open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Limen

**Limen**, fè elektrisite pase nan yon anpoul elektrik.  
* Fwote lim sou yon bagay. 
* Kòmanse yon dife yon kote tankou nan yon fou ou byen yon recho. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Limit

Limit,  Kote pi lwen yon bagay, yon moun kapab rive.  Itilizasyon tout enèji ki te disponip pou fè yon travay.  Fontyè yon peyi avèk yon lòt peyi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Limonad

Limonad, Limonade.  Yon vil nan Depatman Nò peyi Ayiti.  Yon ji ki gen dlo, sitwon avèk sik nan li.  Sitwonad.  Kèk lè, moun ki ap fè limonad mete yon ti esans pou amelyore gou li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lexus

Lexus, Yon mak machin liksye.  Yon gwo mak machin ki gen yon senbòl L pou lejann li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Limonade

Yon komin nan depatman nò Ayiti.

Espas :

Agrikilti :

Elvaj :

Arozaj :

Ekonomi :

fè lajan :

Limonade, Gade Limonad. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
1- https://fr.wikipedia.org/wiki/Limonade_(Ha%C3%AFti); 

2- https://fr.wikipedia.org/wiki/Limonade; 

3- https://web.archive.org/web/20160305072126/http://www.networkhaiti.com/limonade/;

4- https://web.archive.org/web/20141229182828/http://lenouvelliste.com/lenouvelliste/article/138389/A-Limonade-des-jeunes-leaders-sengagent-au-developpement-dHaiti;
Limyè

Nan sans ki pi abityèl li, **limyè** se fenomèn ki nan orijin yon sansasyon vizyèl. Fizik montre ke li se ond elektwomayetik. Espèk vizib la se zòn Espèk elektwomayetik kote espès moun sansib; li gen ladann  longè ond kote iradyans espèk solè maksimòm nan sifas Latè , pa yon efè adaptasyon nan anviwònman an. Li pwolonje alantou yon longèdond , plis oswa mwens yon tyè.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: lumière
* Angle: light
* Alman: Licht
* Panyòl: luz

## Pwopagasyon
### Koulè

Lè nivo limyè a ase (vizyon fotopik), èt imen yo fè distenksyon ant koulè, ki koresponn ak espektral distribisyon limyè ki rive yo. Vizyon se yon pèsepsyon konplèks, yon aktivite koyitif kote plizyè zòn nan sèvo kolabore, konpare sansasyon ak sa yo anrejistre nan memwa, ak plizyè efè fidbak. An patikilye, vizyon koulè adapte a ekleraj la anbyen, pou yo atribiye yon koulè ak objè, menm si, akòz yon varyasyon nan limyè, retin resevwa radyasyon diferan. .

## Referans

## Kèk lyen
Linèt

Linèt, De moso loup nan yon ankadreman moun mete sou nen yo pou ede yo wè byen.  Yon espas tou piti ant de machin kote chofè yon lòt machin degaje li epi pase nan li.  Tou nan dèyè pantalon yon gason. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lisans

**Lisans**, Pèmisyon yon moun resevwa pou fè yonn ou byen plizyè bagay ki pa kapab fèt san otorizasyon.  Libète pou aji, pran desizyon.  Pou yon moun kondi yon machin, li bezwen yon lisans. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl: Pèmi
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Literè

Literè, Tout travay ekriven nan yon peyi, yon epòk fè tankou travay romantik, poetik, melankolik e latriye.  Ekriven toujou pibliye travay sa yo nan liv, men se pa tout travay literè ki toujou rive pibliye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Literer(kreyòl mauricien)
*Franse:Littéraire
*Angle:Literary
*Alman:Literarisch
*Panyòl:Literario

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Livrezon

Livrezon, Aksyon moun ki delivre yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: livraison
*Angle: delivery
*Alman: die Lieferung
*Panyòl: entrega

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Liy

Liy, Yon direksyon dwat.  Plisyè bagay ki kanpe yonn dèyè lòt.  Yon tras ki fèt avèk yon règ. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lokalize

Lokalize, chache konnen nan ki pozisyon yon bagay ye.  Bay lokal, zòn yonn ou plizyè bagay ye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: localiser
*Angle: to locate
*Alman: lokalisieren
*Panyòl: localizar

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lokatè

Lokatè, Moun ki ap peye mèt yon bagay, pou lwaye bagay la.  Moun ki lwe yon bagay tankou kay, lajan nan men yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: locataire
*Angle: tenant
*Alman: der Mieter
*Panyòl: inquilino

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Long

Long, Eta de kwen nan yon bagay ki kapab bay yon dimansyon plis pase lòt de kwen yo nan menm bagay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Livre

Livre, Lage yon bagay yon kote ou byen nan men yon moun san enterese a sa ki ap ale pase bagay la apre moman livrezon an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Longè

Longè, De kwen ki pi long nan kat kwen yon bagay. Dimansyon nan yon sans pèpandikilè a lajè.  De dimansyon ki pi long yo nan yon bagay ki gen kat kote, kwen.  Kontrè lajè.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lonnen

Lonnen, Pike yon moun, yon bagay avèk pwent yon lonn paske ponyèt twò kout pou rive sou moun nan, sou bagay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lontan

**Lontan** se ki soti nan yon gwo kantite tan ki pase. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Loray

Loray, se yon bri ki fèt pandan yo tonnè ap tonbe e li kapab lage anpil elektrisite nan yon zòn. Moun kapab tande loray anvan lapli tonbe, lè lapli ap tonbe e apre lapli tou. Yon ti kras nan elektrisite yon loray kapab fè anpil dega tankou touye moun. Tonnè. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: tonnerre
* Angle: thunder
* Alman: Donner
* Panyòl: trueno

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Louchèt

Louchèt, Yon moso fè lou ki gen yon pwent plat e yon bon enstriman pou fouye yon tou nan tè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lwaye

**Kontra lokasyon** kapab deziyen :

* yon akò lokasyon ;
** kontra lokasyon ;
** sede kontra-lwaye ;
** kontra glisman, yon kalite sipò sosyal nan peyi La Frans ;
* kontra-lwaye, dire asiyasyon yon adrès IP ke yon founisè sèvis asiyen bay adaptè rezo yon itilizatè nan IP *vèsyon 4* .

