Իսլանտա

**Իսլանտա** հիւսիսային կղզի-երկիր մըն է հիւսիսային Ատլանտեան եւ Արքթիք Ովկիանոսներու միջեւ, Միջ-Ատլանտեան Լեռնաշղթայի վրայ՝ Հիւսիսային Ամերիկայի եւ Եւրոպայի միջեւ: Ան մշակութապէս եւ քաղաքականապէս կապուած է Եւրոպային եւ տարածաշրջանի ամէնէն արեւմտեան եւ ամէնէն նօսր բնակեցուած երկիրն է: Անոր մայրաքաղաքը եւ ամէնամեծ քաղաքը Ռէյքիաւիքն է, որ կը հիւրընկալէ երկրի մօտաւորապէս 380,000 բնակիչներուն շուրջ 36%-ը (չհաշուելով մօտակայ քաղաքները/արուարձանները, որոնք առանձին քաղաքապետարաններ են): Երկրի պաշտօնական լեզուն իսլանտերէնն է: 

Իսլանտա կը գտնուի տեկտոնական սալերու միջեւ ճեղքուածքի վրայ եւ անոր երկրաբանական գործունէութիւնը կ'ընդգրկէ կէյզերներ եւ յաճախակի հրաբխային ժայթքումներ: Ներքին մասը կը բաղկանայ հրաբխային բարձրավանդակէ՝ աւազային եւ լաւայի դաշտերով, լեռներով եւ սառցադաշտերով եւ բազմաթիւ սառցադաշտային գետեր կը հոսին դէպի ծով՝ ցածրավայրերու ընդմէջէն: Իսլանտա կը տաքնայ Ծոցային Հոսանքով եւ ունի բարեխառն կլիմայ, հակառակ անոր որ կը գտնուի Արքթիք շրջագիծէն քիչ մը հարաւ: Անոր լայնութիւնը եւ ծովային ազդեցութիւնը ամառները կը պահեն զով եւ անոր կղզիներու մեծամասնութիւնը ունի բեւեռային կլիմայ:

Ըստ հնագոյն ձեռագիր *Լանտնամապոք*ի, Իսլանտայի բնակեցումը սկսաւ 874 թուականին, երբ նորվեկիացի առաջնորդ Ինկոլֆր Առնարսոն դարձաւ կղզիի առաջին մշտական բնակիչը: Յաջորդող դարերուն, նորվեկիացիները եւ աւելի քիչ չափով այլ սքանտինաւեան ժողովուրդներ, գաղթեցին Իսլանտա, իրենց հետ բերելով թրալներ (այսինքն՝ ստրուկներ կամ ճորտեր) կելտական ծագումով: Կղզին կառավարուեցաւ որպէս անկախ հանրապետութիւն տեղական խորհրդարանի՝ Ալթինկի ներքոյ, որ աշխարհի ամէնէն հին գործող օրէնսդիր ժողովներէն մէկն է: Քաղաքացիական պայքարի ժամանակաշրջանէ մը ետք, Իսլանտա ենթարկուեցաւ նորվեկիական իշխանութեան 13-րդ դարուն: 1397-ին, Իսլանտա հետեւեցաւ Նորվեկիայի միացման Քալմարի Միութեան՝ Դանիայի եւ Շուէտի թագաւորութիւններուն հետ միասին, անցնելով *տէ ֆաքթօ* դանիական իշխանութեան տակ անոր լուծարումով 1523-ին: Դանիական թագաւորութիւնը ուժով ներմուծեց լիւթերականութիւնը 1550-ին եւ Քիէլի Դաշնագիրը պաշտօնապէս յանձնեց Իսլանտան Դանիային 1814-ին:

Ազդուած ազգայնականութեան գաղափարներէն ֆրանսական յեղափոխութենէն ետք, Իսլանտայի անկախութեան համար պայքարը ձեւաւորուեցաւ եւ գագաթնակէտին հասաւ Դանիա-Իսլանտական Միութեան Օրէնքով 1918-ին, Իսլանտայի Թագաւորութեան հիմնադրութեամբ, կիսելով անձնական միութեամբ Դանիայի գահակալ միապետը: Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Դանիայի գրաւման օրերուն, Իսլանտա ճնշող մեծամասնութեամբ քուէարկեց հանրապետութիւն դառնալու 1944-ին, վերջ դնելով Դանիայի հետ մնացեալ պաշտօնական կապերուն: Թէեւ Ալթինկը կասեցուած էր 1799-էն մինչեւ 1845, Իսլանտա այնուամենայնիւ կը պնդէ որ ունի աշխարհի ամէնէն երկար գործող խորհրդարաններէն մէկը: Մինչեւ 20-րդ դար, Իսլանտա մեծապէս կը յենէր ձկնորսութեան եւ գիւղատնտեսութեան վրայ: Ձկնորսութեան արդիւնաբերումը եւ Մարշալի Ծրագրի օգնութիւնը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք բարգաւաճում բերին եւ Իսլանտա դարձաւ աշխարհի ամէնէն հարուստ եւ զարգացած ազգերէն մէկը: 1950-ին, Իսլանտա միացաւ Եւրոպայի Խորհուրդին:1994-ին ան մաս դարձաւ Եւրոպական Տնտեսական Տարածքին, աւելի բազմազանեցնելով իր տնտեսութիւնը այնպիսի ոլորտներու մէջ, ինչպէս՝ ֆինանսներ, կենսաբանական արհեստագիտութիւն եւ արտադրութիւն:

Իսլանտա ունի շուկայական տնտեսութիւն համեմատաբար ցած հարկերով, համեմատած այլ ՏՀԶԿ երկիրներու հետ, ինչպէս նաեւ աշխարհի մէջ արհմիութիւններու անդամակցութեան ամէնէն բարձր տոկոսը: Ան կը պահպանէ հիւսիսային ընկերային բարօրութեան համակարգ մը, որ կ'ապահովէ համընդհանուր առողջապահութիւն եւ բարձրագոյն կրթութիւն: Իսլանտա բարձր կը դասուի միջազգային համեմատութիւններու մէջ ազգային կատարողականութեան, ինչպէս կեանքի որակ, կրթութիւն, քաղաքացիական ազատութիւններու պաշտպանութիւն, կառավարութեան թափանցիկութիւն եւ տնտեսական ազատութիւն: Ան ունի ամէնէն փոքր բնակչութիւնը ՆԱԹՕ-ի  անդամ երկիրներուն մէջ եւ միակն է՝ առանց մշտական բանակի, ունենալով միայն թեթեւ զինուած ափապահ ուժեր:

## Բնակչութիւն

## Ծանօթագրութիւններ