Սելանիկ

**Սելանիկ** կամ՝ **Թեսաղոնիկէ** (), դիրքին գեղեցկութեան պատճառաւ, կ՛անուանուի նաեւ *Թերմայիքոսին Գեղուհին*)։ Քաղաք-նաւահանգիստ Յունաստանի հիւսիսը, Կեդրոնական Մակետոնիոյ Շրջանը, Էգէական Ծովուն Թերմայիքոս ծոցի հիւսիսային ափին։ Կեդրոնական Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ Ապակեդրոն վարչատարածքին վարչական կեդրոն․ Հիւսիսային Յունաստանի մայրաքաղաքը եւ Յունաստանի երկրորդ մայրաքաղաքը։Սելանիկի Վարչական Շրջանային Քաղաքատարածքին բնակչութեան թիւը 1․030․338 է, Քաղաքային Տարածքինը (արուարձաններով միասին)՝ 824․676, իսկ բուն քաղաքապետութեան շրջանը՝ 325․182։     

Սելանիկը համբաւ ունի իբրեւ փառատօներու քաղաք։ Յունաստանի մշակոյթի մայրաքաղաքը կը նկատուի։

Հիմնուած է Ք․ա․ 315/6 թուականներուն։    

Քաղաքը իր աշխարհագրական դիրքին պատճառով, Հռոմէական գերիշխանութեան շրջանին եւ յատկապէս Ղալերիոս *Galerius* Կասրին որոշումով Կայսրութեան մայրաքաղաքը կը նշանակուի։ Ք․Ա․ 120-ին, երբ Էղնանտիա Ճամբուն *Via Egnatia* շինութիւնը կ՛ամբողջանայ, Սելանիկը գլխաւոր կապը կը հանդիսանայ Արեւելքին եւ Արեւմուտքին միչեւ։ Հռոմէական Կայսրութեան բաժանումէն ետք, Արեւելեան Կայսրութեան մայրաքաղաք ըլլալու թեկնածու է, սակայն կ՛ընտրուի Բիւզանդիոնը եւ իրեն կու տան Արքայական Երկրորդ Մայրաքաղաք տիտղոսը․ այս անունով ծանօթ է Բիւզանդական Կայսրութեան եւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին։

## Հիմնադրութիւն, Անունի ստուգաբանութիւն
Սելանիկը (Թեսաղոնիկէ) կը հիմնուի Ք․Ա․ 315/6 թուականին, Քասանտրօ Մակետոնացիէն *Κάσσανδρο ο Μακεδόνας* (Մեծն Աղեքսանտրի զօրավարներէն եւ հետաքային Մակետոնիոյ թագաւոր)․ Թեսաղոնիկէ կ՛անուանէ ի պատիւ տիկնոջը․ կինը՝ Թեսալոնիքի*, Մեծն Աղեքսանտրի խորթ քոյրն էր, Փիլիպոս (Ֆիլիփոս) Բ․ի զաւակը եւ Մակետոնիոյ իշխանուհին։

* *<u>Թեսալոնիքի</u>․ ըստ կարգ մը աղբիւրներու անունը յառաջ եկած է Թեսալոս [[Յունարէն|յուն․]]՝Θεσσαλός [[Յունաստան]]<nowiki/>ի համանուն շրջանի եւ Նիքի [[Յունաստան|յուն]]․՝Νίκη (յաղթանակ) բառերէն․ անունը տրուած է Փիլիպոս Բ․-էն ի պատիւ Մակետոնական բանակին տարած յաղթանակին Ք․Ա․ 353 թ․ Քրոքիու Ռազմավայրի Կռիւին (Μάχη του Κρόκιου Πεδίου - Battle of Crocus Field)*։

Սելանիկ անունին կը հանդիպինք 14-րդ դարուն գրուած «Մորէա ժամանակագրութիւն» պատմական գիրքին մէջ *Chronicle of the Morea* (յուն․՝ Το χρονικόν του Μορέως)։ Այս անունը նաեւ ընդհանրացած կը հանդիպինք ժողովրդային երգերու մէջ։ Նաեւ՝ թրքախօսները, հրիաները եւ Օսմանցի քաղաքացիները քաղաքը Սելանիկ կ՛անուանեն, իսկ Իտալացիները՝ Սալոնիկ *Salonicco*։

## Աշխարհագրութիւն
### Դիրքը
Քաղաքին աշխարհագրական դիրքը՝ հիւսիսային Յունաստանի տարածքին, անոր նաւահանգիստին գոյութիւնը իբրեւ բնական ելք դէպի ծով, ինչպէս նաեւ՝ շրջապատող լեռներուն ընծայած բնական ամրացումը, հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերուն Սելանիկը կը հանդիսացնեն ռազմական, առեւտրական, քաղաքական եւ մշակութային խաչմերուկ մը։

Սելանիկին նաւահանգիստը Յունաստանի առեւտուրի գլխաւոր կեդրոններէն է։

Սելանիկը Կեդրոնական Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ Ապակեդրոն վարչատարածքին արեւմտեան մասին կը գտնուի, Թերմայիքոս Ծոցին խորքին։ Շրջաթատերային դիրք ունի․ շրջապատուած է՝

* Արեւելքէն Քետրինօ Լոֆօ-էն (յուն․՝ *Κέδρινος Λόφος*, *Cedar Hill*, թրքերէն անունը՝ *Σέιχ Σου, Şeyh Su* այսինքն՝ *Շէյխին Ջուրը*)։
* Հարաւին կը գտնուին օդակայանը, Թերմիին *Θέρμη* շրջանը։ 
* Հարաւ արեւելքը կը գտնուի Փանորամայի *Πανοράμα* շրջանը եւ Խորդիադի *Χορτιάτη* լեռը (քաղաքին բնական ամրացումը եւ ջրամատակարարման կարեւոր վայրերէն մին)։
* Հիւսիս արեւմուտքին կը տարածուի Սելանիկի դաշտը, որ կը լրացնէ քաղաքին ջրամատակարարումը։
* Հիւսիսը կը բարձրանայ Սիվրի *Σιβρί* լեռը․ Խորդիադի լեռէն կը բաժնուի Տերվենի *Δερβένι* անցքով։

Սելանիկին դաշտատարածքը գլխաւոր դեր կը խաղայ քաղաքին տնտեսական զարգացման։ Հողը բարեբեր է շնորհիւ գետերուն։

Թերմայիքոս Ծոցը կը թափին արեւմուտքէն՝ Աքսիոս *Αξιός*, Լուտիաս *Λουδίας* եւ Էհետորոս *Εχέδωρος* երեք գետերը, իսկ քիչ մը անդին հարաւէն` Ալիաքմոնաս *Αλιάκμονας* գետը։ Այս գետերը, դժուարանցելի ըլլալով, պատմութեան ընթացքին քաղաքը զանազան պաշարողներէ պաշտպանեցին։ 

Աքսիոս գետին Տելդան, 22․000 խոնաւ բնավայր արտավարի տարածք կը կազմէ․ կը պաշտպանուի Ռամսարի Դաշինքով *Ramsar Convention*։

### Կլիման
Սելանիկը Միջերկրականի կլիմայի յատկանիշները ունի եւ քաղաքին դիրքին պատճառով ցամաքային ալ է (ծովէն կ՛ազդուի)։ Ձմեռը ձիւնը յաճախակի է, իսկ ամառները աւելի խոնաւ են Յունաստանի մնացեալ մասէն։

Սելանիկը նաեւ ենթակայ է յաճախակի զօրաւոր երկրաշարժներու։ Վերջին դարաշրջաններուն արձանագրուած են՝ 1759, 1902, 1978, 1995, 2019 թուականներուն ցնցումները։

## Պատմական անդրադարձ
Սելանիկը իր հիմնումէն, Ք․Ա․ 315/6 թուական մինչեւ Օսմանեան գրաւման շրջանին հարատեւ կը զարգանայ, կ՛օգտագործէ եւ կ՛արժեւորէ իր աշխարհագրական դիրքը․ բազմամշակութային քաղաք կը դառնայ։

1912 թուականէն ետք, Պալքանեան պատերազմներու վերջաւորութեան, կը վերամիանայ մայր Յունաստանին․ այդ օրէն ասդին, Յունաստանի երկրորդ մեծ քաղաքն է, մայրաքաղաք Աթէնքէն ետք (կ՛որակուի երկրորդ մայրաքաղաք, բնակչութեան թիւով եւ ճարտարարուեստի, առեւտուրի աճով)։

### Հելլենիստական Ժամանակաշրջան
մինի|ձախից|Հելլենիստական Աշխարհը, Մեծն Աղեքսատրի մահուան ժամանակԺամանակաշրջան որ կ՛ընթանայ Մեծն Աղեքսանտրի նուաճումներուն շրջանէն մինչեւ յունական հելլենիստական թագաւորութիւններուն անկման, Հռոմէական Կայսրութեան վերելքին շրջանին (Ք․Ա․ 323 - Ք․Ա․ 30)։մինի|աջից|Հին դրամ․ Քասանտրոն - յունարէն գրութեան թրգ/նը՝ ԹԱԳԱՒՈՐ ՔԱՍԱՆՏՐՈՆՀելլենիստական ժամանակաշրջանի ընթացքին է որ Սելանիկը կը հիմնուի, Մեծն Աղեքսանտրի զօրավարներէն եւ հետագային Մակետոնիոյ Թագաւոր Քասանտրոսին կողմէն, Ք․ա․ 315/6։

Մինչեւ Ք․Ա․ Զ․ դարուն, Սելանիկի Շրջանային Տարածքին մէջ յոյները մեծամասնութիւն կը կազմեն, իսկ յունական ցեղերէն՝ գլխաւորաբար Թրակիացիները *Θράκες-Thracians*։ Նաեւ հոն կը բնակին ուրիշ ցեղեր ալ՝ Ֆրիքիացիներ *Φρύγες* -*Phryges*, Փէոնես *Παίονες-Peoni*, Միղտոնես *Μύγδονες-Migdons* եւայլն․։ Ք․Ա․ Զ․ դարուն, շրջանի յունական ցեղերէն Մակետոնացիները կը փոխադրուին Թերմայիքոս Ծոցին ափերուն։   

Քաղաքը պարսիկները կը գրաւեն՝ Ք․Ա․ 510 - Ք․Ա․ 480։ մինի|աջից|Սելանիկը եւ Թերմայիքոս Ծոցը, արփանեակէ դիտուածԱյս ժամանակին, Թերմին *Θέρμη* կարեւոր կեդրոններէն է եւ դիրքով՝ ապահով նաւահանգիստ (կը գտնուի Թերմայիքոս Ծոցին հիւսիս արեւելքը, Սելանիկ քաղաքին հարաւ-արեւելքը)։ Պարսիկ արքայ Քսերքսես Ա․ հոն կը հաւաքէ իր նաւատորմիղը։ *Տե՛ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]*       

Մեծն Աղեքսանտրի մահէն ետք, կը յաջորդեն երկարատեւ կռիւները զօրավարներուն միջեւ կայսրութեան տիրութեան համար։ Ի վերջոյ հսկայ կայսրութիւնը իրար միջեւ կը բաժնուին։ Մակետոնիոյ շրջանը, ինչպէս եւ Յունաստանի մնացեալ շրջանները կ՛անցնին Մեծն Աղեքսանտրի զօրավարներէն Անդիղոնոս Ա․ Միակնանիին *Ἀντίγονος Μονόφθαλμος* -*Antígonos Monóphthalmos* ու անոր յաջորդներուն իշխանութեան տակ։

Քասանտրօ Մակետոնացին, կը զգայ շրջանին կարեւոր ռազմական դիրքը՝ միջերկրեային կապը ծովուն հետ։ Պայմանները կան ամրացած շրջանին մէջ առեւտուրի ապահով բարգաւաճման համար։ Ան, ունենալով մեկնակետ Թերմի հին քաղաքը, շրջանի ծովեզերիայ եւ արեւմտեան Խալքիտիքիի *Χαλκιδική* 26 գիւղաքաղաքներու եւ գիւղերու բնակիչները բռնի կը տեղափոխէ եւ կը հիմնէ նոր քաղաք մը որ Թեսաղոնիկէ (Սելանիկ) կ՛անուանէ ի պատիւ իր տիկնոջ՝ Թեսալոնիքիին։

մինի|ձախից|Փիտնայի Ճակատամարտը․ Ք․ա․ 168 թ․ - կարմիրով՝ Մակետոնացիները, կապոյտով՝ ՀռոմէացիներըՔաղաքը արագօրէն կը զարգանայ։ Անոր առեւտրական կարեւորութիւնը տարբեր ազգութեան պատկանող գաղթականներ (եգիպտացիներ, ասորիներ, հրիաներ) կը հրապուրէ։ Անմիջական հետեւանքն է՝ բնակչութեան թիւի աճ, տեղագրական տարածում եւ արեւելքի նաւահանգիստներուն հետ կապ։ Պատմական տուիալներու համաձայն, քաղաքը կ՛ունենայ մնայուն պահակագունդ, բաղկացած գաղիացի վարձկաններէ։

Ք․Ա 187-ին, Սելանիկը կ՛ ունենայ իր դրամը, *ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ* (ԹԵՍԱՂՈՆԻԿԷ) արձանագրութեամբ։

Նոյն ժամանակաշրջանին, Հռոմէացիները արդէն մտած են Հիւսիսային Յունաստան։ Ք․Ա․ 169-ին, Յունիսին, տեղի կ՛ունենան Մակետոնացիներուն եւ Հռոմէացիներուն միջեւ կռիւները։ Մակետոնացիներուն օգնութեան կը հասնին դրացի յունական իշխանութիւններ, ինչպէս նաեւ Փոքր Ասիոյ յունական թագաւորութիւններէն (Վիթինիա եւ Փերղամօ) բանակներ եւ մարտանաւեր։

