Mons

**Mons** (pwononse ; ; an Olandè ak ) se yon vil ki pale franse nan Bèljik ki sitiye nan Wallonia. Ansyen kapital konte Hainaut, ki chèf pwovens Hainaut, vil prensipal awondisman Mons, li. se chèz youn nan senk tribinal apèl nan peyi a. Popilasyon Mons se  an 2023 e aglomerasyon li genyen .

Mons sitiye  nan sidwès kapital la Bruxèl, apeprè  nan nòdès Pari,  nan lès. nan Lille ak apeprè  nan lwès Aix-la-Chapelle. Vil Mons sitiye nan kafou aks otowout enpòtan E19 (Amsterdam-Antwerp-Bruxèl-Pari) ak E42 (Lil-Charleroi-Liège-Frankfurt am Main).

Ki make pa listwa e ki rich nan yon eritaj achitekti ak kiltirèl enpòtan, Mons se kapital kiltirèl nan Wallonia depi 2002. Mons te deziyen tou nan  kòm Kapital Ewopeyen Kilti nan 2015.

## Toponimi
Non lokalite a ateste sou plizyè fòm nan Laten medyeval *Montensis* an 1036, *Montibus* an 1066 - 1070 -1073, *Montes* an 1140 ki kite premye mo nan ansyen franse *Monz* nan 1051, *de Monte* nan 1070, *Mons* nan 1178.

## Jewografi

### Seksyon ak vilaj
An 1971, Mons te fusionné ak minisipalite Cuesmes, Ghlin, Hyon, Nimy ak Obourg (AR 18/02/1971 - Lwa 04/09/1971).

Yo te ajoute nan antite sa a an 1977 Ciply, Harmignies, Harveng, Havré, Jemappes, Flénu, Maisières, Mesvin, Nouvelles, Saint-Denis, Saint-Symphorien, Spiennes ak Villers-Saint- Ghislain.


Mons OSM 03.png |Kat OpenStreetMap
Mons OSM 02.png |Kat topografik
Mons OSM 01.png |Ak minisipalite ki antoure yo


### Minisipalite fwontyè yo
Minisipalite ki sou fwontyè Mons yo se, nan sens goch apati nò, Jurbise, Soignies, Le Rœulx, La Louvière, Binche, Estinnes, Quévy, Frameries, Quaregnon ak Saint-Ghislain. Nan lwès ak sidwès vil la pwolonje yon rejyon ki gen yon min chabon rich pase: Borinage a (depi fizyon an nan minisipalite yo an 1972, Mons te fè pati antite *Mons-Borinage a. *).

### Topografi ak idrografi

Soulajman nan komin Mons enfliyanse pa fon Haine, rivyè ki soti nan lès rive nan lwès nan nò vil la anvan yo rantre nan Escaut an Frans.. Trouille, afluyan Haine (direksyon Sid-Nò) koule nan Haine nan nivo Jemappes. Nò ak sid vale Haine yo fòme ak ti mòn ak plato ki gen altitid piti piti ogmante pou rive nan yon wotè ki varye ant 50 ak  (Pwen ki pi wo ki sitiye nan nòdès vilaj Saint -Denis). Nan nivo fon an, altitid la desann nan  toupre rivyè a ak kanal Nimy-Blaton-Péronnes.

Konsa vil la devlope pandan plizyè syèk sou yon ti mòn ki chita nan konfluans de rivyè yo, sa ki ba li yon fòm prèske sikilè jodi a. ti bag la byen klè delimite sant vil la ak tout savann pou bèt yo. Nou fasilman remake altitid la ap ogmante pandan n ap pwoche bò sant sèk sa a pou n rive nan maksimòm li tou pre Kòlòy.

### Jewoloji

Sou teritwa minisipal la, soutè Vale Haine konpoze de alluvions. Nan ekstrèm nò fon an, kouch lakre ki soti nan Kretase ka wè tou pre vilaj Ghlin ak Obourg. Lakrè Obourg sa a, ki soti nan Kanpanyen, li gen fosil belemnites men jeneralman pa gen flint. Lakrè yo te itilize nan rejyon an pou plizyè ane pou fabrike siman. Lakrè a nan Spiennes ki gen laj yo te revize dènyèman se dat tou soti nan Campanian an. Tout lakre ak fosil sa yo pwouve rejyon Mons la se te yon lanmè twopikal nan Kretase, sa gen plis pase  ane.

Nan lòt kote nou jwenn silex, tankou nan Saint-Denis kote affleurement a soti nan Turonian la. Yo te itilize materyèl siliksa a nan pwodiksyon materyèl refractory. Nan Neyolitik, sa yo silansyen yo te ranmase nan min silex Spiennes.

Nan nò pant lakrè yo, altitid la ogmante anpil pou l rive nan 80 a . Nan nivo sa a, tè a konpoze de kouch ajil ki pi piti ki soti nan Ypresian. Nan tèt mòn rakbwa yo (rakwa Ghlin ak fwontyè ak komin Soignies), nou jwenn yon tè ki konpoze de kouch sab ki soti nan peryòd Ypresian tou.

Genyen tou plizyè pwojè nan Mons ki sèvi ak sous chalè jeothermal ki deja disponib nan Saint-Ghislain, Douvrain ak Ghlin pou chofe sèten bilding piblik ak prive. Nouvo distri estasyon Mons la planifye pou benefisye chalè jeotèmal apati 2013 e plizyè lòt pwojè yo ap etidye pa 2020 e yo kapab an jeneral ofri rejyon an yon pouvwa  . An reyalite, soutè Mons la abrite kouch dlo cho ki pwofon ki gen tanperati alantou  nan Ghlin. Se sèlman de pi, nan Saint-Ghislain ak Douvrain, ki te eksplwate depi 1985. Sit Saint-Ghislain pèmèt, pa egzanp, yon ekonomi anyèl anviwon . Sa a nan Ghlin te kapab, si eksplwate, bay yon koule natirèl ki gen plis pase /h dlo nan yon tanperati . Rejyon Mons la benefisye de yon resous eksepsyonèl *[[Enèji|enèji]]* paske enèji jewotèmal parèt yon altènatif ekonomikman solid pami diferan sous enèji renouvlab, kit se pou pwodiksyon elektrisite oswa tèmik dirèk. aplikasyon yo.

### Klima
Klima rejyon Mons la se yon klima tanpere menm jan ak tout pati lwès la. Bèljik, gras a pwoksimite Oseyan Atlantik la ki kontwole tan an grasa inèsi chalè dlo li yo. Klima a kapab enfliyanse pa zòn imid ak dou ki soti nan oseyan an, men tou pa zòn sèk (cho an ete ak frèt nan sezon fredi) ki soti nan enteryè a nan kontinan Ewopeyen an. An mwayèn (an mwayèn sou yon peryòd ki kouvri 100 dènye ane yo), nou obsève  lapli pa ane nan rejyon Mons la.

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans