open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danièle Magloire

Danièle Magloire se yon sosyolog epi defansè dwa moun ayisyen.

Li se konfondatè òganizasyon feminis Kay Fanm epi kowodonatris Collectif Contre l'impunité, yon òganizasyon k ap chèche mennen ansyen prezidan Jean-Claude Duvalier ak akolit li devan lajistis.

Li te yon manm aktif Conseil des sages gouvènman tranzisyon a te fòme apre depa Jean-Bertrand Aristide an 2004. Li te dirije tou branch ayisyen ONG kanadyen an Droits et démocratie jiskaske gouvènman premye minis kanadyen Stephen Harper koupe finansman òganizasyon an.

## Referans
Pelen Têt

**Pèlin-Tèt**, se yon pyès teyat an kreyòl ayisyen ekri pa Frankétienne an 1978, epi pibliye pa Éditions du Soleil nan Pòtoprens. Travay sa a make yon gwo etap nan literati kreyòl la, paske li pote yon lang pèp la sou sèn teyat la ak tout fòs li, tout mizik li, ak tout verite li. Pyès la te jwe pou premye fwa nan teyat Rex, men otorite diktati a te entèdi l paske li te konsidere twò pwovokan, twò lib, twò Ayisyen.

Frankétienne, ki fèt nan Ravin Sèch an 1936, se yon ekriven, powèt, mizisyen ak pent ki vin tounen youn nan pi gwo vwa kiltirèl peyi a. Li sèvi ak kreyòl kòm zouti pou bay lavi, konesans, ak konsyans. Avèk mouvman spiralis li a, li montre kijan pawòl kapab tounen enèji, kijan dezòd ka gen lòd ladan l, kijan literati kapab yon batay pou libète. Travay li yo tankou Dézafi, Mûr à Crever, ak Pèlin-Tèt fè li tounen yon senbòl rezistans entelektyèl.

Nan Pèlin-Tèt, tout bagay se dezòd ak reyalite melanje : moun ap chache konprann tèt yo, peyi a, lavi a. Se yon pyès ki pale de opresyon, pè, men tou de espwa ak demach,pou libere lespri. Jodi a, li rete youn nan pi gwo pyès nan literati ayisyèn, yon travay kote pawòl tounen zam, epi teyat la tounen espas reveye pèp la.

## Referans
Alejandro Robaina

Robaina fèt nan Alquizar, e li te viv pifò nan lavi li nan rejyon Vuelta Abajo nan Pinar Del Rio, nan yon fanmi kap plante tabak depi 1845, espesyalman Leopoldo Robaina, ki soti nan zile Canary yo.

A laj de 10 an, li te fimen premye sigarèt li, epi an 1951 li pran kontwòl plantasyon an apre lanmò papa li Maruo Robaina. Li te yon pwodiktè endepandan menm apre revolisyon kiben an nan ane 1959, lè li anpil plantasyon te vin tounen koperativ leta.
Non madanm li se Andresita. Yo te marye pandan plizye ane, e li te toujou kanpe bò kote l nan travay sou plantasyon tabak la nan rejyon Vuelta Abajo, pwovens Pinar del Rio, Kiba.

Nan yon entèvyou li te bay magazin Cigar Aficionado an 2006, Robaina te di li te negosye ak Fidel Castro, li te di konsa:
"Fidel, mwen pa twò renmen koperativ yo ni fèm leta yo. Pi bon fason pou kiltive tabak, se nan fanmi."
Fidel te vle l rantre nan yon koperativ, men li te reponn: " non"

Toupatou nan mond lan, li te vin tounen yon figi ki reprezante bon jan kalite sigar kiben. Li te resevwa vizitè, fanatik siga, eskpè, touris ki te enterese nan plantasyon li pou wè kijan li travay.
Li te resevwa plizyè prim ak tit nan peyi Kiba pou travay li. Pa egzanp, nan mitan ane 1990 yo, gouvènman kiben rekonèt li kom pi bon kiltivatè tabak nan peyi a.
Sinema ameriken

**Sinema ameriken an se kisa ?**

Sinema ameriken an gen ladanl tout fim ki fèt ozetazini, e kè li chita nan Hollywood.  Sinema ameriken an se sa ki plis enfliyanse sinema mondyal la, ni nan reyalizasyon, ni nan teknik, ni nan maketin.

**Referans**

.Pa metonimi, mo "**Hollywood''"*** ka vle di tout endistri odyovizyèl ameriken an, oswa omwen pi gwo estidyo yo. 

Kritik ameriken [[:fr:Pauline_Kael|Pauline kael]] te rezime an 1968 estil fim oliwoudyen yo ak fraz "*'Kiss Kiss Bang Bang**". Fraz sa montre enpòtans relasyon amoure ak aksyon ki karakterize pwodiksyon sa yo, pandan li fè wè tou enpòtans aspè teknik, kalite teknisyen yo, ak kontwol teknoloji ki bay sinema sa a fòs li. Sa gen ladanl tout aspè tankou : senaryo, mizansèn, imaj, montaj, mizik, son ak efè espesyal. 

Men sinema ameriken ans e tou yon endistri pwisan ak byen òganize, kote finansman ak maketin gen yon gwo wòl nan desizyon yo. Li fè pati endistri amizman ameriken an, ki se youn nan pi gwo sous revni ekonomik ozetazini ak aletranje.

Fim ki fèt ozetazini yo jwe toupatou, menm nan ewòp, kote yo reprezante plis pase 62,5% nan tikè sinema yo (an 2001). Sinema oliwoudyen an se prensipal motè ki gaye kilti ameriken an atravè lemond, ansanm ak seri televizyon yo.


**Referans'''
Silvia Costa

Nan lane 2006, Silvia costa reyisi jwenn diplom li nan ar vizyѐl ak teyat. on lѐ li otѐ, on lѐ li kreye sѐn yo, on lѐ li entѐprѐt oubyen senograf. Li eksplore tout pati nan ar teatral la net.

**Referans**
Frank Delgado

Frank Delgado se yon mizisyen ameriken. Li jwe klavye platin nan gwoup metal altenatif ki rele Deftones. Premye albom li an rejistre avek Deftones, se te Around The Fur, an 1997.

**REFERANS**
Domèn

Domèn:  se yon byen ki pou yon gwoup moun oubyen pou yon sèl moun.

Yon domèn se yon bann   kay ki antoure yon jaden.
Danys Baez

Danys Baez Gonzalez fèt 10 septanm 1977 nan Pinar del Rio ( Kiba). Se yon jwè bezbòl kiben ki te jwe nan Lig Mayò Bezbol depi 2001. Kounye a, li se yon ajan lib.

Kòm karyè
Jwè entènasyonal kiben sa a te pwofite patisipasyon li nan Je Panameriken yo nan Kanada an 1999 poul sove kite kiba.
Ekip Cleveland Indians lan te siyen ak li 5 novanm 1999.
Apre li fin fè yon bon sezon nan lig Triple-A ak ekip Buffaldo Bisons, Baez te rele pou jwe nan Lig Mayò an 2001. Li te fè premye match li 13 me 2001.

An 2002, li vin tounen yon jwè prensipal e li pran plas kòm Stoppeur nan fen sezon an.
An 2003, Baez te jwe nan wòl relèv ak stoppeur, li fè 25 match sove pandan sezon sa a.

Apre sezon 2003, li vin ajan lib epi li siyen ak ekip Devil Rays de Tampa Bay, kote li kontinye jwe kòm Stoppeur.
Robert Vernay

dat li fèt:  22 janvier 1934

nasyonalite:  ameriken

dat li mouri:  2 avril 2011

Pwofesyon:  chèf operatè son

Fim notab li:  anpi kont atak avantirye lach pèdi
Emmanuel Fritz Longchamp

**Fritz Emmanuel Longchamp** fèt an Ayiti. Li se anbasadè.

## Biografi
Sou 17 fevriye  nan lane 2025, li pran pòs anbasadè repiblik Ayiti nan Sen Domeng.

### Referans
Willy Chirino

Apre revolisyon kominis la nan Kiba, Chirino te vin Ozetazini an 1960 kòm yon pati nan Operasyon Peter Pan, ki te fèt pou sove timoun ke nouvo rejim kominis la t ap kidnape. Pwogram sa a, patwone pa gouvènman ameriken an, ansanm ak Biwo Byennèt Katolik la, te bay refij a apeprè 14,000 timoun Kiben ki te pran swen nan kay akèy ameriken jiskaske paran yo te kapab sove kite Kiba epi rive Ozetazini. Chirino te pita anrejistre yon chante, "Nuestro Día Ya Viene Llegando" ("Jou nou an ap vini"), ki baze sou eksperyans li kòm refijye kont kominis. Chante a vin tounen yon kalite im pou ekzile Kiben yo toupatou.Apre revolisyon kominis la nan Kiba, Chirino te vin Ozetazini an 1960 kòm yon pati nan Operasyon Peter Pan, ki te fèt pou sove timoun ke nouvo rejim kominis la t ap kidnape. Pwogram sa a, patwone pa gouvènman ameriken an, ansanm ak Biwo Byennèt Katolik la, te bay refij a apeprè 14,000 timoun Kiben ki te pran swen nan kay akèy ameriken jiskaske paran yo te kapab sove kite Kiba epi rive Ozetazini. Chirino te pita anrejistre yon chante, "Nuestro Día Ya Viene Llegando" ("Jou nou an ap vini"), ki baze sou eksperyans li kòm refijye kont kominis. Chante a vin tounen yon kalite im pou ekzile Kiben yo toupatou.
Gérard Marx

dat li fet :  22 desanm 1925

Kote li fèt :  salènès

Dat li mouri :  13 desanm 2017

pwofesyon :  ekriven, reyalizatè

Nasyonalite :  fransè

Zèv li yo

kenz powèm draje frè, 1952

Reyalizasyon li : 

1961 :  saara an 4 ( kou melanj)https://fr.wikipedia.org/wiki/Max_G%C3%A9rard
Claude Miller

Dat li fèt:  20 fevriye 1942

Nasyonalite:  fransè

Dat li mouri:  5 avril 2012

Pwofesyon:  reyalizatè, aktè, senaris

madanm li:  Annie Miller

Pitit li:  Nathan Miller ak Joséphine Miller
Nicolas Cuche

Dat li fèt:  23 out 1962

Nasyonalite:  Fransè

Fòmasyon:  kou floran hb stidyo

reyalizasyon li yo

1993:  arèm kou metraj

1996:  jojo fri kou metraj

1997:  asele tb

1999:  chanm tv epizòd difisil

2000:  jozefin, anj gadyen tv

2001:  jojo frit, log metraj

2002:  jozefin, anj gadyen tv

2000:  bòn kopin tv

2006:  David noland tv

2008:  fliks avèk anabèl tv

2009:  chasè tv

2010:  chanm lavim

2012:  ennkizito tv

2013:  prè ak tout tv

2016:  aprèm bonè tv

2017:  pwòf t. Tv

2018:  braslè rouj yo(seri tv) 2

2018:  degout dlo tv

2020:  pouri gate

2021:  zanmim ki pa egziste tv

2023:  lise toulouz lotrèk

2023:  lavi, lanmou touswit tv

2023:  panda, ti seri reyalize ak jeremi

2025:  lin de myèl avèk manmanm nètfliks

Senaris li yo

1995:  lèm gran papa m ap polisye

1995:  yon fanm nan nwit tv

1995:  apranti yo

1997:  vokasyon Adriyèn tv

1998:  charite biznis

1996:  n ap vòlè chali

1992:  bèl istwa klod Lelouch

https://fr.wikipedia.org/wiki/Bill_Varney
Capitaine Marleau

dat li fèt

Nasyonalite:  fransè

sèks:  feminen

Aktivite: jandam

Odyans li

Pèsonaj Capitaine Marleau fè pati yon mouvman k ap grandi pou divèsifye reprezantasyon fi yo nan nan envestigatè. Marleau se yon fò feminis, li rayi machis sèksis, mari abizif ak delenkan seksyèl yo tout kalite avan tout lòt bagay. Marleau gen gwo resanblans. Ak lyetnan kolonbi ke yo mansyone plizyè fwa. Li gen yon pèsonalite yon ti jan dwòl pou yon manm fòs polis la. https://fr.wikipedia.org/wiki/Capitaine_Marleau
Omar Linares

Dat li fèt:  23 oktòb 1967

Kote li fèt:  kiba

Tay li:  1,85 m

Pwa li:  102 kg

Pwofesyon:  baskètbol

Istwa lavi li 

Li se yon ansyen twazyèm baz ak premye baz ak antrenè bezbòl pwosesyonèl kiben an. Li te jwe pou ekip nasyonal epi tou pwofesyonèlman pou vegweros de pina dèl riyo nan seri nasyonal kiben an ak chiniki dragon nan Nippons professonal basebol. Li menm , Alfredo epi Yoenis de goch de dwat twazyèm baz/ premye baz/ antrenè li te fèt: 23 oktòb 1967 san juan y Martinez, pinar del rio, kiba batman:  Adwat lanse: Adwat prelye aparityon pwofesyonèl SNB:  1982, pou pinar del Rio NPB 23 jen 2002, pou chiniki dragon dènye aspirasyon li SNB:  16 2002, pou pinar Del Rio NPB:  2004, pou chiniki dragon yo estatistik SNB Mwayèn frap:  368 kou lakay, 404 kouri frape nan 1 221 estatistik NPB Mwayèn frap.
Jamayiken

Jamayiken se yon adjektif oswa yon non ki refere a jamayik, yon peyi zile karayib la, oswa moun ki rete ladan l yo. Yo itilize tèm nan pou fè referans a nenpòt bagay ki gen rapòak jamayik, kit se gewografi li, kilti li oswa moun li yo. Pa egzanp, yon moun ta ka " touris jamayik" oswa yon sitwayen jamayik.
Alain Tasma

https://fr.wikipedia.org/wiki/Alain_Tasma nasyonalite:  fransè

Pwofesyon:  reyalizatè, senari

Seri notab:  ble yo, premye pa nan lapolis

Karyè li 

Nan lane 1988, li te kòmanse karyè li kòm asistan reyalizatè a kote François Truffaut nan fim " Fanm a kote"  nan Jean-Luc Godard pou jan li pasyone (1982) nan Barbet Schroeder nan Tricheurs( 1984) epi nan Arthur penn nan Target (1986).

Nan ane 1988, li prezante kou metraj jou vag. Kòm senaris ak reyalizatè, se pou sa li te resevwa yon prim prim ak yon meyè telefim nan Festival entènasyonal kou metraj nan Clermont Ferrand nan ane 1989.

Nan lane 2003 oubyen 2004, li te konfye reyalizasyon telefim nwit nwa, 17 oktòb 1961 pou kanal+ epi kolabore nan senaryo epi nan sekans avèk istoryen Patrick Rotman.

