open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1912

**Eleksyon prezidansyèl ayisyèn** '''9 out''' **[[1912 (almanak gregoryen)|1912]]** se yon eleksyon antisipe ki te fèt aprè lanmò trajik prezidan an fonksyon, Cincinnatus Leconte, ki te mouri jou anvan an nan eksplozyon Palè Nasyonal. Nan yon kontèks gwo enstabilite politik, eleksyon an te vize pou retabli lòd epi asire kontinwite Leta a.

Prezidan Repiblik la eli nan yon vòt endirèk, kote yon kolèj palmantè ki gen 39 senatè ak 72 depite chwazi li pou yon manda sèt ane.

## Konteks istorik
8 out 1912, yon eksplozyon ki gen orijin enkoni detwi Palè Nasyonal la, touye Prezidan Cincinnatus Leconte ansanm ak plizyè manm gad prezidansyèl li ak antouraj li, enkli madanm li, majòdom ak plizyè solda. Drèm sa a plonje Ayiti nan yon gwo kriz politik, kote peyi a dwe chwazi rapidman yon nouvo lidè pou evite li tonbe nan kaos.

Fas ak sitiyasyon sa a, gouvènman an an plas reyini Asanble Nasyonal la d’ijans pou yo ka chwazi rapidman yon nouvo prezidan. Prezidan Ayiti eli pa vòt endirèk, sa vle di se palmantè yo ki dwe chwazi nouvo Chèf Leta a. Nan moman eleksyon an, Asanble Nasyonal la gen 111 manm: 72 depite ak 39 senatè.

## Kandida yo ak Enje yo
2 kandida te konpetisyon nan eleksyon sa a :

* Tancrède Auguste, ki te gen soutyen Pati Liberal la.
* Oreste Zamor, lidè Pati Nasyonal, yon nouvo pati ki mete an kesyon lòd palmantè ki an plas la.

## Rezilta eleksyon an
Nan premye tou eleksyon an, okenn nan twa kandida yo pa rive jwenn majorite absoli 111 palmantè yo. Konsa, yo te oblije fè yon dezyèm tou. 

Nan dezyèm tou a, Tancrède Auguste ranpòte eleksyon an ak 60 vwa kont 51 pou Oreste Zamor. Li se nouvo prezidan Repiblik la.

## Konsekans yo
Eleksyon Tancrède Auguste a pèmèt estabilize sitiyasyon politik Ayiti pou yon ti tan. Montè li sou pouvwa a mete fen nan tansyon imedya yo epi rasanble palmantè yo ansanm ak divès aktè politik peyi a. Li komanse manda li ak volonte pou mete lapè epi kontinye refòm ke predesèsè li te deja lanse.

Sepandan, estabilite sa a pa dire lontan. An 1913, Tancrède Auguste mouri ak yon maladi, sa ki replonje peyi a nan enstabilite epi louvri yon nouvo peryòd kriz politik.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1908.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1913

**Eleksyon prezidansyèl ayisyèn** '''4 me''' **[[1913 (almanak gregoryen)|1913]]** se yon eleksyon prezidansyèl òganize aprè lanmò Prezidan Tancrède Auguste, ki te mouri 2 me 1913, sèlman yon ane aprè eleksyon li. Fas ak enstabilite politik k ap blayi sou peyi a, Asanble Nasyonal la te reyini de jou aprè pou chwazi yon nouvo chèf Leta.

Prezidan Repiblik la eli nan yon vòt endirèk, kote yon kolèj palmantè ki gen 39 senatè ak 72 depite chwazi li pou yon manda sèt ane.

## Konteks istorik
Lanmò sipòtan Tancrède Auguste te mete gouvènman an nan difikilte, epi li te nesesè pou òganize yon eleksyon rapidman. Prezidan enterimè a, Seymour Pradel, ki te gen responsablite gouvène tanporèman, lanse pwosesis elektoral la ak objektif pou retabli estabilite a.

Malgre enstabilite repete, eleksyon sa a fèt nan menm kad elektoral ak eleksyon ki te fèt an 1912, kote se palmantè yo ki deside sou Chèf Leta a. Asanble Nasyonal la, ki gen 111 manm (72 depite ak 39 senatè), te gen wòl pou chwazi nouvo prezidan an.

## Kandida yo ak Enje yo
Twa kandida prensipal te patisipe nan eleksyon sa a :

* Michel Oreste, kandida Pati Nasyonal la, ki te gen avantaj majorite palmantè yo.
* Edmond Polynice, ki reprezante Pati Liberal la.
* Oreste Zamor, kandida Pati Repibliken Refòm (PRR), ki te deja patisipe nan eleksyon an 1912.

## Rezilta eleksyon an
Premye tou eleksyon an pa bay okenn majorite klè, kidonk yo òganize yon dezyèm tou. Pandan dezyèm tou a, Oreste Zamor retire kandidati li san li pa bay okenn konsèy vòt.

Nan dezyèm tou a, Michel Oreste ranpòte eleksyon an ak 59 vwa sou 111, devan Edmond Polynice ki te gen rès vòt yo. Eleksyon li a te make pa tansyon ak divizyon politik, men li te konfime dominasyon Pati Nasyonal la sou politik ayisyen an nan peryòd sa a.

## Konsekans yo
Eleksyon Michel Oreste a te fèt nan yon moman kote Ayiti te deja ap travèse plizyè kriz politik siksesif. Ant 1911 ak 1913, twa prezidan te kite pouvwa a: youn te bay demisyon (Antoine Simon), youn te mouri nan yon atak (Cincinnatus Leconte), epi youn te mouri ak yon maladi (Tancrède Auguste). Malgre eleksyon li a, Michel Oreste pa t rive pote estabilite a paske peryòd li sou pouvwa a te make pa gwo kriz finansye ak politik, ki t ap vin agrave enstabilite peyi a pi plis ankò.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1908.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Ingende

**Ingende** se yon lokalite, Chèf lye li se ingende,nan pwovens ekwatè nan Repiblik Demokratik Kongo.

## Jewografi
Sitiye sou bank gòch larivyè Lefrat la Ruki, li sèvi ak wout nasyonal RN8 nan sidès chèf lye pwovens  Mbandaka.

## Istwa

## Administrasyon
Chèf Lye teritwa a ki gen 6 712 elektè ki anrejistre pou eleksyon 2018 yo,lokalite a gen estati kominn riral  ki gen mwens ke 80 000  elektè,li gen 7 konseye minisipal nan lane 2019.

## Popilasyon
Resansmam an te soti nan lane 1984.

## Anviwònman

## Ekonomi

## Gade tou

### Referans


### Lyen entèn yo
{{liens
* Jewografi Repiblik Demokratik Kongo a
* Vil nan Repiblik Demokratik Kongo
Anie Alerte

**Anie Alerte**, fèt sou non Anie Alerte Joseph se yon chantez ak konpozitè ayisyen.li se pi gran pitit nan yon fanmi kretyen.

## Biyografi
ANIE ALERTE fèt okap,yon 6 jen nan lane 1992.li kòmanse chante byen bonè,depi li te gen 6 lane.Popilarite li te ranfòse gras ak patisipasyon li nan konkou  "Digicel Stars"nan lane 2018,kote li te dezyèm finalis.Li te patisipe ak genyen lòt konpetisyon tou, tankou: "Podium écoliers"an ayiti,nan lane 2009ak Defi lycéens" nan Gwadloup nan lane 2010.Li se premye pitit fi fanmi li.Atravè ekriti li yo, pi presizeman chante li "Mal", li denonse sèksism, asèlmam,ak atak intimidasyon.

### Karyè mizikal
ANIE ALERTE kòmanse chante depi li gen 6 lane.li te gen premye konpitisyon chante li ak 11 lane.Depi laj 14 an, li te sou sèn nan fè "Yo de Tambou Combo".nan lane 2018  li te kouwone finaliste nan konpetisyon Nasyonal Digicel Stars.nan lane 2009 li kouwone  ganyan  nan defi lekòl segondè Karayib la ki te òganize nan Gwadloup.nan lane 2011  li te patisipe nan pwojè "Haiti Heart of a Woman" Yole Dérose. Dezan aprè , li te patisipe nan album "Vwalye".Alerte te travay ak mizisyen pwofesyonèl ak atis tankou Fabrice Rouzier, Nicky Christ, Emmeline Michel ak James Germain.

Li te kòmanse ofisyèlman karyè chante li nan lane 2016.Premye  albom li « Come Back » te lage nan mwa septanm nan lane 2021.li gen notoryete li gras ak mizik li ki gen pou tit  "Kite Yo" nan lane 2022 ki gen plis pase 15 milyon opinyon sou YouTube.

### Atis angaje
Aprè tranblemanntè 14 out nan lane 2021,li te bay asistans popilasyon ayisyèn nan ki te viktim e li te mete nan lis pami pèsonalite ki make ane 2021 la dapre Loop.Li te sipòte ak ankouraje konstriksyon kanal la nan Ouanaminthe.

### Diskografi

* Vin tounen : 2021
* Mal : 2023
* Kite yo : 2022
* Pi bon zanmi mw
* Retounen: 2022
* Kite yo: 2022
* Or pat janm renmen m

## Referans

## Lyen ekstèn

https://web.archive.org/web/20250214214652/https://hebdo24.com/2024/04/23/culture/anie-alerte-une-voix-exceptionnelle/
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1917

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1917**, yo te fèt 20 fevriye 1917, pou renouvle de kò ki fòme Asanble Nasyonal la : Chanm Depite yo ak Sena a. Eleksyon sa yo òganize nan yon kontèks kote peyi a anba okipasyon ameriken. Gouvènman Prezidan Philippe Sudre Dartiguenave, ki t ap prepare ekriti yon nouvo konstitisyon sou enfliyans ameriken yo, deside kenbe eleksyon sa yo malgre nouvo tèks la t ap prèske fini. Se dènye palman ki enstale sou Konstitisyon 1908 la, ki pral anile an 1918.

## Konteks politik
An 1915, Prezidan Vilbrun Guillaume Sam revoke pandan gwo manifestasyon vyolan ki te eklate apre gouvènman an te lanse yon represyon kont opozisyon an. Mas pèp la linche Sam, epi yo ranplase li ak lidè opozisyon an, Rosalvo Bobo, ki soti nan PRR. Men, Etazini gade ak mefi retou refòmist yo sou pouvwa a. Pou pwoteje enterè yo, Ameriken yo debake sou teritwa ayisyen an. Yo ranvèse Bobo epi voye l an ekzil. Pandan negosyasyon ak otorite ameriken yo, Palman an eli yon nouvo prezidan: Philippe Sudre Dartiguenave, ki soti nan Pati Liberal la.

Nan kèk pati nan peyi a, rebelyon pete kont twoup ameriken ki sou teritwa a, malgre akò ki siyen ak Etazini. Sou enpilsyon ameriken, gouvènman an ekri yon nouvo konstitisyon ki baze sou modèl ameriken an, ak yon asanble redui epi yon manda prezidansyèl pi kout (4 an). Palmantè ki te eli nan eleksyon fevriye 1914 la wè manda yo ap fini an fevriye 1917. Pandan nouvo konstitisyon an ap prepare, gen moun ki mande pou yo anile eleksyon yo. Men gouvènman an refize epi li òganize eleksyon palmantè yo dapre sistèm ki toujou an aplikasyon sou Konstitisyon 1908 la.

Nan zòn kote rebèl yo, Kako yo, te gen kontwòl, eleksyon yo pa ka fèt. Pati Liberal la, ki senbolize kontinite gouvènmantal la, favorize nan sant peyi a, paske akseptasyon li nan okipasyon ameriken an te anpeche yon lagè eklate. Sepandan, lòt pati politik, tankou Pati Repibliken pou Refòm (PRR), opoze ak enfliyans ameriken an epi kritike ekriti nouvo konstitisyon an. Pandan kanpay elektoral la, PRR sibi represyon epi li gen difikilte pou mennen kanpay li. Ameriken ki sou plas yo anpeche kèk kandida PRR òganize reyinyon piblik. Pati Nasyonal la, yon fòs popilis ki defann mas ouvriye yo, alye ak Pati Liberal la sou pozisyon li konsènan Ameriken yo.

## Rezilta yo
Ak yon kanpay elektoral ki te bouje anpil, se Pati Liberal la ki soti gran gayan. Pati Nasyonal la ak PRR fè bak. Sepandan, kèk palmantè san etikèt politik eli tou, sa ki montre yon fòm rejè klas politik la.

## Konsekans
Pati ki sou pouvwa a elaji majorite li epi li kontinye ekriti yon nouvo tèks konstitisyonèl. Ane apre, 12 jen 1918, yo adopte nouvo Konstitisyon an. Depi Asanble Nasyonal la modifye, yo òganize yon eleksyon antisipe kèk tan apre.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1919

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1919**, yo te fèt 16 fevriye 1919, pou renouvle de kò ki fòme Asanble Nasyonal la : Chanm Depite yo ak Sena a. Eleksyon sa yo òganize nan yon kontèks kote peyi a anba okipasyon ameriken. 

Se premye eleksyon ki fèt depi adopsyon nouvo Konstitisyon 1918 la, ki enspire pa sistèm ameriken an. Pati Liberal la rete premye fòs nan palman an.

## Konteks politik
Anba okipasyon ameriken an, gouvènman ayisyen an ekri yon nouvo konstitisyon, ki baze sou modèl ameriken an, ki modifye kantite sikonskripsyon yo, e kidonk, kantite palmantè yo, ki pase de 111 a 51.

## Rezilta yo

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1923

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1923**, yo te fèt 8 mas 1923, pou renouvle de kò ki fòme Asanble Nasyonal la : Chanm Depite yo ak Sena a. Eleksyon sa yo òganize nan yon kontèks kote peyi a anba okipasyon ameriken. 

## Konteks politik
Depi adopsyon Konstitisyon 12 jen 1918 la, ki te ekri sou enfliyans Ameriken yo, Ayiti reòganize ak yon nouvo palman ak nouvo enstitisyon ki baze sou modèl Etazini. Eleksyon 1923 yo se dezyèm eleksyon ki òganize depi aplikasyon konstitisyon sa a. Yo fèt prèske yon ane aprè depa prezidan Dartiguenave ak arive Louis Borno.

## Rezilta yo

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1927

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1927**, yo te fèt 17 janvye 1927, pou renouvle de kò ki fòme Asanble Nasyonal la : Chanm Depite yo ak Sena a. Eleksyon sa yo òganize nan yon kontèks kote peyi a anba okipasyon ameriken. 

## Konteks politik
An 1926, prezidan Louis Borno reeeli pa palman an. Kèk mwa apre, eleksyon palmantè yo òganize. Mekontantman kont gouvènman an ak administrasyon an jwe an favè Pati Repibliken pou Refòm (PRR). 

## Rezilta yo
Eleksyon sa a se yon vre refi pou gouvènman an, Pati Liberal la ak administrasyon ameriken an, paske PRR a rive an tèt.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1930

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1930**, yo te fèt 14 oktòb 1930, pou renouvle de kò ki fòme Asanble Nasyonal la : Chanm Depite yo ak Sena a.  

Otorize pa Etazini, ki te vle retire yo Ayiti aprè yon long okipasyon, eleksyon sa yo bay yon majorite bay fòs refòmist ak nasyonalist yo. Nouvo Asanble Nasyonal la eli Sténio Vincent kòm prezidan le 18 novanm. Apre eleksyon yo, dènye Marin ameriken yo kite Ayiti an 1934. 

## Konteks politik
15 me 1930, dezyèm manda prezidan Louis Borno fini ofisyèlman. Men, anvan li kite pouvwa a, li dekrete ansanm ak gouvènman li ke eleksyon pou ranplase li ap fèt apre eleksyon palmantè yo, sa ki ta pèmèt nouvo prezidan an gen yon majorite solid. An reyalite, se te yon estrateji politik. Paske pati prezidan an, Pati Liberal, pa t gen majorite nan palman an, gouvènman an te espere renouvle Asanble a pou ogmante chans li pou l genyen eleksyon prezidansyèl la. Pandan y ap tann pwochen eleksyon yo, se prezidan Kou Kasasyon an, Louis Eugène Roy, ki asire prezidans pwovizwa a.

Pati Repibliken pou Refòm (PRR), ki ap mennen yon kanpay feròs kont gouvènman ki soti a ak administrasyon ameriken an, espere kenbe majorite li pou l kapab pran pouvwa a. Pati Nasyonal la, ki fè yon ti pwogrè, vle tou retounen ak fòs lè l pwofite sou mefyans pèp la gen pou ansyen gouvènman an.

## Rezilta yo

## Konsekans
Nan fen vòt la, PRR a ogmante majorite li. Mwa annapre a, lidè PRR a, Sténio Vincent, te eli pou prezidan Repiblik la. Dènye a, ki gen tou de konfyans nan opinyon piblik la ak yon majorite solid nan asanble a, gen de priyorite: fen definitif nan okipasyon Ameriken an ak ekri nan yon nouvo konstitisyon, fidèl ak sa ki te anvan 1918 (anvan arive Ameriken yo).

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1932

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1932**, yo te fèt 23 novanm 1932, pou renouvle de kò ki fòme Asanble Nasyonal la : Chanm Depite yo ak Sena a. Vòt la te òganize apre adopsyon nouvo Konstitisyon 1932 la, ki te ogmante kantite palmantè yo. Li make tou fen okipasyon Ameriken an Ayiti. Pati prezidansyèl la, PRR a, jwenn yon majorite absoli.  

## Konteks politik
Eli an 1930, Prezidan Sténio Vincent te aplike plizyè refòm konstitisyonèl, ki te gen entansyon mete fen nan enfliyans Ameriken an. Depi premye mwa prezidans li, li te kòmanse ekri yon nouvo konstitisyon, pou l ranplase konstitisyon Ameriken yo te enpoze an 1918. Konstitisyon sa a, ki pwolonje manda prezidansyèl la de 4 pou rive 6 zan, gen pou objektif tou pou reòganize sikonskripsyon elektoral yo, epi ogmante kantite reprezantan palmantè yo (depite ak senatè) ankò. 

15 jiyè 1932, Konstitisyon an te adopte ofisyèlman. Apre nouvo konstitisyon an te antre nan fòs, Vincent te rele eleksyon palmantè bonè pou fen ane 1932.

## Rezilta yo

## Konsekans
Nouvo eleksyon sa yo bay prezidan an yon majorite absoli, ki pèmèt li mete fen definitivman nan okipasyon Ameriken an epi ranfòse pouvwa egzekitif la, pandan y ap diminye lejislatif la.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Dieuvela Etienne

DIEUVELA ETIENNE fèt Pòtoprens.li se yon kontez,ekriven,pretès vodou.atis ak travayè kiltirèl ayisyen.

## Biyografi
DIEVELA ETIENNE se yon atis ayisyen ki fèt nan yon fanmi vodwizan,inisye atravè rèv li pa manman l nan mond espirityèl ak kiltirèl vodou a.

## Karyè
li se fonda è ak chantez prensipal gwoup "Simbi Roots", ansyen yo te rele "rara fanm".Gwoup sa a se yon òkès rara ki gen sèlmam fanm.li pote kontrbisyon li nan kilti vodou a nan mond mizik la.òm yon defansè vodou, li non sèlman mete aksan sou li nan mizik li, men li montre li nan zèv li yo ki rele "Baron samedi monologue and Grann brijit, l'aïeule de la terre" 

menm si li pap viv ayiti,li se yon mounn  ki montre vodou nan yon lòt pèspektiv.Nan lane 2015 li te te fè  òganize fowòm entènasyonal pou atizay ak kilti fanm yo te rele "Les Hélène" nan peyi ayiti.yon lane avan,nan lane 2014,li te li te patnè nan pwojè entènasyonal rezidans, fòmasyon ak kreyasyon teyat "Circuit Art Mattend" li te inisye e aplike plis pase yon douzèn pwojè kiltirèl nasyonal ak entènasyonal atravè fòmasyon ak atelye. 

Nan dat 9 out nan lane 2014, li te bay yon konsè atravè gwoup li a Simbi Roots,yon inisyativ gwoup fi li a, ki dedye li bay zanmi fransè ki te ann Ayiti nan epòk la. Sa a se premye pèfòmans mizik gwoup la ak enstriman lòt pase pèkisyon. Nan konsè sa a, te gen yon melanj de mizisyen gason ak fi sou sèn, men fanm yo te nan majorite epi yo te jwe tanbou, enstriman elektwonik, chante ak danse.

Li te fè maryaj sa a,ak mizisyen fanm kou gason  ak objektif pou sijere yon mond ini kote gason ak fanm egal. RARA a yon yon fòmmizik vodou,te mobilize epi prete lòt son tankou opera,soul,ak rock ki te tou chanye ki te pote mesaj pou yon demem miyò.

## Referans
Calinda

CALINDA (tou calanda oubyen kalanda)se yon dans tradisyonèl ayisyen.

## Istorik
Calanda se yon dan ki soti an afrik pa esklav nwa yo ki te soti na wayom kongo,a ki te depòte  pa franse yo,nan peryòd  18tyèm syèk la.Dans sa a te pratike nan tout esfè kolonyal franse nan Amerik la, soti nan zile Sendomeng nan franse Lwizyana, ki gen ladan Gwadloup (Mayolè) ak Matinik (Ladja baton).nan 19yèm syèk li te entèdi pou rezon endesans, sitou nan franse West Indies ak Louisiana. Poutan, li kontinye ap danse, sitou ann Ayiti.

yon vèsyon pita a nan calinda a(nan fen 19yèm syèk la rive nan kòmansman 20yèm syèk la) te danse sèlman pa gason yo li te gen yon stil ki pi dezabiye,gason yo ki te manyen baton similye kout zam nan sote sou boutèy dlo. Nenpòt dansè ki te vide yon gout dlo nan boutèy yo te entèdi nan pidevan pèfòmans lan.

yo toujou danse calinda nan peyi a,sitou pandan fèt vodou,ak nan peyi gwadloup tou nan kanaval,ki enkòpore dans ak mizik Afriken yo. Nan ane 1950 yo, mizisyen blan Cajun nan Bayous Louisiana te kontinye jwe yon vèsyon trankil nan calinda a.

## Bibliyografi

* Marie-Line Dahomay, *Chaben, Gaston Germain-Calixte : nou chante-veyé* . Baie-Mahault, Nèg Mawon Editions, Gwadloup : 2017
* Guerdy Préval, *Mizik Popilè Ayisyen depi epòk kolonyal la jiska jounen jodi a*, Éditions Histoires Nouvelles, Monreyal : 2003

## Nòt ak referans


## Atik ki gen rapò

* Mizik Zantiy franse yo
Junior sensè

JUNIOR Sincère orijinè vil okay,se yon manadjè ak pwodiktè atis zouk\konpa.|

## Biyografi
Junior Sincère gen yon diplòm bakaloreya nan kominikasyon.apre  diplòm bakaloreya a,li te kreye yon konpani dedye a evènman, men sispann kèk tan pita konsakre tèt li nan etid enfimyè.Nan janvye nan lane 2018,li te retounen nan biznis lan nan kreye etikèt  J-Sincère Music Group. jodi a li rekonet kom pwodite atis zouk yo,responsab atis franko-antiy Amalie, manm pwodiktè SOPROQ (Kanada) ak SCPP (Frans).

### Pri
nan lane 2018,li te vinn nomine de fwa nan Kilimandjaro Muisic Awards tankou pi bon mizik ak pi bon kolaborasyon pou mizik.(Aphrodisiak)Sa a se yon pri, ki te kreye nan Kanada pa Radio Kilimandjaro, rekonpanse atis ak travay ki gen rapò ak esfè Afro-Karayib la.li te finalmam ale ak pri a pou pi bon kolaborasyon nan ane a ak pri a jiri.

## Sous ak referans


## Lyen ekstèn
Rara teknoloji

RARA TECH se yon sibjan mizik ki fizyone ak afro-ayisyen rara a ak mizik house.nan peyi ayiti ,elaktwonik dans mizik.(EDM) ki se stil ayisyen an ke yo souvan rele HEDM(ayisyen alektwonik dans mizik)Pwodiktè mizik ayisyen an ak DJ Gardy Girault gen kredite ak envante tèm nan.Atis nan genre a gen ladan Manito Nation[9] ak Kabysh.

## Nòt ak referans
Gardy Girault

GARDY GIRAULT se yon mizisyen mizik elektwonik,dj,remixse,ak pwodikte mizik ayisyen.

## Biyografi

GARDY GIRAULD fèt nan Pòtoprens,Li se yon pyonye nan yon subgenre nan mizik elektwonik ki rele rara tech ki fusion genre Afro-Ayisyen rara ak mizik house.Kondwi pa pasyon li pou mizik elektwonik,li entegre  eleman zansèt peyi l 'yo, kreye yon eksperyans mizik inik ak kontanporè.Albòm li Kiskeya te pibliye nan lane 2015.  

## Nòt ak referans
Choucoune

Choucoune (nan Lang kreyòl ayisyen: Choukoun) se yon chante ayisyen nan fen 19yèm syèk, ki konpoze pa Michel Mauléart Monton ki baze sou yon powèm Oswald Durand.

« Choucoune » avan tou se yon powèm  lirik nan ane 1883 ki fè elòj bote fanm ayisyen ki gen menm non.Se te youn nan pi bèl zèv selèb Oswald Durand (1840-1906).Istwa a soti nan zafè otè a ak Marie-Noëlle Belizaire (~1853-1924), yon marabout ak pwopriyetè yon plonje nan vil Okap, yo rele Choucoune.se choucoune ki te kite li pou koz enfidelite ki te toujou ap fet.

Yon pyanis ameriken, ki fèt ak yon papa ayisyen epi ak yon manman ameriken te konpoze mizik la nan lane 1893,kreye melodi a soti nan fragman franse ak kreyòl. Choucoune te kreye nan Pòtoprens nan dat 14 me 1893. Chante a te vin tounen yon mereng dousman , popilè ann Ayiti e li te parèt anpil pandan selebrasyon bisantnè Pòtoprens an 1949.

## Vèsyon yo
Vèsyon an angle nan " Choucoune » (Yellow Bird) te parèt orijinèlman sou album *Calypso Holiday* 1957, ranje pa  ak jwe pa koral li. Calypso se style mizik ki te popilè nan mond ki pale angle nan mitan ane 1950 yo. Pawòl "Yellow Bird" ekri pa Alan ak Marilyn Bergman pa gen okenn koneksyon ak naratif powèm Oswald Durand a, eksepte ke powèm nan gen ladan mo yo " ou zwazo » (ti zwazo) nan refren li.

Chante ayisyen pafwa yo rele " Ti Zwazo "Oswa" Ti Zwezo ".

## Lyen ekstèn (kase)
Kadans ranpa

Kadans(Cadence en franse) yo rele li tou Cadance rampa,se yon mereng ayisyen modèn,popilarize pa saksofonis Webert Sicot.nan kòmansman lane 1960.

## Istwa
Webert Sicot kite gwoup konpa Nemours Jean-Baptiste epi rele mizik li a cadence pou diferansye li de konpa sitou lè li mennen'l nan peyi etranje,epi se konsa konsa rivalite ant Sicot ak Nemours te bay non sa yo. Sicot kreye yon nouvo ritm, kadans rampa, pou kontrekare konpa a, men li se sèlman nan yon lespri konpetisyon. Ritm kadans rampa a te idantik ak konpa a, eksepte yon dezyèm tanbou ki te sonnen chak kat bat.

nan lane 1930,plizyè atis tankou biguines ki matinik epi gwagloup tou entale yo nanpeyi lafrans,kote li vinn gen yon gwo popilarite nan pari.patikilyèman apre lane 1931 Ekspozisyon Kolonyal la, tankou Alexandre Stellio ak Sam Castandet te vin popilè nan Pari.Ant lane 1930 yo ak lane 1950 yo, biguine te vin popilè nan mitan gwoup dans ki sou zile yo .Popilarite li aletranje te diminye relativman rapid, men li te rete yon gwo fòs nan mizik popilè nan Matinik ak Gwadloup jiskaske kadans ayisyen an ak konpa te pran plas nan ane 1950 yo.nan fen 10em syekgen mizisyen biguine yo tankou Michel Godzom,vityoz klarinet,te kontribiye nan revolisyon ge yo.Son siyati biguine a se entèraksyon ant klarinèt la ak tronbon an, solo oswa an duo, ki toujou ka tande nan tout mizik Karayib la, soti nan fòm ki pi tradisyonèl yo tankou kadans la rive nan son pop zouk kontanporen.

Frè Sicot yo, maestro Webert Sicot ak konpozitè Raymond Sicot, yo te byen konnen yo na karayib la koz konpetans amonik rigoure yo.yo te entwodwi mereng cadance lan nan karayib yo patikilyemam zanti franse yo tankou  (matinik,gwadloup) nan lane 1962,kote li te gaye nan dominik.nan lane 1960 yo rive nan lane 1970,Gwadloup ak Matinik te ranpli ak gwoup kadans tankou Selecta, La Perfecta, Les Aiglons, Gramacks, Exile One, Les Vikings de Guadeloupe ak Abel Zenon ak konbo li yo.

## Nòt ak referans
Vikings Gwadloup

**Vikings Gwadloup** se yon gwoup mizik ki soti nan zanti ki kreye nan peyi gwadloup nan lane 1966 pa pa Fred Aucagos, gitaris Guy Jacquet, chantè Ipomen Léauva ak kondiktè Camille Sopran’n,non gwoup la soti nan non yon kleb foutbòl Pointe-à-Pitre jere pa papa Fred Aucagos, Red Star, ke Casimir Letang, animatè emisyon La Gazette créole  ki te rele "Red Star Diabla Les Vikings". 