Bail Se yon Siyati  :

## Yon fanmi

* Fanmi Bail la, yon fanmi atis ki soti Lyon ;
** Antoine Jean Bail, yon pent ;
** Franck Bail, yon pent, pitit gason ansyen an ;
** Joseph Bail, yon pent, pitit gason premye a ak frè anvan an ;

## Lòt pèsonalite

* Charles-Joseph Bail, ofisye militè franse xix syèk la, administratè ak otè ;
* Jules Le Bail, jwè rugbi franse nan xxi syèk la ;
* Louis Moreau du Bail, romansye ak ekriven franse xvii syèk la syèk .
Lwayote

Lwayote, Onèt.  Eta yon moun ki respekte tèt li e ki respekte tout lòt moun avèk tout sa yo posede. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lwe

Lwe, Itilize sa yon lòt moun posede epi peye moun nan pou itilizasyon bagay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lwil

Lwil, Yon likid ki gen grès nan li e moun mete li nan manje pou anpeche manje a kole nan chodyè ki ap kwit li a. Yon likid ki gen grès e anpeche de moso fè ki ap fwote kraze. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lougawou

Lougawou, se : 
*Yon gwoup moun ki patisipe nan yon seremoni maji lannwit e ki kapab manje moun parèy yo. 
*oubyen tou li ap deziyen moun an

## Istwa

Si Lougawou a mòde yon moun, moun sa a ap vini yon lougawou tou. Li ap sòti lannwit.

*etimoloji mo sa a

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:volan (Gwadloup, Matinik)
*Franse: Loup-garou
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Loup

Loup, Yon moso glas ki ede moun wè yon bagay lwen pi pre e yon bagay pre pi lwen.  Nan kèk sitiyasyon loup ede fè diferans ant plizyè bagay ki piti anpil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lyann

Lyann, Yon kòd natirèl kèk plant fè pandan yo ap grandi paske plant sa yo pa kapab gwosi anpil, men yo kapab alonje anpil pou jis yo mouri.  Kèk nan plant sa yo tankou grenadya grandi pandan plizyè ane. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Madanm

Madanm, Yon fi ki gen ven ane konsa.  Yon fi ki marye avèk yon gason.  Yon fi ki posede pouvwa avèk respè.  Yon fi ki marye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Majè

Majè''' 
1) dwèt ki pi long epi ki plase nan mitan kat (4) lòt dwèt nan pla men yon moun.  
2) Yon moun ki rive nan yon laj kote li kapab pran desizyon paske li konnen diferans ant byen avèk mal.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Majeur 
*Angle: middle finger 
*Alman: Mittelfinger
*Panyòl: dedo mayor

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Majistra

Majistra, chèf yon vil nan anpil peyi.  chak vil gen majistra pa yo.  Gen twa majistra nan chak vil nan peyi Ayiti, men chak nan yo gen plis pouvwa pase lòt la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Majò

Majò, Yon grad nan anpil kò militè ki responsab administrasyon yon twoup.  Nenpòt moun ki gen responsablite pou pase lòd nan yon gwoup. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Madmwazèl

**Tèm madmwazèl** la (an fransè **mademoiselle**, abreje ak "Mlle"), se yon tit sivilite, yo bay yon jèn fi oswa yon fanm ki pa marye oswa, omwen, ki toujou jèn . Nan Kebèk, lè y ap adrese yon fanm, kit li marye oswa non, nou rele l *madam*; an reyalite, *madmwazèl* pa sèvi ankò sof si nou abòde yon jèn fi oswa yon fanm ki vle yo rele l konsa . Apre yo te konteste pou karaktè sèksis li, itilizasyon li nan dokiman ofisyèl yo piti piti abandone nan plizyè peyi, sitou an Swis depi 1973 , nan Kebèk an 1976, an Frans ak Liksanbou depi 2012    osi byen ke nan Briksèl ak Waloni depi 2015 .

## Etimoloji
"Madmwazèl» konpoze de adjektif posesif la “ma (mwen)» ak «demwazèl".

"Demwazèl» (ak varyete li "*damwazèl*") soti nan laten vilgè "*domnicella*", diminitif  "*domine*» ki deziyen yon fanm nòb. Kidonk, yon demwazèl nan premye sans li se yon jèn fi nòb.

Nou jwenn fòm entèmedyè "*damisele*» alantou 1100 nan *Chanson de Roland* .

Nan ansyen fransè, yo te itilize tou fòm maskilen an "*damoiseau* ” (varyant: "*damwazel* ") ki soti nan "*domnicellus*» , pou deziyen jèn nòb ki poko kavalye. Men, fòm maskilen sa yo pa t siviv.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Bibliyografi

* Jacques Gandouin, *Gid pou pwotokòl ak itilizasyon*, Pari, Stock, 1971

### Lyen ekstèn
Majorite

Majorite, Pi gwo pati a nan yon gwo kantite.  Pi plis kantite moun ki vote pou yonn nan plizyè kandida ki te patisipe nan yon eleksyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Make

Make, Fè mak yon kote, sou yon bagay.  Eseye pou pran yon boul nan men jwè yon lòt ekip.  Anpeche jwè yon lòt ekip ale fè gòl.  Sonje yon bagay mal yon moun fè e kontinye siveye moun sa pou wè si li ap fè menm bagay la ankò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Makè

Makè, Yon jwè ki ap make yon lòt jwè nan yon match.  Yon moun ki make yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Makiyaj

Makiyaj, Pwodui chimik fi avèk aktè mete nan figi yo pou chanje aparans yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Maladi

**Maladi** se chanjman nan sante yon èt vivan ki anpeche li mennen yon lavi nòmal. Maladi bay doulè, soufrans, feblès nan kèk ògán, pati kò.

Egzanp yo: grip, kansè, nemoni.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: maladie
* Angle: disease
* Alman: Krankheit
* Panyòl: enfermedad

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Malfezans

Malfezans, Aksyon yon malfesan.  Fè yon moun, ki pa konnen kijan pou li defann tèt li, mal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Malis

Malis, Koken.  Eta yon moun ki pa janm kite tras pou moun kenbe li lè li fè yon move bagay, yon bagay mal.  Entelijan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Malkadi

**Malkadi** se manifestasyon yon maladi kèk moun genyen ki fè yo pèdi konesans, tranble anpil e rele pandan bouch yo ap fè kim. Li se maladi epilèpsi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:épilèpsie
*Angle: epilepsy
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa a.

## Referans

## Lyen deyò
Makout

Makout, Konbinezon de djakout ki gen menm gwosè e ayisyen yo mete sou do bèt tankou cheval pou fè yo pote chay.  Gen gwo makout pou pote anpil chay e gen ti makout ki fèt pou mete sou do cheval notab yo.  Gade atache. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Malpwoprete

Malpwoprete, Tout bagay moun konsidere tankou bagay ki sal.  Nenpòt bagay sosyete a panse moun pa dwe fè devan lòt moun tankou mache san rad nan lari. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:pa apropriye(kreyòl mauricien\kreyòl seychellois)
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Maltrete

Maltrete, Bay move tretman tankou bat yon moun pou jis li pèdi konesans, tout kouraj li e menm mouri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manba

**Manba** se yon sòt de pat solid ki fèt avèk pistach. Yo moulen li nan yon moulen pou jis li fè yon pat. Lè li moulen byen, li fè grès ki se bè pistach la. Se yon bagay ki trè bon nan bouch. Yo mete li anndan pen, kasav, biskwit pou yo manje.
Li trè apetisan.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:diber pistas(kreyòl mauricien)
*Franse: beurre d'arachide
*Angle: peanut butter
*Alman: Erdnussbutter
*Panyòl: manteca de cacahuete 

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Manbo

Manbo, Yon fi ki sèvi lwa e ki bay lwa itilize kò li lè yo bezwen kominike avèk lòt moun, fè remèd pou pitit fèy yo, e danse nan seremoni lwa tankou vodou.  Yon bòkò fi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manda

Mo **manda** gen plizyè sans :
* Sans 1) Manda, Yon pèmisyon sèlman yon jij kapab bay polis pou rantre andedan kay yon moun menmsi moun nan pa vle yo rantre.

* Sans 2) *Manda* se pouvwa yon bay bay a yon lòt moun pou reprezante li.  Avèk pouvwa sa li ka poze kèk ak jiridik ki byen defini andedan manda a.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mandat
*Angle: mandate
*Alman: das Mandat
*Panyòl: el mandato

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mande

Mande, Reklame yon bagay nan men moun pou kado san moun nan pate pran desizyon anvan pou bay bagay la.  Pran desizyon pou resevwa yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mandyan

Mandyan, Moun ki renmen mande e ki mande kado pou siviv nan lavi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Malveyan

Malveyan, Yon moun ki pran plezi nan fè moun ki pi fèb pase li sa ki mal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mamit

Mamit, Yon bwat long an metal e won avèk kouvèti solid kole nan de pwent li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manke

Manke, Pèdi yon chans, yon benefis.  Rate.  Anvi pou wè yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manman

**Manman** gen plizyè sans ː yon fi, yon femèl bèt ki fè pitit oubyen yon fi ki adopte yon timoun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mère
*Angle: mother, momma
*Alman: die Mutter
*Panyòl: madre, mamá

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mannivèl

Mannivèl, Kat branch bagay ki menm longè a sou do yon elikpotè pou ede li vole e rete anlè san li pa tonbe.  Plizyè moso plastik ou byen metal ki nan yon vantilatè e ki kreye van lè yo ap vire. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manch

Manch, Yon pwent, yon branch nan yon bagay.  De tou nan yon rad kote moun rantre ponyèt yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manti

Manti, Bagay moun di moun pou verite, men ki pa vrè.
le wap Kache verite

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:landjèz
*Franse:Mentir
*Angle:lie
*Alman: : flunkern, lügen, belügen
*Panyòl:mentir

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manyen

Manyen, Touche yon bagay avèk men.  Touche.  Travay yon doktè fèy lè li ap pase men li sou tout kò yon malad pou jwenn ki kote yon maladi ye pou preskri tretman pou maladi a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Marande

Marande, Vlope yon bagay avèk kòd.  Eta yon moun ki nan yon sitiyasyon kote li pa konnen kisa pou li fè pou soti nan sitiyasyon an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Marasa

Marasa,se lè de timoun fèt ansanm,yo se jimo nan vodou.

**Marassa** yo se marasa diven vodou a.se kèk timoun

marasa nan kreyol ayisyen vle di jimo.de timoun ki fèt ansanm
Mare

Mare, Vlope yon kòd byen di sou kò yon moun, yon bèt, yon bagay avèk espwa moun nan, bèt la, bagay la pa ap kapab demare tèt li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Manchèt

Manchèt, Yon ti manch.  Yon kouto laj, long ki fèt pou koupe gwo bagay yon ti kouto pa kapab koupe. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mantal

**Mantal** se ki gen rapò avèk sa ki ap pase nan tèt moun, men ki pa oblije gen pyès lyen avèk reyalite a.  Gen moun ki toujou santi yo malad, men doktè pa ap janm kapab jwenn maladi yo paske maladi moun sa yo mantal.  Yon maladi mantal kapab vini reyèl. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Maryaj

**Maryaj** se yon desizyon yon gason avèk yon fi pran anba lalwa pou yo viv ansanm e pou yo chak pran tout responsablite pou lòt la.

