open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mizik Ayiti

__FORCETOC__ 

## Orijin Mizik Peyi Dayiti
**Mizik Peyi Dayiti** genyen enfliyans li tou dabò de koneksyon avèk rasazansèt Ayisyen, ki vle di, Afriken. Piske pandan plizyè syèk blan franse enfliyanse Ayisyen tank sou pwen jenetik ke kiltirèl --denpi lakoloni Sen Domeng -- nou kab di ke mizik la demontre enfliyans kilti franse a tou. Pou lòt enfliyans yo, ke yon moun pale de Dominikani ak Kiba, n'a remake ke *peyi sayo enfliyanse pa fondamantal kilti Afriken an tou.* Sa vle di ke li te mèt se mizik dominikèn ou se mizik kibèn, se senpleman *yon diferan vèsyon sou yon menm tèm. (*'Yon moun pa kab bliye faktè enpòtan sa**). Donk, etandone ke fondamantal la se menm bagay, Ayisyen pa gen difikilte adapte rit peyi sa yo.

== Mizik vodou ==
Majorite moun ann Ayiti pratike relijyon vodou a. E mizik relijyon vodou a itilize pèkisyon trè fòmèl. Nan [[Vodou]], moun chante, yo jwe mizik e yo danse. **Lwa** (lèspri sinatirèl) konn rantre nan tèt moun ki pratike vodou. Vodou se yon relijyon senkretik, sa vle di ke li melanje ak ''lwa'' Afriken yo e ak Sen legliz katolik yo tou. Lavyèj Mari, pa egzanp, vodouyizan yo asosye li avèk bèlte ''Freda Dahome''; Sen Patrik ki te fann aprè koulèv nan peyi yo bay pou [[Ilann]] la, yo asosye misye avèk ''lwa [[Damballa]]''. ''Ounsi'' inisye dans kominote vodou yo avèk mizik droum, gong, ak ochan. Entansyon an se pou fè lwa danse nan tèt yon vodouyizan. Pou menm fenomèn sa, yon moun kab di ke : "lwa a monte chwal li".

=== [[Rara]] ===
**Mizik rara** jwe apre selebrasyon [[kanaval]] e li jwe yon wòl enpòtan nan kwayans relijyon vodou a. Nan parad yo, ''lwa [[Gede]]'' renmen roule moun anba baton. Lwa Gede yo renmen joure. Yo blayi anpil mo sal.

=== [[Mizik rasin]] ===
Nan ane 1990 yo, yon jan mizikal te fèk parèt. Li rele **mizik rasin*'. Gwoup tankou RAM, Boukman Eksperyans, ak Boukan Ginen enkòpore rit rege, wòk, ak *funk (Angle)* nan fòm tradisyonèl vodou ak enstrimantasyon. Anpil gwoup sa yo melanje rit *petwo* ak pèkisyon kòm *rara'' ansanm ak gita elektrik e klavye.

Rasin mizik sa a baze sou kèk gwoup tankou Gwoup Sa, Sanba yo, ak Foula. Se Sanba Zao ki kòmanse mouvman "sanba" ki vin bay mouvman rasin, ak mizik sa a. 

###### Mizik tradisyonel
Se yon kategori ki lye ak konpa direk. 

Kanmenm, te gen gwoup nan ane 1940 ak 1950 yo ki melanje mizik òksidantal ak mizik tradisyonèl. Sa a vin bay sa yo rele "Vodou Jazz".

#### Konpa direk
Se yon ki soti nan mizik tradisyonel la 

#### Mizik Folklorik
Se yon kategori ki rapwoche de rasin anpil.  

## Referans

## Lyen deyò
Anbasad Kwowasi an Otawa

**Anbasad Repiblik [[Kwowasi]] a nan [[Kanada]]** sitiye nan **Toller House** a kwen lari Chapel ak lari Daly nan katye Sandy Hill nan Otawa.

Bilding la, yo te konstwi nan lane 1875 e premye okipan-an te J.H. Plummer, nèf manadjè a an Otawa pou Labank Kòmès (an angle : *The Bank of Commerce*). De (2) ane pita, Télesphore Fournier, yon jistis pou Lakou Siprèm Kanada, enstale avèk famni li. Nan lane 1882, jeneral oditè Frederick Toller achte kay la. Fanmi li posede li jiska lane 1912 lè minis kabinè Louis-Philippe Brodeur achte li. Li posede li jiska lane 1931. Yon gwoup relijyè posede kay la e itilize li tankou yon lekòl e residans jiska lane 1968. Alò, kay la, yo lwe li a elèv yo nan Inivèsite Otawa. 

Aprè Kwowasi vini endepandan, kominate Kwowat-Kanadyen achte bilding-la pou Repiblik d Kwowasi nan lane 1993. Koleksyon kòb lokal-la peye pou restorasyon siyifikatif-la ki konpletman fe nèf pwopriyete-a. Li ouvri kòm Anbasad Kwowat la nan lane 1999. Ositou, Kwowasi mentni yon biwo konsilè nan Mississauga.

## Referans

## Lyen deyò
* Sit ofisyèl
* Paj lavil Otawa
Anbasad Afganistan an Otawa

**Anbasad Afganistan-an Okanada** se anbasad Afganistan an Otawa. Li avanse relasyon Afgan-Kanadyen yo, e founi sèvis yo pou sitwayen Afgan ak Kanadyen.  Ositou, Afganistan mentni yon konsila nan Towonto.

Anbasadè Afgan kouran Okanada se Omar Samad, ki fèt nan Kaboul nan lane 1961.

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Anbasad Afganistan an Otawa sou afghanemb-canada.net
Ot Komisyon Babad an Otawa

**Ot Komisyon-an pou Babad an Otawa** se plis ot e anpremye misyon etranj pou gouvenman Babad a peyi Kanada. Biwo ot komisyonè se nan sant iben Otawa sou ri Albert. Ositou, gouvenman Babad-la mentni yon konsil-jeneral nan Towonto.

Ot komisyon-an fourni sevis biznis ak konsilè yo pou rezidan yo e pou vizitè ki abite Babad e ki ale Babad. **Son ekselans Msye Glyne Samuel Hyvestra Murray** se reprezantif kouran e ot komisyonè pou gouvenman Babad Okanada.

## Lòt Ofisyèl
* Nathlie Cox - Premye Sekrite
* Estuko Anderson - Konseyè
Akeyoloji

**Archeoloji** se syans ki etidye **pase sivilizasyon** kretyen vivan. li itilize plizye metod pou tente fe konklizyon sou fason moun yo tap viv nan civilizasyon pase sa yo. yon'n nan metod ki plis itilize se **eskavasyon**---ki se yon metod kote yon ekip archeolojik **fouye tou** pou de-antere pwodi atistik, kay ki ouglouti ak lot bagay ki ka pèmèt chache sa yo dedwi konklizyon sou strikti politik ak sosyal ansyenn civilizsyon sa yo. tankou, si yon ekip archeolojik fouye yon tou epi yo jwenn **2 moun** ki antere, kote ke gen yon gwo diferans nan kijan **2 moun** sa yo antere, archeolojis yo ka konkli ke **2 moun** sa yo soti nan diferan klas sosyal; ou si nan fouye tou yo jwenn **fann** ki blese ak mak manshet ki antere ak zam yo bo kote yo, archeolojis yo ka dedwi ke sosyete sa te asepte gerye fann nan batay kont lenmi li yo.

Yon lot metod ke akeyoloji aplike nan rechèch sou sivilizasyon ansyenn se yon metod ki rele **Dantan-carbon**. Dantan-carbon lan se yon metod ki pemet archeolojis yo detemine laj yon obje ki gen konpozisyon organik-- setadi, bagay ki gen carbon nan konpozisyon chimik li. 
kom tout bagay sou late ki fe pati de "biosphe" gen diferan isotop carbon la dan, archeolojis yo detemine fraksyon carbon non-radyoaktif pa rapo ak carbon radyoaktif nan obje sa pou detemine laj li.

archeoloji se yon syans ki gen lyen etwat ak **anthropoloji, sosyoloji ak geografi**. se sak fe tout dekouvet ki fet nan archeoloji gen tandans pou gen efe sou lot disiplin sosyal ak environmantal sa yo.
## Referans

## Lyen ekstèn
Astwoloji

**Astwoloji** se pa syans vre. Se soti nan yon tradisyon espirityèl ki kwe ke posizyon obje selès yo gen yon efè deteminis ou enfliyansyèl sou mantalite, kapasite, karaktè ou lavni yon moun.

