open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hong Kong

**Hong Kong** (Chinwa: 香港), ofisyèlman li te ye tankou Hong Kong Rejyon Espesyal la Administratif nan Repiblik Pèp la nan peyi Lachin. Li se yon vil sou kòt Sid Eta nan Lachin nan anbouchi a rivyè Pearl ak nan Sid Lachin Sea. Hong Kong an ki byen li te ye pou Skyline awogan li yo, gwo twou san fon pò natirèl ak dansite popilasyon ekstrèm (sèt milyon sou tout peyi an mas nan 1,104 km2 (426 sq mi)). Popilasyon ki la kounye a nan Hong Kong konprann 93.6% nan Chinwa yo etnik yo. Yon gwo pati nan majorite Cantonese ki pale Hong Kong nan soti nan vwazen pwovens Canton (kounye a Guangdong), ki soti nan ki anplwaye a kalifye kouri met deyò apre gouvènman Kominis la te pran plis pase an 1949 Lachin epi pita netwaye popilasyon an nan 1960.

Aprè defèt la nan Lachin nan Lagè Opyòm la Premye (1839-42) Anpi Britanik lan, Hong Kong te vin tounen yon koloni Britanik ak separasyon nan tout tan tout tan nan Hong Kong Island, ki te swiv pa Kowloon Peninsula nan 1860 ak kontra-lwaye a 99-ane nan New teritwa yo nan 1898. Apre li te okipe pa Japon pandan Dezyèm Gè Mondyal la (1941-45), Britanik la rekòmanse kontwòl jouk 30 jen 1997. Kòm yon rezilta nan negosyasyon yo ant Lachin ak Wayòm Ini, Hong Kong epi ki te pran nan Repiblik Pèp la nan Lachin anba 1984 Plan kad Nasyonzini Deklarasyon Sino-Britanik yo. Vil la te vin premye Rejyon Administratif espesyal Lachin nan sou 1 jiyè 1997 anba prensip la nan "yon sèl peyi, de sistèm".

Nan direksyon pou fen a 1970 an, Hong Kong te vin etabli kòm yon gwo antrepo ant mond lan ak Lachin. Gen nan lavil la devlope nan yon gwo mwaye komès mondyal ak sant finansye, te konsidere kòm yon vil nan mond lan ak youn nan Alpha + uit vil yo. Li klase senkyèm nan 2014 Global Vil Index aprè Nouyòk (New York City), Lonn (London), Tokyo ak Pari. Vil la youn nan pi wo per capita revni a nan mond lan, ak inegalite revni grav nan mitan ekonomi yo avanse. Li te gen yon Devlopman Imen segondè Index epi yo mete yo nan konpetisyon an Global. Hong Kong se twazyèm sant ki pi enpòtan pou ekonomi an sèvis New York ak London. The, ki se karakterize pa pi ba taks ak komès lib te gen kòm Mike Mabuyakhulu fè politik ekonomik, ak lajan an, Hong Kong dola, se 13 an ki pi fè kòmès lajan nan mond lan.

Peyi Limited plat kreye bezwen an pou enfrastrikti se epè, ak vil la te vin tounen yon sant nan achitekti modèn, touche Hong Kong tèm nan lavil vètikal. Hong Kong devlope rezo transpò piblik nan mond lan ak 90 pousan, pousantaj moun ki pi wo a nan mond lan, depann sou transpò piblik la mas pa wout oswa rail. Air polisyon rete yon grav emisyon pwoblèm. Loose estanda mennen nan yon wo nivo nan konstriksyon molekilè.

## Referans

## Lyen deyò
Malé

Malé, Yon move bagay ki rive san moun ki koz li a pate planifye li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: malheur
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Loredana Bertè

**Loredana Bertè** (ki fèt 20 septanm 1950 nan Bagnara Calabra (Itali), se yon chantèz italiyèn.

## Biyografi
## Zèv li yo
### Albòm
* 1974 : *Streaking*
* 1976 : *Normale o super*
* 1977 : *TIR*
* 1979 : *Bandaberté*
* 1980 : *LoredanaBertE*
* 1981 : *Made in Italy*
* 1982 : *Traslocando*
* 1983 : *Lorinedita*
* 1983 : *Jazz*
* 1984 : *Savoir faire*
* 1985 : *Carioca*
* 1986 : *Fotografando... i miei successi*
* 1988 : *Io*
* 1991 : *Best*
* 1993 : *Ufficialmente dispersi*
* 1994 : *Bertex - Ingresso libero*
* 1995 : *Ufficialmente ritrovati*
* 1997 : *Un pettirosso da combattimento*
* 1998 : *Decisamente Loredana*
* 2002 : *Dimmi che mi ami*
* 2005 : *Babyberté*
* 2007 : *BabyBerté live 2007*
* 2008 : *Bertilation*
* 2009 : *Lola & Angiolina Project*
* 2016 : *Amici non ne ho... ma amiche si !*
### Fimografi
* 1970 : *Quelli belli...siamo noi*
* 1970 : *Basta guardarla*
* 1976 : *Movie Rush – La febbre del cinema (mai uscito)*
* 1976 : *Attenti al buffone*
* 1982 : *Storia di Piera*
### Teyat
* 1970 : *Hair* (Mizikal)
* 1972 : *Ciao Rudy* (Mizikal)
* 1973 : *Orfeo 9* (Mizikal)
* 1974 : *Forse sarà la musica del mare* (Opera)
* 2001 : *Gerusalemme* (Mizikal)
## Referans

## Lyen deyò
* Loredana Bertè sou IMDb
Youri Gagarin

**Youri Gagarin**, ki fèt 9 mas 1934 nan Klouchino, Risi epi ki mouri 27 mas 1968 nan Novossiolovo, Risi), se yon pilòt-kosmonòt Sovyetik la, Ewo Nan Inyon Sovyetik, detantè nan ensiy ki pi wo a nan yon kantite eta, sitwayen onorè nan anpil vil ris ak etranje yo. 

Sou 12 avril 1961, Yuri Gagarin te vin premye moun nan istwa lemonn ki te vole nan espas eksteryè. Veyikil lansman Vostok ak Veso espasyèl Vostok-1 ki pote Gagarin te lanse soti nan kosmodrom Baikonur, ki sitiye nan rejyon Kyzylorda nan ssr Kazakh la. Apre 108 minit nan vòl Gagarin avèk siksè te ateri nan rejyon An Saratov, tou pre Engels. Sou 12 avril, 1961, jou a nan vòl Yuri Gagarin a nan espas te deklare Yon jou Ferye — Kosmonetik Jou.

Premye vòl nan espas eksite gwo enterè nan tout mond lan, Ak Yuri Gagarin tèt li tounen yon selebrite nan lemonn. Sou envitasyon gouvènman etranje yo ak òganizasyon piblik yo, li te vizite anviwon 30 peyi. Premye kosmonot la te gen anpil vwayaj tou andedan Inyon Sovyetik. Nan ane sa Yo Gagarin fè yon anpil nan travay sosyal ak politik, gradye nan Air Force Jeni Akademi an yo te rele Apre Pwofesè N. Zhukovsky, ki te travay nan Sant La Fòmasyon Kosmonot ak te prepare pou yon vòl nouvo nan espas.

Sou 27 Mas 1968, Yuri Gagarin te mouri nan yon aksidan aviyasyon tou pre vilaj La Nan Novoselovo, Kirzhachsky distri, vladimir rejyon, pandan y ap fè yon vòl fòmasyon sou yon avyon MiG-15uti anba pedagojik la nan yon enstriktè ki gen eksperyans V. Seregin.

An koneksyon avèk lanmò Gagarin, Yo te deklare yon dèy nasyonal nan Inyon Sovyetik (pou premye fwa nan Sovyetik la nan memwa yon moun ki pa t chèf leta). Nan onè premye kosmonot Latè a, yo te chanje non yon kantite koloni (ki gen ladan vil li — Gzhatsk), yo te rele lari ak avni. Anpil moniman Gagarin yo te bati nan diferan vil nan mond lan.

