open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Entansite

**Entansite** se yon kantite enèji ki sikile atravè yon sèten zòn nan yon kantite tan espesifik. 

## Referans
Entèferans

**Entèferans** se yon rezilta ki sòti nan sipèpozisyon de (2) oswa plizyè onn; li ka konstriktif (onn yo deplase nan menm direksyon) oswa destriktif (onn yo gen anplitid egal men anplitid yo opoze).

## Referans
Motè a konbisyon entèn

**Motè a konbisyon entèn** se yon motè tèmik ki boule konbistib andedan li nan chanm oswa silenn. 

## Referans
Zòn entèdital

**Zòn entèdital** se yon pati kòt ki anba dlo a mare wo epi ki ekspoze nan lè a a mare bas. 

## Referans
Lyezon iyonik

**Lyezon iyonik** se yon ataksyon ki fòme ant iyon ki chaje an sans kontrè nan yon konpoze iyonik. 

## Referans
Iyonizasyon

**Iyonizasyon** se yon pwosesis kote elktwolit yo disoud nan dlo epi yo separe an patikil ki chaje. 

## Referans
Iyonosfè

**Iyonosfè** se yon kouch patikil ki chaje elektrikman nan atmosfè ki absòbe onn radyo AM (anplitid mono) lajounen epi ranvwaye yo lannwit. 

## Referans
Izoba

**Izoba** se yon liy ki trase sou yon kat meteyolojik ki konekte pwen ki gen presyon atmosferik egal; li endike tou pozisyon zòn wot ak bas presyon epitou li ka montre vitès van an.

## Referans
Entrisif

**Entrisif** dekri yon kalite wòch igne ki genyen anjeneral gwo kristal epi ki fòme lè magma refwadi lantman anba sifas tè a. 

## Referans
Izomè

**Izomè** se yon de (2) oswa plizyè konpoze ki gen menm fòmil molekilè men ki gen estrikti molekilè diferan.

## Referans
Atikilasyon

**Atikilasyon** se yon pwen kote de (2) oswa plizyè zo rankontre; li ka fiks oswa fasilite zo yo parapò ak yon lòt.

## Referans
Briz-de-tè

**Briz-de-tè** se yon mouvman lè ant tè a ak lanmè pandan lannwit; mouvman sa a kreye lè lè ki pi frèt ak pi dans tè a fè lè ki pi cho a ogmante sou lanmè a. 

## Referans

## Lyen deyò
Larenks

**Larenks** lan se yon ògàn katilajine pou
aparèy respiratwa a ki sitiye nan nivo gòj la. Li sitiye anteryèman nan kafou ayewo-dijestif ke konstitye farenks lan. Li se entèmedyè  ant farenks lan e trache ak abrite kòd vokal yo. Li fè pati bann wout ayeryèn yo. Selon sous yo li se ratache aktout wout ayewodijestif siperyè yo oubyen aktout wout enferyè. Larenks lan se sak soti nan grèk *larunx* : gòzye.

## Fonksyon fizyolojik
Larenks lan asime twa (3) fonksyon yo :
* yon fonksyon respiratwa, fè pati entegrant pou wout respiratwa yo ;
* yon wòl nan deglitisyon : fèmti li pwoteje wout ayeryèn enferyè ;
* ògàn pou pwodiksyon son : wòl fonatwa se trè enpòtan, byenke li pa vital.

## Referans

## Lyen deyò
Lwa konsèvasyon chaj

**Lwa konsèvasyon chaj** endike chaj ka transfere ant yon objè ak yon lòt, men li pa ka kreye oswa detwi. 

## Referans
Lwa konsèvasyon enèji

**Lwa konsèvasyon enèji** endike nan nenpòt pwosesis chimik oswa fizik, enèji a ka chanje ant yon fòm ak yon lòt fòm, men li pa ni kreye ni detwi.

## Referans
Teyori sinetik

**Teyori sinetik** se yon esplikasyon konpòtman molekil ki nan yon matyè; teyori sa a endike tout matyè fòme avèk patikil ki an mouvman san rete epi ki fè kolizyon san yo pa pèdi enèji yo. 

## Referans
Lwa konsèvasyon mas

**Lwa konsèvasyon mas** endike mas la pa ni kreye ni detwi pandan yon reyaksyon chimik, men li konsève.

## Referans
Levye

**Levye** se yon machin senp ki gen ladan yon ba endepandan pou vire sou yon pwen ki rele pwendapui. 

## Referans
Liken

**Liken** se yon òganis ki fòme avèk yon chanpiyon ak yon grenn alg oswa yon syanobakteri. 

## Referans

## Lyen deyò
Faktè limitasyon

**Faktè limitasyon** se yon tout bagay ki ka limite tay yon popilasyon, avèk tou kreyati vivan ak kreyati san vi yon ekosistèm, tankou predatè yo oswa sechrès. 

## Referans

## Bibliyografi
* Raghothama, K. G. &  Karthikeyan, A.S. (2005) Phosphate acquisition. Plant and Soil, 274 37-49.
* Taylor, W. A. (1934). Significance of extreme or intermittent conditions in distribution of species and management of natural resources, with a restatement of Liebig's law of the minimum. *Ecology*, 15: 374-379.
*Shelford, V. E. (1952). Paired factors and master factors in environmental relations. *Illinois Acad. Sci. Trans.*, 45: 155-160
* Sundareshwar P.V., J.T. Morris, E.K. Koepfler, and B. Fornwalt. (2003). Phosphorus limitation of coastal ecosystem processes. Science 299:563-565.efhh
Lipid

**Lipid** se yon gwo konpoze òganik ki fòme sitou avèk kabòn ak idwojèn epi avèk yon ti kantite oksijèn; kèk egzanp lipid se matyè gra, lwil, si ak estrewoyid; yo pa solib nan dlo epi selil itilize yo pou estokaj enèji, izolasyon, ak andui pwotektè tankou nan manbràn yo.

## Referans
Ane-limyè

**Ane-limyè** se yon inite ki reprezante distans limyè a vwayaje nan yon ane—apeprè 9.5 trilyon kilomèt—epi ki itilize pou anrejistre distans ant etwal yo ak galaksi yo. 

## Referans

## Lyen deyò
Litosfè

**Litosfè** se yon anvlòp ekstèn rijid tè a, avèk tou kwout la ak solid la, pati domina manto a.

## Referans

## Lyen deyò
Eklips linè

250px|right|thumb|Eklips linè
**Eklips linè** se yon fèt sèlman pandan yon plènlin, lè tè a pase ant solèy la ak lalin nan, epi lonbraj tè a tonbe sou lalin nan.

## Referans
Ekla

**Ekla** se yon pwpriyete metal yo ak alyaj yo ki dekri lè yo gen yon aparans briyan oswa yon limyè reflechi. 

## Referans
Ne lenfatik

**Ne lenfatik** se yon ti mas tisi ki gen lenfosit epi ki filtre mikwòb patojèn lenf lan; li fòme avèk yon rezo fib tisi konjonktif ki gen lenfosit yo.

## Referans
Sistèm lenfatik

**Sistèm lenfatik** se yon mennen lenf toutpatou nan yon rezo kapilè ak veso lenfatik, epi li koule li andedan gwo venn ki toupre kè a; li ede goumen kont enfeksyon ak maladi.

## Referans
Lenfosit

**Lenfosit** se yon kalite globil blan ki estoke nan ne lenfatik k ap defann kò a kont ajan etranje.

## Referans
Plant a jou long

**Plant a jou long** se yon plant ki bezwen anjeneral nwit kout—mwens pase 12 èdtan fènwa—pou kòmanse pwosesis forezon an. 

## Referans
Kouran litoral

**Kouran litoral** se yon kouran ki kouri an paralèl sou kòt la; li fèt akòz onn yo ki antre an kolizyon avèk kòt la nan ang ki piti, epi li deplase anpil tòn sediman ki detache. 

