Kanaval Jakmèl

**Kanaval Jakmèl** se youn nan fèt popilè ak tradisyonèl an Ayiti. Selebre chak ane nan komin Jakmèl nan dimanch anvan Kanaval Pòtoprens la, li ankouraje kilti, tradisyon, atizay ak atizana epi mete aksan sou kilti lokal tankou : dans tradisyonèl ak mizik, penti, eskilti ak mas jeyan an papye mache. 

## Istwa
Kanaval la te entwodui an Ayiti alantou sèzyèm ak dizetyèm syèk la avèk arive Panyòl yo ak Franse yo. Papye-mache a se sitou espesifik kanaval Jakmèl la, ki ta tounen nan kòmansman ane 1980 yo avèk mas Lionel Simonis ki reprezante bèt ekzotik ak ewo endepandans nasyonal la. An 1994 Ministè Kilti ak Kominikasyon te konsakre kanaval Jakmèl "kanaval nasyonal". Evènman an mobilize plizyè aktè nan lavi nasyonal nan diferan sektè : enstitisyon piblik, sektè biznis, gwoup mizik, lekòl dans ak mizik, gwoup mache, lekòl, elatriye. Li se tou yon kote reyinyon touris ki atire vizitè ki anko nan tout peyi a ak soti nan lòt peyi. Toujou make pa richès ak divèsite sèn parad yo. Kanaval Jakmèl se youn nan pi fò rezon ki fè INESKO te rekonèt Jakmèl kòm yon "vil kreyatif nan atizana ak  popilè" an 2014. Nan ane 2016 ak 2017, Corentin Fohlen mete estidyo li nan mitan lari a pou li ka pran foto ki reprezante pèsonaj yo. Pandan festival sa a, touris pwofite fè vizit nan vil la ki konsantre sou istwa vil la, nati li, gastwonomi ayisyèn pami lòt e Lakou Nouyòk kolore, chaje ak ti moso seramik ak miral. Kanaval la se yon aktivite ki jenere prensipal resous ekonomik pou pifò atizan ki fè mas papye mache. De ane an ane, zèv yo amelyore epi yo vin pi ekspresif,Kreyatè yo sèvi ak lòt materyèl tou tankou papye an ajan, sache 'Chico' ak boutèy 'Brana' pou fè Dyab yo tankou nan lane 2017.

An 2017, kanaval la lanse ofisyèlman dimanch 19 fevriye a, kèk mwa aprè pasaj siklòn Mathieu a epi rasanble plizyè milye moun ki vin pran plezi. 

Parad avan kanaval 30yèm edisyon kanaval Jakmèl la dewoule dimanch 13 fevriye 2022 la. Nan yon konferans pou laprès, Meri Jakmèl ak Komite Kanaval la anonse dispozisyon ki fèt yo.  Nan dat 20 fevriye 2022, evènman an te lanse sou tèm "Jakmèl vil kanaval pou toutan", an prezans Minis Kilti ak Kominikasyon an, Emmelie Prophète ak majistra vil la, Macky Kessa sou Avni Barranquilla. Rann nan koulè yo mete ton an ak twoup dans tankou Explosion, Grand Soleil, New Dance, Stars du jour, Cerf volant ak gwoup maske, bò mizik la te bay pa bann a pye tankou Sofar Band, pami lòt moun, Dolphin's Band. 

### Eslogan
Kanaval Jakmèl dewoule chak ane sou tèm spesifikman edikatif, tankou :

* 2008 : "Patrimwàn nou se fòs nou" (notre patrimoine est notre force).
* 2009 : "Orijinalite m se pa m" (mon originalité est mienne).
* 2022 : "Jakmèl vil kanaval pou toutan" (Jacmel ville de carnaval de toujours).
* 2026 : " Jacmel nan tout rèv nou ( Jacmel dans nos rêves).

## Kòktèl powetik
Koktèl powetik (Cocktail poétique) se yon seremoni tradisyonèl ki òganize chak ane lavèy kanaval Jakmèl nan mete aksan sou yon aspè remakab nan kanaval Jakmèl. An 2021, kenzyèm edisyon an te òganize nan otèl Okap Lamandou, samdi 6 fevriye sou tèm nan : "Jwiferan an ak afè li nan tradisyon kanaval Jakmel". Tèks Wilson Décembre, Doktè nan Lèt, ki gen tit "Jwiferan : soti nan mit nan figi kanaval " te sèvi kòm referans pou bay plis detay konsènan pèsonaj sa a. 

## Gwoup ak reprezantasyon

Parad la toujou gen "gwoup ki dekore avèk mas papye-mache ki gen plizyè koulè ak degizman espektakilè ki reprezante yon gran varyete sijè, souvan ki vize a klas politik la, abitid ak move zak li yo", osi byen ke pèsonaj mitolojik ki soti nan folklò lokal ak relijyon Jidyeo-kretyen : 

### Pèsonalite ak zannimo yo
* Tonton Makout : deziyen manm milis paramilitè yo ant 1958 ak 1986 sou diktati François e apre sa Jean-Claude Duvalier.
* Tayino yo : gwoup moun ki ap viv sou zile a anvan kolonizasyon pa Espayòl yo.
* Dragon

### Mitoloji ak divinite
* Zonbi : nan tradisyon vodou a transfòmasyon moun an zonbi pa yon sibstans ki fèt nan melanje zo moun, krapo, plant, elatriye. Yo itilize sibstans la pou kònen nan figi moun ki afekte a.
* Lougawou
* Dyab-wa
* Jwiferan : "vin tounen figi mitik sa a ki travèse tan ak espas, yon moun-rasin, yon moun-tout moun, nan sans ke Édouard Glissant ta ba li, evolye nan solèy twopikal la, pou l vin youn nan nou". Nan 2021, li te onore nan bwason powetik la .
* Damballa : Lwa nan vodou, reprezante sou fòm sèpan ki se yon "senbòl pozitif paske li kominike moun konesans sekrèt. Adoratè posede pa Danmbala yo kòmanse sifle ak rale tankou koulèv."

### Dans
* Trese riban (riban entrekote) : Gwoup la danse pa antrelase ak delase riban.
* Janm debwa
* Lanse fisèl : Moun mwatye toutouni "ak po klere yo kouvri ak yon melanj de chabon kraze ak siwo kann, tèt yo ranje ak kòn dyabolik, de (2) mesye sa yo fikse sou nou, enplakab ak ògeye. . . Kòd yo kenbe nan men yo raple chenn zansèt esklav yo".  
* Zèl Mathurin (dyab avèk koulè klere ak zèl metalik) : yon pèsonaj popilè avèk zèl li yo ak ong fè li yo.
* Mons ak dan tache san
* Long dragon nan foul moun yo.

### Bann a pye

* Chaloska : Jeneral Charles Oscar Étienne se otè represyon san nan Jakmèl ak Pòtoprens, ki reprezante pa efigi gwotèsk ki gen koulè chabon ak dan kolosal.
* Mache kare : fòm nan soti trè ta nan mitan lannwit, gen kèk moun ki anba dra, lòt moun yo soupoudre ak chante.

## Piblikasyon

## Nòt ak referans

## Lyen deyò