Filmografi li: 

Long metraj:  2009 iltimatòm

Kout metraj:  1988, jou vag yo

Televizyon: 

telefim

1990: Chemen travèse yo

1993:  yon fanm san istwa

1994:  bwouch yo

1995:  faktè 8

1995:  paran a moso tan

1996:  kou long

1997:  pwentan chen

1998:  leson damou

2001:  Sophie Rousseau, lavi avan tout, lanati mòtèl

2003:  nan lanmou

2003:  nan kran

2003:  Mata Hari, vrè istwa a

2004:  pwose fanmiy

2004:  nan kran, aprè de zan

2005:  nwit nwa, 17 oktòb 1961

2006:  Akis

2007:  sipriz la

2007:  operasyon tikwaz

2009:  anba yon lòt jou

2010:  frakti

2011:  enma

2013:  Alyas karakala, nan kè rezistans

2014:  erityè a

2015:  nèf jou nan ivè

2017:  vyòl la

2019:  mwen konn tonbe

Seri televize

1989:  konpayon avanti

1990:  ewoflik

1990:  flè ble

1992:  megrè

1992:  ot tansyon

1994:  polis sekrè

1999:  dyetis yo

2000:  flik ki gen non kè a

2001:  rastinyat oubyen anbisye yo

2001:  Sophie Rousseau:  lavi anvan tout

2002:  rega timoun

2006- 2010:  ble yo:  premye pa nan lapolis

2011:  seri 8 la

2013:  Alyas karakala, nan kè rezistans

2014:  taksi bwouklen

2018:  zannimo lagè

2021:  avanti jèn volontè

2024:  yon amitye dejere
Julie Lescaut

Dat li fet 9 jnvye 1992

nasyonalite:  fransè

Odyans li

Seri sa a te yo gwo siksè. Pandan ane 1999 yo,  odyans seri a te souvan depase 10 milyon telespektatè. Yo te rive nan a an avril 1995 ak 12.3 milyon telespektatè. An 2012, Julie Lescaut te gen yon mwayèn 6.2 milyon telespektatè, yon diminisyon parapò ak 6.7 milyon an 2011 ak 7.1 milyon an 2010. Dènye epizòd seri a, ki te difize 23 janvye 2014, te atire 7.4 milyon telespektatè.
Tezen

Tezen , Se yon kont tradisyonèl  Ayisyen.

kont sa pale de yon jèn fanm ki toujou ale pran dlo nan larivyè.

yon bon jou , li al pran dlo li tande yon vwa ki di li 

-ou pote dlo pou mwen?

-epi li reponn Wi Tezen

Konsa yo te devni bon zanmi, e yo vin renmen.

Chak jou ,lè demwazèl la al pran dlo

Yo pale ansanm e chante ansanm!!!

Tezen, Tezen , mon ami Mwen zen,

Tezen nan dlo ,mon ami Mwen zen,

dlo a klè, dlo a fre 

map pote dlo pou ou.

Tezen Nan Dlo se yon kont kreyòl Ayisyen ki gen plizyè vèsyon. Li pale de relasyon ant yon tifi ak yon pwason li envoke ak yon chante majik; finalman, fanmi li dekouvri rankont sekrè yo epi touye pwason an, epi tifi a mouri ak lapenn pou pèt zanmi li.

Dapre etid akademik yo, se yon iswtwa ki byen koni an Ayiti, 
epi yo jwenn istwa sa (Tezen) menm jan an toupatou, nan Zantiy yo, Karayib la ak nan Afrik de Lwès.
Zabelbok

Zabèlbòk Berachat se yon patrimwán kiltirèl imateryèl ayisyen ki merite pou  konsève, pwoteje,epi bay anpil valè.Se yon zèv ki dekri kèk mès ki genyen Nan sosyete ayisyèn nan.Patikilyèman, sa ki gen rapò ak konplèks entèlektyèl Ayisyen yo genyen.Istwa a montre kòman zabèlbòk Berachat te itilize konesans li genyen e mete li an valè pou li domine bèl fanmi li.Otè an montre ke malgre li te yon Avoka, li pat janm vle ale travay.
Ti zoranj

Jude Joseph tap rakonte te gen yon tifi ki tap viv byen avek paran li.

Mal chans pou li, li pèdi paran li e li vin pa gen le chwa ke ale viv avek marenn li , marenn sila ki pa konn kijan yo bay timoun lanmou te vin ap tretel tankou restavek, egzijel fe tout kòve nan kay la tankou fè manje, lave, repase, ale la rivyè.

Yon jou marenn nan ap soti li rele tifi a li dil ! fè tout travay nan kay la dekwa pou lèm vini pou mwen ka jwenn tout bagay pwòp.

Tifi a te reponn: wi marenn ..... vrèman vre marenn soti e tifi a te al kòmanse fè kòve yo pandan lap travay konsa...
Gary victor

## '''Biyografi'''
Gary Victor se yon romansye, senaris ak jounalis ayisyen. Li se youn nan ekriven ke yo plis li Ayiti ak lòtbò dlo. Li fèt 9 jiyè  Pòtoprens nan lane 1958, e li se pitit yon sosyològ ki rele René Victor. Aprè etid li nan syans agronomi, li te travay kòm fonksyonè nan ministè planifikasyon avan li vini jounalis. De 1976 a 1983, li pibliye plizyè nouvèl nan jounal État, Nouveau Monde ak nan Le Nouvelliste. Gary te kronikè pandan sèt (7) lane aprè jouskan 90. De plis chèf redaksyon jounal Le Matin jous an jwen 2004.

## '''Distenksyon'''

Tèks li yo ekslpore divès sijè men ki ankre nan kotidyen ayisyen. Yon ouvèti pou dekouvri peyizaj kiltirèl, kiltirèl e ekonomik peyi an. Deplis tante sòti nan sikl mizè ak vyolans nap viv. Li resevwa plizyè distenksyon jouska jounen jodi an. Nan lane 2003, li genyen Prix du Livre Insulaire de Ouessant pou roman *A l'angle des rues parallèles*. Lane aprè an li pran lòt pri pou yon lòt roman ki rele *Je sais quand Dieu vient se promener dans mon jardin* (Prix RFO). Nan lane 2008 li pral pran plizyè lòt ankò pou Les Cloches de la Brésilienne, nou ka site Prix Littéraire des Caraïbes, Prix du Rayonnement de la langue et la  littérature française...

Gary Victor se yon Chevalye Òd nasyonal Merit. Li pibliye plizyè zèv nan Mémoire d'encrier, tankou *Le violon d'Adrien (2023), Masi (2018), Nuit albinos (2016), Cûres et Châtiments (2013), Maudite éducation (2012), Soro (2011), Saison de porcs (2009)* ak nan edisyon zwit LEGBA, *Treize nouvelles vaudou (2023).*
Joséphine, ange gardien

Joséphine, ange gardien (avan ki te Joséphine, profession ange gardien) se yon seri televize fransè kreye pa Laurent Chouchan, Michel Lengliney ak Philippe Niang. Seri sa a te pèmèt ke Mimie Mathy enteprèt wòl Joséphine lan chita notoryete li. Li se youn nan komedyèn ki pi popilè nan epòk lan Lafrans. Depi lè yo kanpe seri Une famille formidable nan dat 3 desanm 2018 lan, Joséphine Ange Gardien vin seri televize fransè pi anyen ki ankò nan pwodiksyon.

Seri sa ap difize depi 15 desanm 1997 sou TF1, Bèljik sou La Une (RTBF), Laswis sou RTS Un, Katalòyn sou TV3, Itali sou La7 ak Kebèk depi 8 ma

s 2002 sou Série+. Li redifize tou regilyèman sou TF1 men tou depi 31 dawout 2016 sou TFX (avan NT1) pou ansyen epizòd yo. Sepandan, depi nan dat 8 desanm 2017 sou TF1 Séries Films ak Série Club nan dat 5 me lane aprè an. Seri an disponib gratis depi novanm 2023 sou TF1.
Vladimir Paraison

**André Jonas Vladimir Paraison** se yon ofisye siperyè nan Polis Nasyonal d Ayiti (PNH). Li te tounen Direktè Jeneral ad entèrim nan tèt enstitisyon an 8 out 2025, pou ranplase Rameau Normil. Nominasyon li rive nan yon kontèks gwo kriz sekirite, kote gang ame yo ap pran plis teren pandan otorite Leta a ap vin pi fèb.

* Gang ame kontwole yon gwo pati nan Pòtoprens ak kèk zòn nan pwovens.
* Plizyè santèn milye moun deplase, yo ap kouri kite vyolans lan.
* Enfrastrikti piblik ak lapolis la detwi oswa paralize.
* Ekonomi nasyonal la ak fonksyònman sèvis esansyèl yo, tankou sante ak edikasyon, anba gwo pwoblèm.

Nan klima sa a, Paraison eritye yon enstitisyon ki te febli pa mank resous, demotivasyon pèsonèl ak kritik nan men yon popilasyon ki t ap chèche pwoteksyon    .

