Nesmy Manigat

**Nesmy Manigat**, fèt nan nan vil  Kap-Ayisyen, Ayiti,  li se yon ekonomis, yon teknokrat, epi yon ekspè nan edikasyon. Li te  Minis Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl Ayiti (MENFP) : premye fwa sòti 2014 rive 2016, epi dezyèm fwa soti 2021 rive 2024.

Li patisipe nan plizyè òganizasyon entènasyonal, tankou Patenarya Mondyal pou Edikasyon. Nan dènye devlopman yo, Patenarya Mondyal pou Edikasyon (GPE) nonmen Nesmy Manigat tankou yon Anvwaye Wo Nivo ak Konseye nan zafè edikasyon.

## Biyografi
Nesmy Manigat te fè etid primè li nan lekòl  Frè Enstriksyon Kretyen  nan Wanament, epi etid segondè li nan Kolèj Notre-Dame du Perpétuel Secours nan Kap-Ayisyen. Li gen yon diplòm nan administrasyon biznis nan Enstiti Nasyonal Jesyon ak Etid Entènasyonal Avanse (INAGHEI) nan Inivèsite Leta Ayiti, epi yon metriz nan jesyon biznis ak òganizasyon nan Inivèsite Kebèk nan Chicoutimi (UQAC).

Li te anseye antreprenarya nan Inivèsite Quisqueya, kote li te dirije Depatman Ti biznis ak gwo biznis  pandan 10 lane. Li te anseye tou nan Inivèsite Gamal Abdel Nasser ak Lekòl Nasyonal Atizay ak Metye nan Conakry. An 2016, li te chwazi kòm yon Top Thinker pou Konferans Devlopman Kapuscinski yo epi li te pale nan Inivèsite Pretoria sou edikasyon ak anplwayabilite. An 2024, nan mitan yon kriz sekirite nan peyi ayiti li te pami yon  gwoup prezatatè nan Sant Etid Estratejik ak Entènasyonal (CSIS) nan Wachintòn sou lyen ki genyen ant edikasyon, sekirite ak devlopman ekonomik . Li regilyèman envite pou prezide reyinyon entènasyonal nan fowòm ki abòde pwoblèm gouvènans.

### Karyè nasyonal li
Manigat te kòmanse karyè li nn administrasyon piblik la nn lane 1991 nan Ministè Planifikasyon ak Koperasyon ak peyi lotbodlo, answit li te rantre nan Bank Repiblik Ayiti (BRH) nan lane 1993. Li se manb fondatè ak direktè egzekitif Group Croissance, yon kabinè ki espesyalize nan konsiltasyon ekonomik, finansye, teknolojik ak jesyon. Li patisipe nan òganizasyon fwa sou teknoloji Infotel la, k ap fè pwomosyon pou inovasyon syantifik nan lekòl Ayisyen yo.

Nan lane 1999, li te rantre nan Pwogram Sipò pou Gouvènans Sektè Edikasyon an (PARGSEH), ak finanse pa Inyon Ewopeyen an. Li te patisipe nan mete kanpe yon  pwojè desantralize edikasyon, bay fòmasyon administratif, ak ranfòsman enstitisyonèl. Li te kontribye tou nan restriktirasyon konpayi piblik ak prive, sipòte chanm komès, epi patisipe nan misyon pou òganizasyon entènasyonal yo. Li te manm redakte an chèf magazin ebdomadè *La Lettre de Conjoncture*.

## Lavi prive misye
Papa l, Obed Manigat  te mouri nan dat 24 novanm 2021 a 7:30 pm nan lopital Notre-Dame ki twouve l sou Woutfrè, Pétion-Ville  . Li antere nan simityè Parc du Souvenir. Manman l rele Moviette Fidèle  .

## Afilyasyon Politik
Nesmy Manigat pa janm deklare li fè pati okenn òganizasyon  politik, li toujou prezante tèt li etanke yon teknokrat endepandan. Li te travay ansanm ak 2 chèf deta epi jwe plizye wòl pou yo epi li te sèvi kòm minis anba twa premye minis ki pat menm moun. Nan kòmansman karyè pwofesyonèl li, li te gen yon gwo kolaborasyon pwofesyonèl ak gouvènman René Préval la, sitou sou pwojè enpòtan, tankou pwogram retrèt bonè ak depa volontè pou fonksyonè piblik yo, kote li te yon figi kle, Gwoup Travay sou Edikasyon ak Fòmasyon, komisyon prezidansyèl sou konkirans, ak Obsèvatwa binasyonèl Inivèsite yo, ki te komanse ak Prezidan Préval an 2007  .

