open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vasovi

**Warszawa, Vasovi** se kapital Polòy. Sifas li sa 517 km2. Popilasyon li genyen  moun (2015).

### Pèsonalite nan relasyon avèk Vasovi
* Joseph Bialot
* Antoni Brodowski
* Tadeusz Brodowski
* Zbigniew Brzeziński
* Frédéric Chopin
* Marie Curie
* Leonid Denysenko
* Robert Lewandowski
* Tamara de Lempicka
* Jean Epstein
* Witold Gombrowicz
* Marek Halter
* Leonid Hurwicz
* Jacek Kaczmarski
* Krzysztof Kieślowski
* Andrzej Tadeusz Kijowski
* Friedrich Albert Lessel
* Witold Lutosławski
* Benoît Mandelbrot
* Tomasz Adam Ostrowski
* Isaac Leib Peretz
* Bolesław Prus
* Władysław Reymont
* Michel Sokolnicki
* Władysław Szpilman
* Alfred Tarski
* Ludwik Lejzer Zamenhof
* Henri Krasucki
* Sabine Zlatin
* Martin Gray
* Anna Osmakowicz
* Janusz Korczak
* Władysław Bartoszewski
* Irena Sendler
* Krzysztof Zanussi
* Piotr Anderszewski
* Bronisław Geremek
* Haroun Tazieff
* Anna Prucnal
* Hanna Krall
* Wanda Landowska
* Jerzy Grotowski
* Zofia Romaszewska
* Maciej Słomczyński
* Agata Tuszyńska
* Jerzy Tomaszewski
* Vladka Meed


Fichye:4_Warszawa-Lazienki_Krolewskie_107.jpg|Moniman Frédéric Chopin
Fichye:Pomnik_Marii_Skłodowskiej-Curie_w_Warszawie.jpg|Moniman Marie Curie


## Foto

Fichye:FB Warszawa panorama.jpg
Fichye:Hdred Pałac na Wodzie.jpg
Fichye:Stalin palace.JPG
Fichye:Syrenka on the market.JPG
Fichye:Kościół w Warszawie.JPG


## Referans

## Lyen deyò
Tokyo

**Tokyo** (japonè: 東京, *Tōkyō*) se kapital peyi Japon.

## Istwa

## Jewografi

## Administrasyon

## Ekonomi

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl touristik Tokyo
Teheran

**Teheran** se kapital peyi Iran.

## Istwa

## Jewografi

## Popilasyon

## Kilti

## Politik

## Ekonomi

## Referans

## Lyen deyò
Tbilisi

**Tbilisi** se kapital epi tou pli gwo vil peyi Jeoji (Repiblik Jeoji) nan Azi.

## Foto

Fichye:19th_century_health_baths.jpg
Fichye:Rainbowtbilisi.jpg
Fichye:Tbilisi bathdistrict.jpg

Fichye:Tbilisi balconies.jpg
Fichye:Narikala 001.jpg
Fichye:Old Tbilisi 001.jpg

Fichye:Tiflis by aivazovsky.jpg
Fichye:Caravansaray.jpg
Fichye:Tramway over Kus Tba.jpg

Fichye:Mtkvari (1).jpg
Fichye:Mama-Daviti Church, Tbilisi.jpg
Fichye:Synagogue in Tbilisi, Georgia.JPG
Fichye:Rustaveli Theatre Facade, Tbilisi.JPG


## Referans

## Lyen deyò
Talin

**Talin** se kapital peyi Estoni. 

## Jewografi
Li sitiye anviwon 80 kilomèt nan sid Èlzinki, kapital la nan Fenlann.

## Istwa

## Administrasyon

## Ekonomi

## Pèsonalite an relasyon ak Talin
* Famille Burchard, fanmi famasyen ak medsen Talin (1580-1911).
* Thomas Johann Seebeck (1770-1831), fizisyen alman d'origine germano-balt.
* Karl Wilhelm von Toll (1777-1842), jeneral ris d'origine germano-balte.
* Alexandre von Benckendorff (1781-1844), jeneral ris d'origine germano-balte.
* Otto von Kotzebue (1787-1846), navigatè ris d'origine alman.
* Alexeï Lvov (1798-1870), konpozitè ak vyolonis ris.
* Georg Dehio (1850-1932), historien d'art alman.
* Alfred Rosenberg (1893-1946), théoricien du parti nazi.
* Aleksander Klumberg (1899-1958), décathlonien, détenteur du premier record du monde officiel.
*Anna Adelaïde Abrahams (1905-1993), fanm powèt ak esperantis.
*Benita Kärt (1905-1993), fanm powèt ak esperantis estonyèn.
* Ina Bandy (1903-1973), photographe humaniste, ki fèt nan Talin.
* Irene von Meyendorff (1916-2001), aktris alman d'origine germano-balt.
* Jaan Kross (1920-2007), ekriven estonyen.
* Ester Mägi (1922-2021), konpozitris estonyèn.
* Alexis II de Moscou (1929-2008), patriarche, né Ridiger.
* Lennart Meri (1929-2006), ekriven ak ansyen prezidan Repiblik estonyèn.
* Andreï Tarkovski (1932-1986), reyalizatè ris ki anrejistre an 1978 nan Talin (katye Rotermann ak santral elektrik) fim *[[Stalker (fim, 1979)|Stalker]]*.
* Robert Gernhardt (1937-2006), ekriven ak pent alman d'origine germano-balte.
* Jüri Tarmak (1946-), chanpyon olenpik du saut en hauteur en 1972, ki fèt nan Talin.
* Siim Kallas (1948-), komisè ewopeyen estonyen.
* Jaak Uudmäe (1954-), chanpyon olenpik trip so.
* Raivo Seppo (1973-), ekriven.
* Maarja Kangro (1973-), fanm ekriven estonyèn, ki fèt nan Talin.
* Kaja Kallas (1977-), polisyèn estonyèn ak premyè minis Estoni.
* Gert Jõeäär (1987-), siklis estonyen, manm ekip Cofidis depi 2013.

## Galri foto


Old town of Tallinn 06-03-2012.jpg|
Tallinn, piiritusevabriku rektifikatsoonihoone fassaadid, 1875-1876, 1924 (2).jpg|
Tallinn, piiritusevabriku administratiivhoone fassaadid, 1888, 1912 (2).jpg|

Tallinn, elamu Mere pst 4 fassaadid (2).jpg|
Tallinn, elamu apteegiga Vana-Viru 15 välistrepi piirdega (1).jpg|
Rotermanni tehase direktori elamu-kontorihoone koos väravaga, 1910-1911 (2).jpg|
Tallinn, Vene-Balti laevatehase vanemteenistujate elamu Kaluri tn 7, 1914 (2).jpg|
Tallinn, Vene-Balti laevatehase politseijaoskond, 1914 (1).jpg|
Tallinn, Vene-Balti laevatehase nooremteenistujate elamu Süsta tn 3, 1914 (2).jpg|
Tallinn, Vene-Balti laevatehase nooremteenistujate elamu Kopli tn 99, 1914 (1).jpg|
Tallinn, ohvitseride kasarm Väike-Patarei tn 10, 19. saj. lõpp (3).jpg|
Tallinn, ohvitseride kasarm Väike-Patarei tn 10, 19. saj. lõpp (2).jpg|


## Referans

## Lyen deyò
Sofia

**Sofia** se kapital peyi Bilgari.
## Istwa

## Jewografi

## Patrimwàn

## Pèsonalite
* Nina Dobrev (1989-), aktris bilga-kanadyèn

## Galri foto


Fichye:Alexander Nevsky Cathedral in Sofia.jpg|Katedral Saint Alexandre Nevski
Fichye:Vitosha boulevard, Sofia.jpg|Boulva Vitocha
Fichye:Old house - Sofia.jpg|Kay fanmi Parouchevi
Fichye:Ploshtad Slaveykov book stands.jpg|Mache liv nan Plas Slaveïkov
Fichye:Business park Sofia fix.jpg|*Business Park Sofia*, yon katye bizinès 
Fichye:Rakovski street Sofia.jpg|Boulva Rakovski
Image:Shipka Street.jpg|Lari "Chipka"
Fichye:Jan Bibijan et le Devil Fut.jpg|"Jan Bibijan et le Devil Fut", konpozisyon eskiltiral Nikolai Nikolov-Zikov