## Biyografi
enpire pa jazz,fink,Elvis presley, gwoup tankou Earth,Wind ak fire oubyen Kool and the Gang.Okòmansman yon òkès ​​dans, gwo gwoup kreyòl la te siyen ak etikèt West Indian (Debs, Celini)avan yo jwe yon jen nan lane 1970 de konsè nan Halles de paris(20,000 espektatè, sitou dyaspora West Indian te pote nan Lafrans metwopolitèn pa politik imigrasyon Bumidom),Lè sa a Lè sa a, anbakman nan yon toune nan tout metwopolitèn Lafrans. Men, malgre siksè, fen mwa a te difisil epi, anplis, nan mitan ane 1970 yo, prezidan depatman an mande yo tounen Gwadloup epi li jwenn yon bon kontra pou yo ak otèl Méridien. Se konsa yo tounen.

nan lane 1978,basis Pierre-Edouard Decimus te kite gwoup la pou fode gwoup li Kasav ak Jacob Desvarieux,Georges Décimus ak Freddy Marshall.gwoup la te divize chak moun swiv wout pa yo.

nan lane 2016,kèk manb tankou  (Guy Jacquet, Max Severin, Fred Aucagos, Hippomène Leauva) te rasanble otou Camille Sopran'n,integre jèn mizisyen yo epi yo pibliye pi bon nan.o te retounen sou sèn nan nan jwe nan rejyon Pari anvan mas 2016, pou festival Banlieues Bleues, Lè sa a, louvri pou Kassav nan Zenith la nan mwa me 2016Yo te jwe 31 mas 2017 nan New Morning, apre sa pandan sware Twopikal Discoteq nan mwa mas, avril ak me 2017 nan Parc des Buttes-Chaumont.

## Manm yo

### Manm aktyèl yo

### Ansyen manm yo

## Diskografi

### Albòm estidyo

### Konpilasyon

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

* Kassav
* Zouk Machine
* Konpayi Kreyòl la

### Medyagrafi

* Kadans kréyol, une histoire musicale française, de France Télévisions, Martinique 1ère et Morgane Production (prod.) et de David Commeillas (réal.), 2016, 52 min : Documentaire

### Lyen ekstèn

* https://web.archive.org/web/20170801195944/http://lesvikingsdelaguadeloupe.skyrock.com/ skyblog du groupe
* http://musique.rfi.fr/actu-musique/musique-antillaise/album/20160325-vikings-guadeloupe-enkor-titou interview RFI de Camille Sopran'n
* http://www.telerama.fr/musique/le-nouveau-raid-des-vikings-de-la-guadeloupe,154903.phparticle Télérama sur les Vikings de la Guadeloupe
* http://97land.com/les-vikings-cest-dans-lhexagone-que-nous-avons-decouvert-notre-authenticite/ article-interview de 97land sur le groupe aujourd'hui
* https://www.caraibcreolenews.com/.../576_43696ceaa00dbb1ee9e19f542bf09d77 PDF biographie du groupe par Heavenly Sweetness

## Nòt ak referans
Claude Nero

Claude Néron,fèt yon 22 desanm nan lane 1926 nan paris epi mori nan menm vil la yon30 jen nan lane 1991.Se yon ekriven franse ak senarist, otè woman nwa.

## Biyografi
Akoz deklanchman Dezyèm G è Mondyal la,jèn gason an Claude Néron kite lekol ak laj 13 lane.li fè plizyè metye tankou bellhop, ebenistè, fourrier, chofè taksi, koutye piblisite, ferayè.

nan lane 1965,li pibliye premye woman li nan *La Grande Marrade,ki te adapte pou sinema an 1974 pa Claude Sautet sou tit Vincent,François, Paul…ak lot yo.selon diksyon[[Dezyèm Gè mondyal|è]] literati polisye yo"ankouraje pa Jean Paulhan,li pibliye Max et les Ferrailleurs nan lane (1968), yon roman krim ekselan" Roman sa a te adapte pou sinema a nan lane 1971 pa Claude Sautet anba menm tit la.*

nan lane 1976 li te pibliye yon romanizasyon nan senaryo a pou Mado,epi nan lane 1980 yon lot romanizasyon nan senaryo pou fim Le Bar Du *[[:fr:Le_Bar_du_téléphone|téléphone]] sou tit Les xhiens fous.*

## Travay atistik

### woman

* *The Big Marrade*, Grasset editions, 1965, re-edite. Hachette, coll.&nbsp;" Club pou ou Hachette ", 1974 ( ISBN 2-245-00208-3 ), reebliye. Grasset edisyon, 1974 ( ISBN 2-246-00150-1 )
* *Max and the Junk Dealers*, Grasset editions, 1968, re-edite. LGF, coll.&nbsp;" Liv pòch la » no 3338, 1972, réimprime. Archipelago editions, Archipoche coll.&nbsp;" Yon woman, yon fim kil » no 3, 2014 ( ISBN 978-2-35287-687-8 )

### Novelizasyon

* *Mado*, edisyon Julliard, 1976 ( ISBN 2-260-00051-7 ), romanizasyon nan senaryo fim omonim lan
* *Chen fache yo*, Clancier-Guénaud, coll.&nbsp;" Polè » no 13, 1983 ( ISBN 2-86215-051-7 ), romanizasyon nan senaryo a pou fim nan *The Telephone Bar .*

## Filmografi

### Adaptasyon nan travay li

* 1971 : *Max and the Junk Dealers*, fim franse ki te dirije pa Claude Sautet, adaptasyon woman ki oponim nan
* 1974 : *Vincent, François, Paul... and the others*, fim franko- italyen ki te dirije pa Claude Sautet, adaptasyon *La Grande Marrade*

### Senaryo

* 1972 : *César ak Rosalie*, fim franse ki te dirije pa Claude Sautet
* 1976 : *Mado*, fim Franco-Italyen ki dirije pa Claude Sautet
* 1980 : *The Telephone Bar*, fim franse ki te dirije pa Claude Barrois

## Nan kilti popilè
ekspresyon   Avèk kòk chante mwen ak kouto mwen«Avec ma bite et mon couteau »  parèt nan woman li a *La Grande Marrade* (1965)  .

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Bibliyografi
 : document utilisé comme source pour la rédaction de cet article.

* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 2 : J-Z, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1086 p. (ISBN 978-2-910-68645-1, OCLC 315873361), p. 418 

### Lyen ekstèn

* Ressources relatives à l'audiovisuel : 
** AllMovie 
** Allociné 
** Filmportal 
** IMDb   
* Bibliographie policière
*
Sam Ross

Sam Ross,non plim li se Samuel Rosen,fètyon 10 mas nan lane 1911,nan Kiev nan anpi Russe epi mouri yon 30 mas nan lane 1998 nan Mercer Island nan Eta Washington, se yon ekriven, otè teyat ak senarist Ameriken.

## Biyografi
Li te emigre Ozetazini ak paran li nan lane 1913 epi  te etidye nan Northwestern University, toupre Chicago . Li te gradye nan jounalis nan lane 1934 epi  li te kòmanse karyè li kòm yon jounalis espò,epi tou nan ribrik nouvèl la.pandan Dezyèm Gè Mondyal la li te mobilize nan lame ameriken an nan lane 1943,epi nan marine marchande jus nan lane 1945.

Apre li te ekri pou radyo, li te pibliye premye woman li a *, He Ran All the Way,* nan lane 1947, ki te enspire pa lavi yon zanmi li ki te touye yon ofisye lapolis pandan yon hold-up  . Roman sa a pral adapte pa DALTON TRUMBO ak Hugo Bulter, ki te dirije pa John Berry ak jwe John Garfield, ki moun ki pral tout viktim maccarthysme nan lane 1950 yo.

Lòt woman li yo tradui an fransè, *Kwen ki sere*, *Pare pou tig (The Tight Corner, Ready for the Tigre)*, ak *Hang-Up*, yo pibliye nan seri nwa .

## Travay atistik

### woman

* *Li kouri tout wout la*, 1947
* *Kwen sere a*, 1950
* *Yon jou ti gason*, 1948
* *Twotwa yo gratis*, 1950
* *Port enkoni*, 1951
* *Ou fè pati mwen*, 1955
* *Hustlers yo*, 1956
* *Ready for the Tiger*, 1964
* *Kwoke*, 1968
* *Machin nan Fortune*, 1970
* *Palè Salomon*, 1973
* *Windy City*, 1979

### Teyat

* *My House Is Yours*, 1970 (ak Lee Loeb )

### Biyografi

* **, Gouvènè Wisconsin de 1866 a 1872

## Adaptasyon

* 1951 : *Menace in the Night*, adaptasyon *He Ran All the Way*, ki dirije pa John Berry .
* 1982 : *Big Brother*, adaptasyon nan *Ready for the Tiger*, ki dirije pa Francis Girod .

## Filmografi
Sam Ross te ekri anpil senaryo pou seri televizyon tankou 

*[[:fr:Naked_City_(série_télévisée,_1958)|Naked City]], , [[:fr:Bonne_chance_M._Lucky|Bonne chance M. Lucky]], [[:fr:Hong_Kong_(série_télévisée)|Hong Kong]], [[:fr:Intrigues_à_Hawaï|Intrigues à Hawaï]] (Hawaiian Eye), [[:fr:Aventures_dans_les_îles|Aventures dans les îles]], [[:fr:Laramie_(série_télévisée)|Laramie]], [[:fr:Rawhide_(série_télévisée)|Rawhide]], [[:fr:Le_Fugitif_(série_télévisée,_1963)|Le Fugitif]], [[:fr:Sur_la_piste_du_crime|Sur la piste du crime]], [[:fr:Mannix|Mannix]], [[:fr:L'Homme_qui_valait_trois_milliards|L'Homme qui valait trois milliards]]…* 

## Sous

* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 2 : J - Z, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1086 p. (ISBN 978-2-910686-45-1, OCLC 315873361), p. 681-682.
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" : bibliographie critique d'une collection policière, vol. 1 : 1945-1959, Amiens, Editions Encrage, coll. « Travaux », 1992 (ISBN 978-2-906389-34-2)
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" : bibliographie critique d'une collection policière, vol. 3 : (1966-1972), Amiens, Editions Encrage, coll. « Travaux » (no 22), 1992, 4 p. (ISBN 978-2-906389-53-3).

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn
Raymond Fauchet

**Raymond Fauchet** se yon ekriven fransè, ot è womam detektif

## Biyografi
Zanmi Jacques Spitz ke li dekri kòm « zanmi pafè " nan devouman sizyèm woman li a Quarante *sous le bonheur*   nan lane 1936, Raymond Fauchet se yon ekriven ki ase misterye.

nan lane  1934, li te pibliye premye woman li a, *La Boutique sanglante*, premye avanti ki te prezante Mr. Du Biquet ki parèt nan yon seri kat woman, ki gen ladan *La folle hurle à la mort*, yon « roman alisinasyon »  ladann  « ak plezi morbid ak yon dezyèm degre parèt, Fauchet est ici digne héritier   nan gran guignol la ak youn nan précurseurs yo nan sa nou pral rele gore. : dezaboulman, eviscerasyon, dekapitasyon youn swiv lòt nan yon vitès infernal nan yon atmosfè nan foli kòlè. »

Pou Philippe Gontier, kontribitè nan Dictionnaire des littératures policieres, ki konpare l ak Dashiell Hammett oswa Frédéric Dard, "vrè chèf Fauchet a se san dout Quarante sous de bonheur, yon liv enklasifikabl ak yon tit iwonilman anmè, kote tèm roman krim lan, ki gen tandans vrèman pran yon estati a nan yon sans plen tan"

## Travay atistik

### Roman

#### ''Adventures yo nan Mr.'' ''Soti nan Biquet la''

* *Boutik sanglan an*, Edisyon Gallimard, coll.&nbsp;" Detectif » no 10 (1934)
* *Madwoman an rèl nan lanmò*, Éditions Gallimard, coll.&nbsp;" Detectif » no 17 (1934)
* *Lanmò sekrè a*, Gallimard Editions, coll.&nbsp;" Detektif » no 39 (1935)
* *Trezò a Guinguette*, Gallimard Editions, coll.&nbsp;" Detectif » no 52 (1935)

#### Lòt woman

* *Public Enemy*, Gallimard Editions (1935)
* *Karant Pennies of Happiness*, Gallimard Editions (1936)
* *Touye nan aswè a*, Edisyon S. E. PE (1945)
* *Ni flè ni kouwòn*, Edisyon S. E. PE (1947)
* *Tout pou flit la*, Yon istwa nan ri (1951)

## Nòt ak referans

## Sous
 : document utilisé comme source pour la rédaction de cet article.

* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 1 : A - I, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1054 p. (ISBN 978-2-910-68644-4, OCLC 315873251), p. 714-715

## Lyen ekstèn

* Bibliyografi
Eva David

**Eva David**, ki fèt  yon 26 jen nan lana 1964 nan Antibes  nan Alpes-maritimes, se yon direktè franse, romansye, otè teyat ak parolis.

## Biyografi
Li te fèt nan Antibes, li te grandi nan rejyon an Pari. Li te ale nan Geneva Conservatory of Music. Li te travay kòm yon siplemantè, kòm yon dekoratè ak kòm yon jounalis, anvan li te ale nan santye yo Saharan.Retounen nan Jenèv, li te ekri lyrics yo pou mizik Chantons sous la psy, jwe an Swis, answit nan kafe d'Edgar a ant lane 1980 ak  lane1981. Li vwayaje ankò, li rete nan Papeete sou zile Tahiti, anvan li retounen viv an Ewòp.

Li ekri sketch pou teyat ak radyo, pandan li ekri tou dyalòg pou televizyon. An 1992, li te pibliye roman detektif Cavale, ki te parèt nan Série noire. Konplo a pran plas nan vil Nice. Eroin nan woman an, surnome Cavale, mennen ankèt sou yon asasina doub komèt nan lantouraj li. Dapre Claude Mesplède ak Jean-Jacques Schleret, istwa sa a se "dwòl, amizan e finalman fratènèl"

Lè sa a, separe ant Swis ak Lafrans, Eva David te kreye istwa mizik pou timoun yo: La Tarasque, La Cabre d'Or, ak Les Trois Voleurs de Cardamone, ki baze sou istwa a pa ekriven Nòvejyen Thorbjørn Egner. Li te dirije tou plizyè komedi mizik, tankou La Vie parisienne ak La Belle Hélène, ki baze sou opéra komik La Vie parisienne ak La Belle Hélène pa Jacques Offenbach, Henri Meilhac ak Ludovic Halévy.

## Travay atistik

### Roman detektif

* *On the Run*, Paris, Gallimard Editions, coll.&nbsp;" Nwa Seri », n 2308, 1992 .

### Nouvo

* *Mutant clan*, nan koleksyon *Golden Wedding 1945-1995*, Éditions Gallimard, coll.&nbsp;" Nwa Seri » unnumbered, 1995 .

## Nòt ak referans

## Sous

* Claude Mesplède  et Jean-Jacques Schleret (Éd. rév. de: SN, voyage au bout de la Noire), Les Auteurs de la Série noire, 1945-1995, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 1996, 627 p. (ISBN 978-2-910-68611-6, OCLC 300207570), p. 128.

## Lyen ekstèn

* Émission *[[Un livre, un jour]]* d’Olivier Barrot diffusé le  sur France 3.
Allan Prior

**Allan Prior**, fèt  yon13 janvier nan lane 1922 nan  Newcastle upon tyne,nan peyi Angletè, e li te mouri sou 11 jen  nan lane 2006 nan St Albans nan Hertfordshire, se yon ekriven Britanik ak senarist, otè woman detektif .

Apre li fin etidye nan BLACKPOOL, li te sèvi pandan Dezyèm Gè Mondyal la nan Royal air force .

