open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1859

****Eleksyon prezidansyèl ayisyen 1859''' fèt sou 22 janvye 1859. Eleksyon endirèk sa a te fèt pou chwazi Prezidan Repiblik Ayiti apre tonbe rejim anperyal Faustin Soulouque a. Eleksyon sa a, òganize pa Palman an, make yon tranzisyon pou yon rejim repibliken e ouvri yon nouvo epòk politik anba prezidans Fabre Geffrard.

## Konteks istorik
Nan mwa desanm 1858, yon revolisyon, ki te dirije pa Fabre Geffrard, yon jeneral ki te ansyen patizan Soulouque, te eklate nan sid peyi a. Revolisyon sa a mete fen nan Dezyèm Anpi Ayisyen an, ke Faustin Soulouque te pwoklame nan 1849. Rejim otoritè Soulouque a, ki te make pa anbisyon anperyal li ak feblès administratif li, te pwovoke gwo mekontantman, sitou nan mitan elit lavil yo ak komèsan yo.

Apre Soulouque te destitue nan mwa janvye 1859, Geffrard te mete sou pye yon gouvènman pwovizwa epi li te pwoklame yon nouvo konstitisyon repibliken, ki te retabli prensip demokratik yo epi limite manda prezidansyèl la a senk ane, ak posiblite pou renouvle li. Nan kontèks refòm politik sa a, eleksyon prezidansyèl janvye 1859 te òganize pou bay pouvwa nouvo chèf leta a lejitimite.

## Sistèm elektoral
Eleksyon prezidansyèl 1859 lan te fèt nan yon vòt endirèk, dapre dispozisyon konstitisyonèl ke Geffrard te mete sou pye. Prezidan an te eli pa yon asanble palmantè ki te gen ladan :

* 21 senatè ;
* 58 manm Chanm Depite yo.

Konsa, yon total 79 gwo elektè te gen dwa vote pou chwazi nouvo prezidan Repiblik la.

## Rezilta yo
Fabre Geffrard te ranpòte eleksyon an ak yon gwo majorite, kote li te jwenn 74 vòt sou 79. Viktwa sa a te reflete wòl santral li nan tonbe Faustin Soulouque ak kontwòl li sou gouvènman pwovizwa a.

Malgre dominasyon politik Geffrard, plizyè figi politik te kandida kont li, menm si yo pat gen vrè espwa pou yo te ranpòte eleksyon an. Pami kandida sa yo, nou jwenn :

* Nicolas Léger, yon avoka ak politisyen ki te defann libète piblik yo (2 vòt) ;
* Hilaire-Jean Pierre, prezidan Sena a (1 vòt) 

Pandan vòt la, de palmantè te abstène epi yo pa t vote pou okenn nan kandida yo pwopoze yo.

## Konsekans yo
Viktwa Fabre Geffrard te inogire yon peryòd gwo refòm. Gouvènman li an te konsantre sou:

* Ankouraje edikasyon ak modènize enstitisyon piblik yo.
* Retabli disiplin nan lame a epi ranfòse eta santral la.
* Ankouraje echanj ekonomik, sitou ak gwo pouvwa etranje yo.

Sepandan, Geffrard te fè fas ak gwo defi tankou enstabilite politik ki t ap kontinye ak tansyon sosyal yo.

## Referans

## Lyen deyò
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1866

**Eleksyon prezidansyèl ayisyen 1866** fèt sou 15 janvye 1866. Eleksyon endirèk sa a te fèt pou chwazi Prezidan Repiblik Ayiti la pou yon manda sèt ane. Prezidan ki t ap kite pouvwa a, Fabre Geffrard, te kandida pou yon dezyèm manda. Eleksyon an te dewoule nan yon kontèks ki te make pa tansyon politik ak yon renouvèlman kontwovèse nan Palman an.

## Konteks istorik
Fabre Geffrard, ki te sou pouvwa depi eleksyon li an 1859, te fè plizyè gwo refòm pandan manda li a, sitou nan edikasyon, modènizasyon administrasyon an, ak relasyon entènasyonal yo. Malgre sa, gouvènman li a te vin fè fas ak yon opozisyon k ap grandi akoz tansyon ant pouvwa ekzekitif la ak enstitisyon palmantè yo.

An 1863, apre anpil konfli ak senatè ak depite yo, Geffrard te pran desizyon pou li dissoud Sena a ak Chanm Depite yo. Objektif li te ranfòse kontwòl li sou Palman an atravè eleksyon antisipe. Men, olye de sa, eleksyon sa yo te pèmèt plizyè palmantè san etikèt politik monte nan Palman an, e pami yo te gen moun ki te opozan Geffrard.

Malgre enstabilite politik la, Geffrard te deside kandida pou yon dezyèm manda, li t ap konte sou bilan travay li ak enfliyans li nan mitan palmantè yo.

## Sistèm elektoral
Eleksyon prezidansyèl 1866 lan te fèt nan yon vòt endirèk, dapre dispozisyon konstitisyonèl ke Geffrard te mete sou pye. Prezidan an te eli pa yon asanble palmantè ki te gen ladan :

* 21 senatè ;
* 58 manm Chanm Depite yo.

Sa fè yon total 79 gwo elektè ki te patisipe nan eleksyon an.

## Rezilta yo
Fabre Geffrard te ranpòte eleksyon an ak yon majorite absoli, kote li te jwenn 47 vòt sou 79. Menm si li te genyen, rezilta sa a te pi fèb pase viktwa l an 1859 kote li te gen 74 vòt. Rediksyon nan sipò sa a te montre yon deteryorasyon nan soutyen li nan mitan palmantè yo, sitou akoz divizyon entèn yo ak opozisyon nan mitan kèk palmantè endepandan.

Plizyè lòt figi politik te kandida kont Geffrard, sa ki te montre yon mekontantman k ap grandi kont gouvènman li an. Pami kandida sa yo, nou jwenn :

* Alibée Féry, otè dramatik ak powèt (15 vòt) ;
* Lysius Salomon, ansyen minis Finans anba Geffrard, ki te kite gouvènman an poutèt dezakò sou politik ekonomik li (7 vòt) ;
* Pierre Théoma Boisrond-Canal, yon politisyen enfliyan e modere, ki t ap reprezante yon altènativ repibliken ak legalis (6 vòt) ;
* Nicolas Léger, yon avoka ak politisyen ki te defann libète piblik yo (4 vòt) ;

Kandida sa yo, menm si yo te fè ti pwogrè nan eleksyon an, te reflete yon opozisyon estriktire ki te anonse plis tansyon politik nan lavni.

## Konsekans yo
Reeleksyon Fabre Geffrard an 1866 te make kòmansman yon dezyèm manda, men manda sa a te pi difisil pase premye a. Geffrard te oblije fè fas ak yon opozisyon k ap grandi nan tou de chanm Palman an, ak rebelyon ki te eklate nan kèk zòn.

Otorite li te kontinye febli nan ane ki te swiv yo, sa ki te mennen li nan demisyon an 1867 anba presyon yon rebelyon jeneralize.

## Referans

## Lyen deyò
Carl Gustav Jung

Carl Gustav Jung ) se yon sikyat Swis ki fèt sou 26 jiyè 1875 nan Keswil ( kanton Thurgou ) epi li te mouri sou 6 jen 1961 (nan laj 85) nan Küsnacht ( kanton Zurich ), Swis .