## Referans
Magma

**Magma** se yon sibstans fonn anba ki kwout tè a; li fòme mineral ki gen gwo kristal lè li refwadi lantman, epi li fòme mineral ki gen ti kristal lè li refwadi vit.

## Referans

## Lyen deyò
Domèn mayetik

**Domèn mayetik** se yon gwoup atòm nan yon sibstans mayetik ki gen pòl atòm mayetik ki endike nan menm direksyon an. 

## Referans
Chan mayetik

**Chan mayetik** se yon zòn ki ozalantou yon leman, oswa ozalantou nenpòt fil oswa bobin fil ki gen kouran, lè yon fòs mayetik egziste.

## Referans
Pòl mayetik

**Pòl mayetik** se yon zòn sou yon leman kote fòs leman an egzèse a pi fò; tankou pòl ki gen menm sans repouse epi pòl ki gen sans kontrè atire youn lòt. 

## Referans
Mayitid

**Mayitid** se yon mezi enèji ki degaje pandan yon tranblemanntè; mezi sa a ka dekri avèk echèl Richter a.

## Referans
Manto

**Manto** se yon kouch mens tisi ki kouvri yon ògàn kò molisk; li sekrete kokiy oswa li pwoteje kò molisk yo san kokiy. 

## Referans
Lejann kat jeyografik

**Lejann kat jeyografik** se yon se lejann ki esplike sa senbòl ki sou yon kat jeyografik reprezante.

## Referans

## Lyen deyò
Echèl kat jeyografik

**Echèl kat jeyografik** se yon rapò ant distans ki prezante sou yon kat ak distans reyèl ki sou tè a.

## Referans
Lanmè linè

**Lanmè linè** se yon rejyon lalin sonm ak plat ki fòme lè ansyen lav rive nan sifas la epi yo plen kratè sou sifas lalin lan.  

## Referans
Masipyal

**Masipyal** se yon souklas mamifè yo kote jenn mamifè yo devlope pandan yon peryòd kout nan matris la epi yo fin devlope deyò kò manman an andedan yon pòch vantral ki fèt ak po ak pwal.

## Referans
Mouvman mas

**Mouvman mas** se yon nanpòt kalite ewozyon ki fèt lè pezantè a deplase sibstans yo an pant desandan. 

## Referans
Maleyabilite

**Maleyabilite** se yon pwopriyete metal yo ak alyaj yo pou yo woule oswa chofe an fèy mens. 

## Referans
Glann mamè

**Glann mamè** se yon glann sidoripa modifye nan mamifè femèl yo; li ka pwodui epi sekrete lèt pou nouri jenn mamifè li yo.

## Referans
Meyann

**Meyann** se yon koub laj an fòm c ki nan yon rivyè oswa yon wiso; koub sa a fòme akòz ewozyon riv esteryè li. 

## Referans
Degradasyon mekanik

**Degradasyon mekanik** se yon pwosesis ki dekonpoze wòch ak mineral yo an pi piti mòso, men ki pa lakòz okenn chanjman nan konpozisyon yo.

## Referans
Mediz

**Mediz** se yon kalite kò selantere ki gen fòm klòch epi ki naje san pwoblèm. 

## Referans

## Lyen deyò
*  Mediz yo atravè mond lan sou National Marine Biological Library
* Desen detaye sou yon mediz sou infovisual.info
* Sik vital sou yon mediz sou infovisual.info
* "Mond lan misterye nan mediz yo", Le Temps d'un Bivouac, 13 out 2019 sou franceinter.fr
Meyiyoz

**Meyiyoz** se yon pwosesis repwodiksyon ki pwodui kat (4) selil jèminal nan yon selil diployid epi pwosesis yo asire pwojeniti a ap gen menm kantite kwomozòm kòm òganis paran. 

## Referans
Melanin

**Melanin** se yon pigman ki nan selil kouch enteryè epidèm nan; li pwoteje selil yo kont domaj radyasyon solèy la.

## Referans
Sik menstriyèl

**Sik menstriyèl** se yon nan femèl imen, se sik mansyèl ki gen ladan pwodiksyon ovil, preparasyon matris la pou resevwa ze a epi eliminasyon ovil la si li pa fekonde.

## Referans
Menstriyasyon

**Menstriyasyon** se yon ekoulman mansyèl san ak selil tisi ki rive lè pawa matris la kontrakte epi li evakye. 

## Referans
È Mezozoyik

**È Mezozoyik** se yon epòk entèmedyè istwa latè. 
Pandan epòk sa a Panje a separe, dinozò yo parèt epi reptil ak jimnospèm yo te reprezante kreyati dominan latè. 

## Referans

## Lyen deyò
Lyezon metalik

**Lyezon metalik** se yon fèt paske elektwon yo deplase san pwoblèm pami iyon metal ki gen chaj pozitif epi li esplike pwopriyete tankou diktilite ak pwopriyete pou kondui elektrisite. 

## Referans
Metamòfoz

**Metamòfoz** se yon nan ensèk yo, se seri chanjman ki kontwole chimikman nan estrikti kò a depi nan jenn moun jouk nan adilt; li ka konplè oswa enkonplè.

## Referans
Meteyorit

**Meteyorit** se yon meteyorid ki pa fin volatilize nèt nan atmosfè latè epi ki frape sifas tè a; kèkfwa sa lakòz yon kratè enpak.

## Referans
Krèt nan mitan oseyan

**Krèt nan mitan oseyan** se yon zòn kote nouvo fon fòme lè lav jayi atravè fant kwout tè a. 

## Referans
Wòch metamòfik

**Wòch metamòfik** se yon fòme lè chalè, presyon oswa likid aji sou wòch igne, wòch sedimantè oswa lòt wòch metamòfik pou chanje fòm oswa konpozisyon li, oswa toulède (fòm ak konpozisyon li). 

## Referans
Mitokondri

**Mitokondri** se yon òganèl ki asosye ak manbràn ekaryotik ki transfòme enèji ki estoke nan molekil manje; li gen yon manbràn enteryè byen pwlaye ki pwodui molekil pou estoke enèji.

## Referans
Mitoz

**Mitoz** se yon pwosesis selilè kote nwayo a divize pou fòme de (2) nwayo ki idantik youn ak lòt epi ki idantik ak nwayo orijinal la, nan yon seri etap (pwofaz, metafaz, anafaz ak telofaz). 

## Referans
Tewo

**Tewo** se yon fosil ki ka fòme lè yon òganis ki gen anvlòp dekonpoze an wòch sedimantk epi li patinen, sa kim ba moun enpresyon li fouye.

## Referans
Elan

**Elan** se yon se rezilta miltiplikasyon (pwodui) ant mas yon objè ak vitès objè a; li mezire an kg/s (kilogram pa segonn).

## Referans
Mineral

**Mineral** se yon solid natirèl ak inòganik avèk yon konpozisyon espesifik ak yon estrikti kristalen defini ki fòme nan magma oswa nan solisyon sisatire.

## Referans
Miraj

**Miraj** se yon imaj yon objè a distans refraksyon limyè pwodui atravè kouch lè ki gen diferan dansite. 

## Referans
Monokotiledòn

**Monokotiledòn** se yon anjyospèm ki gen yon kotiledòn andedan grenn li, pati flè a an miltip twa (3) epi tisi vaskilè a nan feso ki epapiye toupatou nan tij la. 

## Referans
Monomè

**Monomè** se yon ti molekil ki fòme yon lyezon nan yon chenn polimè epi ki ka fèt pou konbine avèk li menm souvan. 

## Referans
Monotrèm

**Monotrèm** se yon souklas mamifè ki gen pwal ak glann mamè, men ki repwodui lè yo ponn ze.

## Referans
Faz linè

**Faz linè** se yon chanjman nan aparans lalin lan selon jan yo wè li sou tèa, akòz pozisyon relatif lalin nan, tè a ak solèy la. 

## Referans
Mikoriz

**Mikoriz** se yon rezo if ak rasin plant ki ede plant yo absòbe dlo ak mineral nan tè a.

## Referans

## Lyen deyò
Gaz natirèl

**Gaz natirèl** se yon konbistib fosil ki fòme nan òganis maren yo; yo jwenn gaz sa a nan kouch wòch ki panche oswa plwaye epitou li itilize pou chofaj ak nan kuizin. 

## Referans
Resous natirèl

**Resous natirèl** se yon resous ki sou latè tankou lè, dlo, teren, tout òganis vivan, eleman nitritif, wòch ak mineral.

## Referans
Seleksyon natirèl

**Seleksyon natirèl** se yon mekanis pou chanjman nan popilasyon yo; sa rive lè òganis ki gen varyasyon favorab yo siviv, repwodui epi transmèt varyasyon yo pa pwochen jenerasyon an.

## Referans
Nebilez

**Nebilez** se yon gwo nye gaz ak pousyè entèstelè ki efondre sou li nye a akòz pwòp gravite li, epi ki fòme yon objè cho ak kondanse k ap vin yon nouvo etwal.

## Referans
Kòdon nève

**Kòdon nève** se yon estrikti tankou tib anwo notokòd la ki, nan pifò kòde, devlope andedan sèvo a ak mwal epinyè a. 

## Referans
Newòn

**Newòn** se yon inite debaz estrikti ak fonksyon sistèm nève a; li mennen enpilsyon yo toupatou nan sistèm nève a; li konpoze avèk dandrit, yon kò selilè, epi ak yon aksòn.

## Referans
Netralizasyon

**Netralizasyon** se yon reyaksyon chimik ki fèt lè iyon H3O+ yon asid reyaji avèk iyon OH- yon baz pou pwodui molekil dlo. 

## Referans
Etwal netwon

**Etwal netwon** se yon nwayo efondre yon sipènova ki ka kontrakte jiska 20 kilomèt apeprè nan dyamèt epi ki genyen sèlman netwon nan nwayo dans lan. 

## Referans
Netwon

**Netwon** se yon patikil sibatomik net nan nwayo yon atòm ki gen yon mas prèske egal ak mas yon pwoton.

## Referans
Twazyèm lwa mouvman nyouton

**Twazyèm lwa mouvman nyouton** se yon endike lè yon objè egzèse yon fòs sou dezyèm objè, dezyèm objè a egzèse yon fòs sou yon twazyèm objè ki egal nan fòs ak nan direksyon opoze a. 

## Referans

## Lyen deyò
Nich ekolojik

**Nich ekolojik** se yon wòl oswa pozisyon espès genyen nan anviwònman li. Li gen ladan tout entè-aksyon biyotik ak abiyotik lè yon zannimo satisfè bezwen li pou siviv ak repwodiksyon.

## Referans

## Lyen deyò
Sik azòt

**Sik azòt** se yon modèl ki dekri fason azòt deplase ant atmosfè a ak tè a, ant atmosfè a ak òganis vivan yo, pou li retounen answit nan atmosfè a. 

## Referans

## Lyen deyò
Bakteri fiksatè azòt

**Bakteri fiksatè azòt** se yon bakteri ki konvèti azòt nan lè a an fòm ki ka itil pou plant ak zannimo yo. 

## Referans
Nouvèl lin

**Nouvèl lin** se yon faz lalin ki parèt lè lalin nan ant tè a ak solèy la; nan pwen sa a, lalin nan pa vizib paske mwatye li ki klere bay fas sou solèy la epi pati sonm lan bay fas sou tè a.

## Referans
Dezyèm lwa mouvman nyouton

**Dezyèm lwa mouvman nyouton** se yon endike akselerasyon objè nan menm direksyon ak fòs nè ki sou objè a, epi akselerasyon an egal a fòs nè a divize pa mas la. 

## Referans
Nonfolyase

**Nonfolyase** dekri wòch metamòfik, tankou kwatzit; grenn mineral wòch sa yo devlope epi reranje, men anjeneral, yo pa fòme kouch. 

## Referans
Maladi ki pa enfektye

**Maladi ki pa enfektye** se yon maladi, tankou kansè, dyabèt oswa las ki pa gaye ant yon moun ak yon lòt moun. 

## Referans
Polisyon sous non-ponktyèl

**Polisyon sous non-ponktyèl** se yon polisyon ki antre nan dlo nan yon gran espas epi ki pa ka lokalize nan yon senp pozisyon. 

## Referans
Molekil nonpolè

**Molekil nonpolè** se yon molekil ki pataje elektwon menm jan epi ki pa gen bout ki gen chaj opoze. 

## Referans
Nonpolè

**Nonpolè** se yon ki pa gen zòn pozitif ak negatif apa; sibstans nonpolè pa atire molekil dlo epi yo pa disoud fasilman nan dlo. 

## Referans
Fay nòmal

**Fay nòmal** se yon fèli nan wòch ki fèt akòz fòs tansyon, kote wòch ki anwo sifas fay la desann relativman sou wòch ki anba sifas fay la. 

## Referans
Agrikilti konsèvasyon

**Agrikilti konsèvasyon** se yon metòd pou diminye ewozyon tè; yo kite tij plant yo sou teren an apre rekòlt la epi rekòlt pwochen ane plante nan tij yo san yo pa laboure yo. 

## Referans

## Lyen deyò
Enèji nikleyè

**Enèji nikleyè** se yon enèji ki pwodui nan separasyon bilyon nwayo iranyòm akòz yon reyasyon nikleyè oswa yon reyasyon fisyon. 

## Referans
Fisyon nikleyè

**fisyon nikleyè** se yon reaksyon kote yon nwayo atòmik lou (setadi, ki te fòme nan yon gwo kantite nikleyon kòm iranyòm, plitonyòm...) se divize an de (2) oswa plis niklo pi lejè.
## Gade tou
* Fisyon espontane
* Enèji nikleyè
* Fizyon nikleyè

## Referans

## Lyen deyò
Fizyon nikleyè

**Fizyon nikleyè**, pafwa rele **fizyon tèmonikleyè**, se yon reyaksyon kote de (2) oswa plis nwayo atòmik leje fòme yon nwayo pi lou (ki gen yon pi gwo mas). 

Reyaksyon sa a travay natirèlman nan Solèy la ak pifò [zetwal] yo nan [Linivè a.

## Gade tou
* Enèji nikleyè
* Fizyon
* Fizyon frèt

## Referans

## Lyen deyò
*  Fizyon manyetik, dosye du CEA sou cea.fr
*  Ajans entènasyonal pou enèji atomik
Resous non renouvlal

**Resous non renouvlal** se yon resous natirèl, tankou konbistib fosil, ki pa ka ranplase nan pwosesis natirèl sito li fin itilize.

## Referans
Plant nonvaskilè

**Plant nonvaskilè** se yon plant ki absòbe dlo ak lòt sibstans dirèkteman atravè pawa selilè li yo olye yo fè sa atravè estrikti ki tankou tib yo. 

## Referans
Reyaktè nikleyè

**Reyaktè nikleyè** se yon itilizasyon enèji nan yon reyaksyon nikleyè an chenn pou pwodui elektrisite. 

## Referans
Asid nikleyik

**Asid nikleyik** se yon polimè byolojik ki gen azòt; li pèmèt estokaj ak transmisyon enfòmasyon jenetik.

## Referans
Nikleyotid

**Nikleyotid** se yon sou-inite asid nikleyik ki fòme nan yon sik senp, yon gwoup fosfat ak yon baz azote.

## Referans
Nwayo atomik

**Nwayo** se yon sant yon atòm ki piti anpil, ki dans epi ki gen chaj pozitif; nan sant sa a, gen pwoton ki gen chaj pozitif, netwon net; se espas vid ki antoure sant lan; atravè espas la, gen youn oswa plizyè elektwon ki gen chaj negatif k ap deplase.

## Referans

## Lyen deyò
Petwòl

**Petwòl** se yon konbistib fosil likid ki fòme nan rès ansyen òganis ki dekonpoze yo; li ka rafine pou fè konbistib epi li ka sèvi pou fè plastik. 

## Referans
Selil òlfaktif

**Selil òlfaktif** se yon selil nève nazal molekil yo vin eksite nan lè a epi ki voye enfli nève nan sèvo a pou entèpretasyon odè yo. 

## Referans
Omnivò

**Omnivò** se yon zanimo ki manje plant ak zanimo oswa chè zanimo; mamifè ki gen dan ensisif, dan kanin ak dan molè plat pou manje plant ak lòt zanimo. Lòm se yon omnivò. 

## Referans
Opak

**Opak** se yon sibstans ki absòbe oswa reflete tout limyè men ki pa transmèt okenn limyè. 

## Referans
Sistèm sikilatwa ouvè

**Sistèm sikilatwa ouvè** se yon sistèm kote san an deplase atravè veso yo nan espas ki louvri ozalantou ògàn kò a.

## Referans
Aks optik

**Aks optik** se yon liy dwat imajinè ki pèpandikilè ak sant yon miwa konkav oswa ak yon lantiy konvèks. 

## Referans
Sibstans nitritif

**Sibstans nitritif** se yon sisbtans ki nan manje—pwoteyin, idrat kabòn, matyè gra, vitamin, mineral ak dlo—ki pwokire enèji ak sibstans pou devlòpman, kwasans ak reparasyon selil. 

## Referans
Lwa Òm

**Lwa Òm** se yon endike kouran ki nan yon sikui egal a diferans vòltaj divize pa rezisntans lan. 

## Referans
Ògàn

**Ògàn** se yon gwoup oswa plizyè tisi ki òganize pou fè aktivite konplèks nan yon òganis, pa egzanp kè a.

## Referans

## Lyen deyò
Òganèl

**Òganèl** se yon estrikti asosye ak manbràn ki gen fonksyon espesyal nan selil ekaryotik yo.

## Referans
Konpoze òganik

**Konpoze òganik** se tout konpoze ki gen kabòn sof oksid kabòn, kabi ak kabonat ki pa òganik.

## Referans
Osmoz

**Osmoz** se yon pwopagasyon patikil sòlvan atravè yon manbràn semi-pèmeyab ant yon zòn ki gen konsantrasyon sòlvan ki trè fò ak yon zòn ki gen konsantrasyon sòlvan ki trè fèb.

## Referans
Ovè

**Ovè** se yon nan plant, se baz anfle yon pistil anjyospèm, kote yo jwenn ovil ki pwodui ze. Nan moun, se ògàn repwodikfi femèl ki pwodui ze epi ki lokalize nan pati enferyè (anba) kò a. 

## Referans
Ovilasyon

**Ovilasyon** se youn nan femèl yo, se pwosesis pou yon ze eklate pawa ovè a epi pou li ale nan ovidik la.

## Referans
Ovil

**Ovil** se yon nan plant a grenn yo, se estrikti espowofit ki antoure gamèt femèl k ap devlope a; li fòme grenn nan apre fegondasyon an.

## Referans
Òganis

**Òganis** se yon tout sa ki posede tout karakteristik lavi; tout òganis yo gen yon estrikti ki òdone, pwodui pwojeniti, grandi, devlope epi adapte yo avèk chanjman anviwònman an.

## Referans

## Lyen deyò
Oksidasyon

**Oksidasyon** se yon pèt elektwon nan atòm yon sibstans; li ogmante degre oksidasyon atòm.

## Referans
Nonm oksidasyon

**Nonm oksidasyon** se yon nonm pozitif oswa negatif ki endike fason anpil elektwon yon atòm an gen, an pèt oswa separe pou vin estab. 

## Referans
Destwiksyon kouch ozòn

**Destwiksyon kouch ozòn** se yon dispèsyon kouch ozòn nan tè a akòz klowofliyokabòn yo (CFCs) k ap koule nan lè a epi k ap reyaji chimikman avèk ozòn pou fè molekil ozòn yo separe. 

## Referans
Kouch ozòn

**Kouch ozòn** se yon kouch atmosfè ki ede pwoteje òganis vivan sou sifas tè a kont dòz domajman reyon iltravyolè solèy la.

## Referans
È Paleyozoyik

**È Paleyozoyik** se yon epòk lavi antik ki te kòmanse depi apeprè 544 milyon ane, lè òganis yo te devlope pati ki di, epi ki fini avèk disparisyo yo an mas depi apeprè 245 milyon ane. 

## Referans
Matyè patikilè

**Matyè patikilè** se yon solid men tankou polèn, pousyè, mwazisi, sann, ak sui, ansanm ak goutlètlikid nan lè a ki ka irite ak domaje poumon lè w repire ladan yo. 

## Referans
Paskal

**Paskal** se yon inite presyon nan sistèm Entènasyonal ; yon paskal (Pa) egal a fòs yon nyouton pou chak mèt kare.

\mathrm{Pa}=\mathrm{\frac{N}{m^2}}=\mathrm{\frac{kg}{m\cdot s^2}}.

## Referans

## Lyen deyò
Iminite pasif

**Iminite pasif** se yon iminite ki fèt lè antikò ki pwodui nan yon zannimo entwodui nan kò yon lòt zannimo; li gen menm dire ak iminite aktif. 

## Referans
Transpò pasif

**Transpò pasif** se yon mouvman patikil atravè manbràn selilè yo gras a pwopagasyon oswa osmoz; selil la pa itilize enèji pou deplase patikil yo atravè manbràn nan.

## Referans
Patojèn

**Patojèn** se yon ajan tankou bakteri, pwotozoyè, chanpiyon, viris ak lòt parazit ki bay maladi.

## Referans
Sikui paralèl

**Sikui paralèl** se yon kalite sikui elektrik kote gen plizyè trajektwa kouran; kouran total li egal a sòm kouran ki nan chak branch apa, epi si nenpòt branch louvri, kouran lòt branch yo p ap chanje.

## Referans
Parazitis

**Parazitis** se yon relasyon senbyotik kote yon òganis benefisye nan depans yon lòt, anjeneral yon lòt espès.

## Referans
Peryòd (fizik)

**Peryòd** se yon nan nenpòt mouvman peryodik, se kantite tan ki nesesè pou yon objè repete yon sik mouvman konplè.

## Referans
Peryòd (jeyoloji)

**Peryòd** se yon twazyèm pi long divizyon tan jeyolojik; li sibdivize an epòk epi tout kalite lavi ki egiste nan monn lan karakterize li. 

## Referans
Tablo klasifikasyon peryodik eleman

**Tablo klasifikasyon peryodik eleman** se yon lis òganize tout eleman koni ki ranje lè yo akòz ogmantasyon nonm atomik epi akòz chanjman nan pwopriyete chimik ak fizik yo. Tablo peryodik òganize eleman nan yon griy ranje orizontal (peryòd yo) ak kolòn vètikal (gwoup oswa fanmi yo).

## Referans

## Lyen deyò
Peryòst

**Peryòst** se yon manbràn di epi byen ajiste; li kouvri sifas yon zo epi li gen veso sangen ki pote eleman nistritif yo andedan zo a. 

## Referans
Sistèm nève periferik

**Sistèm nève periferik (SNP)** se yon divizyon sistèm nève a ki fòme avèk tout nè ki pote mesaj ki prale ak ki sòti nan sistèm nève santral la.

## Referans
Peristaltis

**Peristaltis** se yon seri kontraksyon misk lis envolontè toutolon pawa aparèy disjestif la ki deplase manje atravè aparèy disjestif la.

## Referans

## Lyen deyò
PH

**pH** (**potansyèl idwojèn**) se yon logarit negatif konsantrasyon iyon idwojèn yo solisyon; solisyon asid yo gen valè pH ant 0 ak 7, solisyon baz yo gen valè ant 7 ak 14, epi yon solisyon ki gen yon pH 7, se yon solisyon net.

## Referans
Pòch vantral farengal

**Pòch vantral farengal** se yon nan kòde k ap devlope yo, se ouvèti pa pè ki nan zòn ant bouch la ak tib dijestif la. 

## Referans
Rès pèmineralize

**Rès pèmineralize** se yon fosil ki gen espas andedan yo ki plen avèk mineral dlo anbatè. 

## Referans
Fewomòn

**Fewomòn** se yon siyal chimik zannimo yo degaje pou mande lòt zannimo pou yo angaje yo nan konpòtman espesifik.

## Referans
Floyèm

**Floyèm** se yon tisi vaskilè ki fòme tib k ap pote sik disoud toupatou nan yon plant. 

* Selil konpay

## Referans
Esmòg fotochimik

**Esmòg fotochimik** se yon kouch esmòg brime ak jòn-bren nan vil yo ki fòme avèk sipò limyè solèy la, ki gen ozòn toupre sifas tè a, epi ki ka domaje poumon ak plant yo. 

## Referans
Foton

**Foton** se yon patikil radyasyon elektwomayetik san mas ki se kondiktè yon kantite kouran espesifik.

## Referans
Fotosfè

**Fotosfè** se yon pi piti kouch atmosfè solèy la; li emèt limyè epi li gen tanperati ki mezire apeprè 6,000 K (degre Kèlven). 

## Referans
Farenks

**Farenks** se yon nan planè yo, se ògàn miskilè tankou tib ki devlope nan bouch la; li ede nan alimantasyon ak dijesyon.

## Referans
Fotosentèz

**Fotosentèz** se yon pwosesis konplèks ki konvèti enèji limyè solèy an enèji chimik nan lyezon idrat kabòn yo.

## Referans
Seli fotovòtayik

**Seli fotovòtayik** se yon aparèy ki konvèti enèji solèy an elektrisite; se yon selil solè tou. 

## Referans
Filojenèz

**Filojenèz** se yon istwa evolisyon òganis; li sèvi kounye a pou gwoupe òganis yo an sis (6) reny. 

## Referans
Chanjman fizik

**Chanjman fizik** se yon kalite chanjman ki chanje pwopriyete fizik yon sibstans, men ki pa chanje konpozisyon li.

## Referans

## Lyen deyò
Pwopriyete fizik

**Pwopriyete fizik** se yon karakteristik yon matyè ki obsève oswa mezire san chanje konpozisyon echantiyon an—pa egzanp, dansite, koulè, gou, dite ak tanperati pou fonn.

## Referans
Ton (son)

**Ton** se yon se wotè maskimòm oswa wotè minimòm yon onn sonò, ki depann de frekans vibrasyon an.

## Referans
Plasenta

**Plasenta** se yon ògàn ki bay manje ak oksijèn pou jenn ki andedan matris mamifè plasentè yo epi ki retire dechè nan jenn sa yo.

## Referans
Plenn (jewoloji)

**Plenn** se yon gwo relyèf plat ki gen souvan yon tè epè ak fètil epi egziste anjeneral nan zòn enteryè yon kontinan. 

## Referans
Espè pyonye

**Espè pyonye** se yon espès ki dekonpoze wòch pou kreye sibstans vejetal an dekonpozisyon pou lòt plant ka grandi; premye òganis ki grandi nan nouvo zòn oswa nan zòn ajite. 

## Referans
Plankton

**Plankton** se yon ti òganis ki gwoupe ak flote nan dlo zòn fotik la; li gen ladan òganis ototwofik ak òganis etewotwofik, ze yo ak etap jivenil plizyè zannimo maren.

## Referans
Tektonik plak

**Tektonik plak** se yon esplikasyon jeyolojik pou mouvman kontinan sou enteryè likid ak epè latè.

## Referans

## Lyen deyò
Plak (jewoloji)

**Plak** se yon gwo seksyon kwout oseyanik oswa kontinantal tè a manto siperyè rijid k ap deplase ozalantou atmosfè a. 

## Referans
Polisyon sous ponktyèl

**Polisyon sous ponktyèl** se yon polisyon ki antre nan dlo apati yon pozisyon espesifik epi ki ka kontwole oswa trete anvan li antre nan yon etandi dlo. 

## Referans
Molekil polè

**Molekil polè** se yon molekil ki gen yon bout lejèman pozitif ak yon bout lejèman negatif akòz separasyon elektwon yo inegal. 

## Referans
Zòn polè

**Zòn polè** se yon zòn klimatik ki resevwa radyasyon solèy nan yon ang plat, ki pwolonje ant 66 degre Nò ak latitid Sid nan pòl yo, epi ki pa janm cho.

## Referans
Polè

**Polè** se yon ki zòn pozitif ak negatif ki separe; sibstans polè atire molekil dlo epi disoud fasilman nan dlo. 

## Referans
Grenn polèn

**Grenn polèn** se yon ti estrikti ògàn repwodiktif mal yon plant ki gen grenn pwodui; li gen yon po ki pa pran dlo, li ka devlope nan yon espò, epi li gen pati gametofit pou pwoteje espèm nan.

## Referans
Pensman

**Pensman** se yon pwosesis ki ajoute gravye, sab ak woche nan fon aksou bò yon glasye lè dlo a fè glas ak lè li fonn, sa ki lakòz pyès wòz ozalantou yo kase. 

## Referans
Polinizasyon

**Polinizasyon** se yon se transfè polèn ant ògàn repwodiktè mal ak ògàn repwodiktè femèl plant yo, anjeneral menm espès la.

## Referans

## Lyen deyò
Polyan

**Polyan** se yon sibstans ki boulvèse sik jeyochimik latè epi ki ka nui sante kreyati vivan yo oswa ki ka gen efè negatif sou aktivite yo.

## Referans
Polisyon

**Polisyon** se yon entwodiksyon dechè nan yon anviwònman, tankou dlo ize ak pwodui chimik, ki ka domaje òganis yo. 

## Referans
Iyon polyatomik

**Iyon polyatomik** se yon iyon ki fòme avèk de (2) oswa plizyè atòm ki asosye epi k ap aji kòm yon sèl inite ki gen yon chaj nè.

## Referans
Poli-etilèn

**Poli-etilèn** se yon polimè ki fòme nan yon chenn ki gen anpil inite etilèn; li itilize souvan nan sache plastik ak nan boutèy plastik. 

## Referans
Puisans

**Puisans** se yon kantite travay ki fèt oswa kantite enèji ki transfere, divize pa tan ki nesesè pou fè travay la oswa pou transfere enèji a; li mezire an wat (W). 

## Referans
Tan prekanbyen

**Tan prekanbyen** se yon pati ki pi long nan istwa latè, li dire ant 4.0 bilyon ak 544 milyon ane. 

## Referans
Patrimwàn ereditè polijenik

**Patrimwàn ereditè polijenik** se yon fèt lè yon gwoup pè jèn aji ansanm pou pwodui yon karakteristik espesifik, tankou koulè zye, koulè po oswa wotè. 

## Referans
Presipitasyon

**Presipitasyon** se yon dlo ki sòti nan nyaj; pami dlo sa yo gen lapli, nèj, nèj fonn ak grèl; se tanperati lè a ki detèmine fòm dlo yo. 

## Referans
Lisaj

**Lisaj** se yon pwosesis kote yon zwazo fwote lwil nan yon glann sebase sou plim li pou trete yo. 

## Referans
Onn primè

**Onn primè** se yon onn seyismik ki sere ak lanse wòch yo nan menm direksyon onn lan deplase, sa ki lakòz patikil wòch yo deplase nan toulède sans.

## Referans
Primat

**Primat** se yon mamifè ki te devlope karakteristik espesyal, tankou pous opoze ak de (2) zye ki dirije annavan, sitou akòz zansèt aborikòl yo.

## Referans
Premye meridyen

**Premye meridyen** se yon liy imajinè ki reprezante lonjitid 0° (zewo degre), epi ki pase ant pòl nò, atravè Greyennwitch, Angletè, al pòl sid.

## Referans

## Lyen deyò
Prensip sipèpozisyon

**Prensip sipèpozisyon** se yon endike nan kouch wòch ki pa ajite yo, wòch ki pi aje yo rete anba epi wòch ki anwo yo vin pi jenn. 

## Referans
Pwodiktè

**Pwodiktè** se yon òganis, tankou plant vèt oswa alg, ki itilize yon sous enèji esteryè tankou solèy pou kreye molekil manje ki rich ak enèji. 

## Referan

## Lyen deyò
Pwotal

**Pwotal** se yon fòm plant gamèt an fòm kè ki piti ak vèt nan yon foujè ka fè pwòp manje li epi ki ka absòbe dlo ak sibstans nitritif nan tè a.

## Referans
Pouli

**Pouli** se yon machin senp ki gen ladan yon wou a fant avèk yon kòd, chenn oswa kab k ap woule nan fant lan; li ka fiks oswa mobil. 

## Referans
Ekilib ponktye

**Ekilib ponktye** se yon modèl ki dekri evolisyon rapid ki rive lè mitasyon ti kantite jèn nan yon espès chanje sanzatann nan yon nouvo espès.

## Referans
Kare pounèt

**Kare Pounèt** se yon zouti ki prevwa pwobabilite sèten karakteristik nan pwojeniti ki montre diferan fason alèl yo ka konbine. 

## Referans
Simetri radyal

**Simetri radyal** se yon plan kò yon zannimo ki ka divize toutolon nenpòt plan, atravè yon aks santral, an mwatye ki apeprè egal.

## Referans
Sedopòd

**Sedopòd** se yon estansyon sitoplasmik tanporè kèk pwotis itilize pou deplase epi pou pran manje. 

## Referans
Radyasyon

**Radyasyon** se yon reyon ak patikil—patikil alfa ak beta ak reyon gama—sibstans radyo-aktif emèt.

## Referans
Teleskòp radyo

**Teleskòp radyo** se yon kolekte epi anrejistre onn radyo k ap vwayaje atravè lespas; li ka itilize lajounen oswa lannwit nan pifò kondisyon metewolojik.

## Referans
Onn radyo

**Onn radyo** se yon onn elektwomayetik avèk longèdonn ki pi long pase yon milimèt; li itilize pou kominikasyon. 

## Referans
Dezentegrasyon radyo-aktif

**Dezentegrasyon radyo-aktif** se yon pwosesis natirèl kote nwayo esntab yo pèdi enèji lè yo emèt radyasyon.

## Referans
Eleman rayo-aktif

**Eleman rayo-aktif** se yon eleman ki emèt yon kantite regilye radyasyon lè l ap transfòme lantman an yon eleman non-radyo-aktif. 

## Referans
Radyo-aktivite

**Radyo-aktivite** se yon pwosesis kote kèk sibstans emèt radyasyon natirèlman.

## Referans

## Lyen deyò
Dat radyometrik

**Dat radyometrik** se yon pwosesis ki itilize pou kalkile laj absoli wòch lè yo mezire rapò ant izotòp paran an ak pwodui derive nan yon mineral ak lè yo konnen mwatye vi paran an. 

## Referans
Radila

**Radila** se yon nan gastwopòd yo, se ògàn tankou lang ki gen ranje dan ki itilize pou grate ak kraze manje. 

## Referans
Imaj reyèl

**Imaj reyèl** se yon imaj ki fòme nan reyon limyè ki konvèje pou pase atravè pozisyon imaj la. 

## Referans
Respirasyon

**Respirasyon** se yon pwosesis kote pwodiktè ak konsomatè degaje enèji ki estoke nan molekil manje; seri reyaksyon chimik ki itilize pou degaje enèji ki estoke nan molekil manje. 

## Referans
Retin

**Retin** se yon kouch tisi mens padèyè zye a ki fòme avèk reseptè limyè ak newon sansoryèl.

## Referans
Fay envès

**Fay envès** se yon anfonsman wòch ki fèt akòz fòs konpresyon, lè wòch ki anwo sifas fay la deplase anwo parapò avèk wòch ki anba sifas fay la. 

## Referans
Rizòm

**Rizòm** se yon tij epè ak souteren (anba tè) yon foujè ak lòt plant vaskilè; li fonksyone souvan kòm yon ògàn pou estokaj manje.

## Referans
Rezonans

**Rezonans** se yon fòm espesyal mouvman amonik senp ki egzèse lè ti fòs yo aplike an entèval regilye sou yon objè k ap osiye oswa vibre epi anplitid vibrasyon an ogmante.

## Referans
Rezonatè

**Rezonatè** se yon chanm kre ki plen lè epi ki anplifye son lè lè ki andedan li ap vibre. 

## Referans
Sik wòch

**Sik wòch** se yon ansanm pwosesis san rete ki dinamik; nan pwosesis sa yo, wòch yo chanje an lòt kalite wòch.

## Referans
Wotasyon

**Wotasyon** se yon mouvman tè a ap fè sou aks imajinè li, ki pran 24 èdtan pou fini epi ki fè gen lajounen ak lannwit. 

## Referans
Ekoulman

**Ekoulman** se yon dlo k ap koule an pant desandan sou sifas tè a epi ki ka antre nan yon wiso, rivyè oswa lak.

## Referans
Siksesyon ekolojik

**Siksesyon ekolojik** se yon chanjman natirèl, tanzantan ki fèt nan yon kalite espès k ap viv nan yon zòn. Li ka primè oswa segondè. 

## Referans

## Lyen deyò
Sapwofit

**Sapwofit** se yon òganis ki itilize òganis ki pa vivan kòm yon sous manje epi ki ede resikle sibstans nitritif pou yo ka disponib pou lòt òganis itilize yo. 

## Referans
Idwokabi satire

**Idwokabi satire** se yon konpoze, tankou pwopàn oswa metàn, ki gen sèlman yon lyezon ant atòm kabòn yo. 

## Referans

## Lyen deyò
Solisyon satire

**Solisyon satire** se yon solisyon ki gen ladan kantite maksimòm solit ki fonn pou yon kantite sòlvan ki konsidere nan yon tanperati ak yon presyon espesifik.

## Referans
Briz lanmè

**Briz lanmè** se yon mouvman lè a ant lanmè ak tè a pandan lajounen lè yon lè pi frèt ki anwo dlo a deplase sou tè a, pou fòse lè chofe ak mwen dans ki sou tè a leve. 

## Referans
Metòd syantifik

**Metòd syantifik** se yon ansnam pwosedi rechèch òganize ki ka gen ladan enonse yon pwoblèm, fòme yon ipotèz, rechèch ak rasanblaj enfòmasyon, tès yon ipotèz, analize done epi fè konklizyon. 

## Referans
Elis

Nan mekanik, **elis** la se yon aparèy fòme avèk plizyè pal sitiye regilyèman alantou yon aks. Li se pati yon avyon oswa yon lot machin ki vire toutotouyon aks nan yon likid oubyen yon gaz li pèmèt pouse osinon mentni aparèy la anplas. Li ka sèvi tou pou melanje de likid.

## Referans
Onn segondè

**Onn segondè** se yon onn seyismik ki lakòz patikil wòch yo deplase nan ang ki dwat ak direksyon onn lan.

## Referans
Renouvèlman fon oseyanik

**Renouvèlman fon oseyanik** se yon teyori Hès ki endike yon nouvo fon oseyanik fòme lè magma a fòse anwo nan direksyon sifas la nan arèt mitan oseyan an.

## Referans
Dezyèm lwa tèmodinamik

**Dezyèm lwa tèmodinamik** se yon li endike pwosesis natirèl yo ale nan yon direksyon ki konsève oswa ogmante antwopi total linivè.

## Referans
Wòch sedimantè

**Wòch sedimantè** se yon kalite wòch, tankou kalkè, ki pi sanble gen fosil epi li fòme lè kouch sab, silt, ajil oswa labou simante ak konpakte ansanm oswa lè mineral yo fè depo nan yon solisyon. 

## Referans
Sediman

**Sediman** se yon patikil solid ki depoze sou sifasn tè a ki ka fòme wòch sedimantè nan pwosesis tankou degradasyon, ewozyon, depozisyon ak litifikasyon.

## Referans
Semi-kondiktè

**Semi-kondiktè** se yon sibstans kondiktè, tankou silisyòm oswa jèmanyòm, ki, lè yo transfòme an dispozitif semi-kondiktè, ka anplifye ak kontwole siyal elektrik fèb atravè mouvman elektwon nan yon espas kritalen tou piti.

## Referans
Sismograf

**Sismograf** se yon enstriman ki itilize pou endike onn tranblemanntè epi pou note lè yo chak rive. 

## Referans
Espèm

**Espèm** se yon konbinezon espèmatoziyid ak fliyid nan vezikil seminal yo, glann pwostat, ak glann bilbo-iretral.

## Referans
Sikui an seri

**Sikui an seri** se yon kalite sikui elektrik kote tout kouran an pase nan chak dispozitif epi kouran an menm toupatou; kouran li egal al diferans potansyèl la divize pa rezistans ekivalan an.

## Referans
Dlo ize

**Dlo ize** se yon dlo ki ale nan fose ekoulman epi ki gen dechè imen, detèjan kay ak savon. 

## Referans

## Lyen deyò
Jèn ki lye nan sèks

**Jèn ki lye nan sèks** se yon alèl ki eritye sou kwomozòm sèks epi ki ka lakòz dezòd jenetik imen tankou sesite koulè ak emofili. 

## Referans
Repwodiksyon seksyèl

**Repwodiksyon seksyèl** se yon modèl repwodiksyon ki konsène pwodisyon ak fizyon alavni selil seksyèl aployid yo.

## Referans
Ewozyon an nap

**Ewozyon an nap** se yon kalite ewozyon dlo sifas akòz ekoulman ki fèt lè dlo yo pran sediman yo pou pote yo ale. 

## Referans
Vòlkan an boukliye

**Vòlkan an boukliye** se yon gwo vòlkan ki gen kòn ki yon ti jan panche; kòn sa yo fòme nan eripsyon non-eksplozif lav bazaltik ki akimile an kouch.

## Referans
Plant a jou kout

**Plant a jou kout** se yon plant bezwen lannwit long anjeneral—12 èdtan oswa plis fènwa—pou kòmanse pwosesis florezon an. 

## Referans
Sistèm entènasyonal inite

**Sistèm Inite Entènasyonal** (abreje kòm **SI**), enspire pa **sistèm metrik**, se sistèm inite yo ki pi lajman itilize nan mond lan; li pa ofisyèlman itilize nan Etazini, Liberi, ak Bimani. Li se yon sistèm desimal (nou ale nan yon inite nan miltip oswa soumiltip li yo lè l sèvi avèk puisans 10) eksepte pou mezi tan ak ang. Se Konferans Jeneral Pwa ak Mezi, ki reyini delege eta manm Konvansyon Mèt la, ki deside sou evolisyon li, chak kat ane, nan Pari. Abreviyasyon pou "International System" se SI, kèlkeswa lang yo itilize a.

estanda entènasyonal ISO 80000-1:2009 dekri Sistèm Entènasyonal Inite a ak rekòmandasyon pou itilizasyon miltip yo ak kèk lòt inite.

## Inite ak prefiks
Sistèm Inite Entènasyonal la konsiste de yon seri Inite Debaz, inite derive ak miltiplikatè pou baz dezimal itilize kòm prefiks. Konferans jeneral pwa ak mezi, ki reyini delege nan eta manm Konvansyon Mèt la, deside sou devlopman yo, chak kat ane, nan Pari

estanda entènasyonal ISO 80000-1:2009 dekri inite yo nan Sistèm Entènasyonal la ak rekòmandasyon yo pou itilize miltip yo ak sèten lòt inite yo.

### Inite debaz

Sistèm Entènasyonal la gen sèt Inite debaz, ki gen entansyon mezire kantite fizike chak gen yon senbòl:

### Inite ki sòti

inite ki sòti yo nan SI a fòme pa pouvwa, pwodwi oswa kosyan inite debaz yo epi yo ka gen yon kantite illimité. Inite derive yo asosye ak kantite derive; pa egzanp, vitès se yon kantite ki sòti nan kantite debaz tan ak longè, epi inite SI ki sòti a se mèt pa segonn (senbòl m/s) . Dimansyon inite ki sòti yo ka eksprime an tèm de dimansyon inite debaz yo.

Konbinezon inite debaz ak inite derive yo ka itilize pou eksprime lòt inite derive. Pa egzanp, inite SI fòs se newton () ak inite enèji joule (), inite presyon SI a, paskal (), idantik ak newton pou chak mèt kare () ak joule pou chak mèt kib ().

### Prefiks
 
prefiks ofisyèl yo itilize pou deziyen plizyè inite ak submiltip yon inite. Pa egzanp, soumiltilè mèt ki vo  yo rele santimèt (senbòl cm) paske prefiks ki koresponn ak  se * santi. -*.

## Referans

### Lyen deyò

* ''System of units: a tailor-made reform'', *The Scientific Method*, Kilti Lafrans, 13 Novanm 2018.
* “Sistèm SI inite mezi:  baz ”, sou *entreprises.gouv.fr*.
* Gérard Borvon ak Christine Blondel, ''Coulomb, ampere, volt, watt, ohm... inite elektrik ki fèt?'', sou sit Ampère/CNRS.
* Jean Dhombres, *[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0399-0826_1993_num_100_4_3492 Rezistans ak adaptasyon mond peyizan an nan sistèm metrik ki soti nan Revolisyon an] * , *[[Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest]]*, 1993, sou Persée.
* Denis Février, *[https://web.archive.org/web/20151003055350/http://www.entreprises.gouv.fr/metrologie/histoire-metre Istwa mèt la]*, DGE.
Dik

**Dik** se yon karakteristik wòch igne ki fòme lè magma a kwense nan yon fant orizontal ant kouch wòch yo epi li fè anba tè a vin di. 

## Referans
Machin senp

**Machin senp** se yon machin ki fonksyone avèk yon sèl mouvman—levye, pouli, wou nan aks, plan enkline, elis ak kwen. 

## Referans

## Lyen deyò
Sistèm eskeletik

**Sistèm eskeletik** se yon tout zo ki nan kò a ; li fòme yon estrikti entèn ak vivan ki bay fòm ak sipò, pwoteje ògàn entèn yo, deplase zo yo, fòme globil san yo epi estoke kalsyòm ak konpoze fosfore pou itilizasyon annapre. 

## Referans
Fwotman glisman

**Fwotman glisman** se yon fòs friksyon ki opoze mouvman de (2) sifas k ap glise pou pase youn sou lòt. 

## Referans
Efondreman

**Efondreman** se yon kalite mouvman mas ki fèt lè yon mas materyèl desann sou yon pant an koub. 

## Referans
Misk lis

**Misk lis** se yon kalite misk envolontè ki nan pawa ògàn entèn yo ak nan veso sangen yo; fonksyon pi komen li se sere, pou yo ka fè presyon andedan tib oswa ògàn li antoure a.

## Referans
Konpòtman sosyal

**Konpòtman sosyal** se yon entè-aksyon pami manm menm espès; pami entè-aksyon yo, genyen frekantasyon ak akoupleman, jwenn manje, pran swen jenn epi youn bay lòt pwoteksyon.

## Referans
Sosyete (biyoloji)

**Sosyete** se yon gwoup zannimo menm espès k ap viv ak travay ansanm yon fason òganize; chak manm ap fè yon djòb espesyal. 

## Referans
Misk eskèlèt

**Misk eskèlèt** se yon misk volontè ak estriye ki deplase zo, ki fonksyone pa pè epi ki ini avèk zo yo gras a tandon yo. 

## Referans
Reyaksyon deplasman senp

**Reyaksyon deplasman senp** se yon reyaksyon chimik kote yon eleman ranplase yon lòt eleman nan yon konpoze. 

## Referans
Kaptè solè

**Kaptè solè** se yon aparèy ki itilize nan yon sistèm chofaj solè epi ki absòbe enèji radyan ki sòti nan solèy la. 

## Referans
Enèji solè

**Enèji solè** se yon enèji ki sòti nan solèy la ki pwòp, ki inepwizab epi ki ka transfòme an elektrisite gras a selil solèy la. 

Enèji solè se nan orijin sik dlo, van ak fotosentèz ki fèt pa rèy vejetal, kote depann rèy bèt atravè chenn alimantè. Solèy la se sous pifò enèji sou Latè, eksepte enèji nikleyè ak jewotèmi pwofon.

## Referans

## Lyen deyò
Solenoyid

**Solenoyid** se yon bobin fil long ki gen plizyè sikui fème; chan ki nan chak sikui fème ajoute ak chan lòt sikui fème yo, sa ki kreye yon pi gwo puisans total.

## Referans
Sòlstis

**Sòlstis** se yon pwen semèstriyèl kote solèy la rive nan pi gwo distans li nan nò oswa nan sid ekwatè a. 

## Referans
Solibilite

**Solibilite** se yon kantite maksimòm solit k ap fonn nan yon kantite sòlvan konsidere nan yon tanperati ak yon presyon espesifik.

## Referans
Sòl (tè)

**Sòl** se yon melanj mineral ak patikil wòch, rès òganis ki mouri, lè ak dlo ki fòme pi wo kwout tè a epi ki sipòte kwasans plant yo. Sòl la gen matyè òganik dekonpoze ki kouvri sibstra woche tè a epi ki gen ladan tèkstire, fètil ak kolore; se wòch mè ak kondisyon anviwònman li ki detèmine konpozisyon li. 

## Referans

## Lyen deyò
Solisyon

**Solisyon** se yon melanj inifòm ki ka gen ladan solid, likid oswa gaz; li rele melanj omojèn tou.

## Referans
Sona

**Sona** (an anglè **SONAR**, akwonim de **''So**und **na**vigation and **r**anging'') se yon aparèy ki itilize onn sonò pou detekte ak mezire objè ki anba dlo.

## Referans

## Lyen deyò
Estasyon espasyal

**Estasyon espasyal** se yon gwo bilding ki gen katye, espas travay ak egzèsis, epi sistèm ekipman ak sipò pou moun viv ak travay nan lespas pou yo ka fè rechèch. 

## Referans
Espès

**Espès** se yon gwoup òganis ki ka kwaze pou pwodui pwojeniti fètil nan lanati.

## Referans

## Lyen deyò
Chalè masik

**Chalè masik** se yon kantite enèji tèmik ki nesesè pou ogmante tanperati 1 kilogram yon sibstans à 1 degre Sèlsiyis. 

## Referans
Espèmatozoyid

**Espèmatozoyid** se yon selil jèminal aployid ki fòme nan ògàn repwodiktif mal; nan moun, se selil repwodiktif mal ki pwodui nan testikil yo. 

## Referans
Esfè

**Esfè** se yon objè won tridimansyonèl; sifas li se menm distans ant sant li ak tout pwen yo; latè se yon esfè ki gonfle kèk kote nan ekwatè a epi ki plat lejèman nan pòl yo.

## Referans
Estigmat

**Estigmat** se yon ouvèti nan abdomèn ak toraks ensèk kote lè antre epi dechè gaz sòti. 

## Referans
Sonn espasyal

**Sonn espasyal** se yon enstriman ki vwayaje lwen nan sistèm solèy la epi ki ransmase done pou li voye tounen sou tè a. 

## Referans

## Lyen deyò
Navèt espasyal

**Navèt espasyal** se yon veso espasyal reyitilizab ki ka pote kagezon, astwonot ak satelit pou ale oswa pou sòti nan lespas. 

## Referans
Etap espowofit

**Etap espowofit** se yon etap sik lavi plant ki kòmanse lè yon espèmatozoyid fekonde yon ze. 

## Referans
Sous dlo

**Sous dlo** se yon fòme lè nivo idwostatik jwenn ak sifas tè a; yo jwenn li souvan sou flan koto yo epi li sèvi kòm sous dlo fre. 

## Referans
Estasyon akèy

**Estasyon akèy** se yon endike kondisyon metewolojik yo nan pozisyon espesifik; li itilize yon konbinezon senbòl sou yon kat. 

## Referans
Selil kuizant

**Selil kuizant** se yon kapsil ki gen estrikti woule tankou gachèt epi ki ede eknidè yo kaptire manje. 

## Referans
Trene

**Trene** se yon koulè yon mineral kite lè li fwote atravè yon asyèt pòslèn ki pa vitre oswa lè li kase ak li an poud.

## Referans
Onn estasyonè

**Onn estasyonè** se yon modèl onn ki fòme lè onn longèdonn ak anplitid egal, men k ap vwayaje nan direksyon opoze, entèfere san rete youn ak lòt; li gen pwen ki rele ne ki pa deplase. 

## Referans
Fay dekwochant

**Fay dekwochant** se yon wòch ki fele akòz fòs sizayman kote wòch yo deplase youn apre lòt san twòp mouvman vètikal. 

## Referans
Siblimasyon

**Siblimasyon** se yon pwosesis ki pèmèt yon solid chanje lantman an yon gaz san li pa transfòme an likid anvan sa.

## Referans
Sibstans

**Sibstans** se yon fòm matyè ki gen yon konpozisyon inifòm ak konstan; li se yon sibstans pi tou.

## Referans
Idwokabi sibstitiye

**Idwokabi sibstitiye** se yon idwokabi avèk youn oswa plizyè atòm idwojèn li ki ranplase avèk atòm oswa gwoup lòt eleman. 

## Referans
Tach solè

**Tach solè** se yon tach nwa sou sifas fotosfè a ki dire anjeneral de (2) mwa, li pwodui an pè epi li gen yon penonm ak yon onm.

## Referans
Kouran sifas

**Kouran sifas** se yon mouvman ewolyen dlo oseyan ki afekte espesyalman kèk santèn mèt ki anwo oseyan an.

## Referans
Onn sifas

**Onn sifas** se yon onn seyismik ki deplase patikil wòch anwo ak anba nan yon mouvman woulan annaryè epi vètikalman nan yon mouvman osiyasyon. 

## Referans
Sispansyon

**Sispansyon** se yon kalite melanj etewojèn ki gen patikil ki fòme depo sou yon epryòd tan epi ki ka separe avèk melanj lan nan filtrasyon.

## Referans
Senbyoz

**Senbyoz** se yon nenpòt relasyon sere ant espès, avèk tou mitiyalis, kòmansalis ak parazitis. 

## Referans
Sinaps

**Sinaps** se yon espas tou piti ant aks yon newon ak dandrit yon lòt newon kote yon enfli nève dwe pase.

## Referans
Reyaksyon sentèz

**Reyaksyon sentèz** se yon reyaksyon chimik kote de (2) oswa plizyè sibstans reyaji pou fòme yon sèl pwodui.

## Referans
Sipèjeyant

**Sipèjeyant** se yon etap retade nan sik lavi yon gwo etwal kote nwayo a chofe, eleman lou fòme akòz fizyon epi etwal la delvope; li ka eksploze pou fòme yon sipènova. 

## Referans
Solisyon sipè-satire

**Solisyon sipè-satire** se yon nenpòt solisyon ki gen plis solit pase yon solisyon satire nan menm tanperati a. 

## Referans
Fib sentetik

**Fib sentetik** dekri polimè, tankou plastik, adeziv ak anwobaj sifas, ki fòme nan idwokabi yo. 

## Referans
Sikilasyon sistematik

**Sikilasyon sistematik** se yon pi gwo pati sistèm sikilatwa, kote san ki rich ak oksijèn koule nan tout ògàn ak tisi ko yo, sof nan kè a ak poumon yo, epi san ki pa gen anpil oksijèn retounen nan kè a.

## Referans