open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Touye

Touye, Retire lavi nan yon èt vivan.  Fè bagay ki kòz yon moun, nenpòt lòt bagay mouri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tranpe

Tranpe, Aksyon dlo tankou lapli lè li tonbe sou yon bagay epi dlo a mouye bagay la, rantre nan li.  Eta yon bagay, yon moun ki rantre nan mitan dlo epi li rete nan dlo a pandan lontan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tranche

Tranche, Koupe tranch nan yon bagay.  Yon moso bagay ki te koupe soti nan yon bagay tankou yon moso kasav, yon moso pen e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Trant

Trant, Trantyèm nonb nan nonb pozitif yo.  Twa miltipliye pa dis.  Dis plis dis, plis dis ankò.  30.  Ven plis dis. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:trank(kreyòl mauricien)
*Franse: trente
*Angle: thirty
*Alman: dressig
*Panyòl: treinta

## Etimoloji
Mo *trant* la soti nan lang franse a (*trente*) ki soti nan yon mo laten (*triginta*).

## referans

## Kèk lyen
Travay

## Non
* Gade Travay (non), tout efò yon moun ap fè
* Gade Travay (syans fizik), kantite enèji ki transfere pa aksyon yon fòs
## Vèb
* Gade Travay (vèb)
Travayè

Travayè, Moun ki ap travay, ki gen kouray pou travay e ki renmen travay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tray

Tray, Pwoblèm yon moun rankontre nan yon travay li ap fè epi moun sa dekouraje lè li rankontre avèk pwoblèm nan.  Pwoblèm yon moun genyen e li ap rakonte lòt moun li paske li panse pwoblèm nan twòp pou li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tren

**Tren** yon machin ki long anpil e ki deplase sèlman sou ray.  Yon tren sanble avèk yon koulèv ki ap trennen sou vant li paske wou li yon kache.  Tren kapab pote anpil moun, anpil chay tankou vwati avèk kamyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Transfere

Transfere, Fòse, pran yon bagay epi mete li yon lòt kote, nan yon lòt pozisyon.  Fòse, fè yon moun ale yon lòt kote.  Retire yon moun nan yon djòb, yon travay epi mete li nan yon lòt travay pandan li toujou ap travay pou menm patwon an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: transférer
*Angle: to transfer
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tranch

Tranch, Yon moso ki koupe soti nan yon bagay moun kapab manje. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: tranche
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Trepase

Trepase, Deplase soti nan lavi.  Moman lè yon moun ap pèdi tout fòs ki te disponib andedan li pou li kapab mouri.  Anpil moun gen yon gwo òkèt ki diminye piti piti pou jis moun nan mouri epi òkèt la disparèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Très

Très, chak branch nan yon bagay ki trese.  chak gwo branch cheve nan tèt yon moun ki gen twa ti gwoup cheve. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Trese

**Trese** se tòde e ini plizyè fil (oubyen cheve). 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: tresser
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Tretman

Tretman, Etap yon moun pase anvan maladi li rive trete,  geri.  Jan yon moun viv avèk yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Trèz

Trèz, Katriyèm nonb nan nonb pozitif yo ki gen de chif nan li:  en (1) avèk twa (3).  13. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Trez(kreyòl seychellois\ kreyòl mauricien)
*Franse: treize
*Angle: thirteen
*Alman: dreizehn
*Panyòl: trece

## Etimoloji
Mo *trèz* a soti nan lang franse a (*treize*) ki soti nan yon mo laten (*tredecim*).

## referans

## Kèk lyen
Tribilasyon

Tribilasyon, Pwoblèm moun genyen e ki sanble yo pa ap janm rezoud.  Moun ki gen pwoblèm konsa ap vini abitye avèk li tankou li pa yon vrè pwoblèm pou moun nan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Trip

Trip, Tiyo vyann moun avèk anpil lòt bèt gen andedan vant yo kote manje gen pou yo pase anvan yo ale nan poupou.  Manje ki pa ale nan poupou yo ap rete andedan vant moun nan ou byen bèt la, nan kèk trip, anvan yo rantre nan vyann kò a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tribinal

Tribinal, Yon kay leta kote jijman fèt.  Kote yon jij, yon jiri,  de avoka ou plis, avèk yon gwoup moun reyini pou fè yon jijman.  Tout moun sa yo pa oblije patisipe nan yon jijman, men lè yo tout la gen mwens chans pou gen magouy fèt nan jijman an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
nouvèl-detayJistis
**Asasen Néhémie Joseph: Ansyen Senatè Rony Celestin refere yo bay Tribinal Kriminèl la**

Dapre lòd Jij Enkèt la, Me Edwidge Dorsainvil, nan dosye sou asasina Jounalis Nehémie Joseph ki te fèt 10 oktòb 2019 nan Mirbalais. Ansyen Senatè Rony Celestin ak sèt (7) lòt moun pral jije devan tribinal kriminèl la avèk asistans yon jiri pou swadizan patisipasyon yo nan asasina sa a.

Moun sa yo ki respektivman: Rony Celestin, Juste Chandou Clerjeune, Elyonel Casséus, Angela Fabiola, Douyon Rosevald, Enel AC ak Huguens Charles yo sispèk kòm otè entelektyèl oswa konplis nan asasina Jounalis Nehémie Joseph.

nouvèl-detay
Jis ki mennen ankèt sou dosye a afime li genyen ase akizasyon ak endikasyon pou jistifye patisipasyon akize sa yo nan krim sa a.

Anplis de sa, jounalis Gary Pierre Paul te retire tout akizasyon. Jij Dorsainvil te deklare ke li pa t 'kapab etabli yon lyen ant li menm ak otè ak konplis asasina-a. Kòm rezilta, li pa pral pouswiv nan ka a.

## referans

## Kèk lyen
Tripotay

Tripotay, Koze yon moun pale, di sou lòt moun epi bagay sa yo pa vrè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Twa

Twa, Katriyèm chif nan nonb pozitif yo.  Sis divize pa de.  De plis en.  3. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: trois
*Angle: three
*Alman: drei
*Panyòl: tres

## Etimoloji
Mo *twa* a soti nan lang franse a (*trois*) ki soti nan yon mo laten (*tres*).

## referans

## Kèk lyen
Twal

**Twal**, Yon materyèl koutiryè tayè itilize pou fè rad. Pwodiktè ki fè twal yo te konnen itilize fil pou fè twal. Kounye a yo fè twal avèk anpil lòt bagay, menm avèk likid tankou lèt bèf. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Tissu
* Angle: Fabric
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Twalèt

Twalèt, Yon chanm nan yon kay kote moun benyen, lave yonn ou plizyè pati nan kò yo.  Gen twalèt ki gen kote pou moun poupou e bwose dan yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:saldebin(créole mauricien)
*Franse:salle de bain
*Angle:bathoom
*Alman:badezimmer
*Panyòl:baño

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Twasèt

Twasèt, Yon jwèt ki jwe avèk ventsuit fèy kat.  Nan jwèt sa, nimewo sèt la pi piti pase tout kat yo e las la pi gwo pase tout kat yo.  Soti nan pi piti a pou rive nan pi gwo a, men non tout kat yo:  sèt, uit, nèf, dis, onz (J), douz (Q), trèz (K), las (A).  Lè plizyè moun ap jwe pi gwo kat yo bay moun ki genyen  yo a dwa pou pran kat ki pi piti yo atè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Twòp

Twòp, Kantite ki an plis nan yon bagay.  Diferans ki genyen ant kantite yon bagay te dwe ye avèk kantite bagay la ye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: trop
*Angle:too much
*Alman:zu viel
*Panyòl:demasiado

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Twons

Twons, Yon moso bwa byen mezire ki koupe soti nan yon pye bwa.  Yon pye bwa kapab genyen plizè twons nan li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
A fòs frekante chyen ou ka trape pis

****

Se yon pwovèb, yon ekspresyon kreyòl.