## Referans

## Lyen deyò
Siwdad

**Siwdad** se kapital peyi Gwatemala.

## Istwa

## Jewografi

## Ekonomi

## Otèl
* Real Intercontinental Guatemala
* Conquistador Hotel & Conference Center
* Howard Johnson
* Viva Clarion Suites
* Crowne Plaza Las Américas
* Mercure Casa Veranda
* Vista Real
* Grand Tikal Futura
* Biltmore Express
* Radisson
* Princess
* Holiday Inn
* Barceló
* Westin Camino Real
* Otelito
* Hotel Bed & Breakfast Ajb´e

## Galri foto

guatemalaplazajpii.jpg|Moniman nan Jean-Paul II.
High-rise apartment buildings in zone 14, Guatemala City.jpg|Volkan toupre lavil Gwatemala.


## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Siwdad Gwatemala
Taypè

**Taypè** se yon vil ki sitiye nan Azi. Se kapital peyi Taywann.

## Pèsonalite selèb
* Lin Yushan (1907-2004), pent mouri nan Taypè.
* Huang Sue-Ying, fanm politisyen ki fèt nan Taypè an 1951

## Referans

## Lyen deyò
Sen Jòj

**Sen Jòj** se kapital peyi Grenad.

## Istwa
Vil la te fonde an 1650 pa Franse yo sou lòd Richelieu.

## Patrimwàn
Katedral "Immaculée-Conception" se yon kote touristik.

## Referans

## Lyen deyò
Sen Domeng

**Sen Domeng** se Repiblik Dominiken. Malgre se te ansyen non kolonyal ki te pou zile '''Ayiti a''', se konsa anpil Ayisyen rele Dominikani. Kapital Sen Domeng se Santo Domingo.
Seoul

**Seoul** (Hangûl, 서울, Ban-n vyetnamiz transcription: Seoul oubyen Fibre-un)  se kapital peyi Kore disid.

Li sitiye nan bò larivyè nan a Lwès lan disid Kore di Nò. Ki vil gen fontyè ak a demokratik Repiblik la Kore di 50 kilomèt sid (a Kore di zòn demilitarize). Seoul se yon ansyen vil yo, yon sèl fwa kapital Baekje (18 BC-660) ak dinasti Joseon (1392-1910). Vil la ki te kapital Kore di sid apwè etablisman gouvènman Kore disid la an 1948. Seoul se yon espesyal vil, biwo. Ak yon lane pase 10 milyon, Seoul se yon vil nan Kore di sid ak se youn nan pli gran vil yo mond lan pa lane. Yon zòn sèlman 605 km ², ki pi piti pase London oubyen vil New York, sa se youn nan mwayen a vil yo ki pi wo dansite lane nan mond lan. Seoul se youn nan vil yo ak pi gwo kantite koneksyon ant nan mond lan ak kantite entènèt nèg plis pase tout lòt bato Saharan Afrika, Afrik disid soti. Seoul se youn nan ven (20) mondyal vil yo. Seoul kapital rejyon vil Incheon nan gwo pò yo ak Gyeonggi pwovens, yon total de 25 milyon moun rete, se dezyèm pi laj komin nan pwovens Almería mond lan apwè Tokyo kapital rejyon an, te konte pou mwatye lane Kore disid ansanm ak etranje 632,000. Pwèske mwatye lane de Coréens ki te rete nan Seoul kapital rejyon an fè li tounen sant ekonomi, kilti, politik yo peyi sa a. Vil la te jwe yon wòl enpòtan nan devlòpman ekonomik Kore di e te wè li kòm a "mirak larivyè Lefrat Han".

Seoul gen machin anrejistre 3 milyon dola yo ak trafik aksidan vin nan tèt yon anpil fwa. Nan dènye ane sa yo, gouvènman an kapital nan zòn nan te adopte anpil mezi pou netwaye lè ak dlo. Restorasyon Creek nan sant Cheonggyecheon, nan vil li te genyen yon pwojè gwo vil bote.
## Kilti

## Mize

## Touris
Seoul resevwa 6 milyon touris an 2005.

## Referans

## Lyen deyò
*  Seoul sou bnf.fr
*  Sitwèb ofisyèl Seoul
Santyago

**Santyago** se kapital nan peyi Chili.
Li gen yon popilasyon 7,5 milyon moun.
## Jewografi



## Istwa

## Administrasyon

## Ekonomi

## Transpò

## Edikasyon

## Pèsonalite
* Francisco Antonio Pinto, prezidan Chili ant 8 me 1827 ak 18 septanm 1831, ki fèt an 1785
* Sophia Hayden, achitek amerikèn ak premyè fanm diplome nan Massachusetts Institute of Technology, ki fèt an 1868
* Carmela Mackenna, pyanis ak konpozitris chilyèn, ki fèt an 1879 epi ki mouri an 1962 nan Santyago
* Marco Evaristti, plastisyen danwa, ki fèt an 1963
* Cote de Pablo, aktris ki fèt an 1979
* Agustin Edwards, politisyen, ki fèt an 1878
* Manuel Pellegrini, ansyen foutbalè ak ansyen antrènè nan Manchester City FC
* Salvador Allende, Prezidan Chili, asasine an 1973
* Alejandro Amenábar, reyalizatè, ekriven ak konpozitè, ki fèt an 1972
* Michelle Bachelet, Prezidant Repiblik Chili ant 2006 ak 2010 ki fèt an 1951
* Sebastián Piñera, biznismann ak politisyen, ki fèt an 1949
* Carlos de Rokha, powèt chilyen ki fèt an 1920, ki mouri an 1962
* Nicolás López, reyalizatè ak senaris chilyen ki fèt an 1983
* Erich Honecker, prezidan Almay lès, ki mouri an 1994.
* Aldo Bahamonde, ki fèt an 1963, pent ak eskiltè chilyen ki viv nan Espay depi 1984.

## Referans

## Lyen deyò
* http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=es&params=33_26_16_S_70_39_01_W_
Karakas

**Karakas** se kapital peyi Venezwela.

## Jewografi

## Istwa

## Administrasyon

## Kilti

## Transpò

## Laprès
Plizyè jounal pibliye kòm ː 

* *El Nacional*
* *El Universal*
* *El Mundo*
* *El Diario de Caracas*
* *The Daily Journal*
* *Ultimas Noticias*
* *La Voce d'Italia*
* *Correo del Orinoco*
* *Lider*
* *Meridiano*

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Karakas
Katmandou

**Katmandou** se kapital peyi Nepal.
## Istwa

## Jewografi

## Patrimwàn

## Klima

## Transpò

## Administrasyon

## Anviwònman

## Pèsonalite
* Sangina Baidya : taekwondoyis nepalèz.
* Dichen Lachman : aktris ostralyen-nepalèz.
* Prakash Neupane : rapè ak chantè nepalè.
* Sashi Rawal : mizisyèn ak chantèz nepalèz.
* Manjushree Thapa : fanm ekriven nepalèz.

