open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կայծ (թերթ, Վանաձոր)

**«Կայծ»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ Կիրովականի քաղկոմի եւ ժողովրդական պատգամաւորներու Կիրովականի քաղաքային սովետի օրգանը (1951-1952 թուականներուն՝ ՀԿԿ Կիրովականի օկրուգային ու քաղաքային կոմիտէներու եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու Կիրովականի շրջանային եւ քաղաքային սովետներու, 1963-1964 թուականներուն՝ Սպիտակի գիւղական արտադրական կոմիտէի, ՀԿԿ Կիրովականի քաղկոմի, աշխատաւորներու դէպուտատներու Սպիտակի շրջանային եւ Կիրովականի քաղաքային խորհուրդներու օրգան)։

Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1951 թուականին, Կիրովականի մէջ (այժմ՝ Վանաձոր)։ Տպագրած է ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ համագումարներու ու պլենումներու որոշումները։ Լուսաբանած է Կիրովական-Ռուսթաւի-Սումկայիթ, Կիրովական-Պաթում-Սուխում քաղաքներու սոցիալիստական մրցութիւնը, էջեր փոխանակած մրցակիցներու քաղաքային թերթերուն հետ։

Աշխատանքի եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վէտէրաններու օրինակով փորձած է դաստիարակել խորհրդահայ երիտասարդութիւնը, նպաստած անոնց կոմունիստական ագիտացիային։

Անդրադարձած է քաղաքի մշակութային եւ մարզական կեանքին, տուած գրական էջեր, տպագրած գրախօսութիւններ, բժշկական, իրաւաբանական խորհուրդներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կարմիր Դրօշակ (թերթ, Մոսկուա)

**«Կարմիր Դրօշակ»**, խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական թերթ, Հայկական գործերու կոմիսարիատի հրատարակութիւն։ Հանդիսացած է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան» օրգանը։ Լոյս տեսած է 1919 թուականին, Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիր՝ Արտաշէս Կարինեան։ Լուսաբանած է Կոմունիստական կուսակցութեան գործունէութիւնը, խորհրդային գաղափարախօսութեամբ ներկայացուցած է Անդրկովկասի, մասնաւորապէս Հայաստանի քաղաքական իրավիճակը։ Դէմ արտայայտուած է հայ ազգայնական շարժումներուն, անդրադարձած Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին։

Տպագրած է Գուրգէն Հայկունիի «Պրոլետարական յեղափոխութիւնը եւ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութիւնը», «Բանուոր Հայկ» ծածկանունով Հայկ Բժշկեանի (Գայ) «Բարձրագոյն զինուորական կազմը», «Կարմիր բանակ» յօդուածները։

Թերթին աշխատակցած են Վահան Տէրեանը, Աննա Յովհաննիսեանը, Ալեքսանտր Աթաբեկեանը, Սերգէյ Մարտիկեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Պլանքօ (երգիչ)

**Ռիքարտօ Ֆապրիչոնի** (իտալ.՝ **Riccardo Fabbriconi**, ), ծանօթ իբր **Պլանքօ** կամ **Blanco** կամ **BLANCO**, Իտալացի երգիչ եւ ռէփըր: 2022 թուականին, ան յաղթեց Սանրէմօ Երգի Փառատօնը Մահմուտի հետ *Brividi* երգով եւ կը ներկայացնէ Իտալիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, Թորինօ, Իտալիա:

## Ծանօթագրութիւններ
Մահմուտ (երգիչ)

**Ալէսանտրօ Մահմուտ** (), հանրածանօթ իբր **Մահմուտ**, Իտալացի երգիչ եւ երգահան: Դարձաւ հռչակաւոր մասնակցելէ ետք The X Factor յայտագրի Իտալական տարբերակին վեցերրորդ եղանակին:

2019 թուականին, Մահմուտ յաղթեց Սանրէմօ Երգի Փառատօնը *Soldi* երգով, եւ ներկայացուց Իտալիան 2019 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, հանդիսանալով երկրորդ: Իր առաջին ալպոմը, *Gioventù bruciata*, հրապարակուեցաւ 2019 Փետրուարին եւ արժանացաւ Իտալական ալպոմներու ցանկին առաջնութեան: Ան դարձեալ յաղթեց 2022 թուականի Սանրէմօ Երգի Փառատօնը Պլանքոյի հետ, եւ կը ներկայացնէ Իտալիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին իր *Brividi* երգով, Թորինօ, Իտալիա:

## Ծանօթագրութիւններ
Կարմիր Զինուոր

**«Կարմիր զինուոր»**, խորհրդային շրջանի շաբաթաթերթ, երկօրեայ թերթ, վերջը՝ օրաթերթ։ Հանիսացած է ԽՍՀՄ կարմիր բանակի քաղբաժնի, այնուհետեւ՝ ԽՍՀՄ հաւաքական բրիգադի քաղբաժնի, Հայկական հաւաքական դիվիզիայի քաղբաժնի, Հայկական հրաձգային դիւիզիայի քաղբաժնի, վերջը՝ Կլիմէնտ Վորոշիլովի անուան 76-րդ լեռնահրաձգային կարմրադրօշ հայկական դիվիզիայի օրգանը։ Լոյս տեսած է 1921-1938 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վ. Ծովեան, Ա. Մարութեան, Եղիա Չուբար, Ս. Ասլիբեկեան, Համբարձում Տէր-Դանիէլեան, Միսակ Դաւթեան, Մ. Պարոնիկեան, Ա. Ալեքսանեան, Գ. Գէօլեցեան, Ղ. Յովհաննիսեան, Ա․ Նիկողոսեան, Շ. Յովհաննիսեան։ 1920-1921 թուականներուն լոյս տեսած է «Կարմիր Բանակ» անունով։

Գովազդած է կոմունիստական կուսակցութեան ներքին եւ արտաքին քաղաքականութիւնը, լուսաբանած դիվիզիայի ստորաբաժանումներու մարտական պատրաստութեան, զինուորներու քաղաքական դաստիարակութեան հարցերը։ Թղթակցած են Ալեքսանդր Միասնիկեանը, Հայկ Բժշկեանցը (Գայ), Յ.  Յովսէփեանը, Յովսէփ Լազեանը եւ ուրիշներ։

Բանակային երկօրեայ թերթը այնուհետեւ դարձած է 89-րդ հայկական Թամանեան հրաձգային դիվիզիայի քաղբաժնի օրգան՝ լոյս տեսնելով 1942-1956 թուականներուն՝ Երեւանի մէջ, իսկ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներուն՝ դիվիզիայի տեղակայման վայրերուն մէջ։ Խմբագիրներ՝ Գ. Յարութեան, Սիմոն Նալպանտեան, Յարութիւն Առաքելեան։

Տպագրած է Մարտիրոս Սարեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Նայիրի Զարեանի եւ ուրիշներու նամակներն ու ուղերձները՝ հասցէագրուած խորհրդային զինուորներուն։ Յետպատերազմեան տարիներուն թերթը «պայքարած է» զինուորներու մարտական պատրաստականութեան բարձրացման, քաղաքական դաստիարակութեան ամրապնդման համար, խորհրդային գաղափարախօսութեան դիրքերէն մեկնաբանած ժամանակի քաղաքական իրադարձութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կարմիր Դրօշակ (թերթ, Թիֆլիս)

**«Կարմիր Դրօշակ»**, բոլշեւիկեան քարոզչական օրաթերթ, «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութիւն» կազմակերպութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած 1918 թուականին, Թիֆլիսի մէջ (Մարտին՝ 14 համար «Կարմիր Օրեր» անուամբ, Ապրիլին՝ 11 համար «Կարմիր Դրօշակ»)։ Առաջին համարին մէջ հրապարակած է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութիւն» կազմակերպութեան հիմնադրման եւ Հայաստանի դեկլարացիա-մանիֆեստը։

Տպագրած է Քարլ Մարքսի եւ Ֆրիդրիխ էնգելսի «Կոմունիստական կուսակցութեան մանիֆեստ»-ի մէկ մասը, Վլատիմիր Լենինի «Նամակ Ստեփան Գէորգի Շահումեանին» եւ այլ գործեր։

Թերթը անուերապահօրէն սատարած է Կոմինտէրնը, ողջունած անոր որոշումները, ջատագոված անոնց իրագործումը։

Տպագրած է Մաքսիմ Կորքիի «Բազէի երգը» ստեղծագործութիւնը։ Աշխատակցած են Գուրգէն Հայկունին, Մ. Սահակեանը, Ե. Գարագաշը, Գ. Վարդանեանը եւ ուրիշներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Կարմիր Ծիլեր

