open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գէորգ Ախվէրդեան

**Գէորգ Ախվէրդեան**, բժիշկ, բանասէր-դրող. ծնած է Թիֆլիս 1818-ին:

Շատ փոքր տարիքին որբացած է իր հորմէ եւ եղբայրրներուն հետ մեծցած է անձնուէր մօր մը քուրքուրոտ խնամքին տակ:
Նախնական ուսումը իր ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք 1830-ին իր մօրեղբօր Ստեբան Ղամբարեանի միջնորդութեամբ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը կը դրուի. 1834-ին ամենափայլուն քննութիւններով կը հռչակուի ընթացավարարտ: Հազիւ Թողած Լազարեան ճեմարանը, Ախվէրդեան կը նուիրուի բժշկական արուէստի ուսման, ու շատ չանցած կ'աձանագրուի Մոսկուայի բժշկական համալսարանը: Հինգ տարի ետք 1839-ին, դեռ հազիւ 21 տարեկան կե ստանայ բժըշկական վկայականը եւ իտկոյն Թիֆլիս մեկնելով՝ կը կարգուի բանակի բժիշկ:

Այս պաշտօնին մէջ լաւ գործունէութեան համբաւ կ'ունենայ Գէորգ. եւ 1842-ին կը փոխադրուի Ս. Պետերսպուրկ, ուր կ'անուանուի պատերազմական գործերու նախաբարութեան մասնաւոր բժիշկ:
Կից բժշկական արուեստի՝ ցոյց կու տայ յատուկ սէր մը դէպի ազգային պատմութեան եւ գրականութեան: Այդ ճիւղերու վերաբերեալ բոլոր հրատաբակութիւնները կե ժողվէ եւ կը կարդայ եւ կ'որոշէ ի սպար կը Թողու Ռուսիոյ մայրաքաղաքը 1846-ին, կը վերադառնայ Թիֆլիս, ուր բոլորովին կե նուիրուի իր նախասիրած ճիւղին, այս է բանասիրութեան եւ հայ լեզուաբանութեան:

Բժշկական արուեստը շարունակելով հանդերձ իր գլխաւոր պարապմունքը կ'ըլլայ հետաղօտել հայ լեզուի ծագման աղբիւրները, այս նպատակին համար կ'որոշէ դաւառական բարբառները մի առ մի ուսուﬓասիել, եւ բժիշկ Պունդրոեանցի միջոցաւ կե ստանայ՝ յայտնի աշուղ Սայեաթ-Նովայի երքերու տետրակը եւ զայն ուսուﬓասիրելէ ետք ամէն մէկ բառին վրայ յատուկ լուսաբանութիւններ եւ ծանօթագրութիւններ պատրաստելով՝ բոլորը մէկ հատորի մե մէջ ամփոփելով կը հրատարակէ 1852-ին՝ հետեւեալ ճակատով. *Գուսան*ք Ա.-Սայեաթ-ՆովաՆ, լուսացածաշխատասիրութիւն ԳէՈՐԳԵԱՅԱԽՎԵՐՍԵԱՆ, Մոսկվա 1852:

Այս գործը ունեցաւ եւ իր երկրորդ հատորը, այն է *Գուսան*ք Բ.-Հայ Աշուղներ զոր իր վաղահաս մահէն ետք իր աղջիկը Օր. Մանէ Ախվէրդեան 1903-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս ընծայեց հետեւեալ սիրալիր յիշատականով. "իւր բազմերախտ Հօր Գէորգ Ախվէրդեանի յիշատակին՝ ծնողասիրութեան անկեղծ հաւատեօք՝ նուէր իւր երախտազգած դուստր Օրիորդ Մանէ Ախվերդեանցի": Այս հատորին նախաբանը կը բովանդակէ Գ.Ախվերդեանի կենսագրականը եւ 59 աշուղներու երգերը:

Բանասիրական եւ լեզուաքննական դժուարին պարապուﬓերու հետ, Ախվերդեան բժիշկ կազմած էր եւ ընտանեկան սիրուն բոյն մը, ունեցած էր կեանքի առաքինի ընկերուհի մը եւ զաւակներ, որոնք վաղաժամ կերպով կը խլուին հետզհետէ իր ծոցէն հիւծական ախտիւ. բայց ինքը այս դառն վիշտերուն ու սուգին դիմադրելու համար, գրական աշխատութիւնները միայն վահան կե շինէ իրեն, մինչեւ որ ինքն ալ տակաւ կը ծիւրի եւ երիտասարդ կեանքը կը կնքէ 17 Նոյեմբեր 1861-ին:

Ախվերդեան բացի *Գուսան*էն պատրաստած է ջուղայեցւոց բարբառով "ժամանակագրութիւն Պետրոս Դ.ի, Սարգիս Գիլանէցի" գործը, որը մահէն ետք հրատարակուեցաւ 1863-ին տեղի ունեցած անցքերը, որուն սկիզբը Յովսէփ Փոնտացեան գրած է գեղեցիկ յառաջաբան մը: Նոյնպէս պատրաստուած է "Յովսէփ կաթողիկոսի Յիշատակարան"ը, սկսեալ 1778 Թուականէն մինչեւ 1793: Այս գործն ալ հրատարակուած է Կրունկի մէջ 1863-ին: Ախվերդեան միշտ մասնակցած է նաեւ ազգային ժողովներու:
Գէորգ Երեւանեան

**Գէորգ Երեւանեան** (1900 , Բերրի - 7 Ապրիլ 1974), անուանի առեւտրական:

## Կենսագրութիւն
Իր նախակրթութիւնը կը ստանայ Միացեալ Ընկերութեան վարժարանին մէջ։ Համաշխարհային Ա.Պատերազմին ստեղծած աղիտալի տարիներուն ստիպումներով ան կը զրկուի բարձրագոյն ուսման կարելիութենէն, թէեւ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին ան կը մնայ հայ գիրի ու գիրքի հաւատաւոր մը, եւ ինքնազարգացումով կը յաջողի ձեռք բերել դրական ու պատմագրական ճաշակ ու պաշար: Աքսորի ու հալածանքի տարիներէն ետք նախ կ՛ապաստանի Հալէպ, ապա՝ Դամասկոս ուր կը զբաղի առեւտուրով:

Սփիւռքի տարածքին, հայրենակցական միութիւններու կողմէ հրատարակուած հայկական քաղաքներու ու գաւառներու նուիրուած պատմադրական ու տեղագրական աշխատասիրութիւնները կը խանդավառեն զինք ձեռնարկելու իր ծննդավայ­րին ՛Ծոլիաց Աշխարհի Ջարսանճագ գաւառի վզատմութիւնը գրի առնելու, զոր կ'իրականացնէ նախանձախնդրութեամբ : Համաջարսանճագի Հայրենակցական Միութեան կեդրոնական վարչութեան հրատարակութեամբ , Գ. Երեւանեանի ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ ՋԱՐՍԱՆՃԱԳԻ ՀԱՏՈՑ հատորը լոյս կբ տեսնէ 1956-ին , Պէյրութ ։ Գէորգ Երեւանեան կր մեռնի 1974-ի Ապրիլի 7-ին:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:7 Ապրիլի մահացածներ
Ստորոգութիւն:1974 մահեր
Գէորգ Թահթայեան Կիրակնօրեայ Ազգային Վարժարան

**Գէւորգ Թահթաեան կիրակնօրեայ դպրոց**, գործած է 1967- 1978 թուականին, ունեցած է մօտ 150 աշակերտ։ Ազգային վարժարան, հիմնուած է 1978 թուականին՝ ազգային բարերար Գէւորգ Թահթաեանի նուիրատուութեամբ (100 հազար ֆունտ ստեռյինգ) եւ Անգլիոյ համայնքային եկեղեցական խորհուրդի մշակութային մարմնի նախաձեռնութեամբ։ 1979 թուականին վարժարանը Սուրբ Պետրոս եկեղեցւոյ փոքր սրահներէն տեղափոխուած է «Աքթրն հայ սքուլ» կոչուող անգլիական դպրոցի շէնքը։ Վարժարան կ՝ ընդունուին երեք տարեկանէն սկսեալ երեխաներ։ Մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի քառամեայ շրջանէն ետք կը սկսի ուսումնական բաժնի յոթնամեայ շրջանը։ Ուսումնական ծրագիրը կը նեռարէ հայոց լեզու, հայոց պատմութիւն, կրօն, երգեցողութիւն եւ վերջերս աւելացած «ընթացիկ հարցեր» առարկաները, որոնք կը դասաւանդուին արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն։ Դասագիրքերը կը ստանան Հայաստանէն, Իրանէն, Ամերիկայէն եւ Վենետիկէն։ Վարժարանը ունի գրադարան, որ կը պարունակէ շուրջ 800 գիրք եւ պարբերական։ Ամէն տարի դպրոց կը յաճախէ 190 220 աշակերտ, ուսուցիչներու թիւը՝ 22-25։ Վարժարանին մէջ կը կազմակերպուին հանդէսներ՝ նուիրուած Թարգմանչաց տօնին, Վարդանանց հերոսամարտին, Ապրիլի 24-ին։

Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Գէորգ Հիւրմիւզ

**Գէորգ Հիւրմիւզ** (1868, Օրթագէօյ (Պոլիս)), թղթակից:

## Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանը. թղթակից եւրոպական թերթերու, մասնաւորապէս «Թայմզ»ի, որ պատճառ եղած է իր տարագրումին:

## Աղբիւրներ
* Յուշարձան Ապրիլ Տասնըմէկի 1919, էջ 41:
Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի

**Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի** (Քերեսթեճեան, ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1866-էն։ Յաջորդած է Մատթէոս Ա․ Կոստանդնուպոլսեցիին։ Անոր աճիւնը ամփոփուած է Մայր Տաճարին բակին մէջ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ 1827-1829 թուականներուն սորված է Գում Գափուի պատրիարքականի ժառանգաւորաց վարժարանը, ուր աշակերտած է նշանաւոր մտաւորական պատուելի Գրիգոր Փեշտիմալճեանին։ 1830-ին պատրիարք Կարապետ Պալաթեցիի կողմէն նշանակուած է պատրիարքարանի փոխանորդարանի քարտուղար։