Fondatè sikoloji analyse ak panse enfliyan, li se otè anpil travay. Travay li lye ak kòmansman psikonaliz Sigmund Freud, ki moun li te youn nan premye disip yo e ki te separe de moun apre sa akòz diferans teyorik ak pèsonèl.
Meta-Wiki

**Meta-Wiki** oswa **Wikimedya Meta-Wiki** oswa **meta** se yon sit entènèt ki fèt pou kowòdinasyon tout pwojè Wikimedya nan zafè politik, diskisyon, deba, anti-vandalis ant pwojè, eleksyon administratè entè-sit   .

## Nòt ak referans


## Lyen ekstèn
Complexe d'Œdipe

**Konplèks Oedipus** (pwononse  ) (  an Alman), pafwa kontrakte nan ekspresyon an " Oedipe la ", se yon konsèp santral psikanaliz ki konsène relasyon paran-pitit la. Li ta dwe konpare nan domèn sikoloji ak teyori atachman an ki etidye tou lyen ki genyen ant paran ak timoun yo, san yo pa refere a konsèp sikanalitik sa a. Teorize pa Sigmund Freud nan premye topik li a, li defini kòm dezi a kenbe yon relasyon renmen ak volitye  ak paran nan sèks opoze a ( ensès ) ak sa ki nan elimine paran an nan menm sèks ( parisid oswa matrisid) konsidere kòm rival li. . Kidonk, lefèt ke yon ti gason pandan peryòd sa a se renmen ak manman l ', li vle touye papa l' reponn a enperatif nan konplèks la Oedipe.

## Jenèz konsèp nan Sigmund Freud

#### Premye devlopman Oedipus la
Sigmund Freud kòmanse devlope teyori li sou " Oedipus konplèks » pandan analiz pwòp tèt li    lè l te mennen l pi pre istwa pèsonaj la ki soti nan mitoloji grèk Oedipe, jan otè teatr Sofok te rakonte l nan trajedi l *[[Œdipe roi|Oedipe, wa a]]* . Lèt pou Wilhelm Fliess se an reyalite sèl dokiman ki fè li posib pou dat kòmansman konseptyalizasyon konplèks la, an 1897    . Newològ Viennese a eksplike : « Mwen te jwenn nan tèt mwen tankou tout lòt kote santiman lanmou anvè manman m ak jalouzi pou papa m, santiman ki, mwen panse, komen pou tout jèn timoun. » . Li konekte sa a « konfli santiman yo " Nan « mit nan Oedipe » epi li pran tèm nan *[[L'Interprétation du rêve|Entèpretasyon rèv]]* . Se sèlman an 1910 ke « tèm "Oedipe konplèks" » parèt  pou premye fwa kòm yon konsèp psikanalitik espesifik nan travay Freud la, nosyon de konplèks ki soti nan Jung . 

An 1900, se poutèt sa Freud te fè ipotèz li an piblik nan *[[L'Interprétation du rêve|The Interpretation of Dreams]]* ( 1899, dat editoryal 1900 ) : li te evoke apresa « lejand wa Oedipus ak dram nan Sofoks »  . Li konsidere rèv la anrasinen nan dezi timoun : « Nan kontni an inaktif nan rèv la, Freud jwenn, kòm yon eleman konstan, rezidi nan jounen an, li jwenn tou ke gen yon relasyon ant rezidi sa a ak souvni timoun. » eksplike Henri F. Ellenberger . Dapre lèt la, Freud panse ke « rèv la gen yon pye nan prezan an ak yon pye nan anfans »  . Freud tou eksplike ke ka a nan nevrotik ta pèmèt nou obsève dezi afeksyon oswa ostil pou paran yo. Soti nan tèks sa a, li klèman refere a trajedi grèk. An 1911, li te ajoute ke konplèks kastrasyon an ta tou pwofondman lye ak Oedipus la, e ke, nan trajedi a nan Sophocles, avèg nan Oedipus opere kòm yon ranplasan pou kastrasyon  . 

## Referans

#### travay yo itilize
Alain de Mijolla, Creole Dictionary of Psychoanalysis: konsèp, nosyon, biyografi, travay, evènman, enstitisyon, Paris, Calmann-Lévy, 2002, 2017 p. ()

Antre "Oedipus Complex" pa Roger Perron, pp. 334-337 ak lòt antre ki gen rapò
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1886

**Eleksyon prezidansyèl ayisyèn 1886** te fèt sou **[[30 jen]] [[1886 (almanak gregoryen)|1886]]**. Dapre sistèm ki te an plas, Prezidan Repiblik la te eli pa vòt endirèk nan Palman an, ki te gen 21 senatè ak 72 depite nan Chanm Reprezantan yo. Eleksyon sa a, ki te dewoule nan yon kontèks estabilite politik relatif, te pèmèt Lysius Salomon, prezidan an plas ak kandida Pati Nasyonal, reeli pou yon dezyèm manda 7 an.

## Konteks istorik
Depi li te eli an 1879, Lysius Salomon te dirije peyi a ak sipò yon majorite solid nan Palman an. Eleksyon lejislatif 1882 yo te ranfòse pozisyon Pati Nasyonal, ki te jwenn yon majorite absoli, sa ki te pèmèt Salomon dirije san gwo obstak pandan manda li. Refòm ekonomik ak administratif yo te make prezidans li.

Malgre kritik ki te fèt sou pouvwa santralize Salomon an, Pati Liberal te rete fèb e li pa t gen kapasite pou rasanble ase fòs nan Palman an pou mennen yon opozisyon solid.

Eleksyon prezidansyèl 1886 la te dewoule nan yon klima kote pouvwa Pati Nasyonal la te dominan, sa ki te asire yon viktwa fasil pou Lysius Salomon.

## Kandida pou eleksyon an
Nan eleksyon sa a, de kandida te opoze youn ak lòt:

# Lysius Salomon (Pati Nasyonal) : Prezidan an plas, kandida pou yon dezyèm manda. Avèk sipò prèske unanimitè nan Palman an, li te konsidere kòm gran favoris eleksyon an.
# Pierre Théoma Boisrond-Canal (Pati Liberal) : Ansyen prezidan (1876-1879), Boisrond-Canal te prezante kòm kandida Pati Liberal. Kandida li te plis senbolik, paske li pa t gen okenn chans reyèl pou genyen.

## Rezilta ofisyèl yo
Rezilta eleksyon yo te konfime dominasyon Pati Nasyonal. Lysius Salomon te reeli ak yon viktwa ki te klè e ak yon gwo majorite.

## Konsekans yo
Reeleksyon Salomon an te konfime hegemonie Pati Nasyonal nan lavi politik Ayiti a. Li te ofri yon kontinwite politik ak yon estabilite relatif nan yon peyi ki te soufri anpil kriz anvan 1879.

Rezilta fèb Boisrond-Canal la te montre izolasyon Pati Liberal, ki te divize ak ki pa t gen okenn estrateji solid pou fè fas ak pouvwa dominan an.

Eleksyon prezidansyèl 1886 la te make:

* Konsolidasyon pouvwa prezidansyèl anba Lysius Salomon, ki te vin youn nan chèf dEta ki te gen plis enfliyans nan epòk li.
* Estabilite politik, gras ak yon majorite klè nan Palman an ak absans yon opozisyon ki te ka mennen gwo konfwontasyon.
* Marginalizasyon opozisyon an, ki te divize epi ki pa t ka mete yon estrateji ki ta kapab deranje dominasyon Pati Nasyonal la.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1879.
* Achiv Palman Ayisyèn.
* Etid sou prezidans Lysius Salomon.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1887

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1887** te yon etap enpòtan nan istwa politik Ayiti nan 19yèm syèk la. Eleksyon sa a te fèt pou renouvle 21 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an, e li reflete yon chanjman nan ekilib fòs politik yo nan peyi a.