Sa li vle di :

## Istwa
Istwa ekspresyon sa a

## Tradiksyon

Nou ap twouve nan lòt lang yo :*(fr) Franse :
*(en) Angle:
*(es) Panyòl:
*(de) Alman: 

## Referans

Kèk referans sou li ...
Kòkmòl

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Solanaceæ ]].
Non syantifik li se *Physalis angulata L. Physalis pubescens L. ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Zèbafè

**Zèbafè** se yon plant. Li nan fanmi plant *[[:Kategori:Asteraceae]]*.

Non syantifik li se *Eryngium foetidum L*.
## Istwa
Istwa
## Referans

## Lyen deyò
Koulan

**Koulan** se yon plant, yon zèb. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori:apiaceae|Apiaceae]].
Non syantifik li se *Eryngium foetidum L.*

<gallery>
Image:B dhania.jpg|Fèy Eryngium foetidum (fanmi zèb tankou koryand) nan po flè l
</gallery>


== Istwa ==
Istwa

== referans ==

== Kèk lyen ==
* [https://web.archive.org/web/20070930062158/http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Eryn_foe.html Long Coriander (*Eryngium foetidum* L.) page] from Gernot Katzer's Spice Pages
* [http://www.sandmountainherbs.com/coriander_mexican.html Varyete koryand meksiken (*Eryngium foetidum'' L.)] Information on the various common names of "Long Coriander" & cultivation tips.
Lam

**[[Lam]]** se yon plant. Lanm ou 'lam' ou 'Lamveritab' ou 'lab veritab' ou 'veritab'.

Li nan fanmi plant *[[:Kategori: Moraceæ]].*

Non syantifik li se *Artocarpus altilis (Parkinson) Fosb.* 
## Òt non
An kreyol matinike non li se : fouyapen, friyapen, foubap, penbwa, kodjè (mo ansyen). An kreyol dominiken se : yanm-pen. An kreyol Sent Lisi se : penbwa. Nan kreyòl ayisyen yo rele li lam epi nan kèk zòn nan peyi sila yo rele li polo osnon lam polo.
## Itilizasyon
Yo itilize li anpil nan kizin ayisyen an, yo manje li nan fritay, yo bouyi li pou fè manje epi yo manje li boukannen. Yo itilize li pou fè ji, youn nan pla ki pi popilè ki fèt ak lam an Ayiti se Tonmtonm. Pou yo ka reayalize plis resèt yo ka transfòme lam nan an farin e konsa farin sa sèvi pou fe labouyi, pate, boulèt, gato, pen.  
## Istwa
Li soti nan Azi disid, zòn Polinezi ak peyi Tayiti. Li travese soti de peyi sa yo pase pa Jamayik pou rive nan Karayib la. An Ayiti ou jwenn li sitou nan Grandans.

## Referans

## Lyen deyò
Lilas peyi

**Lilas peyi** se yon pyebwa. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Meliaceæ ]]*.
Non syantifik li se *Melia azedarach L.*
## Istwa
Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Litchi

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Sapindaceæ|Sapindaceæ]].
Non syantifik li se *Litchi sinensis Sonn.''

## Istwa
Litchi se yon fwi ki sòti nan Lachin.

## referans

## Lyen deyò
Lokwat

**Lokwat** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Rosaceæ ]].
Non syantifik li se *Eriobotrya japonica (Thunb.) Lindl. ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Lyann chat

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Bignoniaceæ ]].
Non syantifik li se *Macfadyena unguis-cati (L.) A. Gentry syn. Bignonia unguis-cati L.''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Bwa zanmann

**Bwa zanmann** (Bwa zamann) se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Asteraceæ]].
Non syantifik li se *Mikania micrantha Kunth ''

## Istwa
Istwa

## referans
## Kèk lyen
Malagèt

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Myrtaceæ ]].
Non syantifik li se *Pimenta officinalis Lindl. Nan Matnik ak Gwadloup yo rele l bwadenn (bois d'inde)''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Zèb malnomen

***Zèb malnomen*** oswa ***Chamaesyce hirta*** se yon plant nan fanmi nan *[[Euphorbiaceæ|Euphorbiaceae]]* ak nan jan *[[Chamaesyce]]*. Tradisyonèlman itilize kòm yon anti-asmatik, pwopriyete lye ak aktivite antipasmodik nan bronch ak aktivite anti-enflamatwa.

## Sinonim
* *Euphorbia hirta* L. (Non ankò aksepte pa plizyè otè, li ta ka ankò non valab nan lavni.) Te di "Jean Robert" sou zile Reunion.
## Non abityèl
* **[[Kiba]]** : tapón
* **[[Matinik]]** ak **[[Haïti]]** : malomé, malomin, malnommée, malnomen
* Nan kèk tribi an Afrik: lèt toutwèl (walle bisum pou **Moosé** yo, tubani sunjii an **bambara**, ga singare-binni an **bissa**, tugani youmi pou **bawa** y0) Nan **Burundi** :Akaziraruguma, au **swahili**: Mziwaziwa, Kinywele, Kitadali, Kitapiaroho, Kiziwa, Mwache, wiza, 
* An **anglè** :Snakeweed, Pill-bearing spurge, Asthma herb
* An **fransè** :Jean Robert, Mainommée , Euphorbe hérissée, Euphorbe pilulifère ou Euphorbe capitée.
* An **pòtigè** :Erva de Santa Luzia, Luzia, Burra leiteira, Erva andorinha
* An **hindi**: Dudhi
* An **sanskrit**: Amampatchairaisi, Barokheruie, Dugadhika
* Nan Madagaska :kinonono 
* Lòt kreyòl yo : zèb malonmé, herbe malnommée
Tèm "Malnonmen" sa a eksplike pa desans anvè kolon yo. Tradiksyon fransè tèm ameridyen yo ta dwe "herbe poil de con" akòz fòm ak aranjman enfloresans yo ki evoke yon sèks feminen..