**Կարմիր Ծիլեր**, խորհրդային շրջանի հայերէն մանկական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Վրաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմի եւ լուսժողկոմատի հրատարակութիւն։ Լոյս  տեսած է 1923-1941 թուականին, Թիֆլիսի մէջ (1939-էն անուանուած է «Հոկտեմբերեան Սերունդ»)։ Խմբագիրներ՝ Յակոբ Յակոբեան, Յովհաննէս Պողոսեան, Ռուբէն Աղաբաբ։

Փորձած է նպաստել հայ սովետական մանկական գրականութեան ձեւաւորման ու զարգացման։ Տպագրած է Վրաստանի եւ Հայաստանի մէջ ստեղծագործող գրողներու, արուեստագէտներու, մանկավարժներու գործերը, թարգմանական նմուշներ՝ համաշխարհային դասական գրականութենէն։

Առանձին մատենաշարով լոյս ընծայած է մանկական ստեղծագործութիւններու ժողովածուներ։ «Կարմիր Ծիլերը» հայկական դպրոցներուն մէջ գործածուած է որպէս ուսումնական ձեռնարկ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Կարմիր Մոծակ

**«Կարմիր Մոծակ»**, խորհրդային շրջանի հայկական երգիծական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1926-1927 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Արամայիս Երզնկեան, էտուարտ Խոճիկ։

Ծաղրած է *«բիւրոկրատական քաշքշուկը»*, վերհանած *«հնից եկող կենցաղային արատներն ու յոռի սովորութիւնները»*, դէմ արտայայտուած խորհրդային ռեժիմի հակառակորդներուն։ Տպագրած է էտուարտ Խոճիկի, Լեռ Կամսարի, Դերենիկ Դեմիրճեանի եւ այլոց երգիծական ստեղծագործութիւնները։ Աշխատակցած են ծաղրանկարիչներ Միքայէլ Արուտչեանը, Վահրամ Գայֆէճեանը։ 4-րդ համարը նուիրուած է Յակոբ Պարոնեանի մահուան 35-ամեակին։

2018 թուականին լոյս տեսած է  Համօ Սուքիասեանի եւ Նարինէ Երանոսեանի հեղինակած «Խորհրդային Հայաստանի երգիծական մամուլը 1920-ական թուականներուն» գիրքը։ Այն նուիրուած է «Շեշտ», «Զուռնայ», «Կարմիր մոծակ» երգիծաթերթերու հիմնադրման, ընթացքի, գրաքննական հալածանքի արդիւնքով անոնց հրատարակութեան դադարեցման հանգամանքներու բացայայտման։

## Ծանօթագրութիւններ


## Արտաքին յղումներ

* Կարմիր մոծակ ։ Երգիծական երկշաբաթաթերթ / Խմբ. կազմ՝ Ա. Յերզնկյան, Է. Խոճիկ.

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կերպարուեստ (հանդէս)

**«Կերպարուեստ»**, Հայաստանի նկարիչներու միութեան պարբերականը, որ լոյս տեսած է 2003-2014 թուականներուն։ Հրատարակիչ՝ «Դիզայն կենտրոն» կոոպերատիւ։

## Պատմութիւն
Առաջին համարը լոյս տեսած է 5 Սեպտեմբեր 2003-ին։ Կերպարուեստը լուսաբանող մասնագիտական լրատուամիջոց էր։ Հանրահռչակած է հայ աւանդական եւ ժամանակակից ազգային կերպարուեստը։ Տպագրած է վերլուծական նիւթեր, ներկայացուցած ցուցահանդէսներ, անդրադարձած հայ նշանաւոր վարպետներու յոբելեաններուն եւ նկարիչներու միութեան գործունէութեան։

Պարբերականին մէջ, հայերէնէն զատ, տպագրուած են նաեւ ռուսերէն նիւթեր։ Հրատարակուած է 1200-էն աւելի տպաքանակով տարին 1 կամ 2 անգամ, տարածուած ՀՆՄ անդամներու եւ արուեստասէր հասարակութեան մէջ, ուղարկուած միութեան մասնաճիւղեր եւ արտերկիր։

Ընդգրկուած եղած է  Հայաստանի Հանրապետութեան բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

Հանդէսի վերջին համարը լոյս տեսած է Սեպտեմբեր 2014-ին։ Հրատարակումը դադրեցուցած է ֆինանսներու բացակայութեան պատճառով։

## Խմբագրական խորհուրդ
«Կերպարուեստի» խմբագրական խորհուրդը ձեւաւորուած եղած է նկարիչներու միութեան բաժիններու նախագահներէն եւ կերպարուեստի ոլորտի ճանչցուած գիտնականներէն։

Պարբերականի խմբագրական խորհուրդի նախագահն էր Կարէն Աղամեանը, գլխաւոր խմբագիրը՝ Վրէժ Առաքելեանը։

## Ծանօթագրութիւններ


## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կիլիկիա (հանդէս)

**«Կիլիկիա»**, առողջապահական, բարոյախօսական, ուսումնա-դաստիարակչական հանդէս։ Լոյս տեսած էր 1861-1875 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, փոփոխական պարբերականութեամբ (ամսագիր, երկշաբաթաթերթ, շաբաթաթերթ)։

## Թերթի խմբագիր
Խմբագիր՝ Մ. Ցութուճեան։ Տպագրած է բժշկական եւ առողջապահական բնոյթի յօդուածներ, կենցաղային օգտակար խորհուրդներ, ընդհանուր տեղեկութիւններ՝ տնտեսագիտութեան, պատմութեան եւ բնագիտութեան վերաբերեալ, բանաստեղծութիւններ, գրախօսականներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Կեանք Եւ Գիր

**Կեանք Եւ Գիր**, եգիպտահայկական գրական-գեղարուեստական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1944-1950-ին, Գահիրէի մէջ։ Խմբագիր՝ Դ. Շահլամեան։ Նպատակ ունեցած է համախմբել սփիւռքահայ (յատկապէս եգիպտահայ) գրողներուն ու գրասէր երիտասարդութիւնը։

Մեծ տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի մշակոյթի, գիտութեան եւ արդիւնաբերութեան մասին նիւթերուն։ Տպագրած է Աւետիք Իսահակեանի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Ստեփան Զօրեանի, Նայիրի Զարեանի, Գուրգէն Մահարիի, Դ. Մարեանի, Շիրազի, Սիլվա Կապուտիկեանի եւ ուրիշներու ստեղծագործութիւնները։

Արձագանգած է արաբական եւ համաշխարհային գրականութեան։ Աշխատակցած են Վահան Թէքէեանը, Ա. Տատրեանը, Ե. Պարսամեանը, Հ. Ժամկոչեանը, Օ. Աւետիսեանը եւ այլք։ Յաջորդած է «Զարթօնք» գրական-գեղարուեստական ժողովածուին (1939-1940)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Կոլխոզնիկ

**«Կոլխոզնիկ»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկշաբաթեայ պատկերազարդ հանդէս։

Հանդիսացած է ՀԽՍՀ հողժողկոմատի, Կոլտնտկենտրոնի եւ Հայկոոպի հրատարակութիւնը։ Լոյս տեսած է 1930-1931, 1934 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Պ. Ֆոլեան, Վախթանգ Անանեան։ Լուսաբանած եւ ընդհանրացուցած էր առաջաւոր համարուող կոլտնտեսութիւններու աշխատանքային փորձը, քննադատած տնտեսութիւններուն մէջ տեղ գտած ենթադրեալ թերութիւնները։

«Կոլխոզնիկ»-ը զգալի աւանդ ներդրած էր անգրագիտութեան վերացման, դպրոցական գործի կազմակերպման, սոցիալիստական կենցաղի արմատաւորման բնագաւառներուն մէջ։

Յաջորդած է «Գիւղատնտեսական կեանք» ամսագրին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կարմիր Լուրեր

**Կարմիր Լուրեր**, խորհրդային շրջանի կոմունիստական ամսաթերթ, Պուլկարիոյ կոմունիստական կուսակցութեան (ԲԿԿ) Հայկական խումբի օրգան։ Հրատարակուած է պուլկարահայ «Մամուլի կոմիտէ» կազմակերպութեան կողմէ։ Լոյս տեսած է 1920-1921-ին, Ֆիլիբէի մէջ  (Բլովտիւ)։ Խմբագիր՝ Ս. Շահպազեան։ Եղած է հայալեզու առաջին կոմունիստական թերթը սփիւռքի մէջ։

Պուլկարահայ բնակչութեան փորձած է կողմնորոշել դէպի կոմունիստական կուսակցութիւնն ու Կոմինտէրնը, սոցիալիզմի իրականացումը կապած է այսպէս կոչուող՝ պրոլետարիատի դիկտատուրայի հաստատման հետ։ Աշխոյժ գործունէութիւն ծաւալած յանուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ կոմունիստական վարչակարգի ամրապնդման։ Լուսաբանած է պուլկարահայ աշխատաւորական շարժումներն ու ԲԿԿ-ի գործունէութիւնը, արձագանգած սովետական հանրապետութիւններուն օգնող միջոցառումներուն։

«Կարմիր Լուրեր»-ին յաջորդած է «Նոր Աշխարհ» (1922-1923 ) թերթը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Կոհակ (թերթ)

**«Կոհակ»**, գրական, քաղաքական, տնտեսական եւ հասարակական շաբաթաթերթ, 1913 թուականին՝ եռօրեայ։ Լոյս տեսած է 1909-1913 թուականներուն, Կ.Պոլսոյ մէջ։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Հ. Արամեան, խմբագիր՝ Գ. Եղիկեան։ Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։

Լուսաբանած է հասարակական կեանքը, հնչակեան կուսակցութեան գործունէութիւնը, անդրադարձած ժամանակի մամուլի նիւթերուն, թղթակցութիւններ տպագրած Թիֆլիսէն, Պաքուէն, Սոֆիայէն, Պուրկասէն, Իրանէն եւ այլ վայրերէն։ Գովազդած է ընդհանուր, պարտադիր, աշխարհիկ կրթութիւնը։ «Կոհակը» ներկայացուցած է Ն.Տաղաւարեանի Օսմանեան խորհրդարանին մէջ արտասանած ճառը երկրագործութեան եւ բնական հանածոներու օգտագործման ուղիներու մասին, վիճակագրական տուեալներ Արեւմտեան Հայաստանի վերաբերեալ։ Տպագրած է Հ. Արամեանի «Անմահ Ժիրայր կամ Մեծ յեղափոխականը» վէպը, Մ. Մնակեանի «Դերասանը» յօդուածաշարը, Գ. Օզանեանի «Դրուագներ Փոքր Հայքի յեղափոխական կեանքէն», «Հայ յեղափոխութիւնը եւ ազգային մեծ վիպասանը» (Րաֆֆի, Շ. Կուրղինեանի, Հ. Մարքի, Ե. Օտեանի, Ա. Թէոդիկի յօդուածներն ու գեղարուեստական գործերը։ 1913-1914 թուականներուն (Դեկտեմբեր- Յունուար) լոյս տեսած  «Դայլայլիկ» անուամբ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ֆոնեաս, Էվիա

**Ֆոնեաս** (յուն․՝ Φονιάς)․ անբնակ ժայռակղզիակ, Սթիրոնիսիա, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Սթիրոնիսիա կղզեխումբին ժայռակղզիակ։  Կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մասը, Ատիկէի արեւելեան մասի Քաւոֆոնեաս հրուանդանին (Էվիայ) հարաւ-արեւելքը ։  Կը պատկանի Նեա Սթիրա (Էվիա) քաղաքապետութեան։  

Սթիրոնիսիայի հիւսիս-արեւմտեան ժայռակղզիակն է։  Ծովու մակերեսէն բարձրութիւնը 35 մեթր է։  Ունի ցած բուսականութիւն եւ կենդանական աշխարհը բաւարարուած է մուկերով եւ օձերով։

Կը կոչուի Ֆոնեաս (Φονιάς=սպաննող), որովհետեւ նաւագնացութեան համար վտանգաւոր շրջան մըն է։

Ժայռակղզիակին վրայ լուսանկարուած է «Լուֆա քէ փարալաղի․ Սիրինես սթօ Էղէօ» («Λούφα και παραλλαγή: Σειρήνες στο Αιγαίο» *Loafing and Camouflage: Sirens in the Aegean*) ժապաւէնը։  Ժապաւէնի պատմութեան ընթացքը կը պատահի Քալիմնոսի Փիթա ժայռակղզիակը, սակայն ժապաւէնը ամբողջովին լուսանկարուած է Ֆոնեաս ժայռակղզիին վրայ։ 

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Փեթալյի

ձախից|մինի|Փեթալյի, դիրքը
**Փեթալյի** (յուն․՝ Πεταλιοί)․ Էվոյիքոս ծոցի անբնակ կղզեխումբ, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փեթալյի կղզեխումբը կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մասը։  Քարիստոս քաղաքապետութեան մաս կը կազմէ։ Տարածութիւնն է 22,5 քլ․²։  Մինչեւ Ի․ դարու վերջերը կղզեխումբին երկու մեծ կղզիները՝ Մեղալոնիսոս եւ Հերսոնիսի, կը բնակուէին։ Մնացեալ կղզիակներն են՝ Աւղօ, Լամպերուսա, Լուլուտի, Մաքրոնիսի, Փոնտիքոնիսօ, Փրասօ, Թրաղոնիսի եւ Ֆունտի։

1830-ին Յունաստանի կառավարութիւնը իբրեւ երախտագիտութիւն Ռուսիոյ ունեցած դրական ներդրումին յունական ապստամբութեան ընթացքին,  Փեթալյի կղզեխումբը կը նուիրէ Ռուսիոյ ցար Նիքոլաոս Ա․-ին։   Անոր յաջորդը՝ ցար Ալեքսանտր Բ․, 1867-ին կղզեխումբը կը նուիրէ Օլկա Գոստանդինովա քրոջորդիին, երբ ան կ՛ ամուսանայ Յունաստանի Եորղոս Ա․ թագաւորին։  Վերջինս 1915-ին կղզին կը նուիրէ Էմպիրիքոս նաւատէրերու ընտանիքին։  Յաջորդող տարիներու ընթացքին, կղզեխումբի կղզիակներ մաս առ մաս կը ծախուին, ինչպէս օրինակ Փապլօ Փիքասոյին եւ Դաւիթ ընտանիքին։  Անոր ջուրերուն լողացած են աշխարհածանօթ անձնաւորութիւններ՝ Մարիա Քալաս, Ուինսթըն Չորչիլ, Ռուտոլֆ Նուրեյեֆ, Կրեթա Կարպօ, եւայլն։

## Փեթալյի կղզեխումբը բաղկացնող կղզիակները

       

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր
Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր
Կոմունիզմի Դրօշով

**«Կոմունիզմի դրօշով»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկօրեայ թերթ, Նախկին ՀԿԿ (Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցութիւն) Թալինի շրջկոմի եւ ժողովրդական պատգամաւորներու շրջանային խորհրդի օրգան։ Լոյս կը տեսնէր 1953-1962 թուականներուն, իսկ 1965 թուականէն՝ Թալինի մէջ։

Լուսաբանած է շրջանի կուսակցական, արհմիութենական եւ կոմերիտական կազմակերպութիւններու աշխատանքները, կոլեկտիւ եւ խորհրդային տնտեսութիւններու առօրեան, նիւթեր տպագրած գիւղատնտեսութեան եւ արդիւնաբերութեան ենթադրեալ զարգացման ուղիներու վերաբերեալ, անդրադարձած անասնապահութեան խնդիրներուն, շրջանի աշխատաւորութեան մոբիլիզացնել ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ համագումարներու որոշումներու իրագործման համար։

Լայն տեղ կը յատկացնէր սոցմրցութեան, քարոզած առաջաւոր համարուող տնտեսութիւններու փորձը, անդրադարձած երիտասարդութեան ագիտացիոն դաստիարակութեան, գիտութեան եւ արտադրութեան հարցերուն։ Տպագրած է մշակութային ու մարզական կեանքը պատկերող հաղորդումներ ու լուրեր, գրական ստեղծագործութիւններ, բժշկական, իրաւաբանական խորհրդատւութիւններ։

Յաջորդած է «Բոլշեւիկեան դրօշով» (1932-1953 թուականներ) թերթին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կոմունիզմի Համար

**«Կոմունիզմի համար»**, խորհրդային շրջանի հայկական երկօրեայ թերթ, նախկին ՀԿԿ Հոկտեմբերեանի շրջկոմի, ժողովրդական դէպուտատներու շրջանային եւ քաղաքային խորհուրդներու օրգան։

Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1963 թուականին, Հոկտեմբերեանի մէջ (այժմ՝ Արմաւիր)։ Փորձած է արտացոլել շրջանի աշխատաւորութեան առօրեան, կուսակցական եւ հասարակական կազմակերպութիւններու աշխատանքները, գիւղատնտեսութեան եւ արդիւնաբերութեան անցուդարձը, լուսաբանած դպրոցական, մշակութային եւ մարզական կեանքը, երթեւեկութեան ու շինարարութեան վերաբերող հարցերը։