## Konteks politik
Eleksyon sa a te dewoule pandan dezyèm manda prezidan Lysius Salomon, ki te reeli an 1886 pa Palman an. Kòm lidè Pati Nasyonal la, Salomon te domine sèn politik la grasa yon gwo majorite palmantè li te jwenn nan eleksyon anvan yo nan 1882.

Pati Nasyonal la, ki te reprezante yon ideyoloji konservatif ak nasyonalis, te ap fè fas ak yon opozisyon k ap ogmante ki soti nan Pati Liberal la. Pati sa a te defann lide pwogresis, sosyal, ak liberal. Yo t ap kritike pouvwa prezidan an, yo te wè l kòm twò santralize ak otoritè, pandan y ap chache elaji baz elektoral yo nan mitan popilasyon an ak elit ki vle refòm.

Tansyon politik ant de pati sa yo te ogmante depi eleksyon 1882, kote Pati Nasyonal te genyen yon majorite absoli. Nan 1887, kontèks ekonomik difisil ak kritik sou administrasyon Salomon an te favorize yon rekòltay elektoral pou Pati Liberal la.

## Rezilta ak analiz
Rezilta eleksyon 1887 yo te montre yon recul Pati Nasyonal la, ki pèdi majorite absoli li nan de chanm Palman an. Malgre yo kenbe yon majorite relatif, enfliyans yo sou Sena a ak Chanm Depite yo te redui anpil.

Pati Liberal la, bò kote pa l, fè yon avans enpòtan. Pwogrè sa a montre jan enfliyans politik li elaji, an pati grasa ogmantasyon mekontantman kont administrasyon Lysius Salomon an.

Rezilta sa yo montre yon erozyon pouvwa politik prezidan an ak yon Palman ki vin pi ekilibre, sa ki predi yon seri deba ki pral pi chofe ant de kan yo.

## Konsekans politik
Eleksyon 1887 la make yon chanjman nan lavi politik Ayiti kote li fè Pati Nasyonal pèdi hegemonie li. Malgre Lysius Salomon rete sou pouvwa a, pèt sa a nan kontwòl absoli fè l pi difisil pou l aplike politik li yo.

Ogmantasyon fòs Pati Liberal la ranfòse opozisyon an e li ankouraje yon dinamik politik ki pi konpetitif. Kontèks sa a te ogmante tou tansyon ant divès faksyon politik yo, sa ki te prepare tèren an pou kriz enstitisyonèl ak sosyal ki te pral vini apre.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1879.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Vormela peregusna

**Marbled Polecat** (***Vormela peregusna***) se yon espès mamifè nan fanmi Mustelidae.

Li se sèl espès nanj an monospesifik *Vormela*. Yo rele l an . Popilasyon ti kanivò ki soti nan dezè santral Erazi li diminye anpil depi kòmansman XXIe syèk, sa ki fè espès la vilnerab kounye a akòz pèt abita .

Espès sa a te dekri premye an 1770 pa natiralis alman Baltik la, sijè nan Anpi Ris la, Johann Anton Güldenstädt (1745–1781) ak jan *Vormela* nan 1884 pa zowoloji alman an Johann Heinrich Blasius (1809–1870).

## Denominasyon

* Non syantifik: *Vormela peregusna* (Güldenstädt, 1770) 
* Rekòmande oswa non tipik an fransè: **Putois marbré**     
* Lòt non vilgè (popilarizasyon syantifik): **Putois de Pologne** 
## Deskripsyon

Tankou pifò mustelids, li gen yon kò trè long, men poto a mab se sepandan pi kout sou janm yo, ak yon ke bushier ak koulè trè éklatan. Tèt li ak kou li yo nwa, ak bann sikilè blan ki prale alantou tèt la. Kò li se pito mawon-nwa, ak anpil tach jòn-fawn, ak anba vant la se nwa.

Femèl yo peze ant 295 ak , pandan ke mal yo varye ant 320 ak . Tèt la enkli, kò yo mezire ant 29 ak .

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn

* (en) Référence Animal Diversity Web : Vormela peregusna (consulté le 24 juin 2013)
* (en) Référence Catalogue of Life : Vormela peregusna (Güldenstädt, 1770) (consulté le 15 décembre 2020)
* (en) Référence Fauna Europaea : Vormela peregusna (Guldenstaedt, 1770) (consulté le 21 mars 2023)
* (fr + en) Référence ITIS : Vormela peregusna  (Güldenstädt, 1770) (consulté le 24 juin 2013)
* (en) Référence Mammal Species of the World (3e  éd., 2005) :  Vormela peregusna   Güldenstädt, 1770 (consulté le 24 juin 2013)
* (en) Référence NCBI : Vormela peregusna (taxons inclus) (consulté le 24 juin 2013)
* (fr) Référence SeaLifeBase : espèce Vormela peregusna  (Güldenstädt, 1770) (+ noms communs) (consulté le 24 juin 2013)
* (en) Référence UICN : espèce Vormela peregusna  (Güldenstädt, 1770) (consulté le 24 juin 2013)
Iminite palmantè

**Iminite palmantè** se yon dispozisyon estati palmantè yo ki limite  aksyon yo ka jije yon palmantè aktif pandan manda lii.

## Nòt ak referans




## Gade tou

### Bibliyografi
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1889

**Eleksyon prezidansyèl ayisyen an 1889** te fèt **[[9 oktòb]] [[1889 (almanak gregoryen)|1889]]**. Kòm dabitid, li te yon eleksyon endirèk, kote Prezidan Repiblik la te eli pa Palman an, ki gen ladan 21 senatè ak 72 manm Chanm Depite yo, pou yon manda 7 an. Eleksyon sa a te òganize an avans apre demisyon prezidan François Denys Légitime.

## Konteks politik

### Demisyon François Denys Légitime
Eli prezidan an desanm 1888 anba etikèt Pati Liberal, François Denys Légitime te rapidman fè fas ak gwo defi politik.

* Manda li te make pa gwo tansyon nan Palman an, kote pa t gen okenn majorite klè.
* Mecontentman popilasyon an ak opozisyon nan Palman an kont administrasyon li, yo te akize kòm inaktif, te fòse l bay demisyon li 23 out 1889, mwens pase yon ane apre li te eli.

Apre demisyon li, vis-prezidan li a, Monpoint Jeune, te pran entèim nan tann òganizasyon yon nouvo eleksyon prezidansyèl.

## Yon Palman divize ak defi elektoral yo
Palman ki soti nan dènye eleksyon lejislatif yo te divize, ak yon balans delika ant de gwo fòs politik yo :

* Pati Nasyonal, ki te istorikman dominant, men ki te vin febli, te toujou gen avantaj gras ak mecontentman jeneral kont gouvènans liberal la.
* Pati Liberal, ki te pran prezidans an 1888, te pèdi kredibilite li apre kout manda e bouretye prezidan Légitime.

Divizyon sa yo te fè eleksyon an espesyalman ensèten, byenke Pati Nasyonal te parèt nan yon pozisyon plis favorab.

## Kandida yo

### Florvil Hyppolite (Pati Nasyonal)
Ansyen minis ak prezidan entèim an 1879, jeneral Florvil Hyppolite te chwazi kòm kandida Pati Nasyonal la.

Li te yon figi respekte ak karismatik, li te jwenn yon gwo sipò nan Nò a, e li te gen yon repitasyon kòm yon lidè ki ka retabli lòd.

### Boisrond-Canal (Pati Liberal)
Ansyen prezidan ki te sèvi de fwa, e yon veteran politik ayisyen, Boisrond-Canal te prezante kòm kandida Pati Liberal la. Malgre eksperyans li, anpil moun te gen dout sou retou li nan politik aktif, yo te wè li kòm yon senbòl nan yon tan ki pase.

