open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konplo

Konplo, Antann avèk lòt moun pou asasinen, bat yon moun.   Ranje avèk lòt moun pou viktim yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Konplo(kreyòl mauricien)
*Franse: le complot
*Angle: conspiracy
*Alman: die Verschwörung
*Panyòl: conspiración

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konprann

Konprann, Abilite pou rekonèt, entèprete yon bagay, moun ou byen aksyon moun.  Rekonèt.  Entèprete. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: comprendre
*Angle: to understand
*Alman: verstehen
*Panyòl: entender

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsa

Konsa, Yon fason pou moun di:  tankou sa a, menm jan avèk sa a.  Lè yon moun di konsa, li lonje men li sou yon bagay pou montre yon moun yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsè

**Konsè**, Yon represantasyon mizikal ki kapab genyen youn oubyen plizyè pèfòmè, atis. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: concert
*Angle: concert
*Alman: das Konzert
*Panyòl: concierto

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Konpatriyòt

Konpatriyòt, Yon moun ki soti nan menm peyi avèk yon lòt moun e ki toujou toupre pou defann peyi li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konpè

Konpè, Yon gason ki batize yon maryaj, yon pitit de lòt moun.  Yon gason ki ap viv sou kote kay yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsève

Konsève, Sere yon bagay pou jwenn li lè gen bezwen pou li.  Enrejistre yon dokiman sou yon diskèt nan yon òdinatè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsèy

Konsèy, Pawòl yon moun di yon lòt moun pou montre moun nan kisa ki pi bon pou li kapab fè.  Moun nan pa oblije aksepte konsèy la, men moun ki nayif pran tout konsèy yon moun pou yon lòd. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsolasyon

Konsolasyon, Aksyon yon moun ki ap pale avèk yon lòt ki gen lapenn pou bay moun nan kouraj. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: consolation
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konstriksyon

Konstriksyon, Tout etap yon konstriktè pase pou li konstwi yon bagay tankou yon kay, yon bato.  Yon kay.  Yon bato. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: construction
*Angle: construction
*Alman: Bau
*Panyòl: construcción

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsyans

Konsyans, Yon jij andedan tout moun ki fè moun nan santi li byen lè li fè yon bon bagay e ki fè moun nan santi li mal lè li fè yon move bagay.  Konesans sou ki byen avèk sa ki mal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: conscience
*Angle: consciousness
*Alman: das Bewusstsein
*Panyòl: la conciencia

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konsyantizasyon

Konsyantizasyon, Yon gwo mouvman edikasyon ki te kòmanse nan ane katreven yo nan peyi Ayiti pou fè ayisyen konprann kijan sistèm gouvènman peyi a move pou yo.  Mouvman sa a grandi tèlman rapid li kontribye a kraze govènman peyi a nan epòk sa.  Edike moun pou fè yo konprann lavi e rekonèt reyalite avèk ilizyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:conscientization
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontab

**Kontab**, Yon moun ki etidye syans kontablite a e ki pratike kijan pou kenbe egzamine kont.  Anpil moun panse kontab se yon moun ki manyen lajan, men sa pa vrè.  Yon kontab fèt pou gen tout mwayen disponib pou esplike ki kòb ki rantre e ki lajan ki depanse menmsi li pa janm rankontre avèk kòb. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:kontab(kreyòl mauricien)
*Franse: comptable
*Angle:an accountant
*Alman: Buchhalter
*Panyòl:un contador

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Kontablite

Kontablite, Teori e sistèm ki montre kijan pou ranje kont nan kòmansman yon biznis, kenbe kont yo, envestige kont yo epi rapòte sou yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontan

Kontan, Ekspresyon satisfaksyon andedan yon moun ki parèt sou vizaj moun nan lè li ri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl :
*Franse : content.
*Angle :
*Alman :
*Panyòl :

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konstriktè

Konstriktè, Moun ki konnen ranje plizyè moso ansanm pou reyalize yon imaj nenpòt moun kapab konprann.  Moun ki fè bagay tankou kay, bato, e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: constructeur
*Angle: builder
*Alman: der Baumeister
*Panyòl: constructor

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontantman

Kontantman, Ekspresyon vizaj yon moun ki satisfè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: contentement
*Angle: satisfaction
*Alman: die Zufriedenheit
*Panyòl:alegría

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konte

Konte, Mete anpil espwa sou yon bagay, yon moun.  Soti nan yon nonb pi piti pou ale nan yon nonb pi wo.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontè

Kontè, Moun ki konnen konte.  Aparèy ki kontwole yon kantite bagay ki ap pase tankou dlo, tan, kouran. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontinye

**Kontinye**, Ale san kanpe nan wout avèk yon bagay ki te kòmanse. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: continuer
*Angle: to continue
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Kontante

Kontante,  chache yon mwayen pou satisfè menmsi bagay ki pou bay satisfaksyon an pa vini. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontrakte

Kontrakte, Siyen yon kontra avèk yonn ou byen plizyè moun.  Travay yon ti bebe ki fè yon manman santi li lè pou li akouche. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontraktè

Kontraktè, Moun ki siyen yon kontra.  Yon ti bebe ki vle soti andedan vant yon manman. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontre

Kontre, Pase sou wout yon lòt moun te ap pase, men de moun yo te ap ale nan direksyon opoze. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontrè

Kontrè, Bagay siyfikasyon yo opose tankou nò avèk sid, dous avèk anmè.
Janm = Toujou

Bann Makak

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontrekare

Kontrekare, Kanpe an fas yon moun pou fè li konprann yon bagay li te fè pate bon pou wè si moun nan te kapab evite fè bagay sa a yon lòt fwa.  Yon moun ki kontrekare yon moun kapab rankontre yon reyaksyon vyolan nan men lòt moun nan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontribisyon

Kontribisyon, Aksyon moun ki mete yon pati nan yon bagay anpil lòt moun, yo chak, ap mete yon pati tou.  Patisipasyon nan yon bagay pou fè li vini konplè.  Yon biwo leta ki kolekte enpo tout sitwayen avèk biznis nan peyi a peye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:kontribision(créole mauricien)
*Franse:contribution
*Angle:contribution
*Alman:Beitrag
*Panyòl:contribución

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontra

Kontra, Yon moso papye lalwa pèmèt de moun ou byen plis moun siyen pou yo respekte tout sa ki ekri sou papye a.  Yon angajman de ou byen plizyè moun pran ansanm. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontraksyon

"Kontraksyon" se yon mo nan lang Kreol ayisyen ki vle di "kontraksyon" nan lang angle. Nan lang angle, kontraksyon se lè ou mete de mo ansanm pou fòme yon sèl mo. Kòm nan lang Kreol ayisyen, gen plizyè egzanp de kontraksyon ki sòti nan lang angle. Men kèk nan yo yo:

"Pou" + "le" = "Poukisa" (poukisa) - Poukisa ou pa vini? (Poukisa ou pa vini?)
"Se" + "li" = "Sèl" (sèl) - Li se li ki fè sa. (Li se li ki fè sa.)
"Nan" + "yo" = "Nan yo" (nanyo) - Mwen poko wè liv yo. (Mwen poko wè liv yo.)
"Pa" + "li" = "Pal" (pal) - Pa li sa. (Pal sa.)
Sa yo se kèk egzanp sòti nan lang Kreol ayisyen, men pa genyen yon lis ekzostif de kontraksyon yo. Chak kontraksyon ka chanje selon zòn geografik oswa varye daprè moun ki pale.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontribye

Kontribye, Bay patisipasyon nan yon bagay pou fè li vini konplè.  Mete yon pati nan yon bagay anpil lòt moun ap mete pa yo nan li tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kontwòl

**Kontwòl** se pouvwa yon moun gen pou kontwòle, pou aplike lwa. Yon òdinatè ki ap kòmande yon lòt machin. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: contrôle
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Kontwolè

Kontwolè, Moun ki gen kontwòl nan men li pou fè respekte, aplike lwa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Konvansyon

Konvansyon, Yon antant ant tout syantis pou ede yo jwenn solisyon yon pwoblèm.  Yon moman kote anpil moun ki gen konesans nan yon bagay rankontre pou jwenn solisyon yon pwoblèm pandan yon ap koute opinyon chak moun ki pale. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kopye

Kopye, Kreye imaj yon bagay yon fason pou li difisil pou moun konnen kiyès ki orijinal la e kiyès ki kopi a.  Gade jan yon moun fè yon bagay pou fè bagay la menm jan tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: copier
*Angle: to copy
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kòt

Kòt, Plizyè zo nan kò tout vètebre ki fòme do yo epi ki antoure kè yo.  Se zo sa yo moun touche lè yo manyen anba tete yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kotri

Kotri, Yon fi ki aksepte plase avèk mari yon lòt fi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kou

**Kou** se pati kò ki lye tèt la avèk epòl la.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: cou
* Angle: neck
* Alman: Hals
* Panyòl: cuello

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koubèland

Koubèland, Yon magouy kèk moun fè pou rantre kouran andedan kay yo san peye pou li.  Yon moso bagay ki fèt avèk menm materyèl avèk kawotchou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koresponn

Koresponn, Konparezon ant de fòs pou wè kiyès ki pi fò. Aksyon yon moun ki reponn atak yon lòt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koridò

Koridò, Yon ti wout ki jennen anpil kote plis pase yon moun pa kapab pase yonn sou kote lòt la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koudeta

**Koudeta** se yon aksyon kèk moun nan yon peyi ki touye prezidan peyi ou byen mete li nan avyon epi voye li ale nan yon lòt peyi pou yo pran plas prezidan an. Kèk lè sivil konnen pran pouvwa prezidan an tou, men se militè ki gen plis mwayen pou bay koudeta. Nan moman yon koudeta moun nan peyi a pa konnen ki moun ki ap gouvène anvan nouvo prezidan an pale avèk pèp la. Detounman politik yon peyi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: coup d'état
*Angle:
*Alman: Staatsstreich
*Panyòl: golpe de Estado

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Koule

Koule, Travay yon moun ki rantre nan dlo san kite pyès pati nan kò li deyò.  Eta yon resipyan ki gen yon tou nan li ki anpeche li kenbe likid san likid la pa tonbe. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koupe

**Koupe** se fè fant avèk yon zouti, tankou kouto. Rantre zozo (yon gason) nan koko (yon fi).  Frape yon bagay file tankou yon manchèt sou yon lòt bagay pou jis li kase an de moso.  Kopye tèks sou yon òdinatè soti nan yon dokiman pou ale nan yon lòt e nan menm moman sa a efase dokiman an kote li te soti a.  Anpeche yon moun fini yon pawòl li te kòmanse epi foure yon lide diferan nan konvèsasyon an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kous

Kous, Aksyon de moun, de bèt ou byen plizyè ki ap kouri pou wè kiyès ki ap rive yon kote anvan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouch

Kouch, Anpil nan yon bagay ki parèt san moun pate ap espere li.  Kantite kras ki sou kò yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouche

Kouche, Pran yon pozisyon vètikal tankou yon matla sou yon kabann.   ~ fi, Mete yon fi sou kabann epi rantre zozo andedan koko li.  Eta solèy lè li sispann klere tè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouchè

Kouchè, Moun ki mete moun kouche.  Yon gason ki mete yon fi kouche epi mete zozo li andedan koko fi a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouchèt

Kouchèt, Yon moso twal moun mete nan fant janb yo pou pare likid tankou pipi, poupou.  Yon moso twal pou mete nan fant janb ti bebe paske ti bebe pa kapab kenbe pipi avèk poupou pou lage yo lè li vle. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kout

