդելիի աշխատանքային այցը Աւստրիա։
* 4–5 Մայիս, 2006. Վրաստանի Արտաքին գործերու նախարար Իվանէ Մերաբիշվիլիի այցը Աւստրիա։
* 27 Հոկտեմբեր, 2006. Վրաստանի վարչապետ Զուրաբ Նողաիդելիի աշխատանքային այցը Աւստրիա։

## Ծանօթագրութիւններ

## Գրականութիւն
* 
* 

## Արտաքին յղումներ
* Austrian Foreign Ministry: list of bilateral treaties with Georgia (in German only)
* Georgian Ministry of Foreign Affairs about relations with Austria

Ստորոգութիւն:Աւստրիա
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ափրիկէի Երաժշտութիւն

մինի|Ափրիկեան Երաժշտութիւն|352x352փքս**Ափրիկեան երաժշտութիւն**, ափրիկեան ցամաքամասի ժողովուրդներուն յատուկ երաժշտութիւն մը:  

Ափրիկէի երաժշտական ​​գործիքները ոչ միայն կ'օգտագործուին երաժշտութիւն ստեղծելու համար, այլեւ՝ կ'օգտագործուին հոգեկան հաղորդակցութեան համար, թարգմանելով ու արտայայտելով ամէնօրեայ փորձառութիւններ եւ իրադարձութիւններ:  

## Պատմութիւն
Ափրիկեան ցամաքամասին վրայ կ'ապրի աւելի քան 1200 մլն. հոգի, որոնք կը խօսին հազարաւոր լեզուներ։ Այս ցամաքամասը կ'առանձնանայ իւրայատուկ հարուստ երաժշտական երանգապնակով մը, որ պայմանաւորուած է ափրիկեան մշակոյթի եզակի բազմազանութեամբ։

«Ափրիկեան երաժշտութիւն» արտայայտութիւնը սովորաբար կը վերաբերի ցամաքամասին կեդրոնական, արեւմտեան եւ հարաւային մասերու ժողովուրդներու երաժշտական արուեստին։

Պատմականoրէն քանի մը գործօններ ազդած են Ափրիկէի աւանդական երաժշտութեան վրայ: Երաժշտութիւնը կրած է լեզուին, միջավայրին, տարբեր մշակոյթներուն, քաղաքականութեան, ժողովրդագրութեան ազդեցութիւնը եւ վերը նշուած բոլորը միախառնուած: Ափրիկեան իւրաքանչիւր խումբ զարգացած է ցամաքամասին տարբեր տարածաշրջանի մը մէջ, որ կը նշանակէ, թէ անոնք կ'ուտէին տարբեր սնունդ, կը հանդիպէին տարբեր կլիմայական պայմաններու եւ տարբեր շփումներ կ'ունենային տարբեր խումբերու հետ: Իւրաքանչիւր խումբ կ'ենթարկուէր տարբեր մարդոց եւ հանգամանքներու ազդեցութեան: 

Ափրիկեան երաժշտութիւնը կը սահմանափակուի կրօնական կամ ծիսական առիթներով, միւսները կ'օգտագործուին աւելի աշխարհիկ ձեւով՝ զուարճանքի համար: Գործիքները կը տարբերին չափերով եւ բարդութեամբ՝ ձեռքի առարկաներէն մինչեւ բազմաթիւ մասերէ կառուցուած մեծ, մշակուած սարքեր, նոյնիսկ այսօր անոնք պատրաստուած են բնական նիւթերէ՝ հնագոյն ձեւերով: 

## Կշռոյթ եւ Մեղեդի
ձախից|մինի|Աւանդական թմբկահարներ
Ափրիկեան երաժշտութիւնը ունի յատուկ կշռոյթ (Rhythm), որ կ'իրագործուի հարուածային նուագարաններով: Երգերու պարզ մեղեդիները կը հարստանան բարդ ռիթմիք բաբախումներով, որոնք ունկնդիրները կը մղեն պարի ու երգի:

Ափրիկեան ժողովրդային երգային երաժշտութեան ամէնէն տարածուած ոճը անուանակոչն է, երբ մենակատարն ու երգչախումբը յաջորդաբար կ'երգեն հարցում-պատասխանի ձեւով:

Ափրիկեան եւ արեւմտաեւրոպական ձայնաշարերը եւ (interval)ները ունին բազմաթիւ ընդհանրութիւններ, որոնց պատճառով ափրիկեան երաժշտութիւնը աւելի հասկնալի է Արեւմուտքի ունկնդիրներուն, քան չինականն ու ճափոնականը: Վերջին տասնամեակներուն մեծ զարգացում կ'արձանագրէ ափրիկեան (Popular Music)ը, ուր ափրիկեան աւանդական ոճերն ու ժամանակակից եւրոպական նուագարանները զուգորդուած են, օրինակ՝ «Juju» կամ «High Life» ոճերը:

Ուշագրաւ է իսլամական եւ արաբական երաժշտական ​​աւանդոյթներուն ազդեցութիւնը հիւսիսային եւ արեւմտեան ափրիկեան երկիրներուն մէջ:

## Ափրիկեան Թմբուկները
Ափրիկէի մէջ թմբկահարները մեծ տարածում ունին: Իւրաքանչիւր համոյթ կ'ընդգրկէ մեծ թիւով կատարողներ եւ կը ղեկավարուի խումբին լաւագոյն երաժիշտին կողմէ:

