Pwostitisyon an Ayiti

**Pwostitisyon an Ayiti,** malgre li ilegal, kontinye reprezante yon pwoblèm ki gaye anpil nan peyi a. Fenomèn sa a manifeste sitou atravè pwostitisyon lari (espesyalman nan katye Petyonvil nan Pòtoprens), epi li prezan tou nan ba, otèl ak etablisman ki fè sèvis lupanar. Dapre estimasyon ONUSIDA, gen anviwon 70 000 fanm ki pratike pwostitisyon nan peyi a. Anplis, aplikasyon lalwa nan domèn sa a souvan rete limite epi yo pa strik. 

Peyi a te, nan ane 1970 yo, youn nan destinasyon privilejye pou touris seksyèl pou granmoun, genyen ladann gason omoseksyèl. Fenomèn touris seksyèl sa a te diminye akoz kè sote ki te gen sou VIH/Sida, men li te reparèt pita, epi li te genyen tou touris seksyèl ki enplike timoun.  

Ayiti ap viv nan yon nivo povrete ekstrèm ; yon gwo pati popilasyon an ap viv ak mwens pase yon dola pa jou. Moun ki pa gen lòt mwayen souvan antre nan pratik pwostitisyon kòm estrateji siviv.   

Apre tranblemanntè 2010 lan, anpil pwostitiye ki soti nan Repiblik Dominikèn te travèse fwontyè a pou chèche kliyan pami travayè imanitè yo ak pèsonèl Nasyonzini.    

## Akizasyon sou move konduit seksyèl pèsonèl Nasyonzini ak Oxfam yo

### Misyon Nasyonzini pou kenbe lapè
Plizyè santèn sòlda srilankè ki t ap sèvi nan misyon Nasyonzini an te ekspilse nan peyi a nan ane 2007. Yo te enplike nan trafik tifi ayisyèn pou mennen nan Sri Lanka epi yo te patisipe nan pwostitisyon timoun nan zòn kote yo te tabli baz yo. 

Nan ane 2010, te gen rapò ki te endike gen kèk fanm dominikèn ki te viktim trafik moun yo te jwenn nan bòdèl yo sispèk pèsonèl Nasyonzini konn frekante.   

An 2015, Nasyonzini te fè konnen ant 2008 ak 2014, plizyè manm misyon pou kenbe lapè li yo te abize plis pase 225 fanm ayisyèn seksyèlman an echanj pou manje, medikaman, ak lòt fòm avantaj materyèl.    

Malgre Nasyonzini gen yon politik “tolerans zewo” kont manm pèsonèl li ki angaje nan komès seksyèl lokal la, aplikasyon règ sa a sou teren an rete ekstrèmman difisil.     

### Ka ONG Oxfam
An fevriye 2018, yon ankèt jounal *[[:fr:The_Times|The Times]]* pibliye te revele Oxfam International te fòse twa (3) responsab demisyone epi revoke kat (4) lòt pou fot grav apre yon ankèt sou eksplwatasyon seksyèl, telechajman materyèl pònografik, arasèlman ak entimidasyon. Yon rapò konfidansyèl Oxfam te pwodui an 2011 te mete aksan sou yon “kilti enpinite” pami kèk manm pèsonèl yo an Ayiti epi li te konkli «li pa t posib pou elimine posiblite kote kèk nan pwostitiye yo te tifi minè». Nan pami manm pèsonèl ki te envite pou demisyone yo te gen direktè nasyonal bèlj Òganizasyon an, Roland Van Hauwermeiren. Dapre rapò entèn lan, Van Hauwermeiren te admèt li te fè pwostitiye vin nan yon vila kote Oxfam t ap peye lwaye a ak lajan ki te la pou ede moun ki nan bezwen. 

Nan epòk la, Direktris Jeneral Oxfam nan, Dame Barbara Stocking, te ofri Van Hauwermeiren yon « sòti diskrè e diy », paske li te pè pou revokasyon an ta « gen konsekans potansyèlman grav» sou travay ak repitasyon òganizasyon imanitè a.  

Oxfam pa t rapòte okenn nan ensidan yo bay otorite ayisyèn yo, sou pretèks «li te ekstrèmman enposib pou yo ta fè nenpòt aksyon». Menmsi Oxfam te bay Charity Commission kèk detay apre ankèt *The Times*, Komisyon an te di li pa t janm resevwa rapò final ankèt lan, epi Oxfam «pa t bay detay presi sou akizasyon yo, ni li pa t bay okenn enfòmasyon sou posiblite pou te gen krim seksyèl ki te enplike minè». Apre revelasyon *The Times* yo, yon pòtpawòl Komisyon an te deklare: «Nou atann òganizasyon charitab la pou li ban nou garanti li aprann nan erè pase yo».

An repons ak revelasyon sa yo, Elizabeth Truss, ki te sekretè an chèf nan Trezò, te dekri rapò yo kòm «chokan, degoutan ak dekourajan». Apresa piblikasyon rapò *The Times* la, Oxfam fè konnen nan yon deklarasyon: «Oxfam konsidere tout akizasyon move konduit avèk anpil gravite. Dèske nou te enfòme an 2011 sou yon seri akizasyon ki enkli move konduit seksyèl ann Ayiti, nou lanse yon ankèt entèn. Lansman ankèt la te rann piblik, epi manm pèsonèl ki te vize yo te sispann travay pandan yo t ap tann rezilta ankèt la.» Deklarasyon an te ajoute tou akizasyon «ki ta vle di gen minè te enplike nan eskandan seksyèl la pa t etabli.». Pandan li t ap pale nan *Andrew Marr Show* sou BBC, Sekretè deta Devlopman Entènasyonal la, Penny Mordaunt, te deklare eskandal sa a se prèv Oxfam «pèdi lidèchip moral li». Mordaunt te ajoute tou Oxfam te fè «erè ki pi grav la» lè li pa t rapòte bay gouvènman an detay sou akizasyon sa yo.     

## VIH
Ayiti gen pi gwo pwopòsyon moun k ap viv ak VIH/SIDA nan rejyon Karayib la. Nan ane 2013, estimasyon yo te evalye pwopòsyon sa a anviwon 1,8%. Analiz sou kòz lanmò, ki te kòmanse depi nan ane 1997 lè yo te inisye koleksyon sètifika lanmò lopital yo, montre SIDA te prensipal kòz lanmò nan peyi a pandan plizyè ane. Sepandan, apati 2010, pousantaj lanmò ki asosye ak SIDA bese pou rive sèlman 1% nan lanmò yo, sitou paske fenomèn natirèl destriktif yo vin reprezante kòz dominan lanmò nan popilasyon an. Done yo montre anviwon 66 % lanmò yo te gen yon relasyon dirèk ak katastwòf natirèl yo, espesyalman tranblemanntè 2010 la.  

## Trafik seksyèl
Dapre Depatman Deta Etazini, Ayiti klase kòm yon peyi kote gen orijin, tranzit, epi destinasyon pou moun ki viktim trafik moun. Fanm ak timoun ki soti sitou Venezwela ak Repiblik Dominikèn sibi trafik moun nan peyi a, espesyalman pou fòm esklavaj seksyèl ki enplike pwostitisyon fòse. 

Moun yo rekonèt ki koupab pou zak trafik moun sibi sanksyon ki gen ladan santans prizon ki varye ant 7 ak 15 ane, ansanm ak gwo amann. Lè gen faktè agravan, tankou trafik timoun, lalwa pèmèt yo enpoze yon santans prizon a vi. Sanksyon ki gen menm gravite kapab aplike tou kont nenpòt moun ki chache oswa ki eseye chache sèvis seksyèl nan men yon viktim trafik moun.  

Biwo Sipèvizyon ak Lit kont Trafik Moun ki nan Depatman Deta Etazini klase Ayiti kòm yon peyi ki sou “lis siveyans Nivo 2”.   

## Referans