## Tradiksyon

*Lòt kreyòl:
*Franse: Mariage
*Angle: Marriage
*Alman: Heirat
*Panyòl: matrimonio

## Referans

## Lyen deyò
Marye

**Marye** se pran yon mari (oubyen pou yon mesye, yon fanm) nan maryaj. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Masak

**Masak**, Touye ansanm, anpil moun ki pa kapab defann tèt yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: massacre
*Angle: massacre
*Alman: Massaker
*Panyòl: matanza

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Masakrè

Masakrè, Moun ki kòz yon masak.  Moun ki masakre anpil moun ki pa gen mwayen pou defann tèt yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Masakre

Masakre, Touye anpil moun nan yon masak.  Gate yon bon travay yon moun te ap fè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Otomobil

**Machin** se: yon aparèy ki sèvi pou transpòtasyon moun e ki kapab genyen kat (4) , sis (6), dis (10), menm dizwit wou. Yon aparèy mekanik ak elektwonik ki kapab fè yon travay tankou kraze kann, kraze mayi, woule yon kasèt, e latriye. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Voiture
* Angle: Car
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mason

Mason, Yon moun ki espesyalise nan chache konprann espri natirèl yo pou kontwole lanati.  Yon moun ki prepare mòtye pou fè kay e ki, kèk fwa, aprann fè kay tou paske li toujou ap sib travay moun ki ap fè kay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: maçon
*Angle: builder
*Alman: der Maurer
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Masonn

Masonn, Yon mòtye ayisyen fè avèk lacho e ajil pou yo bouche tou ant palisad e klisay kay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Matematik Yo

Matematik Yo, Plizyè syans ki etidye anpil bagay ki pa fè sans e ki eksplike relasyon ki egziste ant tout bagay sa yo.   Yon syans matematik di si A se menm avèk B, B se menm bagay avèk C, A avèk C se menm bagay la ou byen  si A=B, B=C, konsa: A=C 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Matla

Matla, Pati nan yon kabann ki fè kabann nan mou pou kò moun kapab kole avèk kabann nan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mawonaj

Mawonaj, Eta moun ki ap viv nan kache.  Eta esklav nan tan koloni Sen-Domeng (Ayiti) ki te konnen viv nan kache pou atake blan gouvènè yo lannwit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mayisad

**Mayisad** (nan lang franse : **Maïssade**) se yon vil nan depatman Sant la ki touprè kapital depatman an, Ench. 

**Demografi** 

Komin Mayisad la genyen 53 602 abitan anviwon nan yon resansman ki te fèt nan ane 2009. 

epi nan 2018 te genyen 70000 abitan anviwon. 

**Administrasyon** 

Komin Mayisad la genyen 3 seksyon kominal ladanl : 

* Naran
* Ati
* Savann gran

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Mayonèz

**Mayonèz**, Yon bagay ki fèt avèk jón ze, sitwon, vinèg, lwil e moun itilize pou prepare anpil manje, mete sou lòt manje pou bay yo pi bon gou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Mayonez(kreyòl mauricien)
*Franse:Mayonnaise
*Angle:Mayonnaise
*Alman:Mayonnaise
*Panyòl:Mayonesa

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mazda

Mazda, Yon konpayi machin ki te konnen fè ti machin sèlman e ki fè mwayèn machin konnye a.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mè

Mè, Yon òganizasyon fi ki sakrifye tout lavi yo pou sèvi moun avèk Bondye san kache aksyon yo.  Mè pa marye e yo pa fè pitit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mèg

**Mèg** se ki pa gra. Eta yon moun, yon bèt anpil zo nan kò li vizib.  Chèch.  Yon bagay ki piti, an ti kantite. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Melankoli

Melankoli, Eta yon moun tankou yon ekriven ki pase anpil move moman nan lavi li e ki pale de tout bagay sa yo nan liv li ekri.  Ekspresyon yon ekriven ki pale de tribilasyon moun nan liv li.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Memwa

Memwa, Yon kote andedan tèt moun ki enrejistre tout sa yon moun kapab sonje.  Abilite pou moun sonje konesans yo fè.  ~ Kout, Pati nan memwa moun ki kenbe enfòmasyon pou yon tan kout tankou kèk segond konsa.  Apre de moun fini rankontre epi yonn bliye non lòt la apre kèk segond, se paske moun nan te itilize memwa-kout yo pou kenbe enfòmasyon sa a.  ~ Long, Pati nan memwa moun itilize pou kenbe enfòmasyon pou yon tan long, men yo ap bliye bagay sa yo apre kèk jou, kèk semèn konsa.  Yon elèv lekòl bliye yon leson li te aprann apre kèk jou pase leson an te nan memwa long li.  ~ Pèmanan, Pati nan memwa moun ki kenbe enfòmasyon moun pa janm bliye tankou non moun nan menm, ane moun nan te fèt e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Choucoune
## Choucoune Istwa
## referans

## Kèk lyen
Memorize

Memorize, Mete enfòmasyon nan memwa.  Itilize memwa pou sonje bagay ki pase. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Menm

**Menm** se ki sanble. Lè de ou byen plis bagay pa gen diferans ant yo.  Men’m, Men ki nan kò kò yon moun ki ap pale. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Menmsi

Menmsi, Ekspresyon moun itilize pou diminye valè yon bagay, rezilta, konsekans ki kapab genyen nan yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mennen

Mennen, Kontwole yon moun, yon bèt, yon bagay ki soti yon kote pou jis li rive yon lòt kote. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mesaj