Ափրիկեան թմբուկներու չափերն ու ձեւերը այլազան են, տարբեր է նաեւ գործածութեան առիթն ու վայրը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւրներ

* Նարդուհի Էքիզեան- Մարկոսեան, «Երաժշտութիւն», պատմութիւն եւ տեսութիւն, Պէյրութ, 2017։

Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն:Ափրիկէ
Աֆրոտիթ

**Աֆրոտիթ** ()՝ յունական դիցաբանութեան մէջ սիրոյ, գեղեցկութեան, պտղաբերութեան աստուածուհին: Աֆրոտիթի խորհրդանիշներն են մրտենին, վարդը, աղաւնին, ճնճղուկը եւ կարապը:

Ըստ Հեսիոտոսի Աֆրոտիթ ծնած է Կիթերայի ափերուն փրփուրներէն: Հոմերոսի Իլիականին մէջ ան Զեւսի եւ Դիոնէի դուստրն է: Հայկական դիցաբանութեան մէջ անոր համարժէքն է սիրոյ եւ մայրութեան աստուածուհին՝ Աստղիկը: 

Աֆրոտիթի պաշտամունքը տարածուած է ոչ միայն Յունաստանի մէջ, այլեւ Փոքր Ասիոյ եւ մերձ Սեւծովեան յունական գաղութներուն մէջ։ Սկզբնական շրջանին համարուած է պտղաբերութեան (եւ ծովու) աստուածուհի, կրած է փիւնիկեան Աստարտէ աստուածուհիին ազդեցութիւնը, իսկ ողիմպիական դիցարանին մէջ՝ յաւերժ դեռատի եւ գեղեցկագոյն աստուածուհի, որ կ'իշխէ մարդոց եւ աստուածներու սրտերուն, սէր կը պարգեւէ անոնց։ Աֆրոտիթի սիրոյ իշխանութեան կ'ենթարկուէին աստուածներն ու մարդիկ, բացառութեամբ դիցուհիներ Աթենասի, Արտեմիսի եւ Հեստիայի։ Հեփեստոսի կինը եւ Արեսի տափածուն էր։
մինի|ձախից|
Անոր նուիրուած են բազմաթիւ մեհեաններ, որոնցմէ աչքի կը զարնէ Կորնթոսի հռչակաւոր տաճարը։ Աֆրոտիթի լաւագոյն արձաններէն Տավրիդեան Աֆրոտիթի արձանը (Ք.Ա. 3-ր դար) կը պահուի Լենինկրատի Հերմիթաժին, իսկ Միլոսեան Աֆրոտիթը (Ք.Ա. 2-րդ դար)՝ Լուվրի թանգարանին մէջ։ Աֆրոտիթ իր պաշտամունքային էութեամբ համանման է հայկական Աստղիկ աստուածուհիին։ Հռոմէական դիցաբանութեան մէջ նոյնացած է Վեներային։ 

Աֆրոտիթ սովորաբար պատկերուած է գեղեցիկ մերկ կնոջ տեսքով։ Բազմաթիւ նկարիչներ պատկերած են գեղեցկուհին ծովուն մէջ՝ մեծ խեցիի վրայ կանգնած։

## Առասպելաբանութիւն
Աֆրոտիթ ամուսնացած էր Հեփայստոսին հետ, որ կը պաշտէր իր գեղեցկուհի կինը եւ բազմաթիւ նուէրներ կ'ընէր անոր: Սակայն Աֆրոտիթ յաճախ կը դաւաճանէր իր կողակիցը: Անոր սիրավէպերէն ամէնէն նշանաւորը՝ պատերազմի աստուած Արէսի հետ ունեցած սիրավէպն է:

## Մահկանացու Սիրեկաններ
Աֆրոտիթի սիրեցեալներէն էր մահկանացու Կիպրոսի արքային որդին՝ Ատոնիսը: Ստորերկրեայ աշխարհի աստուած Հադեսի կինը՝ Պերսեփոնէն, նոյնպէս սիրահարած էր Ատոնիսին, եւ երբ վերջինս կը նախընտրէ գեղեցկուհի Աֆրոտիթը, Պերսեփոնէն, նախանձէն բորբոքած, Աֆրոտիթին սիրավէպը կը յայտնէ Արէսին: Զայրացած Արէս վայրի վարազ մը ազատ արձակելով կը ղրկէ Ատոնիսին վրայ: Անասունը կը սպաննէ Ատոնիսը, որ դժոխք  կ'երթայ ուր իրեն կը սպասէր Պերսեփոնէն: Աֆրոտիթ կ'երթայ Զեւսին քով եւ անկէ կը խնդրէ իր սիրեցեալին վերադարձը: Զեւս հետեւեալ որոշումը կը կայացնէ. Ատոնիս տարուան կէսը պիտի ըլլայ մեռեալներու աշխարհին՝ Պերսեփոնէի հետ, միւս կէսն ալ՝ Աֆրոտիթի քով:
## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Աֆրոտիթ 
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Ստորոգութիւն:Հին յունական աստուածներ
Ստորոգութիւն:Աստուածներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կրօնը Հին Յունաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Գեղեցկութեան աստուածուհիներ