## Deskripsyon
Ti zèb ak tij drese, chak ane, kontonnen ak anpil pwèl jòn nan 30 a 40 cm.

**Fèy yo** yo opoze ak pesyol kout, lam yo se oval ak lanseole, souvan ronbik, 1-3 cm nan longè, ak yon baz awondi, yon apex egi ak kwen krante. Fèy yo souvan gen tach wouj oswa koulè wouj violèt. Tèminal ak enfloresans axilè yo pedunculated, ak ti glann koulè wouj violèt 1 a 1.2 mm longè, pubesan-striguose. Flè dire tout ane a. **Fwi yo** yo se kapsil ak twa konpatiman, chak gen grenn, tij la se mens, wouj [[Grenn yo|grenn] ] yo poligonal ak tibèkiloz, limyè mawon, woz a wouj nan koulè, 0.8 a 1 mm longè, ak apeprè 3000 grenn pou chak plant.

wou, ement pubesan, ak pwèl long miltiselilè.

## Abita
Li prezan nan jaden, gazon, bò wout

## Konpozisyon
Plant la gen anpil sibstans aktif 
## Itilizasyon
Plant lan itilize pou trete maladi entesten ak parazit: Pati ayeryen yo itilize kòm yon dekoksyon oswa perfusion pou dyare, maladi ilsè gastric, vomisman ak disantri amib. kondisyon respiratwa, ensifizans laktasyon, lafyèv, retansyon pipi. Yo itilize li kòm yon rens bouch pou gingivit, Nan Madagaska fèy yo itilize kòm yon tizann pou pwoblèm iwolojik ak peryòd doulè nan fanm.

Latèks aplike nan veri yo. Se poutèt sa, nan Nouvo-Kaledoni, yo ba li non "zèb veri".

Li se tou atribiye ak kapasite kont koulèv ak eskòpyon mòde.

## Referans

## Kèk lyen
Manyòk dous

**Manyòk dous** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:Kategori: Euphorbiaceæ]].
Non syantifik li se *Manihot cassava O.F.Cook & G.N.Collins syn. M. esculenta Crantz''.
## Istwa
Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Melon dlo

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Cucurbitaceæ ]].
Non syantifik li se *Citrullus vulgaris (Thunb.) Mats.& Nakai syn. Citrullus lanatus Schrad. ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
https://haiti.loopnews.com/content/sante-cinq-bienfaits-du-melon-fruit-tres-bon-pour-la-sante

https://web.archive.org/web/20250411184235/https://letemoinhaiti.com/home/article/de-juin-a-septembre-c-est-la-saison-du-melon/
Melon frans

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant Cucurbitaceæ.
Non syantifik li se *Cucumis melo L. *

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: melon
*Angle: muskmelon
*Alman: Dde Zuckermelone, die Melone
*Panyòl: melón

## Istwa
Istwa

## Referans

## Kèk lyen
Miska

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Myristicaceæ ]].
Non syantifik li se *Myristica officinalis L.f. syn. Myristica fragrans ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Miskad se yon epis
Moye

**Moye** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Anacardiaceae]].
Non syantifik li se *Schinus molle L. *


<gallery>
Imaj:Peppercorns.jpg|Peppercorns
Imaj:Schinus Molle.jpg
Imaj:Schinus molle01.jpg|Schinus
</gallery>

== Istwa ==
Istwa

== referans ==
* Coe, Sophie D. (1994) *America's first cuisines* ISBN 0-292-71159-X
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?315,324,325 Jepson Manual, University of California]
* [http://trees.stanford.edu/ENCYC/SCHmo.htm Encyclopedia of Stanford Trees, Shrubs, and Vines, Stanford University]
* [https://web.archive.org/web/20080413233354/http://waynesword.palomar.edu/ecoph43.htm The Sumac Family]

== Kèk lyen ==
* [https://web.archive.org/web/20041121182853/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=907 *Schinus molle'' List of Chemicals (Dr. Duke's)]
Nim

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Meliaceæ ]].
Non syantifik li se *Azadirachta indica A. Juss''

Nan peyi Ayiti gen kote yo rele l nim, konsa tou gen kote yo rele l lila. Chak sezon li bay yon fui yo rele grenn nim oubyen grenn lila.

Grenn nim nan gen yon ti gou dous lè l mi. Men yo pa manje l. Lè grenn nan sech kochon konn manje l. An Ayiti, yo sèvi ak fèy nim nan pou fè te pou moun lè yo gen lafyèv.

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Patat mawon

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Convolvulaceæ ]].
Non syantifik li se *Ipomea acuminata (Vahl) syn. I. indica var acuminata ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Pistachdèzenn

**Pistachdèzenn** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Sterculiaceæ ]].
Non syantifik li se *Sterculia apetala Karsten ''

## Referans

## Lyen deyò
Pit

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Agavaceæ ]].
Non syantifik li se *Agave rigida Mill Agave sisalana Perrine''

## Istwa
Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Oreg mawon

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Turneraceæ ]].
Non syantifik li se *Turnera diffusa Willd. ex Schult. ''

## Istwa
Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Ponmdetè

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Solanaceæ ]].
Non syantifik li se *Solanum tuberosum L.*



*'Pòm de tè''' se yon legim.

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Pwa kongo

**Pwa kongo** se yon plant. Li nan fanmi plant *[[:kategori: Fabaceæ| Fabaceæ]]*. Non syantifik li se *Cajanus indicus* Spreng. (syn *Cajanus cajan* L.).

## Istwa

Yo komanse kiltive pwa kongo sa genyen omwen 3500 lane. Li soti nan pati End ,nan Odisha kote pyebwa menm fanmi avel ap viv nan raje. Akeolog yo jwenn pwa kongo ki gen nenpot 3400 a 3000 lane nan de sit neolitik nan Odisha: Golpapur ak Golbai Sassan. Sot an End pwa kongo a vwayaje poul rive jouk nan Les ak Lwes Lafrik. Se la eropeyen yo te jwenn li ki fe li vinn rele Pwa Kongo a. Le yo vinn ap fe komes esklav ak Lafrik, li vinn rantre nan kontinan ameriken.

## referans

## Kèk lyen
* pwa kongo (JStor)
* pwa kongo (Tropicos)
Pwa nouris

**Pwa nouris** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Fabaceæ ]]*.
Non syantifik li se *Phaseolus vulgaris L.*


File:Tuinboon_zaden_in_peul.jpg|
File:Phaseolus vulgaris white beans, witte boon.jpg|
File:Black Turtle Bean.jpg|
File:Kidney beans.jpg|


## Istwa
Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Pwapyant

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Cæsalpiniaceæ ]].
Non syantifik li se *Cassia occidentalis L. syn. Senna occidentalis (L.) Link. ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Pwa boukousou

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori:   ]].
Non syantifik li se * *




== Istwa == 
Istwa

== referans pwa ki *pouse anndan kay e ki pouse deyó'' ==

## Kèk lyen
Sitwonèl

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Poaceæ ]].
Non syantifik li se *Cymbopogon citratus Stapf. syn. Cymbopogon nardus L. ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Woukou

**Woukou** (pye woukou) se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori:Bixaceæ|Bixaceæ]]*. Non syantifik li se ***Bixa orellana L.***

Grenn woukou te itilize pa pèp karayib nan penti sou po yo; kounye a yo itilize pou bay manje koulè.


Fichye:Bixa orellana11.jpg|endefini
Fichye:Bixa bluete.jpg|Flè woukou
Fichye:Bixa.jpg|Flè woukou
Fichye:Bixa orellana MS 1842.JPG|Flè woukou
Fichye:Bixa orellana MS 1843.JPG|uendefini
Fichye:Bixa orellana fruit roucou kourou 3.jpg|endefini
Fichye:Bixa orellana.jpg|
Fichye:Bixa orellana MS 1844.JPG|grenn woukou
Fichye:Bixa orellana fruit roucou kourou 2.jpg|grenn woukou
Fichye:Bixa frucht.jpg|grenn woukou
Fichye:Bixa orellana seeds (roucou).jpg|grenn woukou
Fichye:Bixa orellana (Roucou 2).jpg|grenn woukou
Fichye:Orlean-Paste und gefärbter Baumwollstrang.JPG|koulè woukou



Image:Bixa orellana GS390.png
Image:Bixa orellana Blanco1.231.png


## Istwa

## Gade tou
## Referans

## Lyen deyò
*Potomitan, pòtay kreyòl sou otomitan.info
Zèbaklou

**** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Lamiaceæ ]].
Non syantifik li se *Ocimum micranthum Willd. syn. O. campechianum Mill. ''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Adolphe

**** se yon ekriven. Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan karayib an.

 
## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
*Sa li fè

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Agenor

**Agenor** se yon pèsonaj nan mitoloji grèk, yon fis bondye grek Poseidon. 

Li se yon wa peyi Fénisi.
Ambroise

**** se yon prenon pou gason/mal moun.

Gade : 
* Ambroise, sen nan relijyon katolik ;
* Ambroise Yxemerry, ekriven franse ;
Auguste (menm non)

**** se yon prenon pou gason/mal moun, oubyen non moun.

Gade : 
;Prenon 
* Auguste, anperè ròmen nan lantikite ;

;Non 
* Bonel Auguste, ekriven ayisyen ;
* Marcel Auguste, istoryen ayisyen ;
* Tancrède Auguste, prezidan Ayiti (1912-1913) ;
David Beckham

**** se yon foutbalè pwofesyonèl.

## Byografi
* Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* Sa li fè

## Referans
* Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Roland Suvélor

**** (1922-2011) se yon ekriven. Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan karayib an.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *Aimé Césaire une voix pour l'Histoire*
* *Frantz Fanon de la Martinique à l'Algérie et à l'Afrique*
* *Hors du pitt chronique foyalaise des années trente*
* *Martinique maisons des îles*
*  *Regards sur la Martinique des années soixante*
* *Yé et les malédictions de la faim*

## Referans
* Atik sou Roland Suvélor
Brutus

## Moun
* Brutus, pesonaj women nan lantikite. Li te asasen Jules Cesar, pè adoptif li.
* Edner Brutus, politisyen, istoryen, diplomat Ayisyen
* Phillip Brutus, politisyen 
* Timoléon C. Brutus, politisyen, istoryen, ekriven Ayisyen

## Vil
* Brutus, New York, vil nan Etazini
Barthelemy

## Moun
* Sen Barthelemy, sen nan relijyon katolik ; 
* Gérard Barthélemy, ekriven franse ; 
* Mimi Barthélémy, ekriven ayisyen ;
Castor (menm non)

Gade : 
; Vil  
* Castor, Lwizyana, vil Etazini ; 

; Moun  
* Castor Jourdain, atis pent Ayisyen ; 
* Suzy Castor, istoryèn ;
Charles Arthur

**** (1808-1884) te yon espòtif Ostralyen fet nan Angletè. Espò li te krikè.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
*Sa li fè

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a
Charles Fombrun

**** se yon ekriven. 

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *Leading corporate change : how the world's foremost companies are launching revolutionary change*
* *Essentials of corporate communication*
* *Fame and fortune*

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Davertige

**Davertige** (non nesasn **Villard Denis**) se yon powèt ayisyen. 
## Biyografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* 1962 : *Idem*
* 1964 : *Idem et autres poèmes*
* 2003 : *Anthologie secrète*

## Referans
* Biyografi Davertige sou ile.en.ile
Déita

**Mercedes Foucard Guignard**, rele **Déita** oubyen **Deyita**, ki fèt 21 septanm 1935 nan Pòdpè (Ayiti) epi ki mouri 29 desanm 2012 nan Petyonvil (Ayiti), se yon fanm ekriven ayisyèn. 

Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen.
 
## Biyografi
Li se fanm ekriven, kontèz, otè pyès teyat ak etnograf otodidak, Déita se tou yon pwofesè. Li se espesyalis lang kreyòl. Li anseye teyat.

Ant 1982 ak 1986, li anime gwoup adolesan. Li patisipe nan fondasyon ASKONNA (Asosyasyon Konbit Natif Natal). Li se tou manm CHAF (Comité Haïtien Art et Folklore).

## Zèv li yo (seleksyon)
* 1964 : *Les désespérés* (woman), Pòtoprens
* 1979 ː *Filibé* (teyat)
* 1981 : *Majòdyòl* (pwezi)
* 1986 ː *Nanchon, ethnodrame* (teyat)
* 1989 : *Esperans Dezire* (woman kreyòl), Pòtoprens : Deschamps
* 1989 : *Contes des jardins du pays de Ti Toma*
* 1993 : *La légende des loa du vodou haïtien* (esè), Pòtoprens : Déita
* 1993 : *Objets au quotidien (art et culture populaire en Haïti)*, (esè), Pòtoprens : edisyon Conjonction (Institut Français d’Haïti)
* 1997 : *Mon pays inconnu* (2 tom, le 2e porte le titre, Verte campagne, vodou et mythologie, les sociétés secrètes) (esè), Pòtoprens : L’Imprimeur II
* 2006 : *Répertoire pratique des loas du vodou haïtien*, (esè), Pòtoprens : Remee Art Publishing
* 2012 : *Les Proverbes de mon pays Haïti Toma*

### Kont ak pwovèb
* *Contes des jardins du pays de Ti Toma*. Tom 1, Pòtoprens : L’Imprimeur II, 1989.
* *Kont nan jaden peyi Titoma*. Pòtoprens : L’Imprimeur II, 1991. (vèsyon créole du presedan)
* *Oun pwason wouj koudife ; Malis ak bèf nonk bouki a ; Konpè chen ak konpè chat ; Dènye priyè konpè chen ; Zwazo Leman ; Dede gran bwa ; Ay flit an mwen; Sentitabatyè ; Lè ou antre ou pa sòti ; Pou senk grenn mango ; Altès youn chikat ; Papa a, pitit fi ak chen baka a ; Bouki, Malis ak yon nich ze ; Yon nèg yo te rele Boule ; Mès solanèl pou rat ; Nat la tande ; Sanmangale ; Toulejou se klarinèt ; Nonk Bouki ak konpè pijon ; Yo to de bon zanmi ; Mwen di jou pap louvri ; Pye la tanyen vyendonk ; Sona ! Sone ! Basen Bolodjo ; Chandelye chen papa Bondye ; Adelin bèl pase Lalin ; Topinandlo ; Oun pye piman ; Payo kw ; Jipon pitit fiw la ; Youn tòti ki rele kandjo ; Pretandi ; Pèdri ak malfini.*
* *Contes des jardins du pays de Ti Toma*. Tom 2. Pòtoprens : L’Imprimeur II, 2003.
* *Lilerèz : kont = L’île heureuse*, kont. Pòtoprens : Déita, 2007.
* ''Les Proverbes de mon pays Haïti Toma"". Pòtoprens : Remee Art Publishing, 2012

## Referans
* Déita sou ile-en-ile
* omaj anlè Déita pa Frater Gaétan Mentor sou ile-en-ile
Déjean

**Déjean** se yon prenon, ak osi yon non moun.

## Prenon
* Déjean Bélizaire, ekriven, politisyen ayisyen

## Non
* Mont-Rosier Déjean, ekriven ayisyen
* Yves Dejean, ekriven
Denis de Paris

**Denis de Paris** se yon ekriven.

## Biyografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
*Sa li fè

## Referans

## Lyen deyò
Diederich

**** se yon prenon pou gason/mal moun, oubyen non moun.

Gade : 
;Prenon 
* Diederich Hinrichsen, matematisyen alman;

;Non 
* Bernard Diederich, ekriven ameriken ;
Étienne

## Moun
**Étienne** se yon prenon pou gason / mal moun, oubyen yon non fanmi moun.

Gade : 
* Eddy Etienne, ekriven ayisyen 
* Gérard Étienne, ekriven ayisyen
* Sauveur Pierre Etienne, politològ ayisyen
Duccha

****, **Dikens Charitab** (**Duckens Charitable**), yo rele tou **Duccha**, fèt yon 2 septanm 1982 Kafou, an Ayiti, se yon powèt ak ekriven ayikou (Haïku) ak teyat ayisyen.

## Byografi
***Dikens Charitab (Duckens Charitable)** fèt nan lane 1982 Kafou nan peyi Ayiti. Li etidye sosyoliji nan Fakilte Syans Moun ()Faculté sciences Humaines) nan Pòtoprens. Li etidye yon ti tan tou kout nan Fakilte lengistik. Li etidye tou ekonomi na Sant Teknik Planifikasyon ak Ekonomi Aplike (STPEA) Centre de Techniques de Planification et d’Économie Appliquée (CTPEA). Li se komedyen okazyon. Dikens jwe plizyè espektak avèk Atelye Levid (Atelier Le Vide) ki chita na Bibliotèk Jisten Lerison (Justin Lhérisson). Men li plis powèt. Atelye Levid adapte llizyè nan powèm li nan teyat, yo pibliye nan jounal Lenouvelis (Le Nouvelliste)ak divès revi Lafrans ak Itali, yo pibliye tou nan anpil antoloji. Premye tèks teyat li, se yon monològ, Acte de citoyenneté absolue finalis nan konkou ekriti teyat ETC Caraïbes. Pyès sila tradui an angle, (se Pwofesè Philippa Wehle ki fè tradiksyon an) epi li te jwe nan Martin Segal theatre Center Nouyòk an 2010. Duccha pran divès prix déjà. An 2009, li genyen pri ayikou Mako Polo. Li pataje mwatye mwatye, avèk powèt fransè Denise Bernhadt,  Premye pri Pensieri in versi (Il convivo) an Itali an 2005. 

## Zèv li yo
Liv an fransè ak an kreyòl: 
* *La Vie en marelle*, yon rekèy powèm ki ekri avèk Denise Bernhardt. Liv sa pibliye New York nan edisyon Rivarti Collection, 2006.
* *L'Amour du monde; poèmes à deux plumes * avèk Denise Bernhardt, 2010.
* Kò likid, powèm, Editions Ruputes, Lewogàn, Ayiti, 2022.
* Petit cinéma de l'attente, Editons JEBCA,

## Pri literè

* Premier pri Pensieri in virsi Il convivo (Itali) pou La vie en marelle, 2005.
* Konkou ayikou Moco Polo (Marco Polo), Pari, 2009.

## Referans
* Referans pou konnen plis anlè moun sa a
Frère Francklin

**** se yon Pè katolik Ayisyen. Li ekri liv konsène Ayiti.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *Paysan de Dieu la longue route du peuple haïtien* (avek Edouard de Pazzis), 1997.

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Frantz Leconte

**** se yon ekriven. Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan karayib an.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *En grandissant sous Duvalier l'agonie d'un État-nation*
* *Jacques Roumain et Haïti la mission du poète dans la cité*
* *Josaphat-Robert Large, la fragmentation de l'être*
* *La Tradition de l'ennui splénétique en France, de Christine de Pisan à Baudelaire*
* *Le Vodou en Haïti les mythes revisités*
* *La République* (pyès teyat)

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Alfonso Garcia Osuna

**** se yon ekriven. Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan karayib an.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *El crotalón en la tradicion Lucianesca*
* *The Cuban filmography 1897 through 2001*
* *The Life of Lazarillo de Tormes a critical edition including the original Spanish text*, 2005

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a
Gerhard Menzel

**Gerhard Menzel** se yon otè alman. Li ekri senariyo pou sinema nan Almay ak Etazini. 

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Fimografi
* 1933 : *[[Morgenrot]]*
* 1933 : *[[Les Fugitifs (fim, 1933)|Les Fugitifs]]*
* 1935 : *[[Barcarolle (fim, 1935)|Barcarolle]]*
* 1935 : *[[Das Mädchen Johanna]]*
* 1936 : *Savoy-Hotel* 
* 1936 : *Contrebande*
* 1937 : *[[La Habanera]]*
* 1939 : *Frau im Strom*
* 1939 : *[[Une mère (fim, 1939)|Une mère]]*
* 1940 : *[[Le Maître de poste (fim)|Le Maître de poste]]*
* 1940 : *Toute une vie*
* 1941 : *[[Heimkehr]]*
* 1941 : *[[Schicksal (fim, 1942)|Schicksal]]*
* 1942 : *[[Wien 1910]]*
* 1942 : *Späte Liebe*
* 1943 : *Am Ende der Welt*
* 1944 : *Freunde*
* 1944 : *Ein Blick zurück* (tankou reyalizatè tou)
* 1944 : *[[Das Herz muß schweigen]]*
* 1945 : *[[Das Leben geht weiter]]* (pa fini, perdi)
* 1949 : *Verspieltes Leben* (rele Gerd Ammeis)
* 1950 : *[[Confession d'une pécheresse]]*
* 1954 : *[[Das Licht der Liebe (fim, 1954)|Das Licht der Liebe]]*
*1955 : *[[Hanussen (fim, 1955)|Hanussen]]* d'O.W. Fischer ak Georg Marischka'
* 1955 : *[[Dunja]]*
* 1956 : *[[L'amour ne meurt jamais]]*
* 1957 : *[[Pour l'amour d'une reine]]*
* 1957 : *[[Der Edelweißkönig (fim, 1957)|Der Edelweißkönig]]*

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----

## Lyen deyò
* Gerhard Menzel sou IMDB
Jack Corzani

**** se yon ekriven. Li ekri liv konsène karayib.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
Sa li fè :
* *La Littérature des Antilles-Guyane françaises*

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Heurtelou

## Moun
* Maude Heurtelou‎, yon nitrisyonis ak fanm ekriven
* Lucienne Heurtelou-Estime, yon fanm ekriven
Valerie Grundy

**** se yon ekriven. 

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *The Oxford-Hachette French dictionary : French-English, English-French*
* *Structure and system ; Céline and the novel 1944-1954*
## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Lucien Abenon

**Lucien-René Abenon**, ki fèt an 1937 nan Pari epi ki mouri 18 oktòb 2004 (Frans), se yon istoryen franse. 
Li ekri liv konsène istwa Zantiy, an patikilye, istwa Gwadloup.
## Biyografi
Li te manm asosyasyon kòm "Société d'Histoire de la Guadeloupe" ak "Association des Historiens de la Caraïbe (ACH)".
Li te pwofesè nan Inivèsite Antiy ak Gyàn. Li etidye istwa Gwadloup nan peryòd 18yèm ak 19yèm syèk.

