open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շթեֆի Կրաֆ

**Մարիա Շտեֆանի, «Շթեֆի Կրաֆ»** (), գերմանացի նախկին թենիսիստուհի։

* Շթեֆի Կրաֆը թենիսի պատմութեան մէջ միակ թենիսիստուհին է աշխարհի մէջ, որ կը կրէ «Ոսկիէ Մեծ սաղաւարտ» տիտղոսը։ Ան մէկ տարուայ ընթացքին յաղթած է Մեծ սաղաւարտ (թենիս) բոլոր մրցաշարերուն, բացի անկէ ան նոյն տարին մասնակցած է նաեւ Սէուլի ողոմպիական խաղերուն եւ ստացած է ողոիմպիական ոսկի։
* «Ոչ դասական» Մեծ սաղաւարտ տիտղոսակիր (1993-1994)։
* 7 անգամ հռչակուած է աշխարհի ախոյեան եւ սահմանած ռեկորդ 1987 - 1990, 1993, 1995, 1996։
* 8 տարի եղած է աշխարհի առաջին ռաքէթ եւ սահմանած ռեկորդ։
* Միակ թենիսիստուհին, որ յաղթած է Մեծ սաղաւարտի 9 մրցաշարերէն 8։

## Մեծ սաղաւարտի յաղթանակներ

* Աւստրալիոյ թենիսի բաց առաջնութիւն - 1988, 1989, 1990, 1994
* Ֆրանսայի թենիսի բաց առաջնութիւն - 1987, 1988, 1993, 1995, 1996, 1999
* Ուիմպլդոնի մրցաշար - 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996
* ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնութիւն - 1988, 1989, 1993, 1995, 1996

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Թենիսիսթներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Գերմանացի թենիսիսթներ
Կարինէ Ասլամազեան

**Կարինէ Ասլամազեան**, (8 Ապրիլ 1956, Երեւան), հայ նկարչուհի, Հայաստանի նկարիչներու միութեան պատուաւոր անդամ (2014), նաեւ դաշնակահար։

մինի|Կարինէ Ասլամազեան-հայ նկարչուհի

## Կենսագրութիւն
Ծնած է 8 Ապրիլ 1956-ին Երեւան։ Ան դուստրն է Սերգէյ Ասլամազեանի: Մինչեւ 7 տարեկան ապրած է Թիֆլիսի մէջ։ Հօր մահէն ետք՝ իր մօր եւ աւագ քրոջ հետ 1963 թուականին տեղափոխուած է Երեւան, ուր կ'ապրի մինչեւ օրս։ Իր դուստրն է՝ Գայիանէ Ասլամազեան:

1973 թուականին աւարտած է Երեւանի թիւ 132 միջնակարգ դպրոցը։ 
Կարինէ Ասլամազեան իր առաջին նկարը գծած է 15 տարեկանին, իսկ այսօր անոր նկարներուն կարելի է հանդիպիլ տարբեր երկիրներու ցուցասրահներուն մէջ։ 1973-1979 թուականներուն սորված է Երեւանի երաժշտական մանկավարժական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժինը։ Երկար տարիներ աշխատած է տարբեր երաժշտական դպրոցներու մէջ՝ որպէս դաշնամուրի ուսուցչուհի։ 1988-1994 թուականներուն սորված է Երեւանի պետական գեղարուեստաթատերական ինստիտուտի գեղանկարի բաժինին մէջ։ 2004 թուականին Նկարիչներու տան մէջ տեղի ունեցած է Կարինէ Ասլամազեանի առաջին անհատական ցուցահանդէսը «Հայաստանը բարձր մշակոյթի երկիր» խորագիրով՝ նուիրուած Սուիատոսլաւ Ռերիխի ծննդեան 100-ամեակին: Ան նաեւ ցուցահանդէս ունեցած է Ս. Ռերիխի անուան թանգարանին մէջ։

2006 թուականին նկարչուհին ներկայացուցած է իր աշխատանքները Լոս Անճելեսի եւ Նիու Եորքի մէջ։ 2011 թուականին Կարինէ Ասլամազեան ցուցահանդէս ունեցած է նաեւՄոսկուայի մէջ։ Մշակոյթի բնագաւառէն ներս եւ կերպարուեստի զարգացման գործընթացին մէջ ունեցած վաստակին համար 2009 թուականին ՀՀ վարչապետի որոշումով խրախուսուած է շնորհակալագիրով։ 2013 թուականին Հայաստանի նկարիչներու միութեան ցուցասրահին մէջ տեղի ունեցած է նկարչուհիին յաջորդ անհատական ցուցահանդէսը, ուր ան ներկայացուցած է աւելի քան 60 նկար։ Նկարչուհիի նկարները զարդարած են ինչպէս տարբեր երկիրներու թանգարաններու ու ցուցասրահներու պատերը, այնպէս ալ մանկական շարք մը գիրքերու շապիկները։ Կարինէ Ասլամազեանի նկարազարդած «Իմաստուն Խաչօ» գիրքի առաջին եւ երկրորդ հատորները Մոսկուայի գիրքի միջազգային փառատօնին 2010 թուականին ճանչցուած են տարուան լաւագոյն մանկական գիրք։ ԱՆոր կը պատկանին նաեւ «Պատգամ Առաջնորդին» եւ «Տիեզերական իրականութեան փիլիսոփայութիւն» գիրքերու շապիկներու նկարազարդումները, իսկ «Արեւելեան Կրիպտոգրամներ» գիրքը ընթերցողին ճանաչելի դարձած է նկարչուհիի «Մայտրի Եւ Սիթհարթհա» նկարով։

2014 թուականէն Կարինէ Ասլամազեան Հայաստանի նկարիչներու միութեան պատուաւոր անդամ է։

## Պատկերասրահ

Karine Aslamazyan's exhibition at Artists Union of Armenia.jpg|Կարինէ Ասլամազեանի աշխատանքներու ցուցահանդէսը Հայաստանի նկարիչներու միութեան տան մէջ
Karine Aslamazyan's exhibition at Artists Union of Armenia (1).jpg|Կարինէ Ասլամազեանի աշխատանքներու ցուցահանդէսը Հայաստանի նկարիչներու միութեան տան մէջ


## Ծանօթագրութիւններ
23 Սեպտեմբեր

**23 Սեպտեմբեր**, տարուան 268-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 269-րդ) օրն է։

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր
[մինի|197x197փքս|[Քլոտիա Գարտինալէ]]
2025․ Քլոտիա Գարտինալէ
2025

**2025 թուական**, ԻԱ․ դարու 25րդ տարին է

## Դէպքեր

## Ծնունդներ

## Մահեր

### Սեպտեմբեր

* [մինի|181x181փքս|[Քլոտիա Գարտինալէ]]23 Սեպտեմբեր․ Քլոտիա Գարտինալէ
Նարինէ Աղբալեան

**Նարինէ Աղբալեան** (), հայ լրագրող, պետական գործիչ։ Արցախի Հանրապետութեան կրթութեան, գիտութեան եւ մարմնակրթութեան նախարար։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած Ստեփանակերտ։ Աւարտած է Ստեփանակերտի թիւ 2 միջնակարգ դպրոցը։ 1986-1990 թուականներուն ուսանած եւ աւարտած է Արցախի պետական մանկավարժական հիմնարկի բանասիրական բաժանմունքը։

## Լրագրողական գործունէութիւն
1988 թուականին հրաուիրուած է աշխատելու Արցախի պետական հեռատեսիլի ընկերութիւն՝ իբրեւ հաղորդավարուհի։

1995 թուականէն անցած է խմբագրական աշխատանքի։ Արցախի հանրային հեռատեսիլի ընկերութեան մէջ աշխատած է մինչեւ 2005 թուական։

2004-2009 թուականներուն եղած է Հայաստանի հանրային հեռատեսիլի ընկերութեան թղթակիցը՝ Արցախի մէջ։

2005 թուականին հիմնադրած եւ մինչեւ 2009 թոիականի Յունիս 15-ը տնօրինած է «Ծիր Կաթին» արուեստանոցը։

2007-2008 թուականներուն հրատարակած է «Արցախինֆօ» շաբաթաթերթը։

## Պարգեւներ

* 2001 թուականին Արցախի Ազգային ժողովի կողմէ ճանչուած է «Տարուան լաւագոյն լրագրող»։
* 2008 թուականին Արցախի նախագահի թիւ 72 հրամանագիրով պարգեւատրուած է «Վաչագան Բարեպաշտ» մետալով։

## Ընտանիք
Ունի մէկ երեխայ։ Ամուսինը՝ Էտմոն Բարսեղեան, Արցախեան ազատամարտին զոհուած է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ
Թուլիփ Ճոշի

**Թուլիփ Ճոշի** (), հնդկական կինոդերասանուհի։ ԿԸ նկարահանէ հնդկերէն, մալայալամ եւ տելուկիի լեզուներով ֆիլմերու մէջ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Մումպայ, հայրը Կուճարաթէն, մայրը՝ ազգութեամբ հայ, ծնունդով Լիբանանէն։ Զբաղած է թեթեւ աթլեթով։ Ունի երկու քոյր։ Ուսանած է Մումպայի Jamnabai Narsee School մասնաւոր դպրոցը, իսկ յետոյ աւարտած է Vivek College քոլեջը, ուր ստացած է սննդամթերքի եւ քիմիայի գիտական մասնագէտի կրթութիւն։ 2000 թուականին մասնակցած է Հնդկաստանի գեղեցկութեան մրցոյթին, ուր անոր նկատած են գովազդային շատ գործակալներ, որմէ յետոյ յայտնուած է այնպիսի վաճառանիշներու գովազդային հոլովակներու մէջ, ինչպիսին են Ponds, Pepsi, BPL, Smirnoff եւ այլն։ Որպէս յարգանքի տուրք, նկարահանուած է փաքիստանցի երգիչ Նուսրաթ Ֆաթեհ Ալի Խանին նուիրուած տեսաֆիլմուն մէջ։