## Foto

Kathmandu-Durbar Square-44-Kotilingeshwor-Mahavishnu-2007-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-38-Maju Dega-Narayana-Shiva Parvati Mandir-2013-gje.jpg
Kathmandu-Janbahal-58-Marktfrau-2015-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-10-Durbar Square-Jagannath-Maedchen-2013-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-14-Vishnumati-2013-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-26-Schneiderei-2013-gje.jpg
Kathmandu-Tahiti-24-Ecke-2015-gje.jpg
Kathmandu-Strassenverkehr-16-Strasse-2007-gje.jpg



Fichye:Stone carving in Kathmandu.jpg|Eskilti nan lari
Fichye:Small stupa in Kathmandu.jpg|Stupa sou plas Tahiti
Fichye:Rue de Kathmandou.jpg|Plas Tahiti
Fichye:Kathmandu Market 1920.jpg|Durbar Square nan Katmandou alantou 1920 (Hanuman Doka)
Fichye:Hashish-shop-Kathmandu-1973.jpg|Hashish-shop an 1973
Fichye:Durbar Square, Kathmandu.jpg|Tanp Shiva Parvati nan Durbar Square
Fichye:Durbar Square, Kathmandu-01.jpg|Machann legim nan Durbar Square
Fichye:Kathmandu, catholic Assumption cathedral.jpg|Cathédrale de l'Assomption


## Referans

## Lyen deyò
Kyèv

**Kyèv** se kapital peyi Ikrèn.

## Jewografi

## Istwa

## Ekonomi

## Pèsonalite

## Referans

## Lyen deyò
* Gid touristik Kyèv sou inyourpocket.com
Kinchasa

**Kinchasa** se kapital peyi Kongo. Sifas li se 9. 965 km2. Popilasyon li genyen 12.071.000 moun (2016). 

## Istwa

## Jewografi

## Galri foto


Fichye:Boulevard Lumumba01.jpg|boulva Lumumba nan Masina
Fichye:NCK01.jpg|*Nautic Club de Kinshasa* ak site pòv nan bato
Fichye:Martyrs stadium02.jpg|Estad Martyrs nan Kasa-Vubu
Fichye:Rue de Lemba, Kinshasa, 2003.jpg|Lari nan Lemba. Manyok à l'avant-plan
Fichye:Boulevard Lumumba02.jpg|Boulva Lumumba nan Ndjili, soti nan ayewopò a
Fichye:Head office of ONATRA in Kinshasa (east of boulevard du 30 juin).jpg|Biwo ONATRA nan Kinchasa
Fichye:Vu d'en bas de l'Immeuble de la Banque Commerciale du Congo à Kinshasa, Boulevard du 30 juin.jpg|Batiman Banque commerciale du CongoFoto tire nan yon machin
Fichye:Cinéma en RDC (Salle de cinéma).jpg|Sal sinema


## Referans

## Lyen deyò
Kito

**Kito** se kapital nan peyi Ekwatè (Amerik disid).

## Guápulo

Fichye:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
Fichye:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
Fichye:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
Fichye:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
Fichye:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
Fichye:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
Fichye:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


## Referans

## Lyen deyò
Kopènag

**Kopènag** se kapital peyi Danmak.
## Jewografi

## Klima

## Administrasyon

## Istwa

## Demografi

## Ekonomi

## Transpò

## Syans

## Moniman

## Pèsonalite nan relasyon avèk Kopènag
* Hans Christian Andersen (1805-1875), ekriven
* Isam Bachiri (ki fèt nan 1977), rapè
* Niels Bohr (1885-1962), fizisyen
* Jens Bodtker Rasmussen (1947-2005), èpetolojis
* Tycho Brahe (1546-1601), astwonom
* Aura Dione (ki fèt nan 1985), chantèz
* Nanna Ditzel (1923-2005), achitèk ak designer
* Carl Theodor Dreyer (1889-1968), sineyas
* Giancarlo Esposito (ki fèt nan 1958), aktè
* Niels Wilhelm Gade (1817-1890), konpozitè
* Jan Gehl (ki fèt nan 1936), achitèk
* Rolf Graae (1916-1996), achitèk
* Nikolai Grundtvig (1783-1872), filozòf, ekriven ak powèt
* Ludvig Holberg (1684-1754), istoryen ak otè pyès teyat
* Bodil Ipsen (1889-1964), reyalizatris
* Victor Isbrand, (1897-1989), pent 
* Arne Jacobsen (1902-1971), achitèk
* Robert Jacobsen (1912-1993), atis
* Grete Jalk (1920–2006), designer  
* Søren Kierkegaard (1813-1855), filozòf
* Per Kirkeby (ki fèt nan 1938), atis
* Mads Mikkelsen (ki fèt nan 1965), aktè
* Georg Mohr (1640-1697), matematisyen
* Carl Nielsen (1865-1931), konpozitè
* Aaron Nimzowitsch (1886-1935), teyorisyen je echèk
* Agnes Obel (ki fèt nan 1980), chantèz
* Sigbjørn Obstfelder (1866-1900), powèt nòvejyen
* Verner Panton (1926-1998), designer
* Josephine Skriver (ki fèt nan 1993), modèl
* Christian Thomas (1896-1970), jimnas  
* Hans Peter Jörgen Julius Thomsen, chimis
* Mike Tramp (ki fèt nan 1961), chantè nan gwoup White Lion
* Lars Ulrich, (ki fèt nan 1963), jwè batri nan gwoup Metallica
* Serge Vandercam (1924-2005), atis
* Lars von Trier (ki fèt nan 1956), reyalizatè

## Kilti

## Espò

## Referans

## Lyen deyò
Koro

**Koro** se plis gwo vil ak sant komèsyal pei Palawo a. Li lakay apeprè mwatye popilasyon peyi a, ak li sitiye sou zile Koror. Li te kapital Palwo jiskaske Ngerulmud te ranplase li an 2006. 

## Referans
Kotonou

**Kotonou** se kapital peyi Benen.

## Istwa

## Kilti

Cotonoucathedral.jpg|Katedral Notre-Dame-de-Miséricorde nan Kotonou.
Fort de Cotonou-1900.jpg|Fò Kotonou nan 1900.
Palais Des Congres De Cotonou.jpg|Palè Kongrè nan Kotonou.
Yayi Boni with George Bush February 16, 2008.jpg|Thomas Boni Yayi ak George Bush.
Cotonoucathedralinterior.jpg|Enteryè nan youn nan legliz yo nan Kotonou.


## Pèsonalite nan relasyon avèk Kotonou
* Dominique Aguessy (1937-), sosyològ ak ekriven franse.
* Angélique Kidjo (1960-), chantèz beninwaz, loreyat Grammy Awards.
* Jodel Dossou (1994-), foutbòlè.
* Djimon Hounsou (1964- ), aktè.
* Patrick Ruffino, mizisyen beninwa.

## Referans

## Lyen deyò
La Avàn

**La Avàn**, pafwa rele **Lahavàn** oswa **Laavàn** nan kreyòl (*La Habana* an panyòl ; *La Havane* an fransè ; *Havana* an anglè), se kapital soti Kiba. Nan lane 2012, li te gen  abitan.

## Referans

## Lyen deyò
Lisbòn

**Lisbòn** se kapital Pòtigal.

## Jeyografi

## Istwa

## Demografi

## Politik

## Ekonomi

## Transpò

## Kilti

## Pèsonalite
Klase pa dat nesanns.
* Saint Antoine de Padoue (1195)
* Gracia Nasi, ou Béatrice de Luna (1510-1568)
* Luís de Camões (1525-1580), powèt
* Catherine de Bragance (1638-1705), larèn konsò wa Charles II d'Angleterre
* Pedro Antonio Correia Garção (1724-1772), powèt pòtigè, ki fèt ak ki mouri nan Lisbòn
* Wenceslau de Moraes (1854-1929), ofisye marin, konsil ak ekriven
* Fernando Pessoa (ki fèt an 1888 ak ki mouri an 1935 nan Lisbòn), powèt
* Maria Elena Vieira da Silva (1908-1992), pent
* Amália Rodrigues (1920-1999), fadis
* Maria Judite de Carvalho (1921-1998), ekriven
* José Saramago (1922-2010), ekriven, pri Nobèl literati an 1998
* Jaime Montestrela (1925-1975), ekriven ak powèt 
* Ana Daniel, (1928-2011), powèt
* Paula Rego (ki fèt an 1935), pent, ilistratris
* Gonçalo Byrne, achitek (ki fèt an 1941)
* António Lobo Antunes (ki fèt an 1942), ekriven 
* Luis Rego (ki fèt an 1943), reyalizatè, aktè, senaris, konpozitè
* Maria João Pires (ki fèt an 1944), pyanis
* Jorge Palma (ki fèt an 1950), chantè
* Júlia Ventura (ki fèt an 1952), atis pent ak fotograf da kontanporen
* Rui Veloso (ki fèt an 1957), chantè fondatè rock pòtigè
* Maria Ramos (ki fèt an 1959) fanm bizinis sidafrikèn
* Pedro Costa (ki fèt an 1959), reyalizatè
* Rui Costa (né en 1972), ansyen foutbolè ekip Pòtigal, SL Benfica ak AC Milan
* Fernando Ribeiro (ki fèt an 1974), chantè gwoup pòtigè metal gotik Moonspell
* Maniche (né en 1977), foutbolè nan Sporting Portugal
* Tatiana Salem Levy (ki fèt an 1979), tradiktris ak fanm ekriven brezilyèn
* Monica Sintra (ki fèt an 1978), chantèz
* Soraia Chaves (ki fèt an 1982), aktris ak mannken
* Salvador Sobral (ki fèt an 1989), chantè, ganyan du Concours Eurovision de la chanson 2017 
* Bernardo Silva (ki fèt an 1994), foutbolè

## Foto


Lissabon-Praca do Comercio-18-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-08-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-24-Cafe-2011-gje.jpg
Lissabon-Kathedrale-Se-06-Westwerk-2011-gje.jpg
Lissabon-Basilica dos Martires-06-2011-gje.jpg
Lissabon-Ascensor da Bica-10-2011-gje.jpg
Lissabon-Travessa da Laranjeira-08-Waesche-2011-gje.jpg
Lissabon-Fado mit Joana Veiga-08-2011-gje.jpg|Fado


## Referans

## Lyen deyò
Layè

**Layè** se yon komin nan peyi Peyiba.

## Jewografi

## Istwa

## Administrasyon

## Popilasyon

## Ekonomi

## Kilti

## Referans

## Lyen deyò
* Layè
* Sitwèb ofisyèl Layè
Madrid

Madrid se kapital peyi Espay.

Vil la gen prèske 3.3 milyon moun ak yon popilasyon zòn metwopoliten nan apeprè 6.5 milyon an 2014. Li se vil la dezyèm pi gwo nan Inyon Ewopeyèn, depase sèlman pa Bèlen. Minisipalite a kouvri 604.3 km2 zòn jeyografik.

## Jeyografi
Madrid se touprè larivyè Manzanares nan sant la nan tou de peyi a ak kominote a nan rejyon Madrid, nan ki li se tou kapital la. Kòm kapital la nan peyi Espay, chèz la nan gouvènman an, rezidans nan monak la Panyòl, Madrid se tou politik la, ekonomik, ak sant kiltirèl nan peyi a. Majistra a se José Luis Martínez-Almeida ki soti nan Pati Pèp la.

## Istwa

## Politik ak administrasyon

## Popilasyon

## Pèsonalite

## Transpò

## Ekonomi

## Kilti

## Touris
Madrid se youn nan vil sa yo panyòl ki ta dwe jwi lajounen kou lannwit. Pandan jounen an ou ka toune nan lari bon li yo ak kare, vizite mize pi popilè li yo ak gwo kay, vizite moniman istorik li yo, magazen nan mache li yo, oswa detann toune nan Retiro Pak. Men, lè lannwit rive, ou pa ka sispann fè yon tapa ak baton wout nan katye a nan Latina, Chueca oswa Malasana, fini nwit la la nan kèk kote alamòd jouk dimanch maten byen bonè epi yo gen yon bon chokola cho ak churros.

## Referans

## Lyen deyò
Moskou

**Moskou** se yon vil ki sitiye nan Ewòp. Se kapital peyi Risi. Se chèflye *[[Oblast Moskou]]*.
## Jewografi

## Istwa

## Administrasyon

## Demografi

## Ekonomi

## Transpò

## Moniman

## Pèsonalite


Fichye:Alexander Pushkin 2013-10-06 17-38.jpg|Alexandre Pouchkine Powèt ak womansye (1799-1837).
Fichye:Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky 1876.jpg|Fiodor Dostoïevski womansye (1821-1881).
Fichye:Peter der-Grosse 1838.jpg|Pierre le Grand Anperè.
Fichye:Suvorov Alex V.jpg|Alexandre Souvorov Militè (1730-1800).
Fichye:Mikhail lermontov.jpg|Mikhail Lermontov Powèt ak womansye  (1814-1841).
Fichye:Ivan III of Russia 3.jpg|Ivan III de Russie Anperè.
Fichye:Dmitri Donskoy.jpg|Dmitri Donskoï Gran prens Moskou (1350-1389).
Fichye:Louis Caravaque, Portrait of Empress Anna Ioannovna (1730).jpg|Anne de Russie Anperatris.
Fichye:Michail I. Romanov.jpg|Michel Ie Anperè.
Fichye:Alexander II of Russia photo.jpg|Alexandre II Anperè.
Fichye:Stanislavski.jpg|Constantin Stanislavski Komedyen ak pwofesè la dramatik (1863-1938).
Fichye:Vladimir Vysotsky.jpg|Vladimir Vyssotski Chantè (1938-1980).
Fichye:Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1.jpg|Sofia Kovalevskaïa Matematisyèn (1850-1891).
Fichye:Boris Pasternak in youth.jpg|Boris Pasternak Ekriven (1890-1960).
Fichye:Tsvetaeva.jpg|Marina Tsvetaeva Fanm powèt (1892-1941).
Fichye:Herzen ge.png|Alexandre Herzen Eseyis (1812-1870).
Fichye:Vera Menchik 1933.jpg|Vera Menchik Jwèz echèk (1906-1944).
Fichye:Russia-2001-stamp-Andrei Mironov.jpg|Andreï Mironov Aktè (1941-1987).
Fichye:RIAN archive 378862 Alla Pugacheva (cropped).jpg|Alla Pougatcheva Chantèz (1949-).
Fichye:Виталий Лазаревич Гинзбург.jpg|Vitaly Ginzburg Fizisyen (1916-2009).
Fichye:Sergey Brin cropped.jpg|Sergey Brin (1973-) Kofondatè Google.
Fichye:Maya Plisetskaya 2011.jpg|Maïa Plissetskaïa Balrin (1925-2015).
Fichye:LevYashin.JPG|Lev Yashin Jwè foutbòl (1929-1990).
Fichye:RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg|Andrei Sakharov Fizisyen (1921-1989).
Fichye:Lavrov-Kerry (cropped).jpg|Serguei Lavrov Politisyen (1950-).
Fichye:Marat Safin (2794136084).jpg|Marat Safine Jwè tenis (1980-).
Fichye:Vassily-Kandinsky.jpeg|Vassili Kandinsky Pent (1866-1944).
Fichye:Skrjabin Alexander.jpg|Alexandre Scriabine  Pyanis ak konpozitè (1871-1915).
Fichye:Alexandre Alekhine Color.jpg|Alexandre Alekhine Jwè echèk (1892-1946).
Fichye:Sergey Mikhalkov.jpg|Serguei Mikhalkov Powèt ak ekriven (1913-2009).
Fichye:Bundesarchiv Bild 183-R1202-0019, Berlin, Palast der Republik, Bulat Okudshawa cropped.jpg|Boulat Okoudjava  Otè-konpozitè-entèprèt (1924-1997).
Fichye:Russia-2001-stamp-Yevgeny Leonov.jpg|Evgueni Leonov Aktè (1926-1994).
Fichye:Людмила Георгиевна Зыкина.jpg|Lioudmila Zykina Chantèz (1929-2009).
.