## Rezilta yo
Eleksyon an te fèt 9 oktòb 1889, avèk tout palmantè yo ki te patisipe.

Avèk yon diferans 5 vwa, Florvil Hyppolite te eli Prezidan Repiblik la. Envestiti li te make retou Pati Nasyonal la nan pouvwa a.

## Konsekans yo

### Retou Pati Nasyonal nan pouvwa a
Eleksyon Florvil Hyppolite te konsolide pozisyon Pati Nasyonal, ki te repran kontwòl prezidans lan apre demisyon François Denys Légitime. Viktwa sa a te montre enpak divizyon entèn ki te frape Pati Liberal.

### Espwa pou estabilite
Hyppolite te konsidere kòm yon lidè ki kapab retabli estabilite nan yon kontèks politik frajil. Manda li te kòmanse avèk espwa yon diminisyon tansyon ant divès fraksyon politik yo.

## Yon pwen vire nan politik ayisyen an
Eleksyon prezidansyèl 1889 la te make yon pwen enpòtan nan favè Pati Nasyonal, konfime enfliyans dirab li nan politik ayisyen an. Li te tou souliye defi yo ki kontinye egziste nan yon sistèm palmantè divize, ak feblès yon pouvwa egzekitif ki vilnerab nan enstabilite politik.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1888.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Rudolf Ernst

**Rudolf Ernst**, fèt 14 fevriye 1854 nan Vyèn epi li te mouri 19 fevriye 1932 nan Fontenay-aux-Roses, se yon pent fransè orijinèl soti Otrich .

## Biyografi

Leopold Ernst, se te papa li. Li te yon manm ak achitèk nan Vienna Academy of Fine Arts. Yon etidyan nan Akademi an soti nan 1869, Rudolf Ernst etidye penti anba direksyon Anselm Feuerbach soti nan 1873 rive 1876 . Li te fè komanse nan Salon des artistes français an 1877 . Apre yon diskisyon ak sekretè Akademi an, Rudolf Ernst kite Vyèn pou Pari, pita ansanm ak Ludwig Deutsch ak Jean Discart .

Ernst te vwayaje nan peyi Espay ak Maròk epi lè li retounen soti nan vwayaj sa a te pentire premye travay orientalis li : *Nan Madrasa* . Soti nan dat sa a, li te konsakre tèt li sitou nan penti orientalis epi li te fè anpil vwayaj nan Oryan an, kote nan 1883 li te rankontre Osman Hamdi Bey, fondatè Konstantinòp Lekòl Atizay la ak ansyen elèv Jean-Léon Gérôme . Li te tou rete nan Konstantinòp, kote li te gen aksè nan tribinal Otoman an.

## Travay nan koleksyon piblik yo

; Ozetazini

* Miami,  : *Arab fimen narguilé sou yon sofa*, 1894, lwil oliv sou panèl, 46,4 × 37,8    .
* New York, Dahesh Art Museum :
** *Lèt la*, 1888, lwil sou panèl, 65,4 × 53,4   ;
** *The Blacksmiths*, lwil oliv sou panèl, 61,6 × 48,9   .

## Travay nan kek koleksyon prive sou referans

* Nadj Koleksyon : *The Exit of the Bride*, lwil sou panèl, 100,3 × 73,6    .

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn yo
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1896

**Eleksyon prezidansyèl ayisyen an 1896** te fèt **[[31 mas]] [[1896 (almanak gregoryen)|1896]]**, nan yon kontèks politik tansyon akòz lanmò prezidan sòti Florvil Hyppolite. Scrutin sa a te yon eleksyon endirèk, kote Prezidan Repiblik la te eli pa Palman an, ki te konpoze de 39 senatè ak 72 depite. Akòz lanmò Florvil Hyppolite, ki te mouri 24 mas 1896, sèt mwa anvan fen manda li, yo te òganize yon eleksyon avan dat la. Gouvènman an, ki te pito evite yon peryòd entèmedyè ki ta long, te deside òganize eleksyon sa a rapidman, kèk jou apre lanmò prezidan an, pou asire estabilite.

## Konteks politik
Prezidan Florvil Hyppolite (Pati Nasyonal), ki te eli an 1889, te mete an plas yon nouvo Konstitisyon, ki te make yon ranfòsman pouvwa prezidansyèl. Mandat prezidan an te konfime pou sèt ane, men prerogatif prezidan an te lajman elaji: dwa pou li disoud Palman an epi nonmen oswa revoke minis san konsiltasyon ak palman an. Refòm sa a te chanje tou dekoupaj sikonskripsyon senatoryal yo, ki te pase de 21 a 39, pandan kantite depite a te rete menm jan (72). Depi lè konstitisyon an te adopte, Hyppolite te mete l an aplikasyon lè li disoud palman an an 1890 pou li jwenn yon majorite ki te an favè gouvènman li a, yon majorite ke Pati Nasyonal la te kenbe nan eleksyon yo nan 1893.

Eleksyon prezidansyèl 1896 te fèt yon mwa anvan nouvo eleksyon palmanté, nan moman kote manda senatè yo ak depite yo te prèt pou fini. Fas ak sitiyasyon sa a, Pati Liberal la te pwopoze pou yo remèt eleksyon prezidansyèl la pou apre eleksyon lejislatif yo, avèk espwa pou yo ogmante reprezantasyon yo nan Palman an epi amelyore chans yo pou yo genyen. Sepandan, gouvènman an te refize pwopozisyon sa a epi li te pito òganize eleksyon prezidansyèl la nan kèk jou apre lanmò Hyppolite pou asire kontinite nan gouvènman an.

## Kandida yo
Kandida Pati Nasyonal la, ki te domine politik peyi a depi plizyè ane, se te minis Tirésias Simon Sam, yon politisyen ki gen eksperyans e ki te pwòch ansyen prezidan Hyppolite. Anfas li, Pati Liberal la te chwazi ansyen prezidan Boisrond-Canal, yon advèsè politik enpòtan, ak espwa pou ranvèse dominasyon Pati Nasyonal la.

## Rezilta yo
Rezilta eleksyon prezidansyèl la te san apèl: Tirésias Simon Sam te eli prezidan avèk 76 vwa kont 35 vwa pou Boisrond-Canal. Pati Nasyonal la te kenbe dominasyon li sou pouvwa a, sa ki te konsolide pozisyon li kòm pati dominan nan politik Ayiti. Eleksyon sa a te fèt nan yon klima polarizasyon ant de pati prensipal yo nan epòk la: Pati Nasyonal la, ki te konsèvatè ak nasyonalistik, ak Pati Liberal la, ki te progresis ak libéral.

## Konsekans yo
Eleksyon prezidansyèl 1896 te make yon pwen tournan nan politik ayisyen, kote Pati Nasyonal la konfime dominasyon li sou peyia a. Li montre tou fòs santralizasyon pouvwa a anba prezidans Florvil Hyppolite, ak dinamik politik tansyon ki te egziste ant pati dominan yo, ki pral kontinye ap lite nan ane k'ap vini yo.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1889.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1902

**Eleksyon prezidansyèl ayisyen an 1902** se yon evènman enpòtan nan istwa politik Ayiti. Li te pase **[[26 me]] [[1902 (almanak gregoryen)|1902]]**, ak yon sistèm voye indi, kote prezidan Repiblik la elèt pa Palmàn an, ki komprann 39 senatè ak 72 manm Chamè Depite a, pou yon mandat de sèt zan. Eleksyon an te yon eleksyon anvan tan, paske prezidan ki te nan fonksyon, Tirésias Simon Sam, te oblije demisionne.