Mesaj, Pawòl yon moun di yon lòt moun pou li ale di yon lòt moun ki pa te kapab tande lè premye moun nan te ap di pawòl la.  Yon mesaj kapab ekri sou papye tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: message
*Angle: message
*Alman: die Nachricht
*Panyòl: mensaje

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mesaje

Mesaje, Moun ki pote yon mesaj ale bay yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: message
*Angle: message
*Alman: Nachricht
*Panyòl: mensaje

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mèsi

Mèsi, Mo moun di moun pou montre yo renmen yon bagay yon moun fè, yon bagay moun nan bay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:merci
*Angle:thaks
*Alman:danke
*Panyòl:gracias

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mestin

Mestin, Yon medikaman moun pran pou li kapab fè yo gen dyare e poupou tout manje ki pase twòp tan andedan vant yo e òganis la, kò a pa bezwen yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mesye

**Mesye** (an fransè "**Monsieu**r" abreje kòm **M.** ) se, yon tit sivilite yo bay gason lè yo adrese yo.

## Etimoloji
Se kontraksyon adjektif posesif *mon*  (mwen) ak non komen sye (an ), ki li menm se yon kontraksyon *seyè*. Se poutèt sa se yon fòm senplifye nan *monseyè*., sa vle di patikilyèman ki evidan nan tit apèl *Mesye, frè wa a*,  se apelasyon yo bay ak pi gran nan pitit frè wa Lafrans, soti nan XVIe rive XIXe syèk l. (Anjou ; Alençon ; Gaston d'Orleans ; Philippe d'Orléans, frè Louis XIV; Provence, Lè sa a, Artois).

## Nòt ak referans

## Gade tou
* Mesye (Ansyen Rejim)
* Madam
* Madmwazèl

### Lyen ekstèn

* Explication de Bernard Cerquiglini en images sur TV5
Meteyoloji

**Meteyoloji** se yon branch syans latè ki etidye lè ki antoure planèt nou an ; etid fenomèn atmosferik tankou bwouya, nyaj, lanèj, lapli ak zeklè.

## Referans

## Lyen deyò
Mechan

**Mechan** se ki mal. Eta yon moun, yon bèt ki toujou anvi fè lòt moun, lòt bèt bagay ki ap fè yo mal, soufri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: méchant
*Angle: bad
*Alman: schlecht
*Panyòl: malo

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Miba

Miba, Aksyon yon bèt ki nouris,  fini pouse pitit li mete deyò vant li.  Fè pitit (pou bèt sèlman). 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Microwave

Microwave, Maykwowev,  Yon mo nan lang Anglè pou yon aparèy chofaj ki chofe bagay moun manje e byen vit.  Yon Microwave kapab chofe yon plat manje glase nan mwens ke twa minit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mikwo

Mikwo, Yon ti aparèy elektrik ki mete ansanm avèk yon opalè pou fè vwa moun grandi anpil pou moun ki lwen yon moun ki ap pale kapab tande moun ki ap pale a san pwoblèm. 

## Tradiksyon
*Lòt '''kreyòl''':mikro(kreyòl mauricien)
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mark

Mark, Yon mak machin GMC (General Motor Company), yon konpayi machin ameriken fè.  Yon kamyon.  Yonn nan douz disip Jezi Kris yo lè li te sou tè a.  Mak. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mètrès

Mètrès, Yon fi ki gen relasyon entim avèk mari yon lòt fi.  Mèt kay kote yon restavèk rete. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: maîtresse
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mikwòb

Mikwòb, Yon kantite ti bèt moun pa kapab wè avèk je yo san yon mikwoskòp, men ki egziste tout kote sou tè a.  Anpil syantis kwè mikwòb se premye èt vivan ki te egziste sou tè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: microbe
*Angle: microbe
*Alman: Mikrobe
*Panyòl: microbio

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mikwoskòp

**Mikwoskòp** se yon aparèy ki gen loup ranje nan li yon fason pou ede moun wè anpil bagay je pa kapab wè san yon aparèy. Mikwoskòp se yon itilizasyon lantiy konvèks pou gwosi ti objè ki pre. 

Gen mikwoskòp elektwonik ak fotomikwoskòp konpoze.

## Galri mikwoskòp
 
Fichye:LaborMik2.jpg|Mikwoskòp laboratwa
Fichye:LaborMik1.jpg|Mikwoskòp laboratwa binokilè
Fichye:SidJen.jpg|binokilè mikwoskòp
Fichye:SztereoMik.jpg|Mikwoskòp estereyo
Fichye:Objektiv2.jpg|Objektiv mikwoskòp 
Fichye:Objektiv1.jpg|Objektiv mikwoskòp
Fichye:Objektiv4.jpg|Objektiv mikwoskòp
Fichye:Huygens.JPG|Okilè mikwoskòp 
Fichye:Merook.JPG|Okilè mikwoskòp
Fichye:Zeissok.JPG|Okilè mikwoskòp estereyo
Fichye:Okular02.jpg|Okilè mikwoskòp
Fichye:Okular01.jpg|Okilè mikwoskòp
 

## Pati mekanik nan yon mikwoskòp
 
Fichye:Korasztal.jpg| 
Fichye:Revolver02.jpg| 
Fichye:Tubustarto.jpg| 
Fichye:MikTub.jpg| 
Fichye:Talpazat.jpg| 
Fichye:Rekesz.jpg| 
Fichye:Kondenzor01.jpg|
Fichye:Kondenzor.jpg|  
File:Foglec.jpg| 
Fichye:Elesseg.jpg|
Fichye:Asztal.jpg|


