Òdinatè

Yon **òdinatè** se yon sistèm pwosesis enfòmasyon pwogramasyon jan Alan Turing defini epi ki fonksyone nan li sekans yon seri enstriksyon,  òganize an pwogram, ki lakòz li egzekite operasyon lojik ak aritmetik.  Jan l prezante ali vle di ke tout operasyon yo konte sou lojik binè ak nimewo ki fòme ak chif binè. depi le w lanse l li sou pouvwa, yon òdinatè egzekite, youn apre lòt, enstriksyon ki fè li li, manipile, Lè sa a, reekri yon seri done detèmine pa yon ROM bòt. Tès ak so kondisyonèl pèmèt ou ale nan pwochen enstriksyon an epi se poutèt sa aji yon fason diferan depann sou done yo oswa bezwen yo nan moman an oswa anviwònman an.

Done yo dwe travay yo akeri swa nan lekti memwa yo oswa nan aparèy entèn oswa ekstèn (mouvman yon souri, peze touch sou yon klavye, mouvman yon dyaman sou yon tablèt, tanperati ak lòt mezi fizik, elatriye). Yon fwa yo itilize, oswa manipile, rezilta yo ekri swa nan memwa oswa nan eleman ki ka transfòme yon valè binè nan yon aksyon fizik (ekri sou yon enprimant oswa sou yon monitè, akselerasyon oswa frenaj nan yon machin, chanjman nan tanperati nan yon fou ... ). Òdinatè a ka reponn ak tout sa k vini Sanzatann ki pèmèt li egzekite pwogram repons espesifik pou chak, epi rekòmanse ekzekisyon sekans pwogram nan entèwonp.

Istwa òdinatè yo soti nan XIX syèk la syèk ak konsèp tankou machin diferans Charles Babbage a, san fen dirèk. Alan Turing te formalize matematikman nosyon òdinatè an 1931 . Premye aplikasyon yo te kòmanse parèt nan mitan XX syèk la syèk, miyò gras a travay la nan von Neumann an 1945, ak devlope rapidman ak avenman tranzistò ak sikui entegre, ki te pèmèt fabrike nan pi piti, pi vit ak pi bon mache machin. Ane 1970 yo te wè aparisyon òdinatè pèsonèl yo, pandan ane 1990 yo te wè ogmantasyon Entènèt ak kominikasyon rezo.

## Etimoloji
Mo a « òdinatè » te entwodui pa IBM Lafrans an 1955    apre François Girard, lè sa a ki an tèt sèvis piblisite konpayi an, te gen lide pou konsilte ansyen pwofesè literati li nan Pari, Jacques Perret . Avèk Christian de Waldner, pandan prezidan IBM Lafrans, yo te mande Pwofesè Perret sijere yon « Non franse pou nouvo machin elektwonik li gen entansyon pou trete enfòmasyon ( IBM 650 ), pandan yap evite itilize tradiksyon literal nan mo angle òdinatè ("òdinatè"). kalkilatris "Oswa" kalkilatris ), ki nan tan sa a te pito rezève pou machin syantifik »  .

Nan lane 1911, yon deskripsyon motè analitik Babbage te itilize mo kontwolè a pou dekri fòs ogan motè li. : « Pou pran ak rapòte nimewo yo... epi soumèt yo nan operasyon yo mande a, dwe gen yon ògàn espesyal ak varyab nan machin nan. : li se ofisye kòmandan an. Se òganizatè sa a tou senpleman te fè nan fèy papye ajour nan katon, menm jan ak sa yo ki nan tise Jacquard ... » .

Pwofesè a te pwopoze yon mo konpoze ki santre sou mo  k ap bay lòd : moun ki mete nan lòd  epi ki te gen tou nosyon de lòd eklezyastik nan Legliz Katolik (ordinant)  . Li sijere pi presizeman: òdinatè elektwonik », li te fè fanm nan posib, dapre li, pi byen distenge itilizasyon relijye ak itilizasyon kontablite mo a .

« IBM France pran mo odinatè epi chèche depi nan komansman Pou pwotejenon sa kom yon make. Men mo a te fasilamn epi rapidman adpte pa itilizatè yo epi IBM France te vit deside nan kek mwapou kite l tonbe nan domèn piblik ».

### Premye aparisyon òdinatè
Selon Bernard Cohen, auteur de l'ouvrage intitulé *Howard Aiken: Portrait of a computer pioneer*, 

### Premye konsèp ak realizasyon
San okenn definisyon strik li enposib Pou rive idantifye   premye òdinatè men li enpotan Pou make kèk nan etap fondamantal ki soti nan devlopman nan konsèp nan machin nan kalkil pwogramasyon pa Charles Babbage nan 1837 nan premye devlopman epòk la nan informatique yon santèn ane pita.

Nan 1834, Charles Babbage te kòmanse ap  devlope yon machin kalkil ki ka pwograme, se motè analitik li. Li te panse pou li pwograme li lè l sèvi avèk yon silenn ki gen broch tankou nan otomat Vaucanson a, men, de ane pita, li ranplase silenn sa a pa li kat Jacquard, epi konsa kreye yon machin kalkil enfiniman ki ka pwograme .

An 1843, Ada Lovelace te rive ekri premye pwogram òdinatè pou kalkile nimewo Bernoulli yo, pou machin analyse ki pa t janm konstwi.

Henry Babbage te konstwi yon vèsyon ki senplifye anpil nan *inite santral la* nan " machin analitik » papa l epi li te itilize l an 1906, pou otomatikman kalkile epi enprime premye karant miltip nimewo Pi a ak yon presizyon vennnèf desimal, sa ki montre san anbigwite prensip machin analyse a te solid e li posib. Nan 1886, pi gwo kontribisyon li se te bay yon seri demonstrasyon mekanik youn nan machin papa l 'bay Inivèsite Harvard. Se te senkant ane apre, apre yo fin tande prezantasyon Howard Aiken a sou sipèkonpitè li a, ke yon teknisyen Harvard, Carmello Lanza, te enfòme l ke yon machin menm jan an te deja devlope epi li montre l seri demonstrasyon mekanik Henry Babbage te bay ki te lokalize nan. youn nan grenye inivèsite a ; se konsa li te dekouvri travay Babbage e li te enkòpore li nan machin li te prezante bay IBM an 1937. Sa a se twazyèm fwa ke li te eseye jwenn yon sipòtè pou devlopman machin li a paske pwojè li a te deja rejte de fwa anvan entegrasyon travay Babbage a nan achitekti machin li a  (yon fwa pa *Monroe Calculating Company* ak yon fwa pa Inivèsite Harvard  ).

Leonardo Torres Quevedo ranplase tout fonksyon mekanik Babbage yo ak fonksyon elektwomekanik (adisyon, soustraksyon, miltiplikasyon ak divizyon, men tou lekti kat ak memwa yo). An 1914 ak 1920, li te konstwi de *machin analyse*, ki pa pwogramasyon, trè senplifye men ki te montre ke relè elektwomekanik yo te kapab itilize nan yon machin kalkil si li te pwogramasyon oswa ou pa. Machin 1914 li a te gen yon ti memwa elektwomekanik ak aritmomèt 1920 li, ke li te devlope pou selebre santyèm anivèsè envansyon aritmomèt la, te kontwole pa yon machin ki te itilize tou pou enprime rezilta li yo.

Percy Ludgate amelyore ak senplifye fonksyon mekanik Babbage men li pa t 'konstwi yon machin. Epi finalman, Louis Couffignal te eseye nan kòmansman ane 1930 yo , pou konstwi yon machin analyse « sèlman mekanik, tankou Babbage a, men siyifikativman pi senp », men san siksè. Se te yon santèn ane apre konseptyalizasyon òdinatè a pa Charles Babbage ke premye pwojè ki baze sou achitekti machin analyse li a te konplete. Vreman vre, se an 1937 ke Howard Aiken te prezante bay IBM yon pwojè pou yon machin kalkil pwogramasyon ki pral premye pwojè ki pral fini ak yon machin ki kapab, epi ki pral itilize, e ki gen karakteristik fè li prèske yon òdinatè. modèn. Se konsa, byenke premye òdinatè a pa janm pral detèmine inanimman, *kòmansman epòk enfòmatik modèn la* ka konsidere kòm prezantasyon Aiken bay IBM, an 1937, ki te lakòz ASCC la.

### Kalkilatè yo
Kalkile machin yo te jwe yon wòl enpòtan anpil nan devlopman òdinatè yo pou de rezon totalman endepandan. Sou yon bò, pou orijin yo : li te pandan devlopman yon ''machin kalkil otomatik'' ak yon enprimant ke nan 1834 Charles Babbage te kòmanse imajine machin analyse sa , zansèt la nan òdinatè. Se te yon machin kalkil  ki te pwograme nan lekti kat perfore (enspire pa Jacquard Loom la), ak yon lektè kat pou done ak youn pou pwogram, ak memwa, yon kalkilatris santral nan fè enpresyon epi ki pral enspire devlopman nan premye òdinatè yo soti nan 1937.; ki pral mennen nou nan *mainframes* soti nan ane 1960 yo.

