Minè (metye)

Yon **Minè** se yon moun k ap travay nan yon min.

Travay nan min yo, difisil epi danjere, afekte gason, timoun ak fanm sanble. Silikoz se youn nan konsekans travay la.
Sen patron minè yo se Sen Barbara.

## Pwofesyon min

Nou te rele yon jenn minè "galibot" ak lidè background nan "porion". *Gueule noire* se non yo te bay tout minè ansanm ak moun ki te travay ak chabon (, ajan kondi tren vapè), pa analoji ak *gueules jaunes*. ki deziyen travayè min fè.

Echanj prensipal min yo te oswa yo jan sa a:
* an prensip
** Jackhammer: minè ki responsab pou kraze minrè, okòmansman lè l sèvi avèk yon pik, answit ak yon jackhammer (jackhammer). Li se moun ki pi ekspoze a danje (atak firedam, atak pousyè, glisman tè).
**Haveur: minè fè koupe nan wòch la pou fasilite ekstraksyon chabon ("labatwa").
** Harrower: responsab pou ranpli ak pouse kabwèt yo (kabwèt).
** Travayè bwa: responsab travay bwa (shoring) ak antretyen li.
** Travayè wòch oswa picker: responsab pou perçage wòch la pou rive nan venn minrè a, okòmansman ak pik la ak crowbar, apre sa ak dinamit la. Li se moun ki pi ekspoze a silikoz.
** Leve chabon: nan Scotland, fanm oswa timoun ki responsab pou leve yon nechèl chabon yo anpile nan yon sakado epi yo tache sou fwon yo pa yon espageti.

Nan min chabon "pik nan grisou" te kapab rive, yon eksplozyon ki fèt lè gaz sa a antre an kontak ak lè a. Eksplozyon ki pi mòtèl la an Frans se te Courrières an 1906, byenke li pa kapab ofisyèlman atribiye a dife. Li lakòz apeprè .

Yon eksplozyon an Frans te fèt 27 desanm 1974, nan min Liévin. Li lakòz 42 lanmò. Eksplozyon sa a rele Dezas Liévin.

## Kondisyon travay
Si an Frans, travay tè (men pa travay sifas) te ofisyèlman entèdi pou fanm ak timoun an 1874, e li dire pou kèk ane, byenke li disparèt piti piti nan lòt peyi Ewopeyen, li rete toupatou an 2020 pou ti fi ak ti gason nan plizyè peyi Afriken.

An 1995, Konvansyon sou Sekirite ak Sante nan Min yo (C176) I.L.O. adopte.

"Liv III" nan Kòd Mining la defini "dispozisyon sosyal yo" an patikilye "Kondisyon travay ak sante ak sekirite nan travay".

Nan Kanada, Quebec ak Ontario genyen tou règleman sou sante ak sekirite nan travay nan sektè min. Pifò nan règleman yo soti nan fidbak ki baze sou analiz de aksidan ki souvan fatal oswa ki te lakòz mutilasyon oswa lòt konsekans grav nan travayè yo.

Anvan 1925, travay minè a te trè difisil ak danjere, sitou akòz pete pousyè, risk pou yo tonbe nan leves, ak scree.
Pifò nan aksidan yo te fatal.

Remake risk ki asosye ak eksplozyon baton dinamit jiskaske yo ranplase yo pa eksplozif ki pi pwisan ak pi fasil pou jere, tankou sa yo ki soti nan fanmi plastik yo.

Avèk evolisyon nan machin ak aparèy mekanik, travay la te vin mwens difisil fizikman e li te redwi risk yo. Se pou nou mansyone aparans nan chajè navèt, egzèsis boom dyezèl, bolters ak egzèsis Long-Hole .
Malgre modènizasyon, sèten machin tankou beki egzèsis la, fè egzèsis orizontal, tren pneumatik ak charyo wou kontinye ap itilize nan plizyè ti operasyon min anba tè pou pri opere ki ba yo .

Modènizasyon ogmante sèten risk tankou kraze yon minè pa yon machin, anpwazònman CO2 ak kou chalè nan min trè mekanize . Remake ekspansyon sou yon sèten peryòd  nan silikoz, yon maladi okipasyonèl irevokabl.

Youn nan objektif enjenyè ak jesyon se rediksyon risk, ak fòmasyon ak enfòmasyon travayè yo sou risk sa yo ak sou prekosyon yo dwe pran pou evite lakòz oswa viktim yon aksidan.

Kote travay jodi a yo pi an sekirite malgre okazyonèl evènman malere.

## Evokasyon nan boza
### Literati
* *[[Hard Times]]* 1854, woman Charles Dickens: sou lanfè klas travayè a, ak kondisyon odiyan minè yo nan vil Coketown. Anvan li, Friedrich Engels te devlope menm tèm sa yo nan *[[Manifè Pati Kominis la]]* 1848.
* *[[The Black Indies]]* (1877), woman Jules Verne: sou min chabon Ekòs.
* *[[The Southern Star]]* (1884), woman Jules Verne ki te plase nan Lafrik di sid, peyi dyaman
* *[[Germinal (roman)|Germinal]]* (1885), woman Émile Zola evoke travay nan min chabon nan Nò Lafrans.
* *[[Louis Lengrand minè nan nò]]* (1974), kòmantè yo te rasanble pa Maria Craipeau
* *Deep miner* (1991), Augustin Viseux.

### Penti
* Constantin Meunier, pent reyalis ak sculpteur nan lavi k ap travay.
*Ignace-François Bonhommé, pent franse ki reprezante nan travay li lavi endistriyèl nan 19yèm syèk la.

### Mizik

*Le chant de la mine* oratorio pa Eugène Bozza sou liv José Bruyr, 1956.

*[[Les Corons]]* pa Pierre Bachelet se yon chante ki te pibliye an 1982 e ki te vin yon chante nan nò Lafrans. Sipòtè Lens te pran li kòm imn klib foutbòl yo a, Racing Club de Lens.

*Gueules noire* ak *Noir combat*, tracks ki parèt sou album *Live* gwoup franse Hors Control te pibliye an 2002, fè fas ak rezirèksyon min.

### Cinema
#### Fim dokimantè
* *Chabon boule*: An 1984, minè yo te revoke yo te achte min yo, 1998.
* *Men of the Night (The)*, Film Henri Fabiani, 1952 Detay fim
* *Minè Lafrans*, 1947
* *The Min, the Miners at the cinema*, 2011 (konpilasyon).
* *[[The Epic of the Black Faces]]*, pa Fabien Béziat ak Hugues Nancy, 2017.

#### Fiksyon
* *[[The Tragedy of the Mine]] (Kameradschaft)* (1931), ki te dirije pa Georg Wilhelm Pabst.
* *[[Germinal (film, 1913)|Germinal]]* (1913), ki te dirije pa Albert Capellani
* *[[Grisou (film, 1938)|Grisou]]* (1938), ki te dirije pa Maurice de Canonge
* *[[Germinal (film, 1963)|Germinal]]* (1963), ki te dirije pa Yves Allégret
* *[[Germinal (film, 1993)|Germinal]]* (1993), ki te dirije pa Claude Berri: ak miyò Miou-Miou, Renaud ak Gérard Depardieu
* *[[Les Virtuoses (film, 1996)|Les Virtuoses]]* (1996), ki te dirije pa Mark Herman: istwa yon brass band Angle ap eseye kontinye lè m 'nan fèmen.
* *[[Gueules noirs (film)|Gueules noirs]]* (2023), ki te dirije pa Mathieu Turi

## Galeri

File:StateLibQld 1 16182 Miners at work underground at the Rhondda Colliery, Ipswich, 1905.jpg|An 1905, toupre Ipswich (Ostrali).
File:Bundesarchiv Bild 183-13287-0005, Bergarbeiter bohrend.jpg|Prè plan yon minè.
File:Bundesarchiv B 145 Bild-F009346-0008, Essen, Bergmänner im Stollen.jpg|De minè.
File:Bundesarchiv Bild 183-13297-0004, Bergarbeiter absteifend.jpg|Fanm.
File:Bundesarchiv Bild 183-13297-0003, Bergarbeiter, Lehrlinge, Lore.jpg|Timoun.
File:Bundesarchiv Bild 183-1982-0706-307, Sangerhausen, "Thomas-Müntzner-Schacht", Bergarbeiter.jpg|Miners.


## Bibliyografi
* *Nou, dènye minè yo - Epok figi nwa yo*, Elise Fischer, Camille Oster, edisyon Hors Collection, 2005 
* *Konfli sosyal oswa konfwontasyon politik? Grèv minè yo an Frans an 1948 nan ang solidarite ak represyon*, Istwa Jean-Louis Vivens. 2015.  (Li sou entènèt).

## Gade tou
### Atik ki gen rapò
* Mine
* Grèv minè Britanik yo
* Aleksey Stakhanov
* Scailton
* Federasyon nasyonal travayè anba tè

### Lyen ekstèn

*  tèm min sou Géowiki

## Nòt ak referans