Ք․Ա․ 168-ին, Յունիս 24-ին, Սելանիկը վերջնականապէս կ՛իյնայ հռոմէացիներուն իշխանութեան տակ․ Փիտնայի Կռիւ *Battle of Pydna*։

### Հռոմէական շրջան
Անդիղոնիտես Հարստութեան տապալումէն ետք, Սելանիկը (Ք․Ա․ 148) Հռոմէական Մակետոնիա նահանգին մայրաքաղաքը կը նշանակուի։ Իսկ Ք․Ա․ 41-ին, Մարք Անտոնիի օրով Հռոմէական Հանրապետութեան ազատ քաղաք *ελεύθερη πόλη* - *Civitas Libera* կը դառնայ։ Հռոմի Հանրապետականներուն եւ Կայսերականներուն ներքին վէճերուն ընթացքին, Սելանիկը վերջիններուն կողմը կ՛առնէ, ու երբ անոնք յաղթական դուրս կու գան, անոր լայն իրաւասութիւններ կու տան։ Քաղաքը կը շարունակէ աճիլ ու բարգաւաճիլ, շնորհիւ իր դիրքին եւ մանաւանդ Ք․Ա․ 120-ին կառուցուած Էղնանտիա Ճամբուն *Εγναντία Οδός* -*Via Egnatia* եւ գլխաւոր խաչմերուկ կը դառնայ։ Էղնանտիա Ճամբան Տիրախիոն (նաւահանգիստ, այժմ՝ արեւմտεան Ալպանիա) Բիւզանդիոնին կը կապէ, կը դիւրացնէ Հռոմի եւ Բիւզանդիոնի միջեւ առեւտուրը։ Հռոմէական արեւելեան վարչամեքենային գլխաւոր անցքն է եւ Ատրիադիք ծովը Տարտանելին (Էլիսփոնտօ) ու Փոքր Ասիոյ կը կապէ։մինի|աջից|Սելանիկի Հին Շուկան․ Հռոմէական թատրոնՄակետոնիոյ շրջանը Հռոմէական Անտոնեան Հարստութեան ընթացքին, խաղաղութեան եւ բարգաւաճութեան շրջան մը կը բոլորէ, շնորհիւ «Հռոմէական Խաղաղութեան» *Pax Romana* (հռոմէական կայսրութեան մէջ մօտաւորապէս 200 տարուայ խաղաղութեան եւ բարգաւաճման շրջան)։ Սելանիկին բազմաթիւ քաղաքացիներուն Հռոմի Քաղաքացիի տիտղոսը *civitas Romana* կը շնորհուի։[մինի|աջից|Ղալերիոս Կայսրի Կամարը 4րդ դար, Rotunda of Galerius․<nowiki/>[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկ]]Այս ժամանակաշրջանին, Սելանիկցիները կը պաշտեն բազմաթիւ չաստուածներ։ Բացի 12 (երկոտասան) աստուածներէն *Δωδεκάθεο,* կը պաշտեն նաեւ Տիոնիսոսը *Διόνυσος -Dionysos*, եգիպտական կրօնէն՝ Սերափիս, Իսիտա եւ Արփոքրադի չաստուածները։  

Նախաքրիստոնէական վերջին դարուն, Սելանիկի մէջ հրեաները զանգուածային բնակութիւն կը հաստատեն․ կ՛առաջանայ հրէական մեծ համայնք մը նաւահանգիստին մօտ։   

Սելանիկի մէջ քրիստոնէութեան առաջին քարոզիչը Պողօս Առաքեալը կ՛ըլլայ, 50 թուականին։ Արագօրէն Սելանիկի եւ Յունաստանի բնակչութեան մեծ մասը քրիստոնէութեան կը հետեւին։ Քաղաքին քրիստոնէական համայնքը կը զօրանայ եւ օրինակ կը դառնայ Յունաստանի ուրիշ քաղաքներու քրիստոնեաներուն․ Պողօս Առաքեալ կը գովէ Սելանիկի տեղական եկեղեցին իր Ա․ նամակին մէջ։

Հաւատքի ազատութիւնը կամ անաստուածութեան վիճակը կը դադրի, երբ Ղալերիոս *Galerius* Կասրը Սելանիկ կը հաստատուի։ Քրիստոնեաներուն դէմ բուռն հալածանք մը կը սկսի, Սուրբ Տիմիթրիսը (305-ին) առաջին զոհերէն կ՛ ըլլայ։ Ի պատիւ անոր, Ե․ դարուն Սուրբ (Այ․) Տիմիթրիս եկեղեցին կը կառուցուի․ այժմ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մէջն է։  

Սակայն, հալածանքներուն հակապատկերն է Սելանիկի Կայսրութեան Վարչական կեդրոն դառնալը, Ղալերիոս Կայսրին կողմէն։ Քաղաքը կը հարստանայ բազմաթիւ պետական շէնքերով, յուշարձաններով։ Հետագայ տարիներուն անոր զարգացումը կը շարունակուի։ Կոստանտինոս Ա․ Կայսրը քաղաքին պատերուն առջեւ նաւահանգիստ մը կը կառուցէ․ կը գործածուի մինչեւ Բիւզանդական Կայսրութեան անկումը։
### Բիւզանդական Կայսրութեան շրջան / Արքայական երկրորդ մայրաքաղաք
Բիւզանդական կայսրութեան առաջին օրերէն իսկ, Սելանիկ գլխաւոր դեր կը խաղայ կայսրութեան մէջ։

Մեծն Թէոտոսիոս կայսրը, Սելանիկ կը հաստատուի եւ կը դիմադրէ Գոթերու (Ղոթ) յարձակումներուն։ Ան, 378-ին քրիստոնեայ կը դառնայ եւ Սելանիկէն կայսերական հրովարտակով Քրիստոնէութիւնը պետական կրօնք կը հռչակէ։ Այս բոլորին հանդերձ, Սելանիկի բնակիչները իրմէ դժգոհ են, որովհետեւ բիւզանդական բանակին եւ կայսերական պահակագունդին մէջ վարձկան Գոթեր կը թափանցեն։ Ու երբ գոթերու պահակագունդին հրամանատարը ժողովուրդին համբաւ վայելող սայլարշաւի մարզիկ մը կը ձեռբակալէ, խռովութիւններ կ՛առաջանան եւ Թէոտոսիոն 7․000 Սելանիկցիներու սպանդը կը հրամայէ Ձիարձակարանին մէջ։ Այդ օրէն ասդին սոյն վայրը այլեւս չ՛օգտագործուիր։

Բիւզանդական կայսրութեան ուրիշ կայսրեր ալ Սելանիկը իբրեւ վարչական կեդրոն կը գործածեն, որպէսզի ետ քշեն պետութեան սահմանները ներխուժողներուն եւ կամ բարբարոս ցեղերու արշաւները։ Գոթերու յարձակումները կը շարունակուին մինչեւ Ե․ դարու վերջաւորութեան, սակայն քաղաքը կը կարողանայ շարունակել իր բնականոն կեանքը։ Այս կանոնաւորութեան մասնաւոր դեր կը խաղայ Յուստինեանոս Ա․ (Իուստինիանոս) կայսրը *Ιουστινιανός Α´-Justinien․* ան ծագումով Մակետոնացի ըլլալով, յատուկ ուշադրութիւն կու տայ Սելանիկի հարցերուն վրայ եւ քաղաքը Իլիրիքի կուսակալութեան (Պալքանեան թերակղզիին) մայրաքաղաքը կը յայտարարէ։ 

527-688 երկարող ժամանակաշրջանին, Սելանիկ կը դիմագրաւէ հիւսիսէն արշաւող ցեղերուն յարձակումները․ Սլաւներ եւ անոնց ազգակից այլ սլաւ ցեղեր *Σλάβοι-Slavs*, Ավարներ *Άβαροι-Pannonian Avars*, Պարսիկներ եւայլն։ Սլավները քանիցս կ՛արշաւեն, սակայն միշտ ետ կը քշուին եւ 688-ին Յուստինեանոս Բ․ կայսրը անոնց արշաւանքներուն վերջ կը դնէ ու մեծ շուքով Սելանիկ կը մտնէ։

մինի|աջից|Սելանիկ․ Բիւզանդական շրջանէն կառուցուած պարիսպները
904-ին, Սելանիկին վրայ Սարաքիները (արեւմուտքի արաբները) *Σαρακηνοί Saracen* կ՛արշաւեն․ անոնց առաջնորդն է իսլամացած Լէոն Թրիփոլիդին *Λέοντα τον Τριπολίτη -* արաբերէն*՝ *'Rashīq al-Wardāmī** (رشيق الوردامي),ժ եւ **Ghulām Zurāfa** (غلام زرافة)'' ։ Յարձակումի սաստկութիւնը եւ Սելանիկի անպատրաստութիւնը դիմագրաւելու նման պաշարում, պատճառ կ՛ըլլան քաղաքի գրաւման եւ կողոպուտին։ Բնակչութենէն հազարներով կը ջարդուին, գերի կը տարուին ու իբրեւ ստրուկ կը ծախուին։ Յաջորդող դարերը կը յատկանշուին շարունակի յարձակումներով եւ Բիւզանդական կայսրութեան տարած պատերազմներով, որոնք տեղի կ՛ունենան Պալքանեան թերակղզիին հողերուն վրայ։ Սակայն Ժ․ դարուն եւ ԺԱ․ դարսկիզբին, Սելանիկը վերանորոգման շրջան մը կը բոլորէ։ Կայսրութիւնը Թեմերու (թեմ՝ զինուորական/վարչական բաժանում) կը բաժնուի։ Սելանիկը այս Թեմերէն մէկուն մայրաքաղաքը կը դառնայ։

=== Նորմանտիներու եւ Խաչակիրներուն կարճատեւ գերիշխանութեան շրջան ===
1185 թուականին, Նորմանտիները Տիրախիոն կը գրաւեն ու յաջորդաբար Սելանիկը։ 1185, 15 Օգոստոսին ցամաքէն եւ ծովէն քաղաքին պաշարումը կը սկսի․ պաշարողները կ՛ունենան 200 նաւ եւ 80․000 զինուոր։ Սելանիկին բնակիչներուն սնունդի հայթայթումը անբաւարար ըլլալով եւ կառավարիչի Դաւիթ Կոմնինոս չկարողանալով պատրաստել պէտք եղած ձեւով քաղաքին պաշտպանումը ([[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանտնուպոլիս]]<nowiki/>էն օգնական ուժերը շատ ուշ կը հասնին), պատճառ կ՛ըլլան քանի մը օրուան ընթացքին, 24 Օգոստոսին, Նորմանտիները քաղաք ներխուժեն ու սպանդի տալ 7․000 անզէն բնակիչներ։

1204 թուականին, [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներուն Դ․ արշաւանք]]<nowiki/>ին ընթացքին, Սելանիկը եւ այլ հիւսիսային շրջաններ կ՛իյնան անոնց գերիշխանութեան տակ։ Խաչակիրները հիւսիսային շրջանները միացնելով կը հիմնեն Սելանիկի Թագաւորութիւնը (1204-1224)։ 1230 թուականին Սելանիկի Թագաւորութիւնը կը հպատակի [[Պուլկարիա|Պուլկար]]<nowiki/>իոյ Երկրորդ Կայսրութեան եւ կ՛ազատագրուի Նիքէայի* Կայսրութենէն։

* ''<u>Նիքէայի Կայսրութիւն</u>․ Երբ Խաչակիրները 4րդ արշաւանքին ընթացքին Բիւզանդական կայսրութեան մայրաքաղաք [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանտնուպոլիս]]<nowiki/>ը կը գրաւեն (13/04/1204), վերջինին կողմէն կը ստեղծուին ժառանգական պետութիւններ։ Նիքէայի Կայսրութիւնը անոնցմէ մէկն է։''

1261 թուականին, Նիքէայի կայսրերը կը կարողանան [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանտնուպոլսոյ]] վերատիրանալ, լուծել [[Լատինական կայսրութիւն|Լատինական Կայսրութիւնը]] եւ վերակազմել [[Բիւզանդական Կայսրութիւն]]<nowiki/>ը։

ԺԴ․ դարուն Սելանիկը կը վերագտնէ իր հմայքը․ նկատելով թէ [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական կայսրութիւն]]<nowiki/>ը այլեւս կը կեդրոնանայ Պալքանեան թերակղզիին մէջ, Սելանիկը ընդհանրապէս կը կառավարուի կայսրին զաւակ/ներէն (բիւզանդական կայսրութեան գահաժառանգներէն)։

1354 թուականին, Կէլլիպոլի գրաւումը օսմանցիներէն, կ՛արագացնէ անոնց տարածումը Պալքանեան թերակղզիին հարաւային շրջանները։ 1369 թուականին, անոնք Ատրիանուպոլիսը (Ատրիանուփոլի, ներկայ անունով՝ Էտիրնէ) կը գրաւեն եւ զայն իրենց կայսրութեան մայրաքաղաքը կը դարձնեն մինչեւ Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումը՝ 1453։[[Պատկեր:Anna of Savoy.jpg|մինի|աջից|Սավուայի Աննա կայսրուհին]]1383 -1387 թուականներուն Սելանիկը երկար պաշարումէ ետք, կառավարիչ Մանուէլ Փալէոլողոս քաղաքը օսմանցիներուն հսկողութեան կը յանձնէ, յանձն առնելով վճարել տարեկան տուրքը ''χαράτσι'' ''kharaj''։  