Nan lane 1952, li te pibliye premye woman li a, *Yon flanm dife nan lè a(A Flame in the Air)* . Ak yon womam pilisye  nan lane 1962 *One Away* *te genyen* yon prim krim Writer's Association epi  Sidney Hayers te adapte nan yon fim Britanik  nan lane1976 . Youn nan pi bon tit li yo se *La Belle Ouvrage* ( *The Operators*, nan lane 1967), nan ki « Yon pitit fi trayi papa l 'ki patisipe nan yon konplo enziyan yo vòlè yon valiz nan dwòg nan men li. : yon penti yon fanmi sordid kote rayisman rivalize ak atraksyon seksyèl ak kote lajan te vin lyen an nan relasyon emosyonèl. »  .

Soti nan nan lane 1956, Prior te ekri pyès teyat radyo apre sa, apati lane 1960, anpil scripts pou seri televizyon. Li se ko-kreyatè seri *Z-Machin yo*, pou ki li te ekri script la pou yon santèn epizòd. Li se kredite ak plis pase de san trant senaryo pou televizyon.

## Travay atistik

#### Seri ''Old Man and Me''

* *Old Man ak mwen* (1994)
* *Old Man ak mwen ankò* (1996)

#### Lòt woman

* *Yon flanm dife nan lè a* (1951)
* *Woulib la kè kontan* (1952)
* *Mons nan yon sèl je* (1958)
* *Yon sèl lwen* (1962)
* *Z Machin ankò* (1963)
* *Entèrogatè yo* (1965)
* *Operatè yo* (1966)
* *The Loving Cup* (1968)
* *Charmer* a (1970)
* *Kontra a* (1970)
* *Teyat* (1970)
* *Paradiso* (1972)
* *Afè* (1976)
* *Pa janm te bo nan menm kote de fwa* (1978)
* *Gwo Mas la* (1983)
* *Hit Man monwa li* (1986)
* *Fuhrer* (1991)

### Lòt piblikasyon

* *Script to Screen: Istwa senk pyès teyat nan televizyon : 'soti nan Z Machin rive charmer la*' (1996)

## Filmografi

### Adaptasyon

* 1976 : **, fim Britanik, adaptasyon nan woman eponim ki dirije pa Sidney Hayers

### Scénario pou sinema

* 1972 : *[[All Coppers Are...|Tout Coppers Se...]]* , fim Britanik ki dirije pa Sidney Hayers
* 1979 : *King Solomon's Treasure*, fim Britanik- Kanada ki dirije pa Alvin Rakoff

## Sous

* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 2 : J - Z, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1086 p. (ISBN 978-2-910686-45-1, OCLC 315873361), p. 576-577.
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" : bibliographie critique d'une collection policière, vol. 3 : 1966-1972, Amiens, Editions Encrage, coll. « Travaux / 22 », 1994, 4 p. (ISBN 978-2-906389-53-3), p. 115.
* Claude Mesplède et Jean-Jacques Schleret, SN, voyage au bout de la Noire : inventaire de 732 auteurs et de leurs œuvres publiés en séries Noire et Blème : suivi d'une filmographie complète, Paris, Futuropolis, 1982 (OCLC 11972030), p. 300-301

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn

* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*  Bibliyografi
* « Allan Prior » (prezantasyon), sou baz done fim sou '
Charles McCarry

**Albert Charles McCarry Jr.** , ki fèt yon 14 jen nan lane 1930 nan Pittsfield Massachusetts nan peyi etazini epi li te mouri yon 26 fevriye nan lane 2019 nan Fairfax, Virginia,se yon ekriven Ameriken, otè womam espyon .

## Biyografi
Charles McCarry, ki te kòmanse kòm yon jounalis, te ekri kèk nan diskou Dwight David Eisenhower nan lane 1950 yo. nan lane 1957 li te kite Washington e li te pibliye kèk  istwa kout. Lè sa a, pandan yon dekad, li te yon ajan  CIA pote plizyè misyon an afrik ak azi .

nan lane 1973 li te pibliye premye woman li a *, Operasyon Gòlgota* ( ** ) ke Eric Ambler jije kòm « travay ki pi entèlijan ak kaptivan mwen te li nan yon tan long ». womam sa a se premye nan yon seri ki prezante Paul Christopher, yon espyon Ameriken, entelektyèl, ak powèt. nan lane 1979, li te pibliye The Better Angels *,* ki te adapte nan lane 1982 ak tit *Wrong Is Right* *e* ki te dirije pa Richard Brooks ak Sean Connery .

Li se tou otè yon biyografi  nan lane 1972 Ralph Nader, *Sitwayen* *Nader* .

## Travay atistik

### Roman

#### Seri Paul Christopher

#### Lòt woman

* *Lucky Bastard*, 1999
* *Lach*, 2011
* *Faktè Shanghai a*, 2013.

### Nonfiksyon

### Filmografi

* 1982 : *Wrong Is* *Right*, fim Ameriken ki dirije pa Richard Brooks, ak Sean Connery, adaptasyon nan roman an *The Better Angels* *.*

## Nòt ak referans

### Sous

* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 2 : J - Z, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1086 p. (ISBN 978-2-910686-45-1, OCLC 315873361).
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" bibliographie critique d'une collection policière, t. 4 : 1972-1982, Amiens, Encrage, coll. « Travaux » (no 25), 1995, 318 p. (ISBN 978-2-906389-63-2).
* Claude Mesplède et Jean-Jacques Schleret, SN, voyage au bout de la Noire : inventaire de 732 auteurs et de leurs œuvres publiés en séries Noire et Blème : suivi d'une filmographie complète, Paris, Futuropolis, 1982 (OCLC 11972030), p. 242-243

### Lyen ekstèn

* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*  Bibliyografi
* « Charles McCarry » (prezantasyon), sou baz done fim sou '
Malcolm Braly

**Malcolm Braly**,  fèt yon 16 jiy è nan lane 1925 (oswa yon 25 jiyè, selon kèk sous) nan Portland, nan  Oregan e ki te mouri yon 7 avril nan lane 1980, se te yon romansye krim Ameriken.

## Biyografi
Tèm ki gen privilèj womam li yo se prizon.Nan premye woman li a, Felony Tank, ki te pibliye nan lane 1961, li rakonte istwa yon jèn ti gason ki fèmem nan prizon pou adiltè,ki te vinn sove kite prizon an,yo reprann epi li chwazi reyabilite tèt li. It's Cold Out There dekri retounen nan libète pou yon prizonye ki soti nan prizon ki pa rekonèt anyen nan mond lan li te kite dèyè pou ven ane.

*Shake Him He Rattles*, ki  nan San Franscisco, rakonte istwa  yon mizisyen djaz ki te chase pa yon polisye sadik ki vle konpwomi l 'pou itilizasyon dwòg. *Pwotektè a(The Protector)* gen entansyon kòm yon refleksyon sou defans pwòp tèt ou. Nan vil New york  lokatè yon kondominyòm anboche yon veteran Lagè Vyetnam kòm yon gad sekirite epi yo jwenn tèt yo anba enfliyans li. Nan *Polè* no 15, Claude Benoît dekri li kòm « youn nan woman ki pi solid ekri sou sijè a ».

## Travay atistik

* *Tank krim*, 1961
* *Shake Him He Rattles*, 1963
* *Li fè frèt deyò*, 1966
* *Sou lakou a*, 1967
* *Mèt la*, 1973 (novelizasyon)
* *Fo kòmanse: yon memwa nan San Quentin ak lòt prizon*, 1976
* Pwotektè a, 1979

## Filmografi

* Braly te adapte pwòp roman l ' *On the Yard* an 1978 : *On the Yard*, fim ki te dirije pa Raphael D. Ajan .
* An 1984, *The Protector* te adapte pou televizyon nan yon fim televizyon ki gen tit *The Guardian* *,* ki te dirije pa David Greene .