Kout, Pase dwa bay yon moun pou li kontinye yon bagay.  Yon moun ki pa gen wotè nòmal yon moun genyen.  Yon moun ki gen mwens ke senk pye pou wotè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouran

Kouran, Mouvman elektrisite ki ap pase nan fil kouran.  Yon branch likid ki ap soti sou yon nivo ki pi wo pou tonbe nan yon nivo pi ba avèk vitès.  Yon bagay ki ap pase nan yon konnye a, nan epòk sa, ane sa, moman sa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouri

Kouri, Travay yon moun ki leve chak pye li epi mete yo atè byen vit pou avanse soti yon kote pou rive yon lòt kote byen vit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: courir
*Angle: to run
*Alman: laufen
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouti

Kouti, Yon pati nan yon bagay ki koud. Travay yon koutiryè, yon tayè lè li kole de moso twal ansanm. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Koud(créole seychellois)
*Franse:Coutures
*Angle:Seams
*Alman:Nähte
*Panyòl:Costuras

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Koutim

Koutim, Bagay yon moun toujou fè e refè chak fwa li gen chans pou fè li.  Abitid yon moun genyen.  Yon evènman yon sosyete fete chak ane.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: coutume
*Angle: custom
*Alman: Brauch
*Panyòl: costumbre

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Koutiryè

Koutiryè, Yon pwofesyonèl fi ki fè rad pou moun mete.  Koutiryè pi alèz nan fè rad pou fi, men gen kèk koutiryè ki fè rad pou gason tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koutize

Koutize, Aksyon yon gason ki ap pale avèk yon fi pou wè si fi a ap aksepte renmen avèk li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouto

**Kouto** se yon zouti pou koupe. Yon moso metal ki gen yon manch bwa ou byen plastik epi yon bò nan kò li plati yon fason lè li touche yon lòt bagay li ap kapab rantre andedan bagay la, li ap kapab koupe bagay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: couteau
*Angle: knife
*Alman: das Messer
*Panyòl: cuchillo
## Etimoloji
Mo *kouto* a soti nan lang franse a (*couteau*) ki soti nan yon mo laten (*culter*).

## Referans

## Kèk lyen
Kouvreli

Kouvreli, Yon ti dra mens moun mete sou kabann nan peyi twopikal yo.  Yo itilize kouvreli tou pou kouvri paske li pa fè fredi nan peyi sa yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouvri

Kouvri, Mete yon bagay laj sou yon lòt epi bagay laj la anpeche li rete vizib.  Bouche yon tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:kouver(kreyòl mauricien)
*Franse: couvrir
*Angle: to cover
*Alman: decken
*Panyòl: cubrir

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouwòn

Kouwòn, Yon siy pou montre grandè yon moun tankou yon wa, yon rèn.  Flè ki ranje an won pou mete sou kavo, tonm kadav. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouwonnen

Kouwonnen, Fè wonn yon bagay.  Mete, aliye yon bagay sou tout kwen yon lòt bagay.  Antoure yon bagay.  Mete kouwòn sou yon bagay, tèt yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:kourone(kreyòl mauricien)
*Franse:couronné
*Angle:crowned
*Alman:gekrönt
*Panyòl:coronado

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouzen

Kouzen, Pitit gason yon sè ou byen yon frè papa ou byen manman yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koutye

Koutye, Yon moun ki konnen kèk pwopriyetè kay ki gen kay pou lwe e ki konnen kèk lokatè tou ki ap chache kay pou lwe epi li ede yon rankontre pou yo fè biznis.  Yon pwofesyonèl ki patisipe nan ranje biznis pou moun e ki touche pou sèvi li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:broker(créole mauricien)
*Franse:courtier
*Angle:broker:
*Panyòl:corredor

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kouve

**Kouve** se yon aksyon anpil femèl zwazo ki kapab kouche sou ze li pandan anpil jou pou chak ze rive bay yon ti zwazo.  Lè yon femèl zwazo ap kouve, li leve sou ze yo sèlman pou ale chache manje. Kouve se yon pwosesis pou kite ze yo kouche deyò kò cho; sa konsène tou wotasyon peryodik ze yo pou asire devlòpman ki konvnab.

## Referans
Kouvè

Kouvè, Asyèt ki ranje sou tab avèk fouchèt, kouto, kiyè sou kote li pou moun kapab manje yon repa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: couvert
*Angle:
*Alman:
*Panyòl: el cubierto

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kòve

Kòve, Travay kolon yo te konnen fè esklav yo fè nan tan koloni yo.  Konbit.  Travay san touche pou travay ki fèt la.  Refè yon travay plizyè fwa san yon bon rezon pou refè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koyo

Koyo, Yon gason ki pa devlope seksyèlman, kont pou konprann lè yon fi vle fè lanmou avèk li.  Gason sa a pèdi anpil tan li pate ap janm bezwen pèdi pou koutize fi a si li te konprann fi.  Tan yon koyo pran pou li koutize yon fi fè fi a deja konprann li ap ale oblije montre gason sa a sa pou li fè anvan li jwenn sa li vle a; konsa li meprize avans yo lè yo vini. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Sinonim mo sa nan lang kreyol la
Yo itilize mo ￼ koyo pou meprize Yon gason ki pa konnen fi oubyen ki pa konn flannen. Gen plizyè fason yo di sa nan lang kreyòl la tankou:jantwen,jòma ,mawozo...

Jounen jodya yo plis itilize mo mawozo a 

## Etimoloji

Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Kòzè

Kòzè, Moun ki konnen, ki renmen koze.  Gran ~, Moun ki renmen koze anpil.  Yon gran kozè mete plis manti nan koze li pase verite pou li montre yon moun li konnen plis bagay pase lòt moun ki di yo konnen anpil bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krabinen

Krabinen, Mete yon bagay, yon moun nan menm sitiyasyon avèk krabinay.   Lè yon moun fè yon gwo aksidan, li kapab krabinen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kras

Kras, Pousyè ki poze sou yon kò epi ki kole sou kò sa a tankou li kontribye nan konstitisyon kò a.  Kras kapab chanje koulè yon lòt bagay.  Kras sou kò moun sanble avèk yon tach nwa.  Ti ~, Yon ti pati nan yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kraze

Kraze, Monte sou yon bagay epi fè li pèdi fòm orijinal li te genyen an.  Sa depan de materyèl ki antre nan konstitisyon yon bagay, lè li kraze, moso yo kapab separe ou byen rete ansanm.  Mete yon bagay lou sou yon bagay ki pi fay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:pou kase(kreyòl seychellois)
*Franse:briser
*Angle:to break
*Alman:brechen
*Panyòl:romper

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krazè

Krazè, Yon bagay pi lou ki okipe plas sou yon lòt bagay fay.  Lide, nan tèt moun, ki fè yo panse fi toujou anba gason lè yo kouche sou kabann. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krèm

Krèm, Kèk medikaman mou pwodiktè yo mete nan yon bwat mou pou moun kapab peze bwat la lè yo bezwen yon ti kras nan medikaman an soti nan bwat la.  Yon desè ki fèt avèk lèt e plizyè fri.  Kim ki soti nan anpil  pati nan kò tankou bouch moun ki pale anpil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Krèt

Krèt, Yon pwent ki monte dwat anlè.  Yon do mòn gèrye itilize pou yo kapab wè enmi ki ap pwoche sou yo.  Yon ti pwent ki sanble avèk yon ti do mòn sou anlè ouvèti koko yon femèl, yon fi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krabye

**Krabye**,( Aigrette )  Yon zwazo ki gen koulè blan, pye fen e ki renmen rete bò larivyè pou manje ti pwason e bò cheval avèk bèf pou manje vè sou kò yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krabinay

Krabinay, Anpil ti moso bagay tankou bwa, fèy, twal, zo, e latriye lavalas pote ale depoze nan yon kwen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kreten

Kreten, Moun ki pa vle fè egzèsis ki ap ede yo devlope entelijans yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kreve

Kreve, Rantre pwent yon bagay nan yon kò.  Fouye yon tou nan yon bagay ki te fèt pou rete san tou sa a.  Fòse zozo yon gason rantre nan koko yon femèl pou premye fwa nan lavi femèl la.  chire. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:creux
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kreyatè

Kreyatè, Moun ki kreye yon bagay, Bondye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: créateur
*Angle: creator
*Alman: der Schöpfer
*Panyòl: creator

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kritik

Mo " **kritik** » la pran yon lòt sans lè yo itilize li kòm yon non maskilen, kòm yon non feminen sengilye, kòm yon non feminen pliryèl oswa kòm yon adjektif, epi tou depan de kontèks la.

## Syans ak teknik
An jeneral, yon fenomèn oswa yon eta kritik karakterize limit ki genyen ant de sitiyasyon oswa de konpòtman ki fondamantalman diferan.

### Matematik

* Pwen kritik yon fonksyon ki gen plizyè varyab se yon pwen kote gradyan li anile .

### Fizik

* Pwen kritik yon kò pi se pwen nan dyagram tanperati - presyon kote koub ekilib likid - gaz la sispann.
** Tanperati kritik ak presyon kritik se tanperati ak presyon pwen kritik la.
** Volim kritik la se volim molè sibstans pi a nan pwen kritik la.
** Opalesans kritik se yon fenomèn optik ki parèt nan yon likid lè tanperati ak presyon li yo pre valè kritikn yo. Lè nou abize langaj la, pafwa nou konn pale de yon eta kritik pou yon likid nan kondisyon sa yo.
* Mas kritik yon materyèl fisil se mas ki nesesè li bezwen pou li deklanche yon reyaksyon youn ak lòt.

## Syans moun ak sosyal

* Nan filozofi modèn, yon kritik se yon ankèt sistematik sou kondisyon ak konsekans yon konsèp, yon teyori, yon disiplin oswa yon apwòch, ak yon tantativ pou konprann limit li yo ak validite li yo.
* Panse kritik la se volonte yon moun pou egzamine done yo ak anpil atansyon anvan li etabli validite yo.
* Panse kritik se yon konsèp ki devlope nan filozofi ak pedagoji pou deziyen itilizasyon kòrèk rezon an.
** Metòd ipèkritik la se yon metòd agiman ki konsiste de kritik sistematik oswa twòp atansyon sou pi piti detay yo nan yon deklarasyon oswa sous li yo. Li distenge li ak panse kritik la ki se yon itilizasyon rezon ak objektif pou rafine ak klarifye afimasyon san yo pa chèche nan prensip diskredite yo.
* Teyori kritik la rasanble egzamen ak kritik sosyete a ak literati ki baze sou konesans syans imanitè ak syans sosyal yo devlope a.
* Kritik metafòforik la se yon lekòl analiz retorik ki itilize nan syans kominikasyon.
* Yon zanmi kritik, yon moun ki kapab kritike zanmi li ak jantiyès.

## Kilti ak sosyete

* Nan langaj komen, yon kritik ka refere a :
** yon analiz kritik, ak menm siyifikasyon an tankou nan filozofi men souvan redwi a yon ekspozisyon nan kalite ak domaj (nan prensip yon enstriksyon enstriksyon ak eksklipatriye);
** yon deklarasyon defo yo, sitou lè yo itilize pawòl la nan pliryèl la.

### Edisyon

* *Kritik* se yon jounal ki te fonde an 1895 pa Georges Bans .
* *Kritik* se yon jounal ki te fonde an 1946 pa Georges Bataille .
* *Panse kritik* se yon jounal sosyoloji ki te dirije pa Georges Bertin .

### Okipasyon pwofesyonèl
Kritike

Kritike, chache mete verite rezilta travay yon moun klè pou tout lòt moun kapab konprann li.  Bay yon opinyon sou travay yon moun.  Pale byen, mal de pèsonalite yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kwa

**Kwa** se yon siy (+) ak yon senbòl.

## Tradiksyon

* Lòt kreyòl:
* Franse: croix
* Angle: cross
* Alman: Kreuz
* Panyòl: cruce

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kwasan

Kwasan, Yon varyete pen ki sanble avèk mwatye yon wonn.  Yonn nan fòm Lalin nan ki parèt chak mwa e pandan plizyè jou nan yon mwa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kwasans

**Kwasans** eta yon bagay ki te piti, kout e ki ap vini gwo grandi.  Eta yon bagay ki ap soti nan yon kantite ki pi piti pou ale nan yon kantite ki pi gwo.  Konte tankou soti nan en, de, twa… pou ale pi wo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kreye

Kreye, Fè yon bagay vini egziste pou premye fwa.  Envante yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krim

Krim, Move aksyon yon moun, tankou touye yon lòt moun, vòlè bagay yon lòt moun posede, ki ale nan direksyon opoze avèk lalwa.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:krim(créole mauricien)
*Franse: Crime
*Angle: Crime
*Alman: Kriminalitat
*Panyòl: Crimen

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Kwaze

Kwaze, Eta yon bagay ki pase, kouche an travè sou, wout, yon lòt bagay.  Lè yon mal bèt monte sou do yon femèl bèt pou rantre ògán seksyèl li nan pa femèl la.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kwen

Kwen, Kote.  Yon fas nan yon bagay tankou yonn nan kat fas yon bwat.  Yon pozisyon kote yon bagay ye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Kwenn

Kwenn, Po kò yon èt vivan melanje avèk vyann kole nan li.  Yon pati nan kochon machann vyann kochon itilize pou fè griyo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kwit

**Kwit**, Itilize chalè, dife pou chofe yon bagay pou moun manje pou jis li vini mou.  Tranpe yon bagay pou moun manje nan dlo cho pou jis li vini mou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Labou

Labou, Tè ki mouye avèk yon likid tankou dlo. Yon moso tè, pousyè ki melanje avèk yon likid tankou dlo.  Lè lapli tonbe yon kote tè a pa kouvri, li fè labou. 


Image:Volcan Boue 01.JPG|Labou anlè yon vòlkan
Image:Volcans de boue de Berca 01.jpg


## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: boue
*Angle: mud
*Alman: Schlamm
*Panyòl: barro

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lagè

Lagè, Yon moman lè de gwoup politik, de gwoup militè ap goumen. Gè. Lè de diferan gwoup ap goumen, anpil moun ki pa nan gè a, timoun avèk fanm, kapab mouri tou. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: guerre
* Angle: war
* Alman: Krieg
* Panyòl: guerra
* Pòtigè: guerra

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lagon

Lagon, Kote yon moso tè kenbe dlo, tankou lapli ki tonbe sou li, pou anpil jou anvan dlo sa rantre nan tè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lajan

**Lajan**, Kòb. Moso metal (gade Monnen) oubyen moso papye (gade Biyè) pou achte ak vann. Anpil moun pran li pou pi gwo bagay nan mond lan.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl: kòb, papye, adoken, klou
* Franse: argent
* Angle: money
* Alman: das Geld
* Panyòl: dinero

## Istwa
Gade Ajan

## Referans

## Lyen deyò
Lajè

Lajè, De kwen ki pi kout nan kat kwen yon bagay.  Dimansyon nan yon sans pèpandikilè a longè.  Gwosè yon bagay nan tout sans li, san kite yon ti moso nan bagay la deyò.  De dimansyon ki pi kout yo nan yon bagay ki gen kat kote, kat kwen.   Kontrè longè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: largeur
*Angle: width
*Alman: die Breite
*Panyòl: ancho

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lajònis

**Lajònis**, Yon maladi ki gen rapò avèk yon enfeksyon nan fwa yon èt vivan tankou moun.  Li bay moun dyare ki mache avèk plis pouse pase poupou vrèman.  Peyizan ayisyen konnen trete maladi sa a avèk feyaj. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lage

**Lage**, Retire yon kòd ki te mare yon bagay pou kite bagay la ale. Travay yon moun ki kite yon kote pakse kantite tan pou li te pase kote a fini pase. Retire yon moun nan prizon pou li kapab vini lib. Kite yon bagay ki te pandye anlè tonbe sou tè a. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:large(kreyòl seychellois)
* Franse:libéré
* Angle:released
* Alman:freigegeben
* Panyòl:liberado

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lafyèv

**Lafyèv** se yon gwo ogmantasyon nan wotè tanperati kò yon èt vivan. Lafyèv pa yon maladi pou kont li, men se siy pou fè konnen gen yon lòt maladi ki bezwen trete. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: fièvre
* Angle: fever
* Alman: Fieber
* Panyòl: fiebre

## Etimoloji
Mo *lafyèv* la soti nan lang franse a (*fièvre*) ki soti nan yon mo laten (*febris*).

## referans

## Kèk lyen
Lakansyèl

Yon **lakansyèl** se yon fotometeyò  ​​vizib nan direksyon opoze a Solèy lè li klere pandan lapli. Li se yon sèk koulè yon gradyan koulè.

Yon lakansyèl konsiste de de arc prensipal: arc prensipal la ak arc segondè. Arc prensipal la se akòz reyon yo te sibi refleksyon entèn nan ti gout dlo a. Koulè yo swiv youn ak lòt soti nan wouj deyò a pou rive nan vyolèt anndan an. Reyon yo te fè de refleksyon entèn nan gout dlo a lakòz yon arc segondè mwens entans deyò premye . Lòd koulè yo nan arc sa a ranvèse. De ark yo separe pa gwoup nwa Alexander.

