open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Château du Clos Lucé

**Château du Clos Lucé**, lontan yo te rele **Manoir du Cloux**, se yon rezidans ki sitiye an Frans, nan kè Vallée Loire, nan sant vil Amboise . Okòmansman fèt an 1471 tankou  yon ansyen fò anba Château d'Amboise, li te pase nan plizyè men anvan ke Charles VIII te achte l epi li te vin tounen yon rezidans ete pou wa Lafrans yo. Li te kenbe fonksyon sa a jiska 1516 lè Francis I te mete li a dispozisyon Leonard de Vinci, ki te rete la pandan twazan, jouk li mouri nan 2 mai 1519.

Kòm kay Leonard de Vinci, li te klase kòm yon moniman istorik nan lis la 1862 epi pibliye nan *Jounal Ofisyèl Repiblik Fransè a* nan dat 18 avril 1914. 

Château du Clos Lucé a se jodi a yon kote nan entèpretasyon, konesans ak sentèz ki gen pou objektif pou pèmèt odyans lan pi laj pou dekouvri mond lan nan Leonard de Vinci.

## Istwa

### Soti nan Mwayennaj rive nan Renesans la
*Château de Cloux*  se te yon ansyen fò anba Château d'Amboise. Peyi Lucé te anekse ak patiraj la depi XIV syèk la . Pa zèv 26 octòb 1460, Pierre du Perche te bay Marc Rabouin *plas Cloux* e li te resevwa an echanj *Grange-aux-Lombards.*

Byen sa a te pase yon ti tan apre nan men mè priye a nan Moncé, ki te vann li, pa akt 26 mai 1471, bay Étienne le Loup, gadyen kay ak premye isye nan zam , apre sa konseye wa Louis la. XI ak Gouvènè nan Amboise. Bilding yo tonbe nan ruine, se li menm ki te bay Clos Lucé aparans li kounye a, ak " gwo kay won kare li a, gwo kay won li yo, ki konekte ak zèl dwat bilding lan pa yon galeri ki kouvri, (...) talè mi li yo te pèse ak fenèt gotik ".

## Nòt ak referans

### Nòt


### Referans

## Lyen ekstèn
Metafizik

**Metafizik** se branch nan filozofi ki etidye nati fondamantal reyalite a. Li enterese ak konsèp tankou èt ak idantite, espas ak tan, kozalite, nesesite ak posibilite. Li gen ladan sitou kesyon sou nati konsyans, nanm ak relasyon ant lespri ak matyè, oswa ant sibstans ak atribi.

Metafizik konsidere kòm youn nan kat branch prensipal filozofi, ansanm ak epistemoloji (oswa teyori konesans, oswa menm gnoseyoloji nan yon sans pi laj), lojik ak etik.

## Orijin tèm nan
Premye liv ki defini metafizik se zèv Aristòt yo, ki soti nan ansyen rezime yo, apre , an grèk m *eta ta phusika* . Tradisyonèlman, ekspresyon sa a atribiye a Nicholas of Damas (premye syèk BC), nan rekòmansman klasifikasyon travay Aristòt la te fèt pa kontanporen li Andronicos nan Rhodes, men yon konfizyon pwobab ant premye Nicholas sa a ak Nicholas nan Lawodise (katriyèm syèk AD) fè dat premye ensidan sa a trè dout . Se konsa, yo bay deziyasyon sa a liv yo gwoupe jodi a sou non ''Metafizik'' **. Siyifikasyon nan mo meta-fizik la se poutèt sa prensipalman editoryal, ki nan okenn fason ekskli posibilite pou editè ansyen yo te enspire isit la pa yon fason pou òganize konesans soti nan Aristòt. : syans prensip yo, ki se premye nan tèt li, byen chita "pou nou» apre konesans nan fizik.

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans

## Gade tou
Kòz premye

**Kòz premye**, oswa **premye Prensip** (nan grek ansyen :ἀρχή, arkhè), se yon konsèp nan filozofi metafizik. Li se premye nan tout kòz, sa vle di pi ansyen oswa pi fon, ki responsab lòd linivè a. Nan filozofi eskolatik, selon rezònman yo rele kozalite oswa rezònman kosmolojik, konsèp sa a kapab tou asimile ak Bondye. Li te itilize depi sou filozòf pre-sokratik yo.

## Referans

## Gade tou
Metafizik (omonimi)

* **[[Metafizik]]** se yon branch nan filozofi ki fè fas ak eleman yo oswa nati reyalite, kòz ak premye prensip.
* **[[Metafizik analitik]]** se yon branch nan filozofi analitik ki etidye kesyon metafizik atravè metòd filozofi analitik.
* ***[[Metafizik (Aristote))|Metafizik]]***  se yon liv Aristòt.
* ***[[Metafizik (Théophraste)|Metafizik]]*** se yon liv Theophrastus.
* *[[Metafizik (jounal)|Metafizik]]* se yon jounal entènasyonal nan etid filozofik ak entèdisiplinè ki te pibliye nan Azèbayidjan.

## Gade tou

* *[[Métaphysique des tubes]]*, woman Amélie Nothomb te pibliye an 2000.
Francois I (wa Lafrans)

**François  I**, ki fèt sou non **François d'Angoulême** 12 septanm 1494 nan Konyak epi ki mouri 31 mas  1547 nan Ranbouyè, se yon wa Lafrans ki te gouvènen de 25 janvye 1515, jou kouwònasyon li, jiska lè li mouri an 1547. Pitit Charles d'Orléans ak Louise de Savoie, li te fè pati branch Valois-Angoulême nan dinasti Kapetyen an.

Li gen yon rival pwisan nan moun Anperè Charles V epi li dwe konte sou enterè diplomatik wa Henri VIII nan Angletè, toujou anvi mete tèt li tankou  yon alye nan youn osinon lòt kan an. François  I te anrejistre siksè ak defèt men li te entèdi ènmi enperyal li fè rèv li yo rive reyalite, reyalize sa ki ta afekte entegrite Wayòm Lafrans la. Antagonism de souveren Katolik yo gen konsekans grav pou lwès kretyen an : li fasilite difizyon nan lide yo nan Refòm nan émèjant ak pi wo a pèmèt Anpi Otoman an rezoud nan pòtay yo nan Vyèn nan sezi prèske tout Wayòm nan Ongri.

Konstitisyon an nan sa ki ta vin monachi a absoli anba Boubon yo ak bezwen finansye ki lye nan lagè ak devlopman nan atizay yo te mennen nan nesesite pou kontwole ak optimize jesyon nan Leta a ak nan teritwa a. François  I entwodwi yon seri refòm ki afekte administrasyon pouvwa a ak an patikilye amelyorasyon nan rannman taks, refòm aplike epi kontinye sou rèy pitit gason l 'epi siksesè, Henri II.

## Anfans

### Nesans
François d'Angoulême te fèt 12 septanm 1494 nan Château de Cognac, nan Angoumois. Li se pitit gason Charles d'Orléans, Konte Angoulême, ak Prensès Louise de Savoie, pitit pitit Jean d'Orléans (tonton nan fiti wa Louis XII), Konte Angoulême, ak Marguerite de Rohan, gran-pitit pitit gason an. nan Duc Louis  I nan Orléans (ti frè wa Charles VI), ak pitit fi Duke nan Milan Valentine Visconti. Li desann dirèkteman nan wa Charles V nan branch ki pi piti nan Valois, ke yo rekonèt kòm Angoulême.

## Referans

## Lyen ekstè
Troubleboy Hitmaker

**Troubleboy Hitmaker**, vrè  non li se Lord Wensky Jolissaint,li fèt nan lane 1989 yon 19 desanb nan vil Cap-Haïtien,li se yon rapè ayisyen.

## Biyografi

### Kòmanse
pasyone sou mizik depi l tou piti epi enfliyanse de  hip-hop  ameriken nan lane 2000,Troubleboy lanse karyè mizikal li nan lane 2011 ak yon mizik ki gen pou tit « Crank that Moto »,de lane apre lanmò manman li.li gen premye siksè ak premye tit sa tou.e,li tou pwofite lage premye albom li li yon ane pita.

