Ruyan (distri)

**Ruyan** (), pita ke yo rekonèt kòm **Rustamdar** (), se te non yon distri montay ki kouvri pati lwès Tabaristan/Mazandaran, yon rejyon sou Kaspyen kòt nò Iran.

Nan mitoloji Iranyen, Ruyan parèt kòm youn nan kote banza lejand Arash te tire flèch li, li te rive nan kwen Khorasan pou make fwontyè ant Iran. ak Turan. Rejyon an premye parèt nan dosye istorik kòm youn nan peyi wa Gushnasp ak desandan li yo, ki te sèvi kòm vasal Sasanian, jiskaske yo te depoze pa Wa Wa a () Kavad I ().

Pandan envazyon Arab yo nan Iran, dènye *shahanshah* Yazdegerd III () te rapòte ke yo te bay chèf Dabuyid Gil Gavbara kontwòl Tabaristan. , ki te yon gwo pitit pitit  Jamasp (). Pitit gason Gil Gavbara Baduspan I te akòde kontwòl sou Ruyan an 665, konsa fòme dinasti Baduspanid, ki ta dirije zòn nan jiskaske konkèt li pa Safavid yo nan ane 1590 yo.

## Istwa
Ruyan se te non yon distri montay ki te kouvri pati lwès Tabaristan/Mazandaran, yon rejyon sou kòt Kaspyen nan nò Iran. orientalist James Darmesteter franse te sigjere ke Ruyan te idantik ak mòn yo rele * Raodita* ("wouj") nan Zoroastriyen dokiman *[[Yasht]]* ak *Royishnomand* nan yon lòt dokiman Zoroastriyen, *[[Bundahishn]]*. Dapre savan medyeval Iranyen an al-Biruni (d. apre 1050), se te soti nan Ruyan ke banza lejand Arash te tire flèch li nan kwen Khorasan pou make. fwontyè ant Iran ak Turan.

Yo enkli Ruyan pami peyi yon wa lokal yo te rele Gushnasp dapre Lèt Tansar a, ki te ekri pa gran prèt Sasanid Wa wa () Ardashir I (). Gushnasp te soumèt bay Ardashir I apre yo te garanti l pou l kenbe wayòm li an. Liy li a t ap kontinye dirije Tabaristan jiskaske dezyèm rèy Kavad I (), ki te retire dinasti a sou pouvwa a epi nonmen pitit gason l Kawus nan li. plas. Pandan envazyon Arab yo nan Iran, dènye *shahanshah* Yazdegerd III () Gil Gavbara, chèf Dabuyid la, ki te yon gwo pitit pitit  Jamasp () te bay kontwòl Tabaristan. . Baduspan, pitit gason Gil Gavbara a, mwen te akòde kontwòl Ruyan an 665. , konsa fòme dinasti Baduspanid la, ki t ap dirije rejyon an jiska ane 1590 yo. Yon lòt pitit gason, Dabuya te pran plas papa yo ansyen kòm chèf fanmi Dabuyid, k ap dirije rès Tabaristan.

Dènye chèf Dabuyid la Khurshid te jere pwoteje wayòm li an kont kalifa Omayyad la, men li te finalman bat an 760 pa siksesè li a, kalifa Abbasid. Tabaristan te vin tounen yon pwovens regilye nan kalifa a, ki te dirije depi Amul pa yon gouvènè Arab, byenke dinasti lokal yo nan Bavandids, Qarinvandids, Zarmihrids yo. ak Baduspanids, ansyen sijè a Dabuyids yo, te kontinye kontwole enteryè montay la kòm vasal aflu gouvènman Abbasid la. Chèf sa yo te lajman otonòm, si se pa totalman.

Dapre jeyografi Pèsik 10yèm syèk yo Ahmad ibn Rustah ak Ibn al-Faqih, Ruyan te okòmansman yon distri Daylam, men yo te ajoute nan Tabaristan apre konkèt li pa kalifa a. Ruyan se te yon gwo distri ki te antoure pa de mòn sou chak bò. Chak vil te kapab leve 400-1000 gason nan zam. *[[kharaj]]* (taks) kalif Harun al-Rashid te enpoze a () te 400,050 dirhams. Yon  te kanpe la, nan vil Kajija. Rapò de otè yo sanble endike ke te gen yon zòn fwontyè ant Ruyan ak Daylam endepandan, ki te enkli vil Chalus, al-Muhdatha, ak Muzn. Akòz enpòtans rejyonal Baduspanid yo, Ruyan te vin konnen kòm **Rustamdar** nan epòk Mongol, yon fòm defòme tit regnal yo, *[[ustandar. ]]*, ke yo te itilize depi règ Shahriyar III ibn Jamshid ().

Mar'ashis yo te depoze Baduspanid yo yon ti tan nan pouvwa a, ki te dirije Rustamdar soti nan 1381 jiska 1390, lè yo te deside enstale chèf Baduspanid Sa'd al-Dawla Tus sou fòtèy la nan Rustamdar defi. Afrasiyabid prens Iskandar-i Shaykhi ki te akonpaye chèf Turco-Mongol Timur (), ki te gen entansyon konkeri. Mazandaran. Sepandan, Tus te koresponn an kachèt ak Iskandar-i Shaykhi, e finalman te rejwenn fòs Timur yo an 1392. Ane annapre a (1393), Timur te deloge Mar'ashis yo epi li te konkeri Mazandaran. Nan ane 1399/1400, li te anpeche Baduspanids yo nan pi fò nan byen yo lè li te voye twoup li yo pou administre pi fò nan Rustamdar. Fonksyon nouvo chèf Baduspanid Kayumarth I yo te kounye a limite nan chato Nur. Sepandan, an 1405, li te retabli règ li nan Rustamdar. Li te mouri an 1453. Apre lanmò li, yon batay dinastik te swiv. , ki te lakòz wayòm li a te divize pa pitit gason l 'Iskandar IV ak Ka'us II, nan Kojur ak Nur respektivman. Dinasti Baduspanid la pa t' janm dwe ini ankò. , ak de branch yo ap dirije separeman jiskaske yo te finalman depoze nan ane 1590 pa Safavid monak Iran an, Abbas Gran ().

## Nòt

## Referans

## Plis lekti

*