Sitou, dat nesans yon moun gen tandans relye ak etid astwolojik ak konstelasyon. Lè yon moun di ou se yon balans, ou swa yon kaprikòn, moun sa ap fè alizyon ak konsèp ki devlope nan sistèm astwolojik la. Kwake astwoloji soti nan yon tradisyon sipestisyèz, li bay nesans ak syens ke nou rekonèt jodi a kòm astronomi.

Menm yon nonm tankou Ticho Braye ak Kepler te angaje nan etid astwolojik.

## Referans

## Lyen deyò
Chimi òganik

**Chimi òganik** se yon branch nan chimi ki etidye tout konpozisyon chimik ki gen kabòn ladan li ak lyezon kovalant. Lyezon kovalant vle di atòm ki konpoze yon molekil pataje elektwon ki rantre nan konbinezon chimik lan. Nan tout reyaksyon chimik, oubyen yon atòm ou molekil transfere elektwon ak yon lòt, oubyen yon atòm ou yon molekil pataje elektwon ak yon lòt. Lè yon atòm ou molekil pataje elektwon ak yon lòt, yo rele sa lyezon iyonik. Lè yo pataje elektwon yo, yo rele sa lyezon kovalant.

Pwodiksyon tankou sik, alkòl, gaz petwòl yo fè pati chimi òganik. Nou menm tou kòm kretye vivan fè pati chimi òganik poutèt aminoasid ak pwoteyin ki nan kò fizik nou an gen aranjman chimik ki baze sou eleman kabòn ak lyezon kovalant.

## Istwa

## Karakterizasyon
## Pwopryete
## Fanmi konpoze chimik
## Pou gade
* Reprezantasyon molekil
* Izomeri
## Referans

## Lyen deyò
* MIT.edu, OpenCourseWare: Organic Chemistry I
* HaverFord.edu, Organic Chemistry Lectures, Videos and Text
* *[[Journal of Organic Chemistry]]* (enskripsyon obligatwa) (Somè)
* *[[Organic Letters]]* (Pubs.ACS.org, Somè)
* Thime-Connect.com, Synlett
* Thieme-Connect.com, Sentèz
* Organic-Chemistry.org, Organic Chemistry Portal - Recent Abstracts and (Name)Reactions
* Orgsyn.org, Organic Chemistry synthesis journal
* Ochem4free.info, Home of a full, online, peer-reviewed organic chemistry text
* CEM.MSU.edu, Virtual Textbook of Organic Chemistry
* Organic Chemistry Resources WorldWide - A collection of Links
* Thinkquest.org, Organic Families and Their Functional Groups
* Organic.RogerFrost.com, Roger Frost's Organic Chemistry - mechanisms and animation for teaching and learning, typically for ages 15–19
* ChemHelper.com, Organic chemistry help
* Organic-Chemistry-Tutor.com, Organic Chemistry Tutor
* ACDlabs.com, Chemical Freeware
* Chemaxon.com, Chemical Freeware from ChemAxon.
* AceOrganicChem.com,
* OrgChemInfo.8k.com, A collection of Organic chemistry Resources
* Benzylene.com, Organic Chemistry Reactions, Mechanisms, and Problems
* Beilstein-Journals.org, Beilstein Journal pou Chimi òganik
* Study-Organic-Chemistry.com, Resources for Success in Organic Chemistry
Bertrand Russell

**Bertrand Russell** se yon filozof angle nan tradisyon analitik la. li te fe pati de yon group intelektyel ke yo rele pozitivism lojik. group intelektyel sa yo te kwe ke tout pwoblem filozofik ki aparamman reprezante yon konondrom pou filozof yo soti nan yon vyolyasyon lwa lojik langaj inivesel la. yonn nan pi bon zanmi intelektyel russell, se yon filozof otrishyen ke yo te rele wittgenstein. russell te ekri yon kokin shenn ev intelektyel ki te tante montre fondasyon lojik matematik. liv sa te rele " principia mathematica". nan liv sa , russell tante montre ke matematik se yon bransh senbolik de lojik.
kwake liv misye ya te arive fe klarifikasyon nou plizye konsep nan matematik kote ke li montre fondayon lojik senbolik konsep sa yo, gen plizye lot bagay nan matematik li pat arive demontre ki te intensyon li.
Fòm

**Fòm** se aspè ki yon objè okipe nan lespas.

Egzanp: boul.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: forme
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Analiz

**Analiz** se yon pwosès konyitif ki pèmèt yon moun fè konklizyon dapre konpreyansyon eleman ki konpoze yon objè, yon sistèm, ou yon fenomèn. Nan analiz, pafwa li nesesè pou yon analis sentetize kèk eleman nan sistèm nan pou pemèt li rive ak yon konklizyon rezonab.
Gen plizyè diferan tip analiz : analiz dediktiv, analiz endiktiv.

Yon egzanp de analiz dediktiv : Kap Ayisyen se yon vil nan nò Dayiti. Ri 13 se yon katye nan Kap Ayisyen. Alò Ri 13 se yon katye nan pati nò Dayiti.

Yon egzanp de analiz endiktiv : analiz baze sou estatistik ki montre yon korelasyon ant yon faktè ak yon efè. Pa egzanp, si yon etid medikal fèt ki pran an konsiderasyon diferan estati sosyo-ekonomik, diferan orijin rasyal e latriye. Nan etid la, si yo detèminen yon korelasyon sibstansyèl ant fimen sigarèt ak ensidans kansè, analiz endiktiv sa rezonab ase pou analiz la konkli ke "fimen sigarèt ògmante ensidans kansè".

## Referans

## Lyen deyò
Asosyasyon

**Asosyasyon** se yon ansam moun pou ede lòt moun yo.

## Asosyasyon yo pou Ayiti
* YELE

## Referans

## Lyen deyò
Pol Dejan

**Pol Dejan** mete an kreyòl konstitisyon repiblik Dayiti nan 1987 ak konkou Iv Dejan.

Li ekri : *[[Pòtoprens]], Ayiti Mwen* 1987 (Pòtoprens/Monreyal:  Edisyon Zemes/CIDHICA, 1989).
Lib

**Lib** se ki pa nan pouvwa moun.

Matematik : yon fanmi objè (x1,x2,...xn, ...) di lib si chak eleman nan li pa depann de yon dot diferan de li menm
Li pa ekziste nonm a1,a2,...,an,..., pa tout nil, nan ko epi nou konstri xk yo kap verifye : a1*x1+a2*x2+...+an*xn = 0

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: libre
*Angle: free
*Alman: frei
*Panyòl: libre

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Konstitisyon 1987 (Ayiti)

Tankou li te konsolide pa Lwa konstitisyonèl pou 9 me 2011
*modifikasyon 2011
*abrogasyon   li an liy. Sit ofisyèl : SDN 
Daprè
**Konstitisyon Ayiti a pou 1987** se youn n an tèks ki fikse òganizasyon e fonksyonnman an pou Leta ki pou Ayiti. Nouvèl konstitisyon, ke yo di l se|*Repibliken*, te nèk prezante ak Palè lejislatif, n an Pòtoprens, jou ki te 10 mars 1987. E li te nèk  ratifye pa  popilasyon ayisyen lè yon referandòm konstitisyonèl pou date 29 mas 1987, ki nèk apwouve l ak 99,81 % pou tout bilten yo ki te eksprime. E li  rete an vigè jiske n an adopsyon pou  premye amannman  2012.
Konstitisyon 1987 la pa bezwen chanje li ka amande e konsa tout ap valab pou libète dwa moun sa premye amannman an pa t klè sou li dezyèm oswa twazyèm nan ap klarifye l e mete Konstitisyon an entegralman an kreyòl ayisyen vèsyon franse a ekspire lè Konstitisyon 1987 la t ap redije po t ko gen otograf ofosyèl kreyòl ayisyen se an 1988 otograf Kreyòl Ayisyen an vin ofisyèl se sak fè malgre konstitiyan yo te konnen lang ki soude tout Ayisyen an se kreyòl yo pa t gen chwa ki fè yo te oblije te redije l an franse e meye tou de ofisyèl men anreyalite se youn ki ofisyèl kreyòl ayisyen jounen jodi a nou gen yon òtograf ofisyèl franse pa ladann.

## Sous anliy
* Konstitisyon Ofisyèl Repibilik Ayiti 1987
## Referans

## Lyen deyò
* Konstitisyon yo Ayiti sou haitijustice.com
*  Konstitisyon 1987 (Ayiti)
Enèji

**Definisyon**








Non :**Enèji** se fos ki ap alimanté yon aksyon.



----


**branch énèji yo**


Eolyèn


Réchèch

Nicléyè



Réchèch

Fosil
Réchèch






**Enèji** se yon kapasite pou fè travay oswa pou pwodui chalè; li egziste sou fòm enèji potansyèl, ki estoke nan yon objè akòz konpozisyon oswa pozisyon objè a, epi sou fòm enèji kinesik ki se enèji mouvman.

## Referans
Abreviyasyon

**Abreviyasyon** Sé yon pati yon mo ki pi kout ki mo li représanté a.

**Lis abreviyasyon:**
||: kontrè, omonim 
fr.: fraz 
fr.fam.: fraz familye 
n.: non 
n./fr.: non ak fraz 
pwov.: pwovèb 
v.tr.: vèb tranzitif 
s: sinonim
Zenglendo

Yon **Zenglendo** se yon vòlè. Mo sa a soti nan non yon lame sekrè Fausten Soulouk te kreye ki te rele "Les zinglins", Duvalier te sèvi ak lide sa a pou l te kreye makout li yo. Mo sa a vin retounen nan lang kreyol gras ak jounalis Sonny Bastien. 

Vòlè, gwoup vòlè ki mache ak gwo zam fannfwa, kriminèl, atoufè ki tap kraze-brize nan peyi Dayiti apre Duvalier (Jean-Claude) fin pran egzil, zenglendo yo se yon rezo san pitye, yon rezo byen monte ki difisil pou enfiltre. «Reseau sans pitié» se yon fim ayisyen sou zenglendo Patrick Jerome te moute ki pale anpil sou fason zenglendo yo fonksyone. 

Ekzanp itilizasyon mo a nan yon fraz: "Zenglendo yo antre nan kay la se sa yo bliye yo pa fè". 

"Sezon sechrès Ayiti" se yon woman ki pale anpil sou zenglendo.
Kompresè

**Kompresè** : (n.) Machin ki ap komprésé, plati yon objè.

----

Ekspresyon yo
**Woulo Konpresè**: (fr.) Li refere a kèk gwoup ekip solid ki tap dechouke apre 7 fevriye 1986. Woulo konpresè a deyò; se pa ni de ni twa se yon dechoukay yo pral fè. 2. woulo konpresè refere a ekip ameriken an ki tap jwe nan «konkakaf feminen» an Ayiti nan ane 1991 sou gouvèlman lavalas la. Ekip sa a bat tout lòt yo. Se li ki te chanpyon. Nanpwen yon ekip woulo konpresè a pat bat nan konkakaf feminen ki te fèt Ayiti a an 1991 lan.
Koulè

**Koulè** se kalite ki pèmèt je a pou wè diferans ant flè blan ak flè ble.

Lòt koulè yo: gri, jòn, mawon, nwa, wouj, vèt, vyolèt.

## Referans

## Lyen deyò
Lavalas

**Lavalas** refere a :

* Lavalas : gwo dlo ki desann ak fòs lè lapli tonbe oubyen lè gen move tan. Pwovèb : *Lavalas pase; li pa enpoze krapo kriye*.

* **Operasyon lavalas**, mouvman politik ke Jean-Bertrand Aristide te tanmen e tap mennen pandan kanpay prezidansyèl li de oktòb a desanm 1990. Politikman palan, tèm lavalas la refere tou a «majorite», «espwa pou majorite pèp la». Vòt lavalas (tèm ki itilize premye fwa pandan e aprè eleksyon 16 desanm 1990 la). Titid ak nou se lavalas.  (fraz ke prezidan Jean-Bertrand Aristide toujou itilize nan fen diskou li.
An 1996, Òganizasyon politik Lavalas te divize an de (2) pati politik yo : 
** Fanmi Lavalas (FL), fonde pa Aristide
** Òganizasyon Pèp Kap Lite (Organisation du peuple en lutte) (OPL)

## Gade tou
* Lis pati politik ayisyen
Moun

**Moun** se yon endividi, yon imen. Se yon fi, yon gason osinon yon timoun.  Li kapab reflechi e li ap evolye nan yon sosyete.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* franse: homme, être humain
* angle: man
* alman: der Mensch
* panyòl: hombre

## Etimoloji
Mo  nan soti nan lang fon ewe  *mahu* youn nan dye yo *mahun* ak mo momi ak noni ki vle di fi ak gason literalman .

## Referans

## Lyen deyò
Yele

**YELE** se yon asosyasyon k ap lite pou ba Ayiti yon direksyon meyè epi lonnè e respè.

Li fonde pa Wyclef Jean depi janvye 2005.

An nou soutni efò li fè pou peyi li, pou peyi nou an.
## Yele
Yele se yon chan pa Wyclef Jean (Wyklèf Jan). Li te parèt pou premyè fwa nan premye albòm kanaval li a ki gen pou tit ann anglè : *Wyclef Jean Present the Carnival, featuring the Refugee Allstars* (Wyklè Jan Prezante Kanaval la, avèk Patisipasyon Refije Allstars yo). Wyklèf pita te vin fòme yon òganizasyon ki pataje menm non avèk chan sa. Yele, òganizasyon an, yon òganizasyon ki ap travay di sou plizyè projè imanitè ann Ayiti.Se petèt pi efektiv nan efò Wyklèf pou ede moun ann Ayiti. 

## Referans

## Lyen deyò
Magouy

**Magouy:** (n.) vye mannèv, nenpòt tenten, move piwèt pou atenn yon bi. 
Ekzanp:*Magouy yo kontinye ap fèt anba chal. Yo kontinye ap fè magouy. Misye se yon nèg ki pa nan magouy.*

’**magouyè a** sa-a fèt, swa ke moun nan sèvi ak fo noum oubyen fo kalite, swa ke li abize yon kalite ki vrè, swa ke pa anplwa a pou mannèv kokinri, pou twonpe yon moun fizik oubyen moral e pou detèmine tou, ak prejidis oubyen ak prejidis ki pou tyès, nan remèt  fon yo, ki pou valè oubyen yon byen konsakonsa, nan founi yon  sèvis oubyen nan konsanti youn akte ki opere obligasyon oubyen dechaj. Depi àne 1990, youn magouy an-liy devlope avèk Entènèt.

Kèk tip ki pou magouy la relve pou kriminalite finanyè a oubyen « ann kòl blan ». Ann Ayiti, magouy la se pini pou Wo trayizon anprizonnman nan travay fòse e pou  d'amande. Ann Chin, magouy ka fè moun nan pasib pou pèn lanmò.
Pòtay:matematik

**Definisyon**








**Matematik** se syans ki ap etidye chif ak twouve enfomasyon itil nan chif sa a. Li baze letid li anlè lojik ak relasyon natirèl ant objè yo.

* **[[:kategori:Sentèz|Sentèz: se teyori yon matematisyen ayisyen]]**
 









----

----
Koko

**Koko**, (mo vilgè) se do vajen (bouch vajen) yon fanm. Li konpoze de plizyè pati : klitoris (krèk), bouch vajen. Se ladan li yon ti bebe pase lè yon fanm ansent ap akouche.

## Referans

## Lyen deyò
Literati

**Literati** se ansanm zèv ekri oswa oral nou rekonèt yon valè estetik; se yon atizay ki eksprime yon ideyal bote. Gras a pwodiksyon literè, li pèmèt emosyon yo dwe manifeste ak revele bay lektè oswa koute sa yon moun gen nan kè yo. Literati vize edike, kominike panse, enfliyanse e menm sedui. Li konstitye yon eritaj eritaj epi li ka kontribye nan prezèvasyon eritaj yon peyi, lè li mete aksan sou valè, kilti ak sivilizasyon li yo.
## Etimoloji
Literati ki sòti nan lang laten "*littératura*" menm fanmi ak "*littera*" ki vle di "*lèt*" nan sans tout sa ki gen rapò ak ekri pou transmèt yon lang. Nan finisman Mwayènaj li te gen sans "moun ki konn li byen". Lè nou rive nan XVIIe ak XVIIIe syèk, li vin gen sans li gen jodi a: tout zèv ki ekri oubyen ki pale ki gen yon dimansyon estetik.

Kèk jan literè nou ka site tankou : pwezi, woman, teyat, nouvèl, esè.

## Referans

## Lyen deyò
Zannimo

**Zannimo** se tout bagay ki pa plant. Tout sa ki ka deplase yo. Egzanp : zwazo yo, pwason yo, rèptil yo, ak ensèk yo se kèk zannimo.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:zanimo(kreyòl mauricien)
* Franse: animal
* Angle: animal
* Alman: Tier
* Panyòl: animal

## Etimoloji
Mo *zannimo* a soti nan lang franse a (*les animaux*) ki soti nan yon mo laten (*animal*).

## Klasifikasyon
Rèy ki gen òganis ki pi konplike se rèy animal la. Bèt yo distenge an kategori envètebre (san kolòn vètebral) envètebre (san kolòn vètebral) oswa en envètebre (ki gen kolòn vètebral).

Gen anpil evètebre nan gwoup filòm nan. Gwoup ki pi senp la se filòm porifera a. Poriferyen yo se eponj yo ye. Yo kranponnen sou wòch anba dlo yo epi se sou lanm lanmè ak kouran yo konte pou jwenn manje pou yo manje. 

Gwoup filòm Knidaria a gen ladan bèt ki gen yon seri selil an pikan espesyal pou pèmèt yo trape jibye pou yo manje. Pami knidaryen yo nou jwenn koray yo, lagratèl yo ak anemòn yo. Pwason ki rele idr la se yon knidaryen dlo dous. Knidaryen yo sèvi ak tantakil pou rale manje mete andedan bouch yo. 

Manm fanmi platèlment yo se kategori vè ki plat yo. Pami vè plat sa yo nou jwenn planari dlo dous yo ak vè parazit yo. 

Vè won yo fè pati fanmi Nematòd yo. Vè won yo se bèt ki pi senp ki gen yon bouch ak yon twoudèyè ki pèmèt dijesyon fèt yon sèl fason.

Yon twazyèm fanmi vè se fanmi Anelid yo. Anelid ki pi popilè yo se vètè ak sansi. 

Molis tankou zuit, kalmason ak pyèv fè pati fanmi molisk la. Malgre se pa tout molis ki gen koki, yo tout genyen kò mou. 

Fanmi animal ki gen plis bèt ladan li se fanmi atwopod la. Pami yo ou jwenn ensèk, arenyen, ak woma. 

Ekinodèm tankou zetwal lanmè ak koki lanmè fè pati fanmi Ekinodèm yo. Bèt sa yo gen simetri radyal epi yo viv sèlman nan dlo. 

### Vètebre yo
Bèt ki pi konplike yo fè pati fanmi Kòdat la. Vètebre divize an sèt klas. Klas sa yo se Anfibi, Avide, Reptil, Mamifè plis twa klas pwason. Gen nan klas sa yo ki gen san cho, gen ladan yo ki gen san frèt.

Anfibi yo se vètebre ki gen san frèt tou. Yo karakterize akoz yo plizyè etap diferan yo franchi nan lavi yo. Anfibi ki rive nan laj granmoun yo tankou krapo, teta ak salamand pase yon pati nan tan yo deyò dlo epi yo sèvi ak poumon pou respire.

Pami reptil yo nou jwenn tòti, kwokodiy ak koulèv. Po yo kòryas ak sèk. Ti reptil yo devlope konplètman pandanstan yo andedan ze yo. 

Klas avide yo gen ladan tout zwazo. Zwazo yo se bèt ki gen san cho, plimay, ak zèl pou vole. Eskèlèt zwazo yo lejè.

Dènye klas vètebre yo se mamifè. Mamifè yo gen san cho epi se yo ki pi konplike ak pi entèlijan. Moun ak bèt fè pati mamifè ki viv sou tè a. Mamifè ou jwenn nan lanmè se balèn, fòk ak vach lanmè ki rele manati. Mamifè yo bay pitit tete. Yo fabrike lèt yo apati gland mamal yo tout genyen. Sèvèl ak sistèm nè.

## Galri imaj yo

Fichye:Crocodylus acutus mexico 02-edit1.jpg| Kwokodil
Fichye:Nashornleguan7 (fcm).jpg|Zandolit
Fichye:Мышь 2.jpg|Sourit
Fichye:MuscuDomestica.jpg|Mouch
Fichye:Georgia Aquarium - Giant Grouper edit.jpg|Pwason
Fichye:Pelican lakes entrance02.jpg|Zwazo


## Referans
Antrepriz

.

Yon ** antrepriz**, yo rele tou** fim**, **konpayi** oswa **sosyete**, oswa **bwat** oswa ****, se yon òganizasyon oswa yon inite enstitisyonèl, kondwi pa yon pwojè divize an estrateji, politik ak plan aksyon, ki gen ladan objektif la se pwodwi ak bay byen oswa sèvis bay yon seri kliyan, nan balanse kont depans ak revni li yo.

### Definisyon INSEE
Antrpriz la an se konbinezon ki pi piti nan inite legal ki konstitye yon inite òganizasyonèl pou pwodiksyon machandiz ak sèvis ki jwi yon sèten otonomi nan pran desizyon, an patikilye pou alokasyon resous aktyèl li yo (definisyon konsilte nan ).

## Nòt ak referans

## Gade tou
Tèt

**Tèt** se pati ki trouve li anlè kò moun oubyen devan kò anpil bèt. Andedan yon tèt nou jwenn sèvo ak plizyè lot ògan sansoryèl.
tanpri, pa itilize dht blocker side effects  ... twò danjere

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: tête
* Angle: head
* Alman: Kopf
* Panyòl: cabeza

## Etimoloji
Mo *tèt* nan soti nan lang franse a (*tête*) ki soti nan yon mo laten (*testa*).
Konyen

**Konyen** se yon mo vilgè ki vle di "fè bagay", aksyon seksyèl ant de osinon plizyè moun. 

## Referans

## Lyen deyò
Grenn

**Grenn** se yon moso sereyal la oubyen yon fwi a. Grenn se yon ògàn yon plant a grenn ki gen ladan yon anbriyon, yonr ezèv manje ak yon manto pwotektif; li pwoteje anbriyon an pou li pa seche epi li ka ede nan diseminasyon an tou.

Grenn se de boul anba peni a yon gason.

## Referans
Jesyon

# Non: Li soti nan vèb jere. Se fason yon moun jere, administre, dirije osinon òganize yon bagay.
# Syans administrasyon ak direksyon yon òganizasyon.
Tèm jesyon itilize nan plizyè domèn tankou antrepriz, administrasyon, imobilye, elatriye.Ou kapab pale de jesyon lè ou bay yon moun responsabilite pou jere yon bagay osinon lè ou gen responsabilite pou jere yon bagay.

## Referans
Międzyrzec Podlaski

thumb|200px|right|Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** se yon vil nan lès peyi Polòy. Li sitye nan komin Międzyrzec Podlaski.
Gdańsk

**Gdańsk** se yon vil nan lès peyi Polòy avek 464 000 habitan, se kapital Pomerania.


image:Gdańsk Ratusz Głównego Miasta.jpg 
image:Gdańsk - Pomnik Stoczniowców.jpg
image:Gdansk 2004.jpg 



image:Pl gdansk zuraw dlugiepobrzeze2006.jpg
image:Pomnik Sobieskiego w Gdansku.jpg
image:Artus_Court_in_Gdańsk_-_20060730.jpg
Sida

**SIDA** se yon maladi ki paka trete. Sa vle di, pa gen vaksen pou sida kounye la, men gen remèd ou ka pran pou fè w santiw pi byen si ou gen sida (ann anglè, yo rele sida "aids," ki vle di acquired immunodeficiency syndrome). Pi bon pwoteksyon pou sida se kapòt. Sonje pou nou mete kapòt lè nou ap fè bagay.

## Referans

## Lyen deyò
Liy Nimewo

Yon **liy nimewo** se yon foto avèk yon dimansyon ki montre nonm antye tankou pwen make yo ak plas egal ant yo sou yon liy.  Atout liy sa sèlman montre nonm antye de -9 a 9, liy la ankli tout nonm reyèl e li kontwi "ajamè" nan chak direksyon.  Liy nimewo a souvan sèvi tankou èd pou montre adisyon senp ou soustraksyon, espesyalman le itilize nonm negatif. 

Liy la divize nan de mwatye egal pa orijin nan (nonm zewo).

Foto sa montre pozisyon pou nonm reyèl espesyal: \sqrt{2}, nonm Euler *e*, ak nonm Pi (pi). 

## Ap fe liy nimewo-a

Liy nimewo a yo souvan reprezante li tankou orizantal.  Nonm pozitif se adwat zero, e nonm negatif se agòch.  Yon flèch sou bout la sijere liy la kontwi "ajamè," byenke papye a, tablo a, ou ekran an pa ale ajamè.  

Koleksyon an ak tout nonm sou liy nimewo a rele koleksyon nonm reyèl yo (*ann anglè: the set of the reals*), reprezante pa \mathbb{R}.  Nonm reyèl ankli nonm rasyonnèl, nonm irasyonnèl ak nonm antye (nonm pou konte).
Ayerbe

**Ayerbe** se yon vil nan peyi Espay.


Fichye:Ayerbe torre 2006.06.jpg
Fichye:Pza de Aragón.jpg
Fichye:Torre de San Pedro.jpg
Fichye:Ayerbe torrereloj 2006 06.jpg
Fichye:Camino de San Miguel 2.jpg

Fichye:San Pedro apóstol. Ayerbe.jpg
Fichye:Nuestra Señora de Casbas.jpg
Fichye:Sanantonysanquilez.jpg
Fichye:Ermita de S.Lucia. puerta oeste. Ayerbe.jpg
Fichye:Ayerbe.gigantes.2005.6.19.42.jpg


## Referans

## Lyen deyò
* Reino de los Mallos
* www.ayerbe.es
*  Himno a la Virgen de Casbas Fichero Audio (MID)
Teorèm Analiz

Teyorèm Abel



----

**Teyorèm Abel**




Definisyon: Yon seri somab selon Abel si, lè nou defini alò seri la sa ap konvèje pou x nan [0,1], epi si f(x) genyen yon limit fini L lè x pral touche 1.


 &nbsp;&nbsp;Pa egzanp an=(-1)n. Seri a pa ka konvèje. Alòs ke, pou x nan [0,1], nou genyen e li ap apwoche l de 1/2 si x pral kole l si 1. Nou genyen yon seri kap divèje, men somab selon Abel.
&nbsp;&nbsp;Men, tout seri ki ap konvèje somab selon Abel, e limit yo se menm : se teyorèm Abel pou seri antyè.
Istwa Aljèb

Aljèb se yon metòd ki te envante pa moun pès yo. Non an se ti non pou yon fraz nan lang Arab ki vle di "jwenn valè yon varyab apati de de lòt varyab."
Inias Loyola

**Íñigo López de Loyola**, rele *Ignace de Loyola*' (nan kreyol ː *Inias Loyola*), ki fèt 24 desanm 1491 nan Azpeitia (Espay) epi ki mouri 31 jiyè 1556 nan Wòm (Itali), se yon militè panyòl ak relijye katolik. 
## Biyografi
Li te fondatè **[[konpayi Jezi]]**. Li te premye Jeneral konpayi Jezi. Li kanonize sou non **Sen Inias Loyola**.

## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
*  Biyografi Sen Ignace de Loyola sou jesuites.com
*  Saint Ignace de Loyola et la Compagnie de Jésus – kwonoloji istorik sou spiritualite-chretienne.com
*  Ignace, Pierre et François, trois amis à Paris, sou jesuites.com.
2007 (almanak gregoryen)

**2007** se 2007m ane nan almanak gregoryen.

*Gade osi [[nonm]] [[2007 (nonm)|2007]].*

## divètisman

## la

## matematik

## relijyon

## sosyete

## syans imèn

## syans natirèl

## teknoloji
Fàgo (Dakota dinò)

**Fàgo** oswa **Fargo** se yon vil ki sitye nan Dakota dinò, Ozetazini, ak 90 599 habitan. Vil la te fonde nan ane 1871. Se pli gwo vil Dakota dinò (kapital Dakota dinò se Bismàk).
Parkersburg (Vijini de Lwès)

**Parkersburg** se trwazyèm pi gwo vil nan Vijini de Lwès, Ozetazini. 

Parkersburg gen 33 099 abitan.

## Referans

## Lyen deyò
Huntington (Vijini de Lwès)

**Huntington** se dezyèm vil nan Vijini de Lwès, Ozetazini. 

Huntington gen 49 007 abitan. Vil la te fonde nan lane 1870.

## Referans

## Lyen deyò
Boise (Aydawo)

**Boise** se pi gwo vil nan Aydawo, Ozetazini, avèk 185 787 abitan, epi kapital nan Aydawo. Vil la te fonde nan lane 1863.

## Referans

## Lyen deyò
Bismàk, Dakota Dinò

**Bismàk** se yon vil ki sitye nan Dakota dinò, Ozetazini, avek 58 333 habitan. Vil la te fonde nan ane 1872.

Se kapital e dezyèm vil Dakota dinò.
Dalas (Teksas)

**Dalas** (angle: ***Dallas***) se trwazyèm vil nan Teksas, Ozetazini, avèk 1 232 940 abitan. Vil la te fonde nan lane 1841.

## Referans

## Lyen deyò
* Sit ofisyèl Dalas (paj angle)
Pièr (Dakota disid)

**Pièr** se yon vil ki sitye nan Dakota disid, Ozetazini, avek 14 095 habitan. Vil la te fonde nan ane 1880.

Se kapital Dakota disid.

## Enfo
*Sit ofisyèl Pièr (Paj angle)
Providence (Rod Aylann)

**Providence** se pi gwo vil epi kapital nan Rod Aylann, Ozetazini, avèk 175 255 abitan. Vil la te fonde nan lane 1636.
Atlanta (Djòdji)

**Atlanta** se pi gwo vil epi kapital nan eta Djòdji nan peyi Ozetazini, avek 483 108 moun.

## Istwa

## Jewografi

## Demografi

## Ekonomi

## Referans

## Lyen deyò
Anapolis (Merilann)

**Anapolis** se yon vil ki sitiye nan leta Merilann, Ozetazini. avek 36 408 habitan. Vil la te fonde nan lane 1649.

Li se kapital Merilann.

## Istwa

## Jewografi

## Administrasyon

## Ekonomi

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Anapolis
Końskowola

**Końskowola** se yon vilay epi tou yon vil ki sitiye nan sid ès Polòy, li twouve li ant Poulawy ak Liblen touprè rivyè Kurówka.


## Istwa

## Demografi
Li genyen 2188 moun (2004).

## Referans

## Lyen deyò
* Istwa vil sa a
Bălţi

**Bălți** (an lang ris : *Бельцы*) se dezyèm pi gwo vil nan Moldavi. 

Li genyen kèk 149 000 moun.
Syans natirèl

**Syans natirèl**, domèm konvèjans plizyè syans ki etidye tout bagay ki konsène natirel, aktivite moun an nati la, anviwònman moun ak nati.

## Referans

## Lyen deyò
San Antonio (Teksas)

**San Antonio** se vil ki sitye nan Teksas, Ozetazini, avek  habitan. Vil la te fonde nan ane 1718.

## Enfo
* Sit ofisyèl (paj angle)
Bèt

**Bèt** se yon èt vivan (pa yon moun, pa yon plant).

Egzanp yo: 

Mamifè : Chat, Cheval, Chyen, Elefan, Kochon, ...

---------- Zwazo : Èg, Irondèl, Malfini, Pijon, Poul, ...

---------- Rèptil : Krapo, Koulèv, Tòti, ...

---------- Pwason, Ensèk, ...

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: bête
*Angle: beast
*Alman: Biest
*Panyòl: bestia

## Etimoloji
Mo *bèt* la soti nan lang franse a (*bête*) ki soti yon mo laten (*bestia*).

## Referans

## Lyen deyò
Kominikasyon

**Kominikasyon** se teknik lòm devlope pou li pale, travay, fè tout bagay li, pou li kapab viv ak lòt moun yo.
## Egzanp

* lang
* tanbou
* mizik
* sign
* ekri
* desen
* telefòn
* radyo
* entènet
* faks
* tele

## Referans

Gade tou mwayen imen pou kominike,mwayen zannimo yo genyen pou kominike
Matematik aplike

**Matematik aplike** se domèn syans ki ap okipe l de aplikasyon nou kapab fè ak konesans matematik nou genyen. N ap twouve anndan syans sa anpil teknoloji tankou :
* kalkil syantifik
* tout kalkil nimerik ak optimizasyon
* enfòmatik : kriptografi RSA, antwopi
* trètman imaj

N ap twouve matematik aplike nan fizik, nan ekonomi, finans tou.

Gade Pòtay matematik ak Pòtay matematik aplike pou konnen plis.


Image:Zhukovskii profile by NASA.gif|yon pwofil yon zèl avyon ak metòd mayaj, kreye pa la NASA
Image:Medianfilterp.png|Rekonstriksyon yon imaj ak yon filt medyan ki ap kapab mwayene valè piksèl yon nan imaj an pou ranje l
Image:FAE visualization.jpg|(Finite Element Analysis)Vizualizasyon yon fenomèn kolizyon ak metòd eleman fini, eksperyans mennen sou òdinatè
Image:Streptomyces coelicolor sc anim.gif|Animasyon yon molekil PCA
Image:Jpeg2000 2-level wavelet transform-lichtenstein.png|Aplikasyon nan trètman siyal : ondlèt

----
Pati Andependans Potorìko

**Pati Endependans Pòtoriko** (nan Lang panyòl: *Partido Independentista Puertorriqueño*) se yon pati politik Pòtoriko, se teritwa Etazini. Pati PAP vle endependans Pòtoriko, osi vle sosyalis, medisin epi edikasyon. 

Koulè PAP se vè epi blan.

## Referans

## Lyen deyò
Frankfurt

**Frankfurt** se vil nan peyi Almay.

## Istwa

## Jewografi

## Ekonomi

## Galri foto


Image:Römer1.jpg
Image:Frankfurt Hauptwache 2005-05-26.jpg
Image:Zeil-ffm001.jpg
Image:German FrankfurtEnMain Scenery.jpg
Image:Kaiserplatz.jpg
Image:Skyline Frankfurt am Main.jpg
Image:Skyline-untergang.jpg
Image:Mk Frankfurt Dom Westturm.jpg
Image:Frankfurt Am Main-Katharinenkirche-Ansicht von der Grossen Eschenheimer Strasse-20100808.jpg
Image:Paulskirche1.jpg


## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Frankfurt
TLP

## The Louverture Project ( '''Pwojè Tousen Louvèti''' )

TLP se pwojè "Toussaint Louverture Project" a, **Pwojè Tousen Louvèti**.
Li ap reyini tout moun ki te patisipe nan endepandans peyi Dayiti e ap evre nan peyi a.

Ou kapab swiv lyenay sa a pou konnen plis : Paj sou TLP

Wè tou : Tousen, endepandans, istwa Dayiti

## Koòdinasyon pwojè an
*Tout atik yo ap genyen lyenaj sa yo 

Ou mèt mete nan atik ou a modèl sa a, li ap fè yon lyenaj otomatik ak tout bagay sa yo

```

```


ki ap bay :

## Paj ke nou ap tradui yo
Si nou ta bezwen kèk èd, nou kapab diskite sou paj diskisyon paj sa yo.
*/paj pou tradui

## Koutwazi

* Paj pwojè TLP
Enfòmasyon

**Enfòmasyon** e pafwa **enfo** se tout bagay ki kapab pòte yon konesans pou moun ki ap etidye li.
Nan bon danti ayisyen zen, Tripotay.

’**enfòmasyon** se ton konsèp yon dividal syans ki pou  kominikasyon. Nan sans etimolojik, *enfòmasyon* se sa ki bay yon *fòm* nan lespri a. Li vin pou yon  vèb laten *informare*, ki siyifi « bay fòm ak» oubyen «  fòme yon ide pou ».

Enfòmasyon deziyen alafwa  mesaj la nan kominike e senbòl yo ki itilize pou ekri a. Li itilize yon kòd ki pou siy pòtè  sans tankou yon q alfabè kipou lèt, yon baz ki pou chif yo, tout ideyogram yo oubyen piktogram yo.

Deyò kontèks la, li reprezante  vehikil ki pou bay tankou nan  teyori ki pou enfòmasyon. E san sipò, li reprezante yon faktè pou oòganizasyon, ki pèmè nan chak bagay pou yo relye aktout lot yo  pa  enfòmasyon yo ki youn di lòt. N touche laa yon sans fondamantal, kote yon kantite enfòmasyon yo agreje yo pouvin  yon sijè. Li ka tou konstrui, tankou yon pwogram enfòmatik, oubyen natirèl tankou limyè oubyen  matyè a.

Detan  alafwa mesaj (faktè ki pou òganizasyon) e mesaj (vehikil), enfòmasyon kapab tou defini tankou : **Sa ki lye  eksperyans nou an pou mond la ak  mond lan li menm**.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: information
*Angle: information
*Alman: die Information
*Panyòl: información

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pòtay:divètisman

File:Sports icon1.svg|espò
File:SF Japanese Garden.JPG|jadinay
File:Bibimbap mixed.jpg|kizin
File:Shaped Erasers.JPG|jwèt
File:HK TST Ocean Terminal Piers Victoria Harbour parking Cunard Line Queen Victoria cameraman Mar-2013.JPG|touris



----

----



**Definisyon**








**Divètisman** se yon bagay nan lavi sosyal ki enpòtan, li pèmèt moun sòti nan kotidyen yo, mize yo.




----




**[[espò (divètisman)|espò]] • [[jadinay]] • [[:kategori:kizin|kizin]]**










**[[espò (divètisman)|espò]]**



*tèm1
*tèm2









**[[jadinay]]**




*tèm1
*tèm2









** [[:kategori:kizin|kizin]]**



*tèm1
*tèm2










**[[jwèt]] • [[touris]]**










**seksyon**



*tèm1
*tèm2













**branch yo**


seksyon









**branch yo**


seksyon










**seksyon**
Pwovèb

Yon pwovèb se yon ekspresyon ki popilè, ki tradisyonèl, ki imaje le pli souvan.

## Pwovèb Jeneral

Sans lan sanble pli fò ke jan nou tradui li. Li vle di ke moun deyò pa genyen pou gade sa kap pase nan dedan fanmi e non pa fanmi pa genyen pou li pòte zafè li deyò.

Lè yon bagay difisil, ou pap itilize menm zouti yo, fòk ou sonje pran nan lòt metòd yo, miyò pito.

Granmoun itilize pwovèb sa a pou di ke si se reponsablite pa w li ye, se pou w debouye w fè li. Moun konn di li tou lè yo antrave anba yon travay ki di men ke yo oblije fè kanmenm. Yon lòt ankò ki on tijan sanble avè li: chay sòt sou tèt se sou zepòl li tonbe

Wè tou : **chay sòti sou tèt se sou zepòl li tonbe**

Lè ou abitye di oubyen fè yon bagay (an jwèt oubyen pou tout bon), li vin tounen yon woutin pou ou epi san ou pa pòte atansyon, ou ka fè li menmsi sa pa te nan entansyon w pou w fè li.

 

## Pwovèb epi zannimo

## Pwovèb epi moun

Ou ka pale de yon moun sèlman si ou konnen li, sa vle di : ou sèlman konnen byen moun ou pataje lavi.

Sa vle di ou prepare ou dwe prepare ou pou yon evènman ou konnen ki pral rive.

Egzanp : lè ou fè zanmi ak yon patwon pandan ou lekòl, ou konnen ou ka mande li djòb lè ou fin diplome.

## Pwovèb ki poko genyen eksplikasyon

## Lyen deyò

*Pwovèb kreyòl ayisyen sou creole101.com
*https://haiti.loopnews.com/index.php/content/10-ansyen-pwoveb-ayisyen-ou-ta-dwe-konnen-kisa-yo-vle-di
*https://kreyoliti-wordpress-com.translate.goog/2019/11/21/pwoveb-kreyol-3/?_x_tr_sl=ht&_x_tr_tl=fr&_x_tr_hl=fr&_x_tr_pto=sc
Joul

**Joul** (J) se yon inite nan sistèm entènasyonal (**[[SI]]**) pou enèji. 

. Li vle di ke syantifik yo ap itilize li pou yon grandè fizik.
Li ap mezire travay ke yon objè oubyen yon sistèm ap akonpli, ap fè.

Ou ap itilize li tou pou mezire puisans, enèji ke yon objè oubyen yon sistèm ap degaje .

Non sa genyen orijin li nan non syantifik James Prescott Joule.

Yon joule se yon Nyoutòn (Newton : N) miltiplye pa yon longè : J = Nm  (N*m)

----

## Referans
SI

Se yon abrevyasyon pou Sistèm Entènasyonal pou inite fizik yo.

Pa egzanp :
*Enèji : Joul se J
*Fòs : Newton oubyen Nyoutòn se N

----

Pòtay:fizik
Pliton (planèt)

**Pliton** (senbòl:  ak ) se yon planèt tinen nen ki sitiye nan senti Kipè a (Kuiper). Nan pase a, li konsidere tankou dènye planèt ki ap vire otou etwal Solèy nou an, men an 2006 linyon astwonomik entènasyonnal klase l tankou planèt nen. Pliton se pwototip yon nouvèl klas objè nan sistem solè a -- objè transneptinyen oswa plitowid.

Pliton prensipalman konpoze nan wòch e glas metàn. Dyamèt li anviwon de twazyèm dyamèt Lalin nan. Yon jou sou Pliton dire 6,287 jou sou Latè a. Li genyen twa (5) satelit : Chawòn, Niks (Nix), Idra (Hydra), Stiks (Styx) epi Kerberos.

Distans ant planèt la epi Solèy la chanje ant 29 e 49 inite astwonomik. Òbit li enkline e eksantrik anpil. Li pa vire otou Solèy la nan plan ekliptik, tankou tout lòt planèt yo, epi òbit li pa preske sikilè, tankou tout lòt planèt yo. Kidonk, pannan ant 14 e 20 an nan òbit li, li pi pwòch Solèy la pase Neptin. Men akòz eksantrisite òbit Pliton, òbit li pa janm kwaze òbit Neptin nan.

Li dekouvri an 1930 pa Clyde Tombaugh apre Percival Lowell te predi planèt la egziste. Li nonme apre bondye romen ki viv nan anfè epi apre Percival Lowell. Senbòl planèt la se ♇.

Sonn espasyal *[[New Horizons]]* lanse an 2006 pou fè eksplorasyon sistèm Pliton an. Li rive an 2015 apre yon vwayaj 6,4 miya kilomèt.

## Galri imaj yo

Fichye:Pluto and charon.jpg|Pliton ak Charòn
Fichye:Pluto Charon Moon Earth Comparison.png|Konparezon ant Latè, Lalin epi Pliton
Fichye:Pluto system 2005 discovery images.jpg|Imaj dekouvèt satelit Pliton P1 e P2
Fichye:Pluto System.jpg|Imaj soti nan teleskòp Hubble sou sistèm Pliton.
Fichye:Pluto-picture.jpg|Imaj elaji Pliton ak Charòn
Fichye:Pluto system.jpg|Òbit 4 manm nan sistèm Pliton, vizib sou Latè
Fichye:Pluto_and_its_satellites_(2005)_without_labels.jpg|Sistèm Pliton 15 fevriye 2006 (Hubble)


## Referans

## Lyen deyò
Retorik

**Retorik** se yon la pou moun ki ap byen pale, ki ap byen mannye lang nan kilès yo ap pale a.

## Referans

## Lyen deyò
Penti

Yon **penti** (ki soti nan Latin *penditum* la " pann ", penti ki pèmèt yon pòt rete sispann sou gon li yo) se yon pyès ki nan konpitè ki fòme ak yon bann fè plat ki fikse sou lòt oswa ki pa ka konpye, klou oswa boulon, pou sipòte li sou penti la.

Etid ki baze sou fòm, estil oswa travay fè fòje gon yo, ranfòse ak analiz metal la, ki ta pèmèt li pwopoze yon kwonoloji ak ipotèz sou atelye fòjwon yo, toujou manke  .

Nan fen XIIIe syèk lan yon nouvo gon parèt, yon moso fè plat woule nan yon sèk nan yon bout konsa yo fòme yon je gen entansyon resevwa pwent tete a nan yon charnyèr. Li tache ak sifas yon pòt oswa yon vole pou yo sispann li solidman epi fè li deplase pandan y ap kenbe li trè estab..   Penti ki byen fet oswa boulon sou fèy yo.

Kek nan moniman prestijye yo ka trè konplèks epi yo konstitye veritab chèf nan fè, tankou sa yo ki dekore fèy yo nan twa pòtay lwès yo nan katedral Notre-Dame nan Pari .

## Referans
Index:Masterches/a

Ritounen nan Endèks a
*a
*abandone
*abi
*abilite
*abitid
*abiye
*ablabla
*aboli
*abolisyon
*abondans
*abònman
*abouti
*abrevyasyon
*absid
*abstrak
*abstraksyon
*adaptasyon
*adapte
*adeziv
*adisyon
*adjwen
*admirasyon
*admisyon
*adolesans
*adopsyon
*adopte
*adore
*adousi
*adrès
*afrik
*afriken
*afwonte
*agiman
*agrandi
*agrikilti
*ajan
*ajans
*ajantin
*aje
*ajen
*aji
*ajil
*ajiste
*ajisteman
*ajoupa
*ajoute
*akademi
*akayè
*akizatè
*akizasyon
*akize
*akonplisman
*akouche
*akouchman
*aksan
*akselere
*aksepte
*aksidan
*aksyon
*aktè
*aktif
*aktivite
*aktyalite
*ale
*alfabèt
*alimèt
*aliye
*almanak
*almay
*alo
*altènatif
*Altitid
*alyans
*amandman
*amatè
*amelyore
*amerik
*ameriken
*an
*analiz
*analize
*anba
*anbake
*anbwate
*andante
*andedan
*andeyò
*andiyèt
*andòmi
*ane
*anèftali
*anfounen
*ang
*anglè
*angletè
*anglouti
*anile
*anilè
*anivèsè
*anniye
*anpeche
*anpechman
*anpil
*anplwa
*anplwaye
*anprizone
*anprizónman
*anrejistre
*ansent
*answouj
*ansyen
*antann
*antant
*antèn
*antere
*fouye tou nan tè
*antibyotik
*antikite
*antiseptik
*antoure
*antrav
*antrave
*antravè
*antrenman
*anvan
*anvi
*anviwon
*anvlòp
*anvlope
*anyen
*ap
*aparans
*apèl
*apèn
*apèsi
*apeti
*apetisan
*apiye
*aplati
*aplikasyon
*aplike
*aplodi
*aplodisman
*apostwòf
*apot
*aprann
*apranti
*aprantisaj
*apre
*apresysyon
*apresye
*apwoche
*apwouve
*aranjman
*areye
*arestasyon
*arete
*aristokrasi
*aristokrat
*aristokratik
*aritmetik
*asanble
*asasen
*asasinen
*ase
*acha
*acheve
*achitèk
*achte
*achtè
*asid
*asirans
*asire
*asistan
*asistans
*asosyasyon
*asosye
*asyèt
*atak
*atake
*atakè
*atansyon
*atantif
*atache
*atè
*ateri
*aterisaj
*aterisman
*atifisyèl
*atik
*atirans
*atire
*atis
*atistik
*atitid
*atizan
*atizana
*atlèt
*atletik
*atraksyon
*atraktif
*avans
*avanse
*avantaj
*avanyè
*avègleman
*avèk
*avèti
*avni
*avoka
*avòtman
*avril
*avwán
*avwe
*avyatè
*avyon
*ayiti
*aza
*azi
Mo

Yon mo se yon pati elementè nan yon fraz, nan yon ekspresyon.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: mot
* Angle: word
* Alman: Wort
* Panyòl: palabra

## Etimoloji
Mo *mo* an soti nan lang franse a (*mot*).
Teyorèm

Teorèm matematik se yon fraz ki vre, ki kapab demontre verite nan li, depi nou respekte tout ipotèz sou kilès yo li baze li.
Inivèsite Wa Anri Kristòf

****

## Entwodiksyon
Se inivèsite Dayiti. li pòte non wa Kristòf ki te yon jeneral ki te dirije peyi a nan endepandans li.
## Estati

Fondasyon 1980
Kontwòl	Prive

## Kontak

Bwat postal 98
Lari 17-18, H-1
Cap-Haitien, HAITI

## Administrasyon

* Rektè a: Raoul Remy
* Edgard Bernardin
* Marie Mercie Prédestin

## Fakilte

* Agwonomi
* Jeni sivil ak Batiman
* Medsin
Alman

**Alman** se ki soti nan Almay. Lang alman se lang ki moun pale nan peyi Almay ak lang natif pèp Alman an.
Drapo

Yon **Drapo** se yon moso twal ki kole nan yon bwa long, ki reprezante "yon enstitisyon, yon gwoup oubyen yon kominote : sa vle di yon nasyon, yon bout tè, yon vil, yon òganizasyon, yon konpayi oubyen yon rejiman.

Li toujou gen fòm yon rektang ki mezire 2 inite nan lajè ak 3 inite nan otè, men li konn varye tou, ki sou fòm, ki sou mezi. Li se fòm figire sa li reprezante a e li ka tankou yon blazon, yon so oswa yon inifòm. Koulè li ak anblèm li pèmèt yo li diferan ak lòt bagay ki sanble avèk li lè gen rasanbleman oubyen lagè. Depi detwi oubyen yo pran li sa vle di yo kraze oubyen pran avèk fòs, nan reyalite oubyen nan lespri, sa li reprezante a. 

Drapo ki pi ansyen yo konnen se drapo chinwa yo. Yo la depi demil (2 000) an anvan Jezikri. Se Chinwa yo tou ki envante twal swa ki tise, kote bon drapo yo sanble ak sa nou gen jodi yo.

Depi lè sa, tout twal ki se valè yon siy oubyen yon mak, li pòte non drapo a. 
Pa egzanp, koulè drapo yo mete sou plaj ki vle si li posib pou moun benyen : wouj pou di ou pa kapab, jòn abriko pou di gen danje, vèt pou di ou kapab, blan pou di gen bèt (mediz). Se menm bagay la pou drapo nan espò ki vle sekirite ak pou yo avèti.

Gen kèk drapo ki vle di menm bagay toupatou, tankou drapo koulè blan yo leve anfas yon lènmi pou rann li oubyen mande yon poz.

Nan sa ki konsène lanmè yo di pito "paviyon" nan plas "drapo", kit se paviyon nasyonal oubyen paviyon kòd entènasyonal pou siyal yo ak tou pou mak ak flanm pou lòt paviyon apa.

Se Veksiyoloji ki etidye zafè drapo ak paviyon.

## Referans

## Lyen deyò
*  Drapo peyi
*  Sitwèb istorik trè konplè
*  Sitwèb ofisyèl Flag Institute
*  Drapo (Eta, rejiyon, pwovens…)
*  Cyberflag (tout drapo nan mond lan)
*  World Flag Database (sitwèb pwoch Flag Institute)
* Drapo (ansyen, aktyèl ak kriptarchi)
* Drapo nan Frans (Repiblik, rejiyon, depatman, komin)
* Drapo lwès nan Frans (Normandie, Bretagne, Poitou-Charentes, Aquitaine)
* Mond Drapo
Ti bout kouto miyò pase zong

Se yon pwovèb ayisyen ki vle di: Menm si ou ta vle yon gwo bel bagay, ti bagay ke ou deja genyen itilize tou paske ou te gen dwa pat genyen'l ditou.
Google

**Google [[Limited Liability Company|LLC]]**  se yon konpayi sèvis teknoloji Ameriken ki te fonde an  nan Silicon Valley, nan California, pa Larry Page ak Sergey Brin, kreyatè motè rechèch Google.

Li se yon sipòtè konpayi Alphabet depi .
**Google** se yon motè rechèch sou nichtwèl la (entènet).

Apre Larry Page ak Eric Schmidt, direktè jeneral li a te, depi 2015, Pichai Sundararajan.Li se lidè nan konpetans rechèch la. Li genyen anpil done ke li ap achive.

＆
## Orijin non an
Non konpayi Google la soti nan tèm matematik "googol"  oswa [ [gogol (nimewo)|gogol]] an franse, ki deziyen 10, sa vle di yon nonb ki kòmanse ak 1, ki te swiv pa san zewo. Larry Page ak Sergey Brin an 1997 te mande lòt etidyan enfòmatik pou èd pou yo bay non fwi travay yo. Li mande l pou l ale anrejistre domain name "googol". Lòt sous reklame ke non domèn googol.com pa disponib ankò (deja asiyen depi ), yo te chanje non an volontèman.

Kèlkeswa rezon an, *Google* pran plas *googol*, ki pi senp ak pi fasil pou sonje pou yon moun ki pale angle, e tèm sa a pral vin pi popilè nan tout mond lan: nan 2006 , non an nan motè rechèch la, Lè sa a, nan konpayi an, te pami dis mak ki pi byen koni nan mond lan ak Depi lè sa a, li te vin premye mak li te ye atravè lemond . Gen kèk diksyonè kounye a enkli vèb *to google* (an franse, * oswa *) nan paj yo, ak siyifikasyon * itilize motè rechèch Google la pou jwenn enfòmasyon sou entènèt la*.

An Jiyè 2025, Google ap envesti nan IA, nan yon pwogram 37 milyon dola ki fèt pou akselere devlopman entèlijans atifisyèl (IA) ann Afrik, avèk envestisman ki soti nan rechèch lokal rive nan pwojè sou siveyans rekòt agrikòl ak adaptasyon teknoloji ak lang afriken yo. }ref>.

## Galri foto

Fichye:WorldWideWebAroundGoogle.png|Nichtwèl an, lantou Google
Fichye:Sergey Brin, Web 2.0 Conference.jpg|Sergey Brin
Fichye:Googleplex-SignIn.jpg|Googleplex SigImage
Fichye:Google España.jpg|Google panyòl
Fichye:Eric E Schmidt, 2005 (looking left).jpg|Eric Schmidt
Fichye:Google add.JPG|Google AdWords Ad
Fichye:Googleplexwelcomesign.jpg|Googleplex Welcome Sign


## Referans

## Lyen deyò
* Paj prensipal li (non domèn)
Nichtwèl

**Nichtwèl** se yon entèfas (plas) ki regwoupe tout pajwèb yo an jeneral.

Ou kapab aksede nan entèfas sa a avèk yon òdinatè oubyen yon tèminal ki konekte.

## Etimoloji mo
Mo sa a se yon neyolojis teknik nan lang kreyòl ayisyen.
Mo sa a te bati apati de (2) mo :
* "nich" ki vle di "pakèt, yon ansanm" 
* "twèl" ki pwoch "twal arenyen" (web nan lang angle)

## Referans

## Lyen deyò
Kolèj Inivèsitè Karayib

## Kolèj Inivèsitè Karayib
	
Adrès 	Delmas 29, #7
Pòtoprens, AYITI
Telefòn 	509-245-2166
Telecopyè 	509-246-5631

### Fakilte yo
* Fakilte Syans Edikasyon
* Fakilte Syans Jeni
* Fakilte Agwonomi
* Fakilte Syans Jesyon ak Kontabilite
* Fakilte Syans Enfòmatik
* Fakilte Lèt ak Syans Imèn (Sosyal)

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb Kolèj Inivèsitè Karayib