#### Mizik
" Fè bouch epi tande »(« Shut up epi tande »), se tit premye  albom li a.Troubleboy sitou konen pou de gwo tit sa yo:« Vwazin lan » soti nan lane 2012 ak  «Raz» nan lane 2015.nan lane 2018 yon premye novamb,li soti yon nouvo albom,ki gen pou tit prensipal « Pral nan peyan m pou yo ».atis ayisyen te kolabore nan albom sila;tankou:   Fatima, Medjy Toussaint, Anie Alerte, Baky, Boukman Eksperyans et Steve J Bryan. se yon albom Se yon album kote Trouble Boy gen entansyon mete aksan sou kilti ayisyen anAnalize "tèks peze" album sa a, jounalis Websder Corneille montre ke atis la reyalize yon repo kwonolojik ak ideyolojik ak ansyen rap li a.Atis la fè yon divòs ak ansyen hits li yo kote li fè pwomosyon rap "bling-bling" e li reyisi, pami lòt bagay, nan plezi piblik la ak mizik ki "eksplore tras mèveye reyalis ayisyen an ki eksprime utopi mit la ak ezitasyon sou "mistè vodou yo" oswa "Bondye nan vodou ayisyen", dapre kalkil sosyològ chèchè Laënnec Hurbon, note Websder Corneille album "Premye kasèt, Premye etap" pa 45 sòlda.

atis la te fè yon toune pou premye fwa na peyi etazini nan lane 2020 nan mwa mas,kote li te deja kòmanse rankontre nouvo pwodiktè.

nan lane 2020 nan dat 19 desanb,li pibliye dènye albom li ki rele *l'aventure Continue*  ak nouvo atis fi tankou Rebecca Zama .

#### Dokimantè
* *Maker frape a : Dokimantè a* se yon dokimantè ki, pami lòt bagay, trase lavi li ak karyè mizik li.
## Referans
Prensip (filozofi)

**Prensip** la se yon konsèp filozofik polisemik ki deziyen swa yon sous, yon fondman, yon premye verite nan lide oswa lòt bagay. Se konsa, nou pale de konsyans oswa nanm nan kòm yon prensip nan lavi.

## Konsèp
Filozòf presokratik yo mete tèt yo pou yo konnen prensip tout bagay, *arkhè*, prensip premye p . Pa sa yo te vle di etid la nan sa ki te fondasyon nan egzistans la nan tout reyalite anpirik obsèvab, ke yo te redwi nan zafè fondamantal ( kat eleman yo)  . Premye presokratik ki sèvi ak tèm *arkhè* a se ta Anaksimandè , byenke sa a se deba .

## Atik ki gen rapò

## Referans
Karikati

Yon **karikati** se yon pòtrè ki pentire, trase oswa modle ki anplifye kèk aspè nan yon sijè. Souvan komik, karikati a se yon kalite sati grafik lè li gen aspè ridikil oswa dezagreyab. Li dwe konprann nan premye gade li, li konte sou konplisite ak odyans li yo, sou yon seri kòd komen ki lye ak sansiblite, tradisyon ak pataje nan yon vizyon ki idantik nan sosyete a. Lè sijè a se yon moun, li itilize egzajerasyon karakteristik fizik yo kòm yon metafò pou yon lide. Lè li rive nan yon sitiyasyon, li prezante moral oswa konpòtman kèk gwoup imen nan yon fòm vizib ki ekzajere.

## Etimoloji

Mo a "karikati a» soti nan Italyen «**'", literalman"chaj ekzajere» (ki soti nan vèb Italyen **', ki soti nan laten **: chaj, ballast yon tank ak pwa), pa ekstansyon "ajoute plis". Mo sa a te itilize an Frans ak Angletè depi kòmansman XVIII syèk la. syèk; franse a soti nan etimon mo a "chaj» ak nosyon de «pòtrè-chaj» ki te gen siksè nan XIX syèk la syèk, Lè sa a, mo a " karikatura » pou yon figurasyon ak rezon polemik.

## Nòt ak referans

## Apendis

### Bibliyografi
* 
* Alain Deligne, *Charger - L'idée de poids dans la caricature*, Editions L'Harmattan, 2015
* Hélène Duccini (dir.) et Alban Poitier, *Bibliographie française de l’image satirique*, Brest : Université de Bretagne occidentale (EIRIS), 2008, 296 p.
* .
* Ségolène Le Men (dir.) *L'Art de la caricature*, Presses universitaires de Paris Ouest, 2011, actes du colloque « Caricature bilan et recherches » des 11 et ,  .
* Hélène Duccini et Jean-Claude Gardes (dir.), *[https://web.archive.org/web/20071024011145/http://www.u-paris10.fr/60678699/0/fiche___pagelibre/ L'image satirique face à l'innovation]. Actes du colloque tenu à l'université de Nanterre en octobre 1996*, Numéro spécial de la revue *Recherches contemporaines*, Nanterre : Université Paris Ouest Nanterre La Défense, 289 pages.
*  Beatrice Farwell, *The Charged Image French Lithographic Caricature, 1816-1848*, Santa Barbara : Santa Barbara Museum of Art, 1989.
* Bernd Bornemann (préf. Ronald Searle et Claude Roy, trad. John Edwin Jackson), *La Caricature, Art et Manifeste du  à nos jours*, Genève : Skira, 1974. [ édition allemande 1972.]
*
Jean Renel Sénatus

**Jean Renel Sénatus** se yon aktivis dwa moun, yon politisyen ayisyen k ap sèvi nan Sena a, li reprezante Depatman Ouest (2016-2022). Sénatus  gen non jwèt  "Zokiki". Li te yon komisè gouvènman Potoprens (2012-2012). Sénatus se yon avoka nan bawo Pòtoprens, manm Komisyon Jistis ak Sekirite nan sena Repiblik la Li se prezidan e Fondatè Pati politik LÒD DEMOKRATIK. Li se prezidan (Université Soleil d'Haiti). Li te ansyen prezidan "Défansè san fwontyè pou dwa moun " (2002-2010). Li ap fè yon etid doktora nan  Université Paris Saclay. Li ap travay sou ZOMBIFICATION 'tematik " La Zombification à l'épreuve du Droit ".

## Referans
Didaktik

**Didaktik** se etid kesyon ansèyman poze ak akizisyon konesans nan diferan disiplin lekòl yo. Lè sa a, didaktik sèvi pou transpoze konesans ke yo rele " itil » nan konesans ansèyman, epi li fè efò pou defini byen presizyon chak objè (konesans) ke li vle anseye, konsa tou pou defini kijan objè sa a anseye elèv k ap aprann yo. Depi lane 1970 yo, ansèyman devlope nan matematik, syans, fransè, lang, syans lavi ak latè, edikasyon fizik ak espò, istwa ak jewografi  oswa ansèyman pwofesyonèl.

## Orijin konsèp la
Rasin yo nan didaktik date tounen nan antikite ak dosye ekri date soti nan filozòf grèk, ansyen sivilizasyon oriental tankou Lachìn.

Adjektif la didaktik te parèt premye an 1554, daprè ansiklopedi Grand Larousse. Robert nan 1955 ak *Litre* nan edisyon 1960 li yo, site " didaktik ", kòm yon non Rezèv tanpon fanm, kòm yo te " atizay la nan ansèyman ". Tèm didaktik la, an koneksyon avèk ansèyman, te itilize tou nan 1629 pa Wolfgang Ratke nan travay li Aphorisma Didactici Precipui.

Soti nan XVIII syèk la, teyori yo ap miltipliye, ak nouvo pèspektiv louvri pa sikoloji yo nan edikasyon, motivasyon, osi byen ke itilizasyon zouti òdinatè ak entènèt la ( e-fòmasyon, entèlijans atifisyèl nan sèvis  ansèyman aprantisaj la) ak aprantisaj dire tout tan.