## Referans

## Lyen deyò
*      Sitwèb ofisyèl Moskou
Naywobi

**Naywobi** se kapital Kenya. Nan resansman 2019 la, vil la te gen yon popilasyon de 4,397,073 moun.

## Jewografi
Nairobi sitiye ant vil Kampala ak Mombasa. Kòm Nairobi se adjasan ak kwen lès Rift Valley, ti tranblemanntè ak tranbleman detanzantan rive. Ngong Hills, ki sitiye nan lwès vil la, se karakteristik ki pi enpòtan jewografik nan zòn nan Nairobi. Mòn Kenya sitiye nan nò Nairobi, ak mòn Kilimanjaro se nan direksyon sid-lès la.

## Demografi

## Ekonomi
Nairobi se lakay yo nan Nairobi Securities Exchange (NSE), youn nan pi gwo echanj stock Lafrik di. NSE a te rekonèt ofisyèlman kòm yon echanj lòt bò dlo pa London Stock Exchange an 1953. Echanj la se katriyèm pi gwo nan Lafrik an tèm de komèsan komès, ak senkyèm pi gwo an tèm de kapitalizasyon mache kòm yon pousantaj de GDP.

Nairobi se katye jeneral rejyonal plizyè konpayi ak òganizasyon entènasyonal yo. An 2007, General Electric, Young & Rubicam, Google, Coca-Cola, IBM Services, ak Cisco Systems te deplase katye jeneral Afriken yo nan vil la.

## Transpotasyon
Vil la konekte pa transpò lè ak Ayewopò Entènasyonal Jomo-Kenyatta.

## Pak
Naywobi gen yon rezèv nati pwoteje, Pak Nasyonal Naywobi , nan fwontyè li yo. Anplis de sa, li se kapital la ki gen plis espès zwazo nan mond lan.

## Referans

## Lyen deyò
Nyame

**Nyame** se kapital peyi Nijè.

## Istwa

## Jewografi

## Administrasyon

## Ekonomi

## Pèsonalite

## Referans

## Lyen deyò
Naso

**Naso** se kapital Bahamas.
## Istwa

## Pèsonalite
* Ian Hamilton Finlay (1925-2006), ki fèt nan Naso, atis.
* Joseph R. Grundy (1863-1961), politisyen ameriken, ki mouri nan Naso.
* Elisha Obed (1952-2018), boksè, ki fèt nan Naso.
* Ryan Sweeting (1987-), jwè tenis ameriken-bahameyen, ki fèt nan Naso.
## Referans

## Lyen deyò
Onyara

**Onyara** se kapital soti Il Salomon.
## Jewografi

## Istwa
Onyara te rebati nan fen Dezyèm Gè Mondyal  la pou ranplase kapital anvan an, Tulagi, sou zile vwazen an.

Sou zile a te batay la nan Guadalcanal, ki te wè yon gwo viktwa pou Marin amerikèn kont marin Japonèz a.

## Administrasyon
Onyara se tou kapital teritwa (Capital Territory) ak se poutèt sa pa depann de nenpòt ki pwovens nan achipèl la. Teritwa sa a kouvri yon zòn nan 22 km2.
## Ekonomi

## Transpò
Vil la te sèvi pa Ayewopò Entènasyonal Onyara, ki se kanmenm deyò limit yo lès nan teritwa kapital la, pi lwen pase larivyè la Lungga, 8 kilomèt soti nan sant vil la.

## Espò
Vil la gen tout pouvwa a anpil enstalasyon espòtif, tankou estad Lawson Tama, prensipal estad foutbòl nan peyi a. Li resevwa sitou lakay ekip zile Salomon an.

## Referans

## Lyen deyò
Latòti (il)

**Latòti** se yon il peyi Ayiti nan lamè Karayib.
Li sitiye nan Nò awondisman Pòdpè anfas komin Pòdpè.

Se osi yon komin nan awondisman Pòdpè nan depatman Nòdwès nan peyi Ayiti.

## Jewografi
Avèk 37 km longè pa 6,7 km lajè, yon sipèfisi 178 km2, zile a sitiye 7.4 km sou kòt vil Sen Lwi dinò ak 8,2 km nan Nò Pòdpè. Li separe ak de (2) vil sa yo pa yon bra lanmè, Kanal Latòti.

### Jewoloji
Lil Latòti se yon pati nan yon blòk tektonik separe ak rès la nan Ispayola. Sòl li yo trè rezistan ak yon krèt santral, teras nan Nò a, sòl sab ak limonè sou kòt yo ak ajil-asid sou wotè yo ki rive nan 450 mèt. Kòt sid la prezante plaj ak resif.

## Demografi
Komin nan genyen 35 347 moun (resansman pa estimasyon 2009).

## Istwa

Pirat fransè yo te vin kolonize lil Latòti anvan lil Ispayola.

## Referans

## Lyen deyò
Lagonav (il)

**Lagonav** se yon il peyi Ayiti nan lamè Karayib. Li sitiye nan lwès awondisman Lwès anfas kapital Pòtoprens.

Gen 2 komin: Ansagalèt ak Pwentarakèt, Se youn nan zòn nan le mòn kote dlo pa fasil anpil. Pa gen okenn sèvis Ferry nan zile a ak tout vizitè yo ki nan zile a anpil ladann yo konn naje la.

## Istwa
**Lagonav** se te youn dènye refij endyen Tayino ki te ap viv nan Ayiti yo. Aprè masak larèn Anakaona, endyen ki te rive chape poul yo te al kache sou zile a ki yo te batize *Gonavo*. 

Pandan dezyèm pati XIXe syèk la, **Lagonav** te kòmanse pa atire kèk pechè jiskaske moun komanse fè jaden nan zile a. Zile a te vin gen yon sèten otonomi parapò ak rès peyi a lè dinasti Soulouque a, ki te desi, te vin etabli li sou zile a pou dirije la avèk akò gouvènman Ayisyen an.

Nan epòk okipasyon peyi dAyiti pa Etazini, Zile a te gen yon sistèm politik ki te baze sou Vodou. Abitan Lagonav yo te enstale yon ofisye lame Etazini, Faustin Wirkus Wa Lagonav. Li te rakonte istwa a nan yon liv li te ekri : « The white king of La Gonave ». Yo te parodi istwa Faustin Wirkus la nan yon desen anime ameriken an 1929 ki rele "Forbidden Fruit" ki te prezante Kolonèl Heeza Liar, yon pèsonaj enspire pa Theodore Roosevelt.

Lagonav se pi gwo zile ki pati peyi Dayiti genyen,li gen 60 km sou longè epi 15 km sou lajè pou yon popilasyon de 79 188 abitan, sipèfisi li se 689,62 km. Lamè nan nò Lagonav la li rele kanal Senmak epi sa ki nan zòn sid se kanal Lagonav. Mòn Lapyè se mòn ki wo nan Lagonav li mezire 781 mèt sou wotè.

## Òganizasyon administratif
La Gonâve se yon awondisman nan depatman Lwès, ak gen de (2) komin :
* Ansagalèt
* Pwentarakèt.

## Referans

## Lyen deyò
Lilavach (il)

**Lilavach** se yon il peyi Ayiti nan lamè Karayib.
Li sitye nan sid awondisman Sid anfas komin Okay.

Gen yon sèl komin.

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Kayimit (il)

**Kayimit** se yon komin nan peyi Ayiti nan lamè Karayib.
Li sitiye nan nò depatman Grandans awondisman Koray anfas Pestèl.

## Istwa

## Jewografi
**Kayimit** se yon seri zile ki sitiye nan sid Gòlf Lagonav, nan lwès sou kòt nò Penensil Tibiwon, anviwon 35 km nan lès vil Jeremi.

Twa (3) zile ki fòme gwoup la yo konnen sou non yo Grann Kayimit (Grande Cayemite), Ti Kayimit (Petite Cayemite) ak Ilo Palmye (Îlet Palmier) epi yo gen yon zòn total de 45 km². Ilo Palmye se nan lwès Ti Kayimit, ki nan lwès zile a pi gwo, Grann Kayimit, ak tout twa yo jis anfas komin Pestèl ak administrativman fè pati depatman an Grandans.
 
Nou distenge Grann Kayimit nan bò solèy leve ak Ti Kayimit nan lwès, ki reprezante yon zòn total de 51,29 km2. Popilasyon an sitou distribye nan twa (3) vilaj, Ansmason (2 500 moun) ki sitiye nan Sid, Pwent Sab (1 600 moun) ki sitiye nan Lwès ak Ansdinò ki sitiye nan Nò.

## Demografi
¨Popilasyon estime alantou  moun.
 
## Administrasyon
Kayimit se 6yèm seksyon kominal komin Pestèl. An 2017, senatè yo te vote yon pwojè lwa pou popilasyon Zile yo te kapab jwenn otonomi administratif ak finansye li epi vin tounen yon komin.

## Batiman
Gen yon tribinal Lapè, yon Sant sante ak 3 lekòl nasyonal. 

## Ekonomi
Kondisyon yo difisil, sitou akòz mank de enstalasyon debaz yo.
Aktivite prensipal popilasyon an se lapèch, elvaj ak agrikilti.

## Referans

## Lyen deyò
* Kayimit pa satelit
* Kat zile Kayimit
Kayimit (fwi)

Kayimit se yon fwi twopikal.

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[Sapotaceæ]]*.
Non syantifik li se *Chrysophyllum cainito L. *
Espò (divètisman)

**Espò** se anpil disiplin kote moun sib kèk prensip pandan yo ap fè egzèsis pou ògmante enèji nan manm kò yo. Moun fè espò anpil pou ede yo kontinye jwe anpil jwèt tankou foutbòl, volebòl, bèzbòl e latriye. 

## Definisyon

Espò se yon gwoup egzèsis fizik endividyèl osinon kolektif kapab done kote a konkou.
Espò pote ansanm yon pakèt divès aktivite imèn. Ranje sa a se varyab daprè definisyon yo bay tèm "espò la". Genyen, sepandan, pwen fò : espò se yon aktivite imèn, ki dwe pratike kòm yon plezi, ki se gouvène pa règ pataje pa yon gwo kantite ak ki dwe fè li posib mete nan konpetisyon, nan mitan yo, menm disiplin lan. Yon aktivite nan yon nati espòtif men pratike kòm yon aktivite amizman san yon objektif konpetisyon, tankou randone, pa ka aksepte pa kèk kòm yon espò; menm jan an, pou yon ti aktivite fizik ak sitou serebral, tankou echèk.

## Bibliyografi
* Wojciech Liponski (s.d.), *L'encyclopédie des sports*, Poznan, Atena, 2003 (edisyon franse, Pari, Grund ak UNESCO, 2005). Cet ouvrage décrit plus de 3000 sports et indique une bibliographie sommaire pour chacun d'eux.
* Jacques Ulmann, *De la gymnastique aux sports modernes*, 1965
* Pierre de Coubertin, *Essais de psychologie sportive*
* Paul Dietschy et Patrick Clastres, *Sport, société et culture en France*, Hachette, Carré Histoire, 2006.

## Gade tou
* Lis Federasyon Espò Entènasyonal
* Sopwoloji ak espò
* Sosyoloji nan espò

## Referans

## Lyen deyò
Matematik

**Matematik** (soti nan grèk  μάθημα *máthēma*, "konesans, etid, aprantisaj") se syans k ap etidye chif ak jwenn enfòmasyon itil nan chif sa a. Li baze letid li anlè lojik ak relasyon natirèl ant objè yo.

Matematik yo chache modèl yo epi sèvi ak yo pou fòmile nouvo konjekti yo. Matematisyen rezoud laverite oswa falsite nan konjekti pa prèv matematik. Lè estrikti matematik yo se bon modèl nan fenomèn reyèl, Lè sa a matematik rezònman ka bay konpreyansyon oswa prediksyon sou lanati. Atravè itilize nan abstraksyon ak lojik, matematik devlope nan konte, kalkil, mezi, ak etid la sistematik nan fòm yo ak mosyon nan objè fizik. Matematik pratik te yon aktivite imèn soti nan kòm byen lwen tounen tankou dosye ekri egziste. Rechèch la oblije rezoud pwoblèm matematik ka pran ane oswa menm syèk nan ankèt soutyen.

Agiman solid te parèt premye nan matematik grèk, pi miyò nan eleman Euklid yo. Depi travay pyonye nan Giuseppe Peano (1858-1932), David Hilbert (1862-1943), ak lòt moun sou sistèm aksyòmatik nan fen 19yèm syèk la, li te vin òdinè yo wè rechèch matematik kòm etabli verite pa dediksyon solid soti nan aksyòm apwopriye chwazi ak definisyon. Matematik devlope nan yon ritm relativman dousman jiskaske Renesans la, lè inovasyon matematik enteraji ak dekouvèt syantifik nouvo te mennen nan yon ogmantasyon rapid nan pousantaj la dekouvèt matematik ki te kontinye jou a prezan.

Galileo Galilei (1564-1642) te deklare, "Linivè a pa ka li jiskaske nou aprann lang lan epi vin abitye ak karaktè ki ekri nan li yo. Li ekri nan lang matematik, ak lèt ​​yo se triyang, ti sèk ak lòt figi jeyometrik, san sa vle di li se imen enposib konprann yon mo sèl. San yo pa sa yo, yon sèl ap pèdi wout sou nan yon labirent fè nwa." Carl Friedrich Gauss (1777-1855) refere nan matematik kòm "larenn lan nan Syans yo". Benjamin Peirce (1809-1880) rele matematik "syans ki trase konklizyon nesesè". David Hilbert te di nan matematik: "Nou pa pale isit la nan arbitrès nan nenpòt ki sans. Matematik se pa tankou yon jwèt ki gen travay yo detèmine pa règleman abitrèman make.Olye de sa, li se yon sistèm konsèpsyon ki gen nesesite entèn ki kapab fèt sèlman ak sa pa vle di otreman." Albert Einstein (1879-1955) deklare ke "osi lwen ke lwa matematik yo refere nan reyalite, yo pa sèten; e jiska yo sèten, yo pa refere a reyalite."

Matematik se esansyèl nan anpil domèn, tankou syans natirèl, jeni, [medikaman, finans ak [syans sosyal yo. Matematik aplike te mennen nan nouvo disiplin matematik, tankou estatistik ak teyori jwèt. Matematisyen tou angaje nan matematik pi, oswa matematik pou pwòp poutèt li yo, san yo pa gen nenpòt aplikasyon nan tèt ou. Pa gen okenn liy klè ki separe matematik pi ak aplike, ak aplikasyon pou pratik pou sa ki te kòmanse kòm matematik pi souvan yo dekouvri.

## Referans

## Lyen deyò
Espò (biyoloji)

**Espò** se òganis ki konpoze epi yon sèl selil. Espò se yon selil repwodiktif enpèmeyab yon chanpiyon ki ka devlope andedan yon nouvo òganis; nan plant yo, se selil aployid ki pwodui nan etap fòmasyon gamèt ki ka separe an mitoz pou fòme estrikti plant yo oswa yon nouvo plant annantye oswa ki ka devlope nan selil repwodikstif yo. 

## Referans

## Lyen deyò
Azòt

**Azòt** se yon eleman chimik.
senbòl N (nan laten *nitrogenium*). Li gen 2 kovalans.
Nonm atomik ː 7. 

## Egzanp

## Referans

## Lyen deyò
Idwojèn

**Idwojèn** se eleman chimik.
* Senbòl : H
* Nimewo atomik : 1
* Nimewo valens : 1

Idwojèn se yon atòm ki konpoze de yon pwoton ak yon elektwon. Se yon gaz san koulè. Li pran brile fasilman an prezans oksijèn pou li pwodui dlo. Se gaz ki pi lejè nan lanati.