Yon lot kote, pwopagasyon yo te fèt gras a maketing an 1971 nan premye mikwoprosesè a, Intel 4004, ki te envante pandan devlopman machin kalkil elektwonik lan pou konpayi Japonè Busicom, ki se nan orijin eksplozyon anmicrocomputing soti nan 1975  epi ki chita nan kè tout òdinatè aktyèl yo kèlkeswa gwosè yo oswa fonksyon yo (byenke sèlman 2 Yo itilize % nan mikropwosesè yo pwodwi chak ane kòm inite santral òdinatè, 98 la rès % yo itilize nan konstriksyon machin, robo nan kay la, mont, kamera siveyans ...).

### Elektwomekanik ak mekanografi
Anplis de pwogrè yo obsève nan endistri twal la ak sa yo ki nan elektwonik, pwogrè nan mekanografi nan fen XIX syèk la        , ranpli resansman yo nan peyi Etazini, mekanizasyon an nan kriptografik nan kòmansman XX syèk la, ankripte Lè sa a, otomatikman dechifre mesaj, devlopman nan rezo telefòn (ki baze sou relè elektwomekanik), yo tou dwe pran an kont pou konprann avènement de sa a nouvo kalite machin ki pa kalkile (tankou fè / te fè kalkilatris yo), men li epi entèprete pwogram ki yo kalkile. Pou mond lan nan lide, anvan envansyon nouvo machin sa yo, eleman fondatè nan syans enfòmatik se te an 1936, piblikasyon atik la * *  pa Alan Turing ki te pral deplase San okenn sant enkyetid nan sèten syantis (matematisyen ak lojik) nan tan an, ki soti nan sijè a nan enfòmatik (oswa desidability ) louvri pa Hilbert, maltrete pa Gödel, klarifye pa Legliz, nan direksyon pou sijè a nan mekanizasyon an nan kalkil (oswa enfòmatik efikas). Nan tèks 36 paj sa a, Turing prezante yon machin teyorik ki kapab fè nenpòt kalkil:  li demontre ke machin sa a pisan anpil , an tèm de kalkil, tankou nenpòt moun. Nan lòt mo, yon pwoblèm matematik gen yon solisyon si epi sèlman si gen yon machin Turing ki kapab rezoud pwoblèm sa a. Apre sa, li prezante yon machin Turing inivèsèl ki kapab repwodui nenpòt lot machin Turing, li konsène konsèp òdinatè, pwogramasyon ak pwogram . Li fini nan demontre ke genyen omwen yon pwoblèm matematik fòmèlman ki pa ka rezoud, pwoblèm nan kanpe .

Yon ti tan anvan Dezyèm Gè Mondyal la, premye kalkilatris elektwomekanik yo te parèt, ki te bati dapre lide Alan Turing . Machin yo te byen vit ranplase pa premye òdinatè elektwonik ki te pi efikas yo.

### Ane 1930 yo
Fen ane 1930 yo te wè, pou premye fwa nan istwa informatique, kòmansman konstriksyon de *machin kalkil pwogramasyon* . Yo te itilize rle epi yo te pwograme nan lekti woulo detache ak Se poutèt sa, pou kèk, yo te deja òdinatè. Yo pa t vin itilize jis nan kòmansman ane 1940 yo, sa ki te fè 1940 premye deseni kote yo te jwenn òdinatè pwogramasyon ak machin pou kalkile totalman fonksyonèl. Se te premye an 1937 ke Howard Aiken, ki te reyalize ke machin analitik Babbage a se kalite machin kalkil li te vle devlope , pwopoze IBM pou kreye ak bati li. ; apre yon etid posibilite, Thomas J. Watson te dakò pou konstwi l an 1939 ; li te teste an 1943 nan lokal IBM epi li te bay ak deplase nan Inivèsite Harvard an 1944, chanje non li soti nan ASCC nan Harvard Mark I oswa Mark I.

Men, se Konrad Zuse tou ki te kòmanse devlopman Zuse 3 li an sekrè, an 1939, e ki te fini l an 1941. Paske Zuse 3 a rete enkoni pou piblik la an jeneral jouk apre fen Dezyèm Gè Mondyal la (eksepte sèvis sekrè Ameriken yo ki te detwi li nan yon bonbadman an 1943), solisyon trè envante li yo pa te itilize nan efò mondyal yo ansanm nan devlopman. nan òdinatè a.