## Objektif ak priyorite

# Ranfòse entèlijans ak lojistik pou prevwa mouvman kriminèl yo.
# Netralize chèf gang yo epi remèt yo bay lajistis jan lalwa mande a.
# Modènize fòmasyon lapolis la epi rekrite nouvo ofisye pou konpanse pèt imen yo.
# Amelyore kominikasyon enstitisyonèl pou retabli konfyans ant lapolis ak popilasyon an.
# Kopere avèk patnè entènasyonal yo, patikilyèman nan kontèks misyon sipò sekirite yo.

Yon ti tan apre rive li, Paraison te fè plizyè chanjman nan gwo kòmandman PNH la. :

* Berson Soljour nonmen chèf kabinè DG a.i. a.
* Jacques Joël Orival pran plas chèf Direksyon Santral Lapolis Administratif la (DCPA).
* Alain Auguste te nome direktè DCASG (Direktora Santral Administrasyon ak Sèvis Jeneral yo).

Li te byen vit òganize premye reyinyon Konsèy Nasyonal Lapolis la (CSPN) epi li te rankontre ak plizyè patnè diplomatik, tankou Anbasadè Kanadyen an, pou diskite sou koperasyon nan domèn sekirite    .

## Polemik ak kontwovèsi
Karyè Paraison an pa te san kontwovès. :

Nan mwa novanm 2018, yon jij enstriksyon nan Saint-Mac te bay yon manda arestasyon pou li, pou akize l de patisipasyon nan yon ka trafik zam an 2016. Li te site tou nan ka fo dokiman ak itilizasyon fo dokiman, blanchiman lajan, ak konplo kriminèl. Nan mwa me 2019, Lakou Apèl Gonayiv la te bay lòd pou yo retire akizasyon yo, pou rezon ki te gen mank prèv solid ak abi pwosedi.

Nan mwa fevriye 2025, pandan l t ap dirije sekirite nan Palè Nasyonal la, Paraison te pran yon bal nan janm pandan yon atak gang. Epizòd sa a montre angajman li sou teren an fas a vyolans gang ame.

Pa gen anpil enfòmasyon piblik ki disponib sou lavi fanmi li, sou pase l li, oswa sou fòmasyon akademik li.

## Referans
Almanak gregoryen pwoleptik

Kalandriye Gregoryen Pwoleptik lan se yon pwolonjman menm almanak sa a de dat avan entwodiksyon ofisyèl li nan lane 1582.

Lè wap itilize sistèm nimewotasyon womèn lan ki pa pran konsiderasyon zewo. Tradisyonèlman li reprezante lane ki avan 1antanke avan Jezi Kris. Nan sistèm sa a, lane avan Jezi Kris lan se yon ane bisektil tankou Kalandriye Jilyen Pwoleptik lan.

Lè wap itilize yon sistèm de nimewotasyon ki gen zéro, li pi bon ou enkli yon lane zewo e ou reprezante ane avan yo pa nonb negatif. Se konvansyon sa yo itilize nan almanak gregoryen astwonomik lan. Nan sistèm sa a, li egal a lane 1 avan Jezi Kris lan e li son ane bisektil.

Fòk nou note ke avan 1582, se kalandriye jilyen an yo te itilize. Istoryen yo te renmen itilize l. Kidonk nou ka deklare ke dat yo etabli selon kalandriye gregoryen pwoleptik lan lè sèvi avè l.
Epi si kè m t ap chante pou ou

***ET si mon Coeur te Chantait,*** se yon powèm Schultz Laurent Junior te pibliye an Novanm 2001 sou près Printer || nan Pòtoprens  .

## Stil ak tèm poetik
Pibliye nan  mwa Novanm 2001, koleksyon powèm sa a plonje lektè a nan batman yon kè kote lanmou ak regrè mele. pwezi Schultz Laurent Junior  montre yon sansiblite delika, ki fèt ak konfidans pwofon ak blesi chuchote. Chak powèm rezone tankou yon chante enteryè, alafwa douloure ak tandrès, kote enpilsyon lanmou a rankontre ak memwa absans ak eksperyans rate  .

Liv sa a, plen liris ak senserite, fè nou tande vwa yon powèt k ap chache bay fòm a sa ki debòde. : emosyon pi, frajil, men inivèsèl  .*QUAND TOUT PARAÎT NOIR*

*Quand la nuit s'achève*

*Et que le jour se lève*

*Quand tout à mes yeux*

*Devient triste et ennuyeux.*

*Sur toi enfin je m'appuie*

*Lorsque au fond de ma vie*

*J'entends mon cœur gémir*

*Comme le vent dans ses soupirs.*

*Dans des voies très obscures je chancelle car de rien je ne suis sûr*

*Mais tu m'as montré le chemin*

*En me tendant la main.*

*Parce qu'au fond de toi Tu veux rassurer mes pas.*

*En ton doux cœur, j'ai enfoui Mes pleurs et mes mélancolies Pour que tu puisses à ton tour*

*Faire briller ton soleil sur mes jours...*Nan " Lè tout bagay sanble nwa ", Shultz Laurent Junior fè pati yon tradisyon lirik kote powèm nan vin tounen yon sit lit pwofon ant dezespwa ak espwa. Estrikti a senp, li konpoze de ti vèsè ki tradui frajilite sijè powetik la. Leksik lonbray la (" lannwit ", " enkoni ", " jemi ) opoze ak sa ki nan limyè (“ jou ", " solèy ", " pou rasire "), ki mete aksan sou tansyon ki genyen ant tonbe ak monte.

Stil otè a baze sou metafò aksesib, pwòch eksperyans chak jou a, men ki ouvri sou yon rezonans inivèsèl. : men ki lonje a, refij kè a, solèy enteryè a. Atravè ekriti klè ak mizikal sa a, Shultz Laurent Junior eksprime konviksyon ke lanmou se pa sèlman yon santiman men yon fòs restoratif, ki kapab transfòme doulè an limyè.
Anakwonis

Anakwonis kouteⓘ ( sòti nan grèk ἀνὰ / aná, « dèyè », ak χρόνος / khrónos, « tan ») nan yon zèv atistik, literè ou istorik se yon erè kwonolojik ki konsiste plase yon konsèp ou yon sijè ki pat egziste nan epòk ke zèv lan reflete an.

Jeneralman, li konsiste a bay yon epòk sa ki lye a yon lòt, ke se swa yon evènman ou plase nan peryòd avan lè li te pwodui an *(parakwonis)* oswa avanse dat lan *(pwokwonis)*.

Nou ka di se dekalaj ant moman yon evènman fèt ak moman li ta dwe oswa byen avan sa a pwodui.

## '''Anakwonis literè ak istorik'''
Anakwonis literè yo twouve yo nan tout literati ak yon vokasyon istorik kote kreyatè mete yon fè volontè oswa san l pa rann kont sa a. Li ka yon pèsonaj oswa yon bagay ki pa koresponn a peryòd sèn lan dewoule an. Se ka sa menm pou literati syans fiksyon an, deplis istwa ki chita sou fè istorik tankou *[[Da Vinci Code|Da Vinci code]]* ak Les *Rois maudits*, nou ka pran kòm egzanp ankò, gè medyeval lan ki prezante sou yon fòm ke lap vin ye ke pi devan.

Lè anakwonis lan volontè, nou pale de ikwonis akoz gen yon volonte menm pou modifye istwa menm jan sous yo revele li an, pou alinye sou yon ang politik oswa tewolojik. Pafwa teknik sa itilize de eleman enpòtan e ki anrichi kreyasyon an ke swa nan literati oswa atizay, ki enkli tou lè kreyatè yo reyenvesti de fòm oswa jan nan literati an ki te touche pa fenomèn sa a ki se « obsolans » oswa ki « kadik ».
Harold Pinter

## Biyografi
Harold Pinter te fèt nan yon fanmi jwif nan banlye klas ouvriyè Hackney nan Lond. La, li te vin familyarize ak lang klas ouvriyè a ak Cockney, ke li ta pita itilize nan pyès teyat li yo. Papa l te yon tayè dam. Pandan jenès li, otè a te rankontre chomaj, povrete, rasis ak antisemitism ki te gaye nan Wayòm Ini a nan kòmansman Dezyèm Gè Mondyal la. Dapre pwòp istwa li, anviwònman boulvèse sa a te enfliyanse anpil vokasyon li nan lavni. Pandan Dezyèm Gè Mondyal la, li te kite kapital Britanik la a laj de nèf an epi li te retounen twa zan apre. Li te rekonèt pita ke "eksperyans bonbadman an pa janm kite m."

Lè l te retounen Lond, li te enskri nan Hackney Downs Grammar School, kote li te distenge tèt li nan wòl Macbeth ak Romeo, dirije pa Joseph Brearly. Apre sa, li te rantre nan Royal Academy of Dramatic Art pou yon ti tan an 1948 epi li te pibliye premye powèm li yo dezan apre. [4]

An 1949, li te yon objèktè konsyans nan sèvis militè. Li te peye yon amann pou evite jijman ak prizonhttps://fr.wikipedia.org/wiki/Harold_Pinter. [5]
Jean-Marie Leclair

## Biyografi
Li te fèt nan katye Saint-Nizier nan Lyon. Papa l, Antoine, yon dantèlye ak mizisyen, te konn jwe nan sal konsè Académie des Beaux-Arts la. Jèn Jean-Marie te jwenn aksè byen bonè nan opera. Nan kòmansman adolesans li, li te deja gen yon repitasyon kòm yon ekselan vyolonist. Sepandan, li te kòmanse karyè li kòm yon dansè, dabò nan twoup Opera Lyon an, answit nan Rouen ak Turin, kote li t ap pèfeksyone ladrès dans ak vyolon li.

An 1716, a laj de 18 an, li te marye ak Marie-Rose Casthanie, yon dansèz nan twoup Lyon an.

Nan Pari, an 1723, li te pibliye premye travay li yo (Sonat vyolon) epi li te vin rekonèt kòm yon vyolonist virtuoz lè li te jwe nan Concert Spirituel la. Madanm li te mouri an 1728. Li te remarye an 1730 ak Louise Roussel ki te ede l prepare enprime Opus 2 li a lè premye madanm li te mourihttps://fr.wikipedia.org/wiki/Jean-Marie_Leclair.
Federasyon Echèk Ayisyen

**Federasyon Ayisyen jwèt echèk** se yon òganizasyon ki gen pou objektif pou fè pwomosyon ak ankouraje pratik echèk an Ayiti .

Li afilye ak Federasyon Entènasyonal Echèk , Federasyon Ayisyen an se yon manm tou nan Asosyasyon Entènasyonal Echèk Frankofòn  .

## Istorik
Federasyon Echèk Ayisyen (FEA an kreyòl) te fonde an 1985, li se yon òganizasyon prive ki gen fòm asosyasyon, dapre Atik 31 Konstitisyon Ayisyen an.

## Òganizasyon
Pou bon fonksyònman li, FEA a gen ladan l ògàn sa yo: 

* Sekretarya jeneral la, ki se ògàn administratif FAE la, ki gen ladan komite apèl la, komite etik la ak komite disiplinè a, se ògàn jiridiksyonèl yo. ;
* direksyon teknik nasyonal la ki gen ladann komisyon konpetisyon yo, komisyon echèk nan lekòl yo, komisyon medikal la ;
* òganizasyon maketing ak devlopman an ki gen ladan komisyon maketing lan, komisyon pou pwomosyon echèk pami fanm yo.

## Chanpyona Echèk Ayisyen an

## Nòt ak referans
Monuma Constant Jr.

**Jean Junior Constant Monuma**, tout moun konnen sou non **Monuma Constant Jr., li fèt yon premye avril 1982 nan Pòtoprens, li se yon jwè foutbòl ayisyen ki t ap jwe nan pòs milye tèren defansif.**

Papa l, Monuma Constant, li menm tou se te yon jwè foutbòl, ansyen jwè Violette AC  .

## Biyografi

### Karyè li nan klèb li
Li pran fòmasyon l nan klèb kote papa l te jwe, Violette AC , Constant Monuma Jr. te jwe pou As kafou avan li te al jwe pou Don Bosco FC nan lane 2007. Ant 2012 ak 2014, li te jwe pou ekip RC Haïtien .

Aprè pasaj li nan Rc haitien, li te tounen nan Don Bosco FC kote li te gen chans genyen tounwa ouvèti 2015 la epi jwe nan  CFU  2015Champions hip  la. An 2Nan7lane , li te siyen pou akSud-Est, yon klibe ip kti òan vil Jakmèl .

### Karyè nan seleksyon
Monuma Constant Jr. te jwe premye match li pou Ayiti pandan  kalifikasyon pou koup dimond 2010 la , , nan dat 19 novanm 2008 la , kont Sirinam match la ki te fini yon gòl nan chak kan. Li ta pral make premye gòl pou Ayiti nan yon match amikal devan ekip peyi  Katar, nan dat 18 novanm 2010, avèk yon choute ki soti plis pase 40 mèt ki te fini nan 90 kan gadyen advès la  .

Li te kontinye an 2012 ak kalifikasyon koup dimond 2014 la (twa match epi make yon gòl) epi li te jwe nan faz final koup nasyon Karayib yo nan lane 2012 .

Yo te rele l  nan seleksyon an pou al jwe Gold Cup 2013 la, li te jwe de match. Li pa t nan lis pou jwe Gold Cup 2015 la, men antrenè ekip la epòk la,  Marc Collat te chwazi l pou l te jwe kade final la, devan peyi Jamayik  . Nan mwa septembre 2015, li te jwe de match pou kalifikasyon koup dimond 2018 la kont peyi Grenad .

; Gòl nan seleksyon ayisyèn nan 

## Palmarès

### Nan klèb li

* **[[Don Bosco Football Club|Don Bosco FC]]**
** Champion d'Haïti en 2015 .

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn

* Ressources relatives au sport : 
** As 
** FBref 
** National Football Teams 
** Transfermarkt
Kago

**Kago** se yon mo ki soti nan Occitan Gascon " *chaj* » : " chaj "), souvan fwa yo refere l pi jeneralman ak entènasyonalman kòm " **machandiz** » (ki soti nan mo Anglè « *machandiz* "), se ansanm machandiz yo transpòte a . yo souvan  aplike  tèm sa pou transpò bèt men li pa janm aplike pou pale de pasajè

## Mòd transpò
transpò Yo souvan itilize pou yo ka transpòte machandiz pa plizyè mwayen transpò : lè, espas, lanmè, rivyè, wout, ray tren . fason yo fè  transpò a gen yon fonksyon pou transpòte yon kago soti nan yon espas pou ale nan yon lòt espas, pi vit posib, epi pran swen pou prezève karakteristik li yo ki dwe rete « an sante, fidèl, epi gen yon pi bon lavant» .
Jean Renart

## Biyografi
Jean Renard (ki fèt an 1933) se yon chantè-konpozitè ak pwodiktè franse ki pi byen koni pou kolaborasyon li yo ak atis tankou Johnny Hallyday, Mike Brant, Sylvie Vartan, ak Jeane Manson. Li te pasyone pou mizik depi li te timoun, li te kòmanse ekri chante pou lòt atis, tankou youn pou Brenda Lee, anvan li te vin yon pwodiktè chanson franse ki gen anpil enfliyans.https://fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Renard_(auteur-compositeur)
Pierre de Ronsard

**[[Pierre de Ronsard]]**, fèt an septanm 1524 nan Chato pwasonyè, tou prè vilaj Koutisilwa nan Vendomwa. Li mouri desanm 1585 Pyere Sen Kosm nan Tou, li se youn nan powèt fransè pi enpòtan nan XVIe syèk lan.

