Reyònman solè

**Reyònman solè** se tout onn elektwomayetik ki emèt pa Solèy la.

Li konpoze ak tout seri reyònman, soti nan iltravyolèt byen lwen tankou reyon gama jiska onn radyo ak limyè vizib.  .Reyònman solè gen ladan tou reyon kosmik patikil anime ki gen gwo vitès ak enèji. Gen kèk nan reyònman sa a filtre pa kouch ozòn la anvan yo rive nan twoposfè a. Atravè fotosentèz li nesesè pou pifò espès k ap viv sou Latè.

## Konpozisyon

Se yon kò nwa nan 5 800 kelvin emisyon onn elektwomayetik Solèy la byen modle, epi lwa Planck la ka dekri. Maksimòm emisyon an se nan vèt la ( λ = 504&nbsp;nm), ak distribisyon reyònman an se apeprè mwatye nan limyè vizib, mwatye nan enfrawouj, ak 1 % iltravyolèt.  .

Rive nan nivo lanmè a, sa vle di li te pase nan tout atmosfè terès, yon pati nan reyònman solè a te absòbe. Yon moun ka lokalize an patikilye sou spectre opoze bann absòpsyon ozòn (ki absòbe yon pati enpòtan nan reyon iltravyolèt), oksijèn, gaz kabonik ak dlo .

## Varyasyon
Reyònman solè resevwa sou tè a varye nan tan, sou yon bò selon varyasyon nan aktivite solè, ak yon lòt bò selon sezon yo (dapre enklinezon Latè a) ak nan chak sezon dapre varyasyon natirèl ak antwopik nan tnebilozite. Yon etid resan te rekonstwi evolisyon nan reyònman solè resevwa nan sifas la nan Ewòp oksidantal sou plis pase yon syèk (1900-2014).  

## Karakteristik
Solèy la emèt reyònman elektwomayetik kote yo jwenn an patikilye gama, X, IV, limyè vizib, enfrawouj, mikwowonn ak onn radyo dapre frekans nan emisyon. Tout kalite reyònman elektwomayetik sa yo pote enèji  . Nivo iradyans ki mezire sou sifas Latè a depann de longèdonn reyònman solè a.

Entansite reyònman an pa konstan epi li ogmante pandan eripsyon solè pandan maksimòm sik solè a . Reyònman solè divize an twa (3) pati :

* Emisyon Solèy la kalm (gade konstan solè),
* Eleman ki tou dousman varye,
* Ekla solè .

Etid reyònman elektwomayetik Solèy la pa radyo astwonomi te mennen nan pwogrè menmen nan konprann fonksyonman entèn Solèy la. Onn radyo Solèy la emèt yo soti sitou nan plasma ki fòme kwomosfè a ak kouwòn solè a . Onn santimetrik yo koresponn ak kouch ki pi ba yo nan kwomosfè a pandan kouwòn lan emèt onn dekametrik. Plasma a aji kòm yon filt pasaj wo ki gen frekans koupe depann sou dansite elektwonik nan anviwònman an. Frekans sa a (an Hz ) kalkile avèk fòmil sa a :

: f = 9 \sqrt{N_e}

kote *N e* se dansite elektwonik plasma a an elektwon /m 3 . Pou egzanp, nan kwomosfè a, nan 18 000 K, dansite elektwonik egal a 10 18 nan frekans 9  GHz (longèdonn 3 cm).

An 2017, laboratwa nasyonal Los Alamos ( Nouvo Meksik ) te ouvri pou syantis meteyorolojik done sou pètibasyon nan sistèm GPS ki soti reyònman solè, ki te anrejistre pandan 16 ane   pa yon konstelasyon 23 satelit.

## Reyònman sou Latè
Yon ti pati nan reyònman solè rive nan sifas Latè a, soti nan onn radyo dekametrik rive nan reyon iltravyolèt ki pi mou, rès la ap reflete oswa absòbe pa atmosfè a ak iyonosfè a.

Lè li rive nan sifas Latè a, selon albedo sifas la frape, yon pi gwo oswa pi piti pati nan reyònman an reflete.  Lòt pati nan reyònman sa a absòbe pa sifas Latè (konvèti an chalè ) oswa pa èt yo k ap viv la, an patikilye plant (gras a fotosentèz ). Sous enèji sa a, yo rele enèji solè, se baz lavi a.

Reyònman solè total resevwa sou Latè se sòm reyònman dirèk ak reyònman difize. An mwayèn sou glòb terès la, 61 % reyònman ki resevwa a se dirèk.  Selon kote ou ye sou Latè, pati sa a varye anpil. Nan Hamburg pou egzanp, 60 % nan reyònman anyèl la se difize, pandan ke nan Cairo reyònman an difize reprezante sèlman 29 %.  

Pa konparezon, reyònman solè se 10 000 fwa pi pwisan pase tout konsomasyon enèji imen konbine. 

Nan kondisyon terès, reyònman an tèmik se ant 0,1 ak 100 mikwomèt. Li se karakterize pa emisyon an nan reyònman nan detriman nan enèji kalorifik nan kò a emèt. Kidonk, yon kò ki emèt reyònman tèmik diminye enèji kalorifik li pandan yon kò ki resevwa reyònman tèmik ogmante enèji kalorifik li. Solèy la emèt sitou nan reyònman vizib, ant 0,4 et 0,8 mikwomèt  . Kidonk, lè li antre an kontak ak yon kò, reyònman solè ogmante tanperati kò sa a.

## Enpòtans ekosistemik
Li enpòtan pou lavi sou tè a. Reyònman solè se vre :

* sous enèji solè, enèji reyònan ki fè lavi sou Latè posib sou yon bò nan bay enèji tèmik (chalè, ki pèmèt prezans dlo nan eta a likid ak vapè) ak sou lòt men an kòm yon sous enèji liminè ( limyè) ;
* nesesè pou fotosentèz (itilize pa plant yo, men tou pa liken ak sèten mikwo-òganis). Limyè solè la se konsa nan orijin prèske tout rezo twofik (ak pi fò nan kabòn fosil la) ;
* pèmèt oryantasyon anpil espès (gras a polarizasyon natirèl limyè solè a, menm lè lalin nan reflete li, pandan limyè lalin ) ; kèk espès itilize polarizasyon limyè ki reflete nan dlo oswa kitikil sèten plant ;
* kontribye nan pirifikasyon chimik dlo nan detwi sèten molekil ekotoksik oswa endezirab (lè dlo a pa twò twoub )  . Limyè solè a (IV) te fòme epi kenbe kouch ozòn lan ki pwoteje ekosistèm kont eksè IV kansewojèn ak destriktif (pandan y ap kontribiye nan fòmasyon nan nivo tè nan ozòn twoposferik toksik ak ekotoksik, sitou nan polyan ki rele "prekisè ozòn", ki emèt pa motè, chodyè santral, dife. . .
* reyon IV solè yo kontribye tou nan detwi kèk nan mikwòb ki viv oswa ki siviv yo nan kouch siperyè dlo sifas ak oseyanik (espèk iltravyolèt)  .
* Chalè solè a bay gen yon efè sinèjetik ki ranfòse efè dezenfektan IV solè , men lè syèl la klè men nyajè, efè sa a disparèt  .

## Enpòtans sanitè
Limyè solè a nesesè pou sante moun :

* sik lajounen-lannwit, ke yo rekonèt kòm sik nycthemeral, kenbe pi fò nan sik biyolojik imen yo. ;
* Reyon IV solè nesesè pou sentèz vitamin D  ;
* Reyon IV solè tou kontribye nan detwi yon pati nan mikwòb k ap viv oswa siviv oswa gen dlo pou benyen kontamine oswa dlo ki gen anpil chans yo dwe itilize kòm dlo pou bwè oswa irigasyon, avèk mwens efikasite nan dlo twoub , oswa rann twoub pa aktivite imen.Pwopriyete sa a itilize pou destriksyon bakteri fekal (egzanp : *[[Escherichia coli]]* ak *Enterococcus faecalis* ) pa sèten aparèy pou pirifye dlo brit ak enèji-efikas adapte nan rejyon avèk anpil solèy (dezenfeksyon total nan 3 a 6 èdtan, avèk mwayen ki pa chè, avèk efikasite (nan prezans oksijèn  ), teste nan peyi Zend., Afrik disid. . . ).    Lè yo respekte sèten kondisyon, menm pwosesis la sanble kapab detwi efektivman yon kantite viris ak ze parazit.  

## Nòt ak referans

## Gade tou

* Solèy
* Konstant solè
* meteyoloji tan espas
* Enèji solè
* Reyon solè
* Kosyan fototèmik
* Fotosentèz
* Panno solè

### Bibliyografi