Nesmy Manigat kanpe dèyè lide tankou  refòm li yo tankou  fe pwomosyon lang kreyòl la nan ansèyman, li te pwo[poze tout lekòl sèvi ak menm liv, epi yon sel inifòm pou tout lekol nan leta yo , li te fè konnen sa  pa gen okenn rapò ak « politik pati », ni sa  pa reflete okenn afilyasyon politik. Selon li, tout mezi sa yo vize pou bati yon pwojè elevasyon nasyonal ki plis enklizif, pou ayiti, epi ki pi ekilibre

Malgre li te sèvi kòm Minis Edikasyon Nasyonal nan lane 2014 pou rive nan lane 2016 sou Prezidan Michel Martelly, Nesmy Manigat pa janm bay Prezidan an sipò l piblikman ni patisipe nan kanpay elektoral pati a. Kòm minis, li te travay ak Premye Minis Laurent Lamothe, Evans Paul, ak Ariel Henry .

Pandan diskou envestiti li kòm chèf Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl ( MENFP ) nan dat 26 novanm 2021 an, Nesmy Manigat te deklare endepandans li yon lòt fwa devan laprès. "Mwen pa reprezante okenn gwoup politik patikilye nan gouvènman sa a." Pou l afime priyorite li pou edikasyon, li kontinye poul di: "Si gen yon gwoup mwen reprezante, se pa lòt ke paran preske 4 milyon timoun lekòl nan sistèm nan".

## Karyè entènasyona li
Nesmy Manigat te kòmanse karyè entènasyonal li nan peyi Gine kòm yon asistan teknik responsab pou fòme ak konseye komite edikasyon lokal yo epi fòme anplwaye nan konpayi sektè edikasyon an nan kad pwojè finanse pa Fon Devlopman Ewopeyen an. Nan lane  2006, li te vin direktè rejyonal pou Amerik Latin nan ak Karayib la nan ONG Aide et Action, ki espesyalize nan edikasyon ak devlopman. Nan pozisyon sa a, li te jwe yon wòl dirijan nan repons a ijans edikasyon an apre tranblemanntè 2010 la.

Nesmy Manigat te rantre nan Konsèy Administrasyon Patenarya Mondyal pou Edikasyon an ankò nan lane 2016. Kèk mwa apre, li te nonmen chèf Komite Gouvènans, Etik, Risk ak Finans (GERF).

Li te re-eli plizyè fwa nan ògàn gouvènans lan, kounye a li sèvi kòm Prezidan Komite Finans ak Risk la, ki konseye Konsèy Administrasyon an pou asire ke resous yo jere avèk efikasite, efektivman, epi an akò ak misyon, objektif, ak politik GPE a. Li sipèvize tou pratik jesyon risk GPE a ak kad jesyon finansye ak odit. GPE a reprezante plis pase 9.5 milya dola nan envestisman sou fòm finansman nan peyi patnè.

## Direksyon Egzekitif Gwoup Croissance S.A
Nesmy Manigat se youn nan manm fondatè ak direktè egzekitif kabinè konsiltasyon Ayisyen Group Croissance S.A a, ki espesyalize nan analiz ekonomik, estrateji biznis, devlopman teknolojik, ak sipò jesyon. Kabinè a, te fonde nan lane 1990 yo, li  etabli tèt li kòm yon gwo aktè nan sektè konsiltasyon estratejik nan Ayiti, ansanm ak ekonomis tankou Kesner Pharel, PDG Group Croissance, ak Marie Carmelle Jean-Marie. Yo twa te ansyen direktè nan bank santral , Bank Repiblik Ayiti, epi ki te demisyone pou lanse konpayi an.

Anba lidèchip Manigat, Group Croissance nan te kòmanse operasyon li yo lè li te rekrite epi fòme jèn pwofesyonèl nan konsiltasyon, tankou Stéphane Bruno ak Serge Petit-Frère. Group Croissance kontinye jwe yon wòl aktif nan sipòte modènizasyon ekonomi ayisyèn nan atravè pwogram radyo ak platfòm pwomosyon finansye, pandan l t'ap mete aksan sou inovasyon, compétitivité ak pwomosyon teknoloji enfòmasyon yo. Li enpòtan pou nou note ke konpayi an te lanse yon fwa teknoloji INFOTEL, ki te òganize nan kòmansman lane 2000 yo, ki te gen pou objektif mobilize  enterè nan syans ak teknoloji nan lekòl ayisyèn yo atravè konsèp alfabetizasyon an.

