open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carmen Jean-François

Carmen Jean -François, ki fèt 25 mas 1922 epi mouri 9 jen 1992, se te premyè dam Ayiti soti nan me rive jen 1957, sou prezidan Daniel Fignolé.

## Biyografi
Carmen Jean-François fèt 25 mas 1922 , selon Carlo A. Désinor, vil natal li se te Tomazo. Carmen te pwofesè nan "Collège Notre-Dame du  Perpétuel Secours" nan Bèlè, kote l t ap fè kou preparatwa en.

Carmen Jean-François te marye ak Daniel Fignolé, li menm tou ki te pwofesè, kote l te gen 7 pitit avè l: 5 fi ak 2 gason. Mari l t ap vin youn moun ki pi enpòtan nan politik ayisyen an, kote l te fonde nan lane 40 yo yon pati politk ki te enpòtan anpil:  "Mouvement des ouvriers paysans" (MOP). Carmen Fignolé t ap dirije pati fanm yo nan MOP la, yo te konnen sou non "Bureau d'Action Féminine". Li t ap dirije tou "La Famille", yon piblikasyon MOP ki la pou kesyon fanmi, sitou pou parantalite, edikasyon sou jan ak ledikasyon timoun.

Aprè Fignolé te fin pran pouvwa a, Carmen t ap vin premyè dam Ayiti, fonksyon li te okipe soti nan me rive nan jen 1957. Fignolé t ap pral pèdi pouvwa a aprè 19 jou, kote l ta pra l pran yon koudeta militè nan men Antonio Kébreau. Carmen ak Fignolé te eskòte pa Gad kotyè ayisyen an pou ale nan egzil Ozetazini. Carmen Jean-François, li menm ki te rete Ozetazini, ta pral mouri 9 jen 1992.

## Nòt ak referans


## Bibliyografi

* Carlo A. Désinor, Daniel Fignolé, Volume 1, L'Imprimeur II, 1986 (lire en ligne).
* (en) Matthew J. Smith, Red & Black in Haiti: Radicalism, Conflict, and Political Change, 1934–1957, University of North Carolina Press, 2009 (ISBN 978-0807832653, lire en ligne).
* (en) Grace Sanders Johnson, White Gloves, Black Nation: Women, Citizenship, and Political Wayfaring in Haiti, University of North Carolina Press, 2023 (ISBN 9781469673691, lire en ligne).
Michelle Noteboom

**Michelle Noteboom** se yon powèt ak tradiktè amerikèn ki fèt an 1969    . Li se yon ganyan Pri  Heartland pwezi pou liv li a, *Edgerings.*
Jennifer Scappettone

**Jennifer Scappettone** , ki fèt nan lane 1972 nan vil Nouyòk, se yon powèt, tradiktè ak akademik amerikèn  . Li ap anseye lang ak literati romans, sitou Italyen, nan Inivèsite Chikago depi 2006  .

## Biyografi
Nan lane 2005, Jennifer Scappettone te resevwa doktora li. soti nan Inivèsite Kalifòni, Berkeley  .

Li te anseye nan Inivèsite Kalifòni, Berkeley, Inivèsite Wesleyan, Inivèsite Vijini, ak Inivèsite Naropa anvan li te rantre nan Inivèsite Chikago.
## Referans
Jerome Maximilian Borgella

Jérôme-Maximilien Borgella se te yon nèg politik ayisyen. Li fèt Pòtoprens 5 jwen 1773, li mouri la tou 30 mas 1844.

## Biyografi
Li te yon chapantye, li te fè pati enzireksyon 1789 la, te fè pati twoup fransè Napoléon Bonaparte la epi tounen rejwenn ensije yo ankò. 21 septanm 1811, li ta pra l ranplase André Rigaud antanke prezidan konsèy depatmantal Sid la epi soumèt li ak Alexandre Pétion nan dat ki te 20 mas 1812. Prezidan Jean-Pierre Boyer, te konfye l kèk kòmandman enpòtan epi rete fidèl ak li jiskaske l mouri.

## Bibliyografi

* Beaubrun Ardouin, *Etid sou istwa Ayiti, ki te swiv pa lavi Jeneral Borgella*, 1853
* (en) Prosper Avril, Soti nan glwa rive nan wont Lame Ayisyen an, 1804-1994, Parkland, Universal Publishers, 1999, 413 paj. ( ISBN 978-1-581-12836-9 ak 978-1-581-12836-9, OCLC 43648857 ), paj. 46 .

## Nòt ak referans
Louise Morgan Sill

**Louise Morgan Smith Sill**  Honolulu ,1818 Desanm 1867 – West Palm Beach ,31 mas 1961  sete yon editè, tradiktè ak ekriven amerikèn .

## Biyografi
Li te nyès Giles Alexander Smith ak pitit fi Brigadye Jeneral Morgan Lewis Smith, ki te prezan pandan Gè Sivil Ameriken an.

Li te fèt nan Awayi, ki te yon wayòm endepandan lè sa a, kote papa l te anbasadè  sous ensifizan.

Li pibliye atik li yo nan magazin tankou *Scribner's Magazin* ak *Atlantik la*, epi li se yon editè nan *Harper's Magazin* .

Pandan Premye Gè Mondyal la, li te travay nan yon lopital an Frans .

Li te marye ak George Imbrie Sill epi yo te viv nan Amerik Santral, yo te divòse an 1908.

Li te tradui travay soti nan fransè pou ale an anglè nan ane 1910 yo ak 1920 yo epi li te pibliye atik chak mwa sou lavi kiltirèl parizyen pou *[[The American Magazine of Art|magazen ameriken an pou atizay]]* .

Li te pase pifò nan lavi granmoun li nan Pari, epi li te mouri nan Florid .
Julia Evelina Smith

**Julia Evelina Smith,** ki te fèt 27 me 1792 epi ki te mouri 6 mas 1886, te yon aktivis amerikèn pou dwa vòt fanm yo  .
Alice Stone Blackwell

**Alice Stone Blackwell,** ki te fèt 14 septanm 1857 nan Orang, New Jersey, epi ki mouri 15 mas 1950 nan Cambridge, Massachusetts, sete yon eseyis, tradiktè, ekriven jounalis, sifrajèt, feminis, jounalis, refòmatè sosyal ak aktivis dwa moun amerikèn .

An 1893, li te vin editris *Jounal Fanm lan .*

Alice Stone Blackwell te eli sekretè jeneral Asosyasyon Nasyonal pou Dwa Vòt Fanm Ameriken an, ki te fonde an 1890, yon pozisyon li te okipe pandan prèske ventan.
Ayyam Elderberry

**Ayyam Sureau**, ki pran nesans Nouyòk ( Etazini ) an 1965, se yon filozòf, ekriven ak tradiktè ameriken ki gen orijin ejipsyen.Li se yon otè liv pou timoun tou. 

Li se fondatris asosyasyon Pierre Claver la .
Cole Swensen

**Cole Swensen**, ki fèt an 1955 nan Kentsfield, yon katye nan San Francisco nan eta Kalifòni, se yon editè, powèt, tradiktè, eseyis ak akademik ameriken.

## Biyografi

### Fòmasyon
Cole Swensen te resevwa *lisans* li nan lane 1981 ak *metriz* li nan lane 1984 nan Inivèsite Eta San Francisco  .

Li te jwenn doktora li Ph. Doktora nan Literati Konparatif nan Inivèsite Kalifòni, Santa Cruz    nan lane 1994.

### Karyè
Li te anseye nan plizyè inivèsite tankou Inivèsite Iowa  1996 rive 2001, Inivèsite Denver  2003 rive 2011, depi 2012 li te anseye nan Inivèsite   ( Providence, Rhode Island ).

An 2006, li te resevwa yon sibvansyon nan men Fondasyon Memorial John Simon Guggenheim    .

Li te fonde mezon edisyon *pwezi laprès*    .

Travay li fè pati de postmodernism .

Anplis piblikasyon li yo, li ekri plizyè atik pou magazin literè ameriken (gade seksyon Atik yo).

Cole Swensen divize tan li ant Pari ak Providence, Rhode Island  .

### Distenksyon
Li se yon manm Akademi Powèt Ameriken yo .
Frances de Dalmatie

**Frances de Dalmatie** (li te fèt sou **non Frances Dellschaft** nan Chaumont nan 20 jen 1923 epi li te mouri nan Saclay nan 22 out 2012  ) se yon powèt ak tradiktè franko-ameriken  .

## Biyografi
Pitit fi Frederick Dellschaft, yon endistriyalis lwil oliv, ak Marthe Chaumont, li marye ak Jean-de-Dieu Reille-Soult de Dalmatie pitit François Reille-Soult  an 1947, ak ki moun li divòse an 1962. Apre sa, li te marye, nan 31 out 1963, ak Jeneral Georges Catroux   .

Premye koleksyon li a, *Jeunes Incantations*, te pibliye an 1950. Sa te swiv pa *Le Bal vert* 1954 ak *Anamòfoz* 1957, ki konsa te bay plis limyè sou sijè a. : « Pwezi [...] se, tankou anamorfoz, yon pèspektiv ki depase kad aparans nòmal la epi ki gen imaj kòrèk li sèlman retabli apati yon sèten pwen, ki se jisteman je powèt la.

An 1950, li te resevwa Pri Atigue a epi an 1957, Pri Alice-Louis-Barthou nan men Akademi Fransèz la pou tout travay powetik li.
Vida Dutton Scudder

**Vida Dutton Scudder** (15 desanm 15 desanm 1861 rive 9 oktòb 1954 te yon kritik literè, eseyis, akademik, editè ak refòmatè sosyal amerikèn.

Li se youn nan gwo figi nan Krisyanis sosyal la ak Levanjil Sosyal Ameriken an ki domine pa gason. Li se tou yon manm aktif nan Society of Christian Socialists (anndan), nan Lig Sendika Fanm yo, nan Pati Sosyalis Amerik la, youn nan fondatè  la ak  .

Aprè li te fin tradui lèt relijyez dominikèn Catherine de Sienne nan, li te vin enterese nan Francis d'Assise ak mouvman fransisken an, sa ki te fè l vin yon espesyalis nan istoryografi fransisken Ozetazini .

## Biyografi

### Jèn ak fòmasyon
Vida Dutton Scudder, ki te fèt Julia Davida Scudder, sete sèl pitit David Coit Scudder, yon misyonè kongregasyonèlis, ak Harriet Louisa *Dutton* Scudder. Scudder family of missionaries in India (anndan) gen yon istwa misyonè ki long nan peyi Zend Britanik, ki kouvri senk jenerasyon  . Yon ane apre nesans li, papa l te mouri nwaye, epi manman l te mennen pitit fi l la Ozetazini pou l al viv lakay granparan li nan Auburndale, Massachusetts (anndan), yon ti bouk ki tache ak vil Newton (Massachusetts) . Paran li yo te desandan fanmi ki te etabli depi lontan nan Nouvèl Angletè . Li se nyès Horace Scudder (anndan)  li te ye kòm editè magazin ''Atlantic Monthly'' ak E. P. Dutton fondatè mezon edisyon ki pote non li a. Kouzen li te entomològ Samuel Hubbard Scudder la . Pandan anfans li, yon ti tan apre lanmò granparan li yo, li te vwayaje an Ewòp avèk manman l ak matant li Julia Dutton. ; Li te pwofondman enpresyone pa kraze, katedral medyeval yo, ak mize yo, konsa li te poze fondasyon pou lanmou li pou bote ak tradisyon         [    .

Lè li te retounen Ozetazini, li te ale nan  pou edikasyon primè li. An 1875, aprè li te fin fè etid primè li, li te antre nan Legliz Episkopal Ozetazini avèk manman l, epi se Phillips Brooks ki te selebre seremoni konvèsyon yo a    . Aprè sa, an 1878, li te ale lekòl segondè nan , ke yo konnen depi 1977 sou non Boston Latin Academy (anndan) . Aprè li te fin gradye, yo te aksepte l nan Smith College kote li te resevwa lisans li an 1884 .

Aprè sa, li te ale nan Grann Bretay kote li te pami premye fanm yo te aksepte nan Inivèsite Oxford, kote li te asiste konferans kritik atizay John Ruskin  te bay sou literati Elizabethan . Sa yo dirije enterè li sou enfliyans kondisyon sosyal yo sou kreyasyon atistik epi mennen l pou l jete yon je kritik sou òganizasyon sosyal ki lye ak sosyete endistriyèl la epi pou l reflechi sou kalite angajman pou l adopte pou l antreprann aksyon ki pèmèt amelyorasyon nan kondisyon lavi pwoletarya a      .

## Karyè

### Premye etap la
Vida Dutton Scudder te kòmanse karyè ekriven li lè l te yon etidyan, li te pibliye istwa kout sou psedonim Davida Coit. Ansanm ak kanmarad etidyan li Frona Brooks, li te ekri yon pyès teyat, , ki te pibliye kèk ane apre, an 1887 . Pandan dènye ane li nan inivèsite, li te ekri de esè tou,  pibliye pa  an 1884, ak  pibliye pa *Andover Review* Review. an 1887  .
Leon XIV

**[[Pap]]** **Leon XIV**  (fèt **Robert Francis Prevost** ;  14 septanm 1955) se chèf Legliz Katolik la epi souveren Eta Vil Vatikan an. Li te eli nan konklav papal la nan lane 2025 kòm siksesè Pap François.

Li te fèt nan Chikago, Prevost te vin yon frè nan Lòd Sen Ogisten an 1977 epi li te òdone kòm prèt an 1982. Sèvis li gen ladan l yon travay misyonè vaste nan Pewou nan ane 1980 yo ak 1990 yo, kote li te sèvi kòm pastè pawas, ofisyèl dyosezèn, pwofesè seminè, ak administratè. Eli priyè jeneral Lòd Sen Ogisten soti 2001 rive 2013, li te retounen nan Pewou kòm Evèk Chiclayo soti 2015 rive 2023. An 2023, Pap François te nonmen l prefè Dikastè pou Evèk yo ak prezidan Komisyon Pontifikal pou Amerik Latin nan , epi li te fè l kadinal menm ane a.

Kòm yon kadinal, li te mete aksan sou sinodalite , dyalòg misyonè, ak angajman ak defi sosyal ak teknolojik. Li te angaje tou ak pwoblèm tankou chanjman klimatik , migrasyon mondyal, gouvènans legliz, ak dwa moun, epi li te eksprime aliyman li ak refòm Konsil Vatikan II a .

Sitwayen ameriken de nesans, Leon XIV se premye pap ki fèt nan Amerik di Nò, premye ki gen sitwayènte pewouvyen (li te natiralize an 2015), dezyèm pap ki soti nan Amerik yo (apre predesesè li François), epi premye ki soti nan Lòd Sen Ogisten. Non papal li a te enspire pa Pap Leon XIII, ki te devlope ansèyman sosyal katolik modèn nan mitan Dezyèm Revolisyon Endistriyèl la. Leon XIV kwè Katriyèm Revolisyon Endistriyèl ki ap kontinye a, patikilyèman pwogrè nan entèlijans atifisyèl ak robotik , poze "nouvo defi pou defans diyite moun, jistis ak travay". 

## Referans

## Gade tou
Lorrin Thurston

**Lorrin Thurston**, **Lorrin A.** **Thurston** oubyen **Lorrin Andrews Thurston** ( 31 jiyè 1858 – 11 me 1931 ) te yon biznismann, lejislatè, politisyen, ak yon pèsonalire enfliyan nan Awayi.

## Biyografi

Li te antre nan politik lè Hawaii te toujou yon wayòm endepandan. Soti Jiyè 1887 rive Jen 1890, li te sèvi kòm Minis Enteryè sou Wa Kalākaua. Enfliyanse pa edikasyon li te resevwa nan men misyonè yo, li te opoze monachi ki te egziste a epi li te patisipe nan koudeta ki te ranvèse Rèn Liliʻuokalani epi etabli Repiblik la an 1893. Avèk aneksyon achipèl la kòm yon teritwa ameriken an 1898, li te pran retrèt nan politik epi li te antre nan biznis. Li te achte *Pacific Commercial Advertiser*, jounal predesesè *[[Honolulu Star-Advertiser]]* jodi a, li te devlope kiltivasyon kann ak anana, epi li te achte plizyè biznis, sa ki te pèmèt li ogmante fòtin pèsonèl li. Ansanm ak aktivite biznis li yo, li te enterese nan volkanoloji, li te senpatize ak premye volkanològ yo tankou Thomas Jaggar, li te finanse Obsèvatwa Volkan Awayi a ki te etabli an 1912, epi li te patisipe nan kreyasyon Pak Nasyonal Volkan Awayi a, ki te etabli an 1916. Pandan vizit li yo nan Kīlauea, li te dekouvri epi eksplore Tib Lava Thurston an, ki pote non li kounye a. 

## Referans

## Aneks

### Lyen ekstèn
Anselma Dell'Olio

**Anselma Dell'Olio**, ki fèt 6 me 1941 nan Los Angeles Kalifòni  , se yon aktris, reyalizatris, dokimantaris, jounalis, kritik, tradiktè natiralize Italyèn amerikèn.

## Biyografi
Pitit fi yon papa ki soti Apilyen epi ki te imigre an Kalifòni nan ane 1930 yo ak yon manman ki soti Ris ak Jwif Ameriken, li te vin an Itali pou premye fwa li te gen 13 zan. 

Yon feminis istorik, li te yonn nan protagonist lit pou dwa sivil Ozetazini nan ane 1960 yo ak 1970 yo    .

An 1987, li te marye ak Giuliano Ferrara . An 1992, li te anime avèk mari l premye e sèl epizòd *Lezioni d'amore* a, yon pwogram televizyon ki te vin tounen yon zafè politik depi nan kòmansman  epi ki te anile apre dis jou pa Silvio Berlusconi anba presyon kretyen demokrat yo  .

Li patisipe kòm yon kritik fim nan pwogram Gigi Marzullo a, *Cinematografo*, ki difize chak samdi swa sou Re 1 . Li ekri kolòn tou pou plizyè magazin, tankou *Grazia* , *Liberal* ak *Il Foglio*  .

Jiska Jiyè 2014, li te yon manm nan komisyon ministeryèl MiBAC la ki bay sibvansyon pou fim ki gen enterè kiltirèl  .

Nan 2018, li te genyen yon David di Donatello, nan seksyon dokimantè, pou direksyon *[[La lucida follia di Marco Ferreri]]* 

## Nòt ak referans
R. Kelly

**R.** **Kelly** , ki gen  non sèn li **Robert Sylvester Kelly**, li fèt 8 janvier 1967 nan Chicago, Illinois, se yon chantè RnB ak soul, pwodiktè, konpozitè ak kriminèl ameriken.

Li se otè mizik ki fè gwo siksè nan ane 1990 yo ak 2000 yo, tankou ** pou ke li te resevwa twa prim Grammy .

Pandan ane 2000 yo, R. Kelly te gen non l ki site nan plizyè dosye lajistis. An 2019, li te arete epi akize de krim li te komèt ane 1994 ak 2018, tankou trafik ak eksplwatasyon seksyèl sou minè, ekstòsyon, koripsyon ak travay fòse. Yo te jwenn li koupab, yo te kondane l plizyè fwa. Santans ki pi lou a, yo ba li nan mwa jen 2022, se trant (30) lane prizon l ap pase kòm kriminèl.

## Jenès ak kòmansman
Non anfans li se Robert Sylvester Kelly  epi li te grandi nan South Side nan Chicago, li se twazyèm nan kat timoun.  Manman kelly ki selibatè, rele Joanne, se yon chantèz. Sepandan, papa Kelly te absan pandan tout lavi li  . Fanmi Kelly te rete nan Ida B. Wells Homes, yon gwo devlopman lojman ki sitiye nan katye Bronzeville nan Chicago  . Lena McLin dekri kay Kelly a ak pwòp mo pa li. : « Li te kwense. Yon tab, de (2) chèz. Pa t gen okenn prezans papa isit la ditou »  . Kelly te chante nan yon koral pou premye fwa a laj de uit an. 

Kelly te grandi nan yon kay ki gen fanm sèlman, yon anviwònman kote li te reyaji yon fason diferan pandan absans manman l ak granparan l. Lè Kelly te timoun, yon jèn fi ki te gen dizan anplis li, te konn abize l seksyèlman detanzantan. "Mwen te twò pè e mwen te wont" se sa Kelly konfye nan otobiyografi li a, lefètke li pat janm rakonte sa ki te rive l la.

Nan fen ane 1970 yo, li te gen  10 zan sèlman, Kelly te nan yon diskisyon ak mennaj li toupre yon ti rivyè, epi san li pa t vle, li te pouse l nan dlo a. Yo te jwenn li mouri, nwaye  .

A 11 zan, li te pran yon bal nan zepòl pandan l t ap mache lakay li ; Bal la sanble tou rete kole nan zepòl li  .

## Lavi maryaj ak fanmi
31 out 1994, a 27 lane, li te marye ak chantèz e aktris Aaliyah, ki te gen 15 zan lè sa a. Paran li yo te fè anile maryaj la (lalwa ameriken nan eta Illinois entèdi maryaj pou sila ki gen mwens ke 18 lane ). Avèk èd manadjè Kelly a, Aaliyah te bay manti sou laj li pou l te ka marye  . Paran l yo te voye l an Ewòp pou kouvri eskandal la      .

R. Kelly te kòmanse fè ti rankont amoure ak Andrea Drew an 1996. Yo te marye ane apre a epi yo te fè de (2) pitit fi ak yon pitit gason. Separasyon an te finalize an 2006 epi divòs la te pwononse an janvier 2009  . Nan mwa janvye 2019, nan yon mesaj piblik, Joann, kalifye papa l " mons, manipilatè ak toksik ", li deklare, menm jan ak frè l ak sè l , yo sispann tout kontak avè l depi 2008  .

### Diskografi

## Nòt ak referans
Claude François

**Claude François**, ki gen tinon " **Kloklo "**, se yon chantè, dansè, mizisyen ak pwodiktè mizik fransè, ki fèt premye (1ye) fevriye 1939 nan Ismailia ( Ejip ) epi li mouri aksidantèlman nan vil Paris 16yèm nan dat ki te 11 mars 1978 16yèm .

Pandan  kenz zan karyè li nan ane 1960 yo ak 1970 yo, li te youn nan atis fransè ke piblik lan te pi renmen. Anpil nan chante li yo rete popilè, tankou *[[:fr:Belles_!_Belles_!_Belles_!|Belles ! Belles ! Belles !]]*, *[[:fr:Cette_année-là|Cette année-là]]*, *[[:fr:Le_Lundi_au_soleil|Le Lundi au soleil]]*, *[[:fr:Le_téléphone_pleure|Le téléphone pleure]]*, *[[:fr:Alexandrie_Alexandra|Alexandrie Alexandra]]* oubyen *[[:fr:Comme_d'habitude|Comme d'habitude]]* (ki te vin tounen yon siksè entènasyonal nan vèsyon anglè an, *My Way* ).

Se li ki vini an Frans avèk fenomèn dansez sou sèn nan, sitou avèk "Codettes"

Epitou  se yon yon antreprenè li ye, li te kreye epi dirije magazin *Podium*, yon ajans modèl ( *Girl's Models* ), magazin glamour *Absolu*, ansanm ak mak pafen li ( *Eau noire* ).

## Biyografi

### Orijin yo
Claude Antoine Marie François te fèt 1ye fevriye 1939 nan vil  Ismailia nan Wayòm Ejip la . Papa l rele Aimé François, yon anplwaye nan Kanal Suez la, epi manman l rele Lucia Mazzei, ki gen orijin italyèn .

Fanmi patènèl li se moun Lyon  . Gran granparan patènèl li yo, Nicolas Joseph François, fèt nan Saint-Maurice-sur-Moselle ( Vosges ) an 1835, ak Marie Anne Delphine Callon, fèt nan Mars (Ardèche) ane 1845, yo te marye an 1872 nan Port Said ( Ejip ), kote Nicolas Joseph François te yon telegrafis pou Konpayi Kanal Suez la. Twa pitit yo, Gustave, Elisa ak Adolphe, te fèt youn apre lòt nan Pò Said, Suez ak Ismailia  .

### Anfans

Claude François te pase anfans li nan youn nan vila Konpayi Kanal Suez la nan Ismailia . Fanmi li, ki gen sèvant lakay yo, t ap mennen yon vi trè konfòtab.

Pandan Dezyèm Gè Mondyal la, Alman yo te bonbade Ismailia epi vila fanmi François la te detwi. Grann patènèl yo ki te rete nan yon vye kay toupre katye ouvriyè yo te pran Claude François ak sè li a lakay yo. Claude François te melanje ak timoun ki soti nan diferan peyi ( Grèk, Maltèz, Italyen, Arab ) epi li te rete la jiskaske yo te gen laj ase pou al lekòl  .

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans
 

### Bibliyografi

* 
* Daniel Lesueur, Claude François. Biographie & discographie argumentée, Rosières-en-Haye, Camion blanc, 2016, 119 p. (ISBN 978-2-35779-752-9).
* Fabien Lecœuvre, Claude François 14 284 jours, Paris, Flammarion, coll. « BIOGRAPHIES, ME », 2017, 400 p. (ISBN 978-2-08-132405-3).
* Philippe Chevallier, La Chanson exactement. L'art difficile de Claude François, Paris, PUF, 2017, 285 p. (ISBN 978-2-13-078904-8).
Julien Doré

**Julien Doré**, ki  fèt nan dat kite 7 juillet 1982 nan Alès ( Gard ), se yon chantè-konpozitè, mizisyen, pwodiktè ak aktè franse .

Li te vin fè konnenl nan lane 2007 Apre li te fin genyen senkyèm sezon konkou talan  la, yon ane apre, li te pibliye premye albòm li, *Ersatz*, ki te gen ladan l sitou track *[[Les Limites|Les Limites la.]]* Albòm nan te sètifye disk lò nan kat mwa, epi nan prim Victoires de la Musique 2009 yo, li te resevwa prim pou Albòm Revelasyon Ane a. Videyo mizik "Les *Limites"* la te genyen prim Victoire de la Musique pou pi bon videyo mizik nan menm seremoni an. Epitou an 2009, Julien Doré te genyen prim Globe de Cristal pou pi bon atis gason.

Nan lane 2011, li te pibliye yon dezyèm albòm,kite rele  *Bichon* .

Siksè twazyèm albòm li a, *Løve* (2013), te fè l touche prim Victoire de la Musique pou Atis Gason Ane a an 2015. Twa lòt albòm te swiv. : *&amp;amp;* (2016), *Aimée* (2020) ak kouvèti album *Imposteur* (2024).

Nan sinema, li parèt nan de komedi. *Ansanm, nou pral viv yon istwa lanmou vrèman, vrèman bèl...* pa Pascal Thomas ( 2010 ) ak *Pop Redemption* pa Martin Le Gall ( 2013 ), dènye a te yon echèk komèsyal.  nan lane 2023 Li parèt nan televizyon an Ewòp frankofon nan seri polis *Panda* pa Nicolas Cuche ak Jérémy Mainguy.
Lana Del Rey

**Elizabeth Woolridge Grant**, rele **Lana Del Rey**,ki fèt 21 jen 1985 nan Manhattan, nan Nou Yòk (Etazini), se yon otè-konpozitris-entèprèt amerikèn.

## Biyografi

## Zèv li yo
### Albòm
*Lana Del Ray (2010)

*Born to Die (2012)

*Ultraviolence (2014)

*Honeymoon (2015)

*Lust for Life (2017)

*Norman Fucking Rockwell! (2019)

*Chemtrails over the Country Club (2021)

*Blue Banisters (2021)

*Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd (2023)

*Classic (2025)

## Referans

## Lyen deyò
* Lana Del Rey sou IMDb
Kendrick Lamar

**Kendrick Lamar** ( prononse : /kɛndɹɪk ləˈmɑː/ ) ki fèt 17 juin 1987 nan Compton ( Kalifòni ), se yon rapè, chantè, otè, konpozitè, direktè atistik ak aktè ameriken . anpil fwa yo konsidere kòm youn nan pi gwo rapè tout tan yo, li se sèl mizisyen, andeyò jan mizik klasik ak djaz yo, ki te resevwa Pri Pulitzer pou Mizik . Anjeneral, kritik yo kwè ke endiksyon konstan kritik politik ak kòmantè sosyal li yo te enfliyanse aparisyon yon konsyans sosyal nan jenerasyon li a. yo te kalifye l plizyè fwa kòm « nouvo wa hip-hop la »        .

## Biyografi

### Anfans ak kòmansman (1987-2009)
Kendrick Lamar Duckworth fèt nan Compton, Kalifòni, paran li yo soti Chicago, Illinois .  Papa l te yon manm nan gang Chicago Gangster Disciples la. Se pou l te chape anba gang sa ki fè li te vin rete ak fanmi li nan Kalifòni . Non nesans li an se manman l ki te ba li l pou l te ka onore chantè Eddie Kendricks  . An 1995, a laj de uit an, Lamar te temwen tounaj videyo mizik chante **' pa idòl li yo Tupac Shakur ak Dr. Dre. Pasaj sa a nan anfans Lamar t ap tounen yon moman trè enpòtan nan lavi li. Lè l te adolesan, Lamar te ale nan lekòl segondè "Centennial de Compton".   

== Konfidansyalite ==
Depi [[2005 (almanak gregoryen)|2005]], Kendrick Lamar nan relasyon ak Whitney Alford. Nan mwa avril 2015, yo te anonse ke yo fiyanse yo apre dis lane ap viv nan konkibinaj  . Yo gen de (2) timoun, pami yo yon pitit fi ki fèt an 2019.

Lamar se kouzen jwè baskètbòl Nick Young  epi li se kouzen Baby Keem tou  . Papa l' se te manm [[:fr:Gangster_Disciples|Gangster Disciples]].

Li te konn fimen kannabis, men li te vin kite.  [ Lè ? ] .

== Diskografi ==

=== Albòm stidyo ===

* 2011 **' 80
* 2012 **'
* 2015 **'
* 2017 **'
* 2022 **'
* 2024 : **

### Mikstep

* 2003 : *[[Y.H.N.I.C. (Hub City Threat: Minor of the Year)|Y.]]* *[[Y.H.N.I.C. (Hub City Threat: Minor of the Year)|H.]]* *[[Y.H.N.I.C. (Hub City Threat: Minor of the Year)|N.]]* *[[Y.H.N.I.C. (Hub City Threat: Minor of the Year)|Mwen.]]* *[[Y.H.N.I.C. (Hub City Threat: Minor of the Year)|C.]]* *[[Y.H.N.I.C. (Hub City Threat: Minor of the Year)|(Menas Hub City: Minè nan Ane a)]]* (anba K.Dot)
* 2005 *[[Training Day (album)|Jounen Fòmasyon]] <small>(anba K.Dot)</small>*
* 2009 *C4 <small>(anba K.Dot)</small>*
* 2009 *Kendrick Lamar*

* 2010 *Twòp Dedye*

### Konpilasyon

* 2016 *San tit, san metrize.*

### Mizik orijinal yo

* 2018 *Pantè Nwa: Albòm nan*

## Filmografi

### Televizyon

* 2017 *The Defiant Ones* (seri dokimantè mizikal) pa Allen Hughes tèt li
* 2018 *Pouvwa* Lase

## Jwèt videyo
Nou jwenn chante *A* *D.* *H.* *D* nan jwèt videyo *Grand Theft Auto V a*, sou Radio Los Santos, men tou *Swimming Pools (Drank)*, osi byen ke plizyè kolaborasyon ak kòlèg li yo Ab-Soul sou *ILluminate*, Jay Rock sou *Hood Gone Love It* ak ScHoolboy Q sou *Collard Greens* .

## Nòt ak referans
Dr. Dre

**

**Andre Romelle Young**, rele **Doktè Dre**, ki fèt 18 fevriye 1965 nan [[Compton, Kalifòni|Compton]] nan eta [[Kalifòni]] ([[Etazini]]), se yon [[Rap|rapè]], pwodiktè, konpozitè, [[aktè]] ak antreprenè [[Etazini|ameriken]]. Li se fondatè e aktyèl dirijan Aftermath Entertainment ak Beats Electronics. Dre se ansyen ko-pwopriyetè ak manm labèl Death Row Records.

Doktè Dre te jwe yon wòl enpòtan nan popilarize gangsta rap, vil kote li te fèt Compton, ak kilti hip-hop Kalifòni an nan lemonn antye. Li te pwodui yon pakèt atis , tankou [[Snoop Dogg]], [[Eminem]], The Game, 2Pac, Mary J. Blige, [[50 Cent]], Pussycat Dolls e menm pyanis Burt Bacharach  . Li trè popilè tou kòm youn nan lidè gwoup N.W.A, atravè twa labèlRuthless Records, Death Row Records ak Aftermath Entertainment. Gen kèk atis tankou Nas ak 50 Cent ki konsidere li kòm pi gwo pwodiktè hip-hop tout tan.   

Atravè premye albòm estidyo li a, ''The Chronic'' ( 1992 ), Dr. Dre te kontribye tou nan popilarizasyon G-funk , yon sou-jan mizik hip-hop sou kòt lwès ki karakterize pa anpil bas, sentetizè ki sanble ak funk, ak yon atmosfè rilaks ak ''groovy'', inisye pa gwoup Above The Law la . Li se premye pwodiktè hip-hop ki te genyen yon Grammy Award, li te genyen prim Pwodiktè Ane a an 2001.  Ozetazini, **' te sètifye twa platin pa RIAA, dezyèm albòm yo, *2001* ( 1999 ), te sètifye sistuple platin  epi twazyèm albòm yo, *Compton* ( 2015 ) , te sètifye lò.

Nan lane 2017, magazin Forbes te estime fòtin pèsonèl li a 740 milyon dola ameriken  .

Nan lane 2021, Grandmaster Flash anonse ke Dr.Dre pral lage katriyèm albòm li  . Nan mwa mas 2024, Dr. Dre te resevwa yon zetwal sou Hollywood Walk of Fame nan 6840 Hollywood Boulevard  .

## Biyografi

### Jènès
Andre Romelle Young fèt nan Compton, Kalifòni, yon katye nan sid Los Angeles, nan dat ki te 18 fevriye 1965. Li se premye pitit Theodore ak Verna Young. Dezyèm non Young lan, Romelle, enspire pa gwoup R&amp;amp;B amatè papa l la ki te rele, The Romells. Paran Young te marye an 1964, yo te separe nan lane 1968 epi yo te divòse an 1972.  Verna te vin marye apre ak Curtis Crayon. Ansanm, yo te gen twa timoun, de (2) pitit gason yo te rele Jerome ak Tyree (toulède te mouri)    ak yon pitit fi, Shameka .

## Diskografi

### Albòm estidyo

* 1992 *Kwonik la*
* 1999 *2001*
* 2015 *Compton: Yon mizik pa Dr.* *Doktè*

### Konpilasyon ak EP

## Fimografi

### Tankou aktè

### Tankou pwodiktè, pwodiktè egzekitif

### Tankou reyalizatè

* 1994 *Asasina te ka a*

## Jwèt videyo

* 2005 *50 Cent: Bal ki pwoteje* Grizz (vwa)
* 2020 *GTA Online* (Mizajou *vòl Cayo Perico a* ) Li menm (kameo)
* 2021 *GTA Sou Entènèt* (Mizajou *Kontra a* ) Li menm

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans
Sofia Sen Remy Mately

Sophia Saint-Rémy Martelly, ki fèt sou non Sophia Saint-Rémy 9 oktòb 1965, se madanm 56 zyèm prezidan Repiblik Ayiti a, Michel Joseph Martelly. Li sòti Gonayiv, chèf lye depatman Latibonit la, nan nò Pòtoprens. Premye pitit fanmi an, li se pitit fi Charles Edouard Saint-Rémy, ki sòti Gonayiv ak Mona Lisa Florez, ki li menm sòti Pòtoprens.

Li te premyè dam Repiblik Ayiti sòti 14 me 2011 rive 7 fevriye 2016.

## Biyografi
Sophia Saint-Rémy Martelly fèt Nouyòk. Premye pitit fanmi an, li se pitit fi Charles Edouard Saint-Rémy, ki sòti Gonayiv ak Mona Lisa Florez, li menm ki sòti Pòtoprens.

Sophia Martelly kòmanse etid primè nan vil orijin li avan fanmi l te al rete Pòtoprens. Li ta pra l antre nan lekòl "Sœurs Saint Joseph de Cluny" epi al fini etid segondè l nan "Union School", yon lekòl entènasyonal.

Nan lane 1987, Sophia marye ak Michel Joseph Martelly. Sa ta pral rann yo gen kat timoun ansanm: Michel-Olivier, Michel-Alexandre, Michel-Yani ak Malaïka-Michel.  Pandan premye ane maryaj li yo,  li te okipe ant responsablite familyal yo ak lavi pwofesyonèl li antanke anplwaye CARE-Haïti.

## Angajman
Depi lè prezidan an pran pouvwa a, Sophia Martelly te tou chwazi domèn lasante kòm priyorite l. Li fè l vin prensipal koz li epi travay ak ministè lasante piblik la ak popilasyon an (MSPP) pou kapab gen nan chak komin yon sant sante. Yon rèv depi lontan, se sa l di.

Pandan tan sa, li pakouri tout peyi a ak yon ekip medikal ki ap bay swen gratis ak moun ki pi vilnerab yo nan yon klinik mobil.

Depi 2011 Sophia Martelly okipe prezidans "Instance de Coordination des projets du Fonds mondial de lutte contre le sida, la tuberculose et le paludisme (CCM Haïti). Li kontribiye nan bay jarèt ak repons nasyonal sou maladi sa yo pandan l ap asire patisipasyon tout sektè nan sosyete a epi asire moun k ap finanse yo lajan an byen itilize nan kad konba kont VIH la.

Sou prezidans li a, enstans kowòdinasyon sa ta pral rekonèt antanke youn nan sa ki pi dinamik nan Karayib la. Li sèvi kòm anbasadè Aba Grangou, yon estrateji nasyonal pou konbat grangou ak malnitrisyon yon pwojè Prezidan an te genyen kote objektif li se te redui a mwatye kantite moun k ap soufri grangou apati 2016 epi fini ak koze sa rive 2025.

## Nòt ak referans

# Yo rejte kandidati Sophia Martelly a, rfi.fr, 13 mai 2015 .
# Sophia Martelly vrèman renonse dwa li nan Etazini. Sitwayènte S. liberationnews.org, 20 mai 2015 .

## Apendis

### Atik ki gen rapò

* Michel Joseph Martelly
*  Michel-Olivier

### Lyen ekstèn

* Fondasyon Rose ak White (FREB).
* Sophiamartelly.ht
John Denver

**Henry John Deutschendorf, Jr..**, ke yo rekonèt kòm John Denver, li te fèt 31 décembre 1943 nan Roswell ( Nouvo Meksik ) epi li mouri 12 octobre 1997 nan " baie de Monterey" ( Kalifòni ), se yon chantè, konpozitè, mizisyen ak aktè ameriken .

Chanson li an *"Take Me Home, Country Roads* " (1971), yon omaj pou West Virginia, rete youn nan pi gwo chedèv mizik country ameriken an. Li te pèdi lavi li toupre Pacific Grove, sou kòt Monterey, pandan li t ap pilote yon avyon eksperimantal ki fèt an fib vè, Rutan modèl Long-EZ.

## Biyografi

### Premye ane yo
John Denver fèt nan Roswell, Nouvo Meksik . Papa l, Henry Deutschendorf, Sr., se te yon enstriktè nan Fòs Ayeryen Etazini. John Denver te fèt pandan papa l te estasyone nan *Roswell Army Airfield* . Li te pase anfans li nan plizyè baz militè nan sidwès ameriken. Li te frekante lise  Fort Worth, Texas, epi pita li te enskri nan Texas Tech kote li te yon manm nan fratènite " Delta Tau Delta ". Enterè li pou jwe mizik te vin nan laj douzan lè grann li te ba li yon gita akoustik Gibson 1910. John Denver te kòmanse fè pèfòmans nan klèb lokal yo ak nan inivèsite a tou. Li te kite inivèsite an 1964 epi li te demenaje al Los Angeles pou l te rantre nan Chad Mitchell Trio, yon gwoup mizik folklorik . An 1966, li te ekri chante *"Leaving on a Jet Plane"* a, anrejistreman ki pi popilè a soti nan Peter, Paul and Mary . Li te kite gwoup la, ki te chanje non pou rele Denver, Boise ak Johnson, an 1969 pou l pouswiv yon karyè solo. Nan menm ane a li te pibliye premye albòm li a *, Rhymes and Reasons* . Pandan kat ane ki te vin apre yo, li te anrejistre albòm tankou *Whose Garden Was This*, *Take Me to Tomorrow*, ak *Poems, Prayers and Promises* epi li te vin tounen yon selebrite chantè popilè Ozetazini.

Youn nan chante li ki pi popilè yo *, Take Me Home, Country Roads*, anrejistre nan lane 1971, te rechante premye fwa an Frans pa Marie Laforêt sou tit " Peyi mwen an isit la » apre sa pa Claude François sou tit « Mwen toujou gen kay mwen an ", epi ankò kèk ane pita pa Dick Rivers sou tit " Fè yon pon ". Menm chante sa a pral gen yon adaptasyon japonè tou nan fim *If You Listen* (1995) (an japonè "耳をすませば" ( *Mimi o sumaseba* )), epi Copilot Music pral fè yon kouvèti, ke konpayi Bethesda Softworks pral itilize pou trelè jwèt Fallout 76 li a. Li fè pati tou mizik fim Todd Hayes la, "Dark Waters", ki te soti an 2020.

### Lanmò
John Denver te pasyone pou de (2) bagay. : mizik ak aviyasyon.

Denver te yon pilòt ki te gen plis pase 2700 lè depi l ap vole. Li te gen kalifikasyon pilòt sa yo : yon sèl motè sou tè ak sou lanmè, plizyè motè sou tè, planè ak enstriman. Li te gen yon kalifikasyon tip tou pou Learjet li a. Li te fèk achte avyon Long-EZ la, yon lòt moun te konstwi l apati yon twous , epi li te fè yon vòl verifikasyon demi èdtan nan avyon an jou anvan aksidan an    .

John Denver te mouri nan dat ki te12 oktòb 1997, pandan li t ap pilote avyon Rutan Long-EZ li a ki te fè aksidan nan lanmè.

An 2017, ventan apre lanmò li, yon konpayi te achte dwa otè li, jan yo site sa nan revelasyon Paradise Papers yo  .

## Diskografi

## Nòt ak referans
Revolisyon ris

Se yon evènman ki te pran plas depi Oktòb 1917. Anba lidèchip Lenin ak Pati Bolchevik la, pèp Ris la te leve kanpe kont Tsar la. Sa te mennen nan kreyasyon Inyon Repiblik Sosialis Sovyetik la.
2025 (almanak gregoryen)

**2025** se ane aktyèl la. Se yon ane komen ki kòmanse yon Mèkredi.

Se e ane nan epòk nou an, 25e III<sup>e</sup> milenè a ak XXIe syèk la ak 6e nan deseni 2020-2029 la.

## Lòt kalandriye
Ane 2025 nan kalandriye gregoryen an koresponn ak dat sa yo:

* Kalandriye Berber: 2974 / 2975
* Kalandriye Chinwa: 4722 / 4723 ( Nouvel Ane Chinwa 4723 nan ane koulèv bwa a rive sou29 janvier 2025 )
* Kalandriye Women anane MMDCCLXXVIII (2778) depi fondasyon lavil Wòm .
* Kalandriye ebre: 5785 / 5786 ( 1 tishri 5786 la pran plas nan23 septembre 2025  )
* Kalandriye Endyen an1946 / 1947 ( 1 Chaitra 1947 la pran plas22 mars 2025  )
* Kalandriye Mizilman an: 1446 / 1447 ( 1 Muharram 1447 la pran plas sou27 juin 2025  )
* Kalandriye Pèsik la: 1403 / 1404 ( 1 Farvardin 1404 la pran plas sou20 mars 2025  )
* Kalandriye Repibliken an: 233 / 234 ( 1 Vendémiaire 234 la fèt sou22 septembre 2025  )
* Jou Julian yo : 2 460 676,5 rive 2 461 041,5   

## Nòt ak referans

## Gade tou

.
Kim Jong Oun

**Kim Jong Oun**, is the master of Goon. a. Siksesè Kim Il-sung, li se twazièm dirijan liyaj mon Paektu a. Aprè yon kalme ak Kore Sid la, li menase pei sa a ak lagè nikleyè, ak Etazini ak Japon. Li fè test misil balistik entèkontinental, ak bonm idwojèn.
Antwàn Rodrigue

Antonio Rodrigue se yon nèg politik ayisyen, minis Zafè etranje depi 13 mas 2017 rive 17 septamb 2018, li se 165 yèm Chanselye Ayiti.

## Biyografi
Antonio Rodrigue diplome nan "Institut National de Gestion des Hautes Études Internationales " (INAGHEI) ak "Ecole de Diplomatie de Rio Branco" nan peyi Brezil. Nan finisman etid li, li nan ministè Zafè etranje, epi nome kòm konsil Ayiti nan Jenèv peyi Laswis. Aprè ,li evolye nan anbasad Ayiti ki Lafrans, answit nan reprezantasyon peyi l nan LONI pandan dizan. Nan lane 1999, Antonio Rodrigue transfere nan anbasad Venezyela la a. An 2001, li rejwenn reprezantasyon konsilè peyi l an Espay. An menm tan, li ap asire fonksyon anbasadè epi reprezantan nan Òganizasyon Leta Ameriken yo (OEA) nan Wachintonn.

13 mas 2017, nouvo premye minis la Jack Guy Lafontant nome Antonio Rodrigue minis Zafè etranje ak kilt yo. Nan me 2017, li inogire chanm komès Ispano-Ayisyen an nan Madrid. Nan novanm 2017, Antonio Rodrigue redui nan mwatye nan kò konsilè ayisyen an, ki te gen ladann 1003 manm ki koute 4 295 000 $ ak Leta chak mwa pou peye yo. Yon mezi ki te tanmen nan jiyè 2017.

## Nòt ak referans


## Gade tou

### Paj ki gen rapò

* Lis Minis Afè Etranjè Ayisyen yo
Louis Déjoie Jr.

Louis Dejoie Jr. Se yon zòm dafè epi zòm politik ayisyen, ki fèt an Ayiti 28 me 1928 epi mouri Sannwann (Pòtoriko) 12 janvye 1998.

## Biyografi
Louis Dejoie II se pitit Louis Dejoie ak Suzon Boucard.

Li te kandida nan eleksyon prezidansyèl 1987 la.

Antanke opozan politik, yo te mete l nan depo 20 janvye 1988 la nan ayewopò Pòtoprens lan.

Li te kandida nan eleksyon prezidansyèl 1990 la, kote l fini dèyè Jean-Bertrand Aristide ak Marc Bazin ak 4,88% vòt.

Li te minis kòmès soti premye septanm 1993 rive me 1994.

## Sous yo


* Phil Gunson, Greg Chamberlain, Andrew Thompson, *Diksyonè Politik Kontanporen Amerik Santral ak Karayib la*, 2015
* Christian Lionet, *Ayiti: Ane Aristide la*, 1992

## Lyen ekstèn
Alexander Rudnay

Alexander Rudnay de Rudnó et Divékújfalu, fèt 4 oktòb 1760 nan Szentkereszt an Ongri ( jodi a Kriz nad Váhom nan Eslovaki) epi mouri 13 septanm 1831 nan Ezstergom, se yon ansyen kadinal ongwa nan legliz katolik Womèn lan.

## Biyografi
Rudnay fè travay pastoral nan achidyosèz Ezstergom epi vin chanwàn li, pwofesè l epi rektè nan seminè a. Li te eli evèk Transilvani an 1816 epi antre nan achidyosèz Ezstergom lan an 1819

Pap Léon XII la kreye l kadinal "in pectore" nan konzitwa 2 oktòb 1826 la. Kreyasyon l pibliye 15 desanm 1828. Rudnay pa t patisipe nan konklav 1829 la,  kote Pie VIII te eli pap, ak konklav 1830-1831 an (eleksyon Grégoire XVI). Li se gran defansè ansèyman ak kilti eslovak la.

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

* Lis kadinal ki te kreye pa Leo XII

### Lyen ekstèn

*  Site de la Florida International University
Jean-Jacques Dessalines Ambroise

Jean-Jacques Dessalines Ambroise oubyen Jean-Jacques Ambroise (1923-1965) te yon pwofesè, istoryen ak politisyen Ayisyen, fondatè Pati Pèp la pou Liberasyon Nasyonal an 1954.

Jean-Jacques Dessalines Ambroise fèt 7 septanm nan Jakmèl. Li se yon desandan Magloire Ambroise (1774-1807), yon ofisye siperyè nan lame fransè a epi jeneral nan lame revolisyonè Ayisyen an, youn nan ewo endepandans Ayiti premye janvye 1804 la.

Li te pwofesè istwa. Li te marye ak Lucette Lafontant kote yo te gen 2 timoun ansanm.Li te yon pwofesè istwa. Li te marye ak Lucette Lafontant ak ki moun yo te fè de timoun.

Nan lane 1954, li se te youn nan fondatè epi dirijan "Parti Populaire de Libération National" (PPLN). PPLN  la gen yon pakèt militan maksis ak kominis ki soti nan ansyen "Parti socialiste populaire" la.

Nan mwa out 1965, Tonton makout François Duvalier yo arete Jean-Jacques Ambroise ansanm ak madanm li tou ansent. Yo arete yon frè l ak yon kouzen l tou.

3 out 1965, yo touye Lucette Lafontant epi Jean-Jacques Ambroise mouri anba men Tonton makout yo nan Fò dimanch.

## Nòt ak referans
Roudy Stanley Penn

Roudy Stanley Penn, fèt 27 novanm 1983 nan Pòtoprens, se yon politològ  epi anbasadè Repiblik Ayiti nan Repiblik Lachin-Taywann.

## Biyografi
Roudy Stanley Penn, ki te fèt 27 novanm 1983, te gradye nan Scuola Superiore Sant'Anna (Itali) avèk yon metriz nan Administrasyon ak Politik Elektoral, epi li te jwenn tou yon lisans nan Syans Politik nan Enstiti Siperyè Syans Ekonomik, Politik ak Legal (Ayiti). Apre tranblemanntè 12 janvye 2010 la, li te youn nan inisyatè "Jeunesse Montante", answit "Jeune Candidat" ki te gen pou objektif ankouraje patisipasyon ak angajman jèn yo nan politik. Nan mwa novanm 2013, li te pibliye yon liv ki gen tit "Pledo pou bese laj kalifikasyon ak nominasyon pou pozisyon politik"

Nan novanm 2019, Roudy Stanley te anime yon ribrik radyofonik nan Radyo Karayib ki te konn dire senk minit nan kad yon patenarya ant "Politico Tech" ak Radyo Karayib. 14 novanm 2020, sekretarya nasyonal pou jenès ak espò pati Fizyon Sosyo-Demokrat ayisyen yo desène l yon plak donè nan kad yon fòmasyon pou plis pase 50 jèn ki soti nan tout kat kwen peyi a.

Nan novanm 2019, Roudy Stanley te anime yon ribrik radyofonik nan Radyo Karayib ki te konn dire senk minit nan kad yon patenarya ant "Politico Tech" ak Radyo Karayib. 14 novanm 2020, sekretarya nasyonal pou jenès ak espò pati Fizyon Sosyo-Demokrat ayisyen yo desène l yon plak donè nan kad yon fòmasyon pou plis pase 50 jèn ki soti nan tout kat kwen peyi a.

Nonmen 29 avril 2021 nan chansèlri ayisyen an, anbasadè Ayiti nan Repiblik Lachin-Taywann, Roudy Stanley Penn, prezante yon kopi lèt kreyans li ak minis Zafè etranje, Joseph Wu, 19 me 2021 nan Tayipeyi.

## Travay

* Defans pou bese laj kalifikasyon ak nominasyon pou pòs politik 
* Jèn ak lit politik an Ayiti

## Distenksyon

* 2 Out 2018, “Yon Jèn Moun Remarkab,” pa Asosyasyon Volontè pou Demokrasi (AVD) 
* 14 novanm 2020, Plak Onè te depoze pa Sekretarya Nasyonal pou Jèn ak Espò nan pati Fizyon Sosyal Demokrat Ayisyen an  .

## Nòt ak referans
Nazis

Nazis, ansyen non Nasyonal Sosyalis (NS; Alman: Nationalsozialismus), se ideyoloji ak pratik sosyo-politik totalitè ekstrèm dwat ki asosye avèk Adolf Hitler ak Pati Nazi a (NSDAP) nan Almay. Pandan Hitler t ap monte sou pouvwa nan Ewòp nan ane 1930 yo, yo te souvan refere li kòm Fachis Hitler (Alman: Hitlerfaschismus) ak Hitlerism (Alman: Hitlerismus). Yo aplike tèm "neo-Nazis" nan lòt gwoup ekstrèm dwat ki gen ideyoloji menm jan an, ki te fòme apre Dezyèm Gè Mondyal la ak apre Almay Nazi a te tonbe.

Nazis se yon fòm fachism, avèk mepri pou demokrasi liberal ak sistèm palmantè a. Kwayans li yo enkli sipò pou diktati, antisemitis virilan, anti-kominis, anti-slavis, santiman anti-Romani, rasis syantifik, sipremasi blan, nòdisis, darwinism sosyal, omofobi, abiliteism, ak itilizasyon ejenik.
Xi Jinping

Xi Jinping (Chinwa: 习近平; pinyin: Xí Jìnpíng /ɕǐ tɕînpʰǐŋ), ki fèt 15 jen 1953 nan Peken, Chin, se yon politisyen chinwa. Li se Prezidan Repiblik Pèp la nan Chin depi 14 mas 2013.
Faces of Haiti

**Faces of Haiti** (**FacesOfHaiti**) se yon platfòm medya kiltirèl ayisyen, fonde an 2017 pa Samuel Dameus, yon sineyas ak pèsonalite medya ki soti Kap Ayisyen.

## Istwa
Inisyativ la te kòmanse avèk yon seri foto nan Miami nan dat 28 janvye 2017, anvan li te transfòme an yon ekspozisyon mondyal epi, pandan pandemi an, vin tounen yon platfòm dijital konplè, ki rive touche plizyè milyon moun, konekte Ayisyen yo ak lemonn antye ak kilti, nouvèl, ak tout bagay ki gen rapò ak Ayiti.

## Misyon ak Objektif
* Selebre Idantite ak Rezilyans Ayisyen: Platfòm nan mete aksan sou atizay, kilti, istwa ak kreyativite Ayisyen, soti nan mòd rive nan literati, fim ak sosyoloji.
* Mete aksan sou Vwa Jèn yo: Li mete aksan sou jèn kreyatè ki soti Ayiti ak dyaspora a, sa ki pèmèt yo pataje lide, eksprime pèspektiv yo, epi pwopoze solisyon pou yon pi bon avni.

## Inisyativ Enpòtan yo
* Seri Dokimantè BOYO (2021): Yon dokimantè 92 minit ki eksplore sit istorik, kilti ak naratif sosyal Ayiti yo; te premye prezante nan AMC Miami an Oktòb 2021.
* Boyo Film Festival (2022): Premye festival platfòm nan, ki te lanse an Septanm, te prezante 18 fim kout ki enspire pa pwovèb Ayisyen yo.

### Dokimantè Dameus:
* Boyo: Ayiti nan 30 Jou (2021)
* Les héros de la rivière Massacre (premye prezante an Me 2025), ki dokimante enpòtans istorik yon kanal nan Ouanaminthe.

### Kontni ak Pòte
* Nouvèl, Repòtaj, ak Kontni Kiltirèl: Kouvri sijè ki gen rapò ak dyaspora Ayisyen an (pa egzanp, foutbòl fanm Ayisyen yo, endistri sinema nan Sundance), pwoblèm sosyal ak politik (pa egzanp, konfli fwontyè, ansèyman siperyè), ak amizman (gwo konsè/evènman). • Abonnement sou rezo sosyal yo: Prèske 1 milyon abone sou tout platfòm yo sou non itilizatè @facesofhaiti.

### Poukisa li enpòtan
* Chanje naratif Ayisyen an: Platfòm nan konbat estereyotip yo lè li mete aksan sou rezistans, kreyativite ak divèsite lavi chak jou an Ayiti, yon istwa ke fotograf tankou Dameus pataje.
* Bay vwa lokal yo pouvwa: Lè li bay jèn Ayisyen yo yon platfòm pou pataje vizyon yo, platfòm nan nouri yon jenerasyon moun k ap chanje bagay yo epi ankouraje fyète nasyonal la.

## Referans

## Lyen deyò

* Sitwèb ofisyèl Faces of Haiti
Betty (gwoup mizik)

**Betty** se yon gwoup mizik pop rock altènatif ameriken ki te rive fonde Nan lane 1986 nan peyi Washington, D.C., epi ki baze li nan vil Nouyòk depi fen ane 1980 yo. Trio a, ki genyen ladan li Elizabeth Ziff, Alyson Palmer, ak Amy Ziff. Li se yon gwoup mizisyen ki renome pou stil li , li melanje pop rock, mizik altènatif, ak eleman elektwo yo. Gwoup sila koni tou Nan angajman feminis ak LGBT an. Anplis karyè mizikal yo, manm BETTY yo te distenge tèt yo atravè patisipasyon yo nan pwojè odyovizyèl, sitou seri televizyon edikatif *Encyclopedia* sou HBO, oubyen seri dramatik *The L Word*, pou ki yo te entèprete " le générique". Yo te kreye pwòp  komedi mizikal pa yo tou, *Betty Rules*, ki te jwe Broadway ak nan  kek lòt vil amerikèn nan.

memjan  ak aktivite atistik yo, twa manm yo rekonèt pou angajman yo, yo patisipe regilyèman nan evènman an favè egalite dwa ak divès kòz sosyal. Gwoup la  ki kontinye ap pèfòme an dirèk epi li anime yon podcast ki retrase vwayaj li a ki rele "*BETTY: Gwoup Mizik pou Ti Fi* ".

## Biyografi
Gwoup BETTY a te rive fòme Nan lane 1986 nan Washington pa lwen sèn  la.

Gwoup sila geyen ladan li Elizabeth Ziff (vwa, gita ak akonpayman elektwonik), Alyson Palmer (vwa ak bas) ak Amy Ziff (vwa ak vyolon).

Nan lane 1989, gwoup la te demenaje Pou ale Nouyòk. Yo genyentit premye albòm yo a ki se  " *Hello, BETTY !* , SE sa yo toujou di Chak le yap komanse yon konsè.

Betty parèt nan chak epizòd  nan seri HBO *Encyclopedia* (1989), kote yo chante chante edikatif, kote chak chan yo dedye a yon mo patikilye. Yo entèprete chante tèm yo tou.

Nan lane ki te 2002, gwoup la te rive jwe nan pwòp mizikal yo a, *Betty Rules*, ki te pwodwii sou Broadway epi  rive reyalize pa Michael Greif (li te ye pou *Rent*. Mizikal la te jwe pandan nèf mwa nan "Zipper Theatre" la. Apre sa, spektak la te jwe nan Chicago nan Lakeside Theatre, epi twa fwa nan Theater J nan Washington ak gichè a te rive fèmen.

Soti nan lane 2005 pou rive 2009, Betty te parèt kòm yon atis envite enpotan nan seri *The L Word* la, pou ki gwoup la te bay tou chante tèm nan.

Atis ak aktivis yo, manm gwoup la yo konnen tou pou pèfòmans yo nan rasanbleman pou sipòte kòz sosyal ak politik yo sipòte.

Gwoup la ap pale sou vwayaj yo nan sèn mizikal Washington ak Nouyòk nan podcast yo a, “ *BETTY: Gwoup Mizik pou Ti Fi* ", disponib sou Apple Podcasts .

## Referans yo



## Lyen ekstèn yo

* Sitwèb ''L Word la'' (achiv)
Jackson Pollock

**Paul Jackson Pollock**, ki fèt 28 janvye 1912 nan Cody, Wyoming (Etazini) epi ki mouri 11 out 1956 nan Springs, Nou Yòk (Etazini), se yon atis ameriken ki fè pati mouvman ekspresyonis abstrè a.

## Biyografi
Pollock te vin popilè atravè lemond pou teknik li itilize nan penti, kote li te degoute oubyen vide koulè sou twal, san li pa touche l dirèkteman. Metòd sa a rele penti aksyon (action painting), e li te bay Pollock tinon “Jack the Dripper”.

Travay li yo te revolisyonè pou tan li a, e yo te gen gwo enfliyans sou devlopman atizay modèn. Madanm li, atis Lee Krasner, te yon poto mitan nan lavi ak karyè li—li te sipòte l, ede l, epi pataje espas kreyatif la ak li.

Depi lanmò li, Pollock kontinye enspire ekspozisyon, liv, ak rechèch atistik. Li konsidere kòm youn nan atis ki te chanje fason moun gade atizay nan ventyèm syèk la.

## Referans
Countryball

***Countryball***, ke yo rele tou ***Polandball***, se yon mèm entènèt ki soti nan seksyon /int/ fowòm Alman Krautchan nan dezyèm mwatye 2006 la (Krautchan fèmen depi 2018). Mèm sa a parèt nan anpil bann komik sou entènèt, kote peyi yo estereyotipe kòm esfè (eksepte kèk peyi tankou Izrayèl, Kazakstan, Nepal ak Sengapou) nan komik kote peyi oswa antite politik yo pèsonifye kòm boul antropomòf ak je, dekore ak drapo nasyonal yo, komik prezante pèsonaj yo nan divès senaryo, sitou pase estereyotip nasyonal yo nan rizib. 

Lòt karakteristik komen nan bann desen Countryball yo enkli peyi ki pa angle k ap pale yon angle ki pa byen defini — avèk vokabilè lang nasyonal yo ladan l — enkorèktitid politik, ak komedi nwa. Bann desen yo jeneralman kreye avèk Microsoft Paint oubyen yon lojisyèl grafik ki pi avanse, souvan fèt pou yo sanble byen brital espre.

Countryballs yo kontinye popilè sou Entènèt la, kominote Facebook la te rive plis pase 215,000 manm an Jiyè 2015, epi subreddit r/Polandball la te rive plis pase 650,000 an 2024.

## Istwa

## Tèm

## Reprezantasyon peyi

File:Wikipedia Polandball.png|250px|thumb|Polandball soti nan Wikipedya
File:Familia de naciones 2.png|thumb|Tout nasyon nan Countryballs
File:Polandball Francophones.png|thumb|Reprezantasyon nasyon frankofòn yo nan Countryballs yo
File:12-F (Venezuela cannot into freedom).png|thumb|
File:Advent calendar - 8 December.png|thumb|
File:America can into covering up Katyn.png|thumb|
File:Argentina is of white European.png|thumb|
File:American wines can into chateau.png|thumb|
File:Swiss Cradle.gif|thumb|
File:WWII Pacific Theater in a nutshell.gif|thumb|
File:America is stealing all the glory.png|thumb|


## Referans

## Lyen deyò
* r/Polandball nan Reddit 
*Polandball Wiki
Zanmi mwen yo Tigger ak Pooh

**Zanmi mwen yo Tigger ak Pooh** (My Friends Tigger & Pooh) se yon seri televizyon anime pou timoun ameriken ki te pase sou blòk Playhouse Disney sou Disney Channel . Enpire pa Winnie-the-Pooh AA Milne a, seri a te devlope pa Walt Disney Television Animation , avèk Brian Hohlfeld kòm pwodiktè egzekitif. Li te pase okòmansman Ozetazini soti 12 me 2007 rive 9 oktòb 2010.