1403-էն մինչեւ 1423, օգտուելով օսմանցիներու ներքին կռիւներէն, Սելանիկը խաղաղ շրջան մը կը բոլորէ։ 1423-ին, օսմանցիները քաղաքը կը պաշարեն։ Կառավարիչ Անտրոնիքոս Փալէոլողոս կը նախընտրէ քաղաքը դնել [[Վենետիկ|Վենետիկի Հանրապետութեան]] իշխանութեան հսկողութեան տակ․ այդպէս ալ կը մնայ մինչեւ 1430 թուականին, երբ վերջնականապէս Սելանիկը կը գրաւէ Սուլթան Մուրատ Բ․ Մարտ 29-ին։

=== Զիլոթիներուն շարժումը եւ Բիւզանդական արուեստը (Փալէոլողոսեան Վերածնունդ) ===
Սելանիկը իբրեւ Կայսրութեան երկրորդ մայրաքաղաք, երկու ներքին քաղաքացիական կռիւներուն մէջ կը մխրճուի․ 1320-1328, Անտրոնիքոս Բ․ եւ Անտրոնիքոս Գ․ միջեւ եւ 1341-1354, Յովհաննէս Ե․ եւ Յովհաննէս Զ․ Քադաքուզինոներուն միջեւ։ 1342 թուականին կը պայթի Զիլոթիներուն շարժումը․ հակա-ազնուական շարժում, առաջացած քաղաքին միջին եւ աղքատ դասակարգերէն։ Անոնք կը յաջողին եւ կարճ ժամանակի համար քաղաքին ղեկը կը ստանձնեն։ 1349 թուականին, երբ Սելանիկին կը շնորհուի ինքնակառավարում, Զիլոթիները կը փորձեն կապի մէջ մտնել Սերպ կառավարիչին հետ, որպէսզի զօրացնեն իրենց դիրքը։ Սակայն բնակիչները, ազնուականներուն ղեկավարութեամբ կը հակազդեն եւ Զիլոթիներուն կը տապալեն։ 

1350 թուականին, Սելանիկ կը հաստատուի Սավուայի Աննա-ն ''Anna of Savoy'' (1327-1341 [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդիոնի]] կայսրուհի)․ ան կը կառավարէ իր տղուն հաշւոյն, Յովհաննէս Ե․ Բիւզանդիոնի կայսր։ Այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական խռովութիւնները, արգելք չեն ըլլար քաղաքին հոգեմտաւոր զարգացման։ ԺԴ․ դարուն, Սելանիկ կ՛ապրին բազմաթիւ մտաւորականներ, կը կառուցուին եկեղեցիներ, վանքեր եւ պետական շէնքեր։ Սելանիկի արուեստի դպրոցները կ՛ազդեն պալքանեան քրիստոնիայ աշխարհը եւ [[Ռուսական Կայսրութիւն|Ռուսիա]]<nowiki/>ն։

Այս ամբողջ շարժումը «Փալէոլողոսեան Վերածնունդ» կը կոչուի․ Սելանիկը կայսրութեան հոգեմտաւոր կեդրոնն է։ 

=== Օսմանեան տիրապետութեան ժամանակաշրջան ===
1354 թուականին, Օսմանցիները Արեւելեան Թրակիոյ սահմանները կը հասնին, գրաւելով Կէլլիպոլը ''Καλλίπολη,'' ''Gallipoli'': Այս գրաւումով, անոնք արագօրէն Պալքանեան թերակղզին կը ներխուժեն ու յաջորդող քանի մը տարիներուն ընթացքին կը գրաւեն զայն։ 1369 թուականին, օսմանցիները Ատրիանուպոլիսը ''Ανδιανούπολη, Edirne'' իրենց կայսրութեան մայրաքաղաքը կը հռչակեն մինչեւ 1453 թուականին, երբ վերջնականապէս [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանտինուպոլիս]]<nowiki/>ը կը գրաւեն։

1383 - 1387 թուականներուն, չորս տարուան պաշարումէ ետք, Սելանիկի իշխան Մանուէլ Բ․ Փալէոլողոս կը ստիպուի քաղաքը օսմանցիներուն յանձնել, իսկ ինքը Կոստանտնուպոլիս կը փախչի եւ հոն կայսր կը հռչակուի, յաջորդելով իր հօրը։

[[Պատկեր:White Tower 19th century.jpg|մինի|աջից|Սպիտակ Բերդը եւ կամ Արիւնի Բերդը (''Kanli Kule'')․ Գծանկար 19-րդ դարու․ Գործեց իբրեւ Օսմանեան բանտ 400 տարի․ կ՛երեւի նաեւ անոր շրջապատող պարիսպը։]]Այս ժամանակաշրջանին, օսմանցիներուն կողմէ գրաուած քաղաքները ինքնիշխան են։ Սակայն ծանր տուրք կը վճարեն, խարաճը*։ Նաեւ, օսմանեան տարածքին քրիստոնիայ բնակչութիւնը մանկահաւաքի* ''Devshirme'' կ՛ենթարկուի։  

* խարաճ ''Kharaj'' ՝ հողատարածքի եւ անշարժ գոյքի տուրք։  
* մանկահաւաք ''Devshirme՝'' մօրը գիրկէն մանուկները բռնի կ՛առնեն եւ անոնց մոլի օսմանցի զինուորի՝ Ենիչարի ''Janissaries'' կը վերածեն։ 

1403 թուականին, Մանուէլ կայսր, օսմանցիներուն ներքին ժառանգական փախումներուն ընթացքին, Պայազիտ սուլթանին մեծ տղուն՝ Սուլէյմանին կողմը կ՛առնէ։ Սուլէյման, երբ գահ կը բարձրանայ, իբրեւ գնահատանք, Սելանիկը եւ քանի մը շրջաններ իբրեւ Սեփականութիւն ''Appanage'' Բիւզանդական կայսրութեան կը շնորհէ։ 

1423 թուականին, օսմանցիները կրկին քաղաքը կը պաշարեն։ Անոր մենատէր կառավարիչը՝ Անտրոնիքոս Փալէոլողոս, քաղաքը Վենետիկի Հանրապետութեան կը յանձնէ եւ այսպէս Սելանիկը Օսմանցիներուն ձեռքը չ՛իյնար։  

1430 թուականին Սուլթան Մուրատ Բ․ ի օրով, Սելանիկը վերջնականապէս կ՛իյնայ Օսմանցիներուն ձեռքը։ 

Օսմանցիները քաղաքին պարիսպը կ՛ամրացնեն։ Քաղաքը հսկելու եւ իշխելու համար բերդեր կը կառուցեն եւ կամ կը վերանորոգեն․ օրինակ՝ բիւզանդական շրջանին կառուցուած Սպիտակ Բերդը՝ այսօր քաղաքը յատկանշող յուշարձան-թանգարան։ Սպիտակ Բերդը կը հիմնուի 12-րդ դարուն [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական Կայսրութեան]] ատեն․ հետագային Օսմանցիները Ենիչարիներու բնակատեղի կը վերածեն, ապա՝ մահուան դատապարտեալներու բանտ։    

Գրաւումէն անմիջապէս ետք, քաղաքին բնակչութեան 1/5ը գերի կը բռնուի․ ասոնցմէ մեծամասնութիւնը կ՛ազատուի ազգականներէն, որոնք կը վճարեն փրկագինը, իսկ մնացեալները կը հեռացուին քաղաքէն։ Քաղաքին գրաւումէն ետք, բնակչութեան թիւը զգալիօրէն կը նուազի․ 2․000 բնակիչ միայն։ Բնակչութենէն լուրջ թիւ մը քաղաքէն անդարձ կը մեկնի․ անոնց կալուածները Սուլթանը կ՛իւրացնէ եւ կը բաժնէ թուրք եւ այլ իսլամ բնակիչներուն (իսլամացած յոյներ, պուլկարներ եւ ալպանացիներ) որոնց Սելանիկ կը բերէ ու կը տեղաւորէ լքուած բնակարաններուն մէջ։ Քաղաքին մտաւորականներէն շատեր կը յաջողին փախչիլ։ Կը բռնագրաւին եկեղեցիներ եւ վանքեր ու անոնց հարստութիւնը․ ասոնցմէ շատեր մզկիթի եւ իսլամ կրօնի դպրոցի կը վերածուին։

Քաղաքին բնակչութեան դիմագիծը բոլորովին կը փոխուի երբ Սելանիկ կը հաստատուին (Սուլթանին հրաւէրով) կեդրոնական եւրոպայէն Ասքենազի հրիաներ ''Ashkenazi Jews'' եւ 1492 թուականէն [[Սպանիա]]<nowiki/>յէն Սեֆարտի հրէական ցեղախումը ''Sephardi Jews''։ Մինչեւ ԺԵ․ դարավերջը, Սելանիկ կը հաստատուին մօտաւորապէս 20․000 հրիաներ։ Ըստ 1519 թուականի մարդահամարին, Սելանիկին բնակչութեան թիւը 29․220 հոգի կը հաշուէ․ 53,8% հրիայ, 23,5% [[Իսլամութիւն|իսլամ]] եւ 22,7% քրիստոնիայ։ Քաղաքը, դանդաղ քայլերով ինքզինքը կը գտնէ եւ կը շարունակէ պահել առեւտուրի կարեւոր կեդրոնի իր համբաւն ու գործունէութիւնը։ Կարգ մը պատմաբաններ կ՛ենթադրեն թէ հրիաներուն ուղղուած հրաւէրը՝ գալ ու հաստատուիլ Սելանիկ, Օսմանցիներուն ռազմաքաղաքականութիւնն է․ արգիլել յոյն բնակչութեան քաղաքին ղեկը առնել։

Այս համայնքները կ՛ունենան մարն մունր ներքին խնդիրներ։ Սակայն շատ աւելի լուրջ են [[Իսլամութիւն|իսլամներ]]<nowiki/>ուն միջեւ ծագած հարցերը, որոնք հետեւանքն են ընկերային անարդարութեան եւ օսմանեան վարչակարգին դէմ Ենիչարիներուն ապստամբութիւններուն։[[Պատկեր:Saloniki population graph.png|մինի|աջից|Ցանց․ 1500թ․-1950թ․ Սելանիկի ժողովագրական զարգացում - սրճագոյն՝ հրիաներ, կանաչ՝ իսլամ (թուրք, իսլամացած յոյն եւ այլ), կապոյտ՝ յոյն -]]1520-էն, քաղաքին տնտեսութիւնը կը սկսի բարգաւաճիլ։ Ձերարհեստը (հիւսք, ոսկերչութիւն, գորգաշինութիւն, կաշեգործութիւն) եւ միջազգային առեւտուրը կը զարգանան։ Տնտեսական այս աճը կը շարունակուի մինչեւ ԺԷ․ դարուն կէսերը, երբ համաշխարհային վաճարականութիւնը կը տեղափոխուի Ադլանտեան Ովկիանոսին կողմը եւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն]]<nowiki/>ը կը նուաղի։ Այս վիճակը կը դադրի ԺԸ․ դարուն երրորդ տասնամեակին, որովհետեւ Օսմանեան կայսրութեան մէջ, մանաւանդ եւրոպական մասին, առեւտուրը կրկին թափ կ՛առնէ դէպի [[Աւստրիա]] եւ [[Ռուսիա]] (գլխաւորաբար ծխախոտի, բուրդի եւ փամպակի վաճառք)։

ԺԹ․ դարուն սկիզբներէն իսկ, յունական համայնքը կը սկսի իր բնակչութեան թիւով ե՛ւ տնտեսական վիճակով մրցակցիլ հրէական համայնքին։ Սակայն համաշխարհային գետնի վրայ, Սելանիկը միակ քաղաքն է որ ունի հսկայ հրէական համայնք մը, որ հրիաները կ՛անուանեն «Պալքաններուն Երուսաղեմը» եւ «Մայր Իսրայէլի»։  

Նաեւ, մինչեւ ԺԸ․ դար, բնակչութեան թիւը ելեւէջներ կ՛ունենայ․ հետեւանք՝ քաղաքին մէջ ծագած հրդեհներուն եւ համատարած հիւանդութիւններուն։

Սելանիկը, [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան]] տիրապետութեան շրջանին, վարչական, տնտեսական եւ կրօնական կարեւոր կեդրոն կը հանդիսանայ, նման [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական Կայսրութ]]<nowiki/>եան ընթացքին։ Կը կառուցուին բաղնիքներ, իսլամ կրօնի վանքեր, իսկ բազմաթիւ եկեղեցիներ մզկիթի կը վերածուին։ Ե․ դարուն կառուցուած Սուրբ (Այ․) Տիմիթրիս եկեղեցին 1491 թուականէն մինչեւ 1912 (քաղաքին ազատագրութեան թուական) մզկիթի կը վերածուի։ Մինչեւ [[1856 թուական|1856]] թուականը, ուր որ եկեղեցին չկայ, նոր եկեղեցիի կառուցումը կ՛արգիլուի։ [[1669 թուական|1669]] թուականին ֆրանսացի կրօնաւոր Ռոպեր Տը Տռօ իր արձանագրութիւններուն մէջ կը նշէ թէ Սելանիկը [[Յունաստան]]<nowiki/>ի ամենագեղեցիկ եւ համբաւաւոր քաղաքներէն է։ [[1737 թուական|1737]] թուականին, նոյնպէս Ֆրանսացի կրօնաւոր Ժօզէֆ Տը լա Փորդ կը նշէ որ Սելանկը ունի 48 մզկիթ, 30 եկեղեցի եւ 36 հրէական ժողովատուն։

