Gulbenkian Prize

**Gulbenkian Prize** հայերէն՝ **Կիւլպէնկեան Մրցանակ** մրցանակներու շարք մըն է, որ ամէն տարի տրամադրուի Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամին կողմէն: Գլխաւոր Կիւլպէնկեան Մրցանակը հաստատուած է 1976-ին որպէս Կիւլպէնկեան Գիտութեան Մրցանակ, որ տրամադրուէր պորտուգալացի անձնաւորութիւններուն եւ կազմակերպութիւններուն:

2012-էն սկսեալ, Հիմնադրամը սկսաւ տալ հատուկ միջազգային Մրցանակ մը՝ տարեկան 100,000 եւրոյի նուիրատուութեամբ մարդկային իրաւունքներու բնագաւառին մէջ, որ կը կոչուի Գալուստ Կիւլպէնկեան Մարդկային Իրաւունքներու Մրցանակ:

Կիւլպէնկեան Գիտութեան Մրցանակը այժմ վերակազմակերպուած է եւ կը կոչուի Կիւլպէնկեան Միասնութեան, Գիտելիքի եւ Կայունութեան Մրցանակներ, ուր երեք մրցանակ կը տրամադրուի իւրաքանչիւր բնագաւառին մէջ:

## Կիւլպէնկեան Գիտութեան Մրցանակ
Կիւլպէնկեան Գիտութեան Մրցանակը (պորտուգալերէնով՝ Prémio Calouste Gulbenkian de Ciência e Tecnologia) հաստատուած է 1976-ին որպէս տարեկան մրցանակ պորտուգալացի քաղաքացիներուն կամ անոնց՝ որոնց աշխատանքը կատարուած է Պորտուգալիայի մէջ: 2007-էն մինչեւ 2011 այն տրամադրուէր չորս կատակարգութիւններու մէջ, որոնք տրամադրուէին ամէն չորս տարին մէկ անգամ՝ Հիմնական Գիտութիւններ (Մաթեմատիկա եւ Համակարգչային Գիտութիւններ), Ֆիզիկական Գիտութիւններ, Կեանքի Գիտութիւններ, եւ Սոցիալական ու Մարդկային Գիտութիւններ: Մրցանակի արժէքը 50,000 եւրո էր (նախկինին 25,000 եւրո):

2011-ին նոր մրցանակ մը (100,000 եւրո առաջին մրցանակին համար, 50,000 եւրո միւս չորսին համար) տրամադրուեցաւ հինգ առարկայի համար՝ Միջմշակութային եւ Շրջակայգիտական Երկխօսութիւն, Արուեստ, Գիտութիւն, Բարեգործութիւն եւ Կրթութիւն:

2017-ին երեք նոր կատակարգութիւններ հայտարարուեցան՝ Գիտելիք, Կայունութիւն եւ Միասնութիւն, 50,000 եւրոյ մրցանակներով իւրաքանչիւրին համար:

Անցեալ ստացողներուն մէջ կը մտնեն՝

* 1986՝ Մարիա Ժոաօ Ռոտրիգես
* 1987՝ Անտոնիո Ֆրեյտաս, Պենետիտա Ռոշա, Անտոնիո Կուտինիօ
* 1996՝ Պոաւենտուրա տե Սուսա Սանտոս
* 1997՝ Տեյվիտ Իշ-Հորովիչ
* 1998՝ Անա Ռուտե Նեւես
* 1999՝ Քրիստինա Մարիա Անտրե տե Պինա եւ Սուսա եւ Սաուլ Անտոնիո Գոմես
* 2000՝
* 2001՝ Գուսծաւո Կասծելո Պրանկո, Լուիս Մանուել Լաւուրա եւ Ժոաօ Պաուլո Ֆ. տա Սիլվա եւ Ռուի Լոժա Ֆեռնանտես
* 2002՝ Պաճրիսիո Սիլվա եւ Պետրո Գոմես
* 2003՝ Ժոզե Մաշատո Պայս
* 2004՝ Լորենցո Կորնալպա եւ Միգել Սուսա տա Կոսծա, Սերգեյ Տորոգովծեւ եւ Ժոզե Ֆեռնանտո Ֆեռեյրա Մենտես, եւ Ժոզե Ֆրանսիսկո Ռոտրիգես
* 2005՝
* 2006՝
* 2007՝

# Արուեստի կատակարգութիւն՝ Hand in Hand: Center for Jewish-Arab Education in Israel (100,000 եւրո), Անժելո տե Սուսա, Մարիա տո Կարմո Ֆոնսեկա
# Գիտութեան կատակարգութիւն՝ Լուիս Պառեյրա (50,000 եւրո)
# Բարեգործութեան կատակարգութիւն՝ Associação das Aldeias de Crianças SOS Portugal (50,000 եւրո)
# Կրթութեան կատակարգութիւն՝ Ar.Co (Centro de Arte e Comunicação Visual) (50,000 եւրո իւրաքանչիւրին)

* 2008՝ Սերժիո Ռեպելո
* 2009՝ Մարիա Ժոաօ Սարայիւա
* 2010՝ Միգել Պոյարես Մատուրո
* 2011՝ Նունո Պերես
* 2012-2018՝ Տե՛ս Մարդկային Իրաւունքներու բաժին

## Կիւլպէնկեան Միասնութեան, Գիտելիքի եւ Կայունութեան Մրցանակներ
Երեք տարեկան մրցանակ կը տրամադրուի անձնաւորութիւններուն եւ շահութիւն չհետապնդող մասնաւոր իրաւական միաւորներուն, որոնք անձնաւորցուցած են իրենց Պորտուգալիայի մէջ Միասնութեան, Գիտելիքի եւ Կայունութեան պաշտպանութեան եւ խրախուսման բնագաւառին մէջ:

* 2017՝

# Միասնութեան կատակարգութիւն՝ Artistic Musical Society of Pousos
# Գիտելիքի կատակարգութիւն՝ Portuguese Mathematics Society
# Կայունութեան կատակարգութիւն՝ Association of Douro Valley Viticulture Development (ADVID)

* 2018՝

# Միասնութեան կատակարգութիւն՝ É uma Casa, Lisboa Housing First
# Գիտելիքի կատակարգութիւն՝ O Espaço do Tempo
# Կայունութեան կատակարգութիւն՝ Coopérnico Cooperative

## Գալուստ Կիւլպէնկեան Մարդկային Իրաւունքներու Մրցանակ
Միջազգային տարեկան մրցանակ, որ տրամադրուի անձնաւորութիւններուն եւ շահութիւն չհետապնդող մասնաւոր իրաւական միաւորներուն, որոնք անձնաւորցուցած են իրենց միջազգային մակարդակին վրայ Մարդկային Իրաւունքներու պաշտպանութեան եւ խրախուսման բնագաւառին մէջ, յատկապէս արտայայտութեան, տեղեկատուութեան եւ մամուլի ազատութեան հարցին շուրջ:

Ստացողները եղած են՝

* 2012՝ West-Eastern Divan Orchestra
* 2013՝ Bibliotheca Alexandrina՝ տնօրէն Իսմայիլ Սերագելտինին տրամադրուած
* 2014՝ Community of Sant'Egidio
* 2015՝ Տր. Տենիս Մուկվեկե (Կոնկո)
* 2016՝ Amazonas Sustainable Foundation
* 2017՝ Hungarian Helsinki Committee / Պրոֆեսոր Ժեյն ՄքԱտամ (Ավստրալիա)՝ եմ-եկվօյի
* 2018՝ Article 19
* 2019՝ Ամին Մաալուֆ

## Կիւլպէնկեան Թանգարանի Մրցանակ
Կիւլպէնկեան Մրցանակ անունով ճանչցուած 2003-էն մինչեւ 2007, այն տարեկան մրցանակ էր, որ տրամադրուէր Միացեալ Թագաւորութեան թանգարանին կամ ցուցասրահին՝ «երեւակայութեան, նորարարութեան եւ գերազանցութեան ապացուցումի» համար: Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամը իր հովանաւորութիւնը վերջացուց 2007-ին եւ մրցանակը դարձաւ Art Fund Prize, ապա Museum of the Year.

## Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամի Այլ Նուիրաբերութիւններ

### Վասկօ Վիլալվա Մրցանակ
Հաստատուած է 2009-ին, սա 50,000 եւրոյի տարեկան մրցանակ է, որ տրամադրուի օրինակելի պորտուգալական ծրագիրներուն, որոնք ցուցադրած են միջամտութիւններ շարժական եւ անշարժ մշակութային արժէք ունեցող ունեցուածքին մէջ, որոնք խրախուսած են ժառանգութեան պահպանումը եւ վերականգնումը: Մրցանակը կը կոչուի Վասկօ Վիլալվայի (1913–1975) անունով՝ պորտուգալացի բարեգործ եւ հովանաւորի:

### Քաղաքացիական Արուեստի Կազմակերպութիւններու Մրցանակ
Հաստատուած է 2020-ին, մրցանակը ճանչցում է Միացեալ Թագաւորութեան մէջ պետական ֆինանսաւորումով արուեստի կազմակերպութիւններ, որոնք կը գործածեն արուեստի վերափոխական զօրութիւնը անհատական եւ հասարակական փոփոխութեան համար: Գումարելով ընդհանուր 150,000 ֆունտ ստերլինկ մրցանակի ֆինանսաւորում, այն Միացեալ Թագաւորութեան ամէնամեծ մրցանակներէն մէկն է:

### Պրանկինիօ տա Ֆոնսեկա Մրցանակ (Branquinho da Fonseca Prize)
Մրցանակը գրական մրցանակ մըն է, որ նպատակ ունի խրախուսել 15-էն մինչեւ 30 տարեկան երիտասարդ գրողներու ծագումը:

### Կիւլպէնկեան Մարդկութեան Մրցանակ
Հաստատուած է 2020-ին, առաջին 1 միլիոն եւրոյի Մարդկութեան Մրցանակը տրամադրուեցաւ 2020 Յուլիսին: Այն նպատակ ունի յատկանշել մարդիկ կամ հաստատութիւններ, որոնք կը պայքարին կլիմայական փոփոխութեան դէմ:

Կիւլպէնկեան Մարդկութեան Մրցանակի ստացողները եղած են՝

* 2020՝ Կրետա Թունպերկ

* 2021՝ Global Covenant of Mayors for Climate & Energy

* 2022՝ IPBES եւ IPCC

* 2023՝ Սեսիլ Պիպիան Նտժեպետ, Լելիա Սալգատո եւ Պանտի "Ապայ Յանգուտ"

* 2024՝ Andhra Pradesh Community Managed Natural Farming (Հնդկաստան), Ռատտան Լալ (ԱՄՆ/Հնդկաստան) եւ SEKEM (Եգիպտոս)

## Ծանօթահգրութիւններ