## Prim ak prim

* Premye woman li a, *Felony Tank*, te nominasyon pou prim Edgar Allan Poe pou pi bon premye roman an 1962. 
* An Frans, li te resevwa de prim :
** trofe 813 pou pi bon reedisyon an 1983 pou *La neige était noire*  ;
** 1981 Mystère de la Critiques pri pou pi bon woman etranje pou *The Street Goes Crazy*  .

## Sous

* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 1 : A - I, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1054 p. (ISBN 978-2-910686-44-4, OCLC 315873251), p. 288.
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" : bibliographie critique d'une collection policière, vol. 2 : 1959-1966, Amiens, Editions Encrage, coll. « Travaux » (no 17), 1993 (ISBN 978-2-906389-43-4).
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" : bibliographie critique d'une collection policière, vol. 3 : 1966-1972, Amiens, Editions Encrage, coll. « Travaux / 22 », 1994, 4 p. (ISBN 978-2-906389-53-3).
* Claude Mesplède, Les années "Série noire" bibliographie critique d'une collection policière, t. 4 : 1972-1982, Amiens, Encrage, coll. « Travaux » (no 25), 1995, 318 p. (ISBN 978-2-906389-63-2).
* Claude Mesplède et Jean-Jacques Schleret, SN, voyage au bout de la Noire : inventaire de 732 auteurs et de leurs œuvres publiés en séries Noire et Blème : suivi d'une filmographie complète, Paris, Futuropolis, 1982, 476 p. (OCLC 11972030), p. 41.
* Allen J. Huben, Crime Fiction IV - A Comprehensive Bibliography 1749-2000, Volume 1, page 180

## Lyen ekstèn

* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

* Katalòg BNF

## Nòt ak referans
Mike Roscoe

Mike Roscoe se psedonim kolektif John Roscoe ak Michael Ruso, yo se otè fiksyon krim Ameriken.

## Biyografi
Ansanm, yo te ekri senk woman detektif, kat ladan yo prezante Johnny April, yon jèn detektif prive nan Kansas city . Nan A Slice *of* *Hell nan lane* (1954), April mete tèt ansanm ak yon bèl roux pou eseye demonte yon gang mafya ki byen òganize kap elaji rive nan kòt lwès Etazini .

Dapre Claude Mesplède ak Jean-Jacques Schleret, "enfliyans Mickey Spillane se evidan.».

## Travay atistik

### Seri ''Johnny Avril''

* *Lanmò se yon boul wonn nwa*, 1952
** *Nan tout koulè*, Nwa Seri n 182, 1953 
* *Riddle Me This*, 1952
** *Nan san ak mil*, Nwa Seri n 175, 1953
* *Yon tranch lanfè*, 1954
** *Yon tranch dezòd*, Nwa Seri n 227, 1954
* *One Tear for My Grave*, 1955

### lòt woman

* *Je a minwi*, 1958 (*The Midnight Eye)*

## Sous

* Claude Mesplède, *The Years Black Series* vol.1 (1945-1959) Inking “ Travay » no 13, 1992
* Claude Mesplède ak Jean-Jacques Schleret, *SN Vwayaj nan fen nwa a*, Futuropolis, 1982

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn

* bibliyografi franse
Gus Weill

**Gus Weill**,  fèt yon 12 mas nan lane 1933 nan Lafayette, Lwizyana, nan peyi Etazini epi li te mouri yon 13 avril nan lane 2018 nan Baton Rouge, se yon ekriven ak otè dramatik Ameriken, otè woman detektif .

Nan lane 1955, Gus Weill te gradye nan inivesite leta Louisiane . Li travay nan kominikasyon politik . Soti nan  lane 1964 rive nan lane 1968, li te sèvi kòm sekretè egzekitif pou Gouvènè Louisiana  a John McKeithen . Li te travay pandan dezan ak pwodiktè Otto Preminger .

Nan fen lane 1960 yo li te ekri de pyès teyat ki te jwe nan Broadway. Nan lane 1974, li te pibliye premye woman li a, *Paradiddle* . *Mississippi blues* ( *The Bonnet Man* ) te pibliye nan lane 1978  ki gen « Kalite prensipal la se envazyon sa a nan yon etranje nan yon kominote nwa ki te viv retire nan tèt li pou plis pase yon syèk. » daprè Claude Mesplède woman li tradui an fransè.

## Travay atistik

### Roman

* *Paradiddle*, 1974
* *Je yon fanm*, 1975
* *The Bonnet Man*', 1978
** *Mississippi Blues*, Seri Nwa n 1740, 1979
* *Grenn Führer la*, 1979
* *Flesh*, 1990 (ko-ekri ak Dana Isaacson)
* *Cajuns yo*, 2004

### Jwe

* *Pou antere yon kouzen*, 1968
* *Bernache*, 1969

### Pwezi

* *Lanmou ak lòt koupab: Pwezi Gus Weill*, 1985

### Biyografi

* *You Are My Sunshine: The Jimmie Davis Story*, 1987, biyografi Jimmie Davis

## Sous bibliyografik yo

* Claude Mesplède, Les années "Série noire" bibliographie critique d'une collection policière, t. 4 : 1972-1982, Amiens, Encrage, coll. « Travaux » (no 25), 1995, 318 p. (ISBN 978-2-906389-63-2), p. 218.
* Claude Mesplède et Jean-Jacques Schleret, SN, voyage au bout de la Noire : inventaire de 732 auteurs et de leurs œuvres publiés en séries Noire et Blème : suivi d'une filmographie complète, Paris, Futuropolis, 1982 (OCLC 11972030), p. 375

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn
Klan Morembert la

***Clan Morembert*** se yon womam polisye ki ekri  pa Charles Exbrayat ki te pibliye nan lane 1970 . Sa a se premye woman li ki te prezante Komisyonè Léonce Cernil kòm ewo li.

## Rezime
Nan Ardèche, Komisè Léonce Cernil « ap eseye jwenn otomobilis la ki te kouri sou yon jèn manman selibatè. Si li jwenn papa pitit viktim nan, li pral rive nan objektif li, men klan Morembert, yon fanmi endistriyalis ki kenbe vil la sou anpriz yo, ap fè tout sa ki nan pouvwa yo pou konsève sekrè yo. »

## Patikilyè nan roman an
tankou nan *Au «nbsp;Twa Cassouletsnbsp;"*, dezyèm ankèt pa Léonce Cernil, *Clan Morembert* « aplike dram peyizan »

## Edisyon

* Librari Champs-Élysées, coll.&nbsp;" Mask la » no 1098, 1970 (BNF 35145667 ) ;
* LGF, coll.&nbsp;" Pocket Book of Detective Stories » no 4008, 1974 ( ISBN 2-253-00244-5 ) ;
* Librari Champs-Élysées, coll.&nbsp;" Mask Club » no 520, 1984 ( ISBN 2-7024-1521-0 ) ;
* Nan volim omnibus *Provincial Sweets*, Librairie des Champs-Élysées, coll.&nbsp;" Entegral yo Mask. Eksbrayat » no 4, 1996 ( ISBN 2-7024-2533-X ) .

## Nòt ak referans

## Sous

* Jacques Baudou et Jean-Jacques Schleret, Le Vrai Visage du Masque, vol. 1, Paris, Futuropolis, 1984, 476 p. (OCLC 311506692), p. 183.
* Claude Mesplède (dir.), Dictionnaire des littératures policières, vol. 1 : A - I, Nantes, Joseph K, coll. « Temps noir », 2007, 1054 p. (ISBN 978-2-910-68644-4, OCLC 315873251), p. 690-693
* Jean Tulard, Dictionnaire du roman policier : 1841-2005. Auteurs, personnages, œuvres, thèmes, collections, éditeurs, Paris, Fayard, 2005, 768 p. (ISBN 978-2-915793-51-2, OCLC 62533410), p. 742.