## Egzamp
H2 ː diIdwojèn

**Idwokabi**

CH4 ː metàn

## Referans

## Lyen deyò
Kabòn

**Kabòn** se yon eleman chimik.

* Senbòl ː **C**
* Nonm atomik li se 6

## Egzanp

* <math>CO_2</math> : gaz toksik Dyoksid kabòn

## Referans

## Lyen deyò
Manganèz

**Manganèz** se eleman chimik. Senbòl li ː Mn.

Nonm atomik ː 25.

Nomm valens ː 1

Se yon metal.

## egzamp

## Referans

## Lyen deyò
Mèki (menm non)

Non pwòp **Mèki** (ki soti nan Laten **', bondye a oswa planèt la) ak, pa antonomasi, non komen **mèki''', pran diferan siyifikasyon selon kontèks la.

Gade : 
## Astwonomi
* Mèki, planèt

## Fizik ak chimi
* Mèki, eleman chimik

## Istwa
* Mèki, dye nan mitoloji women
Neyon

**Neyon** se yon gaz ra, li nan dènye kolòn tablo peryodik an.

Senbòl li se Ne.

Li deziyen tou yon tib limyè.
Oksijèn

**Oksijèn** se yon eleman chimik.

* Senbòl ː O
* Nimewo atomik 8
* Nimewo valens ː 2

Oksijèn se yon gaz san koulè, san gou ki fòme 1/5 lè atmosferik la. Se li menm majorite òganis vivan itilize pou yo respire. Se li menm ki pèmèt nap viv sou tè a. Se li ki pèmèt konbisyon fèt.

## Diyoksijèn
Yon molekil nan fòmil chimik O2, souvan yo rele "oksijèn" men "diyoksijèn" pa chimis, konsiste de de atòm oksijèn lye pa lyezyon kovalan : nan kondisyon nòmal nan tanperati ak presyon, diyoksijèn se yon gaz, ki konstitye 20.8% nan volim nan atmosfè latè a nan nivo lanmè a.

Oksijèn se yon non-metal ki trè fasilman fòme konpoze, ki gen ladan oksid yo, avèk nòmalman tout lòt eleman chimik. Etablisman sa a lakòz gwo enèji fòmasyon men, sinetikman, diyoksijèn souvan pa trè reyaktif nan tanperati chanm. Se konsa, yon melanj de diyoksijèn ak didwojèn fè oswa souf, evolye sèlman trè dousman.

## Referans

## Lyen deyò
Mèki (planèt)

**Mèki** (senbòl : ) se yon planèt ki chaje ak ròch, se li ki pi piti nan sistèm solè a, se limenm tou ki pi prè solèy la e li pa gen atmosfè. Akoz sa li sibi de gros chanjman tanperati.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Mercure
* Angle: Mercury
* Alman: Merkur
* Panyòl: Mercurio
* Pòtigè: Mercúrio

## Istwa
Istwa mo sa

## Konpezon

Fichye :Mercury, Earth size comparison.jpg|Mèki, Latè
Fichye :Terrestrial planet sizes.jpg|Mèki, Venis, Latè, Mas
Fichye :1e6m comparison Mars Mercury Moon Pluto Haumea - no transparency.png|Ranje dèyè : Mas, MèkiDouvan : Lalin, Pliton, Hauméa


## Bibliyografi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Thérèse Encrenaz, Jean-Pierre Bibring, Michel Blanc, Maria Antonietta Barucci, Françoise Roque, Philippe Zarka, *Le Système solaire*, CNRS Éditions - EDP Sciences, 2003 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referans

## Lyen deyò
Plon

**Plon** se yon eleman chimik. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Plomb
* Angle: 
* Alman: das Blei
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa
## Referans

## Lyen deyò
Sodyòm

**Sodyòm** se yon eleman chimik nan ranje metal yo nan tablo peryodik (11).

Senbòl li se **Na**.

## Egzanp

* **NaCl** : mineral sèl
* **Na<sup>+</sup>** : se zyon sodyòm

## Referans

## Lyen deyò
Etwal

**Etwal** se yon kò nan lespas k ap pwodui limyè.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: étoile
* Angle: star
* Alman: Stern
* Panyòl: estrella

## Etimoloji
Mo *etwal* nan soti nan lang franse a (*étoile*) ki soti nan yon mo laten (*stella*).

## Referans

## Lyen deyò
Sistèm solè

**Sistèm solè** se sistèm stèlè ki fòme de Solèy la ki se sant li. Sistèm solè se fòme de uit (8) planèt yo ki gen ladan Latè a, ak lòt objè k ap vire ozalantou solèy la tankou astewoyid yo ak komèt yo.

## [[Planèt]]
Mèki, Venis, Latè, Mas, Jipitè, Satin, Iranis, Neptin

## [[Planèt tinen]]
Senti astewoyid: Serès

Senti Kipè: Pliton, Haumea, Makemake, Eris

Rejyon eksteryè nan sistèm solè a: Sedna

## [[Satelit]]
Latè: Lalin

Mas: Fòbòs, Deymòs

Jipitè: Ganimèd, Kalisto, Yo, Ewòp ak 70 yon lòt

Satin: Titan, Dyòne, Jape, Tetis, Anselad, Reya, Mimas, Febe ak 80 yon lòt

Iranis: Titanya, Oberon, Aryèl, Enbryèl, Miranda ak 22 yon lòt

Neptin: Triton, Pwote, Nereyid ak 11 yon lòt

Pliton: Chawòn, Idra, Niks, Stiks epi Kerberos

Haumea: Hiʻiaka, Namaka

Makemake: S/2015 (136472) 1

Eris: Disnòmi

## Referans

## Lyen deyò
Jipitè (planèt)

**Jipitè** (senbòl : ) se senkyèm planèt nan sistèm solè a. Dyamèt li gwo pase onz fwa dyamèt Latè a. Volim li gwo pase 1 317 fwa volim Latè a. Men Jipitè mwen dans pase Latè a. Paske òbit li 5,2 fwa pi gwo pase òbit Latè a, yon lane sou Jipitè dire 11,86 an. Li tounen sou laks li toule dizè, se longè jou a pi kou nan sistèm solè a.

Li se yon planèt kouvri nan gaz (majorite se idwojèn) e li se planèt pi gwo nan sistèm solè a. Jipitè genyen yon gran tach wouj. Se yon tanpèt antisiklonik pèmanan ki gwo pase de ou twa dyamèt Latè a.

Jipitè genyen kat gwo lalin e plizyè ti lalin. Jodi a nou konnen 63 lalin nan sistèm jovyen. Galile se te astwonòm ki dekouvri an 1610 kat gwo lalin yo lè li gade nan teleskòp li. Jipitè genyen plizyè zanno konpoze nan pousyè. Jipitè genyen yon chan manyetik katòz fwa pi pisan pase chan manyetik Latè a.

Plizyè sonn te vizite planèt la. Pi enpòtan an se "Pioneer 10" an 1973, "Pioneer 11" an 1974, epi "Voyager 1" e "Voyager 2" an 1979. Sonn "Galileo" a se sèl ki rete nan yon òbit otou Jipitè; li rive an 1995.

Nòmalman li se katriyèm obje pi briyan nan syèl lannuit apre solèy la, lalin, epi Venis. Pafwa, planèt mas la pi briyan pase Jipitè.

Planèt la pote non bondye a nan mitoloji women. Senbòl li se zeklè bondye a. Planèt la ban nou non pou jou "jedi" a.

## Referans

## Lyen deyò
Venis (planèt)

**Venis** (senbòl : ) se dezyèm planèt nan sistèm solè ak sizyèm pi gwo nan tou de mas ak dyamèt. Li dwe non li a deyès womèn lanmou. Li se twazyèm objè natirèl ki pi briyan apre lalin ak solèy.

## Bibliyografi
* 
* 
*.
* .
* 
* 
* .
*
* 
* 
* 

## Referans

## Lyen deyò
Zen

**Zen** se mizik melanje Djaz ameriken ak mereng ayisyen.

2) enfòmasyon moun bay sou moun ki mennen kont zizani
Mòn

**Mòn** se pati jewografik nan latè ki monte anpil.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: morne
* Angle: bleak
* Alman: der Hügel
* Panyòl: colina

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rivyè

**Rivyè** se yon kou dlo ki koule natirèl, anjeneral dlo dous, k ap koule nan direksyon pou yon oseyan, lanmè, lak oswa yon lòt rivyè nan syans idwografi. Nan kèk ka, yon rivyè koule nan tè a epi li vin sèk nan fen kou li san li pa rive yon lòt kou dlo.

Yon rivyè gen yon debi mwayen ak modere (pi plis pase 2 m3/s), k ap resevwa afliyan yo ak koule nan yon lòt rivyè oswa yon flèv. 

Lè substra a pèmèt li (ase porè), rivyè a ka akonpaye pa yon konpatiman ekolojik paralèl kote dlo a ap koule pi dousman, di konpatiman souflivyal.
## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: rivière
* Angle: river
* Alman: Fluss
* Panyòl: río

## Etimoloji
Mo *rivyè* a soti nan lang franse a (*rivière*).

## Referans

## Lyen deyò
Latibonit (rivyè)

**Latibonit** se rivyè nan lil Ispayola nan peyi Ayiti.

## Afliyan
Sou kou li yo, flèv la resevwa dlo yo nan plizyè afliyan nan mitan ki :
* Rivyè Blanch (bò dwat) ;
* Rivyè Boukankare (bò dwat) ;
* Rivyè Lestè (bò dwat) ;
* Rivyè Ferachwal (bò gòch) ;
**Rivyè Gaskòy ;
* Rivyè Gwayamouk (bò gòch) ;
* Rivyè Libon (bò dwat) ;
* Rivyè Losyàn (bò dwat) ;
* Rivyè Makasya (bò gòch) ;
* Rivyè Tomonn ;
* Rivyè Latèm (bò gòch) ;
* Rivyè Latonm.

## Gade tou
* Lis rivyè Ayiti

## Referans

## Lyen deyò
* Rivyè sou haiti-reference.com
Rivyè Masak

**Masak** se rivyè nan zile Ayiti a Kristof te ba li non Ispayola sou fwontyè ant Ayiti ak Repiblik dominikèn. Vrè non Ayiti panyòl.

## Jewografi
Li leve nan Kòdiyè Santral la nan Pik Galo anba non rivyè Dajabon. Li ap koule nan direksyon pou fwontyè a avèk Ayiti epi kouri ansanm depatman Nòdès, anvan koule tankou dlo nan lanmè Karayib la, nan lwès nan vil dominikèn Pepillo Salcedo a.

Rivyè sa a resevwa plizyè lòt rivyè, sou bò ayisyen li, an patikilye dlo nan rivyè Kapotiy, rivyè Jandenant ak rivyè Lamatri.

## Gade tou
* Fwontyè ant Repiblik dominiken ak Ayiti
* Lis rivyè Ayiti

## Referans

## Lyen deyò
Galaksi

**Galaksi** se yon kò nan syèl la ki konpoze milyon detwal. Galaksi se yon gwo gwoup etwal, pousyè ak gaz ki rete ini gras a pezantè a; li ka eliptik, espiral oswa iregilye.

## Referans

## Lyen deyò
Akennsas (rivyè)

**Akennsas** se yon rivyè nan kontinan Amerik dinò.

## Foto

Arkansas River in downtown Pueblo, CO IMG_5116.JPG
Wichitanightskyline.jpg
Arkansas River, Looking Across To North Little Rock 423757092.jpg


## Referans

## Lyen deyò
Satelit

**Satelit** se yon kò nan syel ki vire toutotou yon planèt. Satelit se yon nenpòt objè natirèl oswa atifisyèl k ap vire ozalantou yon lòt objè. 

## Referans
Lalin

**Lalin** (senbòl: ) se sèl satelit planèt Latè.

## Etimoloji
Mo *lalin* nan soti nan lang fransè a (*la lune*) ki soti nan yon mo laten (*luna*).

Lalin se sèl grenn satelit natirèl ki nan planèt tè a. Li se senkyèm pi gwo satelit nan sistèm solèy la. Li gen yon dyamèt ki 3 474 kilomèt konsa. Distans ki separe li avèk tè a kapab 381 500 km.

Lalin se premye e se sèl bagay ki pa sou tè a, moun vizite. premye moun ki t al mache sou li, se te yon astwonòt ameriken ki rele
Neil Armstrong jou ki te 21 jiyè 1969. Aprè li menm, onz (11) lòt moun te pile lalin, tout se manm pwogram Apollo a.
Fichye:La Lune.jpg|Lalin


## Jan li ye

## Referans

## Lyen deyò
Aryèl

**Aryèl**, rele tou **Iranis I**, se yon satelit planèt ki rele Iranis.
Dekouvri sou 24 oktòb 1851 pa William Lassell, li rele daprè *[[Ariel (Shakespeare)| lespri nan lè a]]* ki parèt nan powèm lan *[[Boucle de cheveux enlevée]]* ekri pa Alexander Pope ak pyès teyat *[[La Tempête (Shakespeare)|La Tempête]]* William Shakespeare ekri. Li te kouvri pa yon sèl sonn espasyal, *[[Voyager 2]]*, an 1986, e sèlman 35% sifas zetwal la te ka fè foto nan okazyon sa a.

Aryèl se pi klere nan lalin yo kap defilman Iranis, osi byen ke twazyèm pi masiv ak katriyèm pi gwo. Li se sitou konpoze, nan pati egal, nan glas ak wòch. Tankou lòt lalin yo nan Iranis, òbit li enskri nan yon plan pèpandikilè ak òbit planèt la ozalantou Solèy la, ki lakòz ekstrèm varyasyon sezon sou sifas la.

## Referans

## Lyen deyò
*  Pwofil Aryèl sou http://solarsystem.nasa.gov
Lasèl (mòn)

**Lasèl** se yon mòn nan lil Ispayola.

Gen pli grantay nan peyi Ayiti. Chita nan masif Lasèl ki sitye nan pati lès.
Peyi

**Peyi** se teritwa jewografik ak politik. Gen kèk nan peyi yo pi byen-li te ye yo se Chin, Frans, Risi, Wayòm Ini a, Etazini. Gen 196 peyi nan mond lan, oswa 195 si Taywann pa konte kòm yon peyi.

Pifò nan peyi nan mond lan se eta souveren, sa vle di yo endepandan de youn ak lòt. Se tèm nan pi souvan itilize kòm tou de yon eta ak yon nasyon. 193 nan peyi nan mond lan se yon pati nan ONI yo, ki rekonèt anpil nan peyi yo ak lòt teritwa depandan.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pays
*Angle: country
*Alman: Land
*Panyòl: país

## Istwa
Istwa mo sa

## Gade tou
*Lis peyi

## Referans

## Lyen deyò
* Geography Trainer 1.3.5 - Educational game aimed at school children to teach world capitals
* Geography Trainer US States 1.1 game
* List of countries
* Geography Site Country Profiles - Based on the ''CIA World Factbook''
Lagonav (gòf)

**Lagonav** se yon gòf ki sitiye ant pati nò ak pati sid peyi Ayiti.

Nou jwenn Lagonav nan mitan bè Pòtoprens. Bò kote soley leve zile a pou rive nan zòn nò genyen kanal Senmak. Nan sid kanal pote non Lagonav. Zile a genyen yon sipèfisi ki egal a 689,62 km2. Lagonav gen yon longè 60 km ak 15 km sou lajè. Gen pifò mòn pase plenn. Lapyè se man ki pi wo sou zile a li mezire 781 mèt sou wotè li. Popilasyon se 79 188 abitan depi 2009.

## Referans

## Lyen deyò