## Konteks politik
Tirésias Simon Sam, ki te prezidan Ayiti depi 1896, te yon manm Pati Nasyonal. Mandat li a, ki te dwe fini nan mas 1903, te koupe anvan tan paske yon seri de zèv ak opozisyon Palmàn an. Apre eleksyon legislativ fevriye 1902, Pati nasyonal a pèdi majorite a li nan Palmàn, ki fè gouvènans Simon Sam plis difisil. Li te oblije demisionne 12 me 1902.

## Kandida yo
Apre demisyon Simon Sam, chef majorite liberal nan Palmàn, ansyen prezidan Boisrond-Canal, pran chajman antye jiskà eleksyon prezidansyèl la. Boisrond-Canal, ki te prezidan de 1876 à 1879, te konsidere kòm gwo favori pou eleksyon an paske majorite liberal la nan Parlemàn.

Adversè prensipal li a te Anténor Firmin, yon manm enfluan nan Pati nasyonal. Firmin te yon entelektyèl ak yon politisyen respekte, men li te nan yon pozisyon debilite devan majorite liberal la nan Palmàn.

## Rezilta yo
Eleksyon prezidansyèl la te pase 26 me 1902. Kòm prevu, Boisrond-Canal te benefisye ak sipò majorite Palmàn an. Li te eli prezidan ak 81 vòt kont 30 pou Anténor Firmin. Viktwa a li a te atribye nan majorite liberal la nan Parlemàn, ki asire yon viktwa fasil pou Boisrond-Canal.

## Konsekans yo
Malgre viktwa li a, mandat Boisrond-Canal te kout. Sèt mwa apre eleksyon li a, yon koup d'Etat renverse prezidan ak Parlemàn an. Kou deta sa a mare fin Repiblik la ak debyutan yon peryòd diktati milite. Jeneral Pierre Nord Alexis, yon militè de karyè, pran pouvwa ak pran tout pouvwa, li te deklaré chef suprêm a vie, fini demokrasi parlamantè nan Ayiti.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1889.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Henry IV (wa Lafrans)

**Henri IV**, di "Gran an"Oswa"Galant vèt la", oswa menm "Bon wa Henry», fèt sou non **Henri de Bourbon** le 13 desanm 1553 nan Pau e li mouri asasinen le 14 mai 1610 nan Pari, li te wa Nava apati 9 jen  1572 sou non **Henri** . , ak wa Lafrans sou non **Henri IV** soti 2 out1589 jouk li mouri an 1610. Se konsa, li konbine diyite yo nan wa Lafrans ak Nava epi li se premye wa Lafrans ki soti nan kay Capetyen nan Bourbon .
## Biyografi
Henri de Bourbon se pitit Antoine de Bourbon, Duke Vendôme chèf kay Bourbon ak Jeanne d'Albret, Rèn Navarre (li menm pitit fi Marguerite d'Angoulême, sè nan Francis mwen ) . Desandan nan liy gason an soti nan wa Saint Louis nan dizyèm jenerasyon an, li se premye chèf san an epi, grasa "llwa salik», siksesè natirèl wa Lafrans nan kay Valois, si yo mouri san desandan gason lejitim , ki se ka tout pitit gason yo. Henry II.

Malgre ke li te batize Katolik, li te leve soti vivan nan relijyon Refòme a epi li te vin patisipe nan Lagè Relijyon yo kòm Prens San an, Wa Navarre ak lidè nan noblès Pwotestan an. Li te renonse pwotestantis nan lane 1572, jis apre maryaj li ak Marguerite de Valois e pandan masak Sent Batèlme a t ap fèt, men li te retounen nan li an 1576 apre li te rive kouri kite tribinal franse a.

File:Henri d'Albret.jpg|,wa Nava ak gran-papa matènèl Henri.
File:Jeanne-albret-navarre.jpg|Jeanne d'Albret, manman Henri.
File:Antoine-de-bourbon.jpg|Antoine de Bourbon, papa Henri.
File:Château de Beauregard - Cardinal Charles de Bourbon (1523-1590).jpg|Kadinal Charles de Bourbon, tonton patènèl Henri.

An 1584, sou lanmò Duke François d'Anjou, ti frè ak eritye wa a. Henry III nan Lafrans, li vin eritye lejitim nan fòtèy la. Ajitasyon relijye te vin pi mal, patikilyèman anba presyon Lig Katolik la, ki te refize wè yon pwotestan monte twòn nan.

Nan 1589, apre asasina Henri a pa Lig relijye Jacques Clément, Henri de Navarre poutan vin wa Lafrans. Men, li dwe kontinye lagè kont Lig la. Pou ranfòse lejitimite l ', li te fini rekonvèti solanèl nan katolik sou 25 juillet 1593, pandan yon seremoni nan bazilik nan Saint-Denis, ki te pèmèt li yo dwe kouwone an 1594, pa nan Reims men nan Chartres. Men, yon pati nan Lig la kontinye batay la jouk 1598, ane a lè, apre yo fin resevwa nan Angers rann tèt Duke Mercoeur, gouvènè Bretagne, Henri IV siyen Edikt Nantes, yon edik pasifikasyon ki otorize adorasyon Pwotestan selon modalités espesifik, konsa mete yon fen nan plis pase twa deseni nan lagè nan relijyon an Frans.

## Referans

## Lyen ekstèn
Iminite chèf deta

**Iminite chèf deta a** se yon prensip dwa entènasyonal piblik ki fè konnen yon chèf Leta ki an fonksyon pa ka oblije parèt devan okenn tribinal nasyonal oswa etranje, ni sanksyon sivil oswa kriminèl pa yon tribinal konsa .

Nan lòt mo, gen sa yo rele **iminite [[jiridiksyon]]** yon chèf deta devan tribinal nan nenpòt lòt peyi.

## Nòt ak referans


## Atik ki gen rapò

* Iminite palmantè
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1862

**Eleksyon palmantè ayisyen an 1862** te fèt 20 janvye 1862 pou renouvle Palman an, ki te konpoze de Sena (21 manm) ak Chanm Depite a (58 manm). Sa yo se premye eleksyon lejislatif depi etablisman repiblik la an 1859.

## Konteks politik
Depi 1859, ak tonbe Dezyèm Anpi a, pouvwa lejislatif ayisyen an te reprezante pa yon asanble konstitiyan pwovizwa. Premye pwograme pou 1860, Prezidan Fabre Geffrard deside ranvwaye yo pou 1862, yon fason pou garanti yon bon òganizasyon nan eleksyon yo.

Lè sa a, pa t gen okenn estrikti politik ankò ann Ayiti, sa vle di ke tout kandida yo te endepandan. Poutan, kandida endepandan sa yo deklare si wi ou non yo favorab pou politik Prezidan Geffrard la.

## Rezilta ak analiz
Rezilta yo bay peyi a yon palman ki konpoze antyèman ak ofisyèl eli san etikèt politik. Poutan, majorite nan yo sipòte politik gouvènman an.

## Konsekans politik
Malgre rezilta satisfezan, Geffrard te vle elaji baz sipòtè li yo nan palman an epi li fonn tou de chanm yo ane annapre a, sa ki lakòz nouvo eleksyon.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1859.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1863

**Eleksyon palmantè ayisyen an 1863** te fèt 20 me 1863 pou renouvle Sena a (21 manm) ak Chanm Depite a (58 manm), apre prezidan Geffrard te disolisyon palman an.

## Konteks politik
Eleksyon lejislatif 1862 yo pa t pwodui yon majorite politik : pa t gen okenn pati politik ann Ayiti nan epòk sa a. Men, palmantè ki pa gen etikèt yo klase dapre sipò yo oswa opozisyon yo kont gouvènman Prezidan Fabre Geffrard. Malgre ke majorite palmantè yo an favè l, prezidan an vle ranfòse baz li pou l ka jwenn lejitimite, li siyen dekrè pou fonn 2 chanm yo (Sena ak Chanm Depite a).

## Rezilta ak analiz
Rezilta yo se yon dezavouman pou Prezidan Geffrard, paske li ap pèdi sipòtè olye pou yo genyen yo.

## Konsekans politik
Apre eleksyon palmantè yo, Geffrard parèt plis febli politikman, byenke li te kenbe yon sèten majorite.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1859.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Bernard de Jussieu

**Bernard de Jussieu** (fèt Lyon le 17 out 1699 e li te mouri Pari nan dat 6 novanm 1777 ) se te yon botanis fransè.

## Biyografi

Bernard, frè Antoine ak Joseph de Jussieu, te kòmanse etid li nan kolèj Jezuit Lyon, epi li te kontinye yo Pari. Yo te entèwonp pa envitasyon frè l Antoine vin ak zèb bò kote l pandan vwayaj natiralis nan Espay ak Pòtigal.

## Ikonografi

* 1835 - Bis *Bernard de Jussieu kòm Hermès*, pa Jean-François Legendre-Héral, ekspoze nan menm ane a nan Salon Atis Fransè yo ak konsève nan Mize Boza Lyon.

## Gade tou

* Pou konnen jeneyaloji fanmi Jussieu.

## Referans

## Lyen ekstèn
Khan

**Khan** (bichig Mongolyen:  translit. VPMC : **** / Mongolyen Sirilik : , MNS transliteration :  ) se yon tit ki vle di *lidè* nan lang Mongolyen ak tik. Tèm nan pafwa tradui kòm sa vle di souveren oswa "wa". Rezèv tanpon fanm Mongolyen an nan "khan"Lès"khatan". Pwononsyasyon ki kòrèk la nan "kh» ta pi pre jota panyòl la, oswa “h» aspire fransè (Genghis Khan pwononse "tchingis khaan" ak yon long a nan mitan mongòl Khalkha yo, sa pa vle di khan, men khagan, tit anperè nan mitan pèp turko-mongol yo an jeneral). 

## Diferan tit ki asosye
Yon *khan* kontwole yon khanate.

Pou anpi oswa khaganat yo, tit khagan a ( Mongol :   / khalkha:  , oswa pafwa *haan* ) yo itilize.

Twa Kwonik ris itilize tit *khan* pou deziyen chèf Kyèv nan 839 ak 1186. Sa a se sèl ka li te ye nan yon pèp sedantè ki itilize tit sa a, sijere echanj kiltirèl enpòtan ak Khazars nomad yo .

Tit *Khan* an te pote tou pa souveren bilga ant 681 ak 864.

## Nòt ak referans
Anpi Mongòl

**Anpi Mongòl** (, *Mongol ikh ulus*, lit. "Gran Eta Mongòl") se non yo bay anpi ki te fonde e ki te dirije nan kòmansman XIIIe syèk la pa souveren Gengis Khan, epi, pa desandan li yo. Konkèt sa yo pa t toujou aboli fòm administrasyon anvan yo te mete an plas pa Eta viktim yo sou chak bò nan Erazi, ki poze kesyon an sou nati orijinal Anpi Mongòl la sou plan an nan inite politik, lengwistik, relijye ak ekonomik li. Anplis de sa, jewografi li yo, melanje vas teritwa dezè ki pa gen anpil moun (Azi Santral stepi) ak zòn ki peple (kòt chinwa ak fwontyè lwès), fwagmantasyon rapid li yo, osi byen ke jesyon an enposib nan yon zòn konsa ak teknik yo vle di ak moun nan. tan an poze kesyon definisyon sou nati egzak eta medyeval mongòl la.

## Non
Anpi Mongòl la te rele nan tan li   ( *ikh Mongol ulus*, "Gran Eta Mongòl").

## Istwa

Ant 1187 ak 1196, Gengis Khan te pwoklame *[[khan]]* (sa vle di wa). Li te bat Tayitchi'out la, ki te rete nan sid Buryatia jodi a, nan Siberia, Lè sa a, Tatars yo, ki te pèmèt li kontwole lès Mongoli. Nan 1203, li te kraze ak Toghril, ki moun ki te touye. Rasanbleman Kereit la. Ane annapre a, li te soumèt Merkit yo ak Naïmans yo, nan lwès Mongoli jodi a  . Depi lè sa a, Gengis Khan te kontwole prèske tout teritwa Mongòl. An 1205, li te kòmanse konkèt wayòm Tangut Xixia , ki te reziste nan vil fòtifye yo jiska 1209. Yon gwo asanble nan 1206 ( qurultay ) te rele l inivèsèl *Khan* ( *Tchingis [[Khagan|Qaghan]]* ). Ane annapre a, Djötchi, pi gran pitit gason l, te soumèt Kirghiz yo pandan ke Ongüt nan Ordos ak Karlouks yo nan Ili yo te antre nan anpi an espontaneman .
## Jewografi
An 1206 li te gen yon sipèfisi , an 1227 , 1270 

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn

* Les steppes d'Asie centrale
Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1908

**Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1908** fèt **[[16 desanm]] [[1908 (almanak gregoryen)|1908]]**, yon etap enpòtan nan retou Repiblik la apre plizyè lane diktati militè. Prezidan Repiblik la eli nan yon vòt endirèk, kote yon kolèj palmantè ki gen 27 senatè ak 84 depite chwazi li pou yon manda sèt ane.

## Konteks istorik
Depi 1902, Ayiti te anba kontwòl jeneral Pierre Nord Alexis, ki te enstale yon diktati militè dinastik apre li te ranvèse prezidan Pierre Théoma Boisrond-Canal. Avèk laj li ak gwo opozisyon li tap fè fas, Nord Alexis finalman ranvèse 2 desanm 1908 nan yon revolisyon popilè ak militè ki te byen pwisan.

Jou ki vin apre a, yo mete sou pye yon gouvènman pwovizwa epi yo konvoke yon Asanble Konstitiyant pou retabli rejim repibliken an. 3 desanm 1908, yo deklare ofisyèlman retou Repiblik la, mete fen nan sis ane diktati. Lidèchip Pati Liberal nan tranzisyon sa a te reflete nan figi Louis-Auguste Boisrond-Canal, ki se frè ansyen prezidan Pierre Théoma Boisrond-Canal.

## Òganizasyon eleksyon an
Nan kontèks tranzisyon sa a, yo òganize eleksyon lejislatif 14 desanm 1908, ki renouvle Palman an. Malgre divizyon ki te kòmanse parèt ankò ant Pati Liberal ak Pati Nasyonal, anpil palmantè ki eli pa afilye yo ak okenn pati. De jou apre eleksyon sa yo, yo òganize eleksyon prezidansyèl pou chwazi nouvo chèf leta a.

De gwo kandida yo nan eleksyon an se:

* François-Antoine Simon, yon jeneral ki te yon figi kle nan revolisyon desanm 1908 la, soutni pa Pati Liberal.
* Anténor Firmin, yon gwo pèsonalite epi yon kandida istorik pou Pati Nasyonal, ki te vle retabli dominasyon mouvman li an.

Malgre yon konsansis relatif sou retou Repiblik la ak nouvo Konstitisyon an, rivalite ant pati yo rekòmanse vit.