## Ak segondè, pi wo ak lòd ak ak sipènimerè
Pafwa yon lakansyèl segondè, mwens klere pase lakansyèl prensipal la, ka wè pi wo a li. Li koze pa yon doub refleksyon nan limyè solèy la andedan gout lapli epi li parèt nan yon ang 50-53 ° nan direksyon opoze a solèy la. Piske refleksyon adisyonèl la lakòz, an total, yon devyasyon nan limyè a ki pi gran pase 180 °, se koulè ki pi piti devye ki parèt pi pre aks la, ak, kontrèman ak arc prensipal la, ble sou deyò a ak wouj sou andedan an. Klate ki pi ba nan arc segondè a fè li pi difisil pou obsève.

## referans
Lakou

**Lakou**, 
1) Espas ant yon kay e antouraj ki separe li avèk lòt moso tè ki antoure li. 
2) Yon gwoup jij nan tèt depatman jistis yon peyi.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:lakour(kreyòl mauricien)
* Franse: cour
* Angle: courtyard
* Alman: Hof
* Panyòl: patio

## Referans

## Lyen deyò
Lakrè

Lakrè, Yon moso bagay blan, tout koulè, moun itilize pou ekri sou tablo, bay yon desen koulè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lalo

Lalo, yon fèy vèt nou itilize pou fè legim ak bon bouyon. Li sèvi tou kòm remèd. Peyizan ayisyen kwit li plis, men gen kèk moun nan vil yo ki manje li tou. Nou jwenn Lalo sitou nan depatman Latibonit nan peyi Ayiti.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lalwèt

Lalwèt, Yon ti branch vyann ki andedan bouch moun e sou dèyè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lamantasyon

Lamantasyon, Yonn nan liv yo ki nan Bib la.  Yon moman penitans nan lavi yon moun kote li a pote plent bay, Bondye, yon lòt moun tankou yon wa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lakay

Lakay, Kay kote yon moun ap toujou retounen menm lè li ale byen lwen.  Peyi kote yon moun te fèt. Gade Kay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lakomin

Lakomin, Yonn nan divizyon teritwa Ayiti yo.  Biwo kote majistra yon vil ye.   Gen twa majistra nan chak vil e yo twa travay nan menm biwo a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lamveritab

Lamveritab, Grenn yon pye bwa ki donnen plis nan Depatman Grandans. Moun nan zòn sa fè yon bagay ki rele tonmtonm avèk grenn sa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Lanati

**Lanati** se yon ansanm sistèm ak fenomèn ki pa ka modifye pa moun.          

Mo "Nati" a se yon mo ki polisemik (sa vle di yo ki gen plizyè sans):li kapab dezinye ansanm de matyè ki konpoze yon bagay (ki sa li ye vreman), orijin ki fè li vin yon choz ak yon ansanm bagay  reye li ki endepandan de kilti imèn, ou yon ansanm bann sistèm ak yon valè fenomèn natirèl.                                        

Nan bon sans, lanati ka gwoupe ansanm :
* anviwònman biyofizik, abita ak anviwònman natirèl (terès), akwatik oswa maren ; prezève (avèk fò natirèlite) ak degrade ;
* peyizaj sovaj, peyizaj amenaje ak chanje ;
* "Fòs yo" ak prensip yo fizik, jewolojik, tektonik, meteyolojik, biyolojik, evolisyon ki konstitye linivè a ak moun ki anime ekosistèm yo ak biyosfè sou Latè ;
* anviwònman yo (dlo, lè, t̠è, lanmè, monn mineral) ;
* gwoup espès yo, moun yo ak monn ki abrite yo: vejetal (forèt), bèt, ki gen ladan espès imèn ak anviwònman imen ak lòt nivo twofik yo enkli chanpiyon, bakteri ak mikwòb ;
* sèten fenomèn epizoduk nan lanati (kriz, sik glasyasyon / rechofman klimatik, sik jewolojik, sik silvijenetik, dife ki gen orijin ki pa imen).
                                  
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: nature
*Angle: nature
*Alman: die Natur
*Panyòl: naturaleza

## Etimoloji
Etimoloji mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lanfè

**Lanfè**, Yon plas kote moun panse ki gen anpil tribilasyon e se Satan ki ap gouvène kote sa a.  Yon plas tout moun relijye yo kwè ki egziste e se la tout moun ki pa suiv prensip Bondye yo ap ale pou yo kapab pase penitans epi boule.  Kwayans kèk moun genyen de lavi kèk moun ap viv sou tè a.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:lanfer(créole mauricien)
*Franse: l'enfer
*Angle: hell
*Alman: die Hölle
*Panyòl: infierno

## Istwa

Nan Bib la gen 2 anfè :
### Sheol ak Hades
Nan lang ebre Sheol, nan lang grèk Hades (ᾅδης hadēs):
Travay 2:27 Paske, ou p'ap kite m' kote mò yo ye a. Ou p'ap pèmèt moun k'ap sèvi ou la pouri **anba tè (Hades)**.
### Hinnom ak Gehenne
Li se yon vale toupre lavil Jerizalèm. Nan lang ebre Hinnom, nan lang grèk Gehenna (γέεννα geenna):
Mak 9:45 Si se pye ou ki pou ta fè ou tonbe nan peche, koupe l', voye li jete. Pito ou antre nan lavi a ak yon sèl pye, pase pou ou rete ak de pye ou, apre sa pou yo jete ou nan **Lanfè (Geenna)**.

### Lanfè
Nan lang latin *inferno* konfond de bagay sa yo nan youn.

### Nan lòt relijyon ak kilti

### Boudis ak Tayois
Nan boudis, yo refere lanfè kòm *Naraka*, kontrèman ak lanfè kretyen, yon moun voye la baze sou kama li ak pinisyon an pa etènèl.

Nan Tayois chinwa, yo refere lanfè kòm *Diyu* (地獄 dì yù) an lang chinwa. Ki te dirije pa *Yanluo Wang*, "wa lanfè" a, Diyu se yon labirent nan nivo anba tè ak chanm kote nanm yo pran ekspye pou peche sou latè yo.