## Gade tou
* Mikwoskòp elektwonik
* Fotomikwoskòp konpoze

## Referans

## Lyen deyò
Milisyen

Milisyen, Yon gwoup militè yon prezidan pou-tout-tan nan peyi Ayiti te kreye pou ede li kenbe pouvwa paske li pate kapab konte sou lame peyi a pou bay gouvènman li a tout sekirite li te bezwen.  Makout.  Milisyen yo te konnen abiye avèk yon inifòm koulè ble maren.  Milisyen te kraze nan ane 1986 lè pitit prezidan ki te kreye yo a te oblije kite pouvwa a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mil

Mil, Yon chif en avèk twa zewo dèyè li.  1.000.  San miltipliye pa dis.  Senk-san plis senk-san. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Milat

*'Milat*, Pitit yon kolon, yon blan avèk yon fi nwa, kèk fwa, yon esklav. Kèk ansyen esklav nan tan Sendomeng (Ayiti) ki te benefisye libète nan men kolon yo paske yo te pitit yon kolon avèk yon fi nwa. Yon ti gwoup ayisyen ki se desandan pitit kolon nan tan koloni Sendomeng la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mulâtre
*Angle:mulatto
*Alman: Mulatte
*Panyòl: mulato

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Milye

Milye, Yon kantite ki gen mil (1.000) ou byen plizyè mil nan li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Milyon

Milyon, Yon en avèk sis zewo dèyè li.  1.000.000.  Mil miltipliye pa mil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Miltiplikasyon

Miltiplikasyon, Yonn nan kat operasyon aritmetik yo.  De, se miltiplikasyon de pa en (2 X 1 = 2), e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mit

Mit, Yon ti ensèk ki fèt nan mayi lè grenn sa a rete fèmen twòp e pandan anpil tan andedan yon bagay tankou yon barik.  Pati blan andedan yon pen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Minorite

Minorite, Yon ti gwoup tankou mil moun konsa nan yon gwo gwoup tankou sis milyon moun konsa nan yon sosyete.  Yon gwo gwoup moun nan yon sosyete ki pa gen pyès dwa paske yon ti gwoup moun nan menm sosyete sa a kontwole e abize tout rès moun nan sosyete a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: minorité
*Angle: minority
*Alman: die Minderheit
*Panyòl: minoría

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mitan

Mitan, Yon pwen ki divize yon bagay an de pati egal.  Yon lide imajinè pou di:  lwen andedan yon bagay tankou mitan lanmè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mitsubichi

Mitsubichi, Yon konpayi machin Japonè ki fè machin prèske tout gwosè.  Li fè vwati e li fè kamyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mitonnen

Mitonnen, Frape yon bagay sou yon vejetab, yon legim pou kraze li.  Kraze bagay pou fè yon legim. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mitrayèz

Mitrayèz, Yon zam otomatik militè itilize nan lagè pou tire sou moun pi vit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mizikal

**Mizikal** se sa ki gen rapò avèk mizik. Nenpòt bagay ki bay yon son tankou mizik ou byen ki fè moun panse gen mizik ki ap jwe. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:mizikal(créole mauricien)
*Franse:musical
*Angle:musical
*Alman:Musical
*Panyòl:musical

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mòd

**Mòd**, Yon bagay tout moun ap fè nan yon epòk.  Yon fòm rad tout moun mete sou yo nan yon epòk. Jan yon moun chwazi pou li fè yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mode
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mize

**Mize**, Yon plas kote ki gen ansyen bagay moun kapab ale vizite pou konnen, wè bagay ki te pase lontan.  Yon kay kote ki gen anpil bagay moun kapab ale gade. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Musée
*Angle: Museum
*Alman: Museum
*Panyòl: Museo
*Polòy: Muzeum


The Louvre, a gallery in the Louvre, Paris, France, between ca. 1890 and ca. 1900.jpg|Mize du Louvre nan Pari.
Santa Maria Anchor.JPG|Mize du Panthéon national haïtien nan Pòtoprens.
NYC - Guggenheim Museum.jpg|Mize Guggenheim nan Nouyòk.


## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mizè

Mizè, Eta yon moun ki pa kapab jwenn pyès nan tout bagay yon moun bezwen pou li viv avèk satisfaksyon.  Yon moun ki pa gen yon kote pou li mize, ki pa kapab gen espwa anyen; menm yon repa nan yon jounen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Eske ou asiste déjà Yon Moun ki nan yon moman difisil
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mòde

Mòde, Kole de ranje dan sou yon bagay epi peze de ranje dan yo sou li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Modi

**Modi** se rele kòlè Bondye sou tèt yon moun. Move chans ki sib yon moun pandan tout lavi li paske li pa gen respè pou moun ki pi gran pase li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: malédiction
*Angle: curse
*Alman: fluch 
*Panyòl: maldición

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Moniman

Moniman, Yon bagay moun konstwi pou reprezante yon bagay ki te egziste nan yon moman ki pase; konsa piti yon peyi, yon zòn kapab wè, toujou sonje bagay sa a.  Yon moniman kapab reprezante yon moun tou, menm yon moun vivan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: monument
*Angle: monument
*Alman: Denkmal
*Panyòl: monumento

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Monitè

**Monitè**, 
* Yon elèv ki gen responsabilite pou kenbe lòd nan yon klas lè pa gen pwofesè nan klas la.

* Yon aparèy ki sanble avèk yon televizyon e ki pèmèt moun li bagay ki ap pase andedan yon òdinatè e pase òdinatè a lòd tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: moniteur
*Angle: monitor
*Alman: Monitor
*Panyòl: monitor

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Monte

Monte, Soti anba pou ale anwo.  Travay yon avyon ki kòmanse vwayaje.  Pase pye sou yon cheval, yon bisiklèt, yon motosiklèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Montre

Montre, Mete dwèt endèks la nan direksyon yon bagay pou yon moun kapab wè li.  Mete yon bagay kote pou moun wè li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: montrer
*Angle: to show
*Alman: zeigen
*Panyòl: mostrar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Monwi

**Monwi** se yon komin Ayiti. Aprè yon arete prezidansyel, li sitiye sou Wout Nasyonal Nimewo En an e ki touprè Sen Mak,kidonk Monwi komin sou depatman latibonit, Monwi se fen depatman an, anviwon swasant kilomèt de Pòtoprens. Li sitiye nan awondisman Sen Mak nan depatman Latibonit nan peyi Ayiti.