Կինոնկարահանման հրապարակ յայտնուած է պատահականօրէն։ Ըլլալով ռեժիսոր Եաշ Չոպրայի որդիի` Ատիթիա Չոպրայի հարսնցուի ընկերուհին, ներկայ գտնուած է անոնց հարսանիքին, ուլ ալ իրեն նկատելով հրաւիրած են լսումներու։ Հնդկերէն լեզուին լաւ չտիրապետելու պատճառով անցած է համապատասխան դասընթացքներ։ Կինոդեբիւտը կայացած է 2002 թուականին, Եաշ Չոպրայի «Իմ սիրելիի հարսանիքը» ֆիլմին։ Այդ ֆիլմին մէջ նկարահանուելու համար, կինեմատոգրաֆիստները անոր խորհուրդ տուած են փոխել անունը առաւել հնդկական հնչողութիւն ունեցող անունով, քանի որ հանդիսատեսը կարող էր դժուարութիւն ունենալ արտաբերելու անոր անունը։ Արդիւնքով ան ընտրեց Սանճանա անունը, որ յայտնուեցաւ ֆիլմի ենթագրերուն մէջ։ Այդ ֆիլմին մէջ Թուլիփ Ճոշին նկարահանեց Անճալի Շարմայի դերը։ Կինոնկարը յաջողուած էր եւ դրական արձագանքներ ստացաւ։

Երկու տարի ետքԹուլիփ Ճոշին կրկին յայտնուեցաւ պաստառին, այս անգամ «Ազգ` առանց կանանց» (2003 թ.) կինոնկարում։ Նրա դերակատարումը բարձր գնահատուեց` որպէս դերասանուհի բարձրացնելով նրա հեղինակութիւնը։ Նրա յաջորդ` «Սիրտն աւելին է խնդրում» (2004 թ.) կինոնկարում, Թուլիփ Ճոշիի խաղընկերներն էին Շահիդ Կապուրը, Այեշայ Տակիան եւ Սոհա Ալի Խանը։ Կինոնկարն ստացաւ միջին գնայատական։ «Խաբէութիւն» (2007 թ.) կինոնկարը, որտեղ նկարահանուած էր Թուլիփ Ճոշին, նոյնպէս բարձրացրեց դերասանուհու վարկանիշը։

2009 թուականին Թուլիփ Ճոշին նկարահանուեց իր առաջին փենջաբի «Jag Jeondeyan De Mele» ֆիլմին մէջ, ուր նկարահանուած էր փենջաբեան յայտնի երգիչ եւ դերասան Հարպհաճան Մաննը։ Անոնք միասին նկարահանած են նաեւ 2011 թուականին՝ «Yaara O Dildaara» ֆիլմին մէջ։ 2010 թուականին Թուլիփ Ճոշին նկարահանած է քաննատա լեզուով ստեղծուած «Super» ֆիլմին մէջ։ Այդ ֆիլմը դարձաւ հիթ եւ կրկնօրինակուեցաւ տելուկիի, թամիլերէն եւ հնդկերէն լեզուներով։

## Ֆիլմագրութեան ընտրանին

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Հնդիկ դերասանուհիներ
Ականա

**Ականա** ()՝ գիւղ մըն է ան Վրաստանի մէջ։ Անիկա կը պատկանի Ախալքալաքի քաղաքապետութեան, որ կը գտնուի Սամցխէ–Ջաւախք նահանգին քով։

## Աշխարհագրութիւն
Բնակավայրը հաստատուած է Վրաստանի հարաւային կողմը ՝ Բարալէթի ջուրի () աջակողմեան ափին։ Ախալքալաք քաղաքէն հեռու է ան չուրջ 18 քիլոմեդր ՝ դէպի հիւսիս–արեւելք։ Բարձրութիւնն է 1762 մեդր՝ ծովու մակերեսէն։
## Բնակչութիւն
Ըստ 2014 թուականի պաշտօնական մարդահամարին , Ականայի մէջ կը բնակէին 534 հոգի (274 այր եւ 260 կին)։ Բնակչութեան 99,8 առ հարիւրը հայեր են անոնք։ Ասոնք պահած են իրենց տոհմային նկարագիրը ՝ զանց առնելով ժամանակի փոփոխութիւնները։

## Ծանօթագրութիւններ
Նուր Ալ-Հուսէյն

**Նուր Ալ-Հուսէյն** կամ **Յորդանանի Նուր թագուհին** (արաբ․ نور الحسين, անգլ․՝ Noor of Jordan, ծննդեան անունով՝ **Լիզա Հալապի** *Lisa Najeeb Halaby*, ), ամերիկեան ծագումով մարդասէր եւ քաղաքական-հասարակական գործիչ։ Յորդանանի թագուհի՝ ամուսնացած 15 Յունիս 1978, Հուսէին թագաւորին չորրորդ կողակիցը, մինչեւ անոր մահը՝ 7 Փետրուար, 1999։

Նուր, Միջազգային Անհետացած Անձանց Հարցերով ՅանձնաժողովիՅանձնակատարներու խորհուրդի ամէնէն երկարակեաց անդամն է։ 2023-ի դրութեամբ, ան «Միացեալ Աշխարհի Գոլէճներ» շարժման նախագահն է եւ միջուկային զէնքերու տարածման դէմ «Global Zero» արշաւին ջատագովը։ 2015-ին, թագուհի Նուր ստացած է Փրինսթըն համալսարանի Ուտրօ Ուիլսըն մրցանակը իր հանրային ծառայութեան համար։

## Կենսագրական գիծեր
Նուր ծնած է 23 Օգոստոս, 1951-ին,Ուաշինկթընի մէջ, Նաճիպ Հալապիի եւ Տորիս Քարլկուիսթի դուստրն է: Հայրը ծովային փորձարար օդաչու, օդային փոխադրողի գործադիր եւ կառավարական պաշտօնեայ եղած է։

70-ականներու կէսերուն Նուր կը ծանօթանայ Յորդանանի թագաւոր Հուսէինին։ Անոնք կը բարեկամանան, մինչ ան տակաւին կը սգար իր կնոջ մահը։ Անոնց բարեկամութիւնը կը զարգանայ, եւ զոյգը կը նշանուի 1978-ին։

Կ՛ամուսնանան 15 Յունիս, 1978-ին, Ամմանի մէջ։ Միասին կ՛ունենան 4 զաւակներ։

Նուր կը ստանձնէ թագաւորական տան եւ թագուհի Ալիայի երեք զաւակներուն խնամակալութիւնը։ Ան անհետացածներու հարցերով զբաղող Միջազգային յանձնաժողովի Կառավարիչներու խորհուրդի ամենաերկարակեաց անդամն է։ 2011-էն ի վեր, Նուր «Միացեալ Աշխարհի Քոլէճներ» շարժման նախագահն է, եւ կ'աջակցի միջուկային զէնքերու տարածման դէմ «Global Zero» արշաւին։ 2015-ին, թագուհի Նուր կ՛արժանանայ Փրինսթըն համալսարանի Ուտրօ Ուիլսընի մրցանակին՝ իր հանրային ծառայութեան համար։

   

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յորդանանի թագուհիներ
Ստորոգութիւն:Թագուհիներ ըստ երկիրի
Ստորոգութիւն:Թագուհիներ
Կրէյս Քելի

**Կրէյս Քելի** (12 Նոյեմբեր, 1929 – 14 Սեպտեմբեր, 1982)․ ամերիկացի դերասանուհի եւ Մոնաքոյի իշխանուհի, Ռենիէ Գ.-ի կողակիցը, իրենց ամուսնութենէն՝ 18 Ապրիլ, 1956-էն մինչեւ իր մահը՝ 1982-ին։ Ամուսնութենէն առաջ, ան մեծ համբաւ ձեռք ձգած էր Հոլիվուտի կարեւոր շարժապատկերներու մէջ, 1950-ականներու սկիզբը եւ կէսերուն։ Ան ստացած է Օսքար մրցանակ մը եւ երեք Ոսկէ Երկրագունդ մրցանակներ, ինչպէս նաեւ Ամերիկեան Շարժապատկերի Հիմնարկին 25 մեծագոյն դերասանուհիներու ցանկին մէջ 13-րդ դասուած է։

## Առաջին տարիներ
Քէլի ծնած է Ֆիլատելֆիայի մէջ կաթոլիկ յայտնի ընտանիքի մը մէջ։ 1949-ին Ամերիկեան թատերական Արուեստներու Ակադեմիան աւարտելէ ետք, կը սկսի ելոյթներ ունենալ Նիւ Եորքի թատերական արտադրութիւններուն եւ հեռատեսիլի հաղորդումներուն մէջ։ 
ձախից|մինի|1955․ Կրէյս Քելիին դիմանկարը կը զարդարէ Modern Screen-ին կողքը