## Referans

## Lyen deyò
* Atik « Enfer » nan ''Diksyonè Teyoloji Katolik'', sou jesusmarie.free.fr
* Ekri sen Katolik ak ègzejè yo sou kantite moun ki ale nan lanfè, sou jesusmarie.free.fr
Lanmidon

Lanmidon, Yon poud ki soti nan manyòk e ki kapab prepare pou kole kèk bagay tankou papye sou papye.  Pou fè poud sa a, moun yo kraze manyòk la epi yo retire likid li bay la.  Lè likid sa poze, gen yon bagay ki fòme anba resipyan kote li ye a.  Yo mete bagay sa seche nan solèy.  Se lanmidon an sa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lanmò

**Lanmò**, Moman kote yon moun soti nan lavi. Yon ka. Yon gwo pwoblèm anpil moun, fanmi avèk zanmi yon moun genyen lè youn ou plizyè pwòch moun sa yo mouri.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: mort
* Angle: death
* Alman: Tod
* Panyòl: muerte

## Etimoloji
Mo *lanmò* an soti nan lang franse a (*la mort*) ki soti nan lang laten an (*mors*).

## Referans

## Lyen deyò
Lanmou

**Lanmou**, bon santiman yon moun, yon bèt gen nan kè li pou yon lòt moun, yon lòt bèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: amour
*Angle: love
*Alman: die Liebe
*Panyòl: amor

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lans

Lans, Yon bagay moun kapab vlope avèk men li, men ki solid anpil e ki kenbe de bò yon sak, panyen e ki kenbe de bò yo an balans; konsa moun kapab tranpòte panyen an, sak la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lantouray

Lantouray, Baraj nan tout kwen yon moso tè pou fè li difisil pou moun, bèt rantre sou moso tè sa a.  Lantouray fè moun konnen gen yon lòt moun ki posede yon moso tè ki antoure. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lanmè

**Lanmè** se pati jewografik tankou gwo espas dlo sale.

## Tradiksyon
*Franse: mer
*Angle: sea
*Alman: Meer, See
*Panyòl: mar

## Etimoloji
Mo *lanmè* la soti nan lang franse a (*la mer*) ki soti nan yon mo laten (*mare*).

## Referans

## Lyen deyò
Lanmen

Lanmen, Kole de men ansanm epi vlope yonn avèk lòt la pandan yo ap souke.  Yon fason pou salye yon gason.  Yon mwayen enmi yon ayisyen itilize pou mete yon pwazon, yon zonbi, nan kò enmi an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lapè

**Lapè :** an kreyòl ki vle di an fransè **Paix**.

*``non``*

**ht**: se rapò ant moun ki pa nan kont.

*egz*: M ta renmen viv nan ``***lapè''``'''.

'''fr''': rapport entre personnes qui ne sont pas en conflit.

''exp:'' J'aimerai vivre en ``***paix*``*'.
* Lapè (eta pasifik)

* Lapè (gen pè)
Lapenn

Lapenn, Yon santiman ki anvayi kè yon moun e ki anpeche moun sa eksprime kontantman.  Yon moun ki nan lapenn kapab kriye si li kontinye panse de sa ki anpeche li eksprime kontantman li a.  Prezans lòt moun ki ap pale de lòt bagay ki bay kontantman kapab fè moun nan bliye lapenn li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Laponyèt

Laponyèt, Yon moman kote yon gason vlope zozo li avèk men li epi li ap fè yon mouvman soti devan ale dèyè avèk men li.  Mouvman sa bay gason an yon sansasyon ki sanble avèk sansasyon yon zozo ki ap rantre soti nan yon koko bay, epi dechay soti nan zozo li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lapòs

Lapòs, Yon biwo leta nan anpil peyi kote moun bay lèt, bwat, anpil lòt komisyon pou anplwaye biwo sa a voye bay destinatè pou yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Mo *lapòs* la soti nan lang franse a (*la poste*) ki soti nan lang italyen an (*la posta*).

## referans

## Kèk lyen
Lacho

**Lacho**, Yon poud wòch blan. Pou Ayisyen prepare poud sa a, yo ranje yon pil moso bwa youn sou lòt epi yon mete wòch blan sou bwa yo. Yo limen dife nan bwa yo pou yo boule e chofe wòch yo anpil. Lè bwa yo fini boule moun vide dlo fwèt sou wòch cho yo. Wòch yo fonn pou bay lacho. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: chaux
*Angle: lime
*Alman: Kalk
*Panyòl: cal

## Istwa
Istwa mo sa

## Gade tou
* Beton
* Kalkè

## Referans

## Lyen deyò
Lasi

**Lasi**, Nich kote myèl ponn, fè pitit, epi mete siwo. Yon kras ki fèt nan je moun, bèt. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Latanyen

Latanyen, Fèy yon plant atizan ayisyen itilize pou trese makout, baskèt, panyen, djakout.  Li reziste anba domaj dlo ki mouye li pandan anpil tan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Laten

**Laten** se ki nan Wom ansyen. Lang laten se yon lang moun pa pale ankò pou lang ofisyèl peyi yo, men se li ki manman anpil lang nan anpil peyi e legliz katolik nan tout peyi kontinye itilize lang sa nan kèk seremoni.  Anpil mo nan prèske tout lang nan Ewòp kapab jwenn rasin yo nan laten. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: latin
*Angle:Latin
*Alman: Latein
*Panyòl: latín

## Istwa

Istwa mo sa, etimoloji

## Referans

## Lyen deyò
Latitid

**Latitid** se yon distans an degre nò ak sid ekwatè a.

Latè a pa yon esfè pafè (epi li yon ti jan "aplati" nan pòl yo). Distans fizik chak degre latitid pa menm tout kote. Nan ekwatè a, distans sa a se 111.3195 km, epi toupre pòl yo, li se 111.12 km.

Nan tèks anglè yo, ang latitid la, jan yo defini l anba a, anjeneral yo deziyen l ak lèt ​​grèk phi (ϕ oubyen φ) ki miniskil. Yo mezire l an degre, minit ak segonn, oubyen degre desimal, nan nò oubyen nan sid ekwatè a. Pou rezon navigasyon, yo bay pozisyon yo an degre ak minit desimal. Pa egzanp, far The Needles la sitiye a 50°39.734′ N 001°35.500′ W.

## Referans
Latriye

Latriye, Anpil lòt bagay ki vini, ki kapab vini apre san bay non yo.  Bagay ki sib lòt bagay ki devan yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lache

**Lache**, Kite yon bagay ale nan yon direksyon san kontinye kontwole kijan li ap kontinye ale. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lavant

Lavant, Vann anpil nan yon kantite machandiz ki te ap tann achtè pou achte yo.  Vann machandiz. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lave

Lave, Mete, pase dlo sou yon bagay pou retire salte sou li.  Mete rad nan machin avèk dlo e savon pou yo vini pwòp.  Mete rad nan dlo fwote savon sou yo epi fwote yo pou jis yo vini pwòp.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lavi

**Lavi** se pati ki pi enpòtan nan egzistans yon èt vivan. Li se orijin tout èt vivan, li grandi avèk kò a epi li kite kò a pandan lanmò a vini.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: vie
* Angle: life
* Alman: das Leben
* Panyòl: vida

## Etimoloji
Mo *lavi* a soti nan lang franse (*la vie*) ki soti nan lang laten an (*vita*).

## Referans

## Lyen deyò
Legal

**Legal** se ki rantre anba kouvèti lwa.  Tout bagay moun nan yon peyi, yon soyete fè nan obeyisans, avèk respè pou lwa ki kontwole sa yo ap fè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Legalizasyon

Legalizasyon, Fè lwa pou yon bagay ki te deja egziste si pate gen lwa ki gouvène bagay sa a deja.  Fè chanjman nan yon lwa pou rantre yon bagay moun deja ap fè anba lwa sa a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: légalisation
*Angle: legalization
*Alman: die Legalisierung
*Panyòl: legalización

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lekti

Lekti, Travay yon moun ki ap li yon ekriti tankou yon tèks, yon liv. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: lecture
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lenno

Lenno, Nenpòt bagay ki pa nan yon gwoup.  Yon bagay ki pou kont li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lès

**Lès** se yon rejyon syèl. Yonn nan kat pwen kadinal yo ki nan direksyon kote solèy la leve a. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: est
* Angle: east
* Alman: Osten
* Panyòl: este

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lesiv

Lesiv,  Travay yon moun ki ap lave rad nan machin ou byen avèk men. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lesivè

Lesivè, Moun ki fè lesiv.  Moun ki pran rad sal, mete dlo avèk savon nan yo pou fè rad yo vini pwòp pandan li ap fwote yo, yon machin ap fwote rad yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lespri

Lespri, Yon fòs envizib ki kapab aji sou bagay ki vizib.  Espri.  Yon degre entelijans yon moun fèt avèk li e ki bezwen devlope pandan moun nan ap grandi.  Lwa.  Lespri-sen.  ~ sen, Lespri ki pran nesans li nan Bondye.  Yonn nan twa pèsonalite Bondye yo:  Papa a, Pitit la, Lespri-sen an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:lespri(créole mauricien)
*Franse:esprit
*Angle:spirit
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Lyen deyò
Legliz

**Legliz**, soti nan rasin mo laten *ecclesia* ki se kominote kote yon pè ou byen yon pastè avèk anpil moun ki nan yon menm relijyon rankontre pou yo priye, chante, bay bon Dye glwa.  Yon kay oubyen yon tanp kote yon pè ou byen yon pastè avèk anpil fidèl konnen rankontre pou yo chante, priye, bay bon Dye glwa.  Yon òganizasyon relijye tankou legliz katolik, legliz pwotestan e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:Eglise
*Angle:Church
*Alman:
*Panyòl:Igleisia

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lejann

**Lejann**, Istwa moun nan yon sosyete toujou ap rakonte tout jenerasyon, men ki pa vrè. Kèk lejann sanble avèk yon istwa ki te pase tout bon vre. Bagay ki pa vrè. Siy ki reprezante yon konpayi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: légende
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Lestomak

**Lestomak** se yon agrandisman miskilè aparèy dijestif la tankou pòch vantral; se kote dijesyon chimik ak fizik fèt.

## Referans
Leta

**Leta**, Yon ansanm enstitisyon nan yon peyi ki òganize vi materyèl sitwayen yo ak enstitisyon yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Leti

**Leti**, Yon vejetab, fèy vè yon plant moun manje pou salad. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: laitue
*Angle: lettuce
*Alman: Kopfsalat
*Panyòl: lechuga

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lètyè

Lètyè, Rezilta travay yon moun mete anpil tan avèk prekosyon pou fè li avèk entansyon travay sa a ap siperyè tout lòt travay, menm jan avèk li, lòt moun fè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Leve

Leve, Kite yon pozisyon kouche pou pran pozisyon chita ou byen kanpe.  Soti anba pou monte anwo.  Eta solèy la lè li kòmanse klere tè a.  Soti nan yon pozisyon orizontal pou pran yon pozisyon vètikal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: lever
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Libète

Libète,  Eta yon moun, yon peyi, ki lib.  Endepandans.  Aspirasyon tout pèp pou yo patisipe nan desizyon peyi yo.  Anpil moun kwè libète se yon bagay moun pran se pa yon bagay moun bay moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: liberté
*Angle: freedom
*Alman: die Freiheit
*Panyòl: libertad

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Librèri

Librèri, Yon biznis kote ki gen liv pou vann, anpil liv. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lim

**Lim** se yon zouti. Yon moso metal ki gen anpil ti dan sou tout longè li yon fason pou li kapab grate lòt metal e diminye gwosè yo. Yon lim se yon bon zouti pou file kouto. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen