Ouragan Matthew

**Ouragan ''Matthew*** se katòzyèm sistèm twopikal sezon siklòn 2016 la nan [[Oseyan Atlantik]] Nò a, li se trèzyèm ki resevwa yon non, senkyèm [[Siklòn twopikal|siklòn nan]], ak dezyèm gwo siklòn ([[Echèl Saffir-Simpson|kategori 3]] oswa plis). Soti nan yon vag twopikal ki soti nan kòt Afriken an sou 22 septanm epi ki te deplase atravè Atlantik twopikal la ak yon tou febli, *Matthew* byen vit te vin tounen yon tanpèt twopikal pandan li t ap apwoche Zile Van yo 28 septanm ak yon Kategori 5 nan mwens pase 2 jou nan Lanmè Karayib la, li se premye oragan ki rive nan nivo sa a nan Basen Atlantik la depi *Felix* nan lane 2007.

== Evolisyon meteyowolojik ==


Jou ki 22 septanm, yon vag twopikal te soti nan kòt Afrik Lwès la. Sant *National Hurricane Center* ( *NHC*, an fransè : *Centre National des ouragans* ) te ba li sèlman yon ti posiblite pou devlòpman nan yon ti tan, akòz taye van an fò, men prevwa kondisyon favorab pi bonè ke semèn annapre a  Se poutèt sa, vag la te travèse Atlantik twopikal la, òganize tèt li trè dousman, men yon fwa li te rive nan sidès Zile van yo, avyon rekonesans yo te kapab detèmine ke yon sikilasyon sifas fèmen te fòme la. Se poutèt sa, NHC te reklase sistèm nan kòm Tanpèt Twopikal *Matthew* 28 septanm lè li te ak 55 km  nan sidès [[Sent Lisi]]. Depi lè sa a, alèt siklòn yo te pibliye pou [[Ti Zantiy|Ti Zantiy yo]], ki gen ladan vijilans zoranj pou [[Matinik]] ak [[Gwadloup]].


== Preparasyon ==

=== Zile Van yo ===


Jou ki te 27 septanm 2016, anvan *Matthew* rive sou [[Ti Zantiy]] yo, konpayi LIAT te anile vòl li yo pou ale oswa pou soti nan Zile van yo daprè avètisman Sant Nasyonal Siklòn yo. Èpòt Hewanorra ak George FL Charles nan Sent Lisi yo te fèmen jou kap vini an 

=== Gran Zantiy ===


=== Kòt lès Etazini ===
.

== Konsekans ==

=== Kiba ===
Inondasyon kòt yo nan pwovens Granma te kòmanse 2 oktòb 2016, ki afekte twa (3) vil nan pye Sierra Maestra. Siklòn nan frape pwent lès peyi a nan aswè 4 oktòb epi frape kòt ki toupre Baracoa la epi lakòz anpil dega ak [[Onn tanpèt|vag tanpèt]] nan tout rejyon an. Yon gwo kay won telekominikasyon nan Majayara tonbe e yon pon sou Rivyè Toa a te detwi, kite anpil kominote koupe ak mond lan. Malgre fòs tanpèt la ak dega yo, pa gen okenn moun ki te rapòte lanmò, sitou akòz evakyasyon gouvènman an te bay lòd anvan *Matye* rive.

=== Ispanyola ===


ou ki 30 septanm  yon nonm mouri aprè yon kannòt koule nan gwo vag nan sid peyi Dayiti, daprè direksyon pwoteksyon sivil ayisyen an e yo rapòte yon lòt moun disparèt. Jou ki 3 oktòb aprè yon lòt kannòt koule Jou oktòb 2016 nan maten, bilan pwovizwa a te rapòte kat lanmò nan [[Dominikani|Repiblik Dominikèn]]  ak omwen 1 000 an [[Ayiti]] dapre plizyè sous. Biwo èd imanitè Nasyonzini an Ayiti pale olye de yon bilan ki gen 546 moun ki mouri, 438 blese ak 128 moun ki disparèt nan peyi a 13 oktòb 

==== Ayiti ====
Responsab sekirite sivil ann Ayiti yo te di ke [[Grandans (depatman)|depatman Grandans]], kote vil [[Jeremi (komin)|Jeremi]] ye a, te afekte espesyalman pa *Matthew*, ki te detwi wout, koupe lyen kominikasyon ak nivele 80% nan bilding. Sepandan, tout penensil sidwès la te koupe ak rès peyi a apre yon pon te tonbe toupre [[Okay (komin)|Okay]]. *Matye'' te detwi 80% kay yo, kraze mi ak siman, pye bwa ak chire twati, fòse plizyè milye ayisyen chèche refij nan yon kote ki an sekirite.

## Referans

## Lyen deyò