Chimamanda Ngozi Adichie

**Chimamanda Ngozi Adichie**, ki fèt  nan Enugu, se yon ekriven Nijeryen ki soti nan Abba nan Eta Anambra, sidès Nijerya. Li te resevwa plizyè prim akademik ak literè, epi yo konnen tou kòm yon aktivis feminis ak redaksyon.

## Biyografi
### Etid
Li te fèt nan vil Enugu, li te grandi nan vil inivèsite Nsukka nan sidès Nijerya, kote University of Nigeria ye.(UNN, ' **) depi 1960. Li se senkyèm nan yon fanmi [[Igbo (moun)|igbo]] ki gen sis timoun. Pandan anfans li, papa l te anseye nan UNN kòm yon pwofesè estatistik, e manman l te chèf biwo akademik UNN. Fanmi li soti nan vilaj Abba, nan [[Anambra Eta]].

Pou yon ane ak yon mwatye, li etidye medikaman ak famasi nan Inivèsite Nijerya nan Nsukka. A laj 19 an, li te kite Nijerya pou ale Ozetazini pou l etidye kominikasyon ak syans politik nan Drexel University nan Philadelphia, nan [[Pennsylvania]]. Chimamanda Ngozi Adichie te chwazi **' pou l te ka viv pi pre sè l, ki te pratike medikaman nan Coventry (kounye a. nan Mansfield, Connecticut). Nan lane 2001, li te jwenn diplòm inivèsite li la ak mansyon onorè *[[Honorary mention|summa cum laude]]*. Apre sa, li te konplete yon metriz nan ekri kreyatif nan Johns Hopkins University nan Baltimore an 2003. Li te jwenn yon MA (mèt atizay) nan Etid Afriken. nan Yale University an 2008.

Menm ane a, li te aji kòm yon "ekriven envite" nan Wesleyan University nan Middletown nan Connecticut, kote li te patisipe nan koleksyon an.n **'.

An 2008, li te resevwa [[MacArthur Fellowship]]. Li te resevwa tou yon bous detid nan **' nan Harvard University. Nan 2017 li te resevwa yon doktora ''honoris causa'' nan literati nan Haverford College ak University of Edinburgh. An 2019, li te resevwa yon doktora ''honoris causa'' nan University of Fribourg nan Swis.

### Karyè
Li te pibliye yon koleksyon powèm nan 1997 (**') ak yon pyès teyat nan [[1998 nan literati|1998]] (**'). Li nominasyon pou Caine Prize pou istwa kout li * * ak istwa kout li **' genyen [[BBC World Service]] Short Story Prize.

Karyè li nan literati te kòmanse ak piblikasyon, an 2003, nan ''[[L'Hibiscus pourpre]]'' (**'), yon woman inisyasyon kote yon frè ak sè finalman jwenn wout yo. Kritik yo te fè lwanj li, premye woman sa a te nominasyon pou *[[Pri Fiksyon Fiksyon|Pri Fiksyon Fi Baileys]]* nan 2004 epi pwoklame pi bon premye liv nan Pri Literè **' an 2005.

Dezyèm woman li a, ''[[The Other Half of the Sun]]'' (**'), pibliye an 2006, pran non li nan drapo a. nasyon Biafra ki dire kout e li mete anvan ak pandan Lagè Biafran, kote nou swiv lavi de sè ki separe pa lagè sa a. Pibliye pa Knopf/Anchor an 2006 (an Frans pa Gallimard nan  pou tradiksyon fransè a), li te resevwa **' an 2007 osi byen ke Anisfield-Wolf Book Award. Roman an pral adapte pou sinema nan [[2014 nan sinema|2014]] pou fim nan ''[[Half of a Yellow Sun (film)|Half of a Yellow Sun]]'', ki te dirije pa [[Biyi. Bandele]] , ak [[Chiwetel Ejiofor]] ak [[Thandiwe Newton|Thandie Newton]] kòm aktè prensipal yo.

Twazyèm travay li a, koleksyon ti istwa ''Autour de ton cou'' (**'), ki te pibliye an avril 2009, gen ladan l *Les Marieuses'. *. An 2010, li te nan lis " ki poko gen  pou swiv" nan *[[The New Yorker|New Yorker]]*.

Nan 2013, katriyèm travay li te parèt, yon woman ki rele *[[Americanah]]*, istwa a ki swiv vwayaj yon jèn fanm Nijeryen, ki rele Ifemelu, ki te emigre nan Etazini, ak yon jenn gason ki te emigre nan Wayòm Ini. Ifemelu ap fè fas ak povrete, diskriminasyon, rasis, jiskaske li vin yon zetwal nan blogosfè a. Li vin tounen "premye blogger sou ras". Tit roman an refere a sa Nijeryen yo rele ekspatriye ki retounen soti nan Etazini. ''New York Times'' chwazi li kòm youn nan “ liv 2013”.

Lupita Nyong'o te achte dwa adaptasyon fim nan woman an nan lòd yo pwodwi yon fim kote li ta jwe karaktè prensipal la ansanm ak Brad Pitt.

Chimamanda Ngozi Adichie dekri pwoblèm rasis ak dominasyon ak imè mordan.

Nan *Chè Ijeawele* pibliye an 2017, Chimamanda Ngozi Adichie ofri edikasyon feminis nan kenz pwen ki ta dwe bay depi yon laj trè piti.

Konsènan angajman feminis li, Chimamanda Ngozi Adichie te di nan yon entèvyou 2014: .

Nan  nan , li te eli nan Akademi Ameriken pou Arts ak Syans, youn nan pi gwo onè entelektyèl Ozetazini . Se la li te resevwa yon doktora ''honoris causa'' nan lèt imen.

Menm ane a, *[[Fortune (magazine)|Fortune Magazine]]* te nonmen li pami  nan mond lan. An 2020, magazin *[[Jeune Afrique]]* klase li kòm  nan Afriken ki pi enfliyan yo.

Nan dat 28 avril 2022, yo te fè l doktè ''honoris causa'' nan Univèsite Katolik Louvain-la-Neuve (Bèljik).

An 2017, li te viv ant Lagos ak Washington.

## Angajman
 Gwo rekonesans literè Chimamanda Ngozi Adichie bay yon enpak enpòtan nan remak angaje li konsènan tèm tankou feminis, sèksis oswa rasis.

Li te bay yon diskou TED ki te afiche sou Entènèt an 2009 ki te rele **'. Tèks sa a diskite sou enfliyans istwa ak apwòch naratif genyen nan mekanis dominasyon kiltirèl, sosyal, rasyal, ekonomik ak politik, si istwa sa yo inivok oswa si yo soti nan yon sèl pati nan sosyete a oswa nan mond lan, kidonk rezonans kòm yon "inik istwa”. Men tou, li mete aksan sou pouvwa istwa yo, lòt istwa, ki soti nan tout kalite kote ak moun, pou kontrebalans istwa inik sa a, ki ba nou aksè a yon vizyon pi konplè, ki pi imen sou mond lan. .

Li te parèt nan album [[Beyoncé]] an 2013 sou tit **', nan ki pati nan diskou TED li ("Nou ta dwe tout feminis") ("Nou ta dwe tout dwe feminis”, diskou tradui an fransè anba tit “Nou tout se feminis”), ki te fèt pou yon TEDx Conference nan  , se “sampled”.

An 2014, Chimamanda Ngozi Adichie te di nan yon entèvyou sou Radyo Piblik Nasyonal NPR ke "nenpòt bagay ki fè jèn yo pale sou feminis se yon trè bon bagay". Apre sa, li te kalifye deklarasyon li nan yon entèvyou ak jounal Olandè 'de Volkskrant': "Yon lòt bagay mwen te rayi se ke mwen li tout kote: kounye a moun finalman konnen li akòz Beyoncé, oswa: li dwe trè rekonesan. Mwen te jwenn li enèvan. Mwen te panse: mwen se yon ekriven, mwen te youn pou yon ti tan, epi mwen refize jwe yon charad ki kounye a se aparamman espere nan men mwen: "gras a Beyoncé, lavi mwen p ap janm menm jan an ankò." Se poutèt sa mwen pa t pale anpil de sa ».

Li te envite nan gradyasyon Inivèsite Harvard ak Yale, nan ane 2018 ak 2019 respektivman, pandan sa li te bay yon diskou.

Li te kreye tou pwojè "wear Nigerian" sou Instagram, pou ankouraje Nijeryen yo mete rad ki pwodui lokalman.

An 2021, lè papa l mouri, li te pibliye "Nòt sou lapenn".

## Travay
### Roman
* **' (2003) 
* **' (2006) 

* *Americanah* (2013)

### Koleksyon nouvèl
* **' (2009) 

=== Novellas ===
* ''Imitasyon'' (2015)
* ''Aranjman yo'' (2016)
* ''The Shivering'' (2016)

=== Tès ===
* ''Pou renmen Biafra'' (1998)
* **' (2014) 
* *Chère Ijeawele, oswa yon manifès feminis nan kenz sijesyon* (2017) 
* *Notes on Grief* (2021) 
* *Nou tout se feminis*, tradiksyon Mona de Pracontal ak Sylvie Schneiter, Gallimard, 2023, 80 p. 

## Prim ak distenksyon

## Bibliyografi

### Liv

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Bibliyografi
* « 100 pèsonalite dyaspora afriken yo : Chimamanda Ngozi Adichie », nan *[[Jeune Afrique]]*, 2536-2537, soti 16 rive 29 out 2009, .
* .

### Lyen ekstèn

*  John Ezard, Debut woman from Nigeria storms Orange shortlist, *The Guardian*, .
*  [sit ki pa ofisyèl] Sit wèb Chimamanda Ngozi Adichie la
*  Senan Murray, Nouvo figi literati Nijeryen?, sou BBC News, .
* S. Panata, E. Guitard, L. Assaf, ht-2018-88823 “Chè Ijeawele”: poukisa nou bezwen (re)li manifeste feminis Chimamanda Ngozi Adichie an 2018, *Konvèsasyon an*, .
* Sara Panata, Chè Ijeawele: feminis Chimamanda Adichie, *Carnets de Terrain*, .