Canindé (Ceará)

**Canindé** se yon minisipalite brezilyen nan eta Ceará, ki chita nan Mikworejyon Canindé, Mezorejyon Nò Cearense.

Se dizwityèm minisipalite ki gen plis popilasyon nan Ceará, ak yon popilasyon 74.174 moun, selon estimasyon IBGE pou ane 2022.

Relijyon ak lavi chak jou popilasyon an mare sere, sitou nan mwa kote gen gwo aflu touris, akòz foul pelerin ki soti nan tout kote Brezil pou vin Canindé mete lafwa ak devosyon yo nan divès kote pelerinaj vizitè yo konsidere kòm sakre. Pami yo, gen Bazilik Sen Franswa Chagas la; Estati Sen Franswa a, yon gwo moniman ki gen plis pase 30 mèt wotè; Chemen Lakwa a; Jaden Zoloji Minisipal la; ak Plas Pelerin yo — yon amfiteyat a louvri ki ka resevwa plis pase 120 mil moun.

Fèt Sen Franswa Chagas la, youn nan pi ansyen evènman relijye Brezil, fèt soti 24 septanm pou rive 4 oktòb (dat ki dedye a Sen Franswa Chagas). Dat sa a sèlman chanje nan ane eleksyon yo.

## Etimoloji
Mo **Canindé** soti nan tupí **kanindé** e li gen plizyè siyifikasyon:

* Tribi Endyen ki te resevwa misyon epi ki te abite, okòmansman, sou rivaj larivyè Banabuiú ak Quixeramobim;
* Yon gwo tribi Tarairiús ki te viv nan zòn santral Ceará, nan sertão Quixadá, Canindé ak Alto Banabuiú (Quixeramobim);
* dapre Paulino Nogueira: yon espès ara a ak plim jòn, yo rele guacamaio, oswa yon psitasisid (arararaúna)..

Denominasyon orijinal li te **São Francisco das Chagas de Canindé**, e depi 1914, li vin rele **Canindé**. 

## Fòmasyon administratif
Nan 1817, Canindé vin yon distri toujou avèk ansyen non **São Francisco das Chagas de Canindé**. An 1846, **São Francisco das Chagas de Canindé** tounen yon vil, apre yo te separe yon pati soti nan Fortaleza ak yon lòt pati soti nan Quixeramobim. Nan 1911, premye distri a parèt: **Caridade**. An 1914, **São Francisco das Chagas de Canindé** te leve nan kategori vil ak non aktyèl la, epi nan menm ane a yo te kreye 3 distri: **Caiçarinha**, **Jatobá** ak **São Gonçalo**, men **Caridade** te desann nan nivo pezevwa. An 1918, yo kreye distri **Santana**, epi an 1931, 2 lòt distri: **Belém do Machado** ak **Campos Belos**. An 1933, lòt distri yo te kreye: **Campos**, **Caridade** (ki te leve ankò kòm distri) ak **General Sampaio**. An 1935, distri **Campos** chanje non li pou **Ipueiras dos Targinos**. An 1936, **Belém do Machado** te redui non li pou **Belém**. An 1938, distri **Belém** te anèksé nan minisipalite Quixeramobim, epi distri **Santana** chanje non li pou **Saldanha**, pandan ke **Ipueiras dos Targinos** redui non li pou **Targinos**. An 1943, distri **Campos Belos** chanje non li pou **Ubiraçu**, epi **Saldanha** chanje non li pou **Paramoti**. An 1950, distri **Inhuporanga** te kreye. An 1951, distri **Bonito** te kreye. An 1953, distri **Esperança** te kreye. An 1957, **Paramoti** te emansipe soti nan Canindé. An 1958, **Caridade** te emansipe soti nan Canindé epi te anèksé distri **Inhuporanga**. An 1964, yo kreye distri **Ipueiras dos Gomes** ak **Monte Alegre**. An 1992, yo kreye distri **Capitão Pedro Sampaio** ak **Iguaçu**. An 2005, **Salitre** vin distri Canindé, ranplase **Ubiraçu**.

## Istwa
Régyon sous dlo yo sou rivaj larivyè Curu ak afluan li yo, ansanm ak afluan larivyè Choró, te abite pa endyen ki sòti nan orijin **Tapuia**: **Jenipapos-canindés**, **Kanyndés**. Depi sèk XVII, Pòtigè yo te kòmanse okipe tè sa yo, atravè sistèm **sesmarias**, pou kreye bèt ak fè agrikilti nan sik ekonomik vyann solèy ak **charque**.

An 1775, sargan-mò Pòtigè **Francisco Xavier de Medeiros** te etabli sou rivaj larivyè Canindé, e byento apre sa, li te kòmanse bati yon kapèl an onè **São Francisco das Chagas**, ki se mak istorik ak relijye Canindé. Konstriksyon tanp aktyèl la te konfyé bay achitèk Italyen **Antonio Mazzini**.

Yo mete an valè tou, afreski magnifik yo fèt pa pent, ki se tou Italyen, **George Kau**.

Kapèl sa a te fini an 1796, apre kèk konfli jidisyè ak ralantisman akoz Sechèl twa set (1777) ak sechèl 1793. Premye imaj **São Francisco** a se konnen popilèman kòm **São Francisquinho**, akòz gwosè li.

An 1818, pezevwa Canindé te leve nan kategori vil, lè yo te tou demake teritwa li sou rivaj larivyè ki te nonmen kote a. Fondasyon li te fèt nan dat 29 jiyè 1846.

## Jewografi

### Klima
Iklim minisipalite a se **tropikal ak sezon sèk** (klasifikasyon klimatik Köppen-Geiger: **As**), ak yon tanperati maksimòm de 33 °C ak minimòm de 24 °C (mwayèn). Precipitasyon plivyometrik mwayèn anyèl la se 756 mm.

### Idrografi ak resous idrik
Prensipal sous dlo yo fè pati nan basen larivyè Curu ak Metropolitana, kote rivyè prensipal yo enkli: **Canindé**, **Curu**, **Choró**, **Salão**, **Batoque**, **Cangati**, **Juriti**; ak riacho yo tankou: **dos Grossos**, **das Furnas**, **da Conceição** ak lòt anpil. Genyen tou plizyè **açudes** (barraj), pami yo: **Ipueira da Vaca**, **Logradouro II**, **Salão**, **São Mateus**, **Caracas**, **Sousa** ak **Barra Cancão** (tout nan basen larivyè Curu). An 2016, yo te konstwi yon **adutora** nan **Açude Escuridão** (Adutora Canindé), ansanm ak plis pase **240 pwi**.

### Sekou ak tè
Tip tè yo nan Canindé enkli: **pa kalk (55,14%)**, **litolojik**, **planosòlò solòdik (12,52%)** ak **podzòlòk vèrmèlo-amarèlo (4,04%)**. 

## Règleman
Administrasyon minisipalite a lokalize nan **sèd** li, **Canindé**. **Pouvwa egzekitif minisipal la** dirije pa **Prefekti Rozario Ximenes**, ki te eli an 2016. **Pouvwa lejislatif minisipal la** te enstale inisyalman nan **21 jen 1847**, avèk 15 **konsèy**.

## Soudivizyon
Aktuellement, minisipalite a divize an onz distri: **Bonito**, **Caiçara**, **Campos**, **Canindé** (distri-sèd), **Capitão Pedro Sampaio**, **Esperança**, **Iguaçu**, **Ipueiras dos Gomes**, **Monte Alegre**, **Salitre** ak **Targinos**.

## Ekonomi

* Agrikilti : èrbeuz ak pye bwa koton, bannann, mayi, pwa ak plant lwil oliv Castor .
* Bèt : bèf, kochon ak bèt volay .
* Elvaj pwason
* Endistri

Nan teritwa li, yo te jwenn prezans depo **berilo** (ki itilize kòm yon pyè semipwèzye nan endistri ekipman espasyal ak faktori nikleyè); **kalstòk** (ki jwenn nan fòm kristalin), **sianit** (ki itilize nan fabrikasyon porselèn); **espodumyèn** (ki se youn nan sous **lityòm**); **grafit granad**, **lepidolit** (ki se yon sous pou jwenn **lityòm**), **moskovit** (mika blan), **kwarz**, **kwarz woz**, **ametist** (ki se yon varyete **kwarz**), **feldspat** (ki itilize nan fabrikasyon porselèn ak seramik blan) ak **rutil**.

Daprè yon etid fèt pa Sebrae, chak vizitè relijye ki vini vizite Canindé depanse an mwayèn R$ 26,00. (Dapre to chanj aktyèl la, R$ 26,00 ekivalan a apeprè 3.900 gourdes Ayisyen).

## Kilti

Pifò evènman kiltirèl la se **fèt padwòner an**: **São Francisco das Chagas**, ki popilèman rele **Romaria de Canindé**. Se youn nan fèt relijye ki pi ansyen nan eta **Ceará**..

Yon gwo evènman relijye kote Canindé resevwa chak ane apeprè 2,5 milyon pelerin **fransiskan** soti nan tout peyi a, sa ki fè vil la gen pi gwo **romaria** **fransiskana** nan **Amerik Latin**.

Jiska jodi a, yo kontinye mennen solènman gwo imaj **São Francisco**, ki se konnen kòm **São Francisquinho**, nan tradisyonèl **pwosesisyon** nan **4 oktòb**, pandan **Festa de São Francisco das Chagas**.

Vil la gen tou pi gwo **estati** **São Francisco de Assis** nan mond lan, ki mezire **30,25 m** nan wotè.

Li se konnen pou tradisyon li nan travay moun ak bèt, espesyalman **vaqueiros** yo. Vil la gen **4 pitit** li yo ki rekonèt kòm **mèt** nan kiltir tradisyonèl popilè nan **Ceará**: **Mestra Dina** (vaqueira-aboiadora), **Mestra Odete Uchôa** (plant medsin), **Mestre Getúlio Colares** (sineiro) ak **Mestre Bibi** (eskilpteur).

### Bibliyotèk

; Bibliyotèk Minisipal

Yon bibliyotèk piblik se tou youn nan kote yo vizite nan yon vil, epi minisipalite Canindé gen **Biblioteca Municipal Cruz Filho**. Dapre lis **Sistema Nacional de Bibliotecas Públicas**, li sitiye nan **Praça da Basílica, 60, Centro**, **CEP: 62700-000**.

## Atraksyon touris

### Bazilik Saint Fancisco das Chagas

**Basílica a** se kè **Santuary** a. Li te bati pa **frè kapuchin** yo epi beni an 1915. Se **Matris** pèp Canindé a ak **Santye** **Romaria** dè milye de devòte **São Francisco** mirak.

Konstriksyon legliz ki dedye a **São Francisco das Chagas** te kòmanse an 1775. Devlopman travay la te make pa plizyè obstak tankou **sechèl** ak **posede tè legliz la** pa twa frè nan **ba Jaguaribe**, ki pita te vin bay li kòm don bay sen an. An 1796, travay la te konplete epi li te inogire, vin tounen yon kote sakre devosyon **fransiskana**.

Apre demann kominote canindeense a, an 1817, **Kapèl la** te leve nan **Matrik**, pa **Eveke Pernambuco a**, **Dom Frei Antônio de São José Bastos**. Se konsa, pèp la te jwenn **Paroyis São Francisco das Chagas**.

### Praça dos Romeiros

**Praça dos Romeiros** te kòmanse bati nan **jen 1987** e li te inogire nan **oktòb 1989** kòm pi gwo **anfiteyat a lè** nan nòdwès Brezil la e youn nan pi gwo **moniman sakre** nan mond lan.

Ansyenman, li te rele **Cidade de Assis**, fè referans ak **teritwa natal São Francisco**. **Impozan** ak **akoladò**, ak jaden li yo, koryidò ak alamedas, se nan **Praça dos Romeiros** kote **novenaryo** yo dedye a **São Francisco** fèt.

**Praça dos Romeiros** gen yon gwo **enfrastrikti**, ki ini **Zoolojik** ak **Mize** a. Zòn selebrasyon nan **praça** a te fèt pou akeyi apeprè **110,000** moun.

Espas la gen ladan l tou **boks sipò**, **twalèt**, **altè** 20 m², **kript**, **chanjman rad**, **kapèl S. S. Sacramento** ak yon **tò** nan fòm **kwaz** ki gen 30 mèt wotè, ki te itilize pandan vizit **Pape Jan Pòl II** nan eta **Ceará**.

Resamman, **Praça dos Romeiros** te resevwa **amelyorasyon** nan estrikti li a ak yon travay ki te fèt ant **desanm 2012** ak **septanm 2013**. Travay yo enkli **rekiperasyon** nan **planche a**, **restorasyon** nan **banch alvenè** yo, estrikti **elektrik** ak nouvo **fil**, **pòte konkrè**, **limyè**, **penti**, **chanjman nan kloti anlè a**, ak amelyorasyon nan **twalèt gason ak fi**, ansanm ak amelyorasyon nan **aspè anviwònman an**, tankou **koupe pyebwa** ak **netwayaj nan zòn ouvè yo**.

Anplis de tradisyonèl **novenaryo São Francisco** la, plas la se tou yon **sèn** pou **evènman kiltirèl**, **sosyal** ak **relijye**, tankou **prezantasyon kouwònman Nouvo Panyen (Nan mwa me)** ak **Selebrasyon Solèn Nwèl Senyè a (Nan mwa desanm)**.

### San Francisco Zoo

Tout te kòmanse lè **pelerin yo** te pote kèk bèt pou **São Francisco**, e **frè fransiskans yo** te oblije pran swen bèt sa yo. Nan **patyo a** ki mennen nan **Konvent Santo Antônio**, yo te mete kèk bèt nan ti **kagò** men plas la te **pa apwopriye**.

An **1974**, te bati yon ti **zoolojik** an fas **mize a**. Avèk konstriksyon **Praça dos Romeiros**, lide pou bati yon **nouvo Zoolojik** te parèt. Travay la te egzekite pa **Sekretarya Etatik Devlopman Iben ak Anviwònman** ak **Casa de São Francisco**, anba gidans **IBAMA**. Inogirasyon an te fèt pa **gouvènè** a nan **Ceará**, **Tasso Jereissati**, nan **13 mas 1991**.

### Mize

An **1972**, ansyen **vègèri** **Frei Lucas Dolle** te enstale yon **mize modès** pou ekspoze sa ki, anplis de lafwa, **devòte yo** te kite nan vil la. Mize a te fonksyone nan kay ki te sèvi kòm **matenite** nan **Praça Cruz Saldanha**, kote jodi a se **Sant Katèkèz** ki fonksyone.

Nan **3 out 1973**, nouvo **Mize a** te inogire, li te gen **apeprè 3,000 moso** nan ekspozisyon. Nan **jiyè 1985**, li te pase nan **reformas**, jwenn **lajè** ak mete an avant **istwa São Francisco** nan **lèz atistik nòdwès la**.

**Mize Rejyonal São Francisco**, oswa **Mize Canindé**, kounye a gen plis pase **5,000 moso**. Kote a gen yon **koleksyon enpòtan** ki louvri pou vizit chak jou. Kòm tradisyon an dikte, **pelerin yo** pote pi **egzotik** moso ak **valè istorik**, **kiltirèl** ak **relijye** eksepsyonèl.

**Mizeolojis** **Everaldo Germano** te reòdone espas yo nan **dezyèm reforma** nan **Mize Canindé**, ki te **reinogire** nan **22 janvye 2008**, pandan administrasyon **Paryòk Frei João Amilton**.

## Edikasyon
**Minisipalite Canindé** ap sòti kòm yon **pòl edikasyonèl**, paske li gen yon **Kampis** nan **Fakilte Estácio IDOMED**, ki ofri **kourè Medsin**, ak yon **Kampis** nan **Enstiti Federal Ceará (IFCE)**, ki gen **Licenciatures** nan **Edikasyon Fizik**, **Matematik**, **Mizik**, ak **Pedagoji**, ansanm ak **Kourè Siperyè Teknoloji** nan **Analiz ak Devlopman Sistèm**, **Jesyon Touris** ak **Rezo òdinatè**, ak **Espesyalis** nan **Planifikasyon ak Jesyon Politiques Piblik** ak **Edikasyon Fizik Lekolè**.

Recentman, **Canindé** te benefisye de **ekspansyon** nan **Inivèsite Etatik Ceará (UECE)**, atravè **Fakilte Edikasyon ak Syans Entegre nan Sertão de Canindé (FECISC)**, ak ofrann kourè inisyal yo nan **Administrasyon (Bacharelato)** ak **Pedagoji (Licenciatura)**.

## Espò

### Foutbòl
San reprezantan nan divizyon **Champoenat Cearense de Futebol**, **Canindé** gen sèlman yon **lig amatè** nan foutbòl ak **Estad Frei Teodoro**, ki itilize nan kèk **match**. **Klib** ki pi konnen nan vil la se: **Fluminense** (nan katye Santa Luzia), **Santa Cruz**, **América** (nan katye Alto Guaramiranga) ak **Maguari**.

**Oliveira Canindé**, yon nan **pitit byen konnen** nan vil la, se aktyèl **antrenè** e ansyen **foutbolè**. Malgre li fèt nan **Canindé**, li menm ak fanmi li sòti nan **minisipalite vwazen** **Itatira**, men paske li te ale viv nan **Canindé**, kote li te kòmanse kòm **foutbolè**, li te resevwa **soubri** sa a ki fè li konnen. **Oliveira** se yon non rekonèt nan **nasyonal**, sitou pou travay li nan **klib tradisyonèl** nan **nò** ak **sid-nò** peyi a.

### Futsal
Nan **futsal**, vil la **Canindé** soti nan yon **plizyè klib** tankou **Cruzada Canindé**, **Educandário Sagrada Família** ak **RM Canindé**, ansanm ak **Seleksyon Futsal Canindé**, ki te patisipe nan **premye divizyon** **Champoenat Cearense de Futsal**. Chak ane, fèt **Torneio dos Bairros** ak **Torneio Intermunicipal**, tou de nan **foutbòl sal**. **Kadriyòl lekòl** ak espesyalman **kadriyòl Centro Social Urbano (CSU)**, yo itilize nan **divès evènman poliesportif**.**Referans**