Tèmomèt

**Tèmomèt** se yon enstriman ki itilize pou mezire tanperati. Li gen ladan yon kolòn mèki oswa alkòl ki ogmante ak monte lè li fè cho epi ki diminye ak desann lè li fè frèt.

Domèn etid li rele tèmometri. Devlope pandan XVIyèm ak XVIIyèm syèk, tèmomèt la itilize nan diferan domèn. Gen anpil aplikasyon pratik, nan Meteyoloji, nan medsin, nan kuizin, pou regilasyon, nan pwosede endistryèl, elatrye.

Pandan ke yon tèmomèt endividyèl kapab mezire degre nan chalè, lekti yo sou de tèmomèt pa ka konpare sof si yo konfòme yo ak yon echèl inik. Jodi a gen yon echèl tanperati absoli tèmodinamik. Echèl tanperati entènasyonalman agreye yo fèt pou apwoksimasyon sa a byen, ki baze sou pwen fiks ak entèpolasyon tèmomèt. Echèl tanperati ki pi resan an se Echèl Tanperati Entènasyonal 1990. Li pwolonje soti nan 0.65 K (-272.5 ° C; -458.5 ° F) apeprè 1.358 K (1.085 ° C; 1.985 ° F).

## Istwa
### Envansyon
Zansèt la nan tèmomèt la se tèmoskòp la, yon aparèy ki montre diferans ki genyen nan tanperati, men san yo pa mezire yo. Premye tèmoskòp yo tounen nan Antikite, tankou sa yo ki nan Philon de Byzance ak de Héron d'Alexandrie. Prensip la se varyasyon nan volim, tou depann de tanperati a, nan yon kantite lè k ap deplase yon kolòn dlo.

Tankou yon mekanis te pita itilize yo montre chalè a ak frèt nan lè a ak yon tib nan ki nivo dlo a kontwole pa ekspansyon an ak kontraksyon nan gaz la. Aparèy sa yo te devlope pa plizyè syantis Ewopeyen an nan syèk yo 16yèm ak 17yèm, an patikilye Galileo Galilei ak Santorio Santorio.

Anba tèm "tèmomèt la" li envante nan lane 1624, Jezwit Jean Leurechon a dekri, nan travay li *Rekreyasyon matematik*, prensip la nan tèmomèt lè a, ki deja itilize pa Galileo soti nan 1592 (yon chanjman nan tanperati sa ki lakòz nivo a nan dlo li nan yon ti seksyon tib). Prensip sa a te pran pa Santorio, yon zanmi doktè Venisyen Galile, ki moun patènite a nan envansyon a souvan atribiye. An reyalite, Santorio amelyore tèmoskòp Heron Alexandri, mete gradyasyon desimal ak yon minimòm ki koresponn ak tanperati nèj la, ak yon maksimòm ki koresponn ak sa ki nan flanm dife a nan yon chandèl. Sepandan, sistèm li te rete ouvè, sibi presyon atmosferik (ke nou pat ankò konnen), tèmomèt li tou te kenbe yon bawomèt. Li pat jouk 1644 ke Torricelli dekouvri presyon atmosferik, ak envante bawomèt la.


Fichye:Musée_des_Arts_et_Métiers_thermoscope_de_galilée_1592.JPG|Prensip tèmoskòp GalileMize da ak Metye, Pari.
Fichye:Termometri_cinquantigradi_inv_85_IF_46774.jpg|Tèmomèt floranten avèk echèl 50 degre. Mize Galile, Florans.
Fichye:Leurechon-RecreationMath-Thermomètre.jpg|Tèmomèt selon Jean Leurechon.Ekstrè liv li, *Récréations mathématiques*, pibliye an 1626.


## Prensip jeneral
Mezi tanperati a ka baze sou ekspansyon ak presyon kò yo (solid, likid oswa gaz), oswa nenpòt lòt pwopriyete fizik (varyasyon elektrik nan ka tèmokoup la, koulè emisyon limyè pou tanperati ki wo, elatriye) ki varye selon tanperati a. Sa a se prensip jeneral aplike daprè fason diferan depann sou bezwen yo (tanperati yo dwe mezire, nati materyèl yo dwe etidye, elatriye). Tèmomèt likid komen yo se tèmomèt mèki ak tèmomèt ak alkòl, men li posib tou pou jwenn tèmomèt lwil kolza.

### Etalonaj
Nan metwoloji, se yon tèmomèt kalibre swa pa konpare li ak yon lòt, oswa pa anyen konpòtman li yo ki gen rapò ak yon fenomèn fizik ki gen tanperati li te ye. Nan dezyèm ka a, pi souvan li se tanperati a nan pwen an ki ap fonn ak sa yo ki an bouyi nan yon presyon li te ye nan dlo a ki sèvi kòm referans. Metòd la klasik pran plas nan twa (3) etap ː

# Plonje rezèvwa tèmomèt la oswa pati sansib nan sonn tanperati a nan yon melanj de glas kraze ak dlo pi nan yon atmosfè (1013.25 hPa). Remake ki kote sou tib la nan tèmomèt la konvansyonèl oswa valè a nan pwodiksyon aktyèl la nan pwofonde a, yon fwa yo rive nan ekilib tèmik ;
# Fè menm bagay la avèk dlo bouyi nan ekilib avèk vapè li yo nan yon atmosfè estanda ;
# Divize entèval ant de (2) done sa yo selon echèl yo itilize (100 pou degre Sèlsiyis).

## Referans

## Lyen deyò