« *Prens powèt yo e powèt prens yo* », Pierre de Ronsard se youn nan figi majè nan literati poyetik Renesans lan. Li se otè plizyè tèks djanm pandan nenpòt trant (30) lane ki charye pwezi angaje nan kontèks gè relijyon avèk zèv sila a  *Les Hymnes et les Discours* (1555-1564), ni sou epope tou avèk *La Franciade (1572)* oswa pwezi lirik de rekèy *Les Odes (1550-1552)* ak *Amours (Les Amours de Cassandre, 1552 ; Continuation des amours, 1555 ; Sonnets pour Hélène, 1578).*

Ronsard enspire li de kreyatè antik yo. Li itilize nan travay li fòm od lan (Mignonne, allons voir si la rose) ak im,  yo konsidere yo tankou fòm majè. Men li plis itilize sonè ke Clément Marot vini avè li an Lafrans nan lane 1536. Ladann li anplwaye dekasilab *(Mon dieu, mon dieu, que ma maistresse est belle !, Les Amours, ou Je vous envoye un bouquet…, Continuation des Amours)* tankou mezi « modèn » Aleksandren an *(Comme on voit sur la branche…,* ''Second Livre des amours''*, ou Quand vous serez bien vieille…, Sonnets pour Hélène).*

## Nòt ak Referans
Parapsikoloji

**Parapsikoloji** se yon etid ki fet sou  fenomèn paranormal ki enplike psikis  ak entèraksyon li ak anviwònman an. Fenomèn sa yo pote non *fenomèn Psi* . de Fondatè disiplin sa rele Joseph Banks Rhine ak Max Dessoir . Parapsikoloji istorikman te vin apre metapsikik, ki te etidye somnambulism ak medyòm nan XIX syèk la.

## Deskripsyon
Parapsikoloji ap eseye etabli sou pwen syantifik egzistans psi. Fenomèn psi yo jeneralman klase an de gwo kategori. :

* Pèsepsyon ekstrasansoryèl (ESP) klèvwayans, prekognisyon, telepati ;
* Psikokinezi (PK) : makro-PK (sou objè ki gen gwosè “ nòmal »), mikwo-PK (nan nivo kwantik), bio-PK (sou òganis vivan).
Yves Jean-Bart

**Yves Jean-Bart**, fèt nan dat ki te 30 octobre 1947 nan vil Aquin, se yon lidè espòtif Ayisyen, prezidan Federasyon Foutbòl Ayisyen an ant 1993 ak 2020 .

An 2020, FIFA te entèdi l pou tout aktivite ki gen rapò ak foutbòl jiskaske li mouri, paske li te koupab de agresyon seksyèl sou plizyè jèn jwèz fi, ki gen ladan yo minè ki gen 14, 15 ak 16 zan.

Nan dat 14 fevriye 2023, Tribinal Arbitraj pou Espò a te ranvèse desizyon eksklizyon an, li te site yon seri erè ak enkoyerans FIFA te fè pandan ankèt la.

## Biyografi
Medsen kòm pwofesyon e jounalis espòtif kòm metye, Yves Jean-Bart, ki gen ti jwèt non *Dadou*, se youn nan manm fondatè ak manadjè AS Tigresses tou, apre sa manadjè Aigle Noir AC  .

Nan lane 2000, yo te nonmen l chèf Federasyon Foutbòl Ayisyen an epi li te re-eli pou yon sizyèm manda nan dat ki te 2 fevriye 2020 lan Li sèvi tou kòm prezidan pwovizwa Inyon Foutbòl Karayib la apre sispansyon ofisyèl Jack Warner ak Lisle Austin an 2011.

30 avril 2020 Apre yon ankèt jounalis ki soti nan twa peyi (tankou Romain Molina, yon espesyalis foutbòl an Frans), jounal angle *The Guardian* an akize Yves Jean-Bart pou abi seksyèl (vyòl) sou jèn foutbolè fi  .

25 me 2020 Komite Etik FIFA a te sispann li pou 90 jou  epi re sispann li ankò pou 90 jou  . Ankèt la sou zafè sa a te finalman etabli 18 novanm 2020 ke li te vyole Atik 23 (Pwoteksyon Entegrite Fizik ak Mantal) ak 25 (Abi Pouvwa) nan Kòd Etik FIFA a. Kòm rezilta, li entèdi pou tout aktivite ki gen rapò ak foutbòl (administratif, espòtif ak lòt aktivite) nan nivo nasyonal ak entènasyonal. ; epi li dwe peye yon amann CHF 1,000,000  . Ankèt FIFA a pral montre tou ke plizyè lòt lidè nan federasyon an te « enplike (kòm otè, konplis oswa enstigatè) nan zak abi seksyèl sistematik kont jwèz foutbòl fi, ki gen ladan minè, ant 2014 ak 2020, ki gen ladan yon fanm »    .

Nan dat 14 fevriye 2023, Tribinal Arbitraj pou Espò a te anile desizyon sanksyon FIFA te enpoze a. Tribinal abitraj la te relve mank prèv ase pou sipòte akizasyon kont Yves Jean-Bart yo. Desizyon sanksyon an, dapre tribinal la, gen ladan l yon "mank koyerans ak enpresizyon nan deklarasyon viktim yo ak temwen yo ke FIFA prezante" anplis absans prèv syantifik, tankou ankèt mediko-legal    .

## Referans
Gerald Germain

## Biyografi
Atanke ekonomis, li te anseye ekonomi nan Inivèsite Leta Ayiti soti nan lane 1992 pou rive nan lane 2022  . Li te Minis Afè Sosyal ak Travay tou soti nan lane 2006 pou rive nan lane 2008 epi apati 2010  .

Nan dat ki te 17 me 2024 la, nan kad yon apèl pou kandida ki te fèt soti 13 pou rive 17 me , Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl la te anonse li resevwa plis pase 80 dosye kandida pou pòs Premye Minis la. Pami moun ki te soumèt kandifati yo, yo te gen ansyen Premye Minis Garry Conille, Fritz Bélizaire, Paul Antoine Bien-Aimé, ansyen Minis Jistis Michel Brunache ak Lucmane Délile, Jean Hector Anacacis, Gérald Germain, Inel Torchon, Alix Didier Fils-Aimé   ak Jean-Rodolphe Joazile . Finalman, se kandida Garry Conille ki te chwazi ofisyèlman le 29 me.

## Referans
Lucmane Delile

**Lucmane Delile** yon politisyen ayisyen.

## Biyografi
Li te Minis Jistis nan lane 2020  . Li te fonde pati Debou Sitwayen  pou rapatriman ak souverènte nasyonal na mwa  Septanm 2023  .

Nan dat ki te 17 me 2024, nan kad yon apèl a kandidati soti 13 pou  17 me , Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl  anonse ke li resevwa plis pase 80 kandidati pou pòs Premye Minis la. Pami Kandida yo te gen  ansyen Premye Minis Garry Conille, Fritz Bélizaire, Paul Antoine Bien-Aimé, ansyen Minis Jistis Michel Brunache ak Lucmane Délile, ansanm ak Jean Hector Anacacis, Gérald Germain, Inel Torchon, Alix Didier Fils-Aimé      ak Jean-Rodolphe Joazile  .Se  Kandidati Conille ki te finalman aksepte nan dat 29 me  .

## Nòt ak referans
Michel Brunache

**Michel Brunache** se yon politisyen ayisyen.

## Biyografi
Li te Minis Jistis soti 2011 rive 2012    .

Nan dat 17 me 2024, nan yon  apèl pou kandidati 13 pou rive 17 me , Konsèy  Prezidansyèl Tranzisyon  an te anonse li te resevwa plis pase 80 kandidati pou pòs Premye Minis la. Kandida yo te gen ladan l, ansyen Premye Minis Garry Conille, Fritz Bélizaire, Paul Antoine Bien-Aimé, ansyen Minis Jistis la Michel Brunache,Lucmane Délile, ansanm ak Jean Hector Anacacis, Gérald Germain, Inel Torchon, Alix Didier Fils-Aimé      ak Jean-Rodolphe Joazile  . Kandidati Conille a te finalman aksepte nan dat 29 me a menm ane a  .

## Nòt ak referans
Pòl Antoine Byeneme

**Paul Antoine Bien-Aimé**, fet nan vil gonayiv yon 17 out 1945, li se yon politisyen Ayisyen, li se   Minis Enteryè soti nan lane 2006 pase nan lane 2011 epi rive nan lane 2024.