Anplis aktivite konsiltasyon li yo, Manigat te kontribye nan redaksyon magazin ebdomadè *La Lettre de Conjoncture* an, yon bilten analiz ekonomik ak politik ki distribye bay moun ki pran desizyon nan sektè piblik ak prive. Li te patisipe tou nan misyon restriktirasyon pou konpayi piblik ak prive, ansanm ak nan etid, sondaj, plan biznis ak pwojè ranfòsman enstitisyonèl an kolaborasyon avèk òganizasyon entènasyonal yo.

Nan Group Croissance SA, Nesmy Manigat te okipe tou zafè ki gen rapò ak edikasyon, inovasyon, anplwa pou jèn yo, ak gouvènans atravè seminè, konferans, atik defans dwa moun, ak ranfòsman enstitisyonèl. Kòm konsiltan pou kabinè a nan kad Pwogram pou Sipòte Ranfòsman Gouvènans nan Sektè Edikasyon an (PARGSEH), li te patisipe aktivman nan lansman inisyativ "Observatwa Edikasyon Pèmanan"  Oktòb  nan lane 2002, li te deklare ke enstriman inovatè sa a te kapab ede sipòte kreyasyon djòb. "Dekolaj ekonomik pa ka reyisi san envestisman nan kapital imen," li te deklare nan moman sa a. Sepandan, chanjman politik nan administrasyon an pa t fasilite kontinyasyon inisyativ sa a.

## Direksyon Amerik Latin ak Karayib pou Ed ak Asyon entènasyonal (kounye a Aksyon Édikasyon)
Nan lane 2006, apre yon misyon nan peyi Gine Conakry pou Fon Devlopman Ewopeyen an nan Ministè Edikasyon Pre-Inivèsitè a, Nesmy Manigat te rantre nan òganizasyon entènasyonal ede ( kounye a Action Éducation ) kòm Direktè Rejyonal pou Amerik Latin ak Karayib la. Baze nan Repiblik Dominikèn, li te devlope yon apwòch miltisektoryèl pou pwojè edikasyonèl ak sosyal. Anba lidèchip li, Aide et Action te aplike plizyè inisyativ remakab, tankou sipò pou lekòl nan rejyon fwontyè ant Ayiti ak Repiblik Dominikèn, pwojè pou timoun piti nan Repiblik Dominikèn tankou pwogram "Casa de la Abuela" a, ak pwojè inovatè tankou finansman pou Obsèvatwa Inivèsite yo, fasilite dyalòg akademik ak syantifik ant Ayiti, Repiblik Dominikèn ak Kiba, ansanm ak yon patenarya kle ki te siyen ak INTEC (Instituto Tecnológico de Santo Domingo ) pou sipòte inisyativ rejyonal yo. Lansman obsèvatwa inivèsite sa a te fèt an prezans Prezidan René Préval ak Leonel Fernandez, ansanm ak rektè inivèsite respektif yo. Nan okazyon sa a, Aide et International te bay yon finansman inisyal de yon milyon ero    .

### Aksyon pandan ak apre tranblemanntè 2010 an ann Ayiti
Tranblemanntè 12 janvye 2010 la te make yon gwo chanjman. Nesmy Manigat te kowòdone repons imanitè edikasyonèl Aide et Action , li te mobilize ekip lokal ak entènasyonal pou entèvni rapidman  bo kote timoun , pwofesè ak lekòl ki afekte yo. Aksyon yo te enkli: mete an plas espas aprantisaj tanporè, òganize sant koleksyon ak donasyon nan Repiblik Dominikèn, avèk mobilizasyon aktè tankou bank BHD a, ki te lanse yon kanpay solidarite       .

Manigat patisipe aktivman nan reyinyon ak aksyon pou ranmase lajan pou rekonstriksyon sèten bilding edikasyon siperyè, tankou: renovasyon kanpis Inivèsite Quisqueya ki te detwi a, ak konstriksyon Kanpis Henry Christophe nan Limonade pou Inivèsite Leta Ayiti a, senbòl yon efò konjwen ant enstitisyon nasyonal ak entènasyonal    .

Nan sa ki pou wè ak rekonstriksyon kapital moun, Aide et Action, an patenarya avèk Inivèsite Quisqueya, Sant Fòmasyon ak Devlopman Pwofesyonèl Jounalis (CFPJ) nan Pari, UNESCO, Anbasad Frans ak Inyon Ewopeyen te lanse yon pwogram metriz nan jounalis nan Pòtoprens  Septanm nan lane 2010. Nan yon lane aprè, anviwon 100 jèn  te resevwa fòmasyon kòm jounalis, sa ki te pèmèt yo vin gen vwa kritik nan politik piblik, nan gaye enfòmasyon esansyèl pou rekonstriksyon , epi kontribye nan konstriksyon yon demokrasi modèn  .

Pou Nesmy Manigat, "gras a metriz nan jounalis, Inivèsite Quisqueya, CFPJ ak Aide et Action vize ede jèn Ayisyen yo fè pati solisyon rekonstriksyon an. Egzistans yon laprès modènize nesesè pou sipòte jèn jenerasyon an nan bati yon nouvo demokrasi ki anbrase tout prensip demokratik lan        .

Li fasilite tou siyati yon patenarya enpòtan ant lekòl ak biznis ant gouvènman franse ak gouvènman Ayisyen an, reprezante pa minis edikasyon respektif yo Luc Chatel ak Joel Desrosiers, senbolize pa inogirasyon yon atelye konstriksyon an bwa ak yon atelye elektrisite nan Sant Fòmasyon Pwofesyonèl Miltifonksyonèl nan Carrefour, rezilta koperasyon ant Aide et Action, ministè Edikasyon Nasyonal Ayisyen ak Franse a, Fondasyon Schneider Electric, Inivèsite Quisqueya ak Akademi Gwadloup la      .

Nan okazyon sa a, Luc Chatel, Minis Edikasyon Nasyonal Frans lan ak pòtpawòl gouvènman an, te deklare Gras a patenarya sa a, nou pral kapab kreye epi sipòte twa sant fòmasyon pou metye ki travay ak bwa, elektrik ak konstriksyon. Mwen ta renmen pwofite okazyon sa a tou pou m remèsye Rektè Gaudemar la, ki te patisipe anpil nan preparasyon pwojè a, ak manm ONG Aide et Action yo, ki pral pote tout ekspètiz yo nan inisyativ sa a ki vo lapenn. Akò a pèmèt nou tou travay avèk akademi an pou mete ajou kourikoulòm Enstiti Nasyonal pou Fòmasyon Pwofesyonèl (INFP) la .

## Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl: Pou yon transfòmasyon kourikoulòm anbisye ak andojèn
Nesmy Manigat plede pou yon edikasyon anbisye ki anrasinen nan reyalite ayisyèn nan . Li jistifye adopsyon yon kourikoulòm andojèn ki fèt pou bay elèv yo konpetans ki itil dirèkteman pou devlopman Ayiti. Nan 42 Konferans Jeneral INESKO, li te deklare sou podyòm nan: "Refòm sa yo, ki vize prepare yon nouvo jenerasyon sitwayen ki pi angaje, ki gen yon pi bon konpreyansyon sou istwa yo ak bezwen Ayiti. Gras a kourikoulòm andojèn sa a ak yon pi gwo kilti syantifik ak teknolojik, nou ka petèt kapab diminye egzo sèvo a, yon vrè pandemi k ap afekte peyi mwen an, tankou anpil lòt.

Oryantasyon sa a reflete nan itilizasyon materyèl didaktik ak metòd ansèyman ki anrasinen nan kontèks nasyonal la, tout pandan y ap entegre defi kontanporen 21yèm syèk la (2) . Pami desizyon ki ilistre apwòch sa a, genyen jeneralizasyon nouvo segondè a ki fè ansèyman kreyòl Ayisyen an obligatwa jiska bakaloreya (3), entwodiksyon yon sèl liv lekòl an kreyòl Ayisyen ki te sipòte pa yon desizyon ministeryèl pou finanse sèlman materyèl didaktik an kreyòl Ayisyen pou 4 premye ane lekòl debaz la (4), amelyorasyon kantinn lekòl yo ki itilize pwodui lokal yo (5), ansanm ak pwomosyon lekòl segondè teknik agrikòl .

### Nouvo matyè obligatwa ak yon nouvo apwòch ansèyman
Pandan manda li kòm chèf Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP), Nesmy Manigat te entwodui nouvo disiplin obligatwa ak deplwaman pwogresif Apwòch ki Baze sou Konpetans (ACB) nan pwogram ansèyman yo.

### Nouvo sijè nan nivo primè ak segondè

* Pa dekrè ministeryèl, plizyè matyè vin obligatwa . Sa yo enkli:Edikasyon pou sitwayen: yon disiplin ki vize fòme sitwayen responsab, konsyan de dwa ak devwa yo, epi ki kapab patisipe aktivman nan lavi demokratik peyi a.

* Edikasyon estetik ak atistik: entegre mizik, atizay vizyèl, dans ak teyat, sijè sa a gen pou objaktif pou estimile kreyativite, panse kritik ak ekspresyon pèsonèl depi yon laj byen jèn.

* Edikasyon fizik ak espò: fòmalize nan kourikoulòm pou ankouraje sante, disiplin pèsonèl ak travay ann ekip, tout pandan y ap satisfè objektif devlopman psikomotè.

* Edikasyon nan teknoloji ak aktivite pwodiktif: yon inovasyon edikatif ki prezante elèv yo zouti teknolojik debaz ak aktivite pwodiksyon konkrè (agrikilti, atizana, elatriye), an koneksyon avèk anviwònman yo ak reyalite lokal yo.

* Ekonomi: fèt pou prezante elèv yo konsèp fondamantal ekonomi, jesyon, antreprenarya ak devlopman dirab, ak objektif pou pi byen prepare yo pou lavi pwofesyonèl.

* Kreyòl Ayisyen ( kreyòl Ayisyen ): kounye a li entegre nèt nan kourikoulòm segondè a, matyè sa a gen pou objaktif pou ranfòse metriz elèv yo nan lang matènèl yo, an akò avèk Konstitisyon 1987 la ak yon vizyon miltileng edikasyon    .

### Jeneralizasyon Apwòch ki Baze sou Konpetans (ACB)
Refòm sa yo fè pati yon mouvman transfòmasyon edikasyonèl ki pi laj, kondwi pa Apwòch ki Baze sou Konpetans lan, ki te adopte ofisyèlman kòm kad metodolojik pou tout sik yo  . Akò Konpetans lan (ACA) gen pou objektif pou l ale pi lwen pase yon lojik akimilasyon konesans an favè devlopman konpetans ki ka mobilize nan divès kontèks  .

Transfòmasyon edikasyonèl sa a te akonpaye pa revizyon kourikoulòm yo, pwodiksyon nouvo manyèl adapte (tankou "Liv Inik" la pou edikasyon primè), ansanm ak pwogram fòmasyon kontinyèl pou pwofesè yo    .

Nan swivi lansman ak aplikasyon ONAPE an 2015, Minis Manigat te mobilize plizyè patnè nasyonal pou chanjman an nan direksyon kourikoulòm andojèn nan, an patikilye federasyon espòtif yo, FHF, volebòl, baskètbòl, aktè kiltirèl yo ak Asosyasyon Sikoloji Ayisyèn nan elatriye.       

## Liv inik an kreyòl Ayisyen an, kòm yon baz pou plizyè lang
Kòm yon pati nan refòm edikasyonèl li yo, Minis Nesmy Manigat te entwodui yon sèl liv lekòl an kreyòl nan edikasyon primè an Ayiti  . Inisyativ sa a gen pou objaktif pou ranfòse aprantisaj elèv yo nan lang manman  yo pandan yo rann li senp ak aksè a resous edikasyonèl yo. Se poutèt sa, li fèt kòm yon zouti pou egalite ak enklizyon, diminye baryè lang yo depi nan premye lane lekòl la, pandan y ap prepare elèv yo piti piti e byen bonè pou aprantisaj lòt lang ( franse, angle, panyòl ) nan yon kad plizyè lang   .

Liv lekòl inik la rasanble prensipal matyè lekòl yo, pi souvan nan yon sèl volim, adapte ak kontèks kiltirèl Ayisyen an. Li fè pati yon vizyon lekòl ki santre sou lang timoun yo, nan akò ak rekòmandasyon chèchè edikasyon yo ak angajman entènasyonal yo pou yon edikasyon enklizif epi ak kalite  .

Liv lekòl inik la ede tou diminye chay finansye sou fanmi yo epi asire yon sèten inifòmite nan kontni ki anseye atravè peyi a. Anplis dimansyon pedagojik li, li reprezante yon afimasyon plas kreyòl Ayisyen an kòm yon lang ansèyman jiska nivo bakaloreya, epi yon etap enpòtan nan direksyon pwomosyon idantite lengwistik ak kiltirèl nasyonal la  .

Sepandan, pwojè sa a kreye kèk tansyon, menm kontwovès, ak Anbasad Fransè nan peyi  Ayiti, ki te repete nan yon lèt ke koperasyon an rete angaje nan 2 lang , nan yon moman kote Ministè a ap chanje direksyon pou plizyè lang, pandan l ap deside finanse sèlman materyèl ansèyman an kreyòl sèlman pou kat premye ane lekòl yo    . Lèt sa a te wè kòm yon entèferans nan Ministè Edikasyon Nasyonal la  .

Elèv ki soti nan pwogram Centre de Formation pour l'École Fondamentale «CFEF» la ak lòt pwofesè yo bay tout sipò yo pou pwojè separasyon lekòl primè ak lekòl segondè a ansanm ak lansman « Liv Inik » la nan yon lèt piblik yo te voye bay Minis Manigat  .

## Fen Sètifika Fin Lekòl Primè a ak aplikasyon evalyasyon nasyonal yo
Pandan premye manda li an nan lane  2014, Minis Nesmy Manigat te aplike youn nan rekòmandasyon kle ak Komisyon Prezidansyèl Gwoup Travay sou Edikasyon ak Fòmasyon (GTEF) an , ki te etabli nan lane  2009, ki te vize refòm sistèm evalyasyon aprantisaj la  . Refòm sa a te mennen nan abolisyon Sètifika Fin Lekòl Primè (CEP), yon egzamen leta ki tradisyonèlman te make fen 6yèm ane edikasyon debaz la.

GTEF la te rekòmande patikilye yo pou revize metòd evalyasyon elèv yo lè yo ankouraje yon apwòch fòmatif nan nivo lekòl yo, konfime pwomosyon otomatik ant 1ye ak 2èm ane a ansanm ak ant 3èm ak 4èm ane edikasyon debaz la, epi aboli egzamen nasyonal la nan 6èm ane a.

Minis Joseph C. Bernard te deja kòmanse elimine CEP a (Sètifika Edikasyon Primè), li te mete an plas yon egzamen obligatwa pou kite lekòl apre nèf ane etid, olye de 6. Swivan tandans sa a, apati 2015, Ministè a te entwodui evalyasyon dyagnostik nasyonal, premye a te administre nan katriyèm ane edikasyon debaz la. Evalyasyon sa yo te kontinye nan lane  2016 ak lane  2017 .

Objektif evalyasyon sa yo se pou mezire konpetans fondamantal elèv yo nan lang kreyòl ayisyen , franse ak matematik. Yo pèmèt pi byen idantifye twou vid ki genyen nan sistèm edikasyon an epi pou politik piblik ki pi siblé ak efikas.

Nan lan 2022, yo te òganize yon evalyasyon nasyonal pou elèv ki nan 6èm ane edikasyon fondamantal la, ki te ofisyèlman make fen CEP a. Li te enplike 56,784 elèv ki soti nan 1,562 lekòl piblik ak 80 lekòl prive. Rezilta yo te mete aksan sou feblès enpòtan, ak nòt mwayèn 48.2 an kreyòl, 30.7 an franse ak 25.8 an matematik .

Refòm sa a fè pati yon efò pi laj pou modènize sistèm edikasyon Ayisyen an, pou mete l an liy ak estanda entènasyonal yo epi pou bay priyorite a yon apwòch fòmatif nan evalyasyon an. Li vize tou pou ranfòse transparans, kalite ak efikasite sistèm edikasyon an atravè itilizasyon estratejik done yo pou sipòte refòm yo epi gide envestisman yo.

Kounye a, sèl egzamen ofisyèl nan fen sik lekòl obligatwa a se egzamen 9yèm ane an.

## Defi nouvo sistèm edikasyon segondè a (Edikasyon segondè renove)
Apre refòm Joseph C Bernard, Minis Edikasyon Nasyonal la (1979-1982), Nesmy Manigat, ki di tou li enspire pa travay Minis Maurice Dartigue (1941-1945), te pran desizyon an 2015 pou renove epi jeneralize pwogram Nouvo Segondè a piti piti, rekonèt ke tout bagay prè   .

Kontrèman ak bakaloreya tradisyonèl la, ki konsantre sou konesans eritye nan modèl franse a, bakaloreya inik Nouvo Segondè a prezante tèt li kòm yon repons andojèn, sa vle di anrasinen nan bezwen espesifik peyi a, tout pandan l ap rete rezouman oryante sou estanda entènasyonal yo.

Kanta pou desizyon pou elimine premye pati egzamen bakaloreya a (klas retorik) pou kenbe sèlman dezyèm pati bakaloreya a, non bakaloreya inik la, sete youn nan rekòmandasyon solid rapò Komisyon Prezidansyèl Gwoup Travay sou Edikasyon ak Fòmasyon (GTEF) an 2009, ki te pwodui avèk patisipasyon ansyen premye minis ak minis edikasyon yo .

Poutan, 12yèm rekòmandasyon GTEF la stipile: Bay edikasyon jeneral nan nivo segondè pou yon peryòd 4 lane, avèk pwogram revize ki swiv baz komen konesans ak konpetans ki etabli pou lekòl obligatwa nan nivo Fondamantal la epi ki sanksyone pa yon sèl egzamen Leta nan fen etid segondè yo (e, kòm konsekans, abolisyon premye pati bakaloreya a).

Desizyon sa a se prensipalman yon kontinyasyon 12 mezi yo te anonse nan lane  2014 yo, patikilyèman mezi ki konsène separasyon enfrastrikti ak sipò edikasyonèl ak administratif lekòl primè nèf ane a ak lekòl segondè katran an. Dezyèmman, nouvo sistèm segondè a prezante nouvo filyè nan domèn syantifik yo (Syans lavi ak Latè), Syans matematik ak fizik, syans imanitè (Literati, Lang ak Atizay), ak sosyo-ekonomi (Ekonomi ak Syans sosyal), tout pandan l ap louvri wout la pou yon opsyon bakaloreya pwofesyonèl anplis. Apwòch sa a diferan de filyè tradisyonèl A, B, C ak D nan bakaloreya konvansyonèl la

Konsa, yo entegre nouvo matyè nan kourikoulòm debaz la pou anrichi konpetans elèv yo, tankou edikasyon sitwayènte, ekonomi, ak kreyòl Ayisyen. Sa yo gen pou objektif tou pou bay elèv yo konpetans pou lavi, pou yo ka pi byen prepare pou defi ekonomik, sosyal ak teknolojik peyi a ap fè fas.

Depi deplwaman gradyèl li a, refòm nan afekte plizyè santèn milye jèn Ayisyen. Nan lane 2024, 120,000 elèv Ayisyen te enskri pou patisipe nan egzamen bakaloreya nasyonal pou nouvo kourikoulòm lekòl segondè a, sa ki make yon pwen san retou nan aplikasyon refòm sa a. Selon done ki soti nan Ministè Edikasyon an, plis pase 700,000 elèv te pase nouvo egzamen yo pou kourikoulòm lekòl segondè sa a ant 2016 ak 2024 .

Atravè refòm sa a, Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) ap chache amelyore kalite aprantisaj la lè l ale pi lwen pase modèl akademik sèlman an, diminye to abandone lekòl la lè l rann lekòl pi atiran e pi enpòtan pou jèn yo, epi ogmante to fini lekòl segondè, ki aktyèlman sèlman anviwon 10%, sa reprezante yon gwo gaspiyaj kapital imen  . Dapre Minis Manigat, li enpòtan tou pou prepare yon jèn ki ekipe pou yon peyi k ap fè fas ak yon tranzisyon demografik ki long san l poko gen mwayen pou l pwofite tout benefis tranzisyon vrèman envizib sa a 

Nan kad refòm sa a, plizyè enfrastrikti edikasyonèl te devlope pou sipòte nouvo oryantasyon edikasyonèl opsyon bakaloreya teknolojik la, an patikilye lise Joseph C. Bernard la, ki te inogire nan Pòtoprens an 2023, ki anplis bakaloreya edikasyon jeneral la gen anbisyon tou pou fòme jèn nan domèn teknoloji ak teknoloji dijital, lise teknik agrikòl la ki te inogire nan Petit-Trou-de-Nippes an 2023 ak sa ki nan Cance nan Les Cayes, ki vize fòme jèn nan domèn agrikilti, lapèch, elvaj ak ortikilti .

Nan dat 12 desanm 2023, gouvènman an te siyen yon akò finansman 18 milyon ero pou edikasyon avèk Inyon Ewopeyen an, ki gen ladan yon eleman fòmasyon teknik ak pwofesyonèl. Nesmy Manigat te anonse nan okazyon sa a ke Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) pral avanse ak pwojè a pou kreye lise teknik nan Nòdès la, ki gen ladan finansman pou Lise Teknik Agrikòl René Théodore nan Ouanaminthe.

Transfòmasyon dijital Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) la te kòmanse an jen  nan lane 2015, sou lidèchip Nesmy Manigat, avèk devlopman yon aplikasyon mobil ak entènèt ki fèt pou ede elèv yo revize leson yo sou tablèt dijital ki distribye nan kèk lekòl piblik, an preparasyon pou egzamen bakaloreya yo. Apre sa, yon lòt aplikasyon ki te lanse an out 2015 te pèmèt elèv bakaloreya yo konsilte rezilta egzamen final yo sou entènèt .

Inisyativ sa a te resevwa lwanj tou nan lemonn antye, sitou nan yon atik ki te parèt sou premye paj Miami Herald la kote Manigat te deklare: "Nou pa ka retounen. Sistèm edikasyon aktyèl nou an totalman demode. Li kreye chomaj ak esklizyon." "Soti nan inifòm rive nan aplikasyon, transfòme edikasyon an Ayiti, yon refòm alafwa," Miami Herald, 13 out 2015.

Nan mwa janvye 2016, Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP) te kreye Inite Sistèm Enfòmasyon (USI), responsab devlopman ak jesyon Sistèm Enfòmasyon Jesyon Edikasyon an (SIGE). Lè Manigat te retounen nan tèt ministè a an 2021, li te relanse anbisyon pou modènizasyon dijital la lè li te akselere pwosesis dijitalizasyon done lekòl yo. Nan lane 2022, platfòm nasyonal USI a te lanse a te konpile done ki gen rapò ak lekòl yo, pwofesè yo ak elèv yo. Kounye a, chak elèv resevwa yon Nimewo Idantifikasyon Lekòl Inik (NISU), ki pral swiv yo pandan tout karyè akademik yo .

Chanjman sa yo te make yon pwen enpòtan nan aplikasyon nouvo politik akreditasyon lekòl la an kolaborasyon avèk Biwo Nasyonal Egzamen Leta yo (BUNEXE). Kounye a, administrasyon lekòl yo fè enskripsyon pou egzamen ofisyèl yo sou entènèt, e depi lane 2023, elèv ki gradye lekòl segondè yo kapab jwenn diplòm yo sou entènèt nan fòma dijital   . Refòm sa a te akonpaye pa fèmti biwo prensipal ki responsab pou delivre relve nòt ak diplòm, sa ki te lakòz kèk tansyon nan peyi, sitou pami entèmedyè ki afekte pa fen pratik enfòmèl ki gen rapò ak sèvis sa yo .

## Wikipedya se platfòm dijital ki la pou fasilite aksè ak enfòmasyon
Pandan peryòd kote Nesmy Manigat t'ap dirije Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl (MENFP), li te mete an mouvman plizyè inisyativ pou entegre teknoloji dijital nan nwayo sistèm edikatif ayisyen an. Objektif prensipal li te se amelyore sèvis pou itilizatè yo, fasilite aksè a enfòmasyon, epi ranfòse transparans nan tout sektè a.

Pami inisyativ sa yo, yo te lanse yon pwojè pou kontribye nan platfòm Wikipedya an kreyòl Ayisyen an, avèk objektif pou ankouraje miltilengwis ak aksè lib a konesans pou amelyore relasyon itilizatè-ministè a   . Pwojè a te prevwa tou yon difizyon konesans ak politik edikasyonèl an kreyòl Ayisyen ki laj e fasil pou itilizatè yo, avèk objektif tou pou kontribye nan yon administrasyon ki pi ouvè, ki pi pre kominote edikasyonèl la.

## Réferans

## Lyen ekstèn
* Bank Repiblik Ayiti (BRH)
* Group Croissance