Machin ki ap vwayaje soti, ale nan nò peyi a toujou kanpe Monwi pou achte griyo, fig, e latriye.

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mòpyon

***Mòpyon**, Yon ti tach blan dechay fè lè li rete sou pwèl yon moun pou anpil tan.  Li pi bon si yon moun pa kite dechay rete sou pwèl li pou plis ke 24 èdtan.
* Se yon ti bèt ki renmen pozisyone li nan pati moun. Ti bèt sa-a pòtre yon tòti, men li piti anpil nan dimansyon yon foumi. Lè yon moun genyen'l devan'l, li fè li grate anpil. Ekspresyon ke moun kon'n itilize ak mo sa-a *"Misye kole nan deyè'm tankou yon gren'n mòpyon"*.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: morpion
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Motivasyon

Motivasyon, Rezilta konsèy yon moun resevwa ki fè li panse li kapab fè yon bagay li pate ap janm panse li kapab fè si li pate janm resevwa konsèy sa yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: motivation
*Angle: motivation
*Alman: die Motivation
*Panyòl: motivación

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Motosiklèt

Motosiklèt, Yon machin ki gen de wou avèk yon motè.  chofè yon motosiklèt chanje vitès avèk pye li e li bay gaz avèk men dwat li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: motocyclette
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Monnen

**Monnen**, Lajan ki fèt avèk metal tankou lajan avèk kuiv. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: monnaie
*Angle: money
*Alman: die Währung
*Panyòl: moneda

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Monseyè

Monseyè, Yon chèf nan legliz katolik ki reponsab legliz nan yon depatman nan peyi Ayiti. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mòtye

Mòtye, Yon melanj ant plizyè bagay tankou lacho, sab, siman, ajil epi dlo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Moulen

Moulen, Yon machin peyizan ayisyen fè pou kraze kann e retire dlo ki nan nannan kann yo.  Yo fè bèf rale zèl moulen pou vire li.  Yon machin avèk motè pou kraze pistach, mayi, pitimi.  Yon machin ki kale diri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: moulin
*Angle: mill
*Alman: Mühle
*Panyòl: molino

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mouri

Mouri, Eta yon èt vivan, yon moun ki sispann respire, sispann viv. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mourir
*Angle: to die
*Alman: sterben
*Panyòl: morir

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mouchwa

Mouchwa, Yon moso twal pou siye figi ou byen mare tèt.  Se fi ki mare tèt yo nan sosyete ayisyen yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mouye

Mouye, Eta yon bagay ki gen yon likid tankou dlo sou li, andedan li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mov

Mov, Yon koulè ki sanble avèk koulè ble ki melanje avèk koulè wouj. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Move

Move, Fache.  Yon moun ki gen pli nan mitan fon li, ki pa kontan e ki pa ap ri pou pyès rezon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mozayik

Mozayik, Bèl ti moso beton ki pase nan fou lè yo te ap fèt e konstriktè kay mete atè a andedan chanm yon kay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mwatye

Mwatye, Nenpòt nan de pati ki sou chak de bò mitan yon bagay.  Yonn nan de pati yo lè yon bagay divise an de pati egal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mwayen

Mwayen, Posiblite ki gen disponib pou itilize.  Lajan moun posede pou li depanse nan sa li vle. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mwayèn

Mwayèn, yon kantite, gwosè ki ant pi gwo a e pi piti a.  Li deziyen tou yon nòt global yon pwofesè bay elèv nan klas li pou nivo rezilta travay elèv sa a, tankou yon bilan travay li a; se yon mwayèn ak pwa, pondere (wè tou pwobabilite inifòm). 

**Yon fòmil jeneral pou kalkile mwayèn bay ba** :
\bar{x}(m) = \sqrt[m]{\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n{x_i^m}}

Si ou ranplase **m** pa valè sa yo, w ap tonbe anlè definisyon sa yo :
* *m* = 1, mwayèn aritmetik
 \bar{x} = {1 \over n} \sum_{i=1}^n{x_i}

epi aritmetik ak pwa oubyen pondere :
 \bar{x} = \frac{\sum_{i=1}^n{w_i \cdot x_i}}{\sum_{i=1}^n {w_i}}
Pwa yo se {w_i}

* *m* = 2, mwayèn kare (oubyen tou kwadratik, RMS pou *Root Mean Square*)
\bar{x} = \sqrt{\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n{x_i^2}}
* *m* = -1, mwayèn amonik
\bar{x} = \frac{n}{\sum_{i=1}^n \frac{1}{x_i}}
* *m* → 0, limit \bar{x}(m)  se mwayèn jewometrik.
 \bar{x} = \sqrt[n]{\prod_{i=1}^n{x_i}}
* *m* → +∞, limit \bar{x}(m)  se maksimòm sòm la ap bay kòm valè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:Moyenne
*Angle:Mean
*Alman:Durchschnitt
*Panyòl:Promedio

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mwayènaj

**Mwayenaj** se yon peryòd istorik ki plase aprè lantikite jis anvan tan modèn nan.

## Tradiksyon

*Lòt kreyòl:
*Franse:Moyen Âge
*Angle: Middle Ages
*Alman: das Mittelalter
*Panyòl: Edad Media

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Mwen

Mwen, Yon pwonon ki ranplase moun ki ap pale a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Je
*Angle: I
*Alman: Ich
*Panyòl: Yo

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Mwens

**Mwens** se ki pi enpe. Retire nan…  Absans yon kantite nan yon lòt kantite ki pi gwo, laj.  Siy sa a, -. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Paj

**Paj**, Yon bò nan chak fèy papye ant po yon liv ki gen ekriti sou li.  Yon pati nan yon istwa. Konsa, yon fèy papye kapab gen de (2) paj sou li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: page
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pakapala

Pakapala, Yon moun nan yon ti kominote ki toujou patisipe nan tout seremoni nan kominote a tankou maryaj, bal, vodou, kominyon san mèt seremoni an pa envite li.  Yon moun ki toujou reponn envitasyon li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pakoti

Pakoti, Kèk rad mal fèt machann twal vann nan mache kote peyizan ki achte rad.  Rad sa yo fèt nan rapidite. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pale

Pale, Ouvri bouch epi kite mo moun kapab konprann soti nan bouch la.  Bay yon mesaj, di yon moun sa li bezwen tande.  Bay yon odyans yon diskou.  ~ Anpil, Pale san rete, san rezon.  Di pawòl ki pa gen sans.  Pran anpil tan pou fini yon konvèsasyon, yon diskou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl: koze (kreyòl mauricien)
*Franse: parler
*Angle: to speak
*Alman: sprechen
*Panyòl: hablar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Palisad

Palisad, Po yon twons palmis ki fann an moso long pou fè kay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Palmis

**Palmis** se yon pyebwa. Ann Ayiti moun itilize pyebwa sa a pou fè anpil bagay. Palmis gen anpil pati nan li tankou kè a, fèy li, tach la, chou a, grap la, avèk twons la. Li pa boujonnen apre moun koupe pye a, men chak grenn grap ki tonbe sou tè a kapab bay yon lòt pye palmis. Avantaj palmis la genyen, ou ka itilize tout pati nan kòl pou w sèvi, tankou : yo itilize grenn li pou nouri bèt epi fè lwil avè li. Yo itilize chou palmis la pou fè manje tankou legim. Yo itilize twons la pou fè kay plisad epi tach la gen moun ki kouvri kay avèk li. Anplis nan peyi pa nou, Palmis se yon moniman istorik ki reprezante anblèm drapo nou.  

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:palm(kreyòl seychellois) palmie(kreyòl mauricien)
* Franse:palmier
* Angle:palm
* Alman:Palme
* Panyòl:palmera

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pandye

Pandye, Mete prèske tout kò yon bagay ap balanse de bò nan lespas pandan yon ti pati nan bagay sa a kenbe li anlè e anpeche li tonbe anba.  Koke, pou moun nan Depatman Latibonit la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pans

**Pans**, Yon trip laj ki gen fòm yon boul andedan vant anpil èt vivan kote manje rete anvan yo ale nan lòt pati nan kò a ou byen ale nan poupou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Panse

**Panse** se itilize fòs rezon. Abilite moun genyen pou yo wè yon bagay nan lespri yo jan bagay la ap ale ye sou papye, nan reyalite.  Enstriksyon yon moun sib pou li fè yon bagay e enstriksyon sa soti nan lespri yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: penser
*Angle: to think
*Alman: denken
*Panyòl: pensar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pansè

Pansè, Moun ki gen mwayen, kapasite pou panse e ki ap panse.  Lòt moun kapab aji avèk rezilta travay yon pansè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pantalon

**Pantalon** se  yon rad moun mete sou yo e ki gen de (2) janm menm jan avèk de (2) janm moun. 

## Bibliyografi
* Christine Bard *Une histoire politique du pantalon*, Le Seuil, 2010
* 
* 
* 
* , Grand prix du livre de mode.

## Referans

## Lyen deyò
Panyen

Panyen, Yon djakout ayisyen fè avèk ti moso banbou ki trese yonn nan lòt.  Plizyè ti moso banbou long ki kwaze ant yo epi lòt ki pi fèb trese ant sa ki kwaze yo.  Lè atizan fini fè anba yon panyen, li kòmanse pliye moso banbou ki te kwaze ant yo a sou anlè pou fè kwen panyen an.  Li kontinye trese pou jis li rive wotè li vle panyen ye a.  Baskèt.  Panye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Panyòl

**Panyòl** (*español*), ki soti nan peyi Espay. Lang Panyòl moun pale nan peyi Espay, Repiblik Dominiken, Venezwela, Ajantin, Meksik e latriye.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: espagnol
* Angle: Spanish
* Alman: Spanisch
* Panyòl: español
* Pòtigè: espanhol

## Etimoloji
Mo *panyòl* la soti nan lang kreyol li gen menm sans ak mo franse a (*espagnol*).

## Referans

## Lyen deyò
Pap

**Pap** se pi gwo chèf nan Legliz Katolik ki ap viv nan peyi Itali nan Wòm, ki kapital tout Legliz Katolik nan monn nan.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Pape
*Angle: Pope
*Alman: Papst
*Panyòl: Papa

## Istwa
Premye Pap la te Sen Pyè. Li rete pap ant 33 ak 66 apre Jezikri.

## Referans

## Lyen deyò
Papa

Papa se yon paran mal. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: père
* Angle: father
* Alman: Vater
* Panyòl: padre

## Etimoloji
*Papa* se yon mo ti moun, tankou nan lang franse a *papa*.

## referans

## Kèk lyen
Papye

Papye, Yon fèy plat ki fèt avèk moso bwa moun prepare nan izin pou ekri, vlope kèk bagay, kouvri mi kay nan peyi frèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Paradi

Paradi, Yon kote tout moun panse yo ap ale viv apre yo fini mouri e san pwoblèm san yo pa janm mouri ankò.  Yon plas kote tout moun relijye espere yo ap ale apre yo fini mouri.  Yon plas nan syèl kote moun panse Bondye ap viv avèk zanj yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Paranòy

Paranòy, Moun ki toujou panse lòt moun ap prepare pou fè yo mal, pou touye yo.  Moun fou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen