Հայկական Թաւշեայ Յեղափոխութիւն

**Հայկական թաւշեայ յեղափոխութիւն**, որ սկիզբը Սերժ Սարգսեանի դէմ բողոքի ցոյցերու տեսք ունէր։ **Բողոքի ցոյցեր ընդդէմ Սերժ Սարգսեանի** (յայտնի իբրեւ **Մերժիր Սերժին** (արւմտ. **Մերժէ Սերժը**, ինչպէս նաեւ՝ **Քայլ արա՛, մերժի՛ր Սերժին**  անուանումով, ընկերային ցանցերու վրայ կը գործածուի **#ՄերժիրՍերժին** հեշթեկը. կը գործածուին նաեւ ոստիկաններուն ուղղուած «**Զենքդ դի՛ր, մերժի՛ր Սերժի՛ն**», «**Ոստիկա՛ն, միացի՜ր**» կարգախօսները, վարորդներուն ուղղուած «**Սերժին դէմ ես, սիկնալ (նշան) տո՛ւր**» կարգախօսը), Հայաստանի Հանրապետութեան ղեկին Սերժ Սարգսեանի պաշտօնավարման երրորդ ժամկէտի դէմ բողոքի ցոյցեր եւ երթեր Հայաստանի մէջ 2018-ին։ Իրականութեան մէջ, տեղի ունեցածը պարզապէս բողոքի ցոյցեր չէին, այլ՝ յեղափոխութիւն, որ աւարտեցաւ ինքզինք սպառած իրաւաքաղաքական համակարգի տապալմամբ եւ նոր պատմութեան մեկնարկումով։ Ցոյցերը եւ բողոքի միջոցառումները սկսած էին 2018 թուականի Մարտ ամսին, երբ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցութեան (ՀՀԿ) տարբեր անդամները չբացառեցին Սերժ Սարգսեանի երկրի վարչապետի պաշտօնի համար առաջադրելու տարբերակը։ Հիմնական գործողութիւնները տեղի ունեցան 16 Ապրիլէն մինչ 8 Մայիս 2018՝ ԱԺ Ելք խմբակցութեան պատգամաւոր Նիկոլ Փաշինեանի վարչապետացման օրը։

## Սահմանադրութեան փոփոխութիւն
[thumb|256x256px|ձախից|ՀՀ նորընտիր վարչապետ [Սերժ Սարգիսեան|Սերժ Սարգսեանը]]
Սերժ Սարգսեանը՝ որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ ընտրուեցաւ 2008-ին, ապա վերընտրուեցաւ 2013-ին։ 1995-ին ընդունուած Հայաստանի Սահմանադրութիւնը կ'արգիլէր միեւնոյն անձին աւելի քան երկու անգամ անընդմեջ ընտրուիլ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի պաշտօնին։ 2013 թուականի 4 Սեպտեմբերին Սերժ Սարգսեանը հրամանագիր ստորագրեց ՀՀ նախագահին առընթեր սահմանադրական բարեփոխումներու մասնագիտական յանձնաժողով ստեղծելու մասին։ 2014 թուականի 10 Ապրիլին Սերժ Սարգսեանին ներկայացուեցաւ սահմանադրական բարեփոխումներու հայեցակարգի նախագիծը, որմով երկիրը պետք է անցնէր կառավարման խորհրդարանական ձեւին եւ պետութեան ղեկավարը դառնար ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւորներու կողմէ ընտրուած վարչապետը։ Նոյն օրը, Սերժ Սարգսեանը պաշտօնապէս յայտարարեց, որ ինք այլեւս պիտի չառաջադրուի ՀՀ նախագահի կամ վարչապետի պաշտօններուն։ Ան մասնաւորապէս ըսաւ.

Հանրաքուէն ընդունուեցաւ 2015 թուականի 6 Դեկտմբերին։ Նախագահութեան երկրորդ ժամկէտի աւարտէն քանի մը օր առաջ Սերժ Սարգսեանը հաստատեց, որ չի բացառեր իր թեկնածութիւնը վարչապետի պաշտօնին։

## Պայքարող ոյժեր
thumb|300px|աջից|«Իմ քայլը» գծագրութիւն Երեւանի մէջ
Հայաստանը երրորդ ժամկէտով ղեկավարելու Սերժ Սարգսեանի մտադրութեան դէմ բողոքի ցոյցեր սկսան շարք մը ոյժեր, որոնցմէ գլխաւորներն էին խորհրդարանական «Ելք» դաշինքին մաս կազմող «Քաղաքացիական պայմանագիր» Կուսակցութիւնն ու արտախորհրդարանական «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնութիւնը եւ «Յանուն Հայաստանի պետութեան» ճակատը։ Սերժ Սարգսեանի վարչապետութեան դէմ պայքարող ոյժերն ընտրեցին փողոցային պայքարը՝ կիրարկելով քաղաքացիական խաղաղ անհնազանդութիւն. երթերու, ցոյցերու եւ բողոքի այլ միջոցառումներու տարբերակը՝ բացառելով բռնութիւնը։

### Քաղաքացիական պայմանագիր
#### «Իմ քայլը»
thumb|300px|աջից|Նիկոլ Փաշինեանը կը փակէ արագաչափը
«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան վարչութեան անդամ եւ ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամաւոր Նիկոլ Փաշինեանը 2018 թուականի 31 Մարտին ընդդէմ Սերժ Սարգսեանի յետագայ իշխանավարման՝ սկսաւ բողոքի քայլերթը, որ մեկնարկեց Գիւմրի քաղաքէն՝ անցնելով Վանաձոր, Դիլիջան, Հրազդան, Աբովեան քաղաքներով եւ 13 Ապրիլին հասաւ մայրաքաղաք Երեւանի Ազատութեան հրապարակ, որուն յաջորդեցին շրջօրեայ հանրահաւաքները։

«Իմ քայլը» նախաձեռնութեան պայքարի երգը «Քաղաքացու երգը» ստեղծագործութիւնն էր, որու խօսքերու հեղինակը Նիկոլ Փաշինեանն էր, երաժշտութեան հեղինակը եւ կատարողը՝ Հայկ Ստուերը (Հայկ Եոզեֆի Հայրապետեան)։

* 8 Ապրիլին «Իմ քայլը» նախաձեռնութիւնը 10 վայրկեանով փակեց Երեւան-Դիլիջան մայրուղին։
* 8 Ապրիլին Նիկոլ Փաշինեանն ի պաշտպանութիւն Անուշ Լալաեանի նկատմամբ ոստիկանութեան` իր խօսքերով ապօրինի գործողութիւններուն, փակած է Երեւան - Սեւան - Իջեւան Մ4 միջպետական նշանակութեան ճանապարհի 82-րդ քիլոմեթրի վրայ տեղադրուած արագաչափ սարքը։
* 9 Ապրիլին Նիկոլ Փաշինեանն ի պաշտպանութիւն քաղաքացիական գործօն Վարդգէս Գասպարիի նկատմամբ ոստիկականութեան բռնութեան, փակեց Երեւան - Սեւան -  Իջեւան Մ4 միջպետական նշանակութեան ճանապարհի արագաչափերէն երկրորդը։
* 11 Ապրիլին ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւորներ Արարատ Միրզոյեանը եւ Լենա Նազարեանը Ազգային ժողովի նիստերու դահլիճի ամպիոնին քովէն գունաւոր ծխով ճայթուկներ վառեցին՝ ժողովուրդին կոչ ուղղելով 13 Ապրիլին գալ Ազատութեան հրապարակ։

### «Մերժիր Սերժին»
#### «Օգնիր Սերժին գնալ թոշակի»
5 Ապրիլին «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնութiւնը Երեւանի կեդրոնին վրայ խորհրդանշական շարժում կազմակերպած էր եւ գումար կը հաւաքէր պաշտօնէն հեռացող Սերժ Սարգսեանի թոշակին համար։

* 8 Ապրիլին նախաձեռնութիւնը ինքնաշարժներու երթով շարժեցան դէպի Ծովագիւղ, ուր միացաւ Նիկոլ Փաշինեանի բողոքի քայլերթին։
* 9 Ապրիլին «Մերժիր Սերժին» քաղաքացիական նախաձեռնութիւնը Ազատութեան հրապարակէն երթ կազմակերպեց Երեւանի կեդրոնական փողոցներով։
* 11 Ապրիլին «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնութիւնը «Յանուն Հայաստան պետութեան» ճակատի աջակցութեամբ մօտ կէս ժամ փակեցին Տիգրան Մեծ - Մելիք Ադամեան փողոցներու խաչմերուկը։

### «Յանուն Հայաստան պետութեան» ճակատ
* 10 Մարտին «Յանուն Հայաստան պետութեան» ճակատն իր առաջին հանրահաւաքը կազմակերպեց Ազատութեան հրապարակին վրայ։։
* 9 Ապրիլին Ազատութեան հրապարակին վրայ համատեղ հանրահաւաք կազմակերպեզին «Յանուն Հայաստան պետութեան» եւ «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնութիւնները։

### Այլ Շարժումներ
* 9 Ապրիլին քաղաքացիական գործօն Վարդգէս Գասպարին «սերժիկ մարդասպան, սերժիկ սրիկայ» պաստառ պարզած էր Հայաստանի չորրորդ նախագահ Արմէն Սարգսեանի տան դիմաց։ Ոստիկանները բռնի ուժ կիրարկած են քաղաքացիական գործօնի նկատմամբ, որու պատճառաւ վատացած է անոր ինքնազգացողութիւնը։
* 9 Ապրիլին Ազատութեան հրապարակին վրայ Սերժ Սարգսեանի երրորդ ժամկէտին դէմ հացադուլ սկսաւ «Ազգային համաձայնութիւն» կուսակցութեան նախագահ Արամ Յարութիւնեանը: Ան հացադուլէն դուրս եկաւ 13 Ապրիլին։
* 13 Ապրիլին Վարդաշէն քրէակատարողական հիմնարկին մէջ ազատազրկման մէջ գտնուող Շանթ Յարութիւնեանը հացադուլ սկսաւ՝ որպէս զօրակցութիւն Սերժ Սարգսեանի դէմ պայքարող ուժերուն։

## 12 Ապրիլի Իրադարձութիւններ
2018 թուականի 12 Ապրիլի երեկոյեան «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնութեան խումբ մը անդամներ նստեցան Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի երթեւեկելի հատուածին մէջ եւ շուրջ 40 վայրկեան երթեւեկութեան համար փակած պահեցին քաղաքի գլխաւոր պողոտաներէն մէկը: Աւելի ուշ Երեւանի փոխոստիկանապետ Վալերի Օսիպեանի գլխաւորութեամբ ուժ կիրառելով հեռացուցած են ցուցարար երիտասարդները, որոնցմէ մաս մը ոստիկանական ինքնաշարժով տեղափոխուեցան Երեւանի Չարենցի փողոցի վերջնամաս: Ոստիկանութեան գործողութենէն ետք կարճ ժամանակահատուածով կը բացուի Մաշտոցի պողոտան:

Շուրջ 30 վայրկեան ետք՝ մօտաւորապէս ժամը 18:00-ին, «Մերժիր Սերժին» եւ «Իմ քայլը» նախաձեռնութիւններու անդամներն ու համակիրները ինքնաշաի երթով մօտեցած են Բաղրամեան-Մաշտոց պողոտաներու խաչմերուկին եւ կրկին փակած Մաշտոցի պողոտայի երթեւեկութիւնը: Խցանումներու հետեւանքով ամբողջութեամբ կաթուածահար եղած են Բաղրամեան, Մաշտոց պողոտաները եւ Սայեաթ-Նովայի պողոտան ու յարակից փողոցները: Որոշ ժամանակ ոստիկանութիւնը փակած էր Բաղրամեան պողոտայի՝ Մաշտոցի պողոտան, որու բացուելէն ետք ինքնաշարժերթի մասնակիցները շարուեցան Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի պատգամաւոր Նիկոլ Փաշինեանի ու անոր համախոհներուն ընդառաջելով, որոնք Սեւան-Երեւան ճանապարհով քայլերթով կը շարժէին դեպի մայրաքաղաք Երեւանի ուղղութեամբ: Ինքնաշարժերթի մասնակցիները ինքնաշարժներով կրկին կը վերադառնան Երեւան:

## Միջազգային Արձագանգներ
**Եւրոպայի Խորհուրդ.** Եւրոպայի Խորհուրդը դրուատեց իշխանութեան խաղաղ փոխանցումը եւ ողջունեց բողոքի ցոյցերը որպէս շրջադարձային կէտ Հայաստանի պատմութեան մէջ ու «խանդավառ պահ», որ միաւորեց ազգը։

**Եւրոպական Միութիւն.** Ապրիլ 24-ին, Հայաստանի մէջ ԵՄ պատուիրակութեան ղեկավարը ողջունեց երկրին մէջ քաղաքացիական անհնազանդութեան արշաւին յաջողութիւնը՝ խոստանալով աւելի բուռն թափ տալ Համապարփակ եւ Ընդլայնուած Գործընկերութեան Համաձայնագրի (CEPA) վաւերացման գործընթացին։

**Վրաստան.** Վրաստանի նախկին նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլի Ապրիլ 23-ին տեսանիւթ մը հրապարակեց՝ շնորհաւորելով հայ ժողովուրդը Սարգսեանի հրաժարականին առիթով։ Ան յայտարարեց. «Այսօր դուք լիակատար իրաւունք ունիք հպարտանալու դուք ձեզմով, հպարտանալու այն փաստով, որ հայ էք՝ հպարտ ժողովուրդ մը, որ կրցաւ ամբողջ աշխարհին ապացուցել, թէ ունի արժանապատուութիւն, թէ կ'ուզէ ապրիլ բնական մարդկային պայմաններու մէջ՝ զերծ փտածութենէ (corruption)։ Հայաստանը մեծ ապագայ ունի. այսօր ես դարձեալ համոզուեցայ ատոր մէջ։ Ես ձեզ կը քաջալերեմ, մենք միշտ ձեզի հետ պիտի ըլլանք։ Ապրի՛ք»։ Ան նաեւ պնդեց, որ այս շարժումը «ըմբոստութիւն է Ռուսաստանի դէմ»։

**Ռուսաստան.** Արտաքին գործոց նախարարութեան մամլոյ քարտուղար Մարիա Զախարովա դրուատեց խաղաղ փոխանցումը՝ աւելցնելով. «Հայաստա՛ն, Ռուսաստանը մի՛շտ քեզի հետ է»։ Արտաքին գործոց նախարարութեան պաշտօնական կայքէջի յայտարարութեան մէջ կ'ըսուի. «Յոյսով ենք, որ կացութիւնը պիտի զարգանայ բացառապէս իրաւական եւ սահմանադրական դաշտին մէջ, եւ բոլոր քաղաքական ուժերը պիտի ցուցաբերեն պատասխանատուութիւն ու պատրաստակամութիւն՝ կառուցողական երկխոսութեան համար։ Համոզուած ենք, որ երկրին մէջ կեանքի շուտափոյթ վերադարձը բնականոն հունի եւ հասարակական համաձայնութեան վերականգնումը կը բխին եղբայրական Հայաստանի հիմնարար շահերէն»։

**Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ.** Ապրիլ 23-ին, ԱՄՆ դեսպան Ռիչըրտ Միլզ դրուատեց հայկական ոստիկանութիւնը եւ Նիկոլ Փաշինեանի գլխաւորած հակակառավարական բողոքարարները՝ վարչապետ Սերժ Սարգսեանի հրաժարականին յանգեցուցած դիմակայութեան ընթացքին արիւնահեղութենէ խուսափելնուն համար։ ԱՄՆ Պետական Քարտուղարութեան յայտարարութիւնը յոյս յայտնեց, որ անոր յաջորդը պիտի ընտրուի թափանցիկ եւ սահմանադրական եղանակով։ Յայտարարութիւնը նաեւ կոչ ուղղեց Հայաստանի առաջատար քաղաքական խմբաւորումներուն՝ «խուսափելու կացութեան սրումէն եւ որեւէ բռնի գործողութենէ»։ Միացեալ Նահանգներու զանազան համայնքներու հայութիւնը եւս բողոքի ցոյցեր կազմակերպեց. Ապրիլ 22-ին մօտ 5,000 բողոքարարներ հաւաքուեցան՝ ի զօրակցութիւն Հայաստանի ցուցարարներուն, իսկ յաւելեալ ցոյցեր տեղի ունեցան նաեւ յաջորդ օրերուն, ներառեալ՝ Մայիս 8-ին։

## Ծանօթագրութիւններ

Ստորոգութիւն:Յեղափոխութիւններ