## Biyografi
*Dat enpòtan yo

## Filateli ak numismatik

File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|Koupon pou tenm sovyetik nan 1964 nan onè nan vwayaj Gagarin la.
File:1976 4569.jpg|Blòk Postal NAN SOVYETIK la, 1976
File:1977 4693.jpg|Stamp postal NAN SOVYETIK la, 1977
File:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|Stamp postal pou 75èm anivèsè Nesans Yu.A. Gagarin ak yon foto deja pibliye.
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|Stamp Postal, Azerbaydjan, 2001
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|Ris dis pyès monnen ruble soti nan 2001 ak figi A Nan Gagarin.
File:RR5714-0010R.png|"50 ane nan premye vòl espas imen an", Larisi, 2011
File:RR5220-0010R.png|Pyès monnen an lò komemoratif ak yon valè nominal 1000 rubles, bèso pou 50yèm anivèsè premye vòl espas imen an.
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|Stamp postal, Byelorisi, 2011
File:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|Stamp Postal, Ikrèn, 2011


## Referans

## Lyen deyò
Oldine Lafortune

**Oldine Lafortune**, ki te fèt 16 fevriye 1996 nan vil Pòtoprens (Ayiti), se yon modèl ayisyen.  Li te siyen avèk Ceraphin Entertainment. 
## Biyografi
Oldine Lafortune se yon modèl ayisyen, ki fèt 16 fevriye 1996 Ayiti, nan yon vil ki rele Pòtoprens. Li grandi nan Ayiti. 

Li te toujou vle vin yon modèl depi tou piti paske li renmen sa anpil. Li parèt nan anpil videyo mizik ayisyèn epi li parèt nan fim sinema tou. Nan 2016, li te parèt sou kouvèti yon magazin ki rele Ceraphin Entertainment ki baze nan peyi Etazini. Oldine Lafortune konsidere kòm yon sipèsta ayisyèn.

## Zèv li yo
* Modèl ayisyen
* Videyo mizik
* Fim sinema

## Referans

## Lyen deyò
* Oldine Lafortune sou Africiné
* Oldine Lafortune sou Facebook
Tanp nan Hoang Phuc

**Tanp nan Hoang Phuc** (*Chùa Hoằng Phúc*) se yon tanp buddist nan distri a Le Thuy, pwovens nan Quang Binh, Vyetnam. Te tanp lan premye bati plis pase 700 ane de sa, youn nan tanp yo pi ansyen nan Vyetnam, li te rebati anpil tan. Nan mwa desanm 1985, tanp lan tonbe plat atè apre yon gwo tanpèt. Rekonstriksyon an te kòmanse nan mwa desanm 2014 epi li te fini nan mwa janvye 2016.
Dlo pou bwè pwòp

Dlo pou bwè pwòp  se ki kalite dlo pwòp ase pou yo bwè ak pou kwit manje. Nan 2012 pi fò moun nan mond lan, alantou 89 pousan, te gen aksè a sa a kalite dlo. Most people have dlo pou bwè pwòp through plumbing. Gen lòt ki jwenn bon epi san danje dlo soti nan dlo byen oswa sous piblik. Almost two billion people in the world use unsafe drinking water. Dlo malsen sa a ka gade pwòp men yo toujou gen poupou nan li. Dlo ki gen poupou vini soti nan moun ki malad ka lakòz dyare, kolera ak tifoyid ak anpil lòt pwoblèm sante - menm lanmò.

## Lòt Etazini
Gen lwa Ewopeyen ki mande pou fè dlo pou bwè pwòp. 
Gen lwa Etazini ki mande pou fè dlo pou bwè pwòp. Lwa pou dlo pwòp ak dlo pou bwè pwòp yo reglemante pa "Environmental Protection Agency" (EPA). Ajans sa fè règ pou bon dlo pou bwè, sous dlo, lak ak lanmè a.

## Referans

## Lyen deyò
Rappòrt ha

## Raciny mot ha
Vaudois rappoo à
Khi vleid di: n'an s'ak gaan pou, s'ak pou kauzy-là, s'ak pou faêry y l'.

## Francéa
Le rapport ~rappòrt ha khi gaan~ le rapport entre~ rappòrt ha khi gaan laaddan~ le rapport qu'on trouve au sein de.
Òganizasyon Eta Ameriken

**Òganizasyon Eta Ameriken** yo (; ) oubyen **OEA** se yon òganizasyon ak biwo santral nan Wachintòn, ki te kòmanse 30 avril 1948 la. 

Objektif li se sipòte koperasyon pami 35 eta yo nan Amerik dinò, Amerik santral, Karayib, ak Amerik disid.

Chèf li oswa sekretè-jeneral se Luis Almagro Lemes.

## Referans

## Lyen deyò
Antonio Chéramy

**Antonio Chéramy**, rele **Don Kato**, te fèt nan Site Lesko Okap nan 28 novanm 1974, se yon aktè, chantè ak politisyen ayisyen. 
## Biyografi
Papa li Antoine Cheramy te mouri lè li te gen 5 an. Li pase anfans li ak manman li Simone Jean ki te gen anpil rèv pou pi gran pitit li. Li te vle pou Antonio chantè men misye te gen lòt anbisyon. Misye te vle jwe foutbòl nan FIKA, youn nan pi gran klèb nan vil la. Pou fè manmanl plezi (li te rann li omaj nan chante li Manman Simòn nan albòm li *Revolisyon RRR*) li abandone pasyon li pou foutbòl pou vin chantè pito. Tou piti, Antonio te kòmanse chante nan legliz katolik Jean XXIII ak nan legliz Sacré Coeur nan Kap Ayisyen.

Lèl rive Pòtoprens nan lèzane 80, li kòmanse karyè li ak  on gwoup konpa ki rele Soukous anvan li kreye pwòp gwoup li Brothers Posse ak zanmi li sou katyel. Premye gran siksè li te an 1998 ak tit li "Anne" ak nouvo vèsyon li te fè pou chante Bob Marley *Turn your lights down low*, qui lui ont valu une grande audience dans toute la region caraibéenne. Sa collaboration avec Haiti Troubadour en témoigne. 

Aujourd’hui, Antonio Chéramy dit Don k-to est une figure Majeure du reggae en Haïti et ses chansons sont connus du milieu tant  par la qualité de sa voix ,  son style  mais surtout pour ses textes engagés à travers lesquels il lance des messages d’unité, d’amour et de paix.

Son engagement ne s’arrête pas à ses chansons, souvent il part vers les gens vivant dans les millieux difficiles en vue de les sensibiliser sur l’importance de l’environnement. En accord avec le Ministère de l’environnement, il participe à des campagnes de sensibilisation pour lutter contre l’analphabétisme. Il a été recompensé pour son travail par les Nations-Unies(OEA) qui lui ont remis une plaque d’honneur pour sa participation à la campagne lancée par cette dite organisation en 2006 pour ramener la paix dans les ghettos.

Avec son groupe, Brothers Posse, Antonio Chéramy a participé activement à la campagne de désarmement visant à rétablir un climat de confiance et de dialogue en Haïti. D'ailleurs, Antonio Cheramy (alias Don Kato, le leader du posse) est également à l'origine du Mouvement des Artistes pour la Paix, qui organise des concerts à vocation pacificatrice dans les quartiers.

Depuis, l’artiste travaille sans relâche pour une Haïti prospère, nouvelle, une Haïti de droit et maintenant il veut continuer à servir son pays à un  plus haut niveau: Au sénat de la république.

Aujourd’hui, Antonio veut s’engager davantage. Il se porte candidat au Sénat pour le département de l’Ouest. Son objectif c’est de veiller à la bonne marche des institutions du pays, de proposer des lois pouvant changer les conditions de vie de la population haitienne plus particulièrement celle vivant dans les zones defavorisées et enfin d’accompagner les plus vulnérables.
## Zèv li yo
### Albòm
* *Revolisyon RRR*
### Sinema
* 2003 : *[[I love you Anne]]*
## Referans

## Lyen deyò
* Don Kato sou BèlFim
New York

« ***New York*** » se yon non angle ki kap vle di :

* Nouyòk, lavil la pi gwo nan peyi Etazini a
* Nou Yòk, eta a nan peyi Etazini a, kote nou jwenn lavil Nouyòk
Zika

Viris **Zika** a (oubyen lafyèv Zika oubyen maladi Zika) se yon maladi ki vin souvan de moustik. Pi fò ka yo pa gen okenn sentòm, men yo kap sanble ak lafyèv deng.