Մինչեւ [[1826 թուական|1826]] թուականին Թեսաղոնիկէն մայրաքաղաքն է Սելանիկի Սանճակին ''Sanjak of Selanik'' եւ մինչեւ [[1867 թուական|1867]] թուական՝ Սելանիկի Վիլայէթին։ 

==== Յունաստանի 1821-ի ապստամբութեան տարիներ ====
[[Յունաստան]]<nowiki/>ի ապստամբութեան ծագումին առաջին իսկ օրէն, Սելանիկի կառավարիչ Եուսուֆ Պէյ ''Yusuf Bey'' քաղաքին երեւելիներէն 400 հոգի կը բանտարկէ իբրեւ պատանդ։ Ան, երբ կ՛իմանայ թէ Խալքիտիքիի գիւղերը ապստամբութեան դրօշ պարզած են, սպանդի կ՛ենթարկէ պատանդներուն կէսը, կը զինէ քաղաքին թուրք բնակչութեան 16-60 տարեկան տղամարդիկը եւ քաղաքին մէջ սարսափ կը տարածէ։ Երկու տարուան ընթացքին, մինչեւ [[1823 թուական|1823]]՝ երբ օսմանցիները վերջնականապէս կը սանձեն Մակետոնիոյ տարածքին ծագած ապստամբութիւնները, կը սպանուին 25․000 յոյն բնակիչներ, նաեւ յոյն բարձրաստիճան կրօնաւորներ եւ մտաւորականներ, հրոյ ճրագ կը դառնան վանքերն ու վանականները։ Մնացեալ յոյն բնակչութիւնը, որպէսզի կարողանայ վճառել իրեն պարտադրուած ծանր տուրքերը եւ կեանքը ազատէ, կը պարտաւորուի ծանր փրկագին տալ․ ծախել անշարժ եւ շարժական գոյքը չնչին գինով եւ կամ փրկագինին վճարման համար բարձր՝ 30-50%, տոկոսով դրամ փոխ առնել։ Սակայն հազարներով չեն կարողանար դիմագրաւել այս կացութիւնը․ հետեւանքն է՝ տղամարդիկ բանտարկուին կամ սպաննուին, կիներ եւ երեխաներ ծախուին իբրեւ ստրուկ։ Արեւելեան Սելանիկի եւ Խալքիտիքիի շրջանները կ՛ամայանան, յոյն բնակչութիւնը գրեթէ կ՛ոչնչանցուի։ Սելանիկը 60 տարի ետք միայն, պիտի կարողանայ բուժել իր վէրքերը։ <br />[[1826 թուական|1826]] թուականին, Սուլթան Մահմուտ Բ․ օսմանեան բանակին վերակազմութիւնը կ՛որոշէ։ Սելանիկի 10․000է աւելի Ենիչարիները ''Janissaries'' վախնալով թէ պիտի կորսնցեն իրենց լայն իրաւասութիւնները եւ ինչքը կ՛ապստամբին։ Սուլթանի հրամանով Յունիս ամսուն օսմանեան բանակի զինուորներ կը յարձակին անոնց կեդրոնը եւ բոլորը կը սպաննեն։ Այս դէպքը կը կոչուի Ուրախ Պատահար, ''Vaka-i Hayriye'' ''Auspicious Incident''։
[[Պատկեր:Thessaloniki map 1882.jpg|մինի|ձախից|1882/1883թ․ Սելանիկի փողոցներուն յատակագիծը]]
[[Պատկեր:Salonika1.jpg|մինի|աջից|Սելանիկ 1909․ Զբօսնելու փողոց (յուն․ Εξοχική Οδός - թրք․ Bahçe Çiftlik), այսօրուան Վասիլիսիս Օլղաս պողոտան։]]
=== Բարգաւաճման ընթացք ===
Ռուս-թրքական պատերազմին ([[1828 թուական|1828]]–<nowiki/>[[1829 թուական|1829]]) աւարտով եւ Թանզիմադի՝ (Սուլթանի «դիւանագիտական» մուրհակ - Կայսրութեան Վերանորոգումի Հրովարտակ - «պահանջուած» [[Եւրոպա]]<nowiki/>յի Մեծ Ուժերէն) [[1839 թուական|1839]] թուականէն ետք [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան]] տարածքին եւրոպական հողերուն վրայ խաղաղութիւնը կը վերատիրէ եւ կը սկսի տնտեսական աճը։ Սելանիկը [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] հայելին է [[եւրոպա]]<nowiki/>յին համար․ առեւտրական գլխաւոր կեդրոն կը դառնայ, միաժամանակ վարչական, կրթական եւ անձնական շէնքերու վերակառուցումը կը սկսի։ ԺԹ․ դարավերջին բնակչութեան թիւը շարունակ կ՛աճի, յոյն բնակչութիւնն ալ։ [[Ռուսական Կայսրութիւն|Ռուսական կայսրութենէն]] վտարուած հազարներով հրիաներ Սելանիկ կը հաստատուին։ Քաղաքին բնակչութեան թիւը [[1865 թուական|1865]]-ին 50․000 է, [[1880 թուական|1880]]-ին 90․000, [[1895 թուական|1895]]-ին 120․000, հասնելով [[1917 թուական|1917]]-ին 135․000։

[[1869 թուական|1869]]-[[1889 թուական|1889]] թուականներուն քաղաքին պարիսպները մաս առ մաս կը փլուին, որպէսզի Սելանիկը կարողանայ ընդարձակուիլ։

[[1888 թուական|1888]] թուականին Սելանիկ կ՛ունենայ իր տրամուղին ''tramway'', իսկ [[1908 թուական|1908]]-ին՝ ելեկտրականութիւն։ [[1888 թուական|1888]]-ին «Արեւելեան Երկաթուղին» Սելանիկը Կեդրոնական Եւրոպային կը կապէ [[Պելկրատ|Պելկրատի]] ([[Սերպիա|Սերպիոյ]] մայրաքաղաք) միջոցաւ։ Իսկ անոր կցուղին՝ [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանտնուպոլսոյ]] հետ [[1986 թուական|1986]]-ին։

ԺԹ․ դարուն, Սելանիկը [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] չորրորդ գլխաւոր քաղաքն է (վարչականօրէն եւ քաղաքականօրէն)․ հոն է ուր պիտի ծնի [[Երիտասարդ Թուրքերու Յեղափոխութիւն|Երիտասարդ թուրքեր]]<nowiki/>ու շարժումը՝ ''Young Turks'' -''İttihat ve Terakki Cemiyeti։''

=== Երիտասարդ Թուրքերու շարժումը եւ Ազգային շարժումներ ===
[[Պատկեր:Abdul-Hamid villa Allatini.jpg|մինի|աջից|Ալլադինի առանձնատունը, ուր գահընկեց սուլթան Ապտուլ Համիտը ապրեցաւ 1909 -1912 թ․։ Հարաւ-արեւելեան Սելանիկ․]][[Պատկեր:Sultan Mehmed V Agia Sophia Salonica 1911.jpg|մինի|աջից|1911 թ․ Սուլթան Մեհմետ Ե․-ի այցելութիւնը Սելանիկ․ նկարը՝ երբ դուրս կ՛ելլէ մզկիթի վերածուած Ս․ Սօֆիա (կամ՝ Ս․ Սոփիա) եկեղեցիէն․ ]]
[[1871 թուական|1871]]-[[1872 թուական|1872]] թուականներուն, Սելանիկին յունական համայնքը եւ փոքրաթիւ պուլկարական համայնքը իրարու կ՛ընդհարին երբ Սուլթանի հրովարտակով, քաղաքին մէջ կը հիմնուի անջատ պուլկարական ուղղափառ եկեղեցիի կեդրոն․ յոյները այս քայլը բնակչութեան պուլկարացման միջոց կը համարեն (''տե՛ս **Աղբիւրներ** թիւ՝ 16'')։ Այս ընդհարումները ալ աւելի կը զարգանան 1903-ի<nowiki/>[[Ապրիլ]]<nowiki/>ի դէպքերով ''Boatmen of Thessaloniki -'' [[Յունարէն|յուն․]]՝ ''Απριλιανά του 1903-'' ու կը տարածուին 1904-1908 թուականներուն, Մակետոնական Պայքարի ''Macedonian Struggle Μακεδονικός Αγώνας'' ընթացքին։

Այս ազգային շարժումներուն զուգահեռ, [[1896 թուական|1896]]-էն սկսեալ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] տարածքին, [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլսոյ]] եւ Սելանիկի մտաւորական (անձնաւորութիւններ գլխաւորաբար թուրք ազգութեամբ եւ մասամբ մակետոնիոյ մէջ ապրող ազգերէն եւ նաեւ հայեր) եւ զինուորական խաւին մէջ արագ զարգացումով հանդէս կու գայ այլ շարժում մը որ կուսակցութեան կը վերածուի․ [[Երիտասարդ Թուրքերու Կուսակցութիւն|Երիտասարդ Թուրքեր]] (Իթթիհատ Վէ Թէրաքքի) ''İttihad ve Terakki Cemiyeti'' ։ Անոր գաղափարախօսութիւնը սկզբնական քայլերուն հակակայսերապաշտութիւնն ու ժողովուրդի քաղաքականացումն է եւ նպատակը՝ տկարացած ու խաբեպատիր օսմանեան կայսրութեան արդիականացումը եւ անոր վարչակարգի վերածումը՝ ժողովրդավարական եւ եւրոպական տիպի սահմանադրական մենատիրութեան։

[[Երիտասարդ Թուրքերու Յեղափոխութիւն|Երիտ-Թուրքերուն Յեղափոխութեան]] իբրեւ արդիւնք, Սուլթան Ապտուլ Համիտ Բ․ (ծանօթ նաեւ իբրեւ Կարմիր, Ջարդարար կամ Արիւնարբու սուլթան - հայ ժողովուրդին զանգուածային ջարդերուն համար-) [[1908 թուական|1908]]-ին [[Յուլիս]] 24-ին Սահմանադրութիւն կը շնորհէ, սակայն [[1909 թուական|1909]]-ին ետ կ՛առնէ զայն պահպանողական դասակարգին օգնութեամբ։ Շուտով երկրին ղեկը վերստին [[Երիտասարդ Թուրքերու Կուսակցութիւն|Երիտ-թուրքերուն]] ձեռքը կ՛անցնի. անոնք 26 [[Ապրիլ]]<nowiki/>ին սուլթանը կը տապալեն ու գահ կը բարձրացնեն անոր եղբայրը՝ Մեհմետ Ե․ ''Mehmed <abbr>V</abbr>''։

Ապտուլ Համիտը Սելանիկ կը բերեն, Երիտ-թուրքերուն կեդրոնը եւ զայն «կը բանտարկեն» Ալլադինի ընտանիքին առանձնատան մէջ․ հոն կը մնայ մինչեւ [[1912 թուական|1912]] թուականին։

[[1911 թուական|1911]], 31 [[Մայիս]]<nowiki/>ին, Սուլթան Մեհմետ Ե․ կայսրութեան եւրոպական տարածքներուն իր շրջապտոյտին առթիւ Սելանիկ կ՛այցելէ ։
=== Օսմանեան Տիրապետութենէն Ազատագրում ===
[[Պատկեր:Internationale geschiedenis, Eerste Balkanoorlog, SFA022816365.jpg|մինի|աջից|1912թ․ Յունական բանակը գլխաւորութեամբ Թագաւոր Ղիորղոս Ա․ի եւ գահաժառանգ՝ Կոստանտինոս Ա․ ազատագրուած Սելնակիկը կը մտնէ․ ]]
Շատ ժամանակ չանցած, յայտնի կ՛ըլլայ [[Երիտասարդ Թուրքերու Կուսակցութիւն|Երիտ-թուրքեր կուսակցութեան]] բուն նպատակը․ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] բնակչութեան թրքացումը՝ փոքրամասնութիւններու հանդէպ պետական քաղաքականութեան կարծրացումով։ 

[[Պատկեր:Ελευθέριος Βενιζέλος.jpg|մինի|աջից|Էլէֆթերիոս Վենիզելոս]]
Այս քաղաքականութիւնը կ՛առաջացնէ [[Պալքանեան Ա․ Պատերազմ|Պալքանեան Ա․ Պատերազմը]] (Հոկտ․ [[1912 թուական|1912]] - Մայիս [[1913 թուական|1913]])։ Պալքանեան 4 երկիրներ՝ [[Յունաստան]], Սերպիա, [[Պուլկարիա]] եւ [[Մոնթենեկրօ|Մոնթէնեկրօ]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] դէմ պատերազմ կը յայտարարեն նպատակ ունենալով տիրանալ վերջինին եւրոպական հողերուն՝ ուր կը բնակին իրենց ազգակիցները։

Սելանիկին օսմանեան բանակի պետը՝ Հասան Թահսին Փաշա, տեսնելով թէ անիմաստ է դիմադրել յունական բանակին, բանակցութիւններէ ետք քաղաքը յոյներուն կը յանձնէ․ համաձայնութեան դաշինքը կը ստորագրուի 26 [[Հոկտեմբեր]]<nowiki/>ի իրիկուան դէմ մինչեւ 27 Հոկտեմբերի արեւածագին (քաղաքին բարեխօս Ս․ Տիմիթրի տօնին օրը)*։

[[1912 թուական|1912]] Հոկտեմբեր 29-ին (հին օրացոյցով), յունական բանակին մաս մը, գլխաւորութեամբ Յունաստանի թագաւոր Ղիորղոս Ա․ին, Սելանիկ կը մտնէ։

Պատերազմը կը վերջանայ [[Լոնտոն]]<nowiki/>ի Դաշինքի (30 [[Մայիս]], [[1913 թուական|1913]]) ստորագրութեամբ․ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութիւն]]<nowiki/>ը վերջնականապէս կը քաշուի եւրոպական հողերէն եւ դաշնակցած երկիրները կը տիրանան եւ իրար մէջ կը բաժնուին Քոսովօն, Մակետոնեան եւ Թրակիոյ մեծ մասը։ Նաեւ, այս պատերազմին ընթացքին Ալպանացիները կ՛ապրին իրենց զարթօնքը․ ինչ որ պիտի առաջացնէ [[Ալպանիա|Ալպանի]]<nowiki/>ոյ պետութեան հիմնումին։

:*''Պուլկարներն ալ աչք ունէին Սելանիկին վրայ, սակայն յունական բանակը աւելի արագ կը հասնի շնորհիւ վարչապետ Էլէֆթերիոս Վենիզելոսի դրդումներուն․ երբ Վենիզելոս կը հարցուի թէ յունական բանակը դէպի ո՞ւր շարժի, Սելանիկ կամ Մոնասդիրի (այժմ Վիդոլա, Հիւսիսային Մակետոնիա), ան կը պատասխանէ․- «Սելանիկ ամէն գնով!»։''

=== Նորագոյն պատմութիւն ===

==== Մինչեւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ ====

===== Պալքանեան Բ․ եւ Ա․ Համաշխարհային պատերազմներ =====
Սելանիկը իր ազատագրումէն ետք կը պահէ օսմանեան կառավարական վարչաձեւը, որպէսզի քաղաքին ընկերային եւ տնտեսական վիճակը չլուծուի։ Իսկ քաղաքապետը՝ Օսման Սայիդ պաշտօնը կը պահէ մինչեւ [[1922 թուական|1922]], փոքր դադարներով։[[Պատկեր:Triumvirate.jpg|մինի|աջից|26 Սեպտ․ 1916]][[Պուլկարիա|Պուլկարիան]] դժգոհ Պալքանեան Ա․ պատերազմի արդիւնքներէն, պատերազմ կը յայտարարէ [[Յունաստան]]<nowiki/>ի եւ Սերպիոյ դէմ։ Վերջիններուն կը միանան [[Ռումանիա|Ռումանիան]] եւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն]]<nowiki/>ը։ Այս [[Պալքանեան Բ․ Պատերազմ|Պալքանեան Բ․ Պատերազմը]] (21 Յունիս - 31 Յուլիս [[1913 թուական|1913]]) կ՛աւարտի Պուքրէշի Դաշինքի ''Treaty of Bucharest'' ստորագրութեամբ, 10 Օգոստոս, [[1913 թուական|1913]]-ին․ ի միջի այլոց, յունական Մակետոնիոյ շրջանը [[Յունաստան]]<nowiki/>ին կը կցուի, իսկ [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանտնուպոլսոյ]] դաշինքի ''Treaty of Constantinople'' ստորագրութեամբ, 29 Սեպտ․ [[1913 թուական|1913]], Էտիրնէն (Անտրիանուպոլիսը) վերստին [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] կը կցուի։

[[1913 թուական|1913]]-ին, Մարտ ամսուն, թագաւոր Ղիորղոս Ա․ Սելանիկ այցելութեան ընթացքին կը սպաննուի։ 

[[Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի Թանգարան|Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ]]<nowiki/>ի պայթումի ժամանակ [[Յունաստան]] կարճ տեւողութեամբ կ՛ունենայ երկու կառավարութիւն՝ գերմանամէտ թագաւորականը, որուն նստատեղին [[Աթէնք]]<nowiki/>ն է եւ բրիտանամէտը (կամ ԱՆՏԱՆՏնանամետը) նստատեղին՝ Սելանիկը (վարչապետ Էլեֆթերիոս Վենիզելոս)։ ''Տես [[Յունաստան|Յունաստան, Պատմութիւն - Նորագոյն շրջան - Ա․ Համաշխարհային Պատերազմ]]''  

[[Պատկեր:A Salonique, le défilé du premier bataillon grec volontaire.jpg|մինի|աջից|Պալքանեան Ճակատի ա․ գունդը]]
Պալքանեան Ճակատը (կամ՝ Մակետոնական Ճակատը ''Macedonian Front'') կը կազմուի․ տասնեակ հազարներով մարդուժ կ՛ունենայ եւ նպատակն է Սերպիոյ եւ [[Ռուսիա|Ռուսի]]<nowiki/>ոյ դիկունք կանգնիլ։

[[1915 թուական|1915]], 30 Դեկտեմբերին, Սելանիկի վրայ [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] օդային յարձակումին իբրեւ հետեւանք, Դաշնակցած (ԱՆՏԱՆՏ) ուժերը կը ձեռբակալեն [[Գերմանիա|Գերմանիոյ]], [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]], [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] եւ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] փոխ-հիւպատոսները եւ իրենց ընտանիքներն ու հարազատները։ Անոնց կը դնեն ռազմանաւի մը մէջ, իսկ դատարկ հիւպատոսարաններուն մէջ կ՛օթեւանեն իրենց ուժերը։

[[Պատկեր:Salonique-Vue générale 1917.jpg|1917, Սելանիկի համայնապատկեր․ հաւանական է որ նկարուած է նախ կան Մեծ Հրդեհը․- Ծթ․՝ բացիկը կը պատկանէր ֆրանսացի զինուորականի մը որ Սելանիկէն մեկնեցաւ 1919 թ․ - հրատարակիչ՝ ''Jacques Saul à Salonique''․ |alt=|կենտրոն|մինի|660x660փքս]][[1917ի Փետրուարի Յեղափոխութիւն|1917]]-ին, վերոնշեալ երկու կառավարութիւնները կը միանան։ [[Յունաստան]] կը կռուի ԱՆՏԱՆՏ-ի կողքին եւ Պատերազմի աւարտին կը գտնուի յաղթականներուն հետ։

Այս ժամանակաշրջաններուն, Սելանիկ կ՛ապաստանին մեծ թիւով գաղթականներ, գլխաւորաբար արեւմտեան Թրակիոյ շրջանէն, որոնք փախուստ կու տան պատերազմի գօտիէն։

===== Սելանիկի Մեծ Հրդեհը =====
Սելանիկի Մեծ Հրդեհը ''Μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης - 1917 Incendie de Thessalonique'', Սելանիկի պատմութեան կարեւոր դէպքերէն մէկն է։

[[Պատկեր:Thessaloniki Fire 1917 Map.jpg|մինի|ձախից|Սելանիկի մեծ Հրդեհը, 1917, քարտէս․ Սեւով՝ քաղաքին այրած մասը]][[Պատկեր:ThessaloniqueHébrard.PNG|մինի|աջից|1917, Սելանիկի վերակառուցման յատակագիծը․ ճարտարապետ՝ ''Ernest Hébrard''․ ]][[1917 թուական|1917]], 5 Օգոստոսին (հին օրացոյցով`18 Օգոստոս), Շաբաթ օր, կ․ե․ ժամը 5։00ին, Սելանիկի աղքատ գաղթական ընտանիքի մը բնակարանին մէջ ծագած հրդեհը (հետագային պիտի կոչուի Սելանիկի Մեծ Հրդեհը) արագօրէն կը տարածուի եւ 32 ժամուան մէջ, 1.000.000ք․մ․ տարածքաշրջան մը կ՛այրէ ( 9.500 տուն եւ բազմաթիւ շէմքեր) եւ անտուն կը ձգէ 70․000 հոգի։ Քաղաքին տնտեսական, վարչական, առեւտրական սպասարկութիւնները, զբօսավայրերը եւ համայնքներու գլխաւոր հոգեւոր, կրօնական կառոյցները իրենց արխիւներով հրոյ ճրագ կը դառնան։ Մարդկային զոհերը քիչ են՝ քանի մը ֆրանսացի զինուորներ։ 

Պետական սպասարկութիւնները արագօրէն կը հակազդեն, ու շաբաթ մը ետք 11 Օգոստոսին, կ՛որոշուի քաղաքին այրած մասին վերակառուցումը կազմակերպուած քաղաքային նոր ըմբռնումով եւ կը ստեղծուի արդի քաղաք մը։

===== Միջպատերազմեան շրջան =====
[[Պատկեր:Thessaloniki-Exhibition2.JPG|մինի|աջից|Սելանիկին Միջազգային Ցուցահանդէսին վայրը․ կը տեսնուի Ցուցահանդէսի յատկանշական OTE աշտարակը․]]
[[1922 թուական|1922]]-ին Փոքր Ասիոյ աղէտէն եւ [[1923 թուական|1923]]-[[1924 թուական|1924]] տարիներուն ընթացքին յոյն եւ թուրք բնակչութեանց փոխանակումէն ետք ([[Լոզանի Դաշնագիր]] ''Treaty of Lausanne)'' Սելանիկ կը տեղաւորուին գաղթականներ Փոքր Ասիայէն, արեւելեան Թրակիակէն եւ [[Պոնտոս|Պոնտոսէն]], իսկ իսլամ բնակչութիւնը (թուրք եւ իսլամացած յոյներ) կը փոխադրուի Թուրքիա։ Քաղաքին կառոյցները բաւարար չեն եւ գաղթականներուն զանգուածային հոսանքը կը պարտաւորէ կառուցումը զուտ գաղթականական թաղամասերու, շէնքերու, ինչպէս օրինակ՝ Նէափոլի, Քալամարիա։

[[1925 թուական|1925]]-ին Սելանիկի Համալսարանը կը հիմնուի եւ [[1954 թուական|1954]]-ին կ՛անուանուի Արիստոթելեան Համալսարան, ի պատիւ Արիստոթելի յոյն պատմաբան, գիտնական եւ փիլիսոփային, որ [[Ալեքսանտր Մակեդոնացի|Մեծն Աղեքսանտր]]<nowiki/>ի ուսուցիչն ալ եղած էր։

[[1926 թուական|1926,]] 3 Հոկտեմբերին Սելանիկի Ա․ Միջազգային Ցուցահանդէսին ''Thessaloniki International Fair'' բացումը կը կատարուի։  

Միջպատերազմեան շրջանը կը յատկանշուի բանուորական շարժման աշխուժութեամբ։ Գաղթական բանուորները մեծ մղում կու տան այս շարժումներուն։ [[1930 թուական|1930]]-ական թուականներու սկիզբէն եւ մինչեւ Իոաննիս Մեթաքսասի ազգայնամոլ վարչակառքին կերտումին ([[1936 թուական|1936)]], Սելանիկի մէջ ամենօրեայ երեւոյթ են բանուորական բողոքի ցոյցերը եւ գործադուլները։ Բանուորական զօրաշարժը իր գագաթնակետին կը հասնի Մայիս [[1936 թուական|1936]]-ին ծխախոտի գործարաններու բանուորներուն մեծ գործադուլով եւ 9 Մայիսի արիւնահեղ բողոքի ցոյցով․ բռնատիրական վարչակառքի բիրտ դիմադրումը պատճառ կ՛ըլլայ 12 զոհերու․ առաջին զոհը՝ 25 տարեկան շարժավար Թասոս Թուսիս։ Անոր դիակին վրայ մօրը ողբէն ներշնչուած, յոյն միջազգային համբաւի արժանացած բանաստեղծ Ղիանի Ռիցոս կը գրէ «Դամբանագիրը» ''Ο Επιτάφιος The Epitaph'' ։          

==== Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի շրջան ====
[[Պատկեր:Bundesarchiv Bild 101I-168-0894-20A, Griechenland, Saloniki, Erfassung von Juden.jpg|մինի|աջից|Յուլիս 1942, Սելանիկի Հրիայ բնակչութեան տղամարդիկը հաւաքուած Ազատութեան հրապարակը]]
[[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի]] սկիզբին, Իտալացիները կը ռմբակոծեն Սելանիկը․ 232 հոգի մեռեալ, 871 վիրաւոր եւ 800-է աւելի քանդուած կամ լրջորէն վնասուած շէնքեր։ [[Յունաստան]] կը դիմադրէ ու կը յաղթէ, սակայն կը յաջորդէ գերմանացիներուն ներխուժումը։ Վերջինները Սելանիկը կը գրաւեն, 9 Ապրիլ, [[1941 թուական|1941]]-ին։ Ներխուժումէն ամիս մը ետք, 15 Մայիսին [[Յունաստան]]<nowiki/>ի առաջին դիմակալ (գերիշխանութեան դէմ ընդիմութիւն) կազմակերպութիւնը կը հիմնուի՝ «Ազատութիւն» ''"Ελευθερία"'' , կ՛ունենայ համանուն թերթը եւ քաղաքին առաջին ապօրինի տպարանը։
[[Պատկեր:Thessaloniki under the German occupation.png|մինի|1941 Ապրիլ․ Սելանիկը գրաուած․ Ազատութեան հրապարակը եւ Սդէյն շէնքը կառուցուած 1906 թ․|alt=|183x183փքս]]

Գերմանացիները հրիաները յառաջատաբար կը սահմանափակեն Հիրս համայնքին մէջ, անոնց հարստութիւնը կը գրաւեն։ Վերջապէս, քաղաքին ամբողջ հրիայ բնակչութիւնը Աուշվիցի եւ Պերկըն-Պելսըն կեդրոնացման կայանները կ՛առաջնորդեն։ Սելանիկին 46․000-ի հաշուող հրիայ բնակչութիւնը կ՛անհետանայ, կը սպաննուի։ 