## Biyografi
Paul Antoine Bien-Aimé  fèt yon 17 Out 1945 nan  vil Gonayiv . nan lane 1957, li  antre lekol nan Petit Séminaire Collège Saint-Martial potoprens. Soti 1964 pou rive 1972, apre li te ale an Frans pou etidye filozofi ak teyoloji, lè sa a li te antre nan Lòd Predikatè yo . Lè li te tounen ayiti, li te vin pe nan lane 1972.  Epi li  ede kreye kominote eklezyastik yo  .

An menm tan, li te nan mouvman opozisyon kont Jean-Claude Duvalier .Nan lane 1986 li fonde Pati Patriotik Nasyonal Rekonsilyasyon an (PANPRA)  .

Depi nan lane 1989 pou rive nan lane 1995 li t vwayaje nan anpil peyi tankou meksik kanada kote li t chwazi fe etid sosyoloji nn monreyal apre li t tounen nan peyi ayiti poul t vin ansenye nan fakilte leta yo

Nan mas 1999 li te vin minis edikasyon nan peyi ayiti pou rive nan mas 2001  .

Yo t genyen li tankou responsab jesyon lokal lekol peyi a li t responsab finas tou nan UNESKO

Li vin minis Otorite enterye loval nan lane 2006

Nan dat ki se 17 mai 2024 nan yon  kad  apèl pou aplikasyon ki te louvri le 13 me , Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl la te anonse ke li te resevwa plis pase 80 pwopozisyon pou pòs Premye Minis la. Pami kandida yo te gen ansyen Premye Minis Garry Conille, Fritz Bélizaire, Paul Antoine Bien-Aimé, ansyen Minis Jistis Michel Brunache ak Lucmane Délile, ansanm ak Jean Hector Anacacis, Gérald Germain, Inel Torchon, Alix Didier Fils-Aimé    ak Jean-Rodolphe Joazile  . Yo te resi aksepte kandidati Conille la 29 me  .

Nan novanm 2024, Alix Didier Fils-Aimé te vin  ranplase Conille pou premye Minis epi li te vin  fòme gouvènman li an kote Paul Antoine Bien-Aimé te vin nome Minis Enteryè ak Otorite Lokal yo  .

## Gade tou

* Alix Didier Fils-Aimé

## Nòt ak referans
Jean Hector Anacacis

**Jean Hector Anacacis**, li te fèt nan dat ki se  lokalite 20 jiyè 1955 nan Cayes-Jacmel, se yon politisyen ayisyen.

## Biyografi
Jean-Rodolphe Joazile

**Jean-Rodolphe Joazile** se yon politisyen ayisyen.

## Biyografi
Li te minis defans soti  nan lane 2012 pou rive nan lane 2014.

Nan dat ki te 17 me 2024, kòm yon pati nan yon apèl pou aplikasyon soti nan jou ki te13 me pou rive 17 me , Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl  kote li  te anonse ke li te resevwa anpil aplikasyon pou pòs Premye Minis . Kote yo te jwenn  ladan l ansyen Premye Minis Garry Conille, Fritz Bélizaire, Paul Antoine Bien-Aimé, ansyen Minis Jistis Michel Brunache ak Lucmane Délile, ansanm ak Jean Hector Anacacis, Gérald Germain, Inel Torchon, Alix Didier Fils-Aimé      ak Jean-Rodolphe Joazile  . Kandidati  Conille a te resi jwenn plas final li nan dat ki 29 me  .

## Nòt ak referans
Fritz Belizaire

Li se mounn Kap-Ayisyen, li te kontinye etid li nan Pòtoprens, kote li te antre nan inivesite  siperye teknik  dayiti , kote li te gradye kòm enjenyè sivil  .

Li te kòmanse karyè pwofesyonèl li nan Ministè Travay Piblik, Transpò ak Kominikasyon (MTPTC) anvan li te reprezante li nan Santral Dlo Potab Otonòm Metwopolitèn nan (CAMEP) ak nan Fon Asistans Ekonomik ak Sosyal la (FAES). Apre sa, li te vin direktè depatmantal pou Lwès la, epi Kowòdonatè direksyon depatmantal yo nan lane  2002 

Li te Minis Espò nan lane  2006    .

Nan dat ki te 30 avril 2024, Edgard Leblanc Fils te eli prezidan Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an epi Fritz Bélizaire te nome Premye Minis tranzisyon an  . Yo dekri Bélizaire kòm « ti kras li te ye " pa *Associated Press* nan moman nominasyon li kòm Premye Minis  .

Konsa, Edgard Leblanc Fils te vin prezidan Konsèy Prezidansyèl la san yo pat fe yon eleksyon , nominasyon li te apwouve pa kat manm sou sèt votè yo , ki fòme yon majorite. Pòl sa a konpoze de Smith Augustin, Emmanuel Vertilaire, Louis Gérald Gilles ak Edgard Leblanc Fils  . Pòl minorite a, ki konpoze de Leslie Voltaire, Fritz Jean ak Laurent St-Cyr, rekonèt validite deziyasyon Leblanc Fils  men li opoze ak chwa Premye Minis la    . Anplis de sa, Fanmi Lavalas menase retire kò l nan Konsèy Prezidansyèl la  . Nan dat 2 me, Konsèy Prezidansyèl la retire kandidati li  .

Nan dat ki te  17 me an , kòm yon pati nan yon apèl pou aplikasyon soti 13 pou rive 17 me , Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl la te anonse ke li te resevwa plis pase 80 aplikasyon pou pòs Premye Minis la. Kandida yo te gen ladan ansyen Premye Minis lan Garry Conille, Fritz Bélizaire, ansyen Minis Enteryè a Paul Antoine Bien-Aimé, ansyen Minis Jistis Michel Brunache ak Lucmane Délile, ansanm ak Jean Hector Anacacis, Gérald Germain, Inel Torchon, Alix Didier Fils-Aimé    ak Jean-Rodolphe Joazile  . Yo te finalman aksepte aplikasyon Conille a nan dat ki te 29 me  .

## Nòt ak referans
Chimè (Ayiti)

**Chimè yo** se yon bann konplis ki te an favè ansyen prezidan Jean-Bertrand Aristide, yo te òganize an bann ame epi ki t ap simen laterè an Ayiti pandan peryòd 2001 ak 2005 .

Chimè yo se gwoup ame ki lye ak klan Aristide la epi ki simen laperèz, sitou nan vil Pòtoprens . Yo estime kantite Chimè yo  plis pase san baz ak plis pase senksan manm  .  Amplifye pa rimè [stil pou revize], yo patisipe nan yon klima laterè abilman òkestre pa sipòtè prezidan depoze a.

yo te rele yo " *Rat pa kaka* ", fanatik ansyen rejim nan okipe " beton an » (wòch pave a an kreyòl Ayisyen ). yo fè atak sou lekòl, tire nan lari komèsyal, ekzekisyon somè. Soti nan katye klas ouvriyè La Saline, Bel Air ak site solèy kòmando k ap vwayaje nan machin " ranmase » yo tire katouch tankou lè dife ap pete. Atakè yo ap fè chantaj ranmase lajan nan men moun k ap pase yo epi, dapre yon senaryo ki pa ka chanje, yo fonn tankou bè anvan fòs polis yo rive.  Gang yo afekte tou pa moun kap founi yo dwòg yo [stil la pral revize] . Politik ak krim kwaze, mele pou anplifye yon vag vyolans ki deja lakòz plis pase 200 moun mouri  .

Gwoup chimè yo te menm atake sòlda Nasyonzini yo lè yo te kidnape onz sòlda lapè ajanten ki te sou wout pou ale nan yon plaj. Chimè yo te vòlè bagay sòlda yo te pote lapè yo, epi aprè yo te lage yo prèske kò touni yo te sèlman kite yo ak esklip   nan fò Cité-Soleil la.

* Ayiti: Chimè yo, aktivite yo ak prezans jewografik yo; tretman otorite yo bay chimè yo ak prezans manm gwoup yo nan gouvènman an ak polisye la (Angle)

* Tonton Makout
Smith Augustin

**Smith Augustin** se yon diplomat ak politisyen Ayisyen ki sèvi kòm manm Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an . Anvan manda li nan konsèy sila, li te jwe wòl anbasadè peyi Ayiti nan Repiblik Dominikèn . Li menm ak 2 lòt manm konsèy la te akize nan zafѐ koripsyon.