## Distenksyon ant didaktik ak pedagoji
Nan orijin, didaktik pa klèman diferansye ak pedagoji  ki se syans ki fè fas ak pwoblèm ki espesifikman lye ak ansèyman. Men, progresivman , didaktik diferansye tèt li ak pedagoji pa wòl santral nan kontni disiplinè osi byen ke pa dimansyon li fè fas ak nati a nan konesans yo dwe anseye.

## Nòt ak referans:

### Lyen ekstèn
Grafore

**Grafore** ( **grafomani** oswa **eskribomani**; soti nan grèk *γραφειν* — pou ekri  ] ak *μανία* — foli) deziyen yon enpilsyon irézistibl pou ekri   ] . Lè yo itilize tèm nan nan yon kontèks sikyatrik espesifik, li refere a yon kondisyon mantal mobid kote yon pasyan ka konpilzif ekri yon siksesyon nan liy ekri alamen enkonpreyansib ak konfizyon  . Tèm "grafomani" te premye itilize nan kòmansman XIX syèk la. syèk pa Esquirol epi, pita, pa Eugen Bleuler, epi yo te vin plis oswa mwens itilize  . Graphomania se konparab ak "typomania", yon maladi konpilzif kote yon moun vle wè non yo nan yon piblikasyon oswa ki ekri konpulsif pou fè travay yo pibliye  .

## Nòt ak referans:
Lisa Gherardini

**Lisa** ( 15 jen 1479, Florence - 15 jiyè1542 ), ke yo rele tou **Mona Lisa**, **Lisa di Antonio Maria (Antonmaria) Gherardini** ak **Lisa del Giocondo** an Italyen, se te yon manm fanmi Gherardini nan Florence . Li ta modèl pou *[[La Joconde|Mona Lisa a]]*, yon pòtrè mari l 'komisyone ak pentire pa Leonard de Vinci.

Yo konnen ti kras sou lavi Lisa. Li te fèt Florence, li te marye jèn ak yon kòmèsan ki pi gran pase l, epi ki te vin tounen yon ofisyèl lokal, li se manman 5 timoun e li dwe mennen lavi konfòtab ak òdinè yon moun nan klas mwayèn.

Plizyè syèk aprè lanmò li, pòtrè li te vin youn nan penti ki pi popilè nan istwa atizay. Rechèch ak travay espesyalis yo te fè penti sa a yon icòn atizay rekonèt globalman ak yon referans komen nan kilti popilè.

## Biyografi
Lisa ak Francesco gen 6 timoun: Piero, Camilla, Andrea, Giocondo, Marietta ak yon lòt fi ki pa konnen premye non . 4 nan yo te mouri ant 1496 ak 1507 . Lisa tou leve Bartolomeo, pitit gason Francesco ak premye madanm li, Camilla di Mariotto Rucellai, ki te mouri lè pitit gason l 'te gen yon ane.
## Referans

## Lyen ekstèn
Les Rêveries du promeneur solitaire

***Les Rêveries du promeneur solitaire*** se yon liv ki pa fini pa Jean-Jacques Rousseau ekri ant 1776 ak 1778, an Frans, nan Pari ak René-Louis de Girardin epi nan Château d'Ermenonville .

Nan liv sa a , Rousseau dekri pèsekisyon sekrè li di li te soufri pandan plizyè deseni. Li konfese pa konnen si sitiyasyon li kòm yon moun pèsekite, izole, *pou kont li kont tout moun,* se fwi nan yon konplo politik oswa nan *sekrè sa yo nan syèl la inpénétrabl nan rezon imen* . Gen kèk kòmantatè ki pale de paranoya. Gen lòt menmjan Musset-Pathay oubyen  G. H. Morin, te defann ipotèz yon konplo jeneralize, fomanté pa pouvwa an plas   

*The Reveries of the Solitary Walker* se yon piblikasyon postim pa ekriven ak filozòf Jenèv Jean-Jacques Rousseau . Li konstitye dènye ekriti li yo, dènye pati a genlè te vin ansent kèk semèn anvan lanmò li, epi li fini travay.

Ekri li te etabli pandan de dènye ane yo nan lavi li, jouk refij li nan Château d'Ermenonville la : nati solitè otè a malgre notoryete l ap grandi te fòse l antre nan ekzil sa a aprè resepsyon *dyalòg* li yo, e petèt lanmò Louis François de Bourbon (ke yo rele *Prens konti* ) pandan ete 1776 la.

## Nòt:
Etzer S. Emile

**Etzer Emile**, ki fèt 1e septanm 1985 nan (Kavayon) (Ayiti), se yon ekonomis ayisyen, konferansye, pwofesè inivèsite epi otè selèb liv "*Haïti a choisi de devenir un pays pauvre : les vingt raisons qui le prouvent"*.

## Biyografi

### Etid
Etzè te fè etid bakaloreya nan Inivèsite Kiskeya. An menm tan, li te admèt tou nan Inivèsite Leta Ayiti, sitou nan Fakilte Syans Imen kote li te pran kou bakaloreya nan sosyoloji.Apre li fin pran yon diplòm nan ekonomi, li jwenn yon bous ekselans. Gras ak li, li pati pou peyi Taywàn epi tounen nan peyi a nan lane 2012 avèk yon MBA nan finans bankè.

Nan pwosesis la, ant 2012 ak 2016, Etzer Emile akeri konesans nan devlòpman ekonomik ak antreprenerya. Li ranmase lajan epi etidye ranfòsman biznis atravè fòmasyon li te swiv nan  Harvard Kennedy School, nan inivèsite Oklahoma nan peyi Bèljik, nan Meksik, Gwatemala ak Taiwan..

### Karyè pwofesyonèl
depi lane 2015,li kowòdone depatman touris nan Inivèsite Kiskeya ak Sant Antreprenarya ak Inovasyon li depi 2012 . 

Nan domèn inisyativ pèsonèl, li te fonde konpayi konsiltasyon "Haïti Efficace" ak fondasyon "Fondation Avenir" li te inogire nan mwa desanm 2020[1]. Objektif li, atravè inisyativ sa yo, se ankouraje, li di, “edikasyon finansye ak ekonomik pou ede antreprenè, pwofesyonèl ak jèn an Ayiti. Gras a kontribisyon nou nan, moun ap gen zouti ki nesesè pou yo pran desizyon finansye ki enfòme, pou jere lajan yo yon fason responsab... Sa ap pèmèt yo jwenn pi bon opòtinite finansye ak ekonomik tou” 

### Piblikasyon

#### Travay
nan lane 2017 li pibliye premye liv li :*Haïti a choisi de devenir un pays pauvre. Les vingt raisons qui le prouvent*. Plis pase 25 000 kopi liv sa a deja vann.

### Angajman sosyal
Etzer Emile se animatè yon emisyon finansye ki pase sou Caraïbes_FM epi sou rezo sosyo yo : “Éducation Économique”.

Depi plizyè ane, li bay anpil konferans ak seminè sou edikasyon sitwayen nan tout 10 depatmam peyi a ak nan dyaspora a tou ak objektif sa yo : lekòl, inivèsite, legliz ak asosiyasyon lokal.

## Rekonpans

* 2017 : Ticket Magazine distenge li pami 20 jèn ki make ane a an Ayiti
* 2018 : Òganizasyon Stop Accidents fè distenksyon li kòm yon modèl pou swiv nan batay kont aksidan sou wout ann Ayiti
* 2019 : Gayan YoPro Prize 2019 pou enpak pozitif reyalizasyon li genyen sou sosyete ayisyen an
* 2019 : Li fè pati 12 pèsonalite ane a, dapre klasman Le Nouvelliste, pi ansyen nan laprès ayisyen an 

## Nòt ak referans

## Lyen deyò
Pòtrè

**Pòtrè** yon jan grafik ki gen pou objektif reprezante, nan yon fason menm jan an ou pa, yon modèl moun. Li te premye aplike nan penti, epi, nan eskilti nan peryòd klasik la. Tèm nan pi raman aplike nan reprezantasyon bèt byenke yo ka parèt nan pòtrè. Sepandan, yo sèlman gen yon estati akseswa, tankou nan ''pòtrè ekè''*s* la. Lè modèl pòtrè a se pent la li menm, yo pale de yon otopòtrè  . Nan metafò, nou pale tou de pòtrè literè , mizikal , sinematografik , radyo  oswa televizyèl.