Yo kwè ke maladi a kap ale de manman a pitit nan matris la, epi koze mikrosefali—yon tèt piti piti—nan fetis la.

Nan 2015, Brezil te remake 2400 ka kote fetis la te gen mikrosefali ak 29 te mouri.

## Referans

## Lyen deyò
* Viris Zika a an Kreyòl Ayisyen (aksan Ayiti)
Washington

« **Washington** » se yon non angle ki kap vle di :

## Kote
* Wachintòn, lavil kapital la de Etazini
* Washington, yon eta nan nòdwès de Etazini, kote nou jwenn lavil Seattle

## Moun
* Denzel Washington (fèt 1954), yon aktè ameriken
* George Washington (1732–1799), premye prezidan an nan peyi Etazini
Michèle Bennett

**Michèle Bennett**, ki fèt 15 janvye 1950 te Premye Dam Dayiti ak ansyen madanm Jean‑Claude Duvalier, ansyen prezidan ayisyen. Yo te kouri an Frans aprè Duvalier te demisyone an 1986. ak yo te divòse an 1990.

## Referans

## Lyen deyò
Depatman Edikasyon vil Nouyòk

**Depatman Edikasyon vil Nouyòk** la (*New York City Department of Education* an angle — abreje kòm « NYCDOE ») se òganizasyon an ki jere lekòl yo nan vil Nouyòk. Li gen  elèv ak  lekòl.

## Lyen

* Sit wèb ofisyèl (an kreyòl)
Ti Ayiti

**Ti Ayiti** oubyen **Peti Ayiti** oubyen **Litèl Ayiti** (*Little Haiti* an angle) se yon katye nan vil Miyami kote gen anpil moun ayisyen.

## Istwa
Non li te *Lemon City* (literalman « vil sitwon »). Aprè sa a yo rele li Little Port-au-Prince e finalman Ti Ayiti.

## Pèsonalite ayisyèn nan Ti Ayiti
* Pè Gérard Jean-Juste mouri nan Ti Ayiti an 2009.

## Gade tou
* Lis katye nan Miyami
* Ayisyen Ameriken
* Le Courrier de Floride
* Bonjour America TV

## Referans

## Lyen deyò
* Gid Miyami
* Prezantasyon Ti Ayiti (Petite Haïti) sou worldlingo.com
*  Sitwèb ofisyèl anlè Vil Miyami sou v
Lekòl Segondè Miami Edison

**Lekòl Segondè Miami Edison** (*Miami Edison High School* an angle) se yon lekòl nan katye Ti Ayiti nan Miyami pou elèv yo ki gen laj katòz a diznèf. Li sitiye nan ri 5th Court ak lekòl la se yon pati de sistèm Lekòl Leta Miami-Dade County. 

Lekòl la gen anpil anpil moun ayisyen. Nan 2008, 240 de 1150 elèv an total te itilize angle kòm dezyèm lang.

Apre goudougougou nan Ayiti nan 2010 te gen sis nouvo èlev.

## Referans


## Lyen

* Lekòl Segondè Miami Edison
Bernie Sanders

**Bernard "Bernie" Sanders**, ki fèt 8 septanm 1941 nan Nouyòk (Etazini), se yon politisyen demokrat ameriken ak senatè Vèmont Ozetazini depi 2007.

## Biyografi
## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
Kreyolite

**Kreyolite** (franse: *créolité*) se yon mouvman literè premye devlope nan ane 1980 yo pa ekriven matinikè Patrick Chamoiseau, Jean Bernabé, ak Raphaël Confiant. Yo te pibliye *Eloge de la créolité* nan 1989 kòm yon repons a mouvman Negritid la.
## Gade tou
* Literati antiyèz
* Doudouyis
* Negritid
* Antiyanite
* Endyanite
* Tout-Mond

## Referans

## Lyen deyò
*  ''Etudes créoles et créolités : une perspective indocéanique'' sou manioc.org
International Standard Book Number

Yon ***International Standard Book Number*** (« **ISBN** » oswa « **Nimewo Entènasyonal Nòmalize Liv** ») se yon chèn nimerik pou idantifye yon sèl vèsyon de yon liv.

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl ISBN
Dallas

« **Dallas** » se yon non angle ki kap vle di :

## Kote

### Etazini
* Dalas, Teksas
* Dallas, Alabama
* Dallas, Dakota disid
* Dallas, Djòdji
* Dallas, Kawolin dinò
* Dallas, Oregon
* Dallas, Pennsilvani
* Dallas, Teksas
* Dallas, Wisconsin
Monpoint Jeune

**Monpoint Jeune ** te yon militè, prezidan nan gouvènman pwovizwa. Manda li te  23 out – 17 oktòb 1889.				

	
## Byografi
* Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
* Sa li fè

## Referans
* Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Ottawa

« ***Ottawa*** » oubyen « **Otawa** » se yon non ki kap vle di :

## Kanada
* Otawa (*Ottawa* an angle ak franse), kapital la de peyi Kanada

## Etazini
* Ottawa, yon vil nan leta Ilinwa
* Ottawa, yon vil nan leta Owayo
* Ottawa, yon vil nan leta Kannzas
* Ottawa, yon vil nan leta Wiskonnsenn
Lekòl Leta Miami-Dade County

**Lekòl Leta Miami-Dade County** (***Miami-Dade County Public Schools*** an angle, donk abreje kòm **M‑DCPS**) se yon distri lekòl piblik ki sèvi Konte Miami‑Dade, nan eta Florid, Ozetazini. Fonde nan 1885, li se pi gwo distri lekòl nan Florid, ak katriyèm pi gwo Ozetazini avèk  elèv nan 2015.

## Lekòl
* Lekòl Segondè Miami Edison

## Referans

## Lyen deyò

* Lekòl Leta Miami-Dade County
* Miami Dade County Public School
Donald Trump

**Donald John Trump** (ki fèt an 14 jen 1946) se yon bizismann ameriken. Li se yon bilyonè ak popilé pami kèk moun pou sa li te di. Li vin 45yèm prezidan nan Ozetazini an 9 novanm 2016, avèk 306 gwo elektè kont 232 pou kandida Hillary Clinton.

## Biyografi
Pitit gason li se yon anteprenè la nan sektè imobilye, fondatè la nan konpayi *Elizabeth Trump & Son*.

## Referans

## Lyen deyò
Imelda Marcos

**Imelda Remedios Visitacion Trinidad Romuáldez**, rele **Imelda Marcos**, ki fèt 2 jiyè 1929 nan vil Manyl (Filipin), se vèv la nan ansyen Prezidan filipen Ferdinand Marcos. Li te sèvi kòm premye Dam nan Filipin soti nan 1965 a 1986.

## Referans

## Lyen deyò
Misisipi

« **Misisipi** », oubyen ***Mississippi*** an angle, se yon non ki kap vle di :

* Misisipi, yon eta Ozetazini
* Misisipi, yon gwo rivyè ki pase nan plizyè eta Ozetazini
Akennsas

« **Akennsas** » oswa « **Akannsa** » oubyen « **Akennsa** » (« ***Arkansas*** » an angle) se yon non ki kap vle di :

* Akennsas, yon eta Ozetazini
* Akennsas, yon rivyè Ozetazini
Misyon Mercal

La **Misyon Mercal SA** (Manje a Mache) se youn nan pwogram sosyal ankouraje pa gouvènman venezyelyen. Ofisyèlman te kreye 24 avril nan lane 2003, Misyon an Mercal se ki vize a sektè a manje, anba Ministè a nan Pouvwa. 

Pwogram nan gen ladan konstwi ak ekipe magazen ak makèt ak manje ak lòt nesesite nan pri ki ba yo dwe aksesib pou pi fò moun ki nan bezwen yo nan popilasyon an. Manje yo sibvansyone ak rive sou etajè yo san yo pa entèmedyè, se konsa ke pri yo ofri anjeneral gen yon rabè nan ant 30 ak 45 pousan nan moun ki obsève nan chanèl lòt nan distribisyon[*randevou&#x20;mande*].

Pwogram nan gen ladan bilding ak établissements komèsyal yo, bay yo ak ak fasilite distribisyon an. Mercal te pwolonje ak se konsa,-yo rele "Mercalitos" (établissements nan pi piti gwosè, yo rele familyerman nan peyi a, *Kav*) ki yo sitiye nan zòn ki aksesib pou kamyon yo ak manje pwodui yo ke yo vann dirèkteman sou lari a. Genyen tou se "Megamercal", ki se yon mache elatriye sou gran wout piblik, nan menmen dimansyon nan yon jou yo bay yo, yo te agrandi nimewo a nan manje yo ak pwodui pou vant la, nan ki se yo ofri ansanm ak lòt sèvis sosyal tankou dokiman idantifikasyon, dexter ak revizyon nan vizyon an (optique).

## Figi
Dapre estatistik yo ki nan Ministè a nan Popilè Pouvwa manje pou yo Manje pandan 2008, 13.198.470 venezuelans, an mwayèn, benefisye de pwojè sa sou yon baz chak mwa ak misyon sa a, te vann yon total de 1.492.263 tòn manje. Menm jan an tou, pou fen ane a, yo te pèmèt 16.626 établissements nan Mercal Rezo nan tout teritwa nasyonal la.

## Manje sou òf

Mercal ofri pwodui fre, tankou manje, fwi, lwil legim, sereyal, grenn, anplis de sa nan pake pwodui yo, tankou kòm twalèt, nan bwat manje; depi 2005 gen ladan vyann, pwodui letye (ki gen ladan vyann ak fwomaj), ki mande pou refrijerasyon, ki te deja sèlman vann "byen yo sèk". Sa yo machandiz yo ofri nan établissements nan mercal ak afilye avèk rabè jiska 45% rabè.

## Lòt fonksyon
Yon lòt nan aktivite yo nan Mercal a se pwomouvwa rejyonal pwodiksyon an nan manje, atravè yon pwogram nan acha a ti pwodiktè rejyonal yo (ki sitiye nan enteryè a nan peyi a)

## Gade tou
* Bolivaryen misyon
* PDVAL
* Abasto Bicentenario

## Referans
* Ministè nan Pouvwa Popilè pou Manje. "Estatistik Minppal". Jwenn Aksè 19 Out 2009.&#x20; An referans sèvi avèk paramèt demode (ede)

## Lyen deyò
* Misyon Mercal: Paj Ofisyèl gouvènman sou Sit entènèt Mercal.
* Wagner, Sara. (''Venezuelanalysis'', 24 Jen, 2005) (Kreyòl Ayisyen).
Dossû

Bébé khi feith han triazyenme n'an aprei accouchenmein koété portrait mahassâh ha teid feith lan. Aussoy khi viind feith aprei.
Brinmady

Adjèkhtif ~ qeinmbé yeon mound kouth pou yeou dessizyon ow hou, ou preind sanz kounsentynman ll-l'. Ba y l' christère.
Brinmadei v. Mound khi apy' bail brinmady.
Brinmady sexyèl kadetjacques.
Woêd

Adjèkhtif: kæpacité pou kounmpreinny èh' pou agjihi. Ou woêd zha anm, m' di'w hou-laad. Woêdo v. Woêd pâ seilynman yeon vizyon optik l' I meintal too. Hou ow su manniguèth, hou ow su koup.
Kounmbith

Noôm Fenminein: einseinmbe mound kh' apy' dessideid. Kounmbith la di!.. Kounmbith Electoral Poutoutteinmp (KEP). Pwovizohà.

## N'an luotd Leingue
*Anglaia: **consulting**
*Francéa: **conseils**
Jaé

Noôm Masculein: preinmyei sens.
Òrgàne n'an kòre yeon mound khi pèrmeith l'i woêd baegail fhyzik. Si li gaan kæpacité ha.
Kæpacité

Noôm Masculein: fæculté khi aidei yeon mound preind bon gjeinry direxyon. Woêd yeon mound khi su manniguèth.
Poézie ahytian-an

## Tî doudou
*********** **I**
*Deipihi'nm, m' woê'w hou tî doudou
*Touth zoé n'an kòre anm preind
*Craaqé

*Pâ gaan koété poux-m' meithé 
*Kòre anm chériy
***
*******II**
*Main 'w hou seid passeiport 'anm
*Touché-ou sé viza 'nm 
*Koeir ow hou seid bateo 'nm
*Einseinmbe y'apy' meinnein anm n'an Payïa l'anmour
*Koété dousseir, chaleir, bonheir, karessy ak teindressy reithé.
Model: Pontiac

Noôm Fenminein:  mound khi peinseid ll-l' inmpòrtan, Seid laad'w hou Pontiac! Expressyon pwovèbyal. Khi-vlé-dihi: si'w hou s'uon mark machine Pontiac.
Kogngjòrgje

Adjèkhtif: gardei n'an meinmoyr, songjei. Ow hou, ou apy' kogngjòrgje, ow hou, ou apcogn songjei evennynman khi passei.
Arrivicy

Noôm Fenminein: mound kh'apy' explohateid mound. Systènme khi apy' appauvriy mound. Reinmein Faêry Woêd S'ow hou, ou possedé.
Woêd bounda rwond peité karrei
Leingue ahytian ha

*bonjoud ~ good morning
*bonsoyr~ good afternoon or evening (used after noon)
*kounman ow hou, ou llé? ~ how are you?
*n'apbwouleid ~ doing good.
*èh' s'd khe'w hou, ou byen ~ are you OK
*m' malady (Mwein'kh malade)~ I'm sick
*mwein, anm pâ truope byen~ I'm not too well
*wihi ~ yes
*yeo ~ they, them
*non ~ no
*Merci ~ thanks
*non, merci ~ no, thanks
*aidei ~ help
*supplé ~ please
*pâ gaan pwoblènme ~ no problem
*oke ~ okay
*excuzeihe mwein ~ excuse me
*m' reigrèty zha (Seid pâ faùte mwein) ~ I'm sorry
*zh'seid zha ~ that's right
*m' pâ guen n' ~ I don't have
*koungn'ah ~ now
*yeou tî crace ~ a little bit
*anmpîl ~ a lot
*èh' s'd khe touth baegayi-io einforme? ~ is everything ok?
*pâ koungn'ah ~ not now
*n'an touth koyn (too part too) ~ everywhere
*enrien ~ nothing
*prèskhe ~ almost
*faêry atteinsyon ~ watch out
*faêry vitty ~ hurry
*dihifeie ~ fire
*reithé ~ stop
*hyèr ~ yesterday
*joudiah ~ today
*deinmain ~ tomorrow
*matein ha ~ this morning
*aprei midi ah ~ this afternoon
*asswèir ah ~ this evening
#*board jeinry, ou reilé ~ what is your name?
#*M' reilé (Mwein'kh reilé) ~ my name is...
#*Khi l' agje ow hou? ~ how old are you?
#*M' guen soycein-onzy an.~ I am seventy-one.
#*Ow hou, ou apvivy icith-la? ~ you live here?
#*Wihi/non ~ yes/no.
#*Khi koété'w hou, ou reithé? ~ where do you live?
#*M' apvivy Port-èkhpou-princy ~ I live in Port-au-Prince.
#*Koété'w hou, ou sorties? ~ where are you from?
#*M' sorties... ~ I from...
#*Èh' s'd khe'w hou, Reinmein football? ~ do you like soccer?
#*Koété'w hou, ou aptravayi? ~where do you work?
#*M' aptravayi... ~ I work at...
## bòna feith manman
*Bòna feith manman/ happy mother's day
*Feith manman io han Ahyti seid Dernyei dinmanchy moah khi pou mai/ mother's day in Haiti is the last Sunday in may
*Bouket floweir/ bouquet of flowers
Belly/ beautiful
*Èh' s'd khe ou apy meinnein manman'w hou maanjé n'an resteoran? Are you taking your mother out to eat?
*Feinme Ahytianna/ Haitian women
Kadeo local/ locally made gifts
*Pâ bliyei reilé manman'w hou/ don't forget to call
*Manman anm reithé luotd board/ my mother live abroad
*Anmpîl resteoran-io guenllein especyaly-io ak boufet.
*Bèl-mère/ mother-in-law, stepmother
Granny/ grandmother
*Manman seid kadeo ha/ mothers are gifts
Soussous

Noôm Masculein: mound khi fourrei kòre y l' einmbâ luotd mound khi apy' faêry mound la kail li souffrid. Reityré tripe meithé pail.
Einmbâ shall

Noôm Fenminein: einchartepeinte mound kh'apy' faêry baegail han kachette. Say-yeo say-pâ-yeo.Voyei rwôchy kachei main.
Exprinmei

Vèirby: kæpacité pou faêry kounmpreinny sanz interpretasyon zha' w hou, ou sentih.
Ak bon gjeinry raizonnynman
Zaffayre

Adjèkhtif possessif: 
*1)laissé fâery
*2)qitté abandòneid
*3)travail
*4)einseinmbe responsablité-io yeon mound aussoy yeou gwoupe mound gaan.
Zaffayre'w hou si'w hou, ou pâ alhé zha-vleid-dihi pâ gaan mound kh'apy' payé kounsecansy-lan avèk'w hou.
*5)zaffayre zha y l' feid ll-l' faêry: pâ beizwein Kounnein s'ak praâle riivé pou yeon aktion kounzha. Réziyei.
Khi zaffayre  Ow hou, ou appârlé ah?
Zaffayre manniguèth l'y l'apy' règuelei. Mannigansei zaffayre'w hou!

Affaêra noôm masculein relasyon
Ravin Sèch

**Ravin Sèch** (an franse *Ravine-Sèche*) se yon ti vil nan awondisman la nan Sen Mak, nan depatman an nan Latibonit, Ayiti. 

Li se kote li fèt la nan ekriven remakab ak atis, Frankétienne.

## Referans

## Lyen deyò
Manniguèth

Noôm Fenminein: kæpacité pou'w hou, ou deicouvrihi s'ak véritéa. Woêd mannigansei
Mannigansei zaffayre'w hou-io.

## Francé
Discernement
Mannigansei

Leingue Ahytian ha

Vèirby: aktion mound kh'apy' faêry manniguèth



-



-



-



-



-



-


-
Hait 1224

Graenmaire khi pou ahytianna règue-io khi n'an leingue pârlé ahytian vocabulaira Nwouh Pârleihe Ahytian?
Basho

**Basho**, vre non li se Matsuo Kinsaku, lè sa a Matsuo Chuemon Munefusa, ki te fèt an 1644 nan Ueno Iga (Japon), se yon powèt ak ekriven japonè. 

## Biyografi

## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
Mizik rasin

Nan ane 1990 yo, yon jan mizikal te fèk parèt. Li rele mizik rasin. Gwoup tankou RAM, Boukman Eksperyans, ak Boukan Ginen enkòpore rit rege, wòk, ak funk (Angle) nan fòm tradisyonèl vodou ak enstrimantasyon. Anpil gwoup sa yo melange rit petwo ak pèkisyon, kòn, rara ansanm ak gita elektrik e klavye.

Rasin mizik sa a baze sou kèk gwoup tankou Gwoup Sa, Sanba yo, ak Foula. Se Sanba Zao ki kòmanse mouvman "sanba" ki vin bay mouvman rasin, ak mizik sa a.

Kanmenm, te gen gwoup nan ane 1940 ak 1950 yo ki melanje mizik òksidantal ak mizik tradisyonèl. Sa a vin bay sa yo rele "Vodou Jazz".

## Lis atis ak gwoup mizik rasin
* Gwoup Boukman Eksperyans
* Gwoup RAM
* Gwoup Kanpech
* Gwoup Tokay
* Gwoup Koudjay de Samba Kessy
* Gwoup Racine Mapou de Azor
* Saksofonis Jacques Schwarz-Bart

## Referans

## Lyen deyò
Khi

Pwonoôm relatively **khi** souvan jweid rwôle lyaizon Taank-koo:  Répiublik khi pou Ahyti **khi** relateid khe Répiublik-la Seid pou Ahyti l'y yheid.**khi** marqé eiffort-io pou khe Ahyti toujoud reithé yeou Répiublik. Diffeirein ak Répiublik-la Seid pou Ahyti. Khi pou marqé yeou reiclanmasyon èh' seid pou yeou possessyon. Ahytian seid pou Répiublik-la, Ahyti khi pou Répiublik-la.

## Pwonoôm èh' Adjèkhtif Relatif
*************Pwonoôm relatively**
*Pwonoôm relatively-la reinmplacei yeon noôm aussoy yeou pwonoôm, noômein antiuprèth-io, exprinmé n'an pwopozisyon an khi Vîn aprei y l' laad. L'y établied too yeou relasyon eintry pwopozisyon zha-ad èh' s'ak vîn aprei y l' laad, diehe relatively, khi kounmplèté aussoy expliqé antiuprèth zha-ad:
*****l'y teid tablié yeon sileincy **s'ak feid** Chaàk mound teid fiiny pâr gaan koeir sauté.
********s'ak feid** pwopozisyon relatively, reinmplacei **sileincy**:
Chaàk mound teid fiiny pâr gaan koeir sauté ah khi pou sileincy zha-ad. Pwopozisyon relatively khi kounmanseid pâr **s'ak feid** kounmplèté noôm sileincy-lan. Sileincy Seid antiuprèth-la khi pou **s'ak feid**. Pwonoôm relatively-la établied yeou rappòrt, yeou relasyon, eintry driez pwopozisyon-io.
RENMARQÉ: antiuprèth-la ka pâ l'y meinme exprinmé (n'an pwovèby-io, surtoo) Leigb mound-lan seid pâ li èkh deifynied:
*********khi** dodo, dîny
***sujèa ta-vleid-feid-teindé khi pou dîny, **cilhaàd**, seid pou réyalitéa antiuprèth-la khi pou **khi**:
*********cilhaàd khi dodo, dîny.
Bouki nan Paradi

***Bouki nan Paradi*** se yon fim Ayisyen ki te konn jwenn an teyat, nan lane 2001 Raphael Stines te metel nan sinema kote tout moun al gade sou ekran.
## Rezime
Film sa a montre nou jan nou te toujou konnen. Li prezante Bouki kòm nèg ki sot e Malice kòm nèg ki entelijan e ki te vle pase sou tonton li Bouki pou li te ka pran kob, li ak sa li prosede, paske rèv Bouki se rankontre ak papa Bondye

Moun ki ekri tradi teyat sa an fim se *[[Sharpay's Fabulous Adventure]]*.
  
## Ekip teknik
* Reyalizate : Raphael Stines
* Ko-reyalizatris : Jenny Aladin
* Pwodiktè egzekitif ː onathan Demme, Peter Saraf
* Fotograf : Jean-Claude Bourjolly
* Kameraman : Richard Senecal

## Aktè
* Roland Dorfeuille kòm Bouki
* Raynald Dimanche kòm Malice
* Jocelyn Alphonse kòm Madanm Bouki
* Lourdes Myard François kòm Mandanm Malice 
* Serge François kòm Misye Te
* Fabienne Colas kòm pitit te
* Laeticia Dorfeuille kòm Boukinette
* Sidney Louis kòm Dilara, Bondye

## Referans

## Lyen deyò
* ''Bouki nan Paradi'' sou BèlFim
Drapo Ayiti

**Drapo Ayiti** te kreye nan lane 1803, li rekonèt nan lane 1820. Se nan lane 1843 li vin ofisyèl. Konstitisyon Ayisyen 1987 la, konfime nan yon tèks idantite istorik drapo a, ki Se anblèm  Repiblik la (atik 3).  

**Drapo Ayiti** se bikolò ki gen de bann orizontal : ble sou wouj. Nan sant la se yon panèl blan, amwari Ayiti a avèk ab lalibète.

Anba panèl sant la, gen yon woulo blan avèk deviz nasyonal la : *L’union fait la force* (literalman "inyon fè fòs la"), ki vle di "men anpil, chay pa lou".

## Istwa
Drapo Ayiti a se ble ak wouj, ranje nan de (2) bann orizontal ki egal longè.

Drapo sa a enspire pa drapo trikolò fransè a, te adopte pa Revolisyon fransè a, ki gen pati blan, konsidere kòm senbòl ras blan an epi yo pa nan wayote, te chire.

Sou 18 me 1803, pandan kongrè Lakayè, ki te rasanble tout dirijan Revolisyon Ayisyen an, Jean-Jacques Dessalines rache pati santral trikolò franse a. Catherine Flon te pran de (2) moso ki te rete yo, ble ak wouj, li koud yo ansanm pou senbolize inyon nwa ak milat epi kreye drapo Ayiti nan Repiblik Ayiti. Drapo a prezante nan sant li yon rad ak zam ak fizi ak kanon ki kopye papye antèt jeneral franse Ekspedisyon de Sen Domeng.

Sou diktati Divalye a, depi 1964 pou rive 1986, li te ranplase pa yon drapo wouj ak nwa.

Dis (10) jou aprè chit Jean-Claude Duvalier, 17 fevriye 1986, drapo istorik nasyonal la te reyabilite ofisyèlman e konfime pa konstitisyon 1987 la te vote nan referandòm 29 mas 1987 la.

Zam Repiblik la se : Pye palmis ki te monte pa bonè libète a epi, lonbraj ak palmis li yo, yon twofe zam ak tit la: "Iniyon se fòs".

Depi 1938, chanson patriyotik *Fière Haïti*, ke yo rele tou *Hymne à la jeunesse* (Ochan pou jenès la), ki te ekri an 1937 pa Édouard Antonin Tardieu, apre yon konkou Ministè Edikasyon, e ki te konpoze mizik Desaix Baptiste, chante chak 18 me, pandan Jou drapo. Li chante tou pandan leve drapo, sitou nan lekòl yo.

## Kwonoloji nan drapo


Fichye:Pavillon LouisXIV.svg|Drapo anvan Revolisyon franse1625–1803
Fichye:Flag of Haiti (1791-1789).svg|Drapo ensije ayisyen1791–1798
Fichye:Flag of Haiti (1803-1804).svg|Drapo ensije ayisyen1803
Fichye:Flag of Haiti 1964 (civil).svg|Drapo Premye Anpi Ayiti1804–1806
Fichye:Flag of Haiti (1806-1811).svg|Drapo Leta an Ayiti1806–1811
Fichye:Flag of Haiti (1811–1814).png|Drapo Wayòm Ayiti1811–1814
Fichye:Flag of Haiti (1814-1820).svg|Drapo Wayòm Ayiti1814–1820
Fichye:Flag of Haiti (1849–1859).svg|Drapo Anpi Ayiti1849–1859
Fichye:Flag of Haiti (1859-1964).svg|Drapo Ayiti1859–1964
Fichye:Flag_of_Haiti_(1964-1986).svg|Drapo Ayiti pa Duvalier1964–1986
Fichye:Flag of Haiti.svg|Drapo Ayiti depi 1986
Fichye:Flag_of_Haiti_(civil).svg|Drapo sivil Ayiti


## Gade tou
* Lis drapo Ayiti
## Referans

## Lyen deyò
* Repiblik Ayiti - Anblèm ak senbòl
* Istorik drapo sou fotw.info
* Drapo Repiblik D’Ayiti
* Koziman sou Listwa drapo peyi Dayiti
* Istwa drapo ayisyen an
Antiyanite

**Antiyanite** (franse : ***antillanité***) se yon mouvman literè ak politik devlope nan lane 1960 yo ki aksantye kreyasyon an yon idantite espesifikman antiyè sòti nan anpil diferan gwoup kiltirèl. 

## Gade tou
* René Ménil
## Referans

## Lyen deyò
Réchèch

ED'H vleid brancheihe'w hou... Viniehe han fouly! 
Konmpayie zha-ad khi pou ED'H-la  pâ vizei luotd baegail-la khe distribiuei anmpîl konmpteir tradisyónèl-io pou monman an n'an espohà pou y l' Augmeintei recetty l'i-io.
Andress Apollon gaan-t-ow indyqed khe y l' pâ apgaan han qantité pou t'apy Augmeintei effectif pèrsonnèl konmpayie ah.
Mein ll-l' s'uon entreprizy su déficit touth teinmp-io, pâ gaan moyen pou einmployay khe pou pwojèt zha-ad-io. Touth baegail apy' Faêry t'd ak einmployay-yeo khi n'an fonxyon-io.

**Agjeincy-io pou'w hou kountacté pou'w hou, ou maandé io konmpteir-io**
**agjeincy-io khi n'an la plaine khi pou Cul-de-Sac
***Shada Rth nasyònal #1
Tel:2813-0180
**Agjeincy khi pou Delmas
**Delmas 33
Tel:28130179
***Agjeincy khi pou Pétion-villy
**Rue Clervaux #32
Tél:28130278
***Agjeincy khi pou Carrefour han facy Côte Plage 22
Tel:28130175 
**Agjeincy khi pou Port-èkhpou-princy Ruelle Waag 
Tel:28130179

Konmpayie zha-ad khi pou branché ah pâ vleid dihi khe ED'H la praâle Augmeintei l' heir alinmantasyon ll-l'. >, gaan-t-ow konclu Andrews Apollon n'an interview ll-l' accordéa ak noun .

## ED'H

ED'H teid guen-t-ow eintanmé yeou pârqette pou pârlé avèk fournisseir privé y l'i-io n'an espohà pou faêry baissé prix-io khi pou acha ah khi pou électricyté n'an rénegocyé kontra-io avèk triaz fournisseir y l'i-io.<<Noun pâ kaepaebe kontyniuyei n'an rhythm khi pou 12 milyon khi pou dollar-io pâr moah.
Klib foutbòl Nea Salamis Famagoust

Klib foutbòl **Nea Salamis Famagusta** oswa **Nea Salamina Famagusta** (grèk Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου tou sou non li nan alfabè a women **Famagoust** nan òtograf franse ***Famagouste***) se yon klib foutbòl pwofesyonèl ki baze nan Ammochostos, nan Chip. Se yon klib refijye depi lane 1974, lè peyi Tiki te kòmanse okipasyon nan pati nò zile a. Klib la se tanporèman baze nan vil Larnaca.

## Lyen ekstèn
* Sit ofisyèl (nan lang grèk)
Lil (vil)

**Lil** se yon vil Frans.

Lil se prefekti depatman Nò.

## Istwa

## Jewografi

## Administrasyon

## Popilasyon

## Ekonomi

## Kilti ak patrimwàn

## Referans

## Lyen deyò
Jennifer Lopez

**Jennifer Lynn Lopez** (li te fèt 24 jiyè 1969), tou li te ye kòm **J. Lo**, se yon chantè Ameriken, aktris, dansè, *designer* nan lamòd, otè a ak pwodiktè. Li te vin enterese nan kouri dèyè yon karyè nan endistri a amizman sa yo yon wòl minè nan 1986 fim *My Little Girl*, detounman an nan li Puerto Riken paran yo, ki moun ki kwè ke li te yon ireyèl karyè wout pou yon Panyòl. Lopez te vin jwenn li an premye regilye segondè-pwofil travay kòm yon Vole ti Fi dansè sou *In Living Color* nan lane 1991, kote li te rete yon regilye jiskaske li deside pouswiv yon karyè aji nan lane 1993. Li te resevwa premiere wòl li kòm dirijan nan byopik *[[Selena]]* nan an menm non-yo nan lane 1997. Lopez te vin premye Latina aktris touche plis pase US$1milyon pou yon wòl nan sa ki annapre yo ane a, ak fim nan *Soti nan Je*. Li te s ' aventure nan endistri a mizik nan 1999 ak li premye album estidyo yo, *On the 6*.

## Referans
Toujoud su chòk

Noôm Fenminein: nervei pou yeou baegail mal khi passei. Toujoud su chòk esclaevagjy-la, toujoud su chòk kadetjacques-la.
Lang italyen

**Lang italyen** se yon lang womàn moun pale nan Itali, Sen Maren ak Swis.


Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|Karaktè lekòl italyen yo nan men
Idioma italiano.png


## Referans

## Lyen deyò
Gauze both

Noôm Fenminein: peoban noôm yeo bâhâ y       
***l' jeireinmiy n'an nord qiyèzy. Touth say bannanne pwononcé bannann
Milan

**Milan** se yon vil nan eta Lombardie, nan Italie. Popilasyon an nan vil la apwopriye se 1.3 milyon, la deuxième pi gwo peple minisipalite a Italyen apre lavil Wòm.
Lang japonè

**Lang japonè** se yon lang ki pale nan lil Japon, pale nan bouch 125 milyon moun. Poutan, pa gen okenn lwa ki ba li estati yon lang ofisyèl, menmsi se lang dokiman ofisyèl ak edikasyon.

Nan Japonè, yo rele "lang Japonè" nihongo (**日本語**). Karaktè 日本 yo deziyen Japon, epi dènye karaktè a, **語**, vle di lang. Sepandan, Japonè yo tou sèvi ak mo kokugo (**国語**, Lit. "lang peyi a" oswa "lang nasyonal") pou fè referans ak lang yo.

Te vokabilè li yo te anrichi anpil pandan istwa a atravè divès prete: pi remakab la se prezans nan anpil mo ki sòti oswa ki sòti nan lang chinwa ekri a, ki eksplike poukisa Japonè yo dekri kòm "vokabilè Chinwa"; nan lòt men an, lang kontanporen an fè prete souvan nan divès lang Ewopeyen an, patikilyèman angle ak franse.

## Referans

## Lyen deyò
Rio Grande

**Rio Grande** se yon gwo rivyè long 3037 km ak sèvi kòm yon fwontyè natirèl ant Meksik ak Etazini.

## Referans

## Lyen deyò
Einseinmbe feid yeonne

Noôm Masculein: dessizyon khi preind n'an yeou asseinmblé, einseinmbe mound khi preind meinme dessizyon.

Francéa ~convention
Kongo (rivyè)

**Rivyè Kongo** se yon gwo rivyè long  km nan kontinan Afrik.

## Referans

## Lyen deyò
https://www.internationalrivers.org/where-we-work-africa-french/afrique/congo/

https://www.rhinoafrica.com/fr/destinations/le-fleuve-congo/3077
Snake (rivyè)

**Rivyè Snake** se yon rivyè nan kontinan Amerik dinò.

## Foto

Snake River and Columbia Plateau Trail.jpg|Rivyè Snake ak Plato Kolonbia 
Shoshone falls.jpg|Chit Shoshone
Snake River Scene 1920.jpg|Rivyè Snake


## Referans

## Lyen deyò
Los Angeles

***Los Angeles*** oswa ***Los Ángeles*** (pafwa kreyolize kòm « **Lòsanjelès** » e « **Lòsannjelès** ») se non ki sòti lang panyòl e kap vle di :

## Chili
* Los Ángeles, Chili

## Etazini
* Los Angeles, Kalifòni

## Kiba
* Los Ángeles, Habana
* Los Angeles, Holguin
* Los Angeles, Las Tunas
* Los Angeles, Camaguey
* Los Angeles, Villa Clara
* Los Angeles, Cienfuegos
* Los Angeles, Pinar del Rio
Sharpay's Fabulous Adventure

**Sharpay's Fabulous Adventure** fim 2011 

## Akte ak ekip
* Ashley Tisdale kòm Sharpay Evans
* Austin Butler kòm Peyton Leverett 
* Bradley Steven Perry kòm Roger Elliston 
* Shawn Molko kòm Roger's singing voice
* Lauren Collins kòm Tiffani Destiny
* Cameron Goodman kòm Amber Lee Adams
* Alec Mapa kòm Gill Samms
* Jack Plotnick kòm Neal Roberts
* Jorge Molina kòm Mr. Gonzalez
* Robert Curtis Brown kòm Vance Evans
* Jessica Tuck kòm Darby Evans
* Mya Michaels kòm Mrs. Gonzalez
* Mike "Nug" Nahrangang kòm Stage Manager
* Christian Potenza kòm Mic tech guy
Bònzhory

Noôm Masculein: mound khi pâ gaan pwoblènme. Khi alaizy. Koeir kountan.
Al ow hou bònzhory mystiei bònzhory anmpîl week.

Ow hou, ou pâ t'apvlé y l' gardei gjeinry yeon honme bònzhory.

## Francéa

Heureux
N'inmpòrte

Noôm Masculein: Sanz dystinxyon, n'inmpòrte mound qitt' fihi qitt' garceon, n'inmpòrte mound: honme.

## Francéa
N'inmpòrte mound:Homme
*Bònzhory n'inmpòrte mound: heureux l'homme.
Bilbao

**Bilbao** se yon vil nan peyi Espay, avèk yon popilasyon 345 141 moun.
## Istwa

## Jewografi

## Demografi

## Administrasyon

## Ekonomi

## Pèsonalite
* Patxi Xabier Lezama Perier (1967-), eskiltè, ekriven ak desinatè 
* Adela Úcar (1980-), jounalis panyòl

## Referans

## Lyen deyò
Taywann

**Taywann** oubyen **Repiblik Chin** se yon peyi ki sitiye nan Azi disidès. Kapital se Taypè.

## Referans

## Lyen deyò
Miz

Nan mitoloji grèk, **Miz** (grek Μοῦσαι - Moûsai) son nèf bondye grèk, fi bondye Zeyis e Mnemozin. 

Miz son :
# Kaliyop (Καλλιόπη - Kalliópê), miz elokans e epope
# Kliyo (Κλειώ - Kleiố), miz de istwa 
# Erato (Ἐρατώ -Eratố), miz de poezi lirik
# Etèrp (Εὐτέρπη - Eutérpê), miz de mizik
# Mèlpomèn (Μελπομένη - Melpoménê), miz de trajedi
# Polimni (Πολυμνία - Polumnía, miz de retorik  
# Terpsikor (Τερψιχόρη - Terpsikhórê), miz de dans
# Tali (Θάλεια- Tháleia), miz de komedi
# Ourani (Οὐρανία - Ouranía), miz de astwonomi
NCK

NCK, Sig li se Network Control key se yon fonksyon e yon kòd de kontròl aplikab ak tèmino de yon rezo telfoni mobil.

kod sa pèmèt ou deverouye yon telefòn GSM ou UMTS ki vann ak yon kat sim pa yon operatè telefoni mobil pou ka itilize li ak sim yon lot operatè.Operasyon sa rele kouraman >
Escambray

**Escambray** (lang panyòl : *Sierra del Escambray*) se  montay Kiba nan pwovens Cieng-fuegos, Sancti Spíritus‎ et Villa Clara.

## Wé tou
*  Carlos Raúl Carbajal, *Escambray, la retaguardia del Che*, Catálogos, Buenos Aires, 2006, 294 p.  
*  José R. Herrera Medina, *Operación Jaula : contragolpe en el Escambray*, Verde Olivo, La Havane, 2006, 273 p.  
*  Guillermo Millán y Mark L. Somin, *Litología, estratigrafía, tectónica y metamorfismo del macizo de Escambray*, Editorial Academia, La Havane, 1981?, 104 p.
*  Mary-Alice Waters, *From the Escambray to the Congo: in the whirlwind of the Cuban revolution : interview with Víctor Dreke*,  Pathfinder, New York, 2002, 182 p. + pl.
Zile Kayiman

**Zile Kayiman** se il nan peyi Wayom Ini.

## Jewografi

## Istwa

## Politik

## Ekonomi

## Kilti

## Patrimwàn

## Referans

## Lyen deyò
*  Sitwèb ofisyèl Ofis touris Zile Kayiman
*  Sitwèb ofisyèl Gouvènman Zile Kayiman
Il Vièj britanik

**Il Vièj britanik** se il nan Karayib‎ nan peyi Wayòm Ini.

## Istwa

## Jewografi

## Politik

## Ekonomi

## Kilti

## Referans

## Lyen deyò
Cadix

**Cadix** se yon pwovens nan peyi Espay.

## Galri foto

Fichye:Mujeresplaya.jpg|*Playita de las mujeres*, nan vil Cadix.
Fichye:AparcamientoGrazalema.jpg|Vilaj Grazalema, nan Sierra de Cadix.
Fichye:Spain Cabo Trafalgar.jpg|Cap Trafalgar, sou Oseyan Atlantik.
Fichye:Calle de arcos de la frontera.jpg|Yon lari Arcos de la Frontera, sou wout *[[Route des Villages blancs|pueblos blancos]]*.
Fichye:Plaza de Toros de El Puerto de Santa María 1.JPG|Plaza de Toros de El Puerto de Santa María.
Fichye:Medina sidonia plaza.jpg|"Casa Consistorial" nan Medina Sidonia.
Fichye:Sanlucar barrameda castillo santiago2.jpg|Chato de Santiago nan Sanlúcar de Barrameda.
Fichye:Zahara de la Sierra Andalousie.JPG|Zahara de la Sierra, nan nòdès pwovens.


## Referans

## Lyen deyò
Nouvèl Kaledoni

**Nouvèl Kaledoni** (nan franse ː *Nouvelle Calédonie*), se yon il nan peyi Frans.
## Istwa

## Jewografi

## Toponimi

## Biyodivèsite

## Popilasyon

## Administrasyon

## Ekonomi

Enfrastrikti ==

## Kilti
## Fotografi

Hienghene_La_Poule.JPG|« La poule » nan Hienghène.
Nouméa_Phare_Amédée.JPG|Fa a Amédée nan Nouméa.
Ouvéa_Plage_de_Mouli.JPG|Atol nan Ouvéa.
Nouméa_Ile_des_Pins_Upi.JPG|Baie d'Upi nan Île des Pins.
Nouméa_Ile_des_Pins_Saint_Joseph.JPG|Baie de Saint-Joseph nan Île des Pins.
Lifou_falaises_Xodre.JPG|Falèz Xodre nan Lifou.
Corail_Lifou.JPG|Récif corallien nan Lifou.
Kanak_case.JPG|Kaz tradisyonèl kanak.
Nouvelle_Calédonie_brousse_Poum.JPG|Peyizaj bwous nan Nò vè Poum.
Pirogue_Nouvelle_Calédonie.JPG|Piwog tradisyonèl nan île des Pins.
fontaine_celeste_noumea.jpg|Fontaine Céleste, plas Cocotiers nan Nouméa.
Creek_South_New_Caledonia.JPG|Yon Creek ki rich nan oksid metal nan Sid la nan Grande Terre.
River South New Caledonia.jpg|Yon Creek ki rich nan oksid metal nan Sid la nan Grande Terre.
201_au_28_-07-2004_553.jpg|Bè Tortues, kote Bourail.
Plage_ouvea.jpg|Nan Ouvéa, 25 km sab blan…
Sunset on Pines Island 1.jpg|Kouche solèy sou île des Pins.
Poum-Tiabet, chevaux en liberté.jpg|Cheval nan libète nan Tiabet, Poum.

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Nouvèl Kaledoni
Vaksinasyon

**Vaksinasyon** an se ajoute yon ajan antijenik, ki se vaksen an, nan objektif pou ankouraje sistèm iminitè yon òganis vivan rive devlope iminite adaptasyon kont yon ajan enfektye.
Yon vaksen se yon tretman ki fè kò a pi fò kont enfeksyon. Gen yon vaksen pou anpil lòt kalite diferan nan maladi. Vaksinasyon se yon fason enpòtan nan pwoteje sante yon tibebe a. Vaksinasyon ka anpeche plis pase yon douzèn maladi grav. Si yon tibebe pa pran vaksen an, li ki kapab a risk pou maladi move oswa lanmò. Gen kèk maladi ka anpeche ak pran vaksen yo. Vaksinasyon yo disponib pou enfeksyon sa a:

*kolera
*deng
*difteri
*epatit A
*epatit B
*epatit E
*Haemophilus influenzae tip b (Hib)
*papillomavirus Imèn (HPV)
*grip
*ansefalit Japonè
*Malarya
*lawoujòl
*menengokoksik menenjit
*malmouton
*koklich
*maladi nemokoksik
*polyo
*laraj
*Rotaviris
*ribeyòl
*tetanòs
*Tik-koze ansefalit
*Tibèkiloz
*tifoyid
*Lafyèv jòn

## Istwa
Konsèp fondamental vaksinasyon parèt depi anpil syèk nan istwa moun. Gras ak obsèvasyon yon moun ki sove anba yon maladi pa gen maladi sa a lè gen menm  epidemi sa a yon lòt. Lide prevwa mal avèk mal vin parèt klè nan praktik popilè asiatik ak afriken yo. Premye mansyon konkrèt vaksen yo soti nan Lachin nan XVI syèk. Lide a se te bay yon fòm vaksen varyòl ke yo espere ki mwens fò lè yo mee moun nan an kontak ak kontni an nan sibstans ki nan vesik yon pasyan an (pi a). Risk pou mouri a pa t neglijib. Chans mouri te ka nan 1 ou 2%. Praktik la te simaye pwogresivman sou tout wout Delaswa. Li te enpòte depi Konstantinòp nan Lwès pa Marie Wortley Montagu, anbasadè a . 

Nan ane 1760, Daniel Bernoulli te demontre ke malgre risk yo, jeneralizasyon pratik sa te pèmèt te genyen plis pase 3 ane esperans lavi nan nesans. Praktik bay vaksen varyòl la te kreye anpil deba nan Lafrans ak deyo. 

### Vaksinoloji
Tèm vaksinoloji te kreye pa Jonas Salk nan ane 1976 pou pale de yon branch nan medsin sante piblik ki konsakre ak vaksin yo (kòm itilite medikal) epi ak vaksinasyon (kòm aksyon iminasyon preventatif). Vaksinoloji se miltidisiplinè avèk yon aspè doub biyomedikal ak politik (sante piblik).

Vaksinoloji bezwen disiplin sa yo :

* Enfeksyoloji, ki etidye malad enfektye yo ak epidemyoloji li (kòman yo pwopaje) pou identifye maladi ki menase moun yo
* Iminoloji, ki ettidye sistèm iminite a ak mekanism aksyon vaksen yo
* Biyoteknoloji, pou identifye antijèn yo pou pwodiksyon vaksen modèn yo
* Politik ak etik vaksinal, se politik sante piblik ki konprann developman klinik vaksen yo, depi premye eseye yo jiska otorizasyon aplikasyon yo; aplikasyon yon politik vaksen (rekomandasyon yo, obligasyon yo),  epi aplikasyon politik sa.

## Referans

## Lyen deyò
Mafran

**Mafran** oswa Gran Rivyè, (rele tou "Site limyè") se yon komin an Ayiti ki sitiye nan depatman Grandans lan nan awondisman Jeremi.

Li kreye kòm yon nouvo komin pa dekrè 22 jiyè 2015 ke prezidan Joseph Michel Martelly te pran .

## Administrasyon
Komin sa a konpoze de (3) seksyon kominal :
* Mafran (1yèm seksyon)
* Ravin a Chal (2yèm seksyon)
* Zil Blanch (3yèm seksyon)

## Moniman ak Sit yo
**Fò Mafran** se youn pami fò militè yo te bati sou teritwa a nan Ayiti aprè endepandans 1804 : se defans ke yo tap pran kont yon posib retou fransè an Ayiti, ansyen chèf nan koloni Sen Domeng lan.

Pi fò fò nan vil Jeremi an. Se Laurent Férou, youn nan lidè ayisyen yo ki te kont franse a, ki te konstwi li. E se li kite chwazi kote a.

fò a te bati sou kadav, yon vye granmoun franse ki se ofisye nan konpayi e ki se premye nan jandam, kòmandan Marfranc, ki se moun ki tou te sèvi anba lòd yo a jeneral polonè Władysław Jablonowski. Fò a te tou fèt sou sit vye granmoun yon nan esklav.

Jodi a, Marfranc, (*Mafran* an kreyòl), se yon komin ki nan awondisman Jeremi.

Laurent Férou, kreyatè fò sa, ki te fèt Pino noir Koto, li mouri nan Jeremi nan lane 1806.

Fort a Marfranc kounye a prèske detwi konplètman.

## Ekonomi
Ekonomi lokal la baze sou agrikilti, pwodui kafe, kakawo ak sik kann.

## Radyo Lokal
* Radyo Vizyon Popilè sèl estasyon radyo sa ki egziste nan Mafran, li te fonde nan lane 2012.

## Referans

## Lyen deyò