Li dirije 9 tèz :
* *Musique coloniale et société à Saint-Domingue dans la seconde moitié du XVIIIe siècle*, 2004 
* *La Martinique et la grande guerre*, 2003
* *Propagandes et assimilation aux antilles francaises entre 1890 et 1946*, 2001
* *Le nombre et le défi maritime*, 2000 
* *Gaston Monnerville et la Guyane 1897-1948*, 1999 
* *La police des Noirs à la Martinique, la Guadeloupe, Saint-Domingue, sous l'Ancien régime : (1756-1791)*, 1999 
* *Evolution d'un grand domaine sucrier a la guadeloupe : rapports sociaux dans le nord grande-terre, aire de la societe anonyme des usines de beauport (1908-1981)*, 1997
* *Santé et société esclavagiste : la Martinique (1802-1848) : mythes et réalités*, 1996
* *La destruction de Saint-Pierre (Martinique) en 1902 : antécédents et conséquenses socio-économiques et politiques sur la vie de la Martinique*, 1994

## Zèv li yo
* *La Guadeloupe de 1671 à 1759 : étude politique, économique et sociale*, 1987
* *Les Dissidents des Antilles dans les forces françaises libres combattantes*
* *Des colonies françaises : abolition immédiate de l'esclavage*
* *La Caraïbe et son histoire, ses contacts avec le monde extérieur* (avèk Nenad Fejic)
* *Petite histoire de la Guadeloupe*, 1993 
* *Les Français en Amérique*
* *L'activité du port de Saint-Pierre (Martinique) à la fin du XIXe siècle*

## Referans

## Lyen deyò
* Omaj Lucien Abenon sou erudit.org
* Tèz dirije pa Lucien Abenon sou theses.fr
Nenad Fejic

**** se yon istoryen. Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan karayib an.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* *Dubrovnik (Raguse) au Moyen-Âge : espace de convergence, espace menacé*
* *La Caraïbe et son histoire, ses contacts avec le monde extérieur* (koekri avèk Lucien Abenon)
## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Arna Bontemps

**** (1902-1973) se yon ekriven ameriken.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
*Sa li fè

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Féquière Vilsaint

**Féquière Vilsaint**, ki fèt 24 jiyè 1952 nan Pòtoprens (Ayiti), se yon ekriven, editè, leksikograf, biyolojis molekilè.
Li se fondatè ak prezidan Educa Vision Inc. (EVI).
Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan Karayib an.

Li se Manm Akademi Kreyòl Ayisyen.
## Biyografi
Li deplase nan Monreyal kote li etidye biyoloji nan Inivèsite Concordia pita li etidye nan Kebèk nan Inivèsite Laval ak Medford (Tuft University) MA nan biyochimi ak biyoteknoloji.

Li travay nan enèji renouvlab nan Inivèsite McGill ak evalyasyon enfrastrikti pou akakilti nan Karayib. Li fè rechèch sou kolestewol nan Inivèsite Florid disid nan depatman biyochimi ak biyolojis molekilè.

Li pale nan lang anglè, franse, kreyòl ayisyen, panyòl. Li li alman ak pòtigè.
Li se otè 19 diksyonè ak anpil atik nan jounal akademik. 

Li viv avèk Maude Heurtelou nan Florid (Etazini).

## Zèv li yo
* *Je m Louvri*
* *English Haitian Creole Phrasebook*
* *Spanish Haitian-Creole Phrasebook*
* *Guide to Learning Haitian Creole (liv sèlman)*
* *Pictorial English-Creole Dictionary*
* *Pictorial English-Haitian Creole Dictionary Level I*
* *Diksyonè Kreyòl Vilsen*
* *English Haitian Creole Word to Word Dictionnary*
* *English Haitian Creole Idiomatic Dictionary*
* *English/Haitian-Creole Science Dictionary*
* *English-Haitian Creole Medical Dictionary*
* *Diksyonè Syans Kreyòl*
* *English/Haitian Creole Social Studies Dictionary*
* *English-Spanish / Spanish-English Word to Word Dictionary*
* *English-French / French-English Word-to-Word Dictionary*
* *English Haitian Creole Word-to-Word Notebook Dictionary*
* *English-French French-English Legal Glossary*
* *English-Portuguese, Portuguese-English Word to Word Dictionary*

## Referans

## Lyen deyò
* Biyografi Féquière Vilsaint sou educavision.com
* Rencontre avec Féquiere Vilsaint sou lenouvelliste.com
Langston Hughes

**Langston Hughes**, ki fèt sou 1e fevriye 1902 epi ki mouri sou 22 me 1967}}) se yon powèt, ekriven, dramaturge et éditorialiste ameriken. 

Nonmen li se akòz gwo pati nan patisipasyon li nan mouvman kiltirèl yo souvan ke yo rekonèt kòm Harlem Renesans ki t'ap tranble anba pye [Harlem]] nan zane 1920. Gen kèk nan travay li yo te pibliye an Frans.
## Biyografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
### Rekey pwezi

* 1926 : *[[The Weary Blues]]*. Knopf
* 1927 : *Fine Clothes to the Jew*. Knopf
* 1931 : *The Negro Mother and Other Dramatic Recitations*
* 1931 : *Dear Lovely Death*
* 1932 : *The Dream Keeper and Other Poems*. Knopf
* 1932 : *Scottsboro Limited: Four Poems and a Play*. N.Y.: Golden Stair Press
* 1935 : *Let America be America Again*
* 1942 : *Shakespeare in Harlem. Knopf*
* 1943 : *Freedom's Plow*
* 1947 : *Fields of Wonder*. Knopf
* 1949 : *One-Way Ticket*
* 1951 : *Montage of a Dream Deferred*. Holt
* 1959 : *Selected Poems of Langston Hughes*. Knopf
* 1961 : *Ask Your Mama. Hill & Wang*
* 1967 : *The Panther and the Lash: Poems of Our Times*
* 1994 : *The Collected Poems of Langston Hughes*. Knopf
### Woman ak rekey nouvèl
* 1930 : *Not Without Laughter*, Knopf.
* 1932 : *Popo and Fifina*, avèk Arna Bontemps.
* 1934 : *The Ways of White Folks*. Knopf. Pibliye nan Frans avèk tit *Histoires de Blancs*, Pari, Minuit; Pari, Complexe, 1990, tradwi pa Hélène Bokanowski.
* 1950 : *Simple Speaks His Mind*.
* 1952 : *Laughing to Keep from Crying*, Holt.
* 1953 : *Simple Takes a Wife*.
* 1955 : *Sweet Flypaper of Life*, fotografye pa Roy DeCarava.
* 1957 : *Simple Stakes a Claim*.
* 1961 : *The Best of Simple*. Pibliye nan Frans avèk tit *L'Ingénu de Harlem*, Pari, Robert Laffont, 1967; Paris, La Découverte.
* 1963 : *Something in Common and Other Stories*. Hill & Wang.
* 1965 : *Simple's Uncle Sam*.
* 1996 : *Short Stories of Langston Hughes*. Hill & Wang.
### Òt liv

* 1940 : *The Big Sea*, New York, Alfred A. Knopf. Pibliye nan Frans nan lane 1947 avèk tit *Les Grandes Profondeurs*, Paris, Seghers.
* 1954 : *Famous American Negroes*. Pibliye nan Frans nan lane 1954 avèk tit *Portraits de Noirs américains : le dur chemin de la gloire*, Pari, Nouveaux horizons, tradiksyon Jeanne de Recqueville.
* 1956 : *I Wonder as I Wander*. Nouyòk, Rinehart & Co.
* 1956 : *A Pictorial History of the Negro in America*, avèk Milton Meltzer.
* 1958 : *Famous Negro Heroes of America*.
* 1962 : *Fight for Freedom : The Story of the NAACP*.
### Pyès teyat prensipal
* 1931 : *Mule Bone*, avèk Zora Neale Hurston
* 1935 : *Mulatto* (daprè nouvèl li *Father and son*. Rele *The Barrier* nan lane 1950). Radyodifize nan Frans nan lane 1957 avèk tit : *Le Mulâtre*
* 1936 : *Troubled Island*, avèk William Grant Still
* 1936 : *Little Ham*
* 1936 : *Emperor of Haiti*
* 1938 : *Don't You Want to be Free*
* 1947 : *Street Scene, contributed lyrics*
* 1957 : *Simply Heavenly*
* 1961 : *Black Nativity*
* 1963 : *Five Plays by Langston Hughes*. Bloomington: Indiana University Press
* 1964 : *Jericho-Jim Crow*

## Referans

## Lyen deyò
* ''Publishing during the Harlem Renaissance'' atik ekri pa Cécile Cottenet sou La Clé des langues
Pascal Buléon

**Pascal Buléon** se yon ekriven. Li ekri liv konsène karayib.
## Biyografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo

* 2013 : *Emergences caraïbes: éléments de géographie politique*, Pari : Edisyon L'harmattan, 
* 2013 : *Caribe Emergente : una geografía política, 1804-1916*, Pari : Edisyon L'harmattan, 

## Referans

## Lyen deyò
Nina Glick-Schiller

**** se yon ekriven. 

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
Sa li fè :
* *Georges woke up laughing* (ekri avèk Georges Eugene Fouron), 2001

## Referans
Raphael Berrou

**** se yon ekriven. Li ekri liv konsène Ayiti oubyen kreyòl ayisyen oubyen nan karayib an.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
Kèk zèv li fè :
* *Pêche d'ombres vivantes : poèmes* 
* *Histoire de la littérature haïtienne*
* *Deux récits haïtiens*

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Natalie Pomier

**** se yon otè ak editè franse.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
### Editè
* *The concise Oxford-Hachette French dictionary : French-English, English-French*

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Emmanuel Vedrine

**Emmanuel Védrine**, ki fèt 15 janvye 1959 nan Lazil (Ayiti), se yon lengwis, kritik literè, tradiktè, pwofesè, powèt, womansye ayisyen. 

Li ekri liv konsène kreyòl ayisyen.
## Biyografi
Li fèt nan Ayiti epi li emigre nan Etazini an 1976. Li ale lekòl nan Ayiti, Etazini ak Ewòp. 

Li genyen plizyè diplòm :
nan Inivèsite Massachusetts-Boston (1987), kote li etidye Edikasyon, Lengwistik, lang womàn ak literati, e Syans Sosyal. Li resevwa yon diplòm nan "Colegio De España" (nan Salamanca, Espay (an 1989, pandan etid li, li patisipe tou seminè pou I.S.S.L /"Instructor of Spanish as a Second Language"). Li resevwa pri “Official Citation” pa "the Dean of Students' Affairs", nan Inivèsite Massachusetts-Boston pou sèvis li pou Inivèsite sa a (1984-1985). "G.T.P" /Graduate Teachers' Program, Certification G7 to G12,  Eastern Nazarene College (Quincy, Massachusetts, 1990). Li etidye lang alman nan "The Goethe Institute of Boston" (1992). Li fè etid nan Inivèsite  Harvard (1993), epi vin Ph.D nan depatman Lengwistik.

## Zèv li yo
* 1992 : *Dictionary of Haitian Creole Verbs With Phrases And Idioms*. Soup To Nuts Publishers. Cambridge, Massachusetts, 246 paj, 
* 1994 : *Ti istwa kreyòl : Short story in Haitian Creole*, 115 paj
* 1994 : *Sezon sechrès Ayiti* (woman); 2yèm edisyon 2014, 
* 1994 : *Poetry in Haitian Creole*, 75 paj
* 1994 : *Yon koudèy sou pwoblèm lekòl Ayiti*, esè, 1e edisyon 117 paj ; 2yèm edisyon 2007, 221 paj
* 1994 : *Un stylo international*, pwezi, 61 paj
* 1994 : *Materyèl Edikatif pou Bileng Ayisyen*, esè, ti istwa, pwezi, 218 paj
* 1995 : *Koze lanmou*. (yon koleksyon powèm nan Kreyòl ayisyen), 48 paj
* 1995 : *Ide pou kreye yon High School Ayisyen prive nan Boston*
* 1995 : *Petit lexique du créole haïtien*, 87 paj
* 1996 : *Kreyòl lessons for beginners: an introduction to Haitian Creole*, 18 paj
* 1996 : *Gramè Kreyòl Védrine, Grammar of Haitian Creole* Inc. Boston, Massachusetts, 354 paj
* 1996 : *Men l anlè l ap vini*. (ti liv). 34 paj
* 2003 : *An Annotated Bibliography On Haitian Creole: A review of publication from colonial times to 2000*, edisyon Educa Vision, Coconut Creek, Florid, 700 paj, 
* 2004 : *Kèk plant kreyòl ak non yo an laten: Quelques plantes créoles et leurs noms en latin*, Inc. Boston, Massachusetts.
* 2005 : *Haitian Creole D-Base*: Writings By Emanuel W. Védrine. E. W. Védrine Creole Project, Inc. Boston, Massachusetts.

## Referans

## Lyen deyò
* Emmanuel Védrine sou potomitan.info
* Biyografi Emmanuel Védrine sou potomitan.info

̈
Adeline Magloire Chancy

**Adeline Magloire Chancy**, ki fèt 4 avril 1931 nan Pòtoprens, depatman Lwès, nan peyi Ayiti, se yon edikatris ayisyen. Le se ansyen minis kondisyon feminin ak dwa fanm yo peyi d Ayiti soti nan ane 2004 rive 2006. Li se espesyalis nan fòmasyon granmoun, li milite pou demokrasi, dwa fanm ak pwomosyon lang  kreyòl ayisyen 

Li se manm fondatè Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA).
## Biyografi
Adeline Magloire Chancy pran yon Lisans nan Dwa epi nan ekòl nòmal nan lane 1956 ak nan lane 1961 nan Inivèsite Leta d’Ayiti. Adeline Chancy te kontinye etid li nan peyi Kanada kote li fè yon Metriz nan Andragoji nan lane 1981 nan Inivèsite Monreyal.

Li se fondatris Pwogram Alfabetizasyon granmoun nan lakay peyi Ayiti.

Sosyete Animasyon ak Kominikasyon Sosyal (SAKS) te pwopoze li kòm manm Akademi Kreyòl Ayisyen.

## Zèv li yo

* 1981 ː *L'alphabétisme chez les femmes immigrantes haïtiennes*, Librairie de l'Université de Montréal
* 1982 ː *Lagramè, Grammaire créole*, Maison d’Haïti, Montréal, 1982.
* 1984 ː *Koumbit pou envante mo nèf, Bannzil : Colloque sur la Créativité Lexicale*, Ile de la Réunion, avril 1984, SOBATKOZ, revue du GREC, no. 3, pp 30-32, edisyon Ziskakan, La Réunion, 1985.
* 1986 ː *Faut-il nommer le racisme ?*, Montréal, CIDIHCA
* 1994 ː *Batay pou alfabetizasyon se batay pou dwa fondamantal pèp la*, Colloque 10ème : Education en Haïti, pp 28-39, New York, 1994.
* 2002 ː *Jounen Entènasyonal Lang Kreyòl*, Inauguration du mois de Créole, Montréal, 28 oktòb 2002.
* 2004 ː *Plaidoyer pour une politique linguistique nationale*, RENCONTRE, revue du CRESFED, no 19, pp 32-36, Port-au-Prince, 2004.
* 2012 ː *Pou ki sa 28 oktòb ?*, Faculté de Droit des Gonaïves, 16 oktòb 2012.

## Referans

## Lyen deyò
* Adeline Magloire Chancy sou akademikreyol.net
* Adeline Magloire Chancy sou ile-en-ile
* Biyografi Adeline Magloire Chancy sou isteah.edu.ht
* Adeline Magloire Chancy sou africultures.com
Alan Cambeira

**** se yon ekriven. 

 
## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
Sa li fè 
* *Quisqueya la bella : the Dominican Republic in historical and cultural perspective *

## Referans
* Pajwèb ofisyèl
Albert Mangonès

**Albert Mangonès**, ki fèt 26 mas 1917 nan Pòtoprens (Ayiti) epi ki mouri 25 avril 2002 nan Pòtoprens (Ayiti), se yon achitèk ayisyen. 

## Biyografi
Antre nan Akademi Wayal Boza nan Briksèl (Bèljik) ak nan Inivèsite Cornell nan Nouyòk (Etazini) (etid achitekti ant 1939 ak 1942), an 1944 Albert Mangonès te pami fondatè Sant Da Pòtoprens, ki jwe yon wòl enpòtan nan dekouvèt pent popilè ann Ayiti.

Albert Mangonès se youn nan pyonye nan pwoteje eritaj moniman ann Ayiti.

An 1972 li te kreye « Service de Conservation des Monuments et Sites Historiques » ("Sèvis pou Konsèvasyon Moniman Istorik ak Sit"), ranplase an 1979 pa yon nouvo kò, Institut de sauvegarde du patrimoine national ("Enstiti  Konsèvasyon patrimwàn Nasyonal") (ISPAN).

Li patisipe nan travay restorasyon Sitadèl-Laferyè, ak pak nasyonal istorik ki gen ladan palè Sans-Souci ak sit Ramiers, nan Nò Ayiti, klasifye kòm Eritaj Mondyal pa INESKO.

## Zèv li yo
An 1968, Mangonès se kreyatè yon eskilti ki reprezante istwa Ayiti : moniman Nèg Mawon.

## Referans

## Lyen deyò
* Arnold Antonin, *Albert Mangonès, l’espace public*, videyo, 52 minit, 2003.
Al Burt

**** se yon jounalis ak ekriven ameriken. Li ekri liv konsène Ayiti.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* 1984 : *Becalmed in the Mullet Latitudes* 
* 1997 : *Al Burt's Florida* 
* 1999 : *Tropic of Cracker* 
* 2006 : *Papa Doc & The Tontons Macoutes* (ekri avèk Bernard Diederich) 

## Referans
*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Alain Mabanckou

**Alain Mabanckou** (ki fèt 24 fevriye 1966) se yon ekriven kongole e franse.

## Biyografi
Nan desanm 2007, apre Saint-Malo ak Bamako, festival *Etonnants Voyageurs* la vin fèt nan Petyonvil, kote li selebre premye edisyon li a ak yon rankont eksepsyonèl ak Alain Mabanckou.

## Zèv li yo
* 2005: *Verre cassé*
* 2006: *Mémoires de porc-épic*, pri Renaudot
* 2009: *Black Bazar*
* 2010: *Demain j'aurai vingt ans*
* 2013: *Lumières de Pointe-Noire*

## Referans

## Lyen deyò
Alex Laguerre

**Alex Laguerre**, ki fèt 27 me 1967 nan kapital Pòtoprens (Ayiti), se yon ekriven ayisyen.
## Biyografi
Se yon ekriven endepandan. Li deja pibliye kèk rekèy nouvèl nan lang franse tankou *Poupée de chiffon*, *Par action ou par omission* ak *Operation Bagdad*. Li pibliye tou pwezi kòm *Accents aigus*, *Dans le brouillard des souvenirs*, *Patchwork* epi *Des rêves pour tout bagage*. Li te kontribye nan piblikasyon yon rekèy kolektif ki rele *Symbiose poétique* ak *Passerelle francophone*.
## Zèv li yo
### Nouvèl
* 2002 ː *Poupée de chiffon*
* 2003 ː *Par action ou par omission*
* *Opération Bagdad*

### Pwezi
* 1997 ː *Accents aigus*
* *Dans le brouillard des souvenirs*
* *Patchwork*
* *Des rêves pour tout bagage*
* *Incantations pour nuits de pleine lune*
* 2017 ː *Pwezi a kat men*, ekri avèk Indran Amirthanayagam

### Kolektif
* *Symbiose poetique*
* *Passerelle francophone*
### Woman
* 2010 ː *Mémoire des âmes errantes*
* *Le Blues des anges déchus*
* *La Lente Agonie des mimosas*
* 2013 ː *Le Journal de Baron-Samedi*, 
* 2014 ː *Rhapsodie pour une trapéziste disparue*
* 2014 ː *Transhumance des fantasmes*
* 2016 ː *Gisèle ou la mémoire rafistolée*, 106 paj, 
* 2017 ː *On l'appelait Lili Marlène*, 120 paj

## Referans

## Lyen deyò
* Alex Laguerre sou Cultures-Haïti