## Rezilta eleksyon an
16 desanm 1908, Palman an reyini pou vote. Rezilta a te sere anpil, men François-Antoine Simon eli kòm prezidan gras ak sipò majorite palmantè liberal yo. Premye fwa nan plizyè dizèn ane, yon kantite siyifikatif palmantè deside abstni, sa ki reflete ensètitid ak divizyon politik ki toujou egziste malgre tranzisyon demokratik la
.

## Konsekans yo
Eleksyon François-Antoine Simon reprezante yon viktwa pou Pati Liberal ak fòs ki te ranvèse diktati Pierre Nord Alexis la. Men, divizyon nan Palman an ak konfli ant pati yo te montre ke genyen anpil tansyon politik ki rete pou jere.

Pandan prezidans Simon, Ayiti te toujou ap fè fas ak defi ki gen pou wè ak rekonstriksyon enstitisyonèl ak konsolidasyon rejim repibliken an. Eleksyon sa a tou make yon chanjman nan istwa politik peyi a, kote yon kantite palmantè abstni, yon siy ki montre yon nouvo dinamik nan pouvwa lejislatif la.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1908.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Vladimir Nabokov

**Vladimir Vladimirovich Nabokov** an Ris se yon ekriven Ameriken ki gen orijin Ris ki fèt 10 avril 1899    nan Saint Petersbourg ( Larisi ) e li te mouri 2 jiyè 1977 nan Lausanne ( Swis )  .

Romansye, ekriven istwa kout, powèt, men tou tradiktè ak kritik literè, Vladimir Nabokov konsidere kòm youn nan otè ki pi enpòtan nan literati XX syèk la . . Li te aklame pandan lavi l pa kritik ak piblik la, liv li yo te tradui atravè mond lan e yo te vann plizyè dizèn milyon kopi. Anpil nan t'ap nonmen non li se akòz roman li *[[Lolita]]*, ki te lakòz sansi ak eskandal lè li te pibliye an 1955, regilyèman site kòm youn nan chèf yo nan literati modèn .

Soti nan yon fanmi kiltive ak liberal nan aristokrasi Petersburg, fòse yo kouri nan Revolisyon Ris la, Nabokov te premye rete an Ewòp nan peryòd la ant lagè, kote li te pibliye premye woman li yo nan Larisi, Lè sa a, etabli pou dire lontan nan Etazini yo soti nan 1940. Pou sipòte fanmi l ', li te anseye literati Ewopeyen an nan plizyè inivèsite, anvan reyalize siksè entènasyonal ak *Lolita* . Nan pi gwo bèl pouvwa li, ekriven an te fini lavi l 'nan yon palè sou bank yo nan Lake Jenèv, san yo pa sispann ekri ak pibliye.
Alkolis

**Alkolis**, **depandans alkòl**, **etilis** oswa **TIA** (twoub itilizasyon alkòl), se dejwe ak etanòl (alkòl etilik) ki genyen nan bwason alkolize.

Òganizasyon Mondyal Lasante (OMS) te rekonèt alkolis kòm yon maladi depi 1978 epi li defini li kòm "twoub mantal ak twoub konpòtman» lye ak enjèstyon souvan nan alkòl etilik .

## Nòt ak referans

## Apendis

### Lyen ekstèn

* Alcool info service
* Consensus scientifique sur l'Alcool et la Santé un résumé par GreenFacts d'un rapport de l'OMS
Ögedeï

**Ögedeï** ( Mongol bičig :  , transliterasyon: , Mongol sirilik : , transliterasyon: **Ögedeï Khaan**: "jenere»  ), pafwa transkri kòm **Ögödei**, ki fèt alantou 1186, ki te mouri 11 desanm 1241, pitit gason Gengis Khan (mouri an 1227), se dezyèm khagan nan Mongòl yo, soti nan 1227 a 1241.

Li se frè Djötchi, Djaghataï ak Tolui.

## Biyografi
Ögedeï se twazyèm pitit gason Gengis Khan ak madanm prensipal li, khatan, Börte .

Nan 1211, li te patisipe nan premye kanpay envazyon Mongòl la nan Lachin ansanm ak frè l 'yo. Nan , li te dirije zèl oksidantal la kont Khitans yo. An 1218–19, li te patisipe nan envazyon Mongòl nan Anpi Khwarezmian an. Papa l te bay lòd pou l dirije lame a pandan kaptire ak sakaje plizyè vil, ki gen ladan Otrar .

An 1224, Gengis Khan te fè yon refòm administratif ki te divize anpi a an plizyè *Ulus* (rejyon administratif) epi li te nonmen pitit gason l nan tèt yo .

## Nòt ak referans

## Apendis

### Lyen ekstèn
Akwonimi

**Akwonimi an**      se kreyasyon yon mo — yo rele akwonim - ki  fòme apati inisyal abrevyasyon ( OTAN, ovni, Unicef ) plizyè mo, oswa apati premye lèt oswa silab ( radar, Benelux ), oswa pafwa apati yon melanj lèt inisyal ak lèt ki pa inisyal ( Medef, SIDA ), epi ki se pwononse tankou yon mo nòmal epi yo pa lèt pa lèt. Sa a ekskli pifò mo pòtay ( motel, pake lojisyèl  ) paske yo genyen eleman ki pa inisyal nan mo orijinal yo (otèl, lojisyèl ), ak akwonim yo pwononse lèt pa lèt ( SNCF an Frans, STM nan Quebec, USA ).

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

### Lyen ekstèn

* .
* .
* .
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1867

**Eleksyon palmantè ayisyen an 1867** te fèt 10 fevriye 1867 pou renouvle Sena a (21 manm) ak Chanm Depite a (58 manm). Eleksyon sa a se yon defèt pou Prezidan Geffrard, ki pèdi anpil sipò nan palman an. Eleksyon sa a te tou dènye nan Premye Repiblik la, depi yon mwa apre, yon leve soti vivan nasyonalis ranvèse repiblik la ak prezidan an.

## Konteks politik
Prezidan depi 1859 epi re-eli an 1866, Fabre Geffrard te note yon gout nan popilarite li malgre politik pwogresis li ak refòm li yo. Nan epòk sa a, pa te gen okenn estrikti politik, kidonk tout kandida yo nan eleksyon yo te endepandan. Sepandan, kandida sa yo distenge pa sipò yo oswa opozisyon ak gouvènman an.

## Rezilta ak analiz
Pou la pwemye fwa depi vini sou pouvwa a, Geffrard pèdi sipò li nan asanble a. Sepandan, li pa dezavoue, piske depite ak senatè sa yo, ki opoze ak gouvènman an, pa gen yon etikèt, sa ki kite yon posibilite pou prezidan an jwenn konpwomi ak nouvo palman an..

## Konsekans politik
Mwa ki vin apre eleksyon yo, yon rezirèksyon ki te swiv pa yon koudeta te ranvèse gouvènman an, te fòse Geffrard demisyone e li te lakòz disolisyon palman an. Sylvain Salnave, eritye Anpi a, pran tout pouvwa yo epi plonje peyi a nan lagè sivil.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1859.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1870

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1870** sa a te fèt pou renouvle 21 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an.

## Konteks politik
Apre tonbe Sylvain Salnave, rejim repibliken an te retabli ak yon nouvo konstitisyon. Prezidan pwovizwa a, Nissage Saget, te òganize eleksyon palmantè yo an fevriye 1870, kèk semèn anvan eleksyon prezidan an.

Pou premye fwa nan listwa peyi a, strikti politik òganize yo kanpe nan eleksyon yo : Pati Liberal, yon faksyon konsèvatif ak nasyonalis, ak Pati Nasyonal la, yon faksyon pwogresis ak sosyal.