## Դերասանութեան ասպարէզ
Քէլի իր շարժապատկերի առաջին դերը կը ստանձնէ «Տասնըչորս Ժամ» (1951) ժապաւէնին մէջ եւ համբաւ ձեռք կը ձգէ Ֆրետ Զինեմանի «western» «Կէսօրէին Ճիշդ» (1952) եւ Ճոն Ֆորտի արկածախնդրական-սիրային «Մոկամպօ» (1953) ժապաւէններուն մէջ իր դերերով, որոնցմէ վերջինը իրեն արժանացուց Օսքարի Լաւագոյն Երկրորդական Դերասանուհիի մրցանակի թեկնածութեան։ Ան Օսքարի Լաւագոյն Դերասանուհիի մրցանակին կ՛արժանանայ «Գիւղացի Աղջիկը» (1954) տրամային մէջ իր դերակատարութեան համար։ 
մինի|Ռենիէ Գ․ եւ Իշխանուհի Կրէյս, 1961
Գլխաւոր դերակատարներէն եղած է նաեւ պատերազմական «Թոքօ-ՌիԿամուրջները» (1954), «Բարձր Ընկերութիւն» (1956), եւ Ալֆրետ Հիչքոքի լարուածութեամբ լեցուն երեք ժապաւէններուն՝ «Զանգէ Մարդասպանութեան Համար» (1954), «Ետեւի Լուսամուտ» (1954), եւ «Գողը Բռնելու Համար» (1955) մէջ։

## Մոնաքոյի իշխանուհի
Քէլի դերասանութենէն կը հրաժարի 26 տարեկանին՝ Մոնաքոյի Ռենիէ իշխանին  հետ ամուսնանալու համար եւ իշխանուհիի պարտականութիւնները ստանձնելու համար։ Կրէյս եւ Ռենիէ կ՛ունենան երեք զաւակ՝ Իշխանուհի Քարոլին, Իշխան Ալպերթ եւ Իշխանուհի Սթեֆանի։ Կրէյսի բարեգործական աշխատանքը կեդրոնացած էր փոքր երեխաներու եւ արուեստներու վրայ։ 1964-ին, ան կը հիմնէ Կրէյս իշխանուհի հիմնադրամը՝ տեղական արհեստաւորներուն աջակցելու համար։ Երեխաներու իրաւունքներուն համար իր կազմակերպութիւնը՝ AMADE Mondiale, կը յաջողի ունենալ խորհրդատուական կարգավիճակ UNICEF-ի եւ UNESCO-ի մէջ։

## Մահ
Կրէյս Քելի կը մահանայ 52 տարեկանին Մոնաքոյի հիւանդանոցին մէջ, մեքենայի արկածի պատճառաւ ստացած վէրքերէն: 

Յետ մահու, մանչը՝ Ալպերթ իշխանը, 1984-ին կ՛օգնէ հիմնուի «Իշխանուհի Կրէյս Մրցանակներ»ը, ճանչնալու համար շարժապատկերի, թատրոնի եւ պարի մէջ նորելուկ կատարողները։

           

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մոնաքոյի իշխանուհիներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի իշխանուհիներ
Ստորոգութիւն:Իշխանուհիներ
Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1982 մահեր
Թերեզա Մէյ

**Թերէզա Մերի Մէյ** (անգլ.՝ Theresa Mary May, ի ծնէ՝ Պրէյզիըր (Brasier), 1 Հոկտեմբեր, 1956, Իսթպորն, Արեւելեան Սասէքս, Միացեալ Թագաւորութիւն), անգլեացի քաղաքական գործիչ, 1 Մայիս 1997-էն սկսեալ Համայնքներու պալատի անդամ է։

Ան եղած է Միացեալ Թագաւորութեան վարչապետը՝ 13 Յուլիս 2016-էն մինչեւ 24 Յուլիս 2019, ինչպէս նաեւ Պահպանողական կուսակցութեան առաջնորդ՝ 11 Յուլիս 2016-էն մինչեւ 23 Յուլիս 2019։

Զբաղեցուցած է նաեւ կիներու եւ իրաւահաւասարութեան հարցերով նախարարի (2010-2012 թուականներ) եւ ներքին գործոց նախարարի (2010-2016 թուականներ) պաշտօնները։

## Ծանօթագրութիւններ
Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն

**Ուրսուլա Կերթրուտ ֆոն տէր Լայէն** (, ի ծնէ՝ Ալպրեխթ, ), գերմանացի քաղաքական գործիչ եւ բժիշկ, որ 2019 թուականէն ի վեր կը ծառայէ որպէս Եւրոպական յանձնաժողովի նախագահ։ Ան ծառայած է Գերմանիոյ կառավարութեան մէջ 2005-էն 2019 թուականներուն՝ պաշտօններ վարելով Անկելա Մերքըլի կառավարութեան մէջ, վերջերս՝ որպէս Պաշտպանութեան նախարար: Ան կեդրոն-աջակողմեան Քրիստոնեայ ժողովրդավարմիութեան (CDU) եւ անոր յարակից եւրոպական քաղաքական կուսակցութեան՝ Եւրոպական ժողովրդական կուսակցութեան (ԵԺԿ - EPP) անդամ է։ 7 Մարտ 2024-ին, ԵԺԿ-ն զինք ընտրեց որպէս իր գլխաւոր թեկնածու՝ ղեկավարելու 2024 թուականի Եւրոպական խորհրդարանի ընտրութիւնները։ Ան վերընտրուեցաւ յանձնաժողովի ղեկավար Յուլիս 2024-ին:

## Ծանօթագրութիւններ
Տաթեւ Չախեան

**Տաթեւ Չախեան** (յուլիսի 1, 1992, Երեւան, Հայաստան), հայ արուեստագէտ։

Առաջին բանաստեղծական ժողովածուն «*ԱՆԱՆՁՆԱ(ԳՐԱ)ՅԻՆ»* (Երեւան, 2016) առաջադրուած է 2018 թուականի «Եւրոպայի ազատութեան բանաստեղծ» միջազգային մրցանակին եւ հրատարակուած է լեհերէն՝ «*DOWÓD (NIE)OSOBISTY»* (Instytut Kultury Miejskiej, 2018)։ Հեղինակի երկրորդ ժողովածուն՝ «*MIGRANT POINT»* լոյս տեսած է Երեւան (Ակտուալ Արուեստ, 2024)։ Բանաստեղծական շարքերը թարգմանուած եւ հրատարակուած են աւելի քան քսան լեզուով։ Կը կատարէ թարգմանութիւններ, կը հանրահռչակէ լեհ եւ անգլալեզու ժամանակակից բանաստեղծութիւնը։

## Վաղ կեանք եւ կրթութիւն
Ծնած է Երեւան 1992 թուականին՝ մանկավարժի ընտանիքն մէջ։ Կրթութիւն ստացած է Երեւանի պետական համալսարանի Պատմութեան ֆակուլտետի Մշակութային մարդաբանութեան բաժնին մէջ, այնուհետ աւարտած է Պոզնանի Ադամ Միցկեւիչի անուան համալսարանի Միջազգային յարաբերութիւններու ֆակուլտետը։

## Մրցանակներ
Մրցանակները կը ներառեն «Գրանիշ 2022»՝ «Տարուայ լաւագոյն պոեզիա» անուանակարգը, Տիոնիզի Մալիշեւսկու անուան գրական պարգեւ (Լեհաստան, 2017), Կազեթա Օպիւաթելսքա գրական մրցանակ (Լեհաստան, 2016), Հայաստանի առաջին տիկնոջ գրական մրցանակ (ՀՀ, 2016), Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ Գարեգին երկրորդի կողմէ «Սահակ Պարթեւ» գրական մրցանակ (ՀՀ, 2015)։

Բանաստեղծական առաջին հաւաքածոն առաջադրուած է «Եւրոպայի ազատութեան բանաստեղծ» միջազգային մրցանակին (Կտանսկ, 2018), որ նուիրուած է «ժամանակակից ընթերցողի համար ամենակարեւոր սուբյէկտներէն մէկուն` «ազատութեան»` այդ թեմայով գրուած բանաստեղծութիւնը խրախուսելու եւ արժեւորելու համար։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Պաշտօնական կայք
* Armenia, Villages on the Road  (poem)
Ստորոգութիւն:21-րդ դարու կին գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարչուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Սինտի Քրաուֆորտ

**Սինթիա Ան Քրոֆորտ** (անգլ․՝ Cynthia Ann "Cindy" Crawford, ծնած 20 Փետրուար, 1966), ճանչցուած իբր Սինտի Քրոֆորտ, ամերիկացի դերասանուհի եւ նորաձեւութեան մոտել (կերպար) է: Նորաձեւութեան բնագաւառին մէջ իր ունեցած յաջողութիւնը զինք դարձուց միջազգային ճանչցուած դէմք մը, որ իրեն դերեր տուաւ հեռատեսիլի եւ շարժապատկերի մէջ: 1995-ին Forbes պարբերաթերթը զինք անուանեց երկրագունդի ամէնէ շատ վարձատրուող «մանեքէն»ը: Հասարակական զանազան ցանկերւ եւ պարբերաթերթեր զինք անուանած են բոլոր ժամանակներու ամէնէն գրաւիչ կիներէն մէկը, ինչպէս օրինակ՝ Men's Health: Ան ճանչցուած է իր շրթունքներուն վերի մասը վրայ գտնուող խալովը եւ իր ասպարէզին ընթացքին ցուցադրուած է հարիւրաւոր շապիկներու վրայ:

## Ժապաւէնագրութիւն

մինի|Սինտի Քրաուֆորտ, Քանն փառատօն, 2013

## Տեսերիզագրութիւն

մինի|211x211փքս|Սինտի Քրաուֆորտ, Լոնտոն, 2015
## Հեռատեսիլ

      
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի նորաձեւութեան կերպարներ
Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
Արփինէ Յովհաննիսեան

**Արփինէ Յովհաննիսեան** ( [***Լուիզէթ Թեքսիէ***], )՝ ֆրանսահայ դիմադրական եւ մրցակառքի վարորդ։ Ան Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրած վերջին խորհրդանշական դէմքերէն մէկն էր։
## Կենսագրութիւն
Յովհաննիսեան ծնած է հայ ընտանիքի մը մէջ՝ Օսմանեան կայսրութեան տարածքին։ 

1915-ին, Հայոց Ցեղասպանութեան արիւնոտ օրերուն, հայրը կը նահատակուի։ Մայրը, փրկութեան ելքեր փնտռելով, զայն կը յանձնէ Պոլսոյ որբանոցը։ Այս որբանոցը 1922-ին կը տեղափոխուի Թեսաղոնիկէ, իսկ 1924-ին կը հասնի Մարսէյլ։ 1928-ին կը սկսի յաճախել Լը Ռենսիի Դպրոցասէր վարժարանը, ուր ուսումնակից կը դառնայ Մելինէ Մանուշեանին։ 

Մօրը կը վերամիանայ տարիներ ետք, երբ արդէն չափահաս էր։

15 տարեկանին կը ձգէ վարժարանը՝ «Փարիզի պարասրահներուն մէջ պարելու եւ ազատ շունչ քաշելու համար»:

Բ. Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, մաս կը կազմէ ֆրանսական Դիմադրութեան՝ օգնելով պահել ու փրկել հրեայ ընտանիք մը։ 

1956-ին հագուստի սեփական վաճառատուն մը կը բանայ Նէօյի-սիւր-Սէնի մէջ։

Անսահման սէր ունէր մրցակառքերուն եւ արագութեան հանդէպ։ 1956-էն 1964 թուականներուն կը մասնակցի արհեստավարժ մրցումներու, որոնցմէ էր Մոնթէ Քարլոյի Րալլին։ 1963-ի մրցումին կը գրաւէ երկրորդ դիրքը՝ վարելով Ճակուար կառք մը։ Կ'ընտրուի «Յանդուգն հայ կիներ» ծրագիրին համար։

Արփինէ Յովհաննիսեան կը մահանայ Լա Ռոմիէի մէջ՝ 20 Յուլիս 2021-ին, 108 տարեկանին։

Յուղարկաւորութեան արարողութիւնը կը կատարուի Լեքթուրի Սուրբ Ժէնի մատրան մէջ։

## Ծանօթագրութիւններ
Օփրա Ուինֆրի

**Օփրա Կայլ Ուինֆրի** (**Oprah Gail Winfrey**), ( 29 Յունուար 1954) ամերիկացի հաղորդավարուհի, հեռատեսիլի հաղորդավարուհի, դերասանուհի եւ գրող։ 

Նշանաւոր է իր «The Oprah Winfrey Show» հաղորդումով, որ հեռարձակուած է Շիքակոյէն եւ 25 տարի՝ 1986-էն մինչեւ 2011, ցուցադրուած է։ 

Համաշխարհային մակարդակով, ան ամէնէն հարուստ սեւամորթ կինն է եւ ամէնէն հարուստ հանրայայտ կին դէմքը։ Կոչուած է «Բոլոր հարթակներու թագուհին» եւ եղած է Ի. դարու ամէնէն հարուստ ափրիկեցի-ամերիկացին, նոյնիսկ որոշ ժամանակ՝ աշխարհի միակ սեւամորթ միլիարտատէրը։ 

2007 թուականին դասուած է իբրեւ աշխարհի ամէնէն ազդեցիկ կինը։

## Կենսագրութիւն
Ուինֆրի ծնած է Միսիսիփփիի շատ համեստ յարկի մը մէջ: Զինք խնամած է պատանի մայրը, ապա մեծցած է Միլուոքի քաղաքի ներքին թաղերուն մէջ։ 

Աւելի ուշ զինք խնամած է հայրը՝ Վերնոն Ուինֆրին:

Միջնակարգ դպրոցի աշակերտ՝ աշխատած է ձայնասփիւռի կայանին մէջ։ 19 տարեկանին արդէն տեղական երեկոյեան լուրերու հաղորդման համահաղորդավարուհի էր։

1990-ականներու կէսերուն ան իր հաղորդումը կը կեդրոնացնէ գրականութեան, ինքնազարգացման, գիտակցականութեան եւ հոգեւորութեան վրայ։ Թէեւ քննադատուած է խոստովանական մշակոյթ խրախուսելու, վիճելի ինքնօգնութեան գաղափարներ տարածելուն համար, միաժամանակ գովաբանուած է ուրիշներուն օգնելուն համար։

Ուինֆրի դարձած է նաեւ քաղաքական ազդեցիկ դէմք, մասնաւորաբար 2008 թուականի նախագահական ընտրութիւններուն ընթացքին, ուր անոր աջակցութիւնը Պարաք Օպամային գնահատուած է շուրջ մէկ միլիոն ձայն ապահովելուն մէջ։ Նոյն տարին ան կը հիմնէ իր սեփական հեռուստացանցը՝ Oprah Winfrey Network (OWN)։ 

2013-ին Ուինֆրի պարգեւատրուած է Ազատութեան Նախագահական շքանշանով՝ նախագահ Օպամայի կողմէ։

1994-ին ան ընդգրկուած է National Women's Hall of Fame-ի մէջ։ Ստացած է պատուաւոր դոկտորական աստիճաններ բազմաթիւ համալսարաններէ։ 

### Մրցանակներ
Իր երկարամեայ գործունէութեան ընթացքին շահած է բազմաթիւ մրցանակներ, ներառեալ՝ 

* «19 Daytime Emmy Awards» (ներառեալ Կեանքի Նուաճման եւ Նախագահի մրցանակները), 
* 3 Primetime Emmy Awards (ներառեալ Փոփ Հոփ մարդասիրական մրցանակը), 
* մէկ Tony Award, 
* մէկ Peabody Award եւ Jean Hersholt Humanitarian Award մրցանակը, բացի երկու մրցակցային Academy Awards առաջադրանքներէ։ 

2021-ին ընտրուած է American Academy of Arts and Sciences-ի անդամ։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ի. դարու ամերիկացի գործարարներ
Ստորոգութիւն:Ի. դարու ամերիկացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Ի. դարու ամերիկացի կին գրողներ
Ստորոգութիւն:Ի. դարու կին գրողներ
Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի գործարարներ
Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի գրողներ
Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի կին գրողներ
Ստորոգութիւն:«Ոսկեայ գունդ» մրցանակի դափնեկիրներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գործարարներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի հեռատեսիլի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Ինքնակենսագիրներ
Ստորոգութիւն:Հաղորդավարներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի մեծահարուստներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բարերարներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի հաղորդավարներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի հանրային գործիչներ
Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ

**Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ** կը վերաբերի այս աղանդին (Վերջին օրերու սուրբերու շարժում, անգլերէն` Ladder day saint movement) զանազան խումբերու  շրջանակներուն մէջ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան հաստատված եւ ենթադրեալ դէպքերուն, ներառեալ մանուկներու հանդէպ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան դէպքերը։

## Վերջին օրերու սուրնբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր
Մորմոնական աղանդին ամէնամեծ խումբին, այսպէս կոչուած «Վերջին օրերու սուբրերու եկեղեցի»-ին (անգլերէն՝ The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) մէջ ունեցած սեռական բռնութեան զանազան դէպքեր՝

* Վաղ 2000-ականներ
* 2010-ականներ
* 2020-ականներ
* Ճոզէֆ Պիշըփի դէպքը
* Մայքըլ Ճէնսընի դէպքը

## Ծայրայեղական վերջին օրերու սուրբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր
2011 թուականին, Մորմոնական աղանդին ծայրայեղական խումբին (Յիսուս Քրիստոսի Վերջին օրերու Սուրբերու Ծայրայեղական եկեղեցի, անգլերէն՝ Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints) առաջնորդ-մարքարէ`Ուօորըն Ճեֆսը (անգլերէն՝ Warren Jeffs) դատապարտուեցաւ անչափահաս երեխայ մը բռնաբարելոը ոճիրով եւ ցկեանս բանտարկութեան դատավճիռ ստացաւ՝ անցեալին համանման արարքներու համար մի քանի քրէական գործերու դիմաց յայտնուելէ ետք։

## Տե՛ս նաեւ

* Մորմոնականութիւն (աղանդ)
* Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ
* Սըրքլվիլի կոտորած (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Եութայի Բերդի Կոտորածը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Էյքընի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Պաթըլ Քրիքի կոտորածը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* Նիֆայի ջարդը (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)

## Ծանօթագրութիւններ
Կարինէ Ռաֆայէլեան

**Կարինէ Ռաֆայէլեան** (),  հայ գրող, գրականագէտ, հրապարակախօս եւ թարգմանիչ։ Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ (2021)։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած Երեւան: 1985-ին աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան Պետական Մանկավարժական Հիմնարկի (այժմ Համալսարան) հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը։

1994-էն Գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղ Դերենիկ Դեմիրճեանի տուն-թանգարանի վարիչն է:

2008-էն իբրեւ մշակութային լրագրող կը պաշտօնավարէ «Իրատես» լրատուական ցանցին մէջ։

2014էն կ'աշխատակցի «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ին:

## Աշխատութիւններ
Կազմած, վերծանած, հրատարակութեան պատրաստած եւ խմբագրած է շարք մը երկեր:

Հրատարակած է գրականագիտական ուսումնասիրութիւններ:

Գիտական հետաքրքրութիւնները կ'ընդգրկեն գրականագիտութիւնը, թանգարանագիտութիւնը, մշակութաբանութիւնը:

### Գրքեր

* «Երբ գիշերանա...» (1998, բանաստեղծութիւններու ժողովածու),
* «Երկվություն» (1999, բանաստեղծութիւններու ժողովածոյ),
* «Ժամանակի նոր չափումներում» (2016, պատմուածքներու ժողովածոյ),
* «Մենիկ» (2023, պատմուածքներու ժողովածոյ),
* «Փոխատեղումներ» (2023, գրականագիտական յօդուածներու, թարգմանութիւններու, հարցազրոյցներու ժողովածոյ),
* «Հայը․ ինքնանկար» (2024, հայապատումներ եւ գրականագիտական ուսումնասիրութիւն, ժողովածոյի կազմողն է, գրականագիտական ուսումնասիրութեան հեղինակը),
* «Հույսի շավիղ» (2024, վիպակներու ժողովածոյ)։

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս», հտր․ 43/1, 2023, էջ 506։

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Եւա Պեկլարեան

**Եւա Պեկլարեան** (), հայկական ծագում ունեցող ամերիկացի ժամանակակից երգահան, կատարող եւ արտադրող։ Անոր երաժշտութիւնը յաճախ կը բնութագրուի որպէս postmodernist։

Անոր կամերային, երգչախմբային եւ նուագախմբային երաժշտութիւնը յանձնարարուած եւ լայնօրէն իրականացուած է Լոս Անճելըսի վարպետաց երգնախումբի, Bang on a Can, Լինքոլն կեդրոնի կամերային երաժշտութեան հասարակութեան, The California EAR Unit, Relâche, Սրբ․ Լուքայի նուագախումբի, Paul Dresher անսամբլի, American Composers Նուագախումբի, Sequitur եւ Ամերիկեան երգահաններու նուագախումբի եւ այլոց կողմէ։ Ան Ժամանակակից արուեստի հիմնադրամի կողմէ արժանացած է Ռոպերթ Ռաուսչենպերկ մրցանակի (2015 թուական)****։

## Սկաւառակագրութիւն

### Ալպոմներ

* *Overstepping* (1998 թուական)
* *Tell the Birds* (2006 թուական)

### Համագործակցութիւններ

* *Dream Cum Go Down* - Եւա Պեկլարեան եւ Ճուլիանա Լիւեքինկ (1995 թուական)
* *Dancing in Place* - Էլիզապէթ Փանզեր (1999 թուական)
* *Play Nice* - Թուիթեդ Թութու (1999 թուական)
* *Almost Human (Beiser)* - Մայա Պէիսէր (2007 թուական)

### Հաւաքածոներ

* *Lesbian American Composers* (1998 թուական)
* *Emergency Music* (1998 թուական)
* *Messiah Remix* (2004 թուական)
* *To Have and to Hold* (2007 թուական)
* *60x60 (2004-2005 թուականներ)* (2007 թուական)
* *Ceci n'est pas une guitare* (Սուսսիտիարիա, 2007 թուական)
* *Electric Creatures* (Սուսսիտիարիա, 2018 թուական)

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
* Composer Finds a Muse in the Mississippi (The New York Times)
* EVBVD Music: Eve Beglarian
* Recommended composers: Eve Beglarian  by Kyle Gann
* Podcast interview on MikeyPod
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ճակատադիտութիւն

**Ճակատադիտութիւն** (կամ **Դիմադիտութիւն** ( [*մեթոփոսքոփի*];  [*մեթոփոսքոփիա*]՝ սկզբնապէս ծագած  [*մեթոփոն*՝ «ճակատ»] եւ  [*սքոփիա*՝ «դիտութիւն»] բաղադրիչներէն)՝ կեղծ գիտութիւն եւ գուշակութեան հնագոյն տեսակ մըն է, որուն միջոցաւ ՝ անձի մը ճակատին գիծերուն եւ կնճիռներուն յատակագիծը քննելով՝ կը կանխատեսուին անոր նկարագիրը, բնաւորութիւնը եւ ճակատագիրը։ Լայնօրէն գործածական էր անիկա դասական շրջանին, իսկ միջնադարուն տարածուելով՝ իր զարգացման բարձրակէտին հասաւ XVI եւ XVII դարերուն։

## Պատմութիւն
Պլինիոս Աւագ կը յիշատակէ ճակատագէտի մը () մասին, որուն անդրադարձած է Ապպիոն Քերականը. ըստ վերջինիս վկայութեան՝ այդ անձը ճակատի գիծերէն դատելով կարողութիւն ունէր որոշելու մարդոց տարիքը եւ անոնց կեանքի տեւողութիւնը։ Ըստ Սուետոնիոսի՝ ուրիշ արհեստավարժ մը ճշգրտօրէն վճռած է թէ Տիտոս պիտի դառնար կայսր, եւ ոչ թէ Բրիտանիքոսը։ Յուվենալիս արհամարհանքով կը վերաբերէր ճակատադիտութեան՝ սեպելով ռամկական եւ ստորին զբաղմունք մը։

Ճակատադիտութիւնը կարեւոր տեղ կը գրաւէ Զոհարին մէջ։ Սուրիացի ռաբբի Իսահակ Լուրիան (1534-1572), որ կը նկատուի արդի Քապալայի հիմնադիրը, նոյնպէս կը կիրարկէր այս արուեստը. ան կը մեկնաբանէր ճակատին վրայ երեւցող եբրայական տառերը՝ մարդոց ներքին հոգեբանութիւնն ու խորհուրդները բացայայտելու նպատակով։

## Զարգացում եւ տարածում
Այս գիտութեան հիմերը դրաւ XVI դարու իտալացի բազմահմուտ գիտնական Ճերոլամօ Քարտանօ, որ Վերածնունդի դարաշրջանի ամենայայտնի ուսողներէն (մաթեմաթիկոս) մէկը կը նկատուէր։ Անոր հիմնական երկասիրութիւնը՝ «», որ կը բովանդակէր 800 ճակատներու պատկերներ, գրուած է 1558 թուականին, բայց լոյս տեսած է յետմահու՝ 1658 թուականին։

Ճակատադիտութեան նկատմամբ մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած են նաեւ Ճովաննի Անթոնիօ Մաժինին եւ Չիրօ Սփոնթոնին։ Վերջինս Վերոնայի մէջ հրատարակեց պատկերազարդ մատեան մը՝ «» (1672), ուր մանրամասնօրէն կը ներկայացնէր մարդուն ներքին աշխարհը բացայայտելու հնարքները։ XVI եւ XVII դարերուն ճակատադիտութեան վերաբերեալ բազմաթիւ գիրքեր լոյս ընծայուեցան, որոնք ժամանակի գիտական ու իմաստասիրական որոնումներուն վկայութիւնն էին։

## Քննադատութիւն

Ճակատադիտութիւնը խստիւ դատապարտեց Ժան Պոտէնը () իր ազդեցիկ՝ «» (1580) մատեանին մէջ։ Կը համարէր ան թէ այս տեսակ գուշակութիւնները կը պատկանին կախարդութեան կամ դիւային մոլորութիւններու ոլորտին։

Հետագային՝ 1586 թուականին, Սիքստոս Ե պապը պաշտօնապէս արգիլեց եւ խափանեց ճակատադիտութիւնը։ Այս հայրապետը, որուն կեանքը հովուութենէն հասած էր մինչեւ գահերու բարձունքը (որուն հետ կապուած է նաեւ «Ցուպ Սեքստեայ հինգերորդի»՝  յայտնի ակնարկութիւնը), սնապաշտութեան եւ խաբէութեան ձեւ մը սեպեց ասիկա, որ հակառակ էր բանականութեան եւ կրօնական մաքրութեան։

## Ծանօթագրութիւններ
Մերի Փիքֆորտ

**Մերի Փիքֆորտ** (, բուն անունը՝  Կլետիս Սմիթ, ), թատրոնի եւ շարժանկարի քանատական ծագմամբ ամերիկացի դերասանուհի, շարժանկարի բեմդրիչ։

## Կենսագրական գիծեր
մինի|180x180փքս|«United Artists» ընկերութեան հիմնադիրները, 1919։ |ձախից
Մերի Փիքֆորտ սկսած է դերասանութեան 7 տարեկանին, որպէսզի օգնէ իր ընտանիքին` հօր մահէն ետք:

Քանատացի Մերի, որուն իսկական անուն՝  Կլետիս Սմիթ: Ան ի վերջոյ յայտնի դարձած է իր գեղեցկութեամբ եւ տաղանդով` որպէս անխօս շրջապատկերներու աստղ Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ անոր սահմաններէն դուրս: Զայն անուանած են «Ամերիկայի սիրելին»: 

Փիքֆորտ ամուսնացած է երեք անգամ, ներառեալ` հռչակաւոր դերասան Տուկլաս Ֆերպանքս Երէցի հետ եւ անոնք միասին հիմնադրած են շարժապատկերի «United Artists» ընկերութիւնը (Կրիֆիտ եւ Չափլին նոյնպէս հիմնադիրներ էին):

Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու շարժանկարներու 100 մեծագոյն աստղերու ցանկին մէջ 24-րդ տեղը կը գրաւէ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Portrait of Mary Pickford, signed (CHS-2292) digital restoration.jpg|Մերի Փիքֆորտ, 1914-էն 1915։
Պատկեր:Mary Pickford 1916.jpg|Մերի Փիքֆորտ, 1916-ին։
Պատկեր:Mary Pickford with camera2.jpg|Մերի Փիքֆորտ, 1916-ին։
Պատկեր:Mary Pickford portrait.jpg|Մերի Փիքֆորտ, 1921-ին։


## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Բերմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Բեմագիրներ
Ռէյչըլ Գաբրիէլեան

**Ռէյչըլ Գաբրիէլեան** (), ամերիկահայ քաղաքական գործիչ, Դեմոկրատական կուսակցութեան անդամ։ Մասսաչուսեթսի ներկայացուցիչներու պալատի անդամ, ինչպէս նաեւ եղած է Մասսաչուսթեսի Դաշնային վարչութեան աշխատանքի եւ զարգացման բաժնի քարտուղար։

## Կենսագրութիւն
Ռէյչըլ Գաբրիէլեանը ծնած է 1968 թուականին ԱՄՆ Պոսթըն քաղաքը։ 1995-2008 թուականը ներկայացուցած է Քեմպրիճի եւ Ուոթերթաունը Մասսաչուսեթսի ներկայացուցիչներու պալատը։ Իրաւաբանական կրթութիւն ստացած է Սաֆֆոլքի համալսարանը եւ 2003 թուականին ստացած է Հանրային ծառայութեան մագիստրոսի կոչում Հարվըրտի համալսարանը։ 2008 թուականի Մայիսին Թէյվ Պատրիկի կողմէ նշանակուած է Մասսաչուսեթսի ինքնաշարժներու գրանցման ծառայութեան ղեկավար։ 17 Յունուար 2014-ին նշանակուած է Մասսաչուսթեսի Դաշնային վարչութեան աշխատանքի եւ զարգացման բաժնի քարտուղար։

2015 թուականին նշանակուած է ԱՄՆ Առողջապահութեան եւ սոցիալական ծառայութիւններու տարածաշրջանային բաժնի տնօրէն՝ Մասաչուսեթս, Ռոտ Այլընտ, Քոնեքթիքուտ, Վերմոնտ, Մէն եւ Նիււ Հեմփշիր նահանգներու համար։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Biography, via Mass. RMV
Ստորոգութիւն:21-րդ դարու ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ
Ճիւլի Անտրիւս

**Ճիւլի Անտրիւս** (, ), անգլիացի դերասանուհի։ «Էմմի», «Կրեմմի», «Ոսկէ Երկրագունդ» եւ «Օսքար» մրցանակներու մրցանակակիր։

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է  Անգլիա, իբրեւ Ճուլիա Ուելս: Հետագային ան առած է խորթ հօրը` Անտրիւս մականունը: Ճուլիի մայրն ու խորթ հայրը բեմի կատակերգակ դերասաններ եղած են: Երբ անոր խորթ հայրը երգեցողութեան դասեր տուած է Ճիւլիին, օր մը յայտնաբերած է, որ ան հազուագիւտ չորս օքթաւ հասողութիւն ունի:

1954-ին ան ելոյթ ունեցած է Պրոտուէյի մէջ, որուն յաջորդած է շարժապատկերի յաջող ասպարէզը, մեծ ժողովրդականութիւն վայելած երաժշտախառն ժապաւէններով, ինչպիսիք են` «The Sound of Music» եւ «Մերի Փոփինզ» («Mary Poppins»): Ան նոյնպէս  ունեցած է պատկերասփիւռային ելոյթներ:

Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1942 թուականին, երբ եօթ տարեկան էր, իսկ տասներկու տարեկանին խաղցած է «Աստղ եւ լոյս» ամենամեայ ներկայացման մէջ եւ զբաղեցուցած է առաջին տեղը։

1997 թուականին վիրահատութեան պատճառով կորսնցուցած է ձայնը, բայց շարունակած է դերասանական ասպարէզը։ 

1999 թուականին Մեծ Բրիտանիոյ թագուհին դերասանուհիին շնորհած է Տիկնոջ տիտղոս։

## Անձնական կյանք
Անտրիւս ամուսնացած է երկու անգամ։ Անոր առաջին ամուսինը թատրոնի ձեւաւորող Թոնի Ուալթընն էր։ Անոնք ամուսնացած են 1959 թուականին։ 1962 թուականին ծնած է իրենց  դուստրը։ 1960-ական թուականներուն ամուսնալուծած են։

1969 թուականին դերասանուհին ամուսնացեած է բեմադրիչ եւ բեմագիր Պլէյք Էտուըրտզի հետ, այս ամուսնութենէ ծնած է երկու երեխայ։ Անոնք 40 տարի ապրած են միասին, մինչեւ 2010 թուական (մինչեւ Էդվարդսի մահը)։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ

**Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ** (սինհալերէն՝  සිරිමාවෝ රත්වත්තේ ඩයස් බණ්ඩාරනායක, ), քաղաքական եւ պետական գործիչ։ Աշխարհի առաջին կին վարչապետը՝ 1960 թուականին:

## Կենսագրական գիծեր
ձախից|մինի|263x263փքս|Սիրիմաւօ Պանտարանայքէն Սէյլոնի վարչապետ, 1961։
Ծնած է ազնուական ընտանիքի մը մէջ: Յաճախած է անգլիական դպրոցներ, մնացած է պուտտայական եւ խօսած է սինհալերէն եւ` անգլերէն:

Ամուսինը 1951 թուականին հիմնադրած է ընկերվարական «SLFP» կուսակցութիւնը եւ 1956 թուականին դարձած է վարչապետ:

Սիրիմաւօ եղած է անպաշտօն խորհրդական եւ կեդրոնացած է Սրի Լանքայի գիւղական վայրերու մէջ կիներու եւ աղջիկներու կեանքի բարելաւման վրայ:

1959 թուականին ամուսինին սպանութենէն ետք, կուսակցութեան ղեկավարութիւնը համոզեց զայն միանալ գործուն քաղաքականութեան եւ կուսակցութեան նախագահի պաշտօնին փոխարինել իր հանգուցեալ ամուսինը:

Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ սկսած է իր քաղաքական ասպարէզը եւ ընտրուած է Սէյլոնի (ժամանակակից Սրի Լանքա) պետութեան ղեկավար 1960-1965 թուականներուն, ապա` 1970-1977 թուականներուն: Անոր կառավարութիւնը աչքի ինկած էր իր ընկերային- տնտեսական յառաջընթացով, պետական համակարգի հաստատմամբ եւ առեւտուրի բազմաթիւ ընկերութիւններու ազգայնացումով:

Անոր դուստրը` Չանտրիքա Կումարատունկան, շարունակած է մօր ժառանգութիւնը` իբրեւ վարչապետ, իսկ աւելի ուշ` իբրեւ Սրի Լանքայի առաջին կին նախագահ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Վարչապետներ ըստ երկրի
Իզապէլ Փերոն

**Իզապէլ Մարթինես տը Փերոն** (, ), աշխարհի առաջին կին նախագահը,  Արժանթինի նախագահ` 1974-1976 թուականներուն: Ան Արժանթինի նախագահ Խուան Տոմինկօ Փերոնի երրորդ կինն էր:

## Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լա Ռիոխի մէջ։ 1938 թուականին ընտանեօք տեղափոխուած են Պուէնոս Այրես, ուր ան կրթութիւն ստացած է Մշակոյթի հիմնարկին մէջ` դառնալով ֆրանսերէնի եւ երաժշտութեան ուսուցչուհի:
ձախից|մինի|227x227փքս|Խուան Տոմինկօ եւ Իզապէլ Փերոն ամոլը, Սպանիա,1972։
Աւելի ուշ ան սկսած է ելոյթ ունենալ Սերվանթեսի անուան ազգային թատերախումբի եւ պալէի կազմին մէջ:

1955 թուականին ծանօթացած է զօրավար Խուան Փերոնի հետ եւ դարձած` անոր քարտուղարուհին: Այդ ժամանակ երկրէն արտաքսուած առաջնորդը կ'ապրէր Փանամայի մէջ, ուր Իզապէլ պարուհի էր գիշերային զբօսավայրի մը մէջ:

1960-ին  տեղափոխուած են Սպանիա, ուր Եկեղեցւոյ ճնշումով Փերոն ստիպուած ամուսնացած է անոր հետ 1961 թուականին, հակառակ անոր որ Իզապէլ ամուսինէն փոքր էր 35 տարի:

Երբ 1974 թուականին Փերոն կը մահանայ, Իզապէլ` իբրեւ փոխնախագահ, ինքնաբերաբար կը դառնայ պետութեան ղեկավարը:

Ի տարբերութիւն Փերոնի նախկին կնոջ` Էվա Փերոնի, Իզապէլ` բաւական թուլակամ էր եւ գործուն դեր չէ ունեցած քաղաքականութեան մէջ:

Արդէն անիշխանութեան եզրին գտնուող երկրի տնտեսական եւ քաղաքական իրավիճակը կը շարունակէր վատթարանալ: Զայն առեւանգեցին օդուժի անդամներ եւ հինգ տարի պահեցին տնային կալանքի տակ.:

## Ծանօթագրութիւններ
Սոնա Մովսէսեան

**Սոնա Մովսէսեան**, (13 Հոկտեմբեր 1982) ամերիկացի Podcast-ի հաղորդավար, հեղինակ, կատակերգու, մետիայի դէմք եւ նախկին գործադիր օգնական։
մինի|alt=Ամերիկահայ հաղորդավար|Սոնա Մովսէսեան-Ամերիկահայ հաղորդավար

## Կենսագրութիւն
Սոնա Մովսէսեան, ծնած է 13 Հոկտեմբեր 1982-ին Մոնթէպելլօ, Քալիֆորնիա, Կիւլպէնկ եւ Նատիա (ծննդեան մականունը՝ Չաքմաք) Մովսէսեաններու հայկական ընտանիքին մէջ, եւ հասակ առած է  (Hacienda Heights,), Քալիֆորնիա, ուր յաճախած է Հայկական Մեսրոպեան վարժարանը։
Ան ունի քոյր մը եւ եղբայր մը։ 20 տարեկանին, «Սան Անթոնիօ Մաունթ» քոլէճին մէջ ուսանած տարիներուն, Մովսէսեանը դարձած է խօսքի ազգային ախոյեան։«Սան Անթոնիօ Մաունթ» քոլէժ տեղափոխուելէ ետք Մովսէսեան 2005-ին կ'աւարտէ Հարաւային Քալիֆորնիօ համալսարանը՝ ստանալով հաղորդակցութեան բնագաւառի գիտական աստիճան։

## Գործունէութիւն
Մովսէսեանը սկիզբէն աշխատած է NBC-իի ընկերութեան մօտ որպէս էջերու, նախաձեռնութիւններու եւ գործառնութիւններու համակարգող։ 
Ան սկսած է իր աշխատանքը որպէս ուշ գիշերային (Talk-show)-ի հաղորդավար նաեւ (Conan O'Brien)-ի անձնական օգնական 2009 թուականէն ։ 

Մովսէսեան հաղորդավարը եղած է «Քոնան Օպրայէնին ընկեր է պէտք» (podcast)-ի 2018 թուականէն։[7] 2022-ին ան հրատարակած է «Աշխարհի ամենավատ օգնականը» վերնագիրով կատակերգական ուղեցոյց գիրքը, որ դարձած է (New York Times)-ի ամենաշատ վաճառուածը։, որոնց կարգին նաեւ որպէս հիւր 2019 թուականին: ։ Մովսէսեան Նեյթ Քիրթմանին կը վերագրէ այս պաշտօնի ստանձնումը։ 

2015 թուականին ան Օպրայէնի հետ միասին յայտնուած է «Conan in Armenia» հեռատեսիլային յատուկ թողարկումին մէջ, ուր կը պատմուի Օպրայէնի մասին, որ իր օգնականը կը տանի Հայաստան՝ առնչուելու իր ժառանգութեան հետ։ 

2016 թուականին, Հայկական Մեսրոպեան վարժարանի 50-ամեակին, Մովսէսեանը ստացած է «Մեսրոպեան Ոգի» մրցանակը՝ Հայաստանը Քոնանի կայանի դիտողներուն ուշադրութեան առարկան դարձնելուն համար։

11 Յուլիս 2019-ին, Օպրայէնը հարցազրոյց վարած է Մովսէսեանի հետ Քոնանի մէջ, երբ նախատեսուած հիւր Քումէյլ Նանճեան ստիպուած կ'ըլլայ վերջին պահուն չեղեալ համարել։

Ան նաեւ հնչիւնաւորած է (Princess Sugar Salt) կերպարը, որ ամերիկեան ֆրանսական «Power Players» մուլտֆիլմի կերպար է։

Անոր շնորհուած է (Mt. SAC)-ի 2023 տարուան շրջանաւարտի կոչումը։

2023 թուականին, Մովսէսեան մասնակցած է Հայկական կինօընկերութեան «Հայ կանայք կինոյում եւ զուարճանքի ոլորտում» պանելային քննարկումին։ Ան վերադարձած է 2024 թուականին որպէս մոդերատոր։

## Ծանօթագրութիւններ
Լիւսի Աշճեան

**Լիւսի Աշճեան** (), ամերիկահայ լուսանկարչուհի։ Ան յայտնի է որպէս Նիւ Եորքի լուսանկարիչներու գործակցութեան՝ «Լուսանկարչական լիկայի» անդամ։ Անոր աշխատանքները ներառուած են Նիւ Եորքի Մետրոպոլիտէն արուեստի թանգարանի, Արիզոնայի Թուսոնի ստեղծագործական լուսանկարչութեան կեդրոնի եւ Նիւ Եորք քաղաքի թանգարանի հաւաքածոներուն մէջ։

## Վաղ կեանք
Աշճեանը ծնած է Ինտիանապոլիս (Ինտիանա)՝ հայ փախստականներու ընտանիքի մէջ։ Ան անգլերէնի BA աստիճան ստացած է Պաթլերեան համալսարանէն 1927 թուականին։ 1937 թուականին աւարտած է Քլարէնս Հատսոն Ուայթի անուան լուսանկարչական դպրոցը։

## Կարիերայ
Աշճեանը միացած է Նիւ Եորքի լուսանկարչական լիկային 1937 թուականին որպէս լուսանկարիչ, նաեւ աշխատած է որպէս *«Photo Notes»* ամսագրի խմբագիր եւ լիկայի դպրոցի խորհուրդի նախագահ։

Ան ընդգրկուած է 2012 թուականին Նիւ Եորքի Հրէական թանգարանին մէջ կայացած «Ռատիկալ տեսախցիկ. Նիւ Եորքի լուսանկարչական լիկայ, 1936-1951» ցուցահանդէսին։

## Հաւաքածուներ
Աշճեանի աշխատանքները կը պահուին հետեւեալ մշտական հաւաքածոներոն մէջ՝

* Ստեղծագործական լուսանկարչութեան կեդրոն, Թուսոն, Արիզոնա
* Քոլամպուսի արուեստի թանգարան, Քոլամհուս, Օհայօ
* Ճորճ Իսթմանի թանգարան
* Հրէական թանգարան, Նիւ Եորք
* Մետրոպոլիտէն արուեստի թանգարան, Նիւ Եորք
* Նիւ Եորք քաղաքի թանգարան
* Ֆիլատելֆիոյ արուեստի թանգարան
* Փրինսթօնի համալսարանի արուեստի թանգարան

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կին լուսանկարիչներ
Յասմիկ Չարենց

**Յասմիկ Չարենց (Բազեան)** () հայ բանաստեղծուհի, արտադրող, Եղիշէ Չարենցի թոռնուհին, Անահիտ Չարենցի դուստրը։

## Կենսագրութիւն
Յասմիկ Չարենցը ծնած է 1956 թուականին, Երեւան։ Երեւանի գեղարուեստաթատերական ինստիտուտի ռեժիսուրայի բաժինը աւարտելէ յետոյ երկար տարիներ աշխատած է նոյն ինստիտուտին մէջ, որմէ ետք՝ Յակոբ Պարոնեանի անուան երաժշտական կատակերգութեան պետական թատրոնին մէջ։

Յասմիկ Չարենցը շարքմը  բանաստեղծութիւններու, երգերի բնագիրներու, յօդուածներու եւ երաժշտութիւններու հեղինակ է։ Յասմիկ Չարենցը մահացած է Հոլանտա, 26 Նոյեմբեր 2020-ին։

Յասմիկ Չարենցի բանաստեղծութիւններու անդրանիկ ժողովածուն լոյս տեսած է 2004 թուականին։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին հղումներ

* Յասմիկ ՉԱՐԵՆՑ / «ՊՐՈՖԵՍՈՐ ՀԵԼԼԵՐԻ ԿՏԱԿԸ»
* Հրաժեշտ Յասմիկ Չարենցին. Յասմիկ ՉԱՐԵՆՑ / «ՄԱՐԳԱՐԻՏՆԵՐ ԵՎ ՋՐԱՓՈՍԵՐ»
* «Սիրոյ Սահմանը»
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծուհիներ
Ստորոգութիւն:Հայ ռեժիսորներ
Սոֆիա Վեպօ

**Սոֆիա Վեպօ** (յուն․՝ Σοφία Βέμπο, 10 Փետրուար 1910, Կելլիպոլ, Օսմանեան Կայսրութիւն– 10 Մարտ 1978, Աթէնք)․ յոյն նշանաւոր երգչուհի եւ դերասանուհի, որուն արուեստագիտական կեանքը կ'երկարի Միջպատերազմեան շրջանէն մինչեւ առաջին յետ-պատերազմեան տարիները եւ 1950-ի տասնամեակը։ Ան յատկանշուեցաւ «Յաղթանակի Երգչուհի» յունա-իտալական պատերազմի ընթացքին իր մեկնաբանած հայրենասիրական երգերուն պատճառով։

## Կենսագրութիւն
Սոֆիա Պեպօ ծնած է Կելլիպոլ, Արեւելեան Թրակիա, Թուրքիա, եւ իր մանկութիւնը անցուցած է Պոլիս։ 1923-ի բնակչութեան փոխանակումէն ետք՝ Լոզանի դաշնագիր, իր ընտանիքը կը փոխադրուի Յունաստանի Ցարիցանի (կամ Ցարիցեանի, ուր իր հայրը ծխախոտի բանուոր եղած է) ապա՝ Վոլոս։ 