## Nòt ak referans
Klasisism franse

**Klasisis franse** se yon mouvman kiltirèl, estetik ak atistik, ki defini aprè reyalite a pa kritik yo nan XIX syèk la. syèk, ki te devlope an Frans ak egzèse yon enfliyans remakab nan Ewòp nan limit la nan XVII syèk la. Epi 18tyèm syèk, soti apeprè 1660 rive 1725 . Li defini pa yon seri valè ak kritè ki dekri yon ideyal ki enkòpore nan moun onèt  epi ki devlope yon estetik ki fonde sou enspirasyon ansyen yo.

## Orijin ak definisyon konsèp klasisism la
Nosyon de " klasisism » poze pwoblèm definisyon Nan orijin, tèm *classicus* la deziyen an laten klas ki gen plis chans nan sosyete a. Atravè chanjman siksesif, tèm nan te deziyen dènye klas otè yo, sa vle di ekriven referans yo, moun ki etidye nan klas .

Roger Zuber defini klasisis ki baze sou nosyon de gou ki ta deziyen yon kapasite pou twouve yon balans jis ant tandans kontrè. Gou sa a ta fèt nan salon sosyete a e li ta pwofondman enfliyanse literati dezyèm mwatye syèk la .

Atizay klasik Grand Siècle la depi lontan te " kanonize » pa ansèyman inivèsitè, ki rele fò nan jèn atis yo. Pandan XX syèk la, pandan ke inivèsite a piti piti louvri jiska otè ki pi resan, tradisyon klasik la te renouvle pa etid istorik ak pa pratik nan direktè teyat, Jacques Copeau, Louis Jouvet, Jean-Louis Barrault . Nan dezyèm mwatye syèk la, otè tankou André Malraux, Jean-Paul Sartre, Albert Camus te admire klète panse ak ekspresyon klasik Grand Syèk la.
## Referans

## Lyen eksten
Bawòk

**Bawòk** se yon mouvman atistik ki soti an Itali nan vil tankou Wòm, Mantou, Venis ak Florence soti nan mitan XVIe syèk la e ki fini nan mitan XVIIIe syèk. Gen yon laj bawòk diferan selon domèn nan, kit se entelektyèl, istorik oswa atistik. Gen kèk kritik ki wè li kòm yon konstan kiltirèl ki repete pandan tout listwa tankou Eugenio d'Ors te ekri.

Si dat bawòk la varye de yon peyi a yon lòt, nou dakò mete l ant kòmansman XVIIe syèk ak premye mwatye XVIIIe syèk la, sa pa vle di ke tout bagay ki fè pati peryòd sa a se bawòk.

## Evolisyon mouvman an

### Etimoloji ak orijin

Tèm "bawòk» la soti nan Pòtigè « barroco » ki vle di «pèl iregilye» . Lide jèminal yo nan Bawòk la yo jwenn nan travay  Michel-Ange. Estil bawòk la te kòmanse alantou 1580.

## Nòt ak referans
Les Confessions (Rousseau)

***Les Confessions, (Konfesyon yo*** ) se yon otobiyografi Jean-Jacques Rousseau  ki kouvri senkant-twa premye ane nan lavi Rousseau, jiska 1765.

Zèv ta pral pibliye antyèman apre lanmò otè a: an 1782 pou premye pati a ak an 1789 pou dezyèm lan . Sepandan, Rousseau te deja fè lekti piblik kèk ekstrè.

## Referans

### Lyen ekstèn
Pwotestantism

**Pwotestantis** se youn nan pi pensipal branch krisyanism, ansanm ak katolisism ak Otodoksi. Pwotestantis se yon seri Legliz ki soti nan Refòm nan , sa vle di ki pa rekonèt otorite Pap la.

## Entwodiksyon
La Refòm nan te mennen sou enfliyans  teyolojyen, tankou  Martin Luther, Ulrich Zwingli, Jean Calvin, Sébastien Castellion, Guillaume Farel pami anpil lòt. Pierre Valdo, John Wyclif, Jan Hus, Jacques Lefèvre d'Étaples konsidere kòm pyonye Refòm nan.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn

* Le message au cœur du protestantisme
* Musée virtuel du protestantisme
* Portail de la Fédération protestante de France
* Regardsprotestants, l'actualité vue par les médias protestants francophones
* Réflexions protestantes libérales
Legliz (òganizasyon)

Yon **Legliz** se yon òganizasyon ki regwoupe kretyen nan youn oswa plizyè rejyon nan mond lan.

## Etimoloji
Mo "legliz» soti nan laten ecclesia, ki soti nan grèk ἐκκλησία / , “asanble» , li menm ki soti nan vèb ἐκκαλέω / , " konvoke, rele". Kretyen ki pale laten yo te adopte tèm nan sou fòm ** .

Nan tradiksyon sa a,grèk  *ekklesia* la toujou koresponn ak *qahal* ebre a ki sepandan pafwa tradui tou kòm *synagôgè* (sinagòg). Pou Jidayis premye syèk la, *ekklesia* imedyatman evoke sinagòg la, yo dwe konprann kòm asanble Bondye a  . Mo yo "legliz "Epi" sinagòg » se konsa de tèm synonyme. Yo pral sèlman pran yon lòt siyifikasyon paske kretyen yo pral apwopriye mo legliz la, rezève sa a nan sinagòg pou asanble jwif yo ki refize Krisyanis ak ki moun yo distenge tèt yo pi plis ak plis klè  .

## Nòt ak referans

### Lyen eksten
Genre literè

**Jan literè** a se yon sistèm klasifikasyon pwodiksyon literè selon fòm yo (powèm, woman, esè, elatriye), kontni yo, oswa rejis yo (piktiral, naratif ak dramatik).

## Konsèp
Deba sou konstitisyon jan literè yo egziste depi sou Platon e sitou depi gwo liv Aristòt sou sijè a.: *[[Powetik (Aristote)|Powetik]]*.

## Nòt ak referans

## Gade tou

## Lyen deyò

* La notion de genre, cours d'Antoine Compagnon, Paris IV-Sorbonne (2001)
Resi

Yon **resi** oswa **entrig** se yon fòm literè ki fèt nan mete nan yon lòd abitrè ak espesifik kèk reyalite nan yon istwa. Pou menm istwa a, diferan resi posib. Yon egzanp pi popilè se mit la, kidonk yon moso nan yon puzzle *Oedipus roi* konstitye youn nan plizyè resi ki posib.
## Istwa
.
## Nòt ak referans

## Gade tou

*
K-Lib

K-LIB,vrè non li VALCKENSY DESSIN,fèt potoprens nan lane 1981 yon 23 janvye,se yon rapè ayisyen.avan non atis li se te"K-LIBR".nan lane 2018,li modifye li,li retire "r" la.Dapre anplwaye jesyon li yo,li retire  « r » la nan yon epòk nan ipokrizi ak fwod entelektyèl, kanpe deyò nan zòn nan nan Francolatres diminye lang nan pale pa majorite nan ayisyen an analfabetis.

«mwen ekri pou  ekziste,mwen kreye pou  reziste»,se prensipal kredo li

## Biyografi

### Etid
K-Lib fè etid inivèsitè nan de antite nan Inivèsite Leta ayiti(Université d'État d'Haïti).Vrèmanvre li diplome nan depatman syens sosyal lekol   nomal siperye,kote li kòmanse etidye nan lane 2002.epi nan mwa mas nan lane 2007,li te admi nan fakilte syans imen kote li te etidye sosyoloji(sociologie).anplis de sa,li te swiv yon kou pyano nan lekòl mizik MOZART,ak kou gita nan MUSICA.  

### Karyè
li te grandi nan yon fanmi kretyen,se nan legliz Valckensy te  kòmanse nan mizik.soti nan lane 1997,li te kite limit fanmi yo epi li te lanse nan rap epi rantre nan premye gwoup li: "Power Staff",gwoup Sòlda yo(soldiers) se dezyèm gwoup mizik li rantre.se nan gwoup sa a li te reyalize premye albom li nan lane 1998.Apre sa, li te parèt sou yon album pa Izi One ak nan lane 2000, li te ko-fonde Mystik 703. Ak kòlèg li yo -ki ekipe ak Mystik 703, an 2002, li te fòme li. klik nan komin Kafou( Carrefour): S.K.LAD..  

nan lane 2013,li te pibliye yon disk ki gen katòz chante ki rele touman mwen yo(Mes torments).nan disk sa,li rasnble  anpil tèks ki li rape sou mizik pwodiksyon etranje,tankou AKSAN PROD,raponchelicenz  oswa Aarab Music ak moso ke li menm li kreye.

*L'Apostat se premye albom li pou kont li.Dapre Mariah Shéba,albom sa soti nan lane 2016.pwouve li se yon opòtinite pou enpoze yon tanporalite sou izolman kiltirèl la k ap korode sosyete ayisyen an.se tou yon rezime briyan senbòl ak fenomèn sosyal ki vire sou kat karaktè: Ayisyen an, Nèg la, entelektyèl la ak griot la.se yon albom 14 tit ki regwoupe dis atis envite:BIC, [[:fr:BélO|Bélo]], [[:fr:Dug_G|Dug G]], Jean Jean Roosevelt, Lucci, Azee, Ed Daliriks, PIC, [[:fr:Wendyyy|Wendyyy Traka]], ki gen entansyon yon etid sou sistèm nan ak espas pou evolisyon nan abòde tèm tankou: relijyon, kilti, edikasyon, koripsyon, lanmou.*

"Pou Listwa", dènye albom li a, se yon radyografi istorik sou dis dènye ane rejim PHTK sou pouvwa a ki te make pa koripsyon, masak, ensekirite jeneralize ak vyolans.

### Angajman
Valckensy se yon atis angaje.li sa youn nan (précurseurs) mouvmam petrochallenge.yon mouvmam pou denonse gaspiyaj fon petwo karibe a(petro caribe)a pa plizyè gouvènman ayisyen yo ki te pran plas youn lòt depi 2006 pou rive 2016 . Atravè plizyè mwayen, li pale kont fatra sa a epi li fè kanpay pou yon jijman jis. ekzanp li menm pwodwi yon mizik nspire pa mouvman sa a pou mande responsablite pou itilizasyon lajan sa yo: "Petrospektiv"K-Lib gen merit li te bay yon eko pi laj nan mouvman petrochallenge a, sitou nan dyaspora ayisye an.
Sijè (gramè)

**Sijè** a se sa ki konstitye matyè a, tèm oswa motif yon eta oswa yon aktivite entelektyèl oswa atistik, endepandamman de entèpretasyon ki fèt oswa rezilta ki jwenn.

## Orijin konsèp la
Orijin konsèp lengwistik ak lojik *sijè* a lye ak Aristote ak konsiderasyon li sou agiman lojik, li ka konpare ak nosyon yo metafizik nan *sibstans* ak *koup la esans - aksidan*.

Pou fòme yon agiman lojik (ki dwe gen fòm yon silojis), nou dwe sèvi ak pwopozisyon ki konpoze de de pati: yon sijè ak yon predikate, ini pa yon kopula (vèb *to be*). Predika a deziyen *sa ki di sou sijè a* nan pwopozisyon an. Li *vrèman* gen rapò ak sijè a nan de fason: (1) li deklare *yon pwopriyete ki genyen nan sijè a* (enerans nan predika a) epi, kidonk, (2) ke *sijè a se yon eleman nan seri bagay ki genyen pwopriyete sa a* (apatin sijè a)*.* Nenpòt pwopozisyon ki lojikman valab dwe kapab ekri nan fòm lan. *sijè-kopila-predikate*.
## Nòt ak referans
Atys Panch

**Atys Panch**,vrè non li se Evens Atys,se yon komedyen epi mizisyen,antreprenè ayisyen e ki se younn nan pi gwo atis ke yo tande plis ayiti sou platfòm you yube la(YouTube)

## Biyografi
Atys Panch,yon natif natal potoprens(Pòtoprens),li fe etid klasik li i te pataje ant lekòl Gentille Alouette, kolèj Gilbert Albert ak kolèj GaétanAmédée.apre li te kòmanse etidye jesyon nan Inivèsite Polivalan an Ayiti. Li pa t konplete yo.

### Mizik
Li te komanse nan  lane 2011 ak chante "Kapòt la pete" ki te resevwa anpil difizyon sou FM.LI kwè ke santiman papa a nan seks  li a li rele "ra-house-cine" fè pati li. e yon sòt de kwaze ant rara ak kay.nan chante li yo,li chante sou tabou yo ak ranvesmam nan jèn yo nan peyi l. nonmen non li kòm yon mizisyen rive nan nouvo wotè ak mizik "Ba yo zoklo", ki te pibliye nan lane 2017, ki dapre li te pote l 'nouvo opòtinite .«Lage Kè m» se dènye mizik li pou dat.yon mizik ki pale de yon relasyon amoure  pasyone ak konplike ke li fè eksperyans ak madanm li" Li se yon pwodiksyon  Dramafls.

nan mwa janvye nan lane 2021 li soti dènye mizik li ki gn pou tit Drop it Low.

### Komedi a
soti nan lane 2016,li tounen nan komedyen.anvlope ak talan li kòm komedyen li te deja jwe sou gwo platfòm tankou Festival Entènasyonal ri nan peyi a ak lòt komedyen entènasyonal tankou,Rachid Badouri, Sifrael Wemonche, Donel Jack’sman, Bun Hay Mean.Anplis de sa, li se premye komedyen ayisyen ki rive nan mak 1 milyon abone sou Instagram. 

## Prim
nan lane 2018,MAG Haïti(ayiti) te mete l pami dis(10) jèn ayisyen ki pi infliyan pou ane a epi prezante li pou l komedyen ki totalman diferan de sa ki pi gran jenerasyon an..

## Nòt ak referans
https://www.juno7.ht/atys-panch-embrasse-la-comedie-et-la-musique-pour-div/
Dramafls

DRAMAFLS,bon non li se Thiery Kern Sanon,li se yon n reyalizate(réalisateur) Ameriken ki gen orijin ayisyen k ap travay nan endistri mizik ayisyen an.li fèt nan lane 1987 yon 4 jen nan eta  Floride,li grandi ayiti ak yon lanmou pou za rap yo(hip-hop).sa ki fè li vini yon atis anrejistremam ak videyo.Kòm yon direktè, li te fè konnen tèt li sou echik la ak pwodiksyon videyo mizik "Bèl Tenis" rapè Black PJ,se ayiti li te kòmanse eksplwate talan sa a kòm yon direktè an kolaborasyon ak gran frè li Frank[3]. Nan jèn karyè li, Dramafls te travay ak atis tankou zoey dollaz,Mig Arogan,young flock,Atys Panch, Blondedy Ferdinand

anplis de sa,li se yon antreprenè, pwopriyetè yon mak ki rele "DIREKTÈ".

## Nòt ak referans
Otobiyografi

**Otobiyografi** a ( ) se yon jan literè ak atistik. Etimoloji grèk li yo defini aksyon ekri ( *graphè*, grafi) sou pwòp lavi l (  ak  ). Nan sans laj, otobiyografi se poutèt sa karakterize omwen pa idantite otè a, konteur la ak karaktè prensipal la. Mo a se byen resan, li te fèt sèlman nan kòmansman XIX syèk la. syèk (1815 an angle, 1832 pou adjektif la ak 1842 pou non an franse). Apwòch aktyèl la nan ka sa a pale olye de " genre otobyografik ", rezève " otobiyografi » yon siyifikasyon pi etwat te etabli pa akademik Philippe Lejeune nan ane 1970 yo.