1834-ին ստացած է սարկաւագութեան աստիճան, 1835-ին ձեռնադրուած է Կ. Պոլսոյ Ս. Աստուածածին, Ս. Խաչ եւ Ս. Յարութիւն եկեղեցիներու քարոզիչ։ Անոր ջանքերով ստեղծուած է Կ. Պոլսոյ առաջին հայկական եկեղեցական երգչախումբը։

1841-ին արժանացած է ծայրագոյն վարդապետի աստիճանի։ 11 Յուլիս, 1848-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս՝ Ներսէս Ե․ Աշտարակեցիի ձեռամբ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։ 17 Հոկտեմբեր, 1858-ին Արեւմտահայոց ժողովի կողմէն ընտրուած է Կ. Պոլսոյ պատրիարք (1858-1860), մասնակցած Ազգային Սահմանադրութեան մշակման։ 17 Սեպտեմբեր, 1866-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի,  հրաւիրուած ժողովին կողմէ միաձայն ընտրուած է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։ Օծումը տեղի ունեցած է 21 Մայիս 1867-ին։

## Գործունէութիւն
Գէորգ Դ․ կաթողիկոսը ծաւալած է շինարարական լայն գործունէութիւն։ 1868-ին Մայր Տաճարի արեւելեան կողմը կառուցած է կցաշէնք, ուր կազմակերպած է եկեղեցապատմական թանգարան։ Նորոգել տուած է Սուրբ Գայիանէ վանքը, այնտեղ կառուցած արեւմտեան կամարակապ դարպասը, կառուցած է Մայր Աթոռի միաբաններու բնակելի շէնքերը, Բիւրականի կաթողիկոսական ամառանոցը, վերակառուցած է Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին եւ այլն։

1874-ին հիմնած է Գէորգեան ճեմարանը, ապա՝ Էջմիածինի թանգարանը։ Կաթողիկոսը հետեւողական աշխատանքներ կատարած է հայկական բոլոր եկեղեցիներու մէջ՝ միակերպ ժամերգութիւն մտցնելու ուղղութեամբ։ Անոր ջանքերով ստեղծուած են «Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք Սրբոյ Պատարագի» (1874), «Ձայնագրեալ Շարական հոգեւոր երգոց» (1875), «Ժամագիրք» (1877), «Ձայնագրեալ քաղուածք օրհնութեանց» (1882) գիրքերը։

Եղած է լաւ շարականագէտ եւ կազմակերպած է հայկական ձայնագրութեան նոր (Հ. Լիմոնճեանի ստեղծած) համակարգի ուսուցումն ու տարածումը։ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցին ժամանակակիցներու կողմէն արժանացած է «Մեծագործ» պատուատիտղոսին։

Կաթողիկոսական գահին՝ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցիին յաջորդած է Մակար Ա․ Թեղուտցին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Ստորոգութիւն:1882 մահեր
Ստորոգութիւն:18 Դեկտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Վաղարշապատ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Գէորգ Յաբէթեան

**Գէորգ Յաբէթեան** () մարմնամարզիկ։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իզմիր, 1916-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Գարաթաշի Վարդանեան վարժարանը։ 1904-ին կը յաճախէ Մեսրոպեան երկրորդական վարժարանը, ուր կը սկսի հետեւիլ մարմնամարզի։

1910-ին Իզմիրի յունական «Բելոբա» մարզական միութեան կողմէ կազմակերպուած ողիմպիականին, մէկ քայլ ոստումին կը հանդիսանայ երկրորդ։ Իսկ 1911-ին, հայկական Ա. ողիմպիականին, կը տիրանայ նոյն մրցումին առաջնութեան տիտղոսին։

1912-ին Պոլսոյ մէջ կը մասնակցի հայկական Բ. ողիմպիականին եւ կը շահի հարիւր մեթր վազքի եւ մէկ քայլ ոստումի առաջնութիւնները, ինչպէս նաեւ՝ երեք քայլ ոստումի երկրորդութիւնը, 1 սանթիմեթր տարբերութեամբ։

1913-ին մէկ եւ երեք քայլ ոստումի մէջ առաջնութիւն կը շահի, իսկ 100 մեթրի մէջ՝ երկրորդութիւն։

1912-1913 իր խմբապետութեամբ կը կազմուի Իզմիրի հայկական խումբերէ զտուած ֆութպոլի մայր խումբ մը եւ տեղւոյն միջազգային մրցումներուն մասնակցելով կը հանդիսանայ առաջին։

1915-ին հայկական խումբը կը լուծուի եւ ան կը մասնակցի «Ալթա» ֆութպոլի խումբին, ուր մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ, ստանալով «Verdun» մակդիրը։

Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի շրջանը զինք կը նշանակէ խմբապետ։ Աղէտէն քանի մը օր առաջ կ'ապաստանի Աթէնք։ 1924-ին, երբ Մկրտիչ Մալումեան Աթէնք կու գայ, Յաբէթեանի հետ խորհրդակցելով Յունաստանի մէջ: Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին վարչութիւնը կը կազմեն եւ ան կը ստանձնէ ֆութպոլի եւ մարմնամարզի բաժիններու պատասխանատուութիւնը։

1937-ին կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի Շրջանային Վարչութեան ատենապետ. պաշտօն մը, զոր երկար տարիներ կը վարէ ձեռնհասօրէն։

1958-ին Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի ներկայացուցչական ժողովը զայն կ'ընտրէ շրջանի պատուակալ նախագահ։ 

1978-ին ան կ'արժանանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանին։

Կը մահանայ 2 Օգոստոս 1980-ին, Աթէնք։ 
## Աղբիւրներ

*Մարզիկ ամսաթերթ
Գէորգ Վրդ. Նալպանտեան

**Գէորգ Վրդ․ Նալպանտեան,** ծնած է 1857 ին։ Աղթամարի մէջ միաբան դարնալէ յետոյ ձերնադրուած է իբր՛ վարդապետ 1887 ին։ Վանահայրութեան պաշտօնը ստացած է Սբ․ Թադէի մէջ։  Որոշ ատեն մը պաշտօնավարալէն վերջ ընտրուած է իբր՛ առաջնորդ Սղերդի՝ մէջ մինչեւ 1915։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբիւրներ
* Յուշարցան, 1919, էջ 86.
Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան

**Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան** (1922, Եագուպիէ - 1998), աւաղանի անունով՝ Մովսէս, որդի Յովհաննէս եւ Նուէրայի։

## Կենսագրութիւն
Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան, նախնական կրթութիւնը ստացած է նախ Եագուպիէի Ազգային Վերածնունդ վարժարանին մէջ, ապա Հալէպի Ազգային Կիւլպէկեան Վարժարանը, զոր աւարտած է 1934-ին։ Նոյն տարին, եկեղեցւոյ եւ ուսման սէրե զինք առաջնորդած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Դպրեվանքը, ուր ուսանած է մինչեւ 1937 թուական եւ վերադարձած է ծննդավայրը։ 1938-ին, ընտանիօք տեղափոխուած է Հալէպ:

Նիւթական անձուկ վիճակը զինք մղած է դէպի ազատ ասպարէզ։ Նոր միջավայրին ու պայմաններուն անծանօթ ըլլալով հարկադրուած՝ քանի մը տարի զբաղած է որմնադիրի գործերով։

Այնուհետեւ, բարեկամներու միջնորդութեամբ, նշանակուած է պետական պաշտօնեայ՝ հեռաձայնի բաժնի գրասենեակին բաժնին մէջ։ Մովսէս շուտով ծնօթացած է պետական շրջանակին ու յարգուած բոլորէն։

1942-ին, Եագուպիէի Սուրբ Հռիփսիմէ Եկեղեցւոյ մէջ, Մովսէս պսակուած է Օրիորդ Անթուանէթի հետ եւ ունեցած մանչ զաւակ մը՝ Գէորգ։

Եագուպիէի եկեղեցւոյ թաղականութիւնն ու հայրենակիցները նկատի ունենալով Մովսէսին վարքն ու բարքը օրինակելի ընթացքն ու կրօնասիրութիւնը, առաջարկած են իրեն, որ ընդունի քահանայական թեկնածութիւնը Եագուպիէի փոքրաթիւ հայ գաջութին համար։ Մովսէս իր հաւանութիւնը տուած է, յարգելով իր հայրենակիցներուն որոշումը։

Մովսէս քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են Տ. Զարեհ եպիսկոպոս Փայասլեանի ձեռամբ՝ Հալէպի Սուրբ Քառասնից Մանկնաց Եկեղեցւոյ մէջ, 23 Սեպտեմբեր 1951-ին, Խաչվերացի տօնին եւ վերակոչուած է Տէր Դանիէլ:

Նորընծայ՝ Տէր Դանիէլ այսպէս դարձած է հոգեւոր հովիւ Եագուպիէի հայութեան ուսուցիչ՝ տեղւոյն Ազգային Վերածնունդ Վարժարանին:

1960-ական թուականներուն, Լաթաքիոյ հայ գաղութին հոգեւոր հովիւը տեղափոխուած է Հալէպ, ժողովուրդը մնացած է առանց քահանայի։

Սրբազան Հօր պաշտօնական նամակով՝ Տէր Դանիէլ 1961-ին, հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Լաթաքիոյ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցւոյ:

## Շնորհուած պարգեւներ
*1963-ին Տ. Դանիէլ ստացած է Լանջախաչ կրելու իրաւունք Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհ Ա. Կաթողիկոսէն:
*1967-ին, Ծաղկեայ սեւ փիլոն՝ Խորէն Կաթողիկոսէն:
*1973-ին, Աւագութեան տիտղոսն ու պատիւը կը ստանայ՝ Խորէն Կաթողիկոսէն։
*1986-ին, Հալէպի «Ահարոնեան» սրահին մէջ, Տէր Դանիէլ արժանացած է Գնահատանքի Գիրի, տրուած Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ ՝ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի կողմէ:

## Ծանօթագրութիւններ
Հրանդ Գէորգեան

**Հրանդ Գէորգեան**, 30 Ապրիլ 1947-ին Հրանդ Գէորգեանի համերգը տեղի ունեցաւ Պէյրութի իր ժամանակին լաւագոյն սրահներէն Կրան Թէադրի մէջ, ուր անիկա տուաւ իսկական երաժիշտի մը արժանիքներով օժտուած ըլլալուն հաւաստիքը։

Իր նախորդ համերգները թէեւ կը յայտնաբերէին բծախնդրութիւն մը արուեստի մօտեցումին իր ըմբռնումներուն մէջ, սակայն պայմանները, փորձառութիւնը ու մանաւանդ հասունութիւնը եւ կազմաւորումը կը պակսէին երիտասարդ խմբավարին ինչպէս եւ խումբին։

Այս անգամ Գէորգեան հրապարակ եկաւ յաղթահարած բազմաթիւ խոչընդոտներ ու մեծ գծերով յառաջացած արուեստի մէջ։ Անայլայլօրէն Գէորգեանի վերջին համերգը կու տայ մեզի իրաւունքը զայն դասելու արտասահմանի երգահաններու տիտղոսաւոր դասակարգին մէջ։ Իր դաշնաւորումները կը յայտնաբերեն չափազանց նուրբ զգայնութիւն մը՝ հարուստ հոգեկան բխումներով։

«Կոմիտաս» երգչախումբը հիմնուեցաւ Հ. Գէորգեանի կողմէ 1940-ին Դամասկոսի մէջ. յետոյ երբ Գէորգեան Պէյրութ փոխադրուեցաւ՝ վերակազմեց հոս:
## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
Հրանդ Գէորգեան- Կէս Դար Երաժշտա-Մանկավ. 1937-87; Hrant Kevorkian ARMENIAN MUSIC
Անդրանիկ Գըլըճեան

**Անդրանիկ Գըլըճեան** () պոլսահայ գրող։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է Իսթամպուլ եւ մահացած՝ Սան Ֆրանսիսքօ։ Յաճախած է Պոլսոյ Եսայեան եւ Կեդրոնական վարժարանները։ Վկայուած է Իսթանպուլի Գեղարուեստի Ակադամիայէն։ Ուսուցչագործած է Գարակէօզեան Որբանոցի, Տատեան, Սահակեան-Նունեան, Ս. Խաչ Դպրեվանք եւ ամերիկեան վարժարաններու մէջ։ Տնօրէնի պաշտօն ստանձնած է Պէզճեան, Արամեան-Ունճեան վարժարաններուն մէջ։

Աշխատակցած է Տիթրոյթի «Միութիւն» հանդէսին։ Օգտագործած է Անդօ գրչանունը։ Հալէպի մէջ հեղինակած է Հայ լեզուի քերականութեան նուիրած 2 հատորներ։ Վերջին տարիներուն զբաղած է գեղանկարչութեամբ, միշտ ստորագրելով Անդօ։ 1965-ին հաստատուած է Տիթրոյթ։

## Հրատարակուած գործ
* Ստեղծագործութիւն (բանաստեղծութիւն)-ԱՄՆ, 1996։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Լեւոն Գըլըճեան

**Լեւոն Գըլըճեան (Գլըճեան, Գլլըչեան)** (մօտ 1885, Կոստանդնուպոլիս - 1918, Պանտրմա), հայ բժիշկ, հոգեբան։

## Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1885 թուականին, Կոս­տանդ­նու­պոլ­սոյ Սամաթիա թաղամասին մէջ։

1908 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1908 - 1912 թթ., ներքին հիւանդութիւններու բաժինի, մնայուն օգնական բժիշկ նշանակուած է՝ Կ. Պոլսոյ Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցէն ներս։

1909 թուականին, Կիլիկիոյ աղէտէն ետք, «Կար­միր խա­չի» բժշկական խումբին հետ մեկնած է Ատանա եւ բազմաթիւ վիրաւորներ բուժած։

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան՝ դարասկզբի յայտնի գործիչներէն եղած է։ Եղած է ՀՅԴ Կ. Պոլսոյ պատասխանատու մարմնի (կեդրոնական կոմիտէի) անդամ։ 1914 թուականին՝ Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ Պրուսայի նահանգի, Պանտրմա քաղաքի զինուորական հիւանդանոցի զինուորական բժիշկ՝ փոխ-բժշկապետի պաշտօնով։

1918 թուականին, Պանտրմայի մէջ մահացած է ժանտախտէ՝ մօտ 33 տարեկան հասակին։

Ըստ այլ տպագիր աղբիւրներու՝ զոհուած է Օսմանեան բանակի կազմին մէջ։

## Գրականութիւն
* Թէրզեան Յակոբ Յ., Կիլիկիոյ աղէտը, Կ. Պոլիս, 1912։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Սթանպուլ, 1939։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Ա. հատոր, Դիւցազնամարտ, 1890 - 1914, Լոս Անճելըս, 1992։
* Գրիգորեան Սասուն, «Յա­ւեր­ժու­թեան Լու­սա­մա­տեան», Ե., 2002։

## Աղբիւրներ
*

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Պանտրմա մահեր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահեր
Հրանդ Գըլըճեան

**Գըլըճեան Հրանդ** (ծն․՝ 1896, Սեբաստիա), Փրոֆ. ջութակահար:

Ուսումը առած է տեղւոյն Ամերիկեան Գոլէճին մէջ։ Ջութակի իր առաջին փրոֆէսօրը եղած է Նշան Պէկեան: Հ. Գըլըճեան մատաղ հասակին ցոյց տուած է երաժշտութեան փայլուն կարողութիւն, այդ նկատելով է որ թելադրած է անոր Պէկեան՝ պարզ մեղեդիներ շարադրել եւ ինքը 12 տարու պատանին քաջալերուած՝ գրած է Սեփաստիոյ Արամեան վարժարանի քայլերգը:

Հետեւած է նաեւ Ազգ. Արամեան վարժարանի Զ. կարգին, ուսանելու համար Հայ եկղ. պատսութիւն, մատենագրութիւն եւ հայկական երաժշտութիւն, միեւնոյն ատեն պաշտօնավարելով յիշեալ վարժարանին մէջ:

Համաշխարհային պատերազսին իր կեանքը ազատած է խիստ դժուարին զինուորական եզական մը անսխալ ձայնագրելուն փոխարէն:
1920-1923 իբր երաժշտութեան դաստիարակ պաշտօնավարած է Գոնիայի Ճէնանեան Գոլէճին մէջ։ 1924-1929 նոյն պաշտօնով դասախօսած է N.E.R,ի Յունաստանի Կեդրոնական Որբանոցին մէջ ի Սիրա:

1938 կը գտնուի Պուէնոս Այրէս ուր 1932էն ի վեր կը պաշտօնավարէ Հայ Կեդրոնի «Արսլանեան» վարժարանին մէջ՝ իբր տեսուչ:

Իր երաժշտական հեղինակութիւններն են․
# Արամեան վարժարանի Քայլերգը
# Վարդանի մահը
# Վահագնի ծնունդը
# Հայկակներու Որորանը,
# Հովուական պարեր
# Պարտէզին մէջ (գարնանային)
# Հայու վիշտը

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ․, էջ 505:

Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ
Սիմոն Գըլճեան

**Սիմոն Գըլճեան** (16 Փետրուար 1848, Եւդոկիա - 14 Մարտ 1922), հայ բժիշկ։

## Կենսագրութիւն
Գրուած է նաեւ Գըլըճեան տարբերակով։ Ծնած է 1848 թուականի Փետրուար 16-ին, Սեբաստիա նահանգի Եւդոկիա գաւառի կեդրոն՝ Եւդոկիա քաղաքին մէջ։ Մանուկ հասակէն զրկուած է հօրն ու մօր հոգատարութեամբ դաստիարակուելէ։ Մայրը՝ ամերիկացի միսիոներ, վերապատուելի դոկտոր Հենրի Ճոն Վան Լեննեփի քարոզներու ազդեցութեան տակ հարած է աւետարանականութեան, կարդալ սորված, սակայն ան եւս վաղաժամ մահացած է։ Երկու որբերը մնացած են քեռիին խնամքին։ Շուտով Սիմոնը Վան Լեննեփի խորհուրդով սորված է ամերիկացի միսիոներներու Մարզուանի Անատոլիա գոլէճէն ներս, այնուհետեւ՝ նոյն գոլէճի աստուածաբանական բաժինէն ներս։

Աւարտելէ ետք դարձած է քարոզիչ եւ մի քանի տարի ձիով գիւղէ գիւղ ճամբորդելով ծառայած է աւետարանականութեան քարոզչութեան։

Մի քանի տարի ետք, դարձեալ դոկտոր Հենրի Ճոն Վան Լեննեփի օժանդակութեամբ, մեկնած է ԱՄՆ` բարձ­րա­գոյն կրթու­թիւն ստա­նա­լու։

Այս­տեղ աւար­տած է Պոսթընի բարձ­րա­գոյն վար­ժա­րա­նը եւ Ֆի­լա­տելֆիոյ հա­մալ­սա­րա­նի բժշկա­կան բաժինը։ Այ­նու­հե­տեւ տե­ղա­փոխ­ուած է Անգ­լիա եւ 9 ամիս աշ­խա­տած է Լոն­տո­նի հիւան­դա­նոց­նե­րուն մէջ։

Վե­րա­դառ­նա­լով Կ. Պո­լիս, Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նէն ներս յանձ­նած է քննու­թիւն եւ ստա­ցած՝ բժիշկի վկա­յա­կան։ Կ. Պոլ­սոյ մէջ ամուս­նա­ցած է զմիւռ­նի­ա­ցի Լու­սի Կա­րա­պե­տեա­նին հետ եւ վե­րա­դար­ձած իր ծննդա­վայր Եւդո­կիա։ 1880-ական թուա­կան­նե­րէն սկսեալ Եւդո­կի­ոյ մէջ բժշկութեամբ զբաղած է։

Ըլլա­լով գա­ղա­փա­րա­կան մարդ, այս­տեղ եւս շա­րու­նա­կած է զբաղիլ հո­գեւ­որ կեան­քով, մե­ծա­հա­սակ­նե­րու հա­մար ներկայացուցած է կի­րակ­նօ­րեայ դա­սա­խօ­սու­թիւն­ներ։

Իր ար­ժա­նի տեղն ու­նե­ցած է Եւդո­կիոյ Աւե­տա­րա­նա­կան եկե­ղե­ցւոյ պատ­մու­թեան մէջ։ Եղած է սիր­ուած եւ յարգ­ուած բժիշկ, ինչ­պէ՛ս քրիս­տո­նեա­նե­րու, այն­պէ՛ս ալ մահ­մե­տա­կան­նե­րու ու հրե­ա­նե­րու շրջա­նակէն ներս։ Պատ­մած են, որ աղ­քատ­նե­րուն բու­ժած է ձրի, յա­ճախ դե­ղե­րը անոնց տուած է անվ­ճար, եր­բեմն ալ նոյ­նիսկ սնունդի փող տուած է։ Օր մը յե­ղա­փո­խա­կան­ներն առեւ­ան­գած են զինք։ Կի­նը, փրկա­գին վճա­րե­լով, ազա­տած է։ Այդ դէպ­քէն ե­տք բժիշկն ան­մի­ջա­պէս հե­ռա­ցած է Եւ­դո­կի­ա­յէն` կառավարութեան հայերու անուններ յայտնելու պարտաւորուած չըլլալու եւ անոնց ձերբակալութեան պատճառ չդառնալու համար։

Տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ մի քանի տարի բժշկութեամբ զբաղելէ ետք կրկին վերադարձած է Եւդոկիա։

1903 թուականի Հոկտեմբերին ընտանիքով վերջնականապէս տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ հաստատուած՝ Ֆրեզնօ քաղաքէն 5 մղոն հեռու գտնուող ագարակի մը մէջ։ Ծառայած է՝ Ֆրեզնոյի Հայ Երիցական եկեղեցւոյ, հոգեւոր հովիւ։

Մահացած է 1922 թուականի Մարտ 14-ին՝ 74 տարեկան հասակին։

## Գրականութիւն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Սթանպուլ, 1940։
* Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
* Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։

## Աղբիւրներ
* 

Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:1848 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:16 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Եւդոկիա ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1922 մահեր
Ստորոգութիւն:14 Մարտի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Գրիգորի Գիարդուշեան

**Գրիգորի Կարապետ Գիարդուշեան** (, ), հայ բեմադրիչ, սենարիստ, դերասան, արտադրող։

## Կենսագրութիւն
Գրիգորի Գիարդուշեանը ծնած է 1954 թուականին Վաղարշապատի մէջ։ 1987 թուականին կ'աւարտէ ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը (Եուրի Չուլոյքինի դասարանը)։

1997 թուականին կը հիմնադրէ «Երեք կետ» (ռուս.՝ Три Кита) կինոընկերութիւնը։

2008 թուականին կը հիմնադրէ «Էկրան» փրոտիւսըրական ընկերութիւնը եւ կը հանդիսանայ գործադիր տնօրէնը։

## Մրցանակներ եւ Պարգեւներ
* «Պատուհան դէպի Եւրոպա» կինոփառատոնին մէջ (Վիպորկ, 1996) «Ծովահեններու կայսրութիւն» ֆիլմի համար կ'ստանայ հանձնաժողովի մրցանակ։
* «Պատուհան դէպի Եւրոպա - 2010» կինոփառատոնին մէջ 37-րդ վեպ ֆիլմի համար կ'ստանայ հանդիսատեսի մրցանակ։

## Ֆիլմագրութիւն
### Բեմադրիչ

### Դերերը կինոյի մէջ

### Սցենարիստ

### Պրոդիւսեր

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1954 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2016 մահեր
Ստորոգութիւն:Էջմիածին ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ժան Գիզիրեան

**Ժան Գիզիրեան** () (2 Ապրիլ 1928 - 26 Փետրուար 2006) շուրջ երեք տասնամեակ եղած է ԱՄՆ բանակային հետախուզութեան ամենաշատ պարգեւատրուած սպան։ Մասնակցած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, Քորիական եւ Վիեթնամական պատերազմներուն։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի հետախոյզներ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2006 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Փետրուարի մահեր
Գիշատիչ թռչուններ

280px|մինի|աջից|Ոսկէ արծիւ
**Գիշատիչ թռչուններ**, բազէանմաններու կարգի (Falconiformes) թռչուններ։ Հայաստանի մէջ կը հանդիպինք 37 տեսակի, գլխաւորաբար տարածուած են կիսաանապատներէն մինչեւ ալպիական գօտիները։

300px|մինի|աջից

Բնորոշ է ուժեղ, սուր, կտրող եզրերով, կարթաձեւ կտուցը։ Վերնակտուցի հիմքին մէջ մաշկը մերկ է։ Թեւերը երկար են, մագիլները՝ սուր եւ թրանման կեռուած։ Կրծքի եւ ոտքերու մկանները լաւ զարգացած են։ Սովորաբար էգերը արուներէն խոշոր են։ Փետրաւորումը կոշտ է, սրճագոյն, մոխրագոյն, սպիտակ կամ սեւ։ Տեսողութիւնը եւ լսողութիւնը խիստ զարգացած են։ Կը բնադրեն առանձին զոյգերով։ Կը բազմանան տարին 1 անգամ։

300px|մինի|ձախից

Խոշոր տեսակները (անգղներ) կը դնեն 1-2, մանրերը՝ 6-7 ձու։ էգը եւ արուները կը թխսեն՝ 28-էն (բազէներ) - 60 (անգղներ) օր։ Կը բնադրեն ծառերու, ժայռերու, գետնի վրայ։ Կան չուող եւ նստակեաց տեսակներ։ Գլխաւորաբար ցերեկային կեանք կը վարեն։ Կը սնանին մկնակերպ կրծողներով, այլ թռչուններով, սողուններով, լէշերով։ Որոշ տեսակներ (ճուռակներ, բազէներ) վնասատու կրծողներու դէմ կենսաբանական պայքարի լաւագոյն միջոց են, միւսները (անգղներ, խոշոր արծիւներ)՝ բնական սանիտարներ։

Ստորոգութիւն:Կենդանիներ
Գէորգ Տիրացուեան

**Գէորգ Տիրացուեան**, ծնած Իզմիր 1883-ին և հոն ստացած իր ուսումը։ Երկար ատեն ծառայած է թուրք մամուլին գլխաւորաբար «Թասֆիլը էֆքեարի»ի խմբագրութեան, տարագրուած լրագրող և իթիլաֆական մը ըլլալուն, ― Հայ հռոմէական, Բերայէն, կը ճանչցուէր նաեւ «Գէորգ Ֆէրիտ» յորջորջումով։

## Աղբիւրներ

* Յուշարցան, Կ․Պոլիս, 1919, էջ 47:
Գիրք եւ Անկողին

**Գիրք Եւ Անկողին (Book And Bed 2015)**,գրադարան, կը գտնուի Թօքիոյի մէջ, ունի 30 անկողիններ, ուր այցելողները կը քնանան սենեակներու մէջ, որ պահուած են դարաններուն ետեւը:

## Գրադարանին Մասին
Պատկերացուցէք, քունի անցնիլ, ոչ թէ մէկ գիրքով ձեր շուրջը, այլ՝ 5000:

Գիրք Եւ Անկողին (Book And Bed), որ բացուած է 2015-ին Tokyo-ի մէջ, ներկայիս հիւրընկալութիւնը ունի չորս տեղ, իսկ՝ հինգերորդը պիտի բացուի Թոգիոյի Շինճուքու շրջանին մէջ:

Գինը մէկ գիշերուայ համար 50$- էն պակաս կ'ըլլայ, այցելողները կրնան պարկիլ պարզ տախտակէ շինուած անկողինի մը մէջ, որ զետեղուած է դարաններուն մէջ:

Իւրաքանչիւր սենեակ ունի իր սեփական Էտիսօն լուսամփոփը կարդալու համար, ելեկտրական պէտքեր եւ վարագոյր իբրեւ սենեակի դուռ: Հիւրանոձը ունի հազարաւոր վերնագրեր, սկսած Մանկաէն մինչեւ  Մուքրամի, ներառեալ Ճաբոնական դասական գրականութեան անգլերէն թարգմանութիւնները:

Հիւրերը կը վայելեն անվճառ Wi-Fi, լոգարաններ, հիմնական զուգարաններ եւ վարձակալւող անձերոցներ:

Անձ մը կարելիութիւն չունի գիրք քնելու, բայց կրնայ ձեռք բերել Book And Bed-ի յայտնի գծաւոր բիժաման, որուն առջեւի գրպանը գիրքի չափ է: Իսկ եթէ գիրքի մը վերնագիրը շատ սիրեցիք եւ առանց այդ գիրքին չէք կրնար ապրիլ, կրնաք տարբերակը գտնել Shibuya Publishing And Booksellers խանութէն ներս:

## Վայրեր

# Իքէպուքուրօ Ikebukuro
# Շինճուքու Shinjuku
# Ասաքուսա Asakusa
# Քայօդօ Kyoto
# Ֆուքուօքա Fukuoka

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ
Book And Bed
Գիւղացի Կանանց Միջազգային Օր

**Գիւղացի կանանց միջազգային օր** (անգլերէն՝ International Day of Rural Women), Հոկտեմբեր 15-ր կը յիշատակուի որպէս *Գիւղացի կանանց միջազգային օր*։

## Պատմութիւն
1995 թուականին, Փեքինի մէջ՝ Չինաստան, ՄԱԿ-ի Կանանց 4-րդ միջազգային համագումարին ընթացքին առաջարկուած է Հոկտեմբեր 15-ը յիշատակել որպէս գիւղացի կանանց միջազգային օր։ Սակայն տօնն հաստատուած է 2008 թուականի Դեկտեմբեր 18-ին, 136/62 որոշումամբ: Օրը կոչուած է յիշեցնելու, թէ որքա՛ն շատ բաներու համար հանրութիւնը պարտական է գիւղացի կնոջն ու անոր կատարած աշխատանքին:

Ըստ վիճակագրութեան` գիւղացի կանայք աշխարհի բնակչութեան մէկ քառորդէն աւելին կը կազմեն: Անոնք մեծ ներդրում ունին արդիւնաբերութեան եւ գիւղական համայնքներուն կայուն զարգացման ընթացքին մէջ։ Գիւղական միջավայրերու մէջ ամէն տարի տեղի կ՛ունենան տարբեր միջոցառումներ:

## Տօնը Հայաստանի Մէջ
Տօնը տարբեր միջոցառումներով կը յիշատակուի նաեւ Հայաստանի մէջ: Ըստ Հայաստանի հանրապետութեան աշխատանքային աղբիւրներուն, գիւղատնտեսական ոլորտը կը զբաղեցնէ շուրջ 37,1 %-ը, որնցմէ 58.7 %-ը կանայք են, հետեւաբար կանայք կը հանդիսանան գիւղատնտեսութեան զարգացման առաւել կարեւոր մասնիկը։

2013 թուականի Հոկտեմբեր 15-ին, այս օրուան առթիւ, *Սիրահարներու այգի*ին մէջ տեղի ունեցած է «Գիւղմթերքների արտադրութեան ոլորտի կին հերոս-2013» մրցոյթի մրցանակաբաշխութիւնը, անոր զուգահեռ կազմակերպուած է գիւղատնտեսութեան ոլորտի հերոս կանանց մասին պատմող գրքոյկի շնորհանդէս եւ անոնց կողմէ արտադրուող գիւղմթերքներու ցուցահանդէս:

## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* ​Հոկտեմբերի 15-ը գիւղացի կանանց միջազգային օրն է։ 
* International Day of Rural Women - 15 October։ 
* International Day of Rural Women։

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Գիտելիքի Գաղտնի Նստարանը

300px|մինի
**Գիտելիքի Գաղտնի Նստարանը** (անգլ.՝ *The Secret Bench of Knowledge*, պաշտօնապէս` Գաղտնի Նստարան, Կորսուած Դրախտ), ծագումով չեխ քանատացի քանդակագործ Լի Վիվոյի բազմաթիւ ձուլուածքներով ստեղծած քանդակը, որոնցմէ ամենայայտնին կը գտնուի Օթթաուայի մէջ` Վելինգտօն փողոցի վրայ գտուող Քանատայի գրադարանի եւ արխիւի մուտքին մօտ, ուր տեղադրուած է 1989-ին քանդակագործին իսկ կողմէ:

Քեղադրումէ մէկ տարի ետք Վիվօ քանդակը հեռացուց` խոստանալով զայն փոխարինել նոր քանդակով: Չորս տարի ետք՝ 1 Մայիս 1994-ին, 3000 քաղաքացիներու ներկայութեամբ տեղի ունեցաւ նոր Գաղտնի Նստարանի բացումը: Նոր քանդակը կ՛ընդգրկէր բազմաթիւ նոր ուղերձներ: Քանատայի բոլոր դպրոցական երեխաներն ու գրողները իրենց ուղերձները ներկայացուցած էին նոր ձուլման համար, որոնցմէ շուրջ 100-ը, որոնք կը ներկայացնեն ընթերցանութեան կարեւորութիւնն ու հաճոյքը, փորագրուած են նստարանին վրայ:

Նոր քանդակին բացումը կատարած է Լի Վիվօն, փոքրիկ կոյր տղայի` Գաբրիէլ ՄաքՊրայտի ուղեկցութեամբ, որ իր հաղորդագրութիւնը գրած էր Պրայլի գիրերով:

Քանդակին միւս տարբերակները կը գտնուին Օնթարիոյի տարբեր քաղաքներու մէջ (օրինակ` Սարնիայի), ինչպէս նաեւ Մոնրէալի (Յունիս 1989) եւ Նիւ Եորք քաղաքին մէջ:

## Պատկերասրահ

Le banc du secret de Lea Vivot 01.jpg
Le banc du secret de Lea Vivot 02.jpg
Le banc du secret de Lea Vivot 13.jpg
Le banc du secret de Lea Vivot 08.jpg
Le banc du secret de Lea Vivot 09.jpg
Le banc du secret de Lea Vivot 15.jpg


## Ծանօթագրութիւններ

## Արտաքին յղումներ
* Lea Vivot
Գլան

**Գլան**, երկրաչափական մարմին է, որու  կողային մակերեւույթը գլանային է, երկու հիմքերը՝ շրջաններ:
## Յատկութիւններ
Գլանային մակերեւոյթը կը ստանանք որեւէ հատուած տուեալ ուղղին զուգահեռաբար պտտելով: Այսպիսով, գլանի կողային մակերեւոյթը այդ հատուածներու ամբողջութիւնն է, որոնց կ'ըսեն ծնիչներ: 
Եթէ պտտման առանցքն ուղղահայեաց է հիմքին, ապա կ'ունենանք ուղիղ գլան, միւս պարագային՝ թեք գլան:

Պատկեր:Circular cylinder rh.svg

h բարձրութիւն եւ հիմքի r շառաւիղ ունեցող գլանի համար՝
* կողային մակերեւոյթի մակերեսը՝ S_b = 2 \pi r h
* ամբողջ մակերեսը՝ S_{p} = 2 \pi r h +2 \pi r^2 = 2\pi r (h+r)  
* ծաւալը՝ V=\pi r^{2}h  
## Արտաքին յղումներ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Ալեք Գլըճեան

**Ալեք Գլըճեան** ( ), հայ գրագէտ։

## Կեանքը
Ծնած է Ատանա նահանգի Չորք-Մարզպանի Օճագլ գիւղը։ Կը պատկանի բազմանդամ ընտանիքի մը. ունեցած է 5 եղբայր եւ 6 քոյր։

Ատանայի Ջարդին՝ ծնողքը կը փոխադրուի Չորք-Մարզպան, Ալեքսանտրէդի ծովախորշին դիմաց, զուտ հայաբնակ գիւղաքաղաք մը։ Այնտեղ կը տիրէր ըմբոստացող հայութիւն մը, ազատագրական ձգտումներով։ Համիտեան շրջանին, Ալեքի ընտանիքը կ'ենթարկուի հալածանքի. կը ձգեն Տէօրթեօլը եւ կը հեռանան։

Ալեք թրքախօս ծնողներէ սերած ըլլալով, հայերէնը կը սորվի տասը տարեկանէն ետք, ջարդէն յետոյ, տեղական դպրոցներու մէջ, ուր հայերէն լեզուի եւ պատմութեան ուսուցումը մեծ կարեւորութիւն ստացած էր. Օսմանեան նոր սահմանադրութեան ընծայած ազատութիւնը օգտագործելու ծրագիր մը ծնունդ առած էր այն ատեն։ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի նախակրթարանի վերջընթեր դասարանի աշակերտ, պատանի Ալեքը իր ընտանիքին հետ գաղթի ճամբան կը բռնէ, 1915-ի Ապրիլին։ Կը քշուին դէպի Հալէպ, յետոյ անապատ տեղ մը՝ Հոմսի եւ Դամասկոսի միջեւ։ 1918-ին, Ա. աշխարհամարտի զինադադարէն ետք, իր ընտանիքէն երկու հոգի միայն կը մնան. կրտսեր եղբայրը եւ ինք։ Կը վերադառնան իրենց կիսաւեր տունը՝ Տէօրթ Եօլ։ Դպրոցները կը վերաբացուին եւ Ալեք կը սկսի իր ուսումը։ Կիլիկիոյ ֆրանսական գրաւման յաջորդող հայ-թրքական բախումներու եւ հայոց կիլիկեան երազի քայքայման շրջանին, կը ստանայ իր վկայականը, որմէ «վառօթի հոտ կուգար» կը գրէ Ա. Գլըճեան իր ինքնակենսագրութեան մէջ։ 1920-ին կը գաղթէ Ա.Մ.Ն.: Կ'ըլլայ ուսանող Աբրինկֆիլտի Ամերիկեան Միջազգային Գոլէճի։ Նիւթական աննպաստ պայմաններով ճնշուած՝ կիսատ կը թողու իր ուսումը։ Ապա կը հաստատուի Լովէշ, Մասաչուսեթս, իր եղբօրը մօտ։ Կը լծուի առօրեայ տաժանագին աշխատանքի, իրիկունները հետեւելով գիշերային դասընթացքներու։ Վերջապէս շրջանաւարտ կ՚ըլլայ։

1926-ին կը փոխադրուի Նիւ Եորք եւ կը մխրճուի ազգային, կուսակցական, հասարակական կեանքի մէջ։ Կը ձեռնարկէ գործի եւ ընտանիք կը կազմէ։

1935-ին, ան Անդրանիկ Անդրէասեանի հետ կը մեկնի հայրենիք (Խորհրդային Հայաստան) մասնակցելու Հայաստանի Խորհրդայնացման 15-ամեակին նուիրուած տօնակատարութիւններուն։

1939-ին կրկին կը տեղափոխուի, այս անգամ Գալիֆորնիա, որոնելու համար ապրուստի նոր միջոցներ։

Ապա կ՚ապրի ինքնաբաւ կեանք մը, շրջապատուած թոռներով։

## Գործեր
իր գրական առաջին փորձերր լոյս տեսած են «Պայքար» օրաթերթին մէջ։ Գրասէր տղոց հետ («Նոր Գիր»ի տղաքը) կը հրատարակեն «Նոր Գիր» գրական սիւնակը, ապա՝ ամսագիրը, որ կը շարունակուի երկար տարիներ, մինչեւ իր շիջումը, տղոցմէ շատերուն մահուան պատճառով։

Ա. Գլըճեան հրատարակած է հետեւեալ գործերը. «Երգեր Ուրացման եւ Զղջումի» եւ «Երգեր Հողի եւ Հատուցման» (արժանացած Թէքէեան Մշակ. Միութեան Հայկաշէն Ուզունեան մրցանակին 1987–ին)։

իր բանաստեղծութիւնները յաճախ ազգասիրական նոյն թեման կ'որդեգրեն, սակայն ամէն անգամ տարբեր երանգ մը եւ ինքնատիպ դրոշմ մը կը կրեն. այնպէս որ նիւթի միօրինակութիւնը երբեք զգալի չըլլար։ Իր հզօր անհատականութիւնը, երփներանգ ոճը եւ արդիաշունչ տաղերը կը վկայեն թէ յառաջապահ դէմք մըն է Ալեք Գլըճեան եւ զգայուն գրող մը:

