Littérature d'enfance et de jeunesse

**Literati pou timoun ak jèn adilt** se yon sektè nan piblikasyon ki espesyalize, nan fòm ak kontni, nan piblikasyon ki fèt pou jèn moun ( timoun ak adolesan )  .

Literati pou timoun se yon sektè nan domèn edisyon ki pa menm jan ak lòt yo. Li jwenn espesifisite l nan fòm li( jan li reprezante) ak nan fon li( sa ki fè eskèlèt li) san bliye tou piblikasyon li tou pliske l fèt pou yon kategori espesyal ki se lajenès(timoun piti ak sila ki pi gran toujou).

Jan litière sa tabli nan diznevyèm syèk la men li te vin pran anpil enpòtans nan ventyèm nan. Non literati pou timoun nan te parèt nan nan lane 1950 nan yon seri zè kritik epi li ta pral pwogrese pou li fè plas ak Literati pou lajenès , literati pou timoun ak pou la jenès aprè li vin rele literati la jenès. Sektè sila gen yon seri prensip ki pa menm ak lòt edisyon yo paske li gen yon istwa espesifik. Nan peyi Lafrans lwa ki tabli pou sa se sa ki te soti 16 jiyè nan lane 1949 a sou piblikasyon k ap fèt pou lajenès ki ta pral modifye pa atik 14 nan òdonans 23 desanm 1958 la ak lwa 4 janvye 1967 la. Edisyon jenès la tèlman vale teren li okipe dezyèm plas sou mache edisyon,li pye pou pye dèyè literati jeneral. Se yon mache ki chak jou pu plus ap atire plis kliyan,vant yo pwogresyon pou plis ke 1% nan lane 2020,e sa te rive fèt nan yon kontèks difisil ki se te moman konfinman an lakoz epidemi kowona viris la ki te gen gwo enpak sou lavant liv. Nan lane 2018 pou rive 2019 sou chak 4 Liv ki vann gen yon liv literati jenès ladan l. Pwogresyon sa louvri pòt pou lòt ak lòt fòm pwodiksyon atistik. Anpil fwa Liv se premye zouti kiltirèl yo mete nan men tchovi yo. Lè n konsidere ke gen 9 disiplin nan istwa za yo.Literati pou timoun ka pran dizyèm plas.

## Pou listwa
Pou listwa

Se nan finisman disetyèm syèk nan peyi Lafrans lan,menm lè potko  pwodiksyon  liv pou timoun pat anpil pase sa zèv literè pou timoun yo li te parèt pou tout bon.Se vre yo pat anpil nan sila ki te gen chans alfabetize. Se nan mwayenaj woman chevalye yo tankou Lancelot du lac,istwa labib yo ak resi tradisyonèl yo tankou Gargantua, woman rena.Yon se kategori ki te gaye plis Lafrans. Yo te sitou itilize li kòm yon zouti pedagojik. Nan Liv sa yo,otè yo sitou travay sou tematik relijyon, moral,edikasyon ak bon konpòtman. Soti nan sèzyèm syèk pou rive disetyèm syèk yo ka wè ti kras pa ti kras kouman pwodiksyon editoryal yo varye poutan timoun yo pa ko gen yon dwa dirèk sou sa yo gen kòm reprezantasyon sosyal.Sa tou mete gwo konfizyon nan koze destinasyon kreyasyon yo. 

Premye zèv pou lajenès tankou pa Charles Perrault yo,pat ekri dirèk dirèk pou yo (timoun yo) men pito pou ni granmon ni timoun.  

Nan lang fransè premye tèks  ki te ekri pou timoun se te " Le aventures de Telemarque (1699) Fénelon ( alors précepteur de Louis de France). Pi devan nou ta pral jwenn yon seri istwa kout(contes) yon otè fanm ki rele Jeanne-Marie de Beaumont ta pral mete sou fòm ekri nan yon yon magazin li te genyen ki te rele "Magasin des enfants" . Nan menm epòk sila piblik la te trape "Les Gullliver,Don Quichotte ak Robinson Crusoé sou rekòmandasyon  yon gwo konesè fransè ki rele Jean Jacques Rousseau.Bèlte ak cham literati soti nan reve je kale yon sitiyasyon kè kontan oubyen kè kase. 

Premye ekriti pou jèn moun, tankou sa Charles Perrault yo, pa t espesyalman fèt pou yo. Yo te vize granmoun kou timoun  . An Frans, premye liv ki te fèt pou yon timoun, ki make nesans literati timoun, se *Les Aventures de Télémaque* (1699) pa Fénelon (ki te titè Louis de France lè sa a)  . Se avèk Jeanne-Marie Leprince de Beaumont ak *Magazin Timoun* li a ke premye istwa ki te fèt espesyalman pou jèn yo te ekri. An menm tan, jèn lektè yo te anbrase *Vwayaj Gulliver yo*, *Don Quixote*, epi, nan kou, *Robinson Crusoe*, rekòmande pa Jean-Jacques Rousseau . Cham literati timoun nan chita nan lefèt ke li se prensipalman yon mwayen pou rèv mayifik oswa boulvèsan  .

Nan XIX syèk la, piblikasyon pou timoun te vrèman fleri an nan kontinan ki gen plis Moun ki aje yo. John Harris nan Grann Bretay te pibliye liv an koulè avèk yon vrè talan atistik  . Nan peyi Lafans, Louis Hachette, ki te espesyalize okòmansman nan liv lekòl, te antre nan piblikasyon lwazi nan dezyèm mwatye 19èm syèk la swa an 1850  . Li te jwenn enspirasyon li sou modèl Britanik la, li te etabli kyòs nan estasyon tren ( Bibliyotèk Tren an )  . Apre sa, li te envite Kontès Ségur epi pita Zénaïde Fleuriot pou pibliye travay yo nan yon nouvo koleksyon pou timoun, "Bibliyotèk Pink Ilistre," ke yo rele kounye a Bibliothèque Rose    .

Nan lanen1843, Pierre-Jules Hetzel  te fonde *Nouveau magasin des enfants (Nouvo Magazen Timoun* ), ladan li te gen yon koleksyon liv ki prezante ilistratè ak otè anpil Moun te déjà konnen tankou Dumas, Sand, Nodier, ak Gavarni  . Apre sa, an 1864, lè li te retounen soti nan ekzil apre etablisman Anpi Liberal la, li te pibliye *Magasin d'éducation et de récréation (Magazen Edikasyon ak Lwazi)* ki te fèt pou lekti familyal  . Pwojè a te gen misyon pou reyini syantis, ekriven, ak ilistratè pou rekonsilye syans ak fiksyon, epi pou mete imajinasyon nan sèvis pedagoji . Se te yon pozisyon difisil pou kenbe nan yon klima pozitivis, men gras a rankont li ak Jules Verne, Hetzel te reyisi mete kanpe yon nouvo jan literè  .

Nan lane 1865, nan peyi Angletè, yo te pibliye liv Lewis Carroll, *Alice in Wonderland* . Yo te tradui l an fransè an 1869  .

Apre 1870, te gen yon pwoliferasyon tit ak editè. Se te epòk woman siksè Hector Malot yo. *San fanmi* Erckmann-Chatrian *Zanmi Fritz* Frances Hodgson Burnett *Ti Lord Fauntleroy la* (1886). Apati 1907, apre premye avyon Hubert Latham nan, ki te vole a , rèv vwayaj te anvayi literati a avèk **Le Tour de la France par deux enfants** pa Madame Augustine Fouillée (anba psedonim G. Bruno ) ak **Le Merveilleux Voyage de Nils Holgersson à travers la Suède* * pa Selma Lagerlöf, de woman ki te gen anpil siksè epi ki te make yon gwo chanjman nan literati timoun. Rèv vwayaj sa yo te raproche timoun ak granmoun, granmoun te li literati timoun pi fasilman, byenke te gen de poz istorik nan pwodiksyon an. pasaj de kataklism sou fòm gè mondyal  .

Avèk vini imajine epinal epi enstalasyonenprimri a ak koleksyon istwa imaj yo, tribò babò ansanm ak koleksyon tèks patriyotik apre Premye Gè Mondyal la, relansman enterè pou lekti e, an menm tan, pou sa ki t ap vin zansèt bann desen komik yo .

Nan peryòd lagè a, zèv k te fè pale de yo (an Frans) gen ladan Pè Castor ( Paul Faucher ) , *Les Contes du chat perché* de Marcel Aymé, ak plizyè liv Jacques Prévert . Nan Bèljik, Albert Hublet te gen siksè ak koleksyon *Alain Belle-Humeur* .

San pèditan apre Dezyèm Gè Mondyal la, Louis Mirman, direktè seksyon Jèn nan Hachette, ak madanm li Madeleine Gueydoux, te gen lide pou yo itilize papye jounal senp pou enprime liv a yon pri redwi, sa ki t ap pèmèt yon miltiplikasyon piblikasyon nan... Bibliyotèk Vèt ak la Bibliyotèk woz "

Nan peyi Lespay, anba diktati Franco a, Elena Fortún, yon espesyalis nan literati timoun Dezyèm Repiblik la , te fè eksperyans kote yo te entèdi Liv li vann ak li nan peyi a.  Rejim nan entèdi piblikasyon li tankou saga *Celia* a ki popilè anpil, tankou *Celia en la revolución* (1943) nan peyi a  .

Apati ane 1950 yo, pandan literati timoun nan t ap devlope epi renouvle tèt li ak gwo pa, aktivite kritik literè a te parèt, anba plim pyonye tankou Natha Caputo, Marc Soriano, Mathilde Leriche oswa Janine Despinette  ; plizyè asosyasyon pwofesyonèl te kreye konsa.