## Istwa mo
Mo "otobiyografi" a te vin twò ta pou li enpoze tèt li imedyatman epi absòbe lòt denominasyon ki te egziste anvan li e ki te kontinye chemen yo apre nesans li. Yon sèten konfizyon te prezide sou aparans li, ki te fèt nan etap siksesif, ak refi, repiyans, ezitasyon.

Li sanble ke li te premye itilize nan Almay nan fen . Lè sa a, kritik angle yo te pran **', ak yon tire, nan [[1797 nan literati|1797]] nan menm fòm sa a:  **'. Sepandan, aparans konplike mo konpoze an pa t fè tout moun plezi, asosyasyon yon rasin Saxon ak yon konpozisyon ki gen orijin grèk parèt pedantif.

## Referans

### Sous
* Autopacte, site de Philippe Lejeune.

## Apendis
O-Mark

**O-MARK**, fèt nan lane 2001 yon 6 janvye nan Kwadèboukè en Ayiti li ,kote bon non li se Marco Frantz Junior Pierre.li se yon se yon chantè ayisyen, chantè-konpozitè. 

## Biyografi
orijinè komin  Kwadèboukè,li dènye pitit ki fèt nan yon fanmi ki gen 7 pitit,o-mark se yon jèn chantè ak rapè ayisyen. O-Mark te kòmanse karyè mizik li an 2020 a laj 19 an. Li enfliyanse pa atis tankou BélO, Kenny, Mandela, Fantom, pami lòt moun. 

O-mark defann imklizyon sosyal  yo pou mounn andikape yo(kokobe) nan pwodiksyon mizik li yo.

"Apre rèl sa a anfavè moun andikape yo, chantè a mete kat lòt chante entènèt la depi 15 desanb. “Pawòl la”,“Sa li fè pou Mwen”, “Pasaj Oblije”, “Andikap li pa limite l” et “Yo Bare pasaj Mwen”...»,rapòte medya loop ayiti.

## Diskografi

* *Pawòl la*, 2020
* *Sa li fè pou mwen*, 2020
* *Pase dwe*, 2020
* *Andikap li pa limit l*, 2021
* *Yo bare pase mwen*, 2021

## Lyen ekstèn

* Chanèl YouTube O-Mark

## Nòt ak referans

https://www.rfi.fr/fr/podcasts/koze-kilti/20220611-o-mark-%C3%A0-la-d%C3%A9couverte-d-un-jeune-artiste-prometteur
Sinan

**Mimar Koca Sinan ibn Abd al-Mannan** (nan tik Otoman:  قوجه معمار سنان آغا ) ke yo rekonèt kòm **Sinan**, oswa menm **Mimar Sinan** ( "achitèk Sinan), fèt alantou 1488/1491 nan Kayseri, nan Anatolia ( Latiki ), e li te mouri an 1588 nan Konstantinòp, se yon achitèk Otoman ki gen orijin kretyen, enjenyè, kreyatè achitekti Otoman klasik, ki entegre tradisyon Près lès ak Bizanten.
## Biyografi
Ki gen orijin Amenyen , grèk ki soti Kapadòs , Albanyen  oswa Tik  selon sous yo, eritye tou de gwo bòs mason yo ki te Tirk Selyjouk yo XIe- XII syèk yo. syèk, soti nan lekòl la Bursa XIV 14yèm XV 15yèm syèk ) - peryòd fòmasyon nan moske Otoman - ak Bizanten yo ak Amenyen, anba enfliyans nan dekouvèt la nan Hagia Sophia, pral chache ale pi lwen pase modèl sa yo. Avèk li, nou temwen etablisman nouvo règ achitekti ki pral lakòz transfòmasyon pwogresif volim kib la nan yon volim emisferik koupe an fasèt. Piti piti, nan anpil moske ke li te bati, gras a yon seri kont- dòm de pli zan pli sofistike, Sinan te reyalize pwogrè nan jwenn yon espas enteryè trè klere nan deplase pi plis ak plis kolòn yo nan direksyon periferik la. Lekòl la Istanbul oswa *Sinanian* make apogee nan achitekti Otoman. Eksteryè a vin tounen yon stratifikasyon entelijan nan komèsan gen entansyon kreye yon efè silwèt, jan nou wè ak Süleymania nan Istanbul. Anndan, dekorasyon seramik, jewometrik oswa floral vin pi plis ak plis elabore.

## Referans
Eschyle

**Eschyle** (nan ansyen grèk Αἰσχύλος /  ), fèt nan Eleusis ( Attique ) nam alantou 525 anvan Jezikris, li mouri nan Gela ( Sicile ) an 456 anvan Jezikris , se pi ansyen nan twa gwo trajedyen grèk yo . Li te vin anvan lòt otè teyat , li te patisipe nan nesans jan trajik la gras ak kèk inovasyon, tankou kantite aktè ke li te ogmante pou vini nan nonb de (2) selon Aristote  . Trèz fwa gayan nan konpetisyon trajik la, li se otè a nan apeprè 110 pyès teyat pami yo sèlman sèt yo te transmèt nou  .

Teyat Eschyle la esansyèlman te note pou fòs dramatik li yo, tansyon an, kè sere ki abite nan pyès teyat li yo, koyerans lan ki ka konprann sitou ak pwogresyon ki lye yo nan triloji yo . « ki gen rapò », men se sèlman *l'Orestie* ki rete jodi a. Si li pa devlope sikoloji pèsonaj yo, chwa li yo pèmèt li mete aksan sou konsepsyon pwisan li yo sou balans vil la, degoutans nan ibris ki mete an danje lòd sa a, ak pwa desizyon divinite yo nan konduit sa ki gen pou wè ak moun, sitou nan sò militè yo, oswa madichon ki tonbe sou fanmi an (nan ka Thèbes ak Labdacides yo  ak Argos e Atrides yo).

## Eleman biyografik
Nou pa byen konnen lavi Eschyle  . se yon sèten Euphorion ki ba li lavi, nan  alantou 525 anvan Jezikris, nan vil nan Eleusis nan Attique, vil ki gen anpil mistè yo nan onè Demeter nan ki li te inisye l, li te fè pati klas nòb yo nan Eupatrides, yon gwo fanmi Atèn. Nan jènès li, li te temwen ak fen tirani Pisistratid yo nan Atèn  . Li se yon kontanporen nan lagè kont Pès yo, li te patisipe dis ane apa nan batay Marathon nan 490 anvan Jezikris , an konpayi de omwen youn nan frè l yo, Cynegire, ki te youn nan ewo yo nan lagè sa a   , ak sa yo ki nan Salamis nan ane 480 anvan Jezikris Peryòd lagè sa a ak rezilta siksè li te gen yon enpak dirab sou Eschyle, enspire li uit ane pita *nan Pès yo* ( 472 anvan Jezikris ), pi ansyen trajedi li siviv , ak plis jeneralman gaye rès la nan travay li. Premye viktwa Aeschylus nan konkou trajik la te nan 484 anvan Jezikris , men karyè li dwe te kòmanse osi bonè ke 500 anvan Jezikris.  . Sou yon total de apeprè san dis moso, se sèlman sèt ki rete jodi a. Sis nan yo reprezante ant 472 ak 458 anvan Jezikris , nan Atèn nan Pericles : *Pès yo* (472), *Sèt yo kont Tèb* ( 467 ), *Suppliants yo* (petèt 463 ) ak Oesteya, trèzyèm ak dènye viktwa li (458)  . Lè sa a, Eschylus rantre nan Sicily (kote li te deja ale, sou envitasyon an nan tiran Syracuse Hieron, apre pèfòmans *Pès* yo). Se petèt la ke li te konpoze *Prometheus in Chains,* atribisyon an menm ki rete endesi  . Li te mouri nan Gela nan 456 anvan Jezikris , daprè lejand, lè li resevwa yon tòti sou tèt, yon rapatè jete ki te konfonn tèt chòv li ak yon wòch ki kapab kraze kokiy la    . Dapre Pliny Elder, yon oracle te predi powèt la ke li ta mouri apre efondreman nan yon bilding, kidonk li ta prefere dòmi deyò. ; Lè sa a, koki tòti a ta dwe bati pwofesi  .

## Nòt ak referans
Diego Velázquez

**Diego Rodríguez de Silva y Velázquez**, ke yo rele tou **Diego Velázquez**, oswa **Diego Vélasquez** an fransè, fèt epi batize nan Seville 6 jen 1599 epi li te mouri  Madrid 6 out 1660, se yon pent barok espanyòl.

## Biyografi

Diego Rodríguez de Silva y Velázquez te batize 6 jen 1599 nan Legliz Sen Pyè nan Seville . Dat egzak nesans li rete enkoni, sepandan kritik italyen Pietro Maria Bardi sijere ke li te fèt jou anvan, 5 juin 1599 .

Vélasquez te pi gran nan uit frè ak sè    . Papa l Juan Rodríguez de Silva, te yon natif natal nan Seville byenke nan orijin Pòtigè. Granparan li te rete nan Porto. Manman l, Jerónima Velázquez, te tou sevilyan. Juan ak Jerónima te marye nan Legliz Sen Pyè nan 28 décembre 1597  Apre koutim andalou nan epòk la, Velázquez te siyen dokiman legal li yo ak non manman l. Malgre ke li pa t jeneralman siyen penti li yo, pafwa li te fè sa sou non "Diego Velazquez»  ak plis eksepsyonèlman anba ekspresyon “pa Silva Velazquez» , lè l sèvi avèk non toulède paran li yo     .

## Onè
Astewoyid la (155438) Velásquez te rele nan onè li.

## Nòt ak referans

### Tradiksyon ak nòt

### Referans

## Gade tou
Paulina Chávez

**Paulina Chávez**, ki fèt 22 me 2002 nan El Paso nan leta Texas (Etazini), se yon aktris amerikèn.

## Biyografi

## Zèv li yo
### Film

### Televizyon

## Referans

## Lyen deyò
* Paulina Chavez sou IMDb
Bibliyometri

**Bibliometrik** se yon meta-syans ki pran syans pou objè etid li. Li konsène twa eleman nan aktivite syantifik: antre li yo, rezilta li yo ak enpak li yo .

## Definisyon

Premye itilizasyon tèm bibliometrik yo atribiye a Paul Otlet an 1934  . Li defini kòm « mezire tout aspè ki gen rapò ak pibliye ak lekti liv ak dokiman ". [6] . » Alan Pritchard te itilize *bibliyometri* vèsyon anglize a okòmansman nan yon atik ki te pibliye an 1969 ki te rele *Statistical Bibliography or Bibliometrics?*  , ak definisyon sa a : « aplikasyon matematik ak metòd estatistik nan liv ak lòt mwayen kominikasyon. » Tèm bibliyometri a fèt pou ranplase ekspresyon *bibliyografi estatistik*, non prensipal yo itilize jiskaprezan nan piblikasyon espesyalize yo. : pou Alan Pritchard, « bibliyografi estatistik " se twòp « anbigwi » epi li pa presize klèman objektif prensipal etid la  .
## Referans
Syans jiridik

**Syans jiridik** se ansanm konesans ak metòd ki fè li posib pou konnen, analize ak kreye dwa. Syans jiridik yo, nan limit yo etidye mekanis nòmatif nan mitan sosyete imen yo, se syans sosyal ( syoloji dwa, istwa dwa, analiz ekonomik dwa, syans politik, antwopoloji jiridik ). Prensipal syans jiridik se dogmatik jiridik, kidonk objektif se entèprete dwa a.         
## Referans

### Bibliyografi

* ''Doktrin legal ak syans legal'', Jacques Chevallier, Dwa ak Sosyete 2002/1 (n°50), paj 103 a 120
* ''Syans legal ant politik ak syans imen XIX 19yèm XX 20yèm syèk s)'', Frédéric Audren, Jean-Louis Halpérin, Revue d'Histoire des Sciences Humaines 2001/1 (no 4), paj 3 rive 7

## Lyen ekstèn
Albrecht Dürer

**Albrecht Dürer**, fèt i21 me 1471 nan Nuremberg (Sen-Anpi), kote li te mouri 6 avril 1528, se te yon desinè alman, gravè, pent Renesans la, ke yo rele tou yon teyoriyen nan jewometri ak pèspektiv lineyè.  Li te fèt nan Nuremberg, Dürer te etabli repitasyon ak enfliyans li atravè Ewòp nan ven li grasa bon kalite woodcuts li yo. Li te an kontak ak gwo atis Italyen yo nan tan li, tankou Raphael, Giovanni Bellini ak Leonardo da Vinci, e depi 1512 li te patronize pa anperè a. Maximilien Ie.

## Biyografi
Albrecht Dürer   fèt 21 me 1471, se twazyèm pitit ak dezyèm pitit gason Albrecht Dürer Elder ak Barbara Holper, pitit fi mèt li, ki se òfèv Nuremberg, Hieronymus Holper, ki te marye an 1467 e ki te gen uit timoun ansanm   . Li te fèt nan yon vil ki gen yon ekonomi pwospere, ki se tou youn nan prensipal sant ewopeyen nan pwodiksyon liv ilistre enprime . Nan dizwit pitit koup la, li te youn nan twa ki te rive laj granmoun, ansanm ak ti frè li yo, òfèv Endres Dürer, ki te fèt an 1484, ak graveur Hans Dürer, ki te fèt an 1490, yon pent nan tribinal Sigismond  I.

## Nòt ak referans
Pèspektiv lineyè

**Pèspektiv lineyè** se pwosesis atizay grafik pou konstwi, sou yon sifas ki plat, koutou yon sijè yo wè nan yon pwen detèmine; yo aplike tou adjektif yo kòm *konik*, *klasik*, *santral*, *Albertyèn*, *optik* . Li baze sou pwopriyete matematik pwojeksyon santral espas sou yon avyon, yo etidye ak jeneralize pa jewometri deskriptif ak jewometri pwojektif.

## Eleman Istwa
Reprezantasyon pèspektiv pa inivèsèl nan penti figirativ; zèv mayifik dispanse ak li (  . Sepandan, nan domèn dekorasyon twonpe-je, li esansyèl . Lefètke sa a te plis oswa mwens rekonèt depi lontan e nou wè li byen klè pran an konsiderasyon sou sèten fresk Women.

## Nòt ak referans

### Referans
Euripide

**Euripides** (nan ansyen grèk Εὐριπίδης /  ), fèt alantou 480 Avjk. nan Salamis e li te mouri nan 406 Avjk. nan masedwàn, se youn nan twa gwo trajik nan Atèn klasik, ak Eschyle ak Sophocle . Gen kèk otè ansyen atribiye 95 moso l , men dapre *Souda* a, li te ekri pa plis pase 92, nan ki 18 oswa 19 yo konsève nan antye yo. ; gen fragman, kèk nan longè konsiderab, nan pi fò nan lòt moso yo. Gen plis pyès teyat Euripides pase Eschyle ak Sophocle ansanm, paske popilarite li te ogmante pandan pa yo a te bese. Li te gen anpil siksè pandan epòk elenistik la. Li te ye nan mitan ekriven yo nan Atèn klasik pou senpati san parèy li anvè tout viktim yo nan sosyete a, fanm enkli, kontanporen li yo asosye l 'ak Socrate, e li fè l pòtpawòl pou yon entelektyalism dekadans. Tou de pèsonaj yo jwenn yo souvan pase nan betiz pa powèt komik tankou Aristophanes . Pandan ke yo te mennen Socrate nan jistis epi finalman egzekite sou teren yo nan " koripsyon nan moral », Euripide te chwazi egzil volontè nan yon laj avanse, nan Masedwan, kote li te mouri.
## Referans

### Lyen ekstèn
Sosyoloji dwa

**Sosyoloji dwa** (oswa *sosyoloji jiridik* ) se branch (oswa sou-disiplin) sosyoloji ki etidye fenomèn jiridik yo lè li pote atansyon sou pratik aktyèl aktè yo nan domèn jiridik la, epi pa senpleman sou tèks reglemantè yo. Disiplin sa a kenbe relasyon konplèks ak dwa sou yon bò, ak teyori oswa syans dwa sou lòt la.

## Istwa
Reyalism jiridik, yon kouran teyorik, ki reklame yon relasyon ak sosyoloji dwa  .

Selon Jean Carbonnier an 1978, tèz maksis yo konsidere ke *"dwa se ekspresyon eksklizif dominasyon yon klas - klas kapitalis oswa klas travayè, selon epòk listwa a, (...)»*  .

## Nòt
Teyori dwa

**Teyori dwa** refere ak etid ak analiz konsèp fondamantal ak prensip dwa ak lwa yo. Yon disiplin ki sitiye nan entèseksyon ki genyen ant filozofi, syans jiridik ak syans politik, yo refere li, nan lang anglè, kòm "*jurispridans* » ” oswa “*teyori legal*".

Filozofi dwa ak teyori dwa yo souvan itilize entèchanjab, sepandan yo vle di de vizyon diferan nan apwòch la nan dwa, premye a adopte yon apwòch metafizik ak dezyèm nan yon apwòch plis syantifik ..

## Istwa
Ekspresyon "teyori dwa» parèt nan fen XIXe syèk la . Teyori dwa a bati sou baz de lòt matyè jiridik yo, filozofi dwa ak dwa pozitif .

## Nòt ak referans

## Gade tou
 

### Lyen ekstèn
Filozofi dwa

**Filozofi dwa** se yon branch nan filozofi ki vize etidye dwa ak relasyon li ak lòt sistèm nòm yo  .

## Konsèp
Filozofi dwa analize kesyon fondamantal dwa . Li fè fas ak nati li ak konsepsyon li sou jistis. Li enterese ka jenèz nòm ak dwa yo, osi byen ke fondman yo nan validite yo. Li kesyone teknik entèpretasyon dwa, pa egzanp kesyon respè pou lèt la oswa lespri lalwa. Filozofi dwa konsa twouve tèt li nan rankont filozofi politik ak etik .

## Nòt ak referans
Pozitivism jiridik

**Pozitivis jiridik** se yon kouran nan teyori dwa ki dekri dwa jan li egziste nan sosyete a, plis ke jan li ta dwe ye. Li opoze jisnatiralism.

Pozitivis jiridik la konsiste de rejte enpòtans yon dwa ideyal (yo rele dwa natirèl ) ak afime ke se sèlman dwa pozitif ( lwa yo, jurispridans  lwa natirèl). ) gen valè jiridik. Kidonk, lalwa oswa jirispridans ta dwe sèl nòm pou respekte (positivism legalis).

## Nòt ak referans


### Atik ki gen rapò

* Pozitivism
* Dwa pozitif
* Dwa natirèl
*
Pozitivism

**Pozitivism** se yon kouran filozofik ki te fonde nan XIXe syèk la pa Auguste Comte, alafwa eritye ak kritik nan Syèk Limyè XVIIIe syèk epi ki trè fèm sijè konesans akeri a tès la nan reyalite.

Apre lanmò Comte, an 1857, kouran an te byento soufri ak anpil tansyon entèn; Sepandan, pozitivis te make anpil domèn nan panse XIXe syèk la, egzèse yon enfliyans pami lòt sou medsin , anpirism lojik, ak sou divès kouran ki pa tout lye youn ak lòt (tankou pozitivism jiridik, kèk kouran anglè ki sòti nan altwism Comtian, oswa menm neyopositivism kontanporen ).

## Nòt ak referans

## Gade tou

* Porto Alegre, Portugais du Brésil
*  
* Maison d'Auguste Comte, Paris
* Vidéo pédagogique sur Comte et le positivisme, sur cultureGnum (FMSH)
Frank Lloyd Wright

**Frank Lloyd Wright**, fèt 8 jen 1867 nan Richland Center, Wisconsin epi te mouri 9 avril 1959 nan Phoenix, Arizona, se yon achitèk ak konseptè ameriken.
## Biyografi
An 1887, Wright demenaje ale rete nan Chicago, [1] nan rechèch nan travay. Lè sa a, vil la t ap refè apre dife ki te devaste 1871 la e li te oblije fè fas ak yon ogmantasyon galope nan popilasyon li a. Wright evantyèlman te ateri yon travay kòm desine teknik pou kabinè avoka achitèk Joseph Lyman Silsbee . Plizyè konsèpteur ak achitèk te deja travay pou Silsbee, tankou Cecil Corwin, George W. Maher ak George Grant Elmslie . Wright te vin zanmi ak Corwin, ki te òganize l pou yon tan.
## Nòt ak referans


## Gade tou
Jack London

**Jack London**, fèt **John Griffith Chaney** 12 janvye 1876 nan San Francisco e li te mouri 22 novanm 1916 nan Glen Ellen, Kalifòni         , se yon ekriven ameriken tèm li pi renmen yo se avanti ak dezè .

An fevriye 1891, apre li fin jwenn sètifika etid li a kenz, Jack London te kite kolèj epi li te anboche nan Cannery somon *Hickmott* nan Oakland (te fonde an 1890) kote li te travay soti ant laj de douz ak dizwit èdtan nan yon jounen yon èdtan . Li piti piti vin grangou pou libète, yon tèm li pita adrese nan istwa kout li yo ak woman. Li pral sèvi ak eksperyans travay li tou, ki kòmanse isit la, pou travay li.

## Nòt ak referans
Sikoz

**Sikoz** se yon tèm jenerik nan sikyatri ki deziyen yon maladi oswa yon kondisyon nòmal nan espri, pi souvan evoke youn oswa plizyè obsesyon ki lakòz yon . Moun ki soufri sikoz yo rele .

## Istwa
Etimolojikman, mo "sikoz" la fòme apati rasin mo a nan Ansyen grèk , "lespri, nanm", epi sifiks nominal -ose la jan li modelize mo “nevoz”.

Sikoz dekri fòm grav nan yon twoub sikyatrik pandan sa deli, alisinasyon, vyolans irépressib oswa menm yon pèsepsyon defòme sou reyalite a.

## Referans

## Gade tou

## Lyen ekstèn
* 
* 
*
Dwa pozitif

**Dwa pozitif** (ki soti nan Laten *positum*, *posé* an fransè) deziyen dwa ki aplikab ki an vigè nan moman pale a. Tèks demode yo, aboli oswa modifye yo fè pati dwa jeneral men se pa dwa pozitif. Li konsiste de tout règ jiridik ki anvigè nan yon Eta oswa nan yon gwoup Eta Kominote Entènasyonal, kèlkeswa sous yo. Akòz nati kontenjan li yo, li opoze ak dwa natirèl. Dwa pozitif yo ka defini kòm yon seri lwa ki ekri ansanm nan kòd ki aplike efektivman nan yon sosyete nan moman nou pale a.

*Dwa jiridik* se "otoritè", paske li se dekrete pa yon sijè jeneralman valab otorize pou fè sa (yon eleman ki tou aplike, pou egzanp, nan yon diktatè, ki gen defakto lejitimite).

## Deskripsyon
Pou teyorisyen dwa pozitif, règ dwa pa soti nan lanati oswa Bondye, men nan lèzòm yo menm, oswa nan aktivite yo  . Kidonk, dwa pozitif ak dwa natirèl se de fòm dwa, kontrè, paske youn se moun ki dikte pa moun, e dezyèm lan pa nati imen.

Dwa pozitif se yon dwa vivan. Se yon fòm pozitivism jiridik ki rasanble de gwo lekòl nan panse :

* Pozitivism etatik, dapre li menm dwa gen sous li nan Leta, reprezante pa Rudolf von Jhering
* Pozitivism nòmativis, yon kouran ki reprezante pa teyorisyen Hans Kelsen nan XXe syèk la, ki estrikti dwa a nan yon yerachi nòm (oswa piramid nan nòm).

## Referans