Խորհրդային գաղափարախօսութեան սահմաններուն մէջ փորձած է ծանօթացնել գիտութեան ու տեխնիկայի նուաճումները, գովազդած գրականութեան ու մշակոյթի նորոյթները։ Յաջորդած է «Բոլշեւիկեան տեմպով» (1931—1953 թուականներ), «Դէպի կոմունիզմ» (1953—1962 թուականներ) թերթերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կոմունիզմի Ուղիով

**«Կոմունիզմի ուղիով»** խորհրդային շրջանի հայկական երկօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ էջմիածնի շրջկոմի, ժողովրդական դէպուտատներու շրջանային եւ քաղաքային սովետներու օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1964 թուականին, էջմիածնի մէջ։

Լուսաբանած է արտադրական ձեռնարկութիւններու ու գիւղատնտեսական միաւորումներու աշխատանքային գործունէութիւնը։ Կարեւոր տեղ կը յատկացնէր «ժողովուրդներու բարեկամութեան ու պրոլետարական ինտէրնացիոնալիզմին», «սովետական հայրենասիրութեան» եւ երիտասարդութեան կոմունիստական ագիտացիոն դաստիարակութեան հարցերուն։ Կը լուսաբանէր շրջանի հասարակական, մշակութային եւ մարզական առօրեան, կը տպագրէր բժշկական, իրաւաբանական խորհուրդներ։

Յաջորդած է «Բամբակի համար» (1931—1934), «Կոլխոզ ֆրոնտ» (1934-1955), «էջմիածնի կոլտնտեսական» (1956-1962) եւ «Կոմունիզմի ուղիով» (միջշրջանային, 1962-1964) թերթերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կարմիր Լոռի

**«Կարմիր Լոռի»**, պոլշեւիկեան ագիտացիոն թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿ(բ)կ Լոռուայ գաւառային եւ յեղափոխական կոմիտէներու օրգանը։ Լոյս տեսած է  1921-1922 թուականներուն։ Հիմնադրուած է Ալաւերդիի մէջ, Լոռի՝ 1921 թուականի Փետրուարեան ապստամութենէն յետոյ, որու հետեւանքով Լոռին կցուեցաւ Խորհրդային Հայաստանին։ 1921 թուականի Դեկտեմբերին գաւառական կեդրոնը տեղափոխուեցաւ Ջալալօղլի (այժմ՝ Ստեփանաւան), ուր ալ շարունակուեց հրատարակուիլ անկանոն պարբերականութեամբ։ Տպագրուած է Ղարաքիլիսայի մէջ (յետագային՝ Կիրովական, այժմ՝ Վանաձոր), Կարմիր բանակի զօրակայանի տպարանին մէջ։ Խմբագիրներ՝ Կ. Ղազարեան, Գ. Մեհրաբեան, Սիմակ Սահակեան (Մաճկալ Շմաւոն)։

Տեղական բարբառին մօտ լեզուով ներկայացուցած է խորհրդային ռեժիմի կառուցուածքն ու էութիւնը, ծանօթացուցած Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան գործունէութեան։ Լուսաբանած է գաւկոմի, գիւղխորհուրդներու գործունէութիւնը, մեծ տեղ տրամադրած հողային հարցի լուծման։

Խորհրդային հասարակարգի կառուցման գործին մէջ կարեւոր դեր յատկացուցած է կանանց շրջանակին մէջ տարուող աշխատանքներուն, երիտասարդութեան ագիտացիոն դաստիարակութեան, կրթութեան եւ մարզանքի հարցերուն։ Ունեցած է «Լոռուայ կարմիր երիտասարդ», «Լոռուայ աշխատաւոր կնոջ թերթիկ», «Հեծգնդի թերթիկ» էջերը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կոչ-Դեւեթ

**«Կոչ-Դեւեթ»**, հայերէն եւ ազրպէյճաներէն լեզուներով բոլշեւիկեան օրինական թերթ։ Ռուսաստանի կոմունիստական կուսակցութեան (կոմկուս) Պաքուի կեդրոնական կոմիտէին (կենտկոմ) կից հայկական բաժանմունքի եւ «Հումմեթ» (ազրպ.՝ Hümmət` «Եռանդ») կազմակերպութեան օրգան։ Լոյս տեսած է 1906 թուականին (16 համար), Պաքուի մէջ։

Սեփական պնդմամբ՝ պայքարած է Անդրկովկասի՝ Վրաստանի, Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի ժողովուրդներու «բարեկամութեան ամրապնդման» համար։ Ջատագովածէ կոմունիստական գաղափարախօսութիւնը։

Թերթի հրատարակման մասնակցել են Ստեփան Շահումեանը, Պրոկոֆի Ջափարիձէն, Լիւդուիգ Կնունեանցը, Մեշադի Ազիզբեկովը, Պետրոս Մնացականեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Սթիրա, ժայռակղզիակ (Էվիա)

**Սթիրա** (յուն․՝ Στύρα )․ անբնակ ժայռակղզիակ,  Սթիրոնիսիա, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Սթիրոնիսիա կղզեխումբին մեծագոյն ժայռակղզիակն է։  Անբնակ է։ Կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մասը, Նեա Սթիրայի (Էվիայ) դիմացը։  Տարածութիւնն է 1,7 քլ․²։  Կը պատկանի Նեա Սթիրա (Էվիա) քաղաքապետութեան։  

Հին անունն է Էղիլիա կամ Էղլիին։ Ըստ Իրոտոթոսին (Հերոտոթոս), պարսկական առաջին Յունաստան ներխուժման ընթացքին (Ք․Ա․ 492/490), Էրեթրիայի պաշարման (Ք․Ա․ 490) գերիները Մարաթոնասի ճակատամարտին (Ք․Ա․ 490) ընթացքին Սթիրա կը պահուին։  Ճակատամարտէն ետք, անոնք Սուսա (Պարսկաստան) Դարեհ Ա․-ին մօտ կը ղրկուին։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ
Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Կովկասեան Էսպերանտիստ

**«Կովկասեան էսպերանտիստ»** (էսպերանտօ՝ *Kaukaza esperantisto*), բազմալեզու կիսամսեայ գրական հանդէս։ Կովկասեան էսպերանտիստներու խումբի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1910— 1914-ին, Թիֆլիսի մէջ, էսպերանտոյ, հայերէն, վրացերէն եւ ռուսերէն լեզուներով։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հ. Տէր-Աստուածատրեան։ Նպատակն էր թարգմանաբար ներկայացնել հայ, ռուս եւ վրաց գրականութեան նմուշներ, գովազդել էսպերանտօ արհեստական լեզուն կովկասեան միջավայրին մէջմ։ 

Ծանօթացուցած է էսպերանտօ լեզուի ծագման պատմութեան, զարգացման ուղիներուն եւ այդ լեզուով հրատարակուող գրականութեան։ Տպագրած է Սմբատ Շահազիզի, Վահրամ Փափազեանի, Ալեքսանդր Ծատուրեանի, Աւետիք Իսահակեանի արձակ եւ չափածոյ գործերը, ինչպէս նաեւ ռուս եւ եւրոպացի հեղինակներու (Ալեքսանդր Պուշկին, Անթոն Չեխով, Ա. Կուպրին, Վիքթոր Հիւկօ, Գի տը Մոպասան) ստեղծագործութիւնները։ 

Հանդէսին ինքնուրոյն եւ թարգմանական գործերով աշխատակցած են Ա. Դոստեանը (Շռինդ), Վ. Սիրունեանը, Վ. Գոգիսփձէն, Վ. Ախվլեդիանին, Վ. Պաւլովան եւ ուրիշներ։ «Կովկասեան էսպերանտիստ»ին մէջ գործած է էսպերանտօ լեզուի ուսուցման լրիւ դասընթաց, ինչպէս նաեւ երգիծանքի բաժին։ Տարածուած է Մոսկուայի, Վարշաւայի, Փարիզի, Թաւրիզի  մէջ եւ այլուր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Կուսակցական Խօսք

**«Կուսակցական խօսք»**, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Կենտկոմի հանդէս։ Լոյս կը տեսնէր Յունուար 1980-էն։ Մինչ այդ հրատարակուած է «Ագիտատոր» եւ «Պրոպագանդիստ» անունով։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կռունկ Հայոց Աշխարհին

**«Կռունկ Հայոց Աշխարհին»**, գրական, բանասիրական, վիճակագրական, բարոյախօսական եւ տեղեկատու ամսօրեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1860-1863 թուականներուն Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրն էր Մ. Աղաբեկեանը, հրատարակիչը՝ Համբարձում Էնֆիաճեանը։ Հանդէսը հայ ժողովուրդի լուսաւորութեան հիմնական գործօնները համարած է լեզուն, պատմութիւնը եւ կրօնը։ Կարեւոր դեր կատարած է աշխարհաբար գրական հայերէնի ձեւաւորման գործին մէջ՝ տպագրելով Խ. Աբովեանի («Ովսանա»), Պերճ Պռօշեանի («Սոս եւ Վարդիթեր», «Աղասի»), Դ. Շերմազանեանի, Ռ. Պատկանեանի, Ե. Սահակեանի, Հ. Ամիրբեկեանի եւ ուրիշներու գեղարուեստական երկերը, Մ. Մամուրեանի «Անգլիական նամականի»-ի առաջին բաժինը։ Թարգմանաբար ներկայացուցած է Պուշկինի եւ Հաֆեգի ստեղծագործութիւններէն, բազմաթիւ գլուխներ Ռուսթաւելիի «Վագրենաւորից»։ Ամսագիրը աւանդ ունի նաեւ հայ բանասիրութեան զարգացման բնագաւառին մէջ (Մ. Տէր-Ազարեանցի, Մ. Աղաբեկեանի ուսումնասիրութիւնները, Յովսէփ կաթողիկոսի «Յիշատակարանք»-ը եւ այլ գործեր)։ Անդրադարձած է արեւմտահայ քաղաքական կեանքի իրադարձութիւններուն, Զէյթունի ապստամբութեան։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Կրթութիւնը Եւ Գիտութիւնը Արցախում (հանդէս)

**Կրթութիւնը Եւ Գիտութիւնը Արցախում**, գիտամեթոդական եւ գիտահանրամատչելի պարբերական ուսուցիչներու, դասախօսներու եւ ուսանողներու համար։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
ՀԱԱՀ Տեղեկագիր

**Հայաստանի Ազգային Ագրարային Համալսարանի Տեղեկագիր**, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ
Համալսարան (ամսագիր)

**Համալսարան**, գիտական եւ գրական ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է 1899-1902 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Մ. Պաղտասարեան, Հ. Շաւարշ (Սիւզմէճեան)։ Նպաստած է երիտասարդութեան ընդհանուր մակարդակի բարձրացման, հրապարակած նիւթեր միջազգային ճանաչում ունեցող գիտնականներու եւ անոնց յայտնագործութիւններուն մասին։ Գրականութեան բաժնին մէջ տպագրած է գեղարուեստական գործեր, բանասիրական եւ լեզուաբանական նիւթեր։ Անդրադարձած է նաեւ առողջապահութեան, կրթութեան հարցերուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Կովկաս (թերթ)

**«Կովկաս»**, քաղաքական եւ բանասիրական շաբաթաթերթ, հայերէն առաջին պարբերականը Կովկասի մէջ։ Լոյս տեսած է 1846-1847 թուականներուն Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Հ. Արզանեան, Հ. Կարէնեան։ «Կովկասը» «Kaвказ» («Կաւկազ») թերթի տարբերակն էր։

Նպատակն էր ծանօթացնել Կովկասի պատմութեան, աշխարհագրութեան, տեղաբնիկներու կենցաղին ու սովորութիւններուն։ Տպագրած է պետականպաշտօնական որոշումներ, Կովկասի փոխարքայի հրամաններն ու հրահանգները, ինչպէս եւ առեւտրական, տնտեսական, քաղաքական, բնոյթի ինքնուրոյն ու թարգմանական նիւթեր, բանասիրական ուսումնասիրութիւններ։

Կարեւոր տեղ յատկացուցած է  Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի պատմութեան, մշակոյթի ու գրականութեան, կրթութեան բնագաւառներուն վերաբերող նիւթերուն, հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններուն։ Տպագրած է նաեւ թարգմանութիւններ ռուս եւ արեւմտաեւրոպական գրողներէն։ Աշխատակցած են Գալուստ Շերմազանեանը, Համբարձում Էնֆիաճեանը, Ռոստոմ Երզնկեանը, Գաբրիէլ Պատկանեանը, Գէորգ Տէր-​Ալեքսանդրեանցը, Յովհաննէս Լորիս-Մելիքեանը, Կարապետ Շահնազարեանը, Միքայէլ Պատկանեանը եւ ուրիշներ։

Լեզուն հիմնականին գրաբար էր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Համայնապատկեր (հանդէս)

**«Համայնապատկեր»**, գրական-մշակութային հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ 1999 թուականէն, Լոս Անճելըսի մէջ։ Խմբագիր՝ Սարօ Գէօդակեան։ Իր էջերուն մէջ կը ներկայացնէ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Համայնք (հանդէս)

**Համայնք**, երկամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1894-ին (5 համար), Ժընեւի մէջ  (անվտանգութեան նկատառումով տպագրութեան վայր նշուած է Փարիզը)։ Ժընեւի հայ անարխիստներու հրատարակչութիւն։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Ա. Աթաբեկեան։ Գովազդած է անարխիզմը, հայ ժողովւկրդի երկու հատուածներու ազատագրման հնարաւոր ուղին համարած զինուած ապստամբութիւնը, Ռուսական կայսրութեան հպատակ ազգերու յեղափոխական ուժերուն համախմբուելու կոչ ըրած։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ հայկական պարբերականներ
Համբաւաբեր

**Համբաւաբեր**, Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերութեան հասարակական-գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1915-1917 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս. Յարութիւնեան։ Անդրադարձած է Արեւմտեան Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակին, հայութեան ծանր կացութեան։ «Արտաքին տեսութիւն», «Համաշխարհային պատերազմ» բաժինները լուսաբանած են միջազգային իրադարձութիւնները, տպագրած լուրեր ռազմաճակատներէն։ Գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են հայ դասականներու գործեր, Մանուկ Աբեղեանի, Լէոյի, Մ. Մատէնճեանի եւ այլոց պատմաբանասիրական ուսումնասիրութիւններ։ Հրատարակած է նաեւ ընկերութեան պաշտօնական հաղորդագրութիւններ, կեդրոնական խորհուրդի եւ մասնաճիւղերու հաշուէտուութիւններ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Համբաւաբեր Ռուսիոյ

**«Համբաւաբեր Ռուսիոյ»**, կիսամսեայ պատկերազարդ լրագիր։ Լոյս տեսած է 1861-1864-ին, Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Մ. եւ Զ. Մսէրեաններ։ Տպագրած է պաշտօնական տեղեկութիւններ, կառավարական հաղորդագրութիւններ, լուրեր, կրօնաեկեղեցական եւ բանասիրական յօդուածներ։ «Կիրակնօրեայ զուարճալիք» խորագրի տակ տպագրած է կենցաղային, առօրեական հարցերուն նուիրուած երգիծական նիւթեր։ Հայկական կեանքը արտացոլած է մակերեսօրէն, ունեցած է շեշտուած միապետական ուղղութիւն։ Արտատպումներ կատարած է ռուսական մամուլէն։
## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Հայ Աշխարհ

**Հայ Աշխարհ**, պատմութեան եւ մշակոյթի ամսաթերթ։ Պելճիքայի հայ կաթողիկէներու հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1937–1939 թուականներուն, Պրիւքսէլի մէջ, հայերէն եւ ֆրանսերէն (վերջը՝ միայն ֆրանսերէն)։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Հ. Նալպանտեան։ Ծանօթացուած է հայ եկեղեցւոյ պատմութեանը, անոր նշանաւոր գործիչներուն, ֆրանսերէն ներկայացուցած հայոց պատմութիւնը, աւանդոյթները եւն։ Ինքնուսոյց վարժութիւններով օգնած է սորվիլ հայերէն։ Հատուածներ տպագրած է նաեւ Հոլանտայի եւ Պելճիքայի հայ գաղութներու մասին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պելճիքայի հայկական պարբերականներ
Հայ Դպրոց

**«Հայ Դպրոց»**, մանկավարժական ամսագիր, Հայ ուսուցչական միութեան հրատարակութիւն։ Հրատարակուած է 1933 թուականէն, Գահիրէի մէջ։ Խմբագիր՝ Բենեամին Թաշեան։ Մինչեւ 1935 թուականը լոյս տեսած են 1-ին հատորի 10 պրակները։ Յետագային հրատարակումը ընդհատուած է, վերստին լոյս տեսած է 1938 թուականին (մէկ տարի)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Հայ Դրամագիտական Հանդէս

**Հայ Դրամագիտական Հանդէս**, եռամսեայ պարբերական։ ԱՄՆ-ի հայ դրամագիտական ընկերակցութեան օրգան։ Լոյս կը տեսնէ 1975 թուականէն, Փիքօ Ռիւերայի մէջ (Քալիֆորնիա)։ Խմբագիր՝ Ե. Ներսէսեան։ Նիւթերը (հայերէն եւ անգլերէն) նուիրուած են հայկական դրամներու ստեղծման պատմութեան, անոնց նկարագրութեան եւ շրջանառութեան ոլորտներուն, Տիգրան Բ. Մեծի շրջանի Հայաստանի, անթիք աշխարհի եւ Բիւզանդական կայսրութեան դրամական համակարգերուն, Հայաստանի տարածքին մէջ հատուած այլ պետութիւններու դրամներուն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Հայ Խօսնակ

**Հայ խօսնակ**, բարոյագիտական, գրական, կրօնական ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է 1924-1939 -ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։

Խմբագիրներ՝ Ա․ Սիւրմէեան, Մ․ Նարոյեան, Զ․ Կեզիւրեան։ Ծանօթացուցած է հայ հին եւ նոր գրականութեան, տպագրած թարգմանութիւններ ռուս եւ արեւմտաեւրոպ․ գրողներէն։ Ուշագրաւ են հայ հոգեւոր երաժշտութեան նուիրուած յօդուածները («Հայ շարականները եւրոպական ձայնագրութեամբ», դ 1, 1929)։ Կարեւոր դեր յատկացուցած է  հայ-ի ուսուցման սփիւռքի դպրոցներուն մէջ։ 1932֊1934-ին հրատարակած է «Հայ խօսնակ մանկանց» յաւելուածը, ուր տեղ գտած են գրական գործեր, թուաբանական խնդիրներ, հանելուկներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Հայ Կեդրոն

**«Հայ Կեդրոն»**, ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1932—1970 թուականներուն, Պույնէս Այրեսի մէջ՝ հայերէն։ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Իսրայէլ Արսլան, Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրեան, Յարութիւն վարդապետ Մուշեան, Սիոն արքեպիսկոպոս Մանուկեան, Բաբգէն արքեպիսկոպոս Ապատեան։ Հրատարակած է կրօնաբարոյական, մշակութային նիւթեր, անդրադարձած թեմական անցուդարձերուն։ Հրատարակած է հոգաբարձութեան հաշուէտուութիւնները, գաղութի պատմութեան մասին նիւթեր։ 1991—1992 թուականներուն «Հայ Կեդրոն» երեք անթուակիր համարներ լոյս տեսած են սպաներէն՝ նուիրուած Հայաստանին եւ անոր հետ կապուած իրադարձութիւններուն։ 1997 թուականին սկսած է վերահրատարակուիլ՝ հիմնականին սպաներէն։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Հայ Կեանք

**«Հայ Կեանք»** (անգլ.՝ *Armenian Life*), ամերիկահայ անկախ շաբաթաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1985 թուականէն, Կլենտելի մէջ՝ հայերէն եւ անգլերէն։ Խմբագիր՝ Մ. Մատէնճեան։ Կը լուսաբանէ ամերիկահայութեան կեանքին մէջ, Հայաստանի ու Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները, կը հրատարակէ լուրեր, բանասիրական, կրօնական, գրական, տնտեսական, մարզական յօդուածներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Հայ Հանդէս

**Հայ Հանդէս**, գիտական կիսամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1902-1903 թուականներուն, Վենետիկի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Արփիար Արփիարեան։ Լուսաբանած է հայ հասարակական-քաղաքական կեանքը։ Յոդուածները հիմնականին գրած է Ա. Արփիարեանը։ Դրական բաժնին մէջ տպագրուած է անոր «Կարմիր ժամուց» վիպակի առաջին մասը։ Արժեքաւոր է հանդէսին մէջ տպագրուած «Նիւթեր Վանի ժամանակակից պատմութեան» ոաումնասիրութիւնը։ Անդրադարձած է Թուրքիոյ դիւանագիտութեան Արեւելեան հարցին մէջ, Եւրոպայի քաղաքական կացութեան, օտար մամուլէն արտատպած հայերուն վերաբերող նիւթեր։ «Հայ Հանդէս»ին աշխատակցած է Լեւոն Բաշալեանը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայկական պարբերականներ
Հայ Բոյժ (հանդէս)

**«Հայ Բոյժ»**, բժշկական եռամսեայ հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ 1992 թուականէն, Կլենտըլի մէջ։ Ունի խմբագրական կազմ՝ Ա. Տոնոյեան, Հ. Այնթապլեան, Յարութիւն Սաղրեան, Վ. Ֆրանգեան։ Կը տպագրէ առողջապահութեան հարցերուն նուիրուած յօդուածներ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Հայագիտական Հանդէս

**Հայագիտական հանդէս**, գրական, լեզուաբանական, պատմագիտական եւ մշակութային հանդէս։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայաստան (թերթ, Երեւան)

**«Հայաստան»** օրաթերթ, լոյս տեսած է 5 Դեկտեմբեր 1920-ին։ Մինչեւ 1921 թուականը կոչուած է «Կոմունիստ», 1921-1940 թուականներուն՝ «Խորհրդային Հայաստան», 1940-1989 թուականներուն «Սովետական Հայաստան», 1989 թուականին՝ «Խորհրդային Հայաստան», 1990 թուականէն՝ «Հայաստան»։ Թերթը խմբագրած են շուրջ 24 հոգի, անոնք են՝

* Աշոտ Յովհաննիսեան
* Եղիա Չուբար
* Արտաշէս Կարինեան
* Ասքանազ Մռաւեան
* Թադէւոս Մանդալեան
* Դրաստամատ Սիմոնեան
* Վահագ Երեմեան
* Յովհաննէս Յովհաննիսեան
* Ընձակ Վահանեան
* Զորայր Աշրաֆեան
* Ադօ Ադոյեան
* Յովհաննէս Պօղոսեան
* Յովհաննէս Մամիկոնեան
* Հրաչեայ Մարգարեան
* Ղեւոնդ Դալլաքեան
* Յովհաննէս Բաղդասարեան
* Կամօ Վարդանեան
* Խաչիկ Յովակիմեան
* Լորիս Կրոյեան
* Բակունց Անանիկեան
* Էմանուէլ Մանուկեան
* Շչորս Դաւթեան
* Հենրիկ Աբրահամեան
* Տիգրան Նիկողոսեան

## Գրականութիւն

* Ալբերտ Փարսադանեան, «Գիտելիքներու շտեմարան», 2-րդ հատոր, էջ 131
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայաստան (թերթ, Թիֆլիս)

**«Հայաստան»**, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ Կը կրէր «Անդրանիկի օրգան» տիտղոսագիրը։ Լոյս տեսած է 1917-1918 -ին, Թիֆլիսի մէջ։

Խմբագիր՝ Վահան Թոթովենց։

Հրատարակութիւնը նախաձեռնած էր Անդրանիկը՝ Յովհաննէս Թումանեանի աջակցութեամբ։ Արեւմտահայերու ազգային խորհուրդի ստեղծումէն ետք դարձած է անոր խօսնակը։ Արտայայտած է արեւմտահայերու, մասնաւորապէս՝ Կովկասի մէջ ապաստանած արեւմտահայ փախստականներու շահերը։ Թերթի շուրջ ձեւաւորուած է հայ քաղաքական նոր հոսանք, որ գտնուած է Անդրանիկի քաղաքական հայեացքներու ազդեցութեան տակ, որ առաջացուցած է հայ քաղաքական որոշ կուսակցութիւններու դժգոհութիւնը։

Թերթը մեծ ուշադրութիւն դարձուցած է  հայկական հարցին, լուսաբանած է հայերու ցեղասպանութեան պատճառներն ու հետեւանքները, հայ ժողովուրդի առջեւ ծառացած խնդիրները, հանդէս եկած Հայաստանի երկու հատուածներու միասնութեան ամրապնդման օգտին։ «Հայաստան»-ը պաշտպանած է հայկական հարցի լուծման երեք տարբերակ.

# Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին եւ ռուսական հովանաւորութեան հաստատում,
# Հայաստանի ինքնավարութիւն՝ հայերու կառաւարմամբ,
# Հայաստանի ինքնավարութիւն՝ դաշնակից պետութիւններու խորհուրդի կառավարմամբ։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Հայաստան (թերթ, Լոնտոն)

«**Հայաստան**», երկշաբաթաթերթ, ապա՝ ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է Լոնտոնի մէջ 1888-1992, հայերէն եւ ֆրանսերէն։ Խմբագրապետն էր Մ. Սուազլեանը։ Սկիզբը հրատարակուած  է որպէս «Հայրենասիրաց ընկերութիւն հայոց»-ի օրգան, Կ. Յակոբեանի ղեկավարութեամբ (որ տարաձայնութիւններու պատճառով 1889-ին հեռացած է թերթէն)։ 1891-էն կոչուած է «Բերան Անգլ եւ Հայկական ընկերութեան»։

«Հայաստան»-ի նպատակն էր «թարգման կանգնիլ ընդ մէջ Հայաստանի եւ Եւրոպիայի, ընդ մէջ դիւանագիտաց, հրապարագրաց եւ եւրոպական մամլոյն, առ ի լուսաբանութիւն ժողովրդական կարծեաց ի վերայ տանջանաց... Հայոց թշուառ ազգին...» (1 Նոյեմբեր1888), ինչպէս նաեւ սորվեցնել հայ ժողովուրդին պայքարի խաղաղ, բայց ազդու ձեւերը, որոնցմով կը հասնէին Պերլինի կոնգրեսի խոստացած բարենորոգումներու իրականացման («Հայկական վաւերագիր» խորագրով հրատարակած է Պերլինի կոնգրեսի նիւթերը)։ «Հայկական խնդիրն ու հասարակական կարծիքը», «Մեր բարեկամները» բաժինները ներկայացուցած են օտարազգի գործիչներու յօդուածներն ու նամակները հայերու, Հայաստանի, հայկական հարցի մասին։ 

Տպագրուած են նաեւ հայրենասիրական բանաստեղծութիւններ, ազգագրական նիւթեր։ Թերթը ունեցած է առաւելապէս եւրոպացիներէն կազմուած խնամակալ յանձնաժողով (Ճեյմս Պրայս, Ֆրանսիս Սթիւենսոն եւ ուրիշներ)։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Միացեալ Թագաւորութեան հայկական պարբերականներ
Հայաստան (թերթ, Փլովտիւ)

**«Հայաստան»**, ազգային, գրական, քաղաքական կիսաշաբաթաթերթ, յետագային՝ շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1915 թուականին, 1919-1920 թուականներուն՝ Սոֆիայի մէջ, 1920-1925 թուականներուն՝ Փլովտիւի մէջ։ ՀՅԴ կուսակցութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Տիգրան Խաչիկեան, Օնիկ Վարդանեան, Մկրտիչ Թերսլեան, Արմէն Սեւան (Յովհաննէս Դեւեճեան), Գ. Փիլիպոսեան։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Հայաստան (պաշտօնաթերթ)

**«Հայաստան»**, Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1980-1987-ին, հրատարակութիւնը վերսկսած է 1991-էն։ Հրատարակող կազմակերպութեան ընդհատակեայ գործելակերպի հետեւանքով տպագրութեան վայրը, խմբագիրներու, յօդուածագիրներու անունները չեն նշուիր։ Պարբերականութիւնը անորոշ է, մօտաւորապէս՝ ամէնամսեայ։

Սկիզբը «Հայաստան»ին մէջ հայերէնի կողքին լոյս կ՚ընծայուէին նաեւ անգլերէն, ֆրանսերէն, արաբերէն, ռուսերէն, թրքերէն եւ սպաներէն յօդուածներ։

1983-1987-ին հայերէն, արաբերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն եւ թրքերէն թողարկումները լոյս տեսած են առանձին-առանձին։ 1991-էն կը հրատարակուի միայն հայերէն։

Կարգախօսներն են «Կեցցէ իրաւազրկուած ժողովուրդներու յեղափոխական միասնութիւնը», «Զինեալ պայքարը եւ քաղաքական ճիշդ գիծը ուղին են Հայաստանի»։ Կը հրապարակէ Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի պաշտօնական հաղորդագրութիւնները, տեղեկութիւններ ու մեկնաբանութեաններ անոր զինուած գործողութիւններու, նահատակ ու ձերբակալուած անդամներու մասին։ Կ՚անդրադառնայ սփիւռքահայ հասարակական կեանքին, միջազգային, յատկապէս՝ մերձաւորարլեւելեան քաղաքական անցուդարձին։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Կոմունիստ (թերթ, Պաքու)

**Կոմունիստ**, օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1920-1989 թուականին, Պաքուի մէջ շաբաթը 5 անգամ։ Խմբագիրներ՝ Ս. Խանոյեան, Ս. Վարդանեան, Ի. Դովլաթեան, Ս. Մանուցեան, Ա. Վարդանեան, Գեղամ Անտելէպեան, Հ. Բաբլումեան, Ե. Գրիգորեան, Համօ Ամիրխանեան, Տ. Գրիգորեան, Ե. Բաբայեան, Է. Գրիգորեան։

Առաջին տարիներուն ներկայացուցած է Ազրպէյճանի տնտեսութեան վերակառուցման ուղղուած միջոցառումները, ծանօթացուցած է հանրապետութեան հայ բնակչութեան առօրեային, տպագրած հայ գրողներու գործեր։ Պայքարած է աշխատաւորութեան ինտէրնացիոնալիզմի եւ ժողովուրդներու բարեկամութեան ոգիով դաստիարակելու համար, գովազդած լենինեան ազգային քաղաքականութիւնը, խորհրդային հայրենասիրութիւնը։ Սկզբնական շրջանին մասնակցած է խորհրդային կարգերու ամրապնդման, երկրի ինդուստրացմանն ու գիւղատնտեսութեան կոլեկտիւացման, տպագրած Վ. Ի. Լենինի «Ձախութեան» մանկական հիւանդութիւնը կոմունիզմի մէջ» աշխատութիւնը, Ս. Կիրովի, Ս. Օրջոնիկիձեի, Ալեքսանդր Միասնիկեանի, Ն. Նարիմանովի, Ա. Միկոյեանի, Արտաշէս Կարինեանի եւ ուրիշներու յօդուածները։ Լուսաբանած է Կարմիր բանակի եւ խորհրդային ժողովուրդի հերոսական պայքարը Հայրենական մեծ պատերազմին։

1960-ական թուականներէն սկսած՝ տեղի կուսակցական եւ խորհրդային մարմիններու ճնշման տակ առաւել որոշակի ուրուագծուած է թերթի պասսիւ դիրքորոշումը Ազրպէյճանի սահմաններուն մէջ գտնուող հայկական տարածքներու (Լեռնային Ղարաբաղ, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն) եւ հայաբնակ վայրերու հայ բնակչութեան հետապնդումներու, հայկական յուշարձաններու իւրացման կամ ոչնչացման փաստերու վերաբերեալ։ Թերթը փակուած է 1989 թուականի Դեկտեմբերին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Հայաստանի Հանրապետութիւն (օրաթերթ)

**Հայաստանի Հանրապետութիւն**, կրճատ **ՀՀ**, Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող օրաթերթ։ Ստեղծուած է ՀՀ Գերագոյն խորհուրդի 6 Սեպտեմբեր 1990-­ի որոշմամբ։ Սկիզբը տպուած է հայերէն եւ ռուսերէն տարբերակներով՝ որպէս Գերագոյն խորհուրդի պաշտօնաթերթ։

Առաջին համարը լոյս տեսած է 9 Հոկտեմբեր 1990-­ին։ Առաջին խմբագիրը եղած է Այդին Մորիկեանը։ Յետագային՝  Նոյեմբեր 1992  Ռեսպուբլիկա Արմէնիա ռուսէրէն տարբերակը առանձնացած է եւ սկսած լոյս տեսնել որպէս առանձին թերթ։ Իսկ «Հայաստանի Հանրապետութիւնը»-ը իբրեւ Գերագոյն խորհուրդի, այնուհետեւ՝ ՀՀ Ազգային Ժողովի պաշտօնաթերթ շարունակելած է լոյս տեսնել մինչեւ 2000 թուականի վերջը։ 2001 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան 9 Փետրուարի որոշմամբ ստեղծուած է «Հանրապետութիւն» ՓԲԸ-ը, որու հրատարակութիւնն ալ այսօր կը հանդիսանայ «Հայաստանի Հանրապետութիւն» օրաթերթը։ Այս կարգավիճակով թերթը սկսած է լոյս տեսնել 9 Ապրիլ 2001-էն։ Թերթն ունի սեփական թղթակից նաեւ Արցախի մէջ։

## Գլխաւոր խմբագիրներ

* Այդին Մորիկեան (1990-1997 ),
* Մեսրոպ Յարութիւնեան (1997-­1998 Յունուար),
* Լիզա Ճաղարեան (Փետրուար  1998  - ­Հոկտեմբեր 1998  ),
* Աշոտ Աղաբաբեան (Հոկտեմբեր 1998 ­- Փետրուար2001 )։

Այժմ թերթի գլխաւոր խմբագիրն է Տիգրան Ֆարմանեանը, որ նաեւ «Հանրապետութիւն» ՓԲԸ գործադիր տնօրէնն է։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայաստանեան Ճակատ

**«Հայաստանեան Ճակատ»**, 1946-1950 թուականներուն Պուխարեսթի մէջ լոյս տեսած հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Պուխարեսթի Հայաստանեան ճակատ կազմակերպութեան կեդրոնական կոմիտէի հրատարակութիւն։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Հ․ Պապոյեան։

Հանդէս եկած է Հայ դատի պաշտպանութեամբ, մերկացուցած է Թուրքիոյ երկդիմի քաղաքականութիւնը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մէջ։Տպագրած է գիտական եւ մշակութային նիւթեր։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ հայկական պարբերականներ
Հայելի (թերթ)

**«Հայելի»**, երգիծական շաբաթաթերթ, որ լոյս տեսած է 1897-1903 թուականներուն, Վառնայի մէջմ (Պուլկարիա), 1903-1904-ին՝ Աղեքսանտրիոյ մէջ (Եգիպտոս)։ Խմբագիր՝ Տ․ Փափազեան։

Տպագրած է լուրեր հայ գաղթավայրերէն, կարեւորած դպրոցի դերը, քննադատած եկեղեցական երկպառակութիւնները։ Մտահոգուած է եւրոպական երկիրներ արտագաղթող արեւմտահայերու ճակատագրով, լուսաբանած Վառնայի աղքատախնամ ընկերութեան գործունէութիւնը։ Ծանօթացուցած է հայկական ճարտարապետական յուշարձաններուն, անդրադարձած գրական ու թատերական կեանքի նորութիւններուն։ Ունեցած է հայատառ թրքերէնի բաժին։

1906-1907 թուականներուն այդ անունով լոյս տեսած է Թիֆլիսի մէջ՝ Վ․ Պետրոսեանի խմբագրութեամբ։

Հանդէս եկած է դաշնակցութեան եւ կադէտներու դէմ, քննադատած Պետական դումայի գործունէութիւնը, ծաղրած կենցաղի արատաւոր բարքերը, եկեղեցւոյ սպասաւորներու կեղծ բարեպաշտութիւնը։ Անդրադարձած է ժամանակի քաղաքական իրադարձութիւններուն, լուսաբանած գաւառի կեանքը։ Տպագրած է Շուշանիկ Կուրղինեանի, Արամ Չարըգի, Ս․ Սաֆարեանի, Վ․ Տիրացեանի, Մ․ Տէր-Սիմոնեանի եւ այլոց երգիծական ստեղծագործութիւնները։

Հրատարակուած է նաեւ «Հայելի Խաբարդա», «Հայելի Սատանայ», «Հայելի Հոպ-Հոպ» անուններով։ 1906 թուականին լոյս ընծայած է «Հոպ-հոպ» յաւելուածը։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Հայաստանի Աշխատաւորուհի

«**Հայաստանի Աշխատաւորուհի**», խորհրդային շրջանի հայկական հասարակական–քաղաքական, գրական–գեղարուեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Կենտրոնական կոմիտէի հրատարակութիւնը։

Լոյս կը տեսնէր 1924-էն  (1941–1958 -ին ընդհատուած է), Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ Ֆ. Վարդանեան, Վ. Տարախչեան, Ա. Չոլախեան, Վ. Աթանէսեան, Ա. Երիցեան, Ժ. Մադոյեան, Ա. Չիլինգարեան (1972 -էն)։

Առաջին շրջանին հանդէսը ներկայացուցած է հայ կնոջ մասնակցութիւնը Հայաստանի մէջ սոցիալիստական ռեժիմը ամրապնդելու, փորձած է պայքարիլ անգրագիտութեան դէմ, պայքարիլ աշխատաւոր կնոջ իրաւունքներու համար։ Վերահրատարակումէն ետք (1958) «Հայաստանի Աշխատաւորուհի» աշխոյժ մասնակցած է ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ համագումարներու ու պլենումներու որոշումները տպագրելու մէջ։ Գովազդած է խորհրդային գաղափարախօսութիւն՝ «սովետական հայրենասիրութիւն», «ժողովուրդներու բարեկամութիւն», «պրոլետարական ինտէրնացիոնալիզմ» եւ այլ դոգմաներ, հետեւողականոնօրէն լուսաբանած կանանց դերն ու տեղը՝ այսպէս կոչուած կոմունիստական հասարակարգի կառուցման գործին մէջ։

Գաղափարախօսութեան դիրքերէն առանձնայատուկ ուշադրութիւն  նուիրած է հասարակութիւն-ընտանիք-անհատ փոխյարաբերութիւններուն, սոցիոլոգիական ուսումնասիրութիւններ կազմակերպել այդ թեմայով, հարցազրոյցներ ընել հանրապետութեան նշանաւոր համարուող մարդոց հետ։ Անդրադարձած է նաեւ կանանց ու երեխաներու առողջապահութեան, հանգիստի կազմակերպման հարցերուն, տուած բժշկական, կենցաղային խորհուրդներ։

Ամսագրին թղթակցած են հանրապետութեան գրողներ, գիտնականներ, բժիշկներ, տարբեր մասնագիտութիւններու կին գործիչներ։ Պարգեւատրուած է «Պատուոյ նշան» շքանշանով (1974):

## Յղումներ

* «Հայաստանի Աշխատաւորուհի» ամսագրի թուայնացուած 1924-1998 թթ․ համարները Հայաստանի Ազգային Գրադարանի արխիւին մէջ (tert.nla.am)
* [Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 6.djvu/136](https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/136)

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայաստանի Բժշկագիտութիւն (հանդէս)

**Հայաստանի բժշկագիտութիւն**, կը տպագրուին տեսական եւ գործնական բժշկութեան վերաբերեալ նիւթեր։

## Աղբիւր

* Գիտական տեղեկատուական վերլուծութեան եւ մոնիթորինգի կեդրոն, Հայաստանի մէջ հրատարակուող գիտական պարբերականներու ցանկ 
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայելի Կալկաթեան

**«Հայելի Կալկաթեան»**, քաղաքական, գրական եւ առեւտրական շաբաթաթերթ։ Կալկաթայի (Հնդկաստան) «Իմաստախնդիրեան միաբանութիւն» հրատարակչական ընկերութեան պարբերական։ Լոյս տեսած է 1820-ին, Կալկաթայի մէջ։ Խմբագիր՝ Հ․ Տէր-Յակոբեան։

Տպագրած է միջազգային եւ տեղական լուրեր, գրական ստեղծագործութիւններ, մանկավարժական յօդուածներ։ Լեզուն հիմնականին գրաբար է։

Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի հայկական պարբերականներ
Մեղալոնիսոս, Փեթալյի

ձախից|մինի|Մեղալոնիսոս, Փեթալյի․ դիրքը
**Մեղալոնիսոս** (յուն․՝ Մեղալոնիսոս)․ անբնակ կղզի, Փեթալյի, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մեղալոնիսոս Փեթալյի կղզեխումբին մեծագոյն կղզին է։ Տարածութիւնն է՝ 17,2 քլ․² եւ կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւը, Ատիկէի արեւելեան մասի Ռաֆինա նաւահանգիստին եւ Մարմարիուին (Էվիա) միջեւ։  Բարձրագոյն կէտն է 371 մեթր։ Կը պատկանի Մարմարիու (Էվիա) քաղաքապետութեան։  

Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին բնակիչ չունի, իսկ մինչեւ 2001 բնակուած եղած է․ 1940՝ 46, 1951՝ 61, 2001՝ 51։

Կղզիին մեծ մասը կը պատկանի Էմպիրիքոս նաւատէր ընտանիքի ժառանգներուն եւ մաս մըն ալ՝ Փապլօ Փիքասոյի դուստրին։

     

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հերսոնիսի, Փեթալյի

**Հերսոնիսի** (յուն․՝ Χερσονήσι)․ անբնակ կղզի, Փեթալյի, Էվոյիքոս ծոց, Յունաստան։

## Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Հերսոնիսի Փեթալյի կղզեխումբին երկրորդ մեծագոյն կղզին է։ Տարածութիւնն է՝ 3,8 քլ․² եւ կը գտնուի Էվոյիքոս ծոցին հարաւ-արեւմուտքը։  Բարձրագոյն կէտն է 142 մեթր։ Կը պատկանի Քարիստոս (Էվիա) քաղաքապետութեան։  

Ըստ 2011-ի մարդահամարին կղզին բնակիչ չունի, իսկ 1951-ին ունեցած է՝ 21։

    

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ
Ստորոգութիւն:Կղզիակներ