[[1944 թուական|1944]] 11 Մայիսին, Նացի-գերմանացիներուն կողմէն 20-30 տարեկան 8 դիմակալ (ընդիմութեան պայքար տանող) երիտասարդներ կը սպաննուին Քայիսթրի շրջանը։          

Քաղաքը կ՛ազատագրուի [[1944 թուական|1944]] 30 Հոկտեմբերին։  ''Տե՛ս [[Յունաստան#Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ]]''          

=== Ժամանակակից շրջան ===
Պատերազմէն ետք, Սելանիկը կը վերակառուցուի, ճարտարարուեստը թափ կ՛առնէ [[1950 թուական|1950]], [[1960 թուական|1960]] եւ [[1970 թուական|1970]] թուականներուն։ Քաղաքին ճարտարապետական հարստութիւնը զբօսաշրջիկներ կը ներգրաւէ։ [[1988 թուական|1988]]-ին Սելանիկին Քրիստոնէական եւ Բիւզանդական յուշարձաններէն շատերը [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մէջ կը ներառնուին։

[[1978 թուական|1978,]] 20 Յունիսին կը պատահի մեծ երկրաշարժը․ 49 մեռեալ, 220 վիրաւոր եւ 1,2 միլիառի նիւթական վնասներ։  

[[1997 թուական|1997]]-ին, Սելանիկը **Եւրոպայի Մշակութային Մայրաքաղաք**ը կը դառնայ եւ [[2014]]-ին՝ Եւրոպայի Երիտասարդութեան Մայրաքաղաքը։

[[2004]]-ին, Յունաստանի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական Խաղերուն ընթացքին, Սելանիկը կը հիւրասիրէ ոտնագնդակի մարզախաղերը։

2014-ին Սելանիկը **Եւրոպայի Երիտասարդութեան մայրաքաղաք**ը կը դառնայ։

Այժմ Սելանիկը [[Յունաստան]]<nowiki/>ի, հարաւ արեւելեան Եւրոպայի եւ [[Էգէական Ծով]]<nowiki/>ուն գլխաւոր նաւահանգիստներէն է եւ կը դիւրացնէ Պալքանեան երկիրներուն առեւտուրը։ Նաեւ հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի ուսանողներու կեդրոնն է։
[[Պատկեր:Port of Thessaloniki.png|մինի|կենտրոն|2009, Փետրուար 5․ Սելանիկի նաւահանգիստը|alt=|660x660փքս]]

== Վարչական բաժանում եւ Բնակչութիւն ==
[[Պատկեր:Municipalities of Thessaloniki.svg|մինի|ձախից|Սելանիկը եւ իր արուարձանները]]Սելանիկ քաղաքը կազմուած է 6 քաղաքապետութիւններէ եւ մէկ Քաղաքապետական Միաւորումէ՝ Փիլէա ''Πυλαία'' եւ Խորդիադի ''Χορτιάτη'' քաղաքապետութիւններ․ անոնք **Սելանիկի Քաղաքային Տարածք**ը կը կազմեն․- 

<br />
[[Պատկեր:Looking down at Aristotelous Sq Thessaloniki 2005.jpg|մինի|Սելանիկի պատմական կեդրոնի Արիստոթելի հրապարակը․ նկար՝ 2005թ․]]

=== Սելանիկին պատմական կեդրոնը (ոստայնը) ===
Սելանիկի Մեծ Հրդեհէն (1917) ետք, պետական սպասարկութիւնները արագօրէն հակազդելով, քաղաքին վերակառուցումը կը յանձնեն խումբ մը ճարտարապետներու, որոնց կը գլխաւորեն՝ Թոմաս Մաուսոն ''Thomas Mawson'' եւ Էրնեսդ Հեպրարտ ''Ernest Hebrard'' ։ Քաղաքին պատմական կեդրոն կը զարգանայ Հանրապետութեան հրապարակին ''Πλατεία Δημοκρατίας'' հիւսիս արեւմտեան կողմը․ հրապարակը աւանդաբար Սելանիկին կեդրոնը եւ անոր ազգային պողոտաներու ցանցին քիլոմեթրաչափի մեկնակետը կը համարուի։  

Քաղաքին պատմական կեդրոնին շուրջը հաւաքուած են խանութներուն մեծամասնութիւնը, պետական սպասարկութիւնները, տեսարժան վայրերը եւ զբօսայգիները։ Այս շրջանը կը յատկանշուի իր բազմաթիւ պատմական շէնքերով, կամարաշարքերով, փակուղիներով եւ որոշ շէնքերու Art Nouveau եւ Art Deco ճարտարապետական ոճով։ 
[[Պատկեր:Thessaloniki-Ano-Poli.png|մինի|Վերին Քաղաք․]]

=== Վերին Քաղաքը ===
1980-էն ի վեր, Վերին Քաղաքը ''Ano Poli'' Սելանիկի Մեծ Հրդեհէն (1917) փրկուած ու պահպանուած ըլլալով [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մաս կը կազմէ։ Հին քաղաքին հիւսիսային եւ ամենաբարձր մասին կը գտնուի։ Կը յատկանշուի նեղ, փոքր եւ քարայատակ փողոցներով, հին հրապարակներով եւ բնակարաններով, որոնք հին յունական եւ Օսմանեան ճարտարապետութեան պատկերն են։ 

=== Հիւսիս-արեւմտեան Սելանիկ ===
Այս շրջանը քաղաքին գլխաւոր մուտքն է, շնորհիւ «Մոնասթիրիու», «Լակատա» եւ «26 Հոկտեմբեր» պողոտաներուն, ինչպէս նաեւ մայրուղիին (Ա1) որ կը հանգի քաղաքին կեդրոնը։  

Հիւսիս-արեւմտեան Սելանիկին տարածքին մէջ կը գտնուին՝ Երկաթուղագիծի Հին Կայանը, Երկաթուղագիծի Նոր Կայանը, Նաւահանգիստին առուտուրի եւ ճամբորդներուն բաժինը, 1898-ին կառուցուած Կազի Ընկերութեան շէնքը (այժմ Շրջանային Կեդրոնական Մակետոնիոյ կեդրոնական համալիրը), Արտաքաղաքային Հանրակառքերու Կայանը ΚΤΕΛ ''Μακεδονία,'' 1894-ին կառուցուած Երկաթուղագիծի Փոքր Կայանը (այժմ Սելանիկի Երկաթուղագիծի Թանգարանը) եւ 200-է աւելի դարաւոր ձիթենիներէ ստեղծուած է Յիշատակի Պուրակը։ 

Նաւահանգիստին կողմը բազմաթիւ պանդոկներ եւ հին պահպանուած ճարտարարուեստական շէնքեր կը գտնուին։ Պահպանուած ճարտարարուեստական շէնքերը վերանորոգուած են ու կը գործածուին իբրեւ բազմատիպ մշակութային կեդրոններ, ինչպէս օրինակ՝ հինգ յարկանի Ջաղացքը (1924), քաղաքին ջրաբաշխական կեդրոնը որ այժմ Ջրամատակարարման Թանգարանն է եւ քարաշէն կաշեգործարանը՝ այժմ՝ պանդոկ (1913)։

=== Հարաւ-արեւելեան Սելանիկ ===
Հարաւ-արեւելեան Սելանիկը կը տարածուի «Վասիլիսիս Օլկա» պողոտային շուրջը եւ ըլլալով Թերմայիքոս Ծոցին մօտիկը կը կոչուէր նաեւ Էքսոհես ''Exochès'' (թարգ․՝ արձակուրդի վայր), որովհետեւ մինչեւ 1920-ին քաղաքին ամենահարուստներուն արձակուրդի բնակարանները հոն կը գտնուէին. օրինակ ''Villa Allatini'', ''Villa Bianca'', ''Villa Mehmet Kapanci'', ''Villa Modiano'', ''Villa Mordoch'' եւայլն։

Ներկայիս Սելանիկի կեդրոնէն ասդին ընթարձակուած մասերէն մէկն է։<br />
[[Պատկեր:GR-thessalon-pano-1.jpg|կենտրոն|մինի|880x880px|**Սելանիկի համայնապատկեր․** նկարուած Վերի Քաղաքէն]]
<br />

=== Սելանիկի բնակչութեան թիւին աճը ԻԱ․ դարուն սկիզբին, ըստ մարդահամարներուն․- ===



=== Ընդհանուր բնակչութիւն ===


=== Սելանիկի Քաղաքապետութեան կարեւոր տեսարժան վայրերը ===
[[Պատկեր:Салоникидостопр.jpg|thumb|center|600px|Սելանիկ քաղաքի կարեւոր տեսարժան վայրեր<br>

]]<br />

== Մշակութային քաղաք ==
[[Պատկեր:Cratère de Derveni 0001.jpg|մինի|248x248px|Տերվենիի Մակետոնական Դամբան, - Տերվենի հրաբերան ''Derveni Krater''․ ոսկրակոյտի եւ մոխրակալի աման․ Ք․ա․ 4րդ-3րդ դարաշրջան]]
Սելանիկի կեդրոնը բաւական ընդարձակ է եւ հոն հաւաքուած են շուկայի գլխաւոր մասը, պետական սպասարկութիւնները, տեսարժան վայրերը եւ զբօսայգիները։ Հարուստ է հնագիտական վայրերով եւ յուշարձաններով․ հին յունական, հռոմէական, Հէլլենիստական, բիւզանդական, օսմանեան եւ արդի ժամանակներէն։ Ինչպէս նաեւ՝ թատրոններով (պետական թէ անձնական), համերգասրահներով, պատկերասրահներով, թանգարաններով։ Ասոնցմէ մի քանին, ինչպէս նաեւ Վերին Քաղաքը, [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մաս կը կազմեն։ 

=== Յուշարձաններ ===

==== Մակետոնական Գերեզմաններ ====
Սելանիկի շրջանին մէջ գտնուած Մակետոնական գերեզմանները կը ցուցնեն Հելլենիստական ժամանակներու հարստութիւնն եւ բնակիչներուն գեղարուեստական զգայնութիւնը։

==== Հռոմէական շրջան ====
Բ․ - Գ․ դարաշրջանին կառուցուած Հռոմէական Շուկան զոյգ սրահով․ Սիւները քանդակուած են զանազան ներկայացումներով։ Սիւները յժմ կը գտնուին [[Լուվր]]<nowiki/>ի թանգարանը։ Նշանաւոր են հրապարակը, բաղնիքներն եւ երաժշտանոցը․ վերջինը ներկայիս իբրեւ ամրան թատրոն կը գործածուի։ 
[[Պատկեր:Καμάρα.jpg|մինի|Ղալերիոս Կասրին Կամարը|ձախից]]

===== Ղալերիոս Կայսրին համալիրը =====
Կը բաղկանայ չորս յուշարձաններէ՝ 

* Ղալերիոս Կայսրի Բոլորաձեւը 4րդ դար, Rotunda of Galerius
* Ղալերիոս Կասրին Կամարը
* Ղալերիոս Կասրին Պալատը
* Ղալերիոս Կասրին Ձիարձակարանը[[Պատկեր:The White Tower of Thessaloniki, Greece.jpg|մինի|Սպիտակ Աշտարակը]]

===== Արուսեակ աստուածուհիին Տաճարը =====
[[Պատկեր:Thessaloniki historical center el2.png|մինի|Սելանիկին յուշարձաններուն քարտէսը]]

==== Բիւզանդական Սելանիկը ====

* Սելանիկի Պաշտպանութեան / ամրացման համար կառուցումներ՝ Բիւզանդական Պարիսպ, Եռանկիւնային Աշտարակը, Եօթնաշտարակը։
* Բիւզանդական շրջանի եկեղեցիներ եւ վանքեր։ Քաղաքը հարուստ է Բիւզանդական շրջանէն կառուցուած եկեղեցիներով եւ վանքերով։
* Բիւզանդական բաղնիքը․ միակ պահպանուած բաղնիքը կը գտնուի Վերին քաղաքը (13-րդ դար)։
* Բիւզանդական Ջրամատակարարման Դրութիւնը

==== Օսմանեան Շրջան ====
Սելանիկի ամրացման համար կառուցումներ՝ Սպիտակ Աշտարակը եւ Վարտարիին ամրոցը (1546)։ 

Օսմանեան Սրբավայրեր․ նորակառոյց մզկիթներ եւ կամ մզկիթի վերացուած եկեղեցիներ։ Սելանիկի Մեծ Հրդեհին ժամանակ, ասոնց մեծամասնութիւնը հրոյ ճրագ դարձաւ․ այժմ կըպահպանուին՝ ''Hamza Bey Mosque,Yeni Mosque, Alaca Imaret Mosque, Τζαμί του Λεμπέτ։'' 

Բաղնիքներ․ 1444 կը կառուցուի Սելանիկի առաջին օսմանեան բաղնիքը, Յունաստանի տարածքին ամենամեծը՝ Համամ Պէյը ''Bey Hamam''։ Պահպանուած ուրիշ բաղնիքներ՝ Փասա Համամ ''Πασά Χαμάμ'' , Եահուտի Համամ ''Γιαχουντί Χαμάμ'', Ենի Համամ ''Γενί Χαμάμ''։

==== Յետ Բիւզանդական շրջանի եկեղեցիներ ====
18-րդ եւ 19-րդ դարերուն ընթացքին բազմաթիւ եկեղեցիներ կը կառուցուին։ 

==== Ուրիշ յուշարձաններ ====
Օձերու Սիւնը, Էղնանտիա ճամբուն վրայ գտնուող շինութիւն։

==== Նորագոյն եւ ժամանակակից շրջանի յուշարձաններ ====
Բացի վերոնշեալ ժամանակաշրջաններու յուշարձաններէն, Սելանիկը հարուստ է ճարտարապետական ԺԹ․, Ի․ դարերու եւ ժամանակակից շրջանի կառոյցներով․ բնակարաններ, գործատեղեր, կամարաշարքեր, փակուղիներ, որոնցմէ շատեր՝ ''Art Nouveau'' եւ ''Art Deco'' ճարտարապետական ոճով։ 

=== Բացօթեայ թանգարան մը ===

Սելանիկը լի ու լի կ՛օգտագործէ իր հարուստ եւ բազմատեսակ մշակութային ժառանգութիւնը։ 

Տարեկան հերթականութեամբ զանազան եղելութիւններ կը պատահին, օրինակ՝ Սելանիկի Միջազգային Ցուցահանդէսը, Սելանիկի Շարժապատկերի Փառատօնը, Փաստագրային ֆիլմերու փառատօնը, Տիմիդրիա, Գիրքերու փառատօնը եւայլն․։ Ասոնց զուգահեռ տեղի կ՛ունենան նաեւ քաղաքապետութեան եւ կամ Շրջանային Տարաշքաշրջանին կողմէն ծրագրուած զանազան ձեռնարկներ։  <br /><gallery mode="packed" heights="140">
Պատկեր:Θέατρο Δάσους.jpg|Տասոս Թատրոնը (թարգմ․ Անտառի թատրոնը)․
Պատկեր:Thessalonike Theatre.JPG|Սելանիկի Մակետոնական Թատրոնը․ նկար 2004
Պատկեր:Villa Petridi Anagenniseos.jpg|Փեթրիտի Առանձնատուն, կառուցուած 1900 Այժմ՝ Սելանիկի քաղաքապետութեան Մշակութային Տուն, Տիմիդրիա փառատօնի գլխաւոր վայրը․
Պատկեր:Macedonian Museums-81-Krat Sygxronhs Texnhs Thess-356.jpg|Մասամբ վերակառուցուած Լազարիսթոն վանքը․ այժմ Արդի Արուեստի Թանգարան․ Հիւսիս-արեւմտեան Սելանիկ
Պատկեր:Gold myrtle wreath (8724504231).jpg|Ք․ա․ 4-րդ դարու վերջաւորութեան պատկանող մրտենիի Ոսկեթագ, Հնագիտական Թանգարան - Հիւսիս-արեւմտեան Սելանիկ
Պատկեր:THESSALONIKI-Alexander the Great overlooking the Mount Olympus - panoramio.jpg|Սելանիկի ծովափ․ Մեծն Աղեքսանտրի յուշարձանը․ Մեծն Աղեքսանտր իր Վուքեֆալա ձիուն վրայ․
Պատկեր:Holy Wisdom Salonica 1.jpg|Ս․ Սոֆիայի (կամ՝ Ս․ Սոփիա) մայր եկեղեցին
Պատկեր:Thessaloniki Filippou.jpg|Ք․Ա․ 187 Փիլլիպոս Ե․ թագաւորին ժայռափոր արձանագրութիւնը․ Սելանիկի հնագիտական թանգարան․
Պատկեր:Macedonian Museums-88-Arx Byz Thessaloniknhs-391.jpg|Սելանիկի Բիւզանդական Մշակոյթի թանգարանը
Պատկեր:Thessaloniki-Ancient Agora.jpg|Սելանիկ․ նկար Հռոմէական Շուկայէն
Պատկեր:Mpezesteni, Thessaloniki.JPG|Պեզեսդենի․ Սելանիկի կերպասեղէնի գոց շուկան
Պատկեր:Saint Demetrius Salonica 3.jpg|Ս․ Տիմիթրիի եկեղեցին, 412-413
Պատկեր:Vue sud est 00132.JPG|Επταπύργιο թարգմ․՝''Եօթնաշտարակը'', Սելանիկի Վերին Քաղաքի Սիքէոն շրջանը
Պատկեր:Macedonian Museums-62-Fvtografias Thessalonikhs-274.jpg|Սելանիկի Նկարչութեան Թանգարանը
Պատկեր:Façade arrière Musée de la Guerre 01382.JPG|Սելանիկի Ռազմագիտական թանգարանը
Պատկեր:Museum for the Macedonian Struggle (Thessaloniki) by Joy of Museums.jpg|Մակետոնական Պայքարի Թանգարան
Պատկեր:Terminal passagers Salonique 09377.jpg|Սելանիկ նաւահանգիստ․ Ճամբորդներու Կայանը
Պատկեր:Street in Ladidaka neighbourhood of Thessaloniki July 2006.jpg|Լատատիքա թաղամաս․ Սելանիկ․ նկար՝ 2006
</gallery>

**Ստորեւ Սելանիկի իտալացի ճարտարապետ Վիդալիանօ Փոզելիի *Vitaliano Poselli* գործերը․*' Սելանիկ ապրեցաւ ու գործեց 1886-1918 թուականներուն։ Նաեւ քաղաքին մէջ ապրեցաւ եւ գործեց ճարտարապետ եւ ճարտարագէտ՝ Փիետրօ Առիկոնի Pietro Arrigoni (1856-1940)
<gallery mode="packed" heights="180">
Պատկեր:20121020 exterior of Yeni Mosque Thessaloniki Greece.jpg|Եէնի Ծամի (թարգմ․ Նոր Մզկիթ)
Պատկեր:Thessaloniki prefecture building.jpg|Ալլադինի առանձնատունը․ հարաւ-արեւելեան Սելանիկ
Պատկեր:Konak2.jpg|Մակետոնիոյ-Թրակիոյ Շրջանային կառավարման շէնքը
Պատկեր:Edifice Old Market Salonica 2.jpg|Սելանիկի Դրամատան շէնքը, Սակարանի հրապարակ
Պատկեր:Villa bianca.jpg|Սպիտակ Առանձնատունը․ *Villa Bianca* Սելանիկ, ճարտարապետ Փյեդրօ Առիկոնի - Այժմ Սելանիկի Քաղաքապետարանի Պատկերասրահ․ Հարաւ-արեւելեան Սելանիկ 
</gallery>

=== Սնունդը Սելանիկին մէջ ===
<gallery mode="packed" heights="140">
Պատկեր:Frappe (4547117210).jpg|[[Ֆրափէ]] սուրճը, հնարուած յոյն պաշտօնիայէ( 1957) Սելանիկին Միջազգային Ցուցահանդէսին ընթացքին
Պատկեր:Bougatsa.png|Պուղացա
Պատկեր:Simit-2x.JPG|Սելանիկի նշանաւոր Քուլուրի-ն
Պատկեր:Greek Salad Choriatiki.jpg|*Խորիադիքի*աղցանը  
</gallery>

=== Զբօսաշրջիկութիւն ===
Վերջին տասնամեակին թափ առած է զբօսաշրջիկութիւնը, տարիէ տարի կը կրկնապատկուին Սելանիկ եւ անոր յարակից շրջանները այցելող զբօսաշրջիկները։ Միայն 2018 թուականին, այցելած են մօտ 3․000․000 միլիոն զբօսաշրջիկներ։

== Կրթական Հաստատութիւններ ==

Սելանիկի մէջ կը գործէ Արիստոթելեան Համալսարանը իր բոլոր ճիւղերով՝ Գրական, Գիտական, Բժշկական, Բազմարուեստի, Ճարտարագիտական, Փիլիսոփայական, Մանկավարժական, Համակարգիչի Ճարտարարուեստի, Արուեստագիտութեան, մարզական։ Կան նաեւ քիչ թիւով անձնական համալսարաններ եւ ուսումնարաններ։ 

== Փոխադրական միջոցներ ==

=== Ցամաքային փոխադրամիջոցներ ===
Սելանիկը ունի խիտ, ընդարձակ, իրարու հաղորդակցող լայնածաւալ հանրային փոխադրամիջոցներ։ Արագընթացը՝ *métro* պատրաստ պիտի ըլլայ 2022-ին։ Իսկ երկաթուղագիծը կը կապէ զայն ամբողջ [[Յունաստան]]<nowiki/>ին հետ եւ նաեւ Պալքանեան երկիրներուն հետ։ Ասոնք կապուած են նաւային եւ օդային փոխադրամիջոցներուն։

==== Հեծանիւի ճամբաներ ====
Սելանիկը ունի 12 քմ․ երկարութեամբ հեծանիւի ճամբայ։

=== Նաւային փոխադրամիջոցներ ===
Նաւային փոխադրամիջոցը Սելանիկը կը կապէ [[Յունաստան]]<nowiki/>ի կղզիներուն եւ նաւահանգիստներուն հետ։ Նաեւ կ՛ընդունի մեծ թիւով զբօսանաւեր։

=== Օդային փոխադրամիջոց ===
Սելանիկի Միջազգային Օդակայանը: Սելանիկի Միջազգային Օդակայանը *Διεθνής Κρατικός Αερολιμένας Θεσσαλονίκης* (իր ներքին ու արտաքին համաշխարհային ծաւալի թռիչքներով) կը գտնուի քաղաքէն 15քմ․ դէպի հարաւ։

== Հիւպատոսարաններ ==
Բոլոր երկիրները որ ունին դեսպանատուն [[Աթէնք|Աթէնքի]] մէջ, ունին նաեւ համապատասխան Հիւպատոսարանը Սելանիկի մէջ։

== Լրատուական միջոցներ ==
Սելանիկին մէջ կը հրատարակուին քաղաքական, մարզական, զանազան նիւթերով օրաթերթեր, պարբերաթերթեր։ Նաեւ կը գործեն ձայնասփիւռի եւ հեռատեսիլի բազմաթիւ կայաններ։

== Սելանիկին հետ եղբայրացած քաղաքներ ==

Սելանիկը ստորագրած է ուրիշ քաղաքներու հետ նաեւ Բարեկամութեան եւ Գործակցութեան համաձայնագրեր։

== Սելանիկի հայկական գաղութը, համառօտ տեղեկութիւններ ==
*Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Սելանիկի հայկական գաղութը*

Շատ հիմ ժամանակներէն, Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ շրջաններուն մէջ ապրած են հայեր։ Անոնց թիւը կ՛աւելնայ ԺԱ․ եւ ԺԵ․ դարերուն, իսկ ԺԸ․ դարուն որոշ տեղեկութիւններ կ՛ունենանք [[Էջմիածին|Էջմիածնի]] Աբրահամ Կաթողիկոսին կողմէն, 1737-ի Յունուարի «Թէքիրտաղու (Ռոտոսթօ-Արեւելեան Թրակիա) Առաջնորդութեան» ղրկած կոնդակին մէջ։ 

Սելանիկին մէջ, տեղւոյն հայկական գաղութին կազմութեան մասին արձանագրութիւններ կամ հետքեր կան ԺԸ․ դարէն սկսեալ։ Հայկական համայնքը կը կազմակերպուի ԺԹ․ դարուն վերջաւորութեան։ Ի․ դարասկիզբի առաջին տասնամեակին արդէն կ՛ունենան եկեղեցի եւ ազգապատկան շէնք մը։ 

Փոքր Ասիոյ աղէտին հետեւանքով, յոյներուն հետ 10․000 հաշուող հայ գաղթականներ կը հասնին քաղաքը եւ Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ ուրիշ քաղաքներուն մէջ ալ, ուր արդէն կ՛ապրէին քիչ թիւով հայ ընտանիքներ, կը տեղաւորուին 8 - 9․000 հայ գաղթականներ։
[[Պատկեր:Armenian Church of Virgin Mary Salonica 1.jpg|մինի|աջից|Սելանիկի Ս․ Աստուածածին եկեղեցին եւ ազգապատկան շէնքը․ 1902-1903 թ․Ճարտարապետ՝ Վիդալիանօ Փոզելի ]]

Համայնքին թիւը կ՛աճի եւ հիւսիսային Յունաստանի հայկական համայքները կարգաւորելու համար, Սելանիկին մէջ Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ Թեմը կ՛առաջանայ իր Ազգային թեմական իշխանութեամբ։

Սելանիկի գաղութը բեղուն շրջան մը կը բոլորէ։ Ազգային իշխանութեան կողքին կ՛ունենայ դպրոցներ, հարուստ մամուլ, բարեսիրական եւ մարզական միութիւններ։

Միջպատերազմեան շրջանին եւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին վերջաւորութեան համայնքին թիւը կը նուազուի ներգաղթի եւ արտագաղթի պատճառով։ Համայնքին թիւը մեծ անկում կը կրէ․ կը նուազի 5/6-ով եւ անմիջական անդրադարձ կ՛ունենայ համայնքի ազգային, կրթական, մարզական եւ մշակութային կեանքին մէջ։

Յունահայերու զանգուածային ներգաղթէն եւ արտագաղթէն ետք, [[Յունաստան]]<nowiki/>ի հայկական գաղութը կը վերակազմուի եւ կը վերածուի 1 թեմի, 15 համայնքներով, (30 Մարտ 1958-ի Յունահայոց Թեմական Ժողովին ընթացքին)։

=== Համայնքին ներկայ վիճակը ===
Խորհրդային Միութեան փլուզումով եւ [[Հայաստան|Հ․Հ․]] վերահաստատման առաջին դժուար տարիներուն, մասնաւորաբար 1991 - 2001 թուականներուն, Սելանիկ կը հասնին տնտեսական գաղթականներ։ Այժմ մօտ 15․000 հայեր կ՛ապրին Սելանիկի քաղաքային տարածքաշրջանը, սակայն համայնքին մէջ արձանագրուած են միայն 1․200 հոգի, մնացեալը դժբախտաբար հեռու կը մնայ հայ գաղութին կեանքէն։

1956-էն, եկեղեցւույ կից շէնքին մէջ, կը վերաբացուի հայկական վարժարանը «Մալաքեան-Գասպարեան Ծաղկոց» անունով, սակայն շաբաթօրիայ բնոյթով․ կը գործէ շաբաթ օրերը եւ ունի մօտ 90 աշակերտներ։

==== Միութիւններ ====
Ներկայիս աշխուժ ներկայութիւն ունին հետեւեալ միութիւնները՝

* Հայ Գթութեան Խաչին Սելանիկին «Անի» մասնաճիւղը․ հիմնուած 1928, 15 Դեկտեմբեր (<u>*Հայ Գթութեան Խաչ*</u>*․ Հիւսիսային Յունաստանի մէջ Հ․Օ․Մ․ի միաւոր*։<nowiki/>[[Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն|Հ․Մ․Ը․Մ]]․ի Սելանիկի մասնաճիւղը․ հիմնուած 1924-ին)։  
* «<nowiki/>[[Համազգայինի Հայ Կրթական Եւ Մշակութային Միութիւն|Համազգային]]<nowiki/>» Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան Թեսաղոնիկէի (Սելանիկ) «Ղ. Սարեան» մասնաճիւղ․ աշխուժ գործունէութիւն ունի։ Իր հովանաւորութեան տակ կը գտնուի «Մասիս» Պարախումբը, բեղուն աշխատանքով։
* [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հ․Յ․Դ․]] Երիտասարդական եւ Պատանեկան խումբերը։
* Բարեգործականի Սելանիկի մասնաճիւղ։

==== «Թեսաղոնիկէ 97» Եւրոպայի Մշակութային Մայրաքաղաք, «Հայկական Ամիս» ====
[[1997 թուական|1997]]-ին, Սելանիկը կը հանդիսանայ «Եւրոպայի Մշակութային Մայրաքաղաք»ը։ Շնորհիւ քաղաքին Թաղային Մարմնոյ եւ Համազգայինի մասնաճիւղի վարչութեան տարած հետեւողական աշխատանքներուն Թեսաղոնիկէի «Եւրոպայի Մշակութային Մայրաքաղաք»ի կազմակերպիչ յանձնախումբին մօտ, ծրագիրներուն ցանկին մէջ կը ներառնուի «Հայկական Ամիս»ը։ Ելոյթները տեղի կ՛ունենան [[1997 թուական|1997]] Հոկտեմբեր ամսուն բացառիկ յաջողութեամբ։ 

== Աղբիւրներ ==
# Թեսաղոնիկէ - Սելանիկ, քաղաքին անունին պատմականը․ Սելանիկի պատմութեան Հիմնարկ, Սելանիկի քաղաքապետութիւն, 1985, էջ՝ 5-21․*"Θεσσαλονίκη - Σαλονίκη. Η ιστορία του ονόματος της πόλης", στο "Η Θεσσαλονίκη", Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, Δήμος Θεσσ/νίκης, 1985, σ. 5-21.*
# Samuel N. C. Lieu, Dominic Montserrat, *From Constantine to Julian: A Source History*, 1996, Routledge Կոստանտինէն Յուլիանոսին՝ Պատմական Աղբիւր, 1996, էջ՝ 59
#Explorer (2004) Սելանիկ, էջ 16 - *Θεσσαλονίκη*
#*2․300 տարի Սելանիկի հիմնումէն* - Աթէնքի Կաճառի Արձանագրութիւններ, 1985, հատոր 60, 2-րդ գլուխ, հեղ․ Մ․ Սաքելարիու
#Սելանիկը Ազատ Քաղաք Հռոմէական Կայսրութեան մէջ - Plinius Secundus, Naturalis Historia, Liber IV, 33: *"Thessalonice liberae condicionis"*
#Սուրբ Պողօսին Կեանքն ու Նամակները, էջ՝ 304-314 - W. J. Conybeare, J. S. Howson, *The Life and Epistles of St. Paul*, 1987, Wm. B. Eerdmans Publishing,
#Սելանիկի քաղաքային զարգացումը, անոր հիմնումէն մինչեւ Ղալերիոսի ժամանակ․ Հնագիտական Ընկերութիւն, Աթէնք, 1996 M.Vitti, Η πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της ως το Γαλέριο
#Պատահարը ծանօթ իբրեւ՝ «Սելանիկի ջարդը»․ *Το γεγονός έχει μείνει στην ιστορία ω*ς *«Σφαγή της Θεσσαλονίκης»* David Stone Potter, *The Roman Empire at Bay: Ad 180-395*, - 2004, Routledge էջ՝ 567-570
#Գիտական կոչունքաճառ, հովանաւորութեամբ Մակետոնական Ուսումներու Ընկերութեան․ Ա․ արձանագրութիւններ, էջ 87-95 «Նիղրիդա - Վիսալդիան պատմութեան ընդմէջէն» Նիղրիդա, 1995, Տիմիդրիցայի Կռիւը, 1185թ․, Պետրոս Վլախաքոս․ *Πέτρος Βλαχάκος, Η μάχη στο Δημητρίτσι (1185 μ.Χ.), Πρακτικά Α΄ Επιστημονικού Συμποσίου «Η Νιγρίτα – Η Βισαλτία δια μέσου της Ιστορίας» (υπό την αιγίδα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών). Νιγρίτα 1995, σελ. 87-95*
#Գ․ Գոցիոփուլոս - Զիլոթիներուն շարժումը, Սելանիկ (1342-1349)․ Աստուածաբանական եւ Ընկերային գիտաշխատութիւն, գլուխ 4․ «Ապստամբութեան Աստուածաբանութիւնը-Ազատագրում եւ Զիլոթիներուն Շարժումը» ,էջ՝ 156-163 եւ գլուխ 5՝ «Քրիստոնէութիւն եւ Ընկերային հարցեր» էջ 164-169, Սելանիկ 1997, Κ. Κωτσιόπουλος, *Το κίνημα των Ζηλωτών στην Θεσσαλονίκη (1342-1349): Θεολογική και Κοινωνιολογική διερεύνηση, κεφάλαιο 4 «Η Θεολογία της Επανάστασης–Απελευθέρωσης και το Ζηλωτικό κίνημα» σελ. 156-163 και κεφάλαιο 5 «Χριστιανισμός και Κοινωνικά Προβλήματα» σελ. 164-169, Θεσσαλονίκη (1997)*
#«Բիւզանդիոն եւ Վենետիկ» ուսումնասիրութիւն՝ Դիւանագիտական եւ Մշակութային կապեր․ Քեմպրիճի համալսարանի մամուլ, էջ 371*։ Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations*. Cambridge University Press. p. 371.
#«Մակետոնիոյ պատմութիւնը», 1354-1833, Ափոսթոլոս Վաքալոփուլոս․ Սելանիկ, 1992, էջ 99։ *Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία της Μακεδονίας, 1354-1833, σελ. 99, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη (1992), σελίδα 99*
#Մէջբերում Mark Mazower-ի գիրքէն «Ուրուականներու քաղաքը», Սելանիկ -2006, էջ՝ 75․ - Քաղաքը արագօրէն կը մեծնար ու կը տարածուէր Սպանիայէն եկող գաղթականներով․ 1520 թուականին 30․000 բնակիչներունկէսէն աւելին հրիաները կը կազմէին եւ Սելանիկը դարձած էր Արեւելեան Միջերկրականի գլխաւոր նաւահանգիստներէն մին-։ *«Καθώς οι Ισπανοί πρόσφυγες έφταναν στις προβλήτες κατά διαδοχικά κύματα, η πόλη μεγάλωνε αλματωδώς. Το 1520 περισσότεροι από τους μισούς από τους 30.000 κατοίκους της ήταν Εβραίοι και η ίδια είχε μεταβληθεί σε ένα από τα σπουδαιότερα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου»*, Mark Mazower, *Θεσσαλονίκη, Η πόλη των φαντασμάτων*, σελ. 75, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια (2006)
#Ռոզամոնտ Մաք Քիդդըրիք, Քրիստոֆըր Ալլմանտ, Քեմպրիճի նոր Միջնադարեան Պատմութիւնը, էջ 779 - *Rosamond McKitterick, Christopher Allmand, The New Cambridge Medieval History, p. 779*
#Սեֆարտի հրիաներ․ սպանահրէկան համայնքի պատմութիւն, 14րդ -20րդ դար, Քալիֆորնիոյ Համալսարանի մամուլ, 2000, էջ 8 - Esther Benbassa, Aron Rodrigue, *Sephardi Jewry: A History of the Judeo-Spanish Community, 14th-20th Centuries, σελ. 8, University of California Press (2000)*
#Richard J. Crampton, *A Concise History of Bulgaria*, 1997, Cambridge University Press σσ. 75-76 και John Meyendorff, *The Orthodox Church: Its Past and Its Role in the World Today*, «1871 թ․ Փետրուարին, Սուլթանի հրովարտակով, Պուլկարիոյ ուղղափառ եկեղեցին կ՛անջատուի Պոլսոյ Տիէզերական Կաթողիկոսութենէն *Ecumenical Patriarchate of Constantinople* (կեդրոնը Ֆանարի, Պոլիս) եւ կը հիմնուի ինքնավար Պուլկարական էկզարքութիւնը *Bulgarian Exarchate* , որ տարրական կապ կը պահէ Տիէզերական Կաթողիկոսութեան հետ։ 1872թ․ Տիէզերական Կաթողիկոսը Անթիմօ Ե․ եկեղեցական Ժողով կը հրաւիրէ։ Հոն կը դատապարտուի կրօնական ազգայնամոլութիւնը եւ Պուլկարական էկզարքութիւնը հերձուածական կը յայտարարուի։ 1945 թուականին Պուլկարիոյ Եկեղեցին ներողամտութեան դիմուն կը կատարէ Պոլսոյ Տիէզերական Կաթողիկոսութեան Գահին եւ այնուհետեւ կանոնաւոր ընթացքի մէջ կը մտնէ։» 1981, St Vladimir's Seminary Press էջ 153
#«Հայ Դատ» - 11րդ դասարանի պատմութեան դասագիրք․ Երիտ-թուրքերու շարժումը եւ անոնց յեղափոխութիւնը, էջ 16-17, 23-24, հեղինակ՝ Ռուբինա Փիրումեան, Լոս Անճելըս, 1994
#Ամենուն Տարեգիրքը, 1960, [[Կարօ Գէորգեան]], «Հիւսիսային Յունաստանի գաղութը - Թեսաղոնիկէ»
#Ազատ Օր - 1997ի բացառիկ, Հիւսիսային Յունաստանի Թեսաղոնիկէ գաղութը էջ՝ 34-46, Դեկտ․ 31, 1997

== Տես նաեւ ==
[[Կրետէ]]

[[Էգէական Ծով]]

[[Սելանիկի հայկական գաղութը]]

[[Կրետէի հայերը]]

[[Քերքիրայի հայերը]]

[[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]

[[Յունաստան]]

[[Աթէնք]]

[[Փիրէա]]

[[Աղեքսանտրիա]]

[[Մեծն Աղեքսանտր]]

[[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]]

[[Կարօ Գէորգեան]]

== Ծանօթագրութիւններ ==


== Արտաքին յղումներ ==
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Via_Egnatia Էղնանտիա ճամբան]
# 
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Crocus_Field Քրոքիու Ռազմավայրի Կռիւը] 
# 
# [[Յունաստան#Բիւզանդական Կայսրութեան շրջան]]
#[[Միջերկրական Ծով#Ստորաբաժանումներ]]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Pax_Romana Հռոմէական Խաղաղութիւն, PaxRomana] 
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Anna_of_Savoy Սավուայի Աննա] 
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Auspicious_Incident Ուրախ Պատահար]
# [https://fr.wikipedia.org/wiki/Tanzimat Թանզիմադ]
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%AC_%CF%84%CE%BF%CF%85_1903 1903ի Ապրիլեան Դէպքեր]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Macedonian_Struggle Մակետոնական Պայքար]
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%91%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B1%CF%82 Մակետոնական Պայքար]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Young_Turks Երիտ-թուրքեր]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/First_Balkan_War Պալքանեան ա․ պատերազմ]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_London_(1913) Լոնտոնի Դաշինք, 1913]
# [https://fr.wikipedia.org/wiki/Elefth%C3%A9rios_Veniz%C3%A9los էլէֆթերիոս Վենիզելոս]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/George_I_of_Greece Թագաւոր Ղիորղոս Ա․]
# [https://fr.wikipedia.org/wiki/Trait%C3%A9_de_Bucarest_(1913) Պուքրէշի Դաշինքը]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Constantinople_(1913) Կոստանտնուպոլսոկ Դաշինք]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Lausanne Լոզանի Դաշնագիր]
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Thessaloniki_International_Fair Սելանիկի Միջազգային Ցուցահանդէսը]
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%AC%CF%86%CE%B9%CE%BF%CF%82_(%CE%93%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A1%CE%AF%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%82) *Επιτάφιος'' Դամբանագիրը, Ղիանիս Ռիցոս]
# Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ
# Բնաջնջման բանակավայրեր
# Եւրոպայի Մշակութային Քաղաքներու ցուցակ
# Եւրոպայի Երիտասարդութեան Մայրաքաղաք
# Աուշվիցի կեդրոնացման կայան
# Սելանիկի Շարժապատկերի Փառատօնը
# Փաստագրային ֆիլմերու փառատօնը 
# Տիմիդրիա

Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Յունաստան
Ստորոգութիւն:Մակետոնիա
Ստորոգութիւն:Յունաստան
Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոյ քաղաքներ