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ

* Հայ գիրի եւ մամուլի դէմքեր, Թորոս Թորանեան, Պէյրութ 1987, էջ 7-16

Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Գիւտ Աղանեան

**Գիւտ Աղանեան** (), թարգմանիչ, խմբագիր, հնահաւաք-հրատարակիչ։

Ծնած է Տփխիս (Թիֆլիս), 1856 Մարտ 1-ին։ Սկզբնական կրթութիւնը կը ստանայ Տիրուհի Մամիկոնեանի՝ անդրանիկ մասնաւոր օրիորդաց ուսումնարանին մէջ 1863-ին, ուր կ'աշակերտէ Գարեգին Մուրատեանցին, իսկ 1865-ին կը մտնէ Ներսիսեան դպրոց, ուրէ 1873-ին ուսումն աւարտելով կը սկսի ուսուցչութեամբ զբաղիլ։ Սկզբնական շրջանին երբ դեռ ան դպիր Յարութիւն Առաքելեանց կը կոչուէր, Հաւլաբարի Ս. Մինաս եկեղեցւոյ մօտ ուսումնարան մը կը բանայ, ուր անձամբ դաս կու տայ, 1876-ին դպրոցէն ներս ուսուցիչի պաշտօն կը ստանայ (ընդհատած է՝ 1891-1901, ապա կրկին ծառայած), իսկ 1885-էն *ճարտարագիտական* ուսումնարանի կրօնուսոյց եղած է։

1879-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի, իսկ 1880 Յուլիս 7-ին քահանայ ձեռնադրուելով՝ կ'անուանուի՝ Տէր Գիւտ։ Անոր գրական գործունէութիւնը կը սկսի 1875 թուականին, երբ կը սկսի աշխատակցիլ «Մեղու Հայաստան»ի հայ թերթին եւ միեւնոյն ժամանակ անհրաժեշտութիւն նկատեց մանկական գիրքերու կարիքը, ու նախկին ուսումնարաններու սաներու շնորհիւ, ժողովուրդ իր  ձեռքին մէջ ունեցաւ դիւրամարս եւ հետաքրքիր գիրքեր։ 1889 թուականին, կը սկսի հրատարակել հայերէն պատի հատուածական օրացոյց, զոր կը շարունակուի մինչեւ 1903  ու դարձեալ ասով սկիզբ դրաւ՝ ռուսահայերու մէջ, պատի օրացոյցներու հրատարակման աշխատանքին, որմէ օրինակ առին *Ա. Գուլամիրեան*ը, *Մ. Չմշկեան*ը, *Կ. Ափինեան*ը եւ վերջերը *Ե. Թոփչեան*ը։ 1896-ին հայրապետական յանձնարարութիւններով գնաց Կ. Պոլիս` պատրիարք Մատթէոս արք. Իզմիլեանի մօտ, ուր կ'օգտուի, պատրիարքական դիւանի գործերէն, եւ Յովհաննէս արք. Մկրեանի հարուստ գրադարանէն եւ վերջին դարու հայ ժողովուրդի պատմութեան համար նիւթեր կը հաւաքէ։ Անկէ կ'անցնի Գերմանիա, ապա Էջմիածին եւ տպարանի համար ձուլարան ու տպագրական մեքենաներ կը գնէ։

1896 թուականին կը սկսի հրատարակել «Լումայ» վեցամսեայ հանդէսը, իսկ 1902-ի Յունուարէն կը սկսի տարին վեց գիրք հրատարակել, զորս իրենց ճոխ եւ բազմակողմանի բովանդակութեամբ ռուսահայերու մէջ առաջինն էին։ Տ. Գիւտն կը հաւաքէ ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերու հայոց եկեցեղւոյ պատմութեան վերաբերեալ ձեռագիր յիշատակարանները եւ պատմական նիւթերը, 1893 թուականին կը սկսի մեծադիր հատորներով լոյս ընծայել «Դիւան Հայոց Պատմութիւն» վերնագիրի տակ։ Այս գործին նշանակութիւնը այնպէս է մեզ համար, ինչպէս՝ Կովկասեան հնագիտական ընկերութեան հրատարակած «Акты» գործերը (դիւաններէն երկուքն ալ արժանացած են Սահակ-Մեսրոպեան մրցանակին)։ Տ. Գիւտն առաջինն է, որ կը կազմէ տոմարագիտութեան եւ Աստուածպաշտութեան աշխարհաբար ձեռնարկները (առանց հաշուի առնելու Ս. արք. Մանդինեանի եւ Մխիթարեանց գրաբար ձեռնարկները)։ 1900 թ. կ'ընտրուի Ներսիսեան դպրոցի առաջին քահանայ-հոգաբարձուն։

1901 թ. Հոկտեմբեր 28-ին կը կատարուի անոր գրական-մանկավարժական գործունէութեան 25 ամեակը (Տփխիս)։ Վեհ. կաթողիկոսէն բազմիցս վարձատրուած է կոնդակներով եւ ի թիւս այլ պարգեւներու՝ վարդապետական լանջախաչով։ Աշխատակցած է «Մեղու», «Արձագանք», «Նոր Դասը» եւ այլ պարբերականներու։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Գմբէթ

**Գմբէթ**, երկրաչափութեան մէջ մարմին է, որ կը կազմաւորուի երկու բազմանկիւններու միացումով:
## Նկարագրութիւն
Երկրաչափական գմբէթի առանձնայատկութիւնն այն է, որ հիմքի բազմանկիւնն ունի վերին հորիզոնական նիստէն երկու անգամ աւելի կողմեր: Այս երկու բազմանկիւններու միացումը կը կատարուի մէկզմէկու մէջ հաւասարասուր եռանկիւնիներու եւ ուղղանկիւնի լանջերու միջոցաւ: Գմբէթը ուղղաձեւ կ'ըլլայ այն պարագային, երբ միացնող եռանկիւնիները հաւասարակողմ են, իսկ ուղղանկիւնիները՝ քառակուսիներ: Վերին նիստի ձեւէն կախուած գմբէթները կ'ըլլան եռանկիւնային, քառակուսային եւ հինգանկիւնային:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Գնդակ (մարզական)

**Գնդակ**, առանձգական նիւթէն պատրաստուած հաւկթաձեւ կամ կլոր մարզակիր, որուն երբ դպչինք ետ կը թռչի։ Հիմնականը, կ'օգտագործուի խաղային մարզաձեւերուն (ոտնագնդակ, կողովագնդակ, Վոլլիպոլ, հանպոլ, թենիս, ջրագնդակ եւ այլն), ինչպէս նաեւ՝ գեղարուեստական մարմնամարզութիւններուն։։

## Գնդակներու Տեսակներ

Image:Soccerball.jpg|Ոտնախաղի գնդակ
Image:Baseball (crop).jpg|Պէյսպոլ գնդակ
Image:Basketball.png|Կողովախաղիգնդակ
Image:Tennis_ball_01.jpg|Թենիսի գնդակ
Image:Volleyball.jpg|Արկագունդի գնդակ
Image:Polobal.jpg|Ջրային գնդակ
Image:GandM Purist 156g cricket ball n01.jpg|Գրիգետի գնդակ
Image:Golfball-AM.jpg|Կոլֆի գնդակ
Image:40mm table tennis ball Celluloid.jpg|Սեղան -թենիսի գնդակ

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Գնունիք

**Գնունիք**, նախարական տոհմ Հայոց, սերած ասորեստանեաց Սենեքերիմ թգ.ի զաւակէն, որոնց նախահաւը Վաղարշակ թգ. Տակառապտը լինելով, տոհմին անունը կոչուեցաւ Գնունիք իբր թէ Գինի-ունիք: Այս տոհմէն միջին Տիգրանի օրով, Հայոց թգ.ի Գնէլ տակառապետը հեծելազօր գնդով Երուսաղէմ ղրկուեցաւ: Արշակ թգ.ը գործակալութեան եւ հազարապետութեան մեծամեծ պաշտօններու բարձրացուց այս տոհմը: Մեծ նախարարաց կարգին էր տոհմս, եւ աշխարհախումբ բանակին կը մասնակցէր 500 հոգւով: Ոչ սակաւ նշանաւոր անձինք ելած են տոհմէս, որոնք հայրենիքի եւ եկեղեցկւոյ համար պատերազմեր ու նահատակուեր են:

Գնունեաց երկրին վրայ թէպէտ յայտնի բան մը գրուած չենք գիտեր ի գիրս, բայց Վարդանայ խօսքերէն կը հասկցուի ըլլալ Տուրուբերանի Աղիովիտ գաւառը, մանաւանդ որ Թովմայ Արծրունւոյ շարունակողը, Արճէշ քաղաքը կը դնէ Գնունեաց մէջ, ըսելով Սրահանգոյ Հագարացի ներքինւոյն համար, թէ ԺԱ. Դարու մէջ առաւ «զԱրճէշ քաղաքը Վասպուրականի Արճիշակովիտ գաւառի կը վերաբերի, որ սահմանակից է Ազիովտայ»

## Աղբիւրներ
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Գ., էջ 517:
Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան

**Տ. Արամ Ա. Քհնյ. Գլնճեան** (1960), Աւազանի անունով Արամ, ծնած է Քեսապ, 1960-ին։

## Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Քեսապի Ազգ. Ուսումնասիրաց Միացեալ վարժարանին մէջ։

Միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը շարունակած է Վենետիկի Ս. Ղազարու վանքին մէջ։ Ապա աւարտելէն ետք Մեծի ՏաննԿիլիկիոյ Զարեհաեան դպրեվանքի ընծայարանի բաժնի աստուածարանական եւ ոմաստասիրակակն եռամեայ ընթացքն ու քահանայից յատուկ դասընթացքները, քահանայ ձեռնադրուած է 1983 Նոյեմբեր 20-ին, Քեսապի մէջ, ձեռամբ Բերիոյ Թեմի առաջնորդ Գերշ. Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի։

Տասնըչորս տարի որպէս հոգեւոր հովիւ ծառայած է իր ծննդավայր Քեսապի մէջ, մ միաժամանակ կրօնագիտութիւն դասաւանդելով Ազգ. Ուսումնասիրաց Միացեալ խարժարաններէն ներս։

1997-էն ի վեր, որպէս հոգեւոր հովիւ կը ծառայէ հալէպի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ։

1998-էն սկսեալ որպէս կրօնի դասատու կը ծառայէ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանէն ներս։

1992-ին ստացած է Լանջախաչ կրելու իրաւունք, 2003-ին՝ Ծաղկեայ փիլոն կրելու արտօնութիւն, իսկ 2007-ին Աւագութեան տիտղոս։

Եղած է Բերիոյ Հայոց Թեմի ազգ. Կրօնական եւ Գաւառական Ժողովներու անդամ։

## Ծանօագրութիններ
Գոհար Գասպարեան (բանաստեղծուհի)

**Գոհար Գասպարեան** (Երեւան): Գիտական աշխատող, ռատիոկայանի թղթակից եւ բանաստեղծուհի։
## Կեանքը
Յաճախած է Երեւանի անգլիական թեքումով միջնակարգ վարժարան մը, զոր աւարտած է 1973-ին։ Միաժամանակ հետեւած է Սայեաթ-Նովայի անուան երաժշտական ուսումնարանի ջութակի ճիւղին։ 1978-ին վկայուած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Ռոմանօ-Գերմանական մասնաճիւղի անգլերէն լեզուի բաժինէն։

Պաշտօնավարած է նոյն համալսարանի օտար լեզուներու աշխատանոցին մէջ, իբրեւ գիտական աշխատող։

1980-1990 գիտական աշխատանք կատարած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիոյ մէջ, նախ Սփիւռքահայ Մշակոյթի եւ Պատմութեան, ապա Մ. Աբեղեանի անուան Գրականութեան հիմնարկներուն մէջ։ Տոքթորական աւարտաճարն է «Ամերիկահայ Արձակի Հոգեբանական եւ Ընկերվարական Արժէքը»:

1990-ին ընտանեօք տեղափոխուած է ԱՄՆ: Երկու տարի աշխատած է Նիւ Ճըրզիի Հայկական Բարեգործական Ընդհ. Միութեան մէջ։ 1992-էն ի վեր կ'աշխատի Միւնիխի Ամերիկեան ռատիոկայանին մէջ իբրեւ թղթակից։

Աշխատակցած է Հայաստանի գիտական պարբերաթերթերուն, ստորագրելով շարք մը գիտական-գրական յօդուածներ նուիրուած ամերիկահայ գրական դէմքերու ստեղծագործական որոնումներուն ու նուաճումներուն (Յակոբ Կարապենց, Պօղոս Գուբէլեան, Նուպար Ակիշեան, Վահէ Օշական, Վեհանոյշ Թէքեան, եւ այլն):

Իր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են Հայաստանի «Գարուն», «Աւանագարդ», «Երեւան», «Նորք» եւ այլ թերթերու մէջ։

Իր բանաստեղծութիւններուն առաջին ժողովածուն է «Հրկիզուող Բացատը», որ լոյս տեսած է 1993-ին Երեւանի «Նայիրի» հրատարակչութեան կողմէ։

Տաղանդաւոր բանաստեղծուհին տուած է ինքնատիպ եւ գողտրիկ քերթուածներ, պատկերալից ոճով։ Իր խոհերը համամարդկային են, շաղախուած ցաւի, ափսոսանքի, սիրոյ, դրժումի, յոյսի եւ իղձերու ապրումներով։

## Ծանօթագրութիւններ
ԳՈՀԱՐ Սիմֆոնիկ Նուագախումբ եւ Երգչախումբ

մինի
**ԳՈՀԱՐ Սիմֆոնիկ Նուագախումբ եւ Երգչախումբ**, Լիբանանահայ Խաչատուրեան եղբայրներու կողմէ հիմնուած է 1998-ին, Գիւմրիի  մէջ, մօտ 175 արուեստագէտներով եւ կոչուած է ԳՈՀԱՐ՝ իրենց մօր անունով:Սկիզբը համոյթը հանդիսացած է միայն նուագախումբով, իսկ այնուհետեւ ընդարձակուած է ու լրացուած է նաեւ երգչախումբով: Ներկայիս կազմուած է մօտաւորապէս 150 երաժիշտներէ, 12-15 երգիչ-մեներգիչներէ, մօտաւորապէս 15 պարուհիներէ: 

## Պատմութիւն
[link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:KOHAR_with_stars_of_Armenia-Yerevan-May_2011.jpg|մինի|«Գոհար»-ի հանդիսատեսը, որոնք կը ծածանեն [Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն|Կիլիկիոյ թագաւորութեան դրօշը Ազատութեան հրապարակին մէջ, Երեւան, 2011 թ]]
1996 թուականին Լիբանանահայ Տիկ. Գոհար Խաչատուրեան այցելած է Գիւմրի՝ երկրաշարժէն տուժած շրջանը։ Տեսնելով այդ թշուառ վիճակն ու պայմանները, ան որոշած է աշխատանքի պայմաններ ստեղծել հոն գտնուող մարդոց համար: 1997 թուականին անոր զաւակները՝ Յարութ, Շահէ եւ Նար Խաչատուրեաններ Գիւմրիի կեդրոնը կառուցած են ԳՈՀԱՐ տարածքը։ 1999 թուականին իր աշխատանքին սկսած է ԳՈՀԱՐ երաժշտանոցը՝ իր ուսուցչակազմով եւ 100 ուսանողներով, ուր ուսումը եւ գործիքները կը տրամադրուին անվճար։

## Համերգաշրջան
մինի|300px|ԳՈՀԱՐի Լիբանանի համերգը, 2010
Համոյթի անդրանիկ միջազգային ելոյթը տեղի կ՚ունենայ 2002 Յունիսին, Նիկոսիա եւ Պէյրութ։

2002 Սեպտեմբերին, ԳՈՀԱՐ ելոյթ կ'ունենայ Երեւանի ազատութեան հրապարակին վրայ, 2005 Հոկտեմբերին, Իսթանպուլ, իսկ 2006ին՝ Մոսկուա, Քրեմլինի Պետական Պալատին մէջ։

2007-ին ԳՈՀԱՐ ելոյթ կ'ունենայ 6 անգամ ԱՄՆ եւ 2 անգամ Գանատա::

2009-ին ԳՈՀԱՐ ելոյթներ կ'ունենայ Հալէպի եւ Դամասկոսի մէջ, իսկ 2010 Սեպտեմբերին՝ Լիբանան, Զուք Միքայէլի Հռովմէական ամփիթատրոնին մէջ։

ԳՈՀԱՐի ամենատպաւորիչ ելոյթներէն մէկն էր 2011 Մայիս 28 թուականին Երեւանի Օփերայի բակին մէջ կազմակերպուած մեծ ու լուսառատ համերգը, «Հայաստանի աստղերու հետ»՝ նուիրուած Հայաստանի առաջին հանրապետութեան հռչակման տարեդարձին: Համերգը օժտուած էր եռաչափ լուսային արտապատկերումով (3D Mapping), որ իր մեծածաւալութեամբ եւ ճաշակով նոր խօսք էր հայ մշակութային իրականութեան մէջ:

2012 Հոկտեմբերին ԳՈՀԱՐ ելոյթներ կ՚ունենայ Արժանթին, Պրազիլ եւ Ուրուկուէյ։:

2015, Հոկտեմբեր/Նոյեմբեր թուականին, ԳՈՀԱՐ գերազանց յաջողութեամբ եւ բերկրանքով հանդէս եկաւ Լիբանանի մէջ։ Հոն օգտագործուեցան արհեստագիտութեան ամէնէն արդիական ձեւերն ու ոճերը։ Համերգները ուղղակի սփռուեցան Հայաստանի Հանրային հեռուստատեսութեան եթերով, ինչպէս նաեւ համացանցի արտահոսքով, որոնք առիթը ընծայեցին Սփիւռքի բիւրաւոր ակնդիրներուն՝ մասնակից դառնալու եւ ըմբոշխնելու հայ երաժշտութիւնն ու մշակոյթը «ԳՈՀԱՐ-ի Բոլոր Ժամանակներու Սիրուած Երգեր»ով: Համերգները կայացան Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրամեակի ոգեկոչման ծիրէն ներս, «100 Տարի Ցեղասպանութենէն Վերապրած, 100 Երգով Վերածնած»:
 
ԳՈՀԱՐի համերգներուն տոմսերու վաճառքի ամբողջական հասոյթը կը տրամադրուի հայ դպրոցին եւ հայ ուսուցիչին՝ այն քաղաքին մէջ ուր ԳՈՀԱՐ ելոյթ կ՚ունենայ։
 
ԳՈՀԱՐ իր ուղիով, Հայկական Սփիւռքին ուրախութիւն եւ հաճոյք կը պատճառէ եւ Հայկական ոգին կը տոգորէ։ ԳՈՀԱՐի ճամբան Ա.Բ.Գ.-ն է։ ԳՈՀԱՐ-ի սատարը Հայ Ուսուցիչին է։ ԳՈՀԱՐի ծածանած դրօշակը Կիլիկիոյ Թագաւորութեան դրօշակն է։

## Ծանօթագրութիւններ
Գոհարիկ (անձնանուն)

**Գոհարիկ**, հայկական իգական անուն։ Գոհար անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յիշատակուած է 14-րդ դարուն, ինչպէս նաեւ թուականը անյայտ արձանագրութեան մը մէջ:

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Գողթն Գաւառի Կանացի Տարազներ

**Գողթնի հայկական կանացի տարազները,** կ՛արտացոլէին Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի այս գաւառին նիւթական եւ հոգեւոր մշակոյթի իւրայատկութիւնները: Գողթնի կանացի տարազները ունէին երկու տարբերակ. առաջինը՝ աւանդական, իսկ երկրորդը՝ քաղաքային: Տարազները կը բաղկանային հետեւեալ մասերէն. ճերմակեղէն, վրայի շապիկ, վերնազգեստ, գօտի, վերարկու, կրծկալ, գլխազարդ եւ ագանելիք (գուլպայ եւ կօշիկ):

## Տարազը
Վրայի շապիկը նման էր Սիւնիքի տարազներուն: Վերնազգեստը կը կարուէր գոց կարմիր մետաքսէ, իսկ երիզին գոյնը կանաչ էր: Տաք վերնազգեստը թաւիշէ մուշտակն էր:

Գողթնի կանացի տարազը ունէր ճոխ զարդարանքներ։ Զգեստին եզերքը կը զարդարուէր ոսկեթելով հիւսուած ժապաւէնով, իսկ թեւերը ճոխ զարդարուած էին արծաթէ գնդաձեւ եւ երկարաւուն կախիկներով ու խողովակաձեւ զարդերով։

Ցուրտ եղանակի համար նախատեսուած տաք վերնազգեստը կը կարուէր կարմիր կամ կապոյտ թաւիշ կտորով եւ կ՛երիզուէր աղուէսի մուշտակով։

Գողթնի հայ կանացի տարազին մաս չէր կազմեր գոգնոցը։

## Գօտին
Ամուսնացած կիները կը կրէին ոսկի կամ արծաթ գօտիներ, որոնք ցոյց կու տային կնոջ ընտանիքին դիրքն ու բարօրութիւնը։ Նաեւ կը կարծուէր, որ յատուկ զարդանախշերով ու հմայիլներով զարդարուած այս գօտիները զանոնք կրողին կը պաշտպանէին չար ուժերէ։

## Գլխազարդերը
Գողթնի աղջիկները պարզ գլխայարդանքներ ունէին: Մազերը եօթը հատ հիւսք կ'ընէին, իսկ գլուխը կը ծածկէին կարմիր գլխածածկոյթով:

Աղջիկներուն հետ համեմատած, կիներուն գլխազարդերը բաւական բարդ էին։ Կիները իրենց մազերը երկու հիւսք կ'ընէին: Գլխուն կը կապէին ճերմակ շղարշ, որուն վրայ կը դնէին բարձրադիր ճակտոց դինզը։ Ճակտոցը ընդհանրապէս կ՛ասեղնագործուէր ոսկեթել բուսանախշերով եւ թռչնազարդերով եւ որմէ կը կախէին արծաթեայ դրամներէ, գնդիկներէ, բոժոժներէ եւ գունաւոր կիսաթանկարժէք քարերէ կազմուած զարդարատախտակներու շարանը: Ճակտոցին վրայէն տարեց կիները կը գործածէին ճերմակ շղարշ: Գողթնի կիները կը գործածէին քթկալ*,* որ կը կարէին զանզան գոյներով անձեւ կտորներէ: Գլուխը կը ծածկէին մետաքսէ թելերով կարուած ծաղկաւոր գլխաշորով, որուն վրայ կը կախէին կեռազարդը:

Քանի որ գլխու յարդարանքը հաւաքելը եւ զայն նորէն դնելը շատ բարդ գործ էր, կիները երբեմն կը նախընրէին օրերով (նաեւ գիշերով) չհանել իրենց գլխազարդերը։

## Աղբիւրներ
* «Պատկերագիրք հայկական տարազներու», Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութ, 1990, էջ 25։
*«Հայկական տարազի զարդանախշման ժողովրդական եղանակները XIX-XX դարերում», Նազիկ Աւագեան, Երեւան, էջ 88, 89:
Գոհար Ազնաւուրեան

**Գոհար Ազնաւուրեան** (1906, Բաբերդ Օսմ. Կայսրութիւն - 8 Օգոստոս 1983, Երեւան), արխիւագէտ, խմբագիր:

Հայաստան կ'ապաստանի ցեղասպանութեան  տարիներուն: 1926-ին Երեւանի Պետական համալսարան կը մտնէ եւ բանասիրական բաժինը կ'աւարտէ 1930-ին:

Մինչեւ 1936 կը պաշտօնավարէ Երեւանի կեդրոնական արխիւին մէջ, յետոյ ստանձնելով գրական բաժնի ձեռագրատան ֆոնտերու բաժնի վարիչի պաշտօնը: Մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը կ'աշխատի Երեւանի Չարենցի անուան Գրականութեան եւ Արուեստի Թանգարանին մէջ:

Անձնական չափազանց նուիրում ու աշխուժ աշխատանքի շնորհիւ, իր շրջանի եւ աւելի առաջ ապրած հայ գրողներու արխիւները կրցած է մէկտեղել:

Արխիւագէտի պաշտօնին զուգահեռ աշխատակցած է գրական եւ հայագիտական մամուլին։ Հանրութեան ներկայացուցած է անտիպ նամակներ, որոնք հայ գրականութեան պատմութեան մէջ իրենց արժանի տեղը գրաւած են:

Մինչեւ 1964 - 1966 թուականներ կը մասնակցի Յովհաննէս Յովհաննիսեանի երկերու ամբողջ հաւաքածոյի ակադեմական հրատարակութեան: Հրատարակութեան պատրաստած է Արշակ Չօպանեանի «Պետրոս Դուրեանի կեանքն ու գործը» (Երեւան, 1967) ուսումնասիրութեան բնագիրը:

## Աշխատութիւնները

* Յովհաննէս Յովհաննիսեանի երկերու հաւաքածոյ (Երեւան, 1964-1966 թ.)
* Արշակ Չօպանեան, «Պետրոս Դուրեանի կեանքն ու գործը» (Երեւան, 1967)
* «Գրական ժառանգութիւն», Ա. հատոր (Երեւան, 1961)
* Ուղեցոյց Գրականութեան եւ Արուեստի Թանգարանի գրական ֆոնդերի (Երեւան, 1962)
* Դանիէլ Վարուժան, Նամականի (Երեւան, 1965)
* Արեւմտահայ գրողների նամականի (Երեւան, 1972)
* Արշակ Չօպանեան, Նամականի (Երեւան, 1980)

## Յօդուածները

* Ազնավուրյան, Գոհար (1980) Հ. Մասեհյանի անտիպ նամակներից. Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք, № 6. pp.&nbsp;269–291
* Ազնավուրյան, Գոհար (1975) Մի քաղվածք Լեւոն Բաշալյանի նամակից. Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք, № 5. pp.&nbsp;543–544
* Ազնավուրյան, Գոհար (1970) «Համլետի» մի անտիպ թարգմանություն. Շեքսպիրական. Հայկական շեքսպիրյան տարեգիրք, № 3. pp.&nbsp;342–348

## Ծանօթագրութիւններ

## Աղբիւրներ
* Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս , Հատոր Ժ., Պէրութ, 1984, էջ 385

Ստորոգութիւն:1906 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի մահեր
Գոհար (անձնանուն)

**Գոհար**, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն *գոհար*՝ «ակունք» բառէն։ Կը գործածուի 12րդ դարէն։ Փաղաքշական ձեւն է՝ Գոհարիկ։ Անուան կը համապատասխանեն պարսկերէն՝ *Gauhar, Guhar*, արաբերէն՝ *Ĵauhar* անձնանունները։

## Գրելաձեւերը
* Ունեցած է նաեւ **Գաւհար** գրելաձեւը
* Անունին լատինագիրը՝ 

## Անունը Կրողներ
* **[[Գոհար Ազնաւուրեան]]** (1906,Բաբերդ Օսմ.Կայսրութիւն - (1983, Երեւան)՝ արխիւագէտ, խմբագիր
* **[[Գոհար Գասպարեան]]** ((1924, Գահիրէ-(2007, Երեւան)՝ նշանաւոր օփերային երգչուհի
* **Գոհար**՝ 
* **Գոհար Խաչատուրեան**՝ {Յարութ, Շահէ եւ Նառ Խաչատուրեան եղբայրներու մայրիկը, որուն անունով կը կոչուի 1997-ին Կումայրիին մէջ հիմնադրուած «Գոհար» երգչախումբը
* **Գոհար Մելիքեան** (Ծն.Պէյրութ, Ամուսն. բանաստեղծ Զարեհ Մելգոնեան), արձակագիր

## Այլ Լեզուներու Մէջ
Գոհար բառը պարսկերէնէ անցած է նաեւ քանի մը այլ լեզուներու եւ կը գործածուի որպէս կանացի անուն: Ազրպէյճանցիները ունին անունի Gövhər [կովհար] տարբերակը:
Ջաւահիր եւ չէչենական Ճոհար (Джовхlар) (արական) անունները նոյնպէս ծագած են գոհար թանկարժէք քարէն:

Նոյն ծագումը ունի հնդկական Ճաւահարլալ անունը

## Գործածութիւններ
* Գուհար, մօրաքոյր Գրիգոր գրիչի, զոր 1230 թուականին Թէոդուպոլիս (Կարին) քաղաքի մէջ Աւետարան մը ընդօրինակեց։
* Գոհար սթթի (արաբերէն՝ տիկին), կին Գրիգոր քահանայի, որուն յիշատակին 1293 թուականին Նախիջեւանի մէջ զետեղել տուաւ խաչքար մը։
* Գոհար տիկին Խարբերդցի, զոր 1295 թուականին ձօնեց Կապոսի Սուրբ Լուսաւորիչ վանքին։
* Գոհար, դուստր Գանձիի եւ քոյր Գրիգոր կրօնաւորի, որ Երուսաղէմի մէջ 1358 թուականին Աւագ երեցին Աւետարան մը գրել տուաւ։
* Գոհար, դուստր Շահինշահի։ Մահացած է 1378 թուականին։
* Գոհար, դուստր Առաքել Կամախցիի, զոր 1383 թուականին հին Աւետարան մը փրկեց։
* Գոհար նահատակուհի
* Գուհար խաթուն, կին Սեթի եւ մայր Հնազանդի, որ 1404 թուականին գնեց Աւետարան մը եւ նուիրեց Խայիք գիւղի (Երզնկա) եկեղեցիին։
* Գոհար, կին Թոմայի՝ հօրեղբօր Յովհաննէս քահանայի, որ 1409 թուականին Մոկսի Կագթանց գիւղի մէջ ընդօրինակեց Աւետարան մը եւ ուրիշ մըն ալ 1417 թուականին Ջերմաձորի Ակոռի վանքին։
* Գուհար կամ Գաւհար, կին տանուտէր Ղազարի, որ 1418 թուականին Վանի մէջ Ավետարան մը գրել տուաւ։
* Գոհար, կին Թումայի՝ Թաթարբեկի եղբօրորդին, որ 1420 թուականին Նարեկի մէջ Ավետարան մը գրել տուաւ։
* Գոհար, կին Էլմելիքի եւ մայր Գրիգոր գրիչի, որ 1427 թուականին Շամբի ձորի Մաղարդայ վանքի մէջ ընդօրինակեց Աւետարան։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