Վեպօ, իր ասպարէզը կը սկսի Թեսաղոնիկէի մէջ, 1930-ականներուն սկիզբը՝ կ՛երգէ ΑΣΤΟΡΙΑ  ժողովրդական սրահին մէջ։ Համբաւը արագ կը տարածուի եւ քանի մը շաբաթներ ետք Աթէնք կը հասնի եւ 1933-ի աշնան հանդէս կու գայ «Գենտրիքոն» (Κεντρικόν) եւ «Մունտեալ» (Μουντιάλ )կեդրոնական սրահի բեմէն։ Ապա կը ձայնագրէ սիրային երգեր «Քոլումպիա» ընկերութեան համար, համբաւ ձեռք բերելով իր յատկանշական հնչեղ թաւաձայն ձայնին շնորհիւ։ Համբաւը մինչեւ Եգիպտոս կը հասնի եւ ան հրաւէրի մը ընդառաջելով ելոյթ կ՛ունենայ Աղեքսանդրիոյ «Կրան Թրիանոն»-ին մէջ, արձանագրելով հոն ալ վիթխարի յաջողութիւն մը։

Սակայն, Վեպոյին համբաւը զգալիօրէն կը բարձրանայ 28 Հոկտեմբեր 1940-ին, Իտալիոյ կողմէ Յունաստանի վրայ յարձակումէն ետք, երբ անոր կատարումը հայրենասիրական (գլխաւորութեամբ՝ «Տղե՛րք, Յունաստանի տղե՛րք» *[https://www.youtube.com/watch?v=l8JzuSXs0GU&list=RDl8JzuSXs0GU&start_radio=1 Παιδιά της Ελλάδος παιδιά])* եւ երգիծական (իտալացի ղեկավարներուն ուղղուած) երգերով ինչպէս օրինակ՝ «Տուչէ իր զգեստը կը դնէ» *[https://www.youtube.com/watch?v=H3wsCLJ5ePc&list=RDH3wsCLJ5ePc&start_radio=1 Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του]*, մեծապէս կը ներշնչէ կռուող յոյն զինուորները, ինչպէս նաեւ յոյն հասարակութիւնը, որոնց շնորհիւ ան արագօրէն ժողովրդական հերոսուհի կը դառնայ: Յաջորդող գերմանական ներխուժումը Յունաստան եւ 1941 Ապրիլին երկրին գրաւումէն ետք, Վեպօ Միջին Արեւելք կը փոխադրուի, ուր կը շարունակէ ներկայացումներ տալ արտաքսուած յունական զօրքերուն համար։

Պատերազմէն ետք, 1949-ին, ան իր սեփական թատրոնը կ՛ունենայ՝ «Վեմպօ Թատրոնը», Աթէնքի Մեթաքսուրղիօ թաղին մէջ։ 1957-ին, կ՛ամուսնանայ իր երկար տարիներու սիրական Միմիս Թրայֆորոսին հետ։ 1960-ական թուականներուն, ներկայացումները կը նուազին, մինչեւ վերջնականապէս հանգստեան կը կոչուի 1970-ական թուականներուն սկիզբը։ 1973-ին, Աթէնքի Բազմարուեստեանի ապստամբութեան ժամանակ, զինուորական եւ ոստիկանական համալսարան ներխուժման իրիկունը, իր տունը կը բանայ եւ հալածուած ուսանողներ կը պահէ եւ զինուորական խունտայի անվտանգութեան ուժերուն կը մերժէ ուսանողները յանձնել։

Վեպօ կը մահանայ 68 տարեկանին ուղեղի կաթուածէ մը ետք, 11 Մարտ 1978-ին, եւ թաղումը կը վերածուի համաժողովրդական հաւաքի մը։ «Յաղթանակի Երգչուհին» այդ օրը փառաբանուեցաւ յունական ժողովուրդին կողմէ, որ զինք իր հերոսուհին կը համարէր։

    

## Ծանօթագրութիւններ
Անահիտ Չարենց

**Անահիտ Եղիշէի Չարենց** (), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, Եղիշէ Չարենցի կրտսեր դուստրը։

## Կենսագրութիւն
Անահիտ Չարենցը ծնած է 7 Յունիս 1935-ին Երեւան՝ Եղիշէ եւ Իզապելլա Չարենցներու ընտանիքին մէջ։ Սթալինեան բռնաճնշումներու տարիներուն՝ 1937 թուականին կորսնցուցած է հայրը, քանի մը ամիս անց մօրը աքսորած են Ղազախիստան։ Աքսորէն ազատելէն յետոյ մնացած է Ղազախստան, ուլ ալ ամուսնացած է։ Անահիտը մեծցած է մօրական տատի մօտ։

Սթալինի մահէն յետոյ զբաղուած է Չարենցի ձեռագրերու ուսումնասիրմամբ եւ վերծանմամբ, որոնք խոնաւութենէն դարձած են դժուար ընթեռնելի։ 1978 թուականին հրատարակած է «Չարենցի ձեռագրերի աշխարհում» աշխատութիւնը, 1983 թուականին՝ «Անտիպ եւ չհաւաքուած երկեր» գիրքը։

Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանի հիմնադրման գործին մէջ մեծ ներդրում ունեցած են Արփենիկ եւ Անահիտ Չարենցները։

13 Մարտ 2022-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը հայկական մշակութային ժառանգութեան պահպանման գործին մօջ ներդրած աւանդի եւ երկարամեայ անխոնջ գործունէութեան համար Անահիտ Չարենցին պարգեւատրած է Երախտագիութեան մետալով։

Անահիտ Չարենցը կը բնակէր Նիտերլենտներ, աւագ դուստրը՝ Յասմիկ Չարենցը (Բազեան), ծնած է 1956 թուականին, շարք մը բանաստեղծութիւններու, երգերու բնագիրներու, յօդուածներու եւ երաժշտութիւններու հեղինակ է, մահացած է 2020 թուականին Նիտերլենտներ, կրտսեր դուստրը՝ Գոհար Չարենցը (Բազեան), ծնած է 1958 թուականին Երեւան, Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանի գիտաշխատող է։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Ժառանգներ
* Անահիտ Չարենց, «Չարենցի ձեռագրերի աշխարհում»
Ստորոգութիւն:Հայ գրադարանագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Թամարա Խանըմ

**Թամարա Խանըմ** (), հայազգի պարուհի, երգչուհի, թատերապարի պետ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի, Ուզպեքիստանի երաժշտադրամատիկական թատրոնի թատերապարի արուեստանոցի հիմնադիր։

## Կենսագրութիւն
Մեծ բեմ բարձրացած է 12 տարեկանին։ 1921 թ. ընդունուած է Թաշքէնտի ռուսական թատերապարի դպրոցը։ 1925 թ. աւարտած է Մոսկուայի թատերական ուսումնարանը։ 1926-1928 թթ. պարած է Թաշքէնտի երաժշտական-էթնոգրաֆիկ համոյթին մէջ։ 1928-1934 թթ. մասնակցած է պեքիստանի քանի մը քաղաքներու մէջ երաժշտական դրամատիկական թատրոններու հիմնադրման։ 1935 թ. մասնակցած է Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցող ազգային պարերու առաջին միջազգային փառատօնին՝ արժանանալով պատաւաւոր առաջին մրցանակին եւ անձամբ Մեծ Բրիտանիոյ թագուհիի ձեռքով պարգեւատրուած ոսկի մետալով։ Նոյնիսկ Մեծ Հայրենականի տարիներուն Թամարան չի դադրեցուցած իր ստեղծագործական գործունէութիւնը՝ մարտական ոգի ներշնչելով ճակատը կռուող մարտիկներուն։ Պատէրազմէն ետք շարունակած է համերգաշարերով հանդէս գալ աշխարհի տարբեր մայրցամաքներ։ Անոր պարային համարները կ՚ուղեկցուէին իր իսկ գրած երաժշտութեամբ եւ սեփական կատարումներով։

1986 թ. անոր կենդանութեան օրոք Թաշքէնտի մէջ բացուած է Թամարա Խանըմի տուն-թանգարանը, ուր ցուցադրուած եւ այժմ ալ կը ցուցադրուին պարուհիի բեմական հագուստները, լուսանկարները, չհրատարակուած յուշերը, կարելի է լսած նաեւ հայ արտիստուհիի երգերը։

Թամարա Խանըմը մահացած է 1991 թուականին։

## Պարգեւներ
**Շքանշաններ**

* Լենինի շքանշան (1976)
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1985)
* Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշան (5) (1937, 1950, 1951, 03/18/1959, 1967)
* «Պատուոյ նշան» շքանշան (1939)
* «Յանուն վաստակի» շքանշան (Ուպեքիստան) (2003, յետմահու)

**մետալներ**

* Լոնտոնի մէջ համաշխարհային պարերու փառատօնի մետալ (1935, Կամիլովի հետ միասին)
* «Յանուն վաստակաւոր աշխատանքի» մետալ
* «Կովկասի պաշտպանութեան համար» մետալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի Գերմանիոյ դէմ յաղթանակի» մետալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի քաջարի աշխատանքի» մետալ
* «Աշխատանքի վէտէրան» մետալ

**Կոչումներ**

* Ուպեքիստանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1932)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, (1956)

**Մրցանակներ**

* Սթալինի 2-րդ աստիճանի մրցանակ (1941)

## Ֆիլմեր

* Թամարայի երգերը (վաւերագրական)՝ գլխաւոր դեր, 1962
* «Երգում է Թամարա Խանըմը» (վաւերագրական), 1964
* «Թամարա Խանըմ» (վաւերագրական), 1982

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ պարուսոյցներ
Ստորոգութիւն:Բեմական կեղծանուններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Ստորոգութիւն:Պատուոյ շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