Pandemi maladi kowonaviris an 2020 nan Frans

**Pandemi maladi kowonaviris an 2020 nan Frans** pwopaje apati 24 janvye 2020. Frans se sètyèm fwye kontajyon COVID-19. Maladi sa a koze pa viris SARS-CoV-2, ki soti nan Chin kontinantal.

Pou limite pwopagasyon viris la, gouvènman franse òdone yon konfinman ki limite mouvman popilasyon apati 17 mas 2020 midi.

Sou 22 mas 2020, bilan kimilatif piblye pa Agence nationale de santé publique anonse 16 689 ka ki gen ladan 1 746 ka grav ak 674 mò, ki koresponn a sèlman ka konfime. 

## Istwa
Twa (3) premye malad yo idantifye nan Lafrans sou 24 janvye 2020  se pasyan ki gen orijin chinwaz ki te rete nan Wuhan, kay viris nan Lachin santral (sa yo, se tou premye ka yo anonse nan Ewòp). De (2) nan moun sa yo entène lopital nan Pari ak youn nan Bòdo. 

Premye moun ki mouri a se yon touris chinwa ki te rive nan Frans sou 23 janvye, ki gen laj 80 zan, te mouri nan inite swen entansif nan lopital Bichat (Pari) sou 15 fevriye. 

### Rapatriman Franse
Sou 31 janvye, anviwon 220 Franse ki retounen soti nan peyi Lachin nan ayewopò Istres (depatman Bouches-du-Rhône), abò yon avyon èbis A340 soti nan eskadwon transpò 3/60 Esterel ki te estasyone nan ayewopò Creil. Yo tout asenptomatik lè yo monte nan avyon an. Moun sa yo yo mete nan karantèn nan yon sant vakans nan vilaj Carry-le-Rouet. 

Sou 1e fevriye, yon dezyèm avyon rapatriye sitwayen franse. 

Sou 8 fevriye, otorite britanik òganize yon twazyèm rapatriman pou 38 Franse.  

Sou 21 fevriye, anviwon 30 moun franse, ki te rete nan Wuhan, rapatriye nan ayewopò Paris-Charles-de-Gaulle  epi yo mete yo nan karantèn nan vil Branville nan depatman Calvados. 

### Gaye viris la
Lafrans gen yon plan repons pou Pandemi kowonaviris, ki baze sou plan Orsan ak plis espesyalman eleman Orsan REB, dedye a risk Pandemik ak byolojik. Li te deklanche sou 23 fevriye, pa Olivier Véran, Minis Solidarite ak Sante. Plan sa a gen twa (3) etap  : 

* **etap 1** : «viris la pa nan sikilasyon jeneral nan popilasyon an » . Li ta dwe ede ralanti entwodiksyon viris la nan Frans. 
* **Etap 2** gen pou objektif pou kwape gaye nan viris la sou teritwa a. 
* **etap 3** koresponn ak yon sikilasyon lib viris la sou teritwa a, ak gen pou objektif pou redui efè Pandemi an. 

#### Etap 1

* 24 fevriye : Olivier Véran, minis Sante, anonse ke pa gen plis malad kowonaviris entène nan lopital. 
* 25 fevriye : Dominique Varoteaux, pwofesè teknoloji nan kolèj Jean-de-la-Fontaine nan vil Crépy-en-Valois (Oise) ak konseye minisipal nan Vaumoise, mouri nan yon anboli pilmonè nan lopital Salpêtrière nan Pari. Nonm (60 ane), ki enfekte avèk nouvo kowonaviris la, vin premye sitwayen franse a ki tonbe anba COVID-19 depi kòmansman Pandemi mondyal la.  Senk (5) nouvo moun ki gen maladi a yo dyagnostike sou 25 ak 26 fevriye. 
* 27 fevriye : Olivier Véran anonse ke 20 nouvo ka pozitif yo dyagnostike, ki gen ladan yon nonm (55 ane) nan kondisyon grav, ki ap travay nan ayewopò nan Creil, ki entène lopital nan Amiens. 
* 28 fevriye : 
** kantite ka detekte pozitif se 57 moun. Yon premye ka detekte nan vil Nis ak de (2) ka adisyonèl nan La Balme-de-Sillingy ki gen sis (6) ka nan tout (nan depatman Haute-Savoie)  tout nan relasyon avèk zòn Pandemi nan Lombardi. 
** Oise la gen sis (6) ka nouvo (ki gen ladan twa (3) sòlda nan Creil), yo pote kantite moun ki entène lopital nan depatman sa a a 18, pandan y ap 200 anplwaye lopital nan izolman nan kay yo. 
** Lopital Tenon (Pari) anonse ke twa (3) anplwaye lopital pozitif, aprè yon pasyan aje ki soti nan Oise la nan sitiyasyon grav, rive lopital sou 21 fevriye. Twa (3)  moun sa yo entène nan lopital  Pitié-Salpêtrière. 
** twa (3) ka te detekte nan sant lopital nan Inivèsite Angers nan yon fanm (58 ane) soti nan Mayenne, menm jan tou nan pitit fi li ak bofis ki ap viv nan depatman Maine-et-Loire. Yo te idantifye kòm "ka kontak" nan yon pasyan entène lopital nan Bretay.  
** Yon premye ka teste pozitif nan depatman Landes nan lopital nan Mont-de-Marsan.  
** se yon sèl ka rapòte nan Bois-Guillaume, touprè vil Rouen. Li se yon doktè nan sant la nan lopital inivèsite Rouen ki te di ke li te atrape viris la nan peyi Almay, sou kontak ak yon moun ki retounen soti nan peyi Itali.

#### Etap 2
Etap 2 te deklanche sou 28 fevriye pa Olivier Véran, minis franse Solidarite ak Sante. 

* 29 fevriye : 100 ka 
** nan Rennes, de (2) premye ka konfime : yon fanmsaj ak mari li, yon ponpye pwofesyonèl. 
** kantite ka detekte pozitif se 73 moun. Kantite ka yo se 100 moun daprè Jérôme Salomon, Direktè Jeneral Sante a. 86 moun ki entène lopital, ki gen ladan nèf (9) ka grav ak douz (12) moun ki geri. Prensipal zòn kontaminasyon se Oise avèk 36 ka.  
** Majistra La Balme-de-Sillingy, youn nan de (2) fwaye prensipal ki enfekte nan Frans, François Daviet, anonse sou paj Facebook li ke li pozitif pou kowonaviris.
#### Etap 3

* 14 mas : 
** Etap 3 epidemi aktive fas a doubleman kontaminasyon nan 72 èdtan.

### Mezi sanitè

#### Izòlman
Sou 6 fevriye, 15 moun mete nan karantèn nan Nouvèl Kaledoni aprè dekouvèt yon ka sispèk : yon fanm ki ap viv nan Nouvèl Kaledoni retounen soti nan Lachin. Yo mete li anba obsèvasyon nan Medipol Koutio, 14 lòt moun, ki gen anpil chans yo te an kontak avèk li, yo te fè karantèn nan kay. Rezilta tès yo te deklare negatif sou 10 fevriye, ak karantèn yo te leve.

#### Limit nan rasanbleman yo
Nou 29 fevriye, Ministè Sante a entèdi nan Frans "rasanbleman nan plis pase 5 000 moun " nan yon anviwònman fèmen ak sèten evènman deyò tankou maraton Pari ki te dwe pran plas sou 1e fevriye. Nan menm fason an, chanpyona nan Lafrans nan kwa ki te dwe pran plas nan Montauban sou 6 ak 7 mas te anile, ki te lakòz kritik. 

##### Depatman Oise
Rasanbleman yo entèdi nan Oise ak senk (5) komin nan depatman sa a (Creil, Crépy-en-Valois, Vaumoise, Lamorlaye ak Lagny-le-Sec) ak yon sèl nan Haute-Savoie (La Balme-de-Sillingy) limite vwayaj ak fèmen lekòl.

Sou 3 mas, Lig foutbòl pwofesyonèl la (LFP) anonse ke, nan akò avèk Prefekti Oise la, yon match foutbòl pwofesyonèl Lig 2 (FC Chambly Oise - Le Mans FC ) ta rete nan pòt fèmen akòz COVID-19, li pral premye match foutbòl pwofesyonèl franse konsène pa yon mezi sanitè dèyè pòt fèmen. 

Sou 1e mas, kat (4) komin Oise ajoute nan lis la kòm yon prekosyon : Villers-Saint-Paul, Montataire, Nogent-sur-Oise ak Lacroix-Saint-Ouen.

##### Morbihan
Sou 1e mas, prefè Morbihan anonse yon arete ki entèdi « rasanbleman kolektif, nenpòt jan » nan tout depatman an jouk 14 mas. 

Arete sa a te anile epi ranplase nan dat  4 mas pa de (2) lòt arete, ki limite entèdiksyon nan rasanbleman "ki gen yon kontak sere pwolonje ant moun ak ki favorize transmisyon viris la" (lekòl, mache, pisin, elatriye), nan zòn Pandemi ak deyò. Dezyèm arete sa a te anile nan dat 5 mas, men rasanbleman mwens pase 5,000 moun te otorize ankò nan komin ki andeyò zòn Pandemi yo.

##### Depatman Haut-Rhin
Sou 4 mas, aprè dekouvèt nèf (9) ka nouvo sou pasyan ki pote kowonaviris a nan Haut-Rhin, twa (3) lekòl nan Bernwiller, Bourtzwiller ak Saint-Louis yo fèmen. Prefekti a anonse entèdiksyon rasanbleman piblik yo nan Bernwiller ak Hésingue. 

Sou 6 mas, nouvo  mezi te pran nan Haut-Rhin : 

* entèdiksyon rasanbleman nan plis pase 50 moun ki nan yon anviwònman fèmen (eksepte pou konpayi, boutik, kabarè ak restoran) ; 
* fèmti jaden danfan, lekòl, kolèj ak lekòl segondè nan tout depatman Haut-Rhin, pandan 15 jou. 
* entèdiksyon pou timoun minè yo ale nan kay pou granmoun aje oswa ki andikape  ; 
* obligasyon pou evènman espòtif yo pran plas dèyè pòt fèmen.

##### Kòs disid
Sou 8 mas 2020, prefè nan Kòs ak Kòs disid anonse yon ansanm de mezi :
* Fèmti lekòl nan Ajaccio ant 9 mas 2020 ak 22 mas 2020 ;
* Entèdiksyon rasanbleman ki gen plis pase 50 moun. Sepandan, seremoni fanmi an nan lye relijyè  (maryaj, antèman, batèm) ka konsève avèk limit kantite patisipan yo. Entèdiksyon sa a pa aplike nan aktivite nòmal nan boutik, biznis, restoran ak kabarè, men seminè, pati ... ki gen plis pase 50 moun yo pral entèdi ;
* Obligasyon pou evènman espòtif yo pran plas dèyè pòt fèmen ;
* Fèmti pisin (eksepte pou konpetisyon pòt fèmen) ;
#### Kontwòl fwontyè
Gouvènman an nan Nouvèl Kaledoni pran mezi nan fen mwa janvye a pou anpeche debake pasaje bato kwazyè  si genyen ka sispèk sou bato. Sou 1 ak 2 fevriye, anba presyon nan men moun ki rete nan zile a ak aprè diskisyon avèk otorite koutimyè Kanak, konpayi a ki an chaj nan akèy touris nan Maré, youn nan zile Lwayote, refize debakman de (2) bato kwazyè. 

Sou 1e mas nan La Reyinyon, yon bato soti nan Lafrik disid pa te kapab akoste sou waf akòz yon manifestasyon ki te koze pa lapè enfeksyon.

### Dwa retrè
Mize Louvre fèmen pòt li yo ant 1e  ak 4 mas. Yon gwo pati nan anplwaye mize egzèse dwa retrè, kont konsèy otorite yo.

### Pwopagasyon nan lòt peyi ki soti nan Lafrans
Sou 1e mas, dezyèm ka pwouve enfeksyon an ak maladi kowonaviris nan Bèljik te di ke yo te rete an Frans nan yon rejyon ki afekte pa Pandemi an. Pasyan an te teste aswè anvan an nan Anvè. Menm jou sa a, yo te anrejistre yon premye ka nan Repiblik Dominikèn nan yon nasyonal franse nan senkantan sis (56) ane.  Menm jou sa a, de ka yo te note nan Blida nan Aljeri, nan yon manman ak pitit fi li a ki te òganize ant 14 fevriye ak 21 de moun ki soti nan Lafrans Lè sa a, dyagnostike an Frans ke yo te transpòtè nan viris la. 

Sou 2 mas, yon rezidan franse nan Senegal dyagnostike pozitif pou viris la aprè retounen soti nan Lafrans sou 26 fevriye, pasaje yo nan avyon an yo te vle yo mete an karantèn. Nonm sa a te rete nan Nîmes ak nan Auvergne-Rhône-Alpes.  

Sou 6 mas, Kamewoun konfime premye ka li nan yon sitwayen franse ki te retounen nan Yaoundé sou 28 fevriye.

## Konsekans

### Konsekans ekonomik
Nan denyè semèn nan mwa fevriye, Bous Pari tonbe 11.9%, an menm tan an kòm laplipa bous mondyal tonbe tou. Tonbe a kontinye pandan premye semèn nan mwa mas, rive 15% depi kòmansman kriz la.

Mezi prevansyon kont kowonaviris ak lapè kontajyon koze diminisyon kantite kliyan. Sitiyasyon sa a pouse federasyon komès, endistri evènman, otobis ak alèt risk pou bankwout ak pèt travay, ak pou mande Eta a sipò finansye.

Sou 12 mas, Bous Pari ak endèks CAC 40 gen pi ba kou nan istwa yo, 12,28 %. Milan, Francfort ak Lond dekline tou yon fason eksepsyonèl, pa janm wè depi fen ane 1980 yo pou de (2) dènye yo. 

Sou 16 mas, Emmanuel Macron planifye « yon mekanis eksepsyonèl ak masiv nan chomaj pasyèl » pou fè fas sispann travay ki te koze pa pandemi a. Taks ak kontribisyon yo tou sispann nan mwa mas 2020 pou konpayi yo. pou anpeche fayit an kaskad nan sektè ki pi afekte yo. Avèk mezi sa yo, gouvènman an espere pou evite gaye yon kriz ekonomik ak finansyè.

#### Repons finansyè
Pandan ke gouvènman franse anonse yon plan sipò ak yon garanti leta nan twa san milya ewo pou prè bankè pou antrepriz, Minis Ekonomi an ofri konpayi yo peye yon prim nan mil ewo anplwaye mobilize malgre kriz la pou konpanse mank aktivite.

### Konsekans sosyal

Fas ak gwo kouvèti medya pandemi an, 61% Franse santi yo enkyete. Gouvènman an deside limite vant mask sou preskripsyon medikal, fas ak risk pou mankman pa kwayans (tan kontak) sou viris la. Yo vòlè anpil mask nan lopital.

Enkyetid Franse a gen pou rezilta nan mank pwodui (san peniri) nan anpil makèt, akòz rezèv pwodui alimantè kòm diri, bwat konsèv, latriye.

Solisyon idwo-alkolik ak anti-bakteryen manke tou nan makèt ak famasi.

### Sou sistèm sanitè
#### Risk satirasyon lopital
Kapasite akèy nan sèvis reanimasyon se 5 000, ki ka pwolonje a 10 000 atravè reoganizasyon ak mezi sa yo anile entèvansyon jije ki pa esansyèl oswa ijan.

### Kritik sou mank mask doktè liberal
Sou 18 fevriye, Eta franse te bay materyèl medikal nan peyi Lachin e li te endike "kontinye bay asistans lojistik nan semèn kap vini yo". Materyèl sa a pral gen yon gwo kantite mask ki te kapab itilize lè 2 semèn pita Pandemi an frape Lafrans. 

Sou 2 mas, doktè liberal yo nan Vannes mobilize pou fè fas a kòmansman yon fwaye Pandemi ak pratike vizit lakay pran ofans nan difikilte pou yo jwenn mask FFP2, ak kritike reyalite a pa te asosye ak rechèch la pou ka kontak malgre konesans yo nan sitiyasyon sou teren. Gen kèk doktè franse piblikman kritike yon mank sèten nan preparasyon nan jesyon piblik la nan kriz la ki ta ka yo te pi bon antisipe ak santi a pou yo brikole jou pa jou fè fas ak kòmansman Pandemi an. Nan dat 29 fevriye, yon medsen jeneralis Chalon-sur-Saône ki te kapab jwenn yon rapò mask ki ta yon ka sispèk yo te abitrèman ranvwaye epi yo pa teste sou teren yo ke pasyan an konsène te retounen soti nan Milan sou 20 fevriye, trè yon ti tan anvan kòmansman ofisyèl Pandemi Lonbadi. Doktè sa a di ke li se « déçu » ak feblès nan vle di yo deplwaye nan « sizyèm pwisans mondyal », denonse yon « mank prevwayans total » ak kwè ke li ta dwe « estipid » yo konpare COVID-19 ak grip la, sistèm yo. iminite popilasyon an ki vyèj kont nouvo viris sa a. Sou 2 mas, kat (4) doktè nan La Balme-de-Sillingy pote plent pou yon reta nan livrezon nan mask yo te pwomèt pa ARS la, li te gen jwenn 25 pandan y ap tann nan sant la lopital Annecy Genevois. 

Jean-Paul Ortiz, prezidan Konfederasyon sendika medikal franse yo, mande eta a pou li montre antisipe pou li kapab aji anvan li antre nan faz Pandemi an. Dapre li, eta a pa gen aksyon estratejik nan mask FFP2 ak « yo jere kriz sa a twò dousman »  An 2009, tout GP te resevwa yon mask FFP2 kont viris H1N1 - rezèv èstratejik la te Lè sa a, 537 milyon mask nan mwa jiyè 2009, pa konte 110 milyon dola nan livrezon. - lò, nan fèy balans li yo sou 5 mas Jérôme Salomon rapèl yon rezèv sèlman plizyè dizèn milyon mask FFP2. Ant 2009 ak 2020, Eta a te chwazi pou pa renouvle rezèv sa a epi pratik jeneral yo peye pri a. Pandemi an lakòz yon ogmantasyon enpòtan nan demann pou mask ki miltipliye pa swasant. Yon gwo pati nan mask yo te fè nan peyi Lachin, manifaktirè franse yo anpil ogmante pwodiksyon yo fè fas ak akòz mank nan. Nan kòmansman mwa mas, Eta a planifye pou kolekte kenz milyon milyon nan aksyon estratejik li pou satisfè bezwen.  Sepandan, sèten jwè endistriyèl piblikman denonse reta nan gouvènman an ki gen lòd yo te twò ta, pandan y ap mansyone difikilte yo nan ogmante rapidman kapasite pwodiksyon.

## Gade tou
* Kowonaviris
* Maladi kowonaviris 2019
* *Betacoronavirus*
* SARS-CoV-2 
* Pandemi maladi kowonaviris 2019-2020 (Almay, Bèljik, Etazini, Frans, Iran, Itali, Kore disid, Ostrali, Swis) 
* Bato kwazyè *MS Westerdam*, *Diamond Princess* ak *Grand Princess* 
* Ksenofobi ak rasis ki lye ak Pandemi COVID-19 2019-2020

## Referans

## Lyen deyò
* Jès-baryè kont kowonaviris sou gouvernement.fr
* Kowonaviris : deklarasyon senplifye estopaj travay pou anplwaye paran yo 
* Sitwèb gouvènman franse sou kowonaviris 
* Sitwèb dedye a enfòmasyon sou kowonaviris 
*  Rapò OMS chak jou
*  Fòmasyon pèsonèl sante sou Kowonaviris sou fun-mooc.fr