## Premye pakou lavi l ak edikasyon l
Augustin te gradye nan Enstiti Teknoloji Santo Domingo lite resevwa yon diplòm nan filozofi ak syans sosyal nan lane 2009, epi nan Inivèsite Nantes kote lite fѐ yon metriz nan dwa fondamantal entènasyonal nan lane 2013. Li te gradye nan Inivèsite Laval, kote lte fѐ yon doktora nan sosyoloji epi li te yon pwofesè asistan la tou .

## Karyè

### Diplomasi
Nan Nasyonzini, Augustin te yon Ofisye Nasyonal pou Dwa Moun soti nan lane 2009 rive nan lane2014. Augustin te anbasadè Ayiti nan Repiblik Dominikèn soti  nan lane 2020 rive nan lane2022 .

Yon gwoup kenz115 jounalis Ayisyen te vwayaje nan Repiblik Dominikèn soti jou ki te 5 pou te rive 7 mas 2021, Anba direksyon diplomat Edwin Paraison. Pandan vwayaj la, gen kèk manm delegasyon an kite te resevwa sѐvis travayèz seksyèl nan men Augustin. Itilizasyon travayèz seksyèl nan Repiblik Dominikèn, kote pwostitisyon pa reglemante, pou jwenn sipò jounalis te kòmanse depi sou diktati fanmi Duvalier a .

### Politik
Nan lane 2021, Augustin te deklare ke li pa t fè pati Pati Tèt Kale Ayisyen an .  Nan dat 24 mas 2024, li te ranplase Dominique Dupuy  kòm yon manm Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an avèk nominasyon  /RED-Konpwomi istorik.  Nan mwa Jiyè 2024, Augustin te reprezante Ayiti pou patisipe nan seremoni ouvèti Je Olenmpik nan ete 2024 yo . 

Rapò Inite Anti-Koripsyon an nan mwa Oktòb 2024 la te rekòmande pou yo pouswiv Augustin an jistis, Louis Gérald Gilles ak Emmanuel Vertilaire. Yo te akize yo de resevwa kat kredi nan men Raoul Pascal Pierre-Louis, ki t ap eseye re-apwente Bank Nasyonal Kredi a.  

## Referans

## Travay site yo
Ministè Jistis ak Sekirite Piblik

**Ministè Jistis ak Sekirite Piblik** (MJSP) an Ayiti se yon ògàn gouvènman Repiblik Ayiti ki okipe zafè  jidisyè yo. Dekrè ki te 30 mas nan lane 1984 la ba li wòl pou òganize enstitisyon jidisyè a, kontwole aktivite tribinal yo, pwokirè yo ak fonksyònman biwo ministeryèl yo  .

## Òganizasyon
Ministè Jistis ak Sekirite Piblik la genyen ladan li Direksyon Jeneral la, Direksyon Administratif la, Direksyon Afè Jidisyè a ak Direksyon Kominikasyon an. Nan lòd yerachik, direksyon yo divize an depatman epi depatman yo an seksyon  .

* Reyòganizasyon Depatman Jistis la pa lwa 24 Jiyè 1974 la
* Reyòganizasyon ministè a pa dekrè dat kite 30 mas nan lane 1984 la 
* Ministè Jistis ak Sekirite Piblik la te reyòganize nanlane  2012 avèk ranfòsman enspeksyon jidisyè a epi gras a plan estratejik pou ranfòse kapasite li yo ki gen pou non PACTE Jistis ki planifye travay ak bidjè direksyon ak sèvis ministè a sou senk ane  .
Gouvènman Fils-Aimé a

**Gouvènman [[Alix Didier Fils-Aimé]]** kòmanse gouvène ayiti depi nan lane 6 novanm 2024

## Istorik

### Fòmasyon
Nan dat ki te 10 novanm 2024 yo te vin konn Alix Didier Fils-Aime tankou premye minis peyi ayiti lè yo te vin revoke Conille Garry ,li te vin pran pòs nan dat ki se 11 novanm apre li t soti ozetazini

Gouvènman te fèt nan dat ki se 15 novanm kontrèman ak sa ki te la avan, ekip gouvènman gen 18 manm yon sèl sekretè eta , li gen kat fanm kenz gason. Uit minis ki pa sou pòs ankò epi gouvènman sila t vin enstale 16 novanm

## Konpozisyon
Konpozisyon an se jan sa a.
Patrice Dumond

**Patrice Dumont** se yon jounalis, pwofesè, ak ansyen senatè ayisyen. Li te eli kòm senatè pou depatman Lwès la pandan eleksyon 2016–2017 yo sou banyè pati politik Rassemblement des Patriotes Haïtiens (RPH).

## Biyografi
Li fèt 22 Oktob 1958 nan vil Leyogan . Anvan li te antre nan politik, Patrice Dumont te yon jounalis espòtif ki te travay nan Télévision Nationale d’Haïti (TNH) kòm animatè ak analiz match foutbòl. Li te youn nan vwa espòtif ki te pi popilè nan medya ayisyen yo pandan ane 1990 ak 2000 yo.
Apre sa, li te antre nan politik kòm manm pati RPH kote li te defann valè patriyotis ak transparans nan jesyon leta.

## Karyè politik
Patrice Dumont te eli kòm senatè pou depatman Lwès nan eleksyon 2016–2017 yo. Li te fè pati Sena Ayiti a pandan peryòd 2017 rive 2023.
Pandan manda li a, li te pran pozisyon sou anpil sijè enpòtan tankou edikasyon, kilti, ak relasyon ant Ayiti ak Repiblik Dominikèn.
Li te koni tou pou diskou dirèk li yo sou move jesyon nan administrasyon piblik la ak apèl li pou plis entegrite nan politik ayisyen an.

## Lòt aktivite
Anplis aktivite politik li, Patrice Dumont kontinye patisipe nan lavi kiltirèl ak espòtif peyi a. Li konn bay entèvyou sou radyo ak televizyon, e li souvan pale sou devlopman jenès la atravè espò ak edikasyon.
Li sèvi kòm referans nan domèn jounalis espòtif e li gen yon prezans aktif sou rezo sosyal yo.

## Kontwovès
Nan fen ane 2010, non li te site nan yon dosye lajistis kote yo te akize kèk moun de konplo pou boule lokal Télévision Nationale d’Haïti a. Patrice Dumont te rejte akizasyon sa yo e li te deklare se te yon zak pèsekisyon politik.
Pa gen okenn kondanasyon ofisyèl ki te fèt kont li dapre sous piblik yo.

## Rekonesans
Patrice Dumont se youn nan pèsonalite ayisyen ki gen respè nan mitan moun kap swiv espò ak politik.
Malgre li pa resevwa okenn pri ofisyèl, anpil moun rekonèt travay li nan devlopman medya ak konsyans sitwayen an.

## Referans
<references/

## Lyen deyò
* Paj ofisyèl Patrice Dumont sou Twitter
* Paj Facebook Patrice Dumont
* Atik sou Belpolitik.com sou Patrice Dumont
* Atik sou HaitiLibre.com sou Patrice Dumont
Austin Smith

**Austin Smith,** fèt 20 me 1985 nan Kap , se yon jwè hockey sou gazon Sid Afriken. Li jwe plas defansè nan ekip HC 's-Hertogenbosch.

Li te reprezante afrik Sid la soti 2004 ak 2021  .

## Karyè

### Koup mond lan

* Premye tou : 2010, 2014, 2018

### Koup Nasyon Afriken an

*  : 2009, 2013

### Jwèt Olenpik yo

* Premye tou : 2008, 2012, 2020 

### Jwèt Commonwealth yo

* Premye tou 2018
* Top 8 2010, 2014

## Referans

## Lyen ekstèn

* Ressources relatives au sport : 
** CIO 
** Fédération internationale de hockey sur gazon 
** Olympedia