## Rezilta ak analiz
Rezilta eleksyon yo montre ejemoni Pati Liberal la ki genyen majorite nan tou de chanm yo. Viktwa sa a lye ak pèsonalite trè popilè Nissage Saget, retablisman Repiblik la ak fondatè Pati Liberal la. Poutan, eleksyon sa a tabli yon divizyon istorik: sa ki genyen ant nasyonal ak liberal.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1879.
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1873

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1873** sa a te fèt pou renouvle 21 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Sa yo se eleksyon bonè, ki te koze apre disolisyon nan palman an pa Prezidan Nissage Saget.

## Konteks politik
An 1873, Prezidan Repiblik la, Nissage Saget, deside fonn de chanm ki fòme palman an: Sena a ak Chanm Depite a, yon fason pou renouvle kolèj elektoral la yon ane anvan pwochen eleksyon prezidansyèl la.

Ak disolisyon sa a, prezidan an ap bay opozisyon li a, ki enkòpore pa Pati Liberal la, yon chans. Men, an reyalite, se Pati Nasyonal la ki parèt kòm gwo favori a, paske pati a benefisye de opinyon piblik la, popilarite prezidan an ak aksyon li.

## Rezilta ak analiz
Rezilta yo montre yon dominasyon Pati Nasyonal la sou elektora a, kòm li rive nan pi gwo ak yon majorite absoli akablan. Pati Liberal la, ki deja byen fèb, pèdi otorite eli yo konpare ak eleksyon anvan yo.

## Referans

* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1875

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1875** sa a te fèt pou renouvle 21 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Eleksyon sa a te rele apre disolisyon nan palman an pa Prezidan Michel Domingue. Eleksyon sa a make yon pwen vire nan listwa peyi a, depi pati ki sou pouvwa a pèdi majorite li, san opozisyon an pran plas.

## Konteks politik
Eli an 1874, Prezidan Michel Domingue, nan Pati Liberal la, te pran yon desizyon inatandi nan siyen dekrè a pou fonn de chanm yo: Sena a ak Chanm Depite a. Prezidan an te pran desizyon sa a yon fason pou yo ka avanse adopsyon nouvo plan finansman pou ane 1875 nan kòmansman ane a, pandan ke kalandriye palmantè a te prevwa prezantasyon plan sa a nan mwa oktòb.

Pandan kanpay elektoral la, Pati Nasyonal la te pwofite enpopularite vis-prezidan gouvènman an, Septimus Rameau, pou atire nouvo elektè epi elaji baz li.

## Rezilta ak analiz
Rezilta yo konfime defèt Pati Liberal la ki pèdi majorite absoli li. Sepandan, menm si li te fè yon dekouvèt, Pati Nasyonal la pa t jwenn yon majorite. Akoz eleksyon plizye kandida ki pa gen etikèt politik, 2 pati yo prive de majorite.

## Referans

* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Onomastik

**Onomastik** se yon branch nan leksikoloji oswa filoloji ki vize etidye non pwòp : etimoloji yo, fòmasyon yo, itilizasyon yo sou tan oswa menm fonksyone yo an senkwoni. Tèm *onomastik* la soti nan grèk ὀνομαστική / , “atizay pou nonmen non» , soti nan ὄνομα / , “non".

## Nòt ak referans

## Gade tou
Uniform Resource Locator

Yon    **URL** ( sig  , literalman "lokalizatè resous inifòm), souvan yo rele **yon adrès entènèt**, se yon seri karaktè inifòm ki pèmèt yon resous World Wide Web yo dwe idantifye pa kote li yo epi presize pwotokòl entènèt la pou rekipere li (pa egzanp http oswa https ). Li ka lokalize divès fòma done: HTML dokiman, imaj, son ...

URL yo se yon pati nan Idantifyan *[[Inifòm Resous idantifye|Inifòm]]* Resous  (URI), idantifyan inik pou gen aksè nan yon resous. Sentaks jeneral yon URI dekri nan  la  ki konplete la  espesifik pou URL.

Yon URL, anplis adrès entènèt, konsène lòt resous, dapre lòt rapid, pou egzan:

* Usenet fowòm: ``;
* bwat lèt elektwonik: ``;
* FTP: ``;
* nimewo telefòn : `` .

## Adrès web

### Definisyon ak non
Adrès entènèt yo, pa metonimi, yo ka rele URL tou (men yon URL se pa nesesèman yon adrès entènèt).

An Frans, dapre Jounal Ofisyèl Repiblik Fransè 16 mas 1999, “URL» kapab tradui kòm *adrès retikul* oswa *adrès inivèsèl*  men li poko itilize.

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

* Idantifikasyon Resous Inifòm (URI)
* Non Resous Inifòm (URN)
* Sit entènèt
Sig

Yon **sig** se yon seri premye lèt majiskil ki, eple oswa pwononse silabik, fòme yon mo ki sèvi kòm yon abrevyasyon.

* Si li pwononse lèt pa lèt, tankou SNCF   , li ka ekri ak yon pwen apre chak lèt (SNCF). Nan itilizasyon aktyèl la, tandans nan se retire peryòd nan tout akwonim: FFV, SOS, IVG 
* Si li pwononse silabik, tankou yon mo òdinè, tankou UNESCO oswa MEDEF, Lè sa a, li se youn nan akwonim yo .

Siglezon an se « fòmasyon sig apati lèt inisyal tèm ki fòme yon inite leksikal yo itilize souvan » .

## Nòt ak referans

; Nòt

; Referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò
Leksikoloji

**Leksikoloji** se disiplin lengwistik ki konsakre nan etid mo yo. Li enterese nan nati yo, etimoloji yo men tou ak relasyon sistemik yo (sitou semantik ) ki karakterize yo.

Espesyalman, se etid siyifikasyon inite yo ki konstitye leksik yon lang . Leksik la genyen tout leksèm (yon inite siyifikasyon ak son ki konekte diferan fòm) yon lang ke nou konnen oswa ki parèt nan yon diksyonè . Etid la ta enkli nati yo ak fonksyon yo kòm yon senbòl , siyifikasyon yo, relasyon siyifikasyon yo ak epistemoloji an jeneral ak règ yo nan konpozisyon yo soti nan pi piti eleman (mòfèm ak fonèm). Sa ta enplike tou relasyon ant mo yo, ki ta ka pa egzanp konsène semantik (lanmou ak afeksyon) derivasyon (egzakteman ak inexacte) oswa distenksyon sosyolengwistik (chè ak vyann). An brèf, li ta ka enplike tout pwosesis ki enplike nan analize tout leksik yon lang espesifik.

## Semantik leksikal
Gen anpil kalite relasyon semantik ant mo yo, pa egzanp, omonimi . Semantik yo envoke espesyalman nan leksikoloji yo rele semantik leksik. Semantik leksik diferan de semantik pi gwo inite yo (fraz, fraz ak tèks konplè (oswa diskou)). Li pa enplike menm degre nan konpleksite kòm semantik konpozisyon; sepandan, nosyon de "mo» kapab trè konplèks, an patikilye nan lang aglitinan.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

### Lyen ekstèn

* outil du Centre national de recherches textuelles et lexicales
Leksèm

**Leksèm** oswa **inite leksik**  se mòfèm leksik yon lèm . Li se yon inite nan siyifikasyon ak son ki pa fonksyonèl oswa derivasyon. Leksèm la refere a yon nosyon abstrè oswa konkrè endepandan de sitiyasyon kominikasyon an.

Yon sinonim se *radikal* nan pifò ka yo, espesyalman itilize nan kontèks leksikoloji nan senkwoni. Vrèman vre, dyakronikman, radikal ak leksem pa ka kowenside.

## Nòt ak referans

### Nòt


### Referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn
*