Nana Asma'u

**Nana Asma'u** oswa Asma bint shehu Ousman dan Fodio 1793-1864 se te yon prensès peule, powèt ak pwofesè. Li se pitit fi fondatè Sokoto Sultanate a, Shehu Ousman dan Fodio ak yonn nan madanm li yo, Maimuna. Nana Asma'u inisye yon sistèm edikasyon pou fanm nan Sokoto. Li  popilè tou pou ekri yon gwo kantite travay literè ak savan ak travay  . Jodi a anpil moun konsidere l tankou yon egzanp yon fanm entelektyèl ak endepandan  nan istwa Afriken Mizilman e li rete yon figi enpòtan nan nò Nijerya .

## Biyografi
Nana Asma'u te fèt alantou 1793. Li te rele Asma'u nan onè Asma bint Abu Bakr, pitit fi konpayon Pwofèt Muhammad la, Abu Bakr As-Siddiq . Nana Asma te gen yon frè marasa ki te rele Hassan ki te mouri an 1817  . Anfans li te pase pandan jiad Usman dan Fodio (1804-1808), yon seri konfli ki te mennen kont wayòm Hausa yo. Apre Jiad la, Ousmane dan Fodio te etabli Sultanate Sokoto, yon anpi Islamik ki kouvri yon zòn  , ki sitiye nan nò Nijerya jodi a. Nana Asma'u se pitit fi premye Sultan Sokoto ak sè dezyèm Sultan an, Mohammed Bello . Li marye ak Gidado b. Laima, ki te konpayon ak *[[vizir]]* Mohamed Bello ak li te gen senk pitit gason  .

Nana Asma'u te vin yon konseye pou frè l 'lè li te ranplase papa yo Ousman dan Fodio , konseye Mohammed Bello ak lantouraj li pandan tout rèy li jouk li mouri nan 1837, ansanm ak sè li Maryam ak Fatima ak madanm Ousman dan Fodio, Aïsha ak Hawwa. Vreman vre, apati 1805, fanm fanmi kalif la te vin trè enpòtan e yo te jwe yon wòl politik e yo te pwodui zèv literè nan Sokoto  . Asma'u te grandi nan yon fanmi entelektyèl mizilman ak literati, tankou frè l ', li te resevwa yon bon jan edikasyon Koranik. Ousman dan Fodio ak disip li yo, swiv tradisyon yo nan *[[Qadiriyya]]* ''Soufis yo'', konsakre tèt yo nan pataje konesans, patikilyèman ''Sunnah'' la, tèks la Islamik ki rakonte lavi a nan pwofèt Muhammad. Pou yo, aprantisaj san ansèyman ta gen okenn sans, sa a se san dout youn nan faktè ki eksplike poukisa Nana Asma'u ki te grandi nan tradisyon sa a te bay anpil enpòtans pandan tout lavi li nan edikasyon fanm yo  . Menm jan ak anpil manm nan fanmi li, li te vin tounen yon otè prolifique.

## Ekriven ak konseye
Nana Asma'u te pale kat lang : Arab, Fulani, Hausa, ak Tamasheq epi metrize kilti ekri an Arab ak Ajami  . Li te kenbe plizyè korespondans nan lang sa yo ak remakab ki soti nan lòt vil nan kalifa a e menm pi lwen  . Kòm yon kolaboratè politik nan tribinal Sokoto Sultanate a, li te ekri plizyè tèks ki gen fonksyon, tankou lòt ekriti ki te pwodwi pa elit Sokoto, se te sèvi kòm yon gid nan fòm lan nan yon achiv pou jenerasyon kap vini yo nan chèf yo. Swasant zèv Nana Asma, ekri sou yon peryòd de 40 ane, te vin jwenn nou. Li te tire enspirasyon li nan pwezi tradisyonèl arab yo ansanm ak chante popilè Fulani, ki vle di jodi a, majorite powèm li yo  ekri an arab, Fulani ak Hausa ekri an karaktè arab  . Travay Nana Asma yo genyen ladan yo naratif istorik, epope, eleji, lamantasyon ak avètisman. Li te ekri anpil eleji kote li te glorifye travay papa l ak eritaj. Premye eleji li te ekri an 1830 e dènye a an 1865  . Anplis ekriti literè li yo, Nana Asma te tradui anpil tèks nan lang ki pa arab, tankou kèk ekri pa frè l Mohammed Bello tankou : *Kitàb al-Nisha* ekri an 1836  . Anplis, powèm li yo ki konsantre sou edikasyon Islamik te vin zouti pou anseye pèp la prensip debaz kalifa yo  . Istoryen yo te remake ke ekriti li yo souvan te gen repons a evènman ki te fèt nan moman yo te pwodiksyon an. Pa egzanp, nan 1821 li te ekri yon powèm nan Fulani ki te rele *Fa'inna ma'a a'sur yasuran* kont chèf Touareg Ibra ki te anvayi sultana a ak tou yon istwa pwoz ki rele *Wakar Gewaye* (" vwayaj la ”) sou jiad papa l  .

## Edikasyon Fanm yo
Politik edikasyon pou tifi te deja aplike pa Ousman dan Fodio. Nan fanmi relijye Mizilman li yo, manman l ak grann li te edike e te aprann fanm  . Ousman dan Fodio te konsidere ke edikasyon ak valè relijye yo ta dwe transmèt nan fanmi an, patikilyèman pa fanm, e pou rezon sa a li te an favè edikasyon yo nan mete ann aplikasyon mwayen pou pèmèt yo swiv ansèyman  . Fi Fulani ak fanm ki soti nan elit vil la, espesyalman fanm majinalize (fanm divòse pou egzanp) yo te patikilyèman ankouraje yo swiv ansèyman sa yo, Nana Asma u te pote fanm sa yo nan sekirite konplè ak respè  . Anvan jihad yo, Ousmane dan Fodio te anseye nan ti sèk komès Hausa, ak ansèyman li yo, ki te lajman swiv, te Lè sa a, ouvè a tou de fanm ak gason. Avèk siksè kanpay jiad yo apre 1808, enpòtans yo te bay kesyon edikasyon fanm yo te ogmante.

## Referans