open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lapè (eta pasifik)

**Lapè** se yon eta pasifik. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: paix
*Angle: peace
*Alman: Frieden
*Panyòl: paz
*Pòtigè: paz

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lapè (gen pè)

**Lapè** se santiman lè danje se pa lwen.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: peur
*Angle: fear
*Alman: Furcht
*Panyòl: miedo

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Troup

**Troup** se bann moun (oubyen bèt).

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Pèt (bagay pèdi)

**Pèt** se yon bagay pèdi.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Viktim

**Viktim** se yon moun (oubyen bèt) ki soufri oubyen mouri.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: victime
*Angle: victim
*Alman: Opfer
*Panyòl: victima
Pè (doub)

**Pè** se yon objè doub oubyen de moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Òganize

**Òganize** se fòme pati yo tankou bagay antye.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: organiser
*Angle: to organize
*Alman: organizieren
*Panyòl: organizar
Pwi

**Pi** se yon twou fon ki fore oswa fouye nan tè a pou jwenn yon rezèvwa nap freyatik.

## Referans

## Lyen deyò
Glas (materyo)

**Glas** se dlo moun mete nan frizè oubyen yon  frijidè, lè li rive nan tanperati katreven dis (90) degre li vin di tankou yon wòch.  Glas gen yon koulè klè ki prèske gri ou byen blanch. Chalè kapab fonn glas. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: glace
* Angle: ice
* Alman: Eis
* Panyòl: hielo

## Etimoloji
Mo *glas* nan soti nan lang fransè a (*glace*) ki soti nan yon mo laten (*glacies*).

## Referans

## Lyen deyò
Glas (pou gade)

**Glas** se yon moso materyèl, lè moun gade li, moun nan kapab wè figi li avèk tout bagay ki an fas materyèl sa.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: miroir
*Angle: mirror
*Alman: Spiegel
*Panyòl: espejo

## Etimoloji
Gade Glas (materyo)

## Referans

## Lyen deyò
Ajan (metal)

**Ajan** se eleman chimik.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: argent
*Angle: silver
*Alman: Silber
*Panyòl: plata

## Etimoloji
Mo *ajan* a soti nan lang franse a (*argent*) ki soti nan yon mo laten (*argentum*).
Sibi

**Sibi** se soufri.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: subir
*Angle: to undergo
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pwoteyin

**Pwoteyin** se materyo se ki nan vyann ak ze. Pwoteyin se yon gwo polimè konplèks biyolojik ki fòme nan inite asid amine. Yo fòme anpil tisi kò a tankou misk, tandon, cheve ak zong men. Pwoteyin se yon gwo molekil ki gen kabòn, oksijèn, azòt epi pafwa souf. Li fòme avèk asid amine epi kò a itilize li pou kwasans ak ranplasman epi pou repare selil kò a. 

## Referans

## Lyen deyò
Pronon

**Pwonon** se yon mo moun itilize pou ranplase non yon moun lè yo ap pale ou byen lè yo ap ekri pou evite repete menm non an plizyè fwa.  Mo moun mete devan lòt mo pou fè konprann ki moun ki ap aji. Men ki pwonon ki genyen nan lang Kreyòl la:  Mwen, pou moun ki ap pale a; Ou, pou moun yon moun a pale avèk li e pou plizyè moun lè moun ki ap pale a pa nan gwoup la; Li, pou moun yon moun ap pale de li; Nou, pou plizyè moun lè moun ki ap pale andedan gwoup li ap pale de li a; Yo, pou plizyè moun lè ni moun ki ap pale a ni moun li ap pale avèk li a pa nan gwoup li ap pale de li a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pronom
*Angle: pronoun
*Alman: Pronomen
*Panyòl: pronombre

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Save

**Save** se yon adjektif pou kalifye yon moun ki konnen anpil, ki edike, ki enstwi, ki entelektyèl.

* Egzanp 
** nan *Diksyonè kreyòl Vilsen*, paj 433 : 
** nan *Diksyonè Bryan Freeman* : 
* Pa konfonn "save" (adjektif) ak "savwa" (non).
## Etimoloji
Mo *save* soti nan lang pòtigè (*saber*).
## Referans

## Lyen deyò
Kontròle

**Kontròle** se tcheke. Fè respekte, aplike lwa.  Pase lòd a tout moun ki anba kontròl. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: contrôler
*Angle: to control, to verify
*Alman: kontrolieren
*Panyòl: controlar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Presyon

**Presyon** se yon aksyon peze oubyen rezilta sa aksyon nan. Nan syans, presyon se yon kantite fòs ki egzèse pou chak zòn initè; Sistèm Entènasyonal inite se paskal (Pa). 

## Referans
Advèb

**Advèb** se yon mo ki bay repons pou kesyon yo: Kijan? Kilè? Kikote?

Egzanp yo: Kijan? - Byen.
Kilè? - Kounye a.
Kikote? - Isit.
Tant (fanmi)

**Tant** se sè manman oubyen sè papa yon lòt moun. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Dapre

**Dapre** se yon prepozisyon. Gade apre.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:d'après, selon
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rezo

**Rezo** se yon gwo sistèm. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: réseau
*Angle: network
*Alman: Netzwerk
*Panyòl: red

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Politik (non)

**Politik** se « desizyon moun ki gen pouvwa vil la nan men yo anndan sosyete a, ki ap egzèse li daprè sa konstitisyon an mande pou moun ki gen tip pouvwa yo eli li oswa nome li lan paske tout pouvwa yo pa gen menm dwa». Pou sa, politik se tout sa moun ki gen pouvwa yo pran kòm desizyon yo ; se rezolisyon ki ap chache rezoud pwoblèm yon peyi, yon site, yon òganizasion, elt. 

Syans politik se etid ki egzamine kijan moun pran pouvwa, ak jan yo chwazi pou yo itilize konfyans sitwayen yon peyi mete nan men yo ; kijan yo aplike pouvwa sa. Daprè yon konstitisyon tout pèp la dakò. Politik rekouvri ide pou yo viv ansanm anndan yon sosyete devlope kote sosyolengwistik devlope tou.

## Etimoloji
Mo **politik** soti nan lang laten an (*politicus*) e tou li soti nan lang grèk la (*[[politikos]]*), ki gen pou rasin πολις (pwononse *polis*), ki vle di site/vil. Nan yon sèl mo: se pwojè ki pou rann lavi nan vil la pi fasil e agreyab ki se politik.

## Sistèm gouvènman

* Demokrasi
* Oligachi
* Repiblik
* Teyokrasi

## Referans

## Lyen deyò
Echèl

**Echèl** se enstriman pou grenpe.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: échelle
*Angle: ladder
*Alman: die Leiter
*Panyòl: escala

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Detwi

**Detwi** se kraze. Elimine tout fòs, kapasite, mwayen ki te gen nan yon bagay, yon moun.  Touye.  Fè yon bagay disparèt.  Retire lavi nan yon bagay.
Nasyon

**Nasyon** se yon gwoup moun ki rete nan yon teritwa nasyonal, yon peyi.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: nation
*Angle: nation
*Alman: Volk, Nation
*Panyòl: nación

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pòte

**Pòte** se deplase yon bagay soti nan yon plas pou ale nan yon lòt san bagay la pa touche tè depi kote li soti pou jis kote li gen pou li rive a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Valè

## Non komen

Mo **valè** soti nan Latin “ *valor*”, ki sòti nan “ *valere*”  ki vle di "yo dwe fò, pwisan, wòdpòte".

* Nan atizay vizyèl, **[[Valè (la vizyèl)|valè]]** yon ton se klate ak liminozite aparan.
* Nan mizik, *valè* yon nòt oswa yon silans se Reprezantasyon dire nan mizik, swa absoli oswa relatif nan inite tan an.
* **[[(Lengwistik) Valè|Valè]]**, yon nosyon Lengwistik devlope pa Ferdinand de Saussure e ki konsène relasyon ki genyen ant mo yo.
* Valè (filozofi)
* Valè moral
* Nan ekonomi, jesyon, finans oswa kontablite, nosyon valè dekline nan anpil fòm.
* Se yon konduit, pèsonèl oswa sosyal, ki gen rapò ak moralite oswa etik, politik, espirityalite oswa menm estetik. Nou distenge:
** valè kiltirèl ak sosyal;
** valè endividyèl yo;
** valè moral.

## Ti non

* Amand Valeur (1870–1927) se te yon chimis ak farmakològ franse.
* Erik Valeur (1955-), ekriven ak jounalis Danwa, otè woman detektif.

## Gade tou

* Vèti, bon jan kalite
* Pri
* Distenksyon reyalite-valè
* Konsèpsyon Objektif ak Konsepsyon subjectif valè
Sid (depatman)

**Sid** se yon depatman ki sitiye nan peyi Ayiti. Vil Okay se chèflye li.

## Administrasyon
Depatman Sid divize ak 5 awondisman ak 18 komin :
* **[[Aken (awondisman)|Awondisman Aken]]** (3 komin) :
*# Aken
*# Kavayon
*# Sen Lwi disid
* **[[Okay (awondisman)|Awondisman Okay]]** (6 komin) :
*# Okay
*# Kanperen
*# Chantal
*# Manich
*# Lilavach
*# Tòbèk
* **[[Chadonyè (awondisman)|Awondisman Chadonyè]]** (3 komin) :
*# Chadonyè
*# Zanglè
*# Tibiwon
* **[[Koto (awondisman)|Awondisman Koto]]** (3 komin) :
*# Koto
*# Pòtapiman disid
*# Wòchabato
* **[[Pòsali (awondisman)|Awondisman Pòsali]]** (3 komin) :
*# Pòsali
*# Anikè
*# Sen Jan disid

## Referans

## Lyen deyò
Nò (depatman)

**Nò** se yon depatman ki sitiye nan peyi Ayiti. Vil Okap se chèflye li. Sipèfisi li se 2,106 km2 ak popilasyon li ta dwe 970,495 abitan . Sitiye nan sid Oseyan Atlantik la, Nò a se yon pati nan plenn nò yo, yon gwo fò istorik plantè blan, maron, lame nwa Toussaint Louverture ak rebèl anti-Ameriken yo pandan okipasyon ane 1930 yo. Wa Henri Christophe te bati plizyè gwo palè ak fòtifikasyon alantou OKap.

## Administrasyon
Depatman Nò divize ak 7 awondisman ak 19 komin : 

* **awondisman [[Akil dinò (awondisman)|Akil dinò]]** (3 komin) :
*# Akil dinò
*# Plèn dinò 
*# Milo
* **awondisman [[Obòy (awondisman)|Obòy]]** (2 komin) :
*# Obòy 
*# Pò Mago
* **awondisman [[Kap Ayisyen (awondisman)|Kap Ayisyen]]** (3 komin) :
*# Kap Ayisyen
*# Limonad 
*# Katye Moren
* **awondisman [[Grann Rivyè dinò (awondisman)|Grann Rivyè dinò]]** (2 komin) :
*# Grann Rivyè dinò 
*# Bawon
* **awondisman [[Lenbe (awondisman)|Lenbe]]** (2 komin) :
*# Lenbe  
*# Ba Lenbe
* **awondisman [[Plezans (awondisman)|Plezans]]** (2 komin) :
*# Plezans 
*# Pilat
* **awondisman [[Sen Rafayèl (awondisman)|Sen Rafayèl]]** (5 komin) :
*# Sen Rafayèl 
*# Dondon
*# Rankit
*# Piyon 
*# Laviktwa

## Kote Istorik

* **[[Kap Ayisyen]]**: te fonde an 1670 pa Bertrand d'Ogeron e li te rele Paris Sendomeng.
* **Breda**, *Haut-du-Cap*: kote nesans Toussaint Louverture
* **[[Vètyè]]**: Sit Ewo Endepandans yo. Jean-Jacques Dessalines ranpòte viktwa final la sou franse yo, nan .
* **[[Sitadèl-Laferyè|Sitadèl Laferyè]]**: sou somè Bonnet-à-l'Évêque, se travay wa Henri Ie, osi byen ke [Pak Istorik Nasyonal - Sitadèl, Sans-Souci, Ramiers nan Milo.
* **[[Chapèl Wayal Milo]]**, yon etablisman relijye ki sitiye nan Palè Sans-Souci.

## Referans

## Lyen deyò
Lwès (depatman)

**Lwès** se yon depatman ki sitiye nan peyi Ayiti. Vil Pòtoprens se chèflye.

## Jewografi

## Demografi

## Administrasyon
Depatman Lwès divize an 5 awondisman ak 20 komin :
* **[[Lakayè (awondisman)|Awondisman Lakayè]]** (2 komin) :
*# Lakayè
*# Kabarè
* **[[Kwadèboukè (awondisman)|Awondisman Kwadèboukè]]** (5 komin) :
*# Kwadèboukè
*# Gantye
*# Tomazo
*# Kòniyon
*# Fonvèrèt
* **[[Lagonav (awondisman)|Awondisman Lagonav]]** (2 komin) :
*# Ansagalèt
*# Pwentarakèt
* **[[Leyogàn (awondisman)|Awondisman Leyogàn]]** (3 komin) :
*# Leyogàn
*# Tigwav
*# Grangwav
* **[[Pòtoprens (awondisman)|Awondisman Pòtoprens]]** (8 komin) :
*# Pòtoprens
*# Kafou
*# Dèlma
*# Petyonvil
*# Kenskòf
*# Site Solèy
*# Gresye
*# Taba

## Gade tou
* Fwontyè ant Repiblik dominiken ak Ayiti

## Referans

## Lyen deyò
Inivèsite

**Inivèsite** se yon kote pou etidye.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: université
* Angle: university
* Alman: die Universität
* Panyòl: universidad
* Pòtigè: universidade

## referans

## Lyen deyò
Imanitè

**Imanitè** se ki bon pou lòt moun. Se ki eseye ede lòt moun.

## Etimoloji
Istwa mo sa

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## referans

## Kèk lyen
Zepòl

**Zepòl** se pati nan kò.

## Etimoloji
Istwa mo sa

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: épaule 
* Angle: shoulder
* Alman: Schulter
* Panyòl: hombro
* Pòtigè: ombro

## referans

## Kèk lyen
Kabann

**Kabann** se 
* yon pyès mèb pou moun ki vle kouche sou li. Yo mete li nan chanm pou dòmi. 
* Gen kabann tout kote, yo sèvi ak li pou plizyè aktivite.
* pyèj zwazo (karabann)

Li itilize nan plizyè sans tankou :
yon fi ki ap pran pan kabann.
Tèt kabann

## Referans

## Lyen deyò
Bay (vèb)

**Bay** se transfere yon pwopriyete soti nan men yon moun pou ale nan men yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: donner
*Angle: give
*Alman: geben
*Panyòl: dar

## Etimolji
Mo *bay* soti nan lang franse a (*bailer*). Se yon mo vye nan lang franse a, nan Frans moun pa itilize li kounye a.

Bay soti tou nan laten ("Balium"). Don la an Laten.

## Referans

## Lyen deyò
Mèb

**Mèb** se yon bagay ki moun kapab deplase nan kay li.

Egzanp yo: chèz, kabann, tab, ban.



Fichye:Vrba postelja.jpg|
Fichye:Lundia-hylly.jpg|
Fichye:Table set by tapiovaara.jpg|
Fichye:VOLTAIRE Seat.jpg|
Fichye:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|
Fichye:Hocker (fcm).jpg|
Fichye:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|
Fichye:Vedel childrens furniture gh.jpg|


## Referans

## Lyen deyò
Ki lè

**Ki lè** se yon ekspresyon ki sèvi tankou advèb.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: quand
*Angle: when
*Alman: wannn
*Panyòl: cuando
Nòmal

**Nòmal** ap deziyen yon bagay ki pa kontrè a sa li dwèt ye, ki òdinè.

## Etimoloji
Istwa mo sa

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## referans

## Kèk lyen
Travay (ekonomi)

Nan yon sans trè jeneral, **travay** gen ladan tout aktivite moun ki entansyonèlman vize transfòme mond fizik la. Nan sans nòmal ekonomik, travay se aktivite moun ki pèmèt pwodiksyon byen ak [Sèvis (ekonomi)|sèvis]]. Avèk kapital, li se yon faktè pwodiksyon nan ekonomi. Nan sosyete imen modèn yo, anplwaye yo bay li sitou an echanj pou yon salè epi li kontribye nan aktivite ekonomik. Pwosesis antre ak sòti nan travay fèt atravè mache travay.

Etid ekonomik li se ekonomi travay, etid sosyolojik li koresponn ak syoloji travay, e kad legal li se lwa travay.

Yo selebre Jou Travayè nan kèk peyi ak premye Lendi nan mwa septanm nan nan Etazini ak Kanada.

## Definisyon ak kategorizasyon
Travay se yon konsèp santral nan istwa ak devlopman moun, e konsa se nan kalfou diferan disiplin (filozofi, sosyoloji, ekonomi, istwa, elatriye). Sa a mennen nan yon divèsite nan tretman nan konsèp la, soti nan definisyon li yo nan analiz la nan divès aspè li yo. Plizyè apwòch yo prezante anba a.

Travay ka defini kòm aksyon pou pwodwi valè — byen ak/oswa sèvis — pou lòt moun. Dimansyon sa a gen ladan Travay nan kay, men mete sou kote paregzanp twalèt. Pou Henri Wallon (1879-1962), travay se  .

## Istwa

## referans

## Gade tou

### Lyen deyò

* Organisation Internationale du Travail (OIT)
* Jean-Pierre Baudet, Critique du travail marginal et de sa place dans l'économie spectaculaire.
* Les Amis de Némésis, Voyage en Giménologie (discussion à propos du dépassement du travail dans l'Espagne libertaire de 1936).
Ekspè

**Eskpè** se yon moun ki genyen anpil konesans nan yon domèn espesyal.

## Etimoloji
Istwa mo sa

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: expert
*Angle: expert
*Alman: der Experte
*Panyòl: experto

## Referans

## Lyen deyò
Travay (vèb)

**Travay** se fè yon travay (non).

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: travailler
*Angle: work
*Alman: arbeiten
*Panyòl: trabajar

## Etimoloji
Gade Travay (non)

## referans

## Kèk lyen
Mamifè

**Mamifè** se yon kategori fanmi zanimo. Mamifè se yon vètebre andotèmik ki gen cheve, dan ki espesyalize pou sèten manje, ak glann mamè; pou femèl yo, glann mamè yo pwodui lèt pou alete jenn ti mamifè yo. 

## Referans
Terifye

**Terifye** se koze moun pè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: terrifier
*Angle: to terrify
*Alman: schrecken
*Panyòl: aterrorizar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Vwayaj

**Vwayaj** se aktivite kote yon moun ale lwen, li kapab nan peyi kote li ap viv oubyen yon lot peyi. 

## Referans

## Lyen deyò
Brose

**Brose** se itilize yon bròs.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Raj (emosyon)

**Raj** se yon kòlè vyolan.
Nan sikyatri, raj se eta mantal ki pi ekstrèm sou espèk kòlè a. Lè yon pasyan gen tandans fè laraj, li fini lè menas la pa opresyon ankò oswa pasyan ki gen laraj imobilize. Yon lòt fen nan spectre a se annwi1. Pwoblèm sikopatolojik tankou depresyon ogmante chans yo ak ekspoze a raj.

## Gade tou
* Abi
* Kòlè
* Fristrasyon

## Referans

## Lyen deyò
Ayewopò

**Ayewopò** se yon andwa kote avyon lo kapab ateri.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Erport(kreyòl seychellois)
*Franse: aéroport
*Angle: airport
*Alman: Flughafen
*Panyòl: aeropuerto

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pa (mach)

**Pa** se aktivite lè moun mete pye yonn apre lòt epi depoze yo atè pou deplase yon kò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pas
*Angle: step
*Alman: Schritt
*Panyòl: paso

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pa (pati)

**Pa** se yon pati. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: part
*Angle: part
*Alman: Teil
*Panyòl: parte

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sismoloji

**Sismoloji** se yon syans ki etidye tranblemanntè, tout defòmasyon ki rive ant diferan kouch latè a.

## Etimoloji
Istwa mo sa

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sismologie
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Referans

## Lyen deyò
Lè (van)

**Lè** se yon melanj gaz yo ki antoure latè a e ki nou respire. 

## Etimoloji
Mo *lè* a soti nan lang franse a (*l'air*') ki soti nan lang laten an (*ær*) ki soti nan lang grèk la (*aer*).
Nwa (koulè)

**Nwa** se yon koulè. Li asosye avèk popilasyon ki gen orijin Afriken, tankou nan Karayib la.

## Etimoloji
Mo *nwa* an soti nan lang franse a (*noir*) ki soti nan yon mo laten (*nigrum*).
Souf (eleman)

**Souf** se yon eleman chimik.
Li gen nimewo atomik 16, de senbol S. Li se yo manm gwoup kalkojèn.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: soufre
*Angle: sulfur
*Alman: Schwefel
*Panyòl: azufre

## Etimoloji
Mo *souf* a soti nan lang franse a (*soufre*) ki soti nan yon mo laten (*sulfur*).

## Karakteristik


Soufre Cristaux.jpg|Kristal soufre natirèl
Soufresicile2.jpg|Kristal souf
Sulphur-vulcano.JPG|Depo volkanik souf


## Referans

## Lyen deyò
Kay (zwazo)

**Kay** se yon zwazo.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: caille
*Angle: quail
*Alman: Wachtel
*Panyòl: codorniz

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Kay (bilding)

**Kay** se yon batiman, kote moun abite, ki fèt pou youn oubyen plizyè moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl: kaz
*Franse: maison
*Angle: house
*Alman: dAS Haus
*Panyòl: casa

## Etimoloji
Mo *kay* la soti nan lang franse a (*cahute*). Lòt lang kreyòl itilize mo *kaz* la, ki soti nan lang panyòl la (*casa*).

## Referans

## Lyen deyò
Alèn

**Alèn** se rezilta lè moun respire.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: haleine
*Angle: breath
*Alman: Atem
*Panyòl: aliento

## Etimoloji
Mo *alèn* nan soti nan lang franse a (*haleine*).
Respire

**Respire** se itilize bouch ak nen pou rale lè a.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: respirer
*Angle: to breathe
*Alman: atmen
*Panyòl: respirar

## Etimoloji
Mo *respire* a soti nan lang franse a (*respirer*) ki soti nan yon mo laten (*respirare*).
Melanje

**Melanje** se fè yon melanj.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Mo *melanje* a soti nan lang franse a (*mélanger*).
Melanj

**Melanj** se yon konbinasyon bagay diferan. Nan syans, melanj se yon konbinezon sibstans kote sibstans endividyèl yo pa chanje oswa melanje chimikman, men konsève pwopriyete endividyèl yo; se kapab gaz, solid, likid oswa nenpòt konbinezon yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mélange
*Angle: mix
*Alman: Mischung
*Panyòl: mezcla

## Etimoloji
Mo *melanj* a soti nan lang franse a (*mélange*).

## Referans
Avni (ri)

**Avni** se tan yon wout, pi gran pase yon ri, pou anpil machin pase ansanm.  Li ede moun jwenn anpil espas pou mache de yon zòn a yon lòt nan yon vil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: avenue
*Angle: avenue
*Alman: Allee
*Panyòl: avenida

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Bra

**Bra** se pati kò ant men la ak zepòl la. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: bras
* Angle: arm
* Alman:
* Panyòl: brazo
* Pòtigè: braço

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Bab

**Bab** se plim ki grandi manton lòm yo. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:labarb(kreyòl seychellois\ kreyòl mauricien)
* Franse: barbe
* Angle: beard
* Alman: Bart
* Panyòl: barba

## Istwa
Istwa mo sa

## Raze oswa penyen bab

Raze bab pafwa ankouraje, sitou pou rezon sante. Dapre apwòch sante sa a, bab la prezante yon risk nan prezans viris ak yon antrav nan efikasite nan mas respiratwa a.


Fichye:Der Barbier.jpg|Babye sou jwèt kat *Hofämterspiel*, 15yèm syèk.
Fichye:Barbier-1568.png|Babye, Almay, 1568
Fichye:Habit de barbier-perruquier.jpg|Rad Babye-perikye franse, 1695
Fichye:58.Vanmour - Barbier ambulant.jpg|Babye anbilan ottoman, 1707
Fichye:Raffet - Barbier tsigane.jpg|Babye tsigàn nan fwa, Valachie, 1837
Fichye:Kristijan Pajer - Barbiere arabo.jpg|Babye arab, 1860
Fichye:A female barber shaving a soldier. Mezzotint after J. Dixon. Wellcome V0019729.jpg|Fanm babye ki raze yon sòlda, Lonn, 18yèm syèk.
Fichye:Babiere.jpg|Anblèm gild babye, 1895
Fichye:Barbier français tranchées.jpg|Babye ki raze yon pwali nan yon tranche fransèz, 1916-17
Fichye:Museum Rotterdam, scheerbekken Sphinx met reclame Sanders & Co, ca 1930-60.jpg|Bol pou raze, Rotèdam, 1930-60
Fichye:Barbier in Kaxgar.jpg|Babye nan Kaxgar (Chin), 2008
Fichye:Shaving set (2898043903).jpg|Nesesè pou raze, 2008
Fichye:Barbier beim Kaltenberger Ritterturnier.JPG|Razaj pandan yon festival medyeval nan Almay, 2014
Fichye:De Barbier, Groningen (2018).jpg|Boutik babye kontanporèn, Groningen, 2018


## Referans

## Lyen deyò
Abèy

**Abèy** (nan kreyòl Ayisyen an yo rele l **myèl** ) se yon ensèk ki pwodui yon siwo yo rele siwomyèl​.

Mo sa se yon transpozisyon mo fransè 'abeille' nan lang Kreyòl Ayisyen.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: abeille
*Angle: bee
*Alman: die Biene
*Panyòl: abeja

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Peryòd

**Peryòd** se yon espas tan ki karakterize atravè yon sèten evèman, regilye, Estatistik oubyen istorik.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: période
*Angle: period
*Alman: Zeitraum
*Panyòl: período

## Etimoloji
Mo *peryòd* la soti nan lang franse a (*période*) ki soti nan lang laten an (*periodus*) ki soti nan lang grèk la (*periodos*).
Avni (tan)

**Avni** se tan apre prezan nan. Jan sitiyasyon yon moun, yon bagay, yon zòn ap ale ye nan yon jou ki gen pou li rive.  Yon bagay ki gen pou li rive nan yon tan pyès moun pa kapab konnen anvan li rive tout bon vre.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:fitir(kreyòl seychellois\ kreyòl mauricien)
*Franse: avenir
*Angle: future
*Alman: Zukunft
*Panyòl: futuro

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Senti

**Senti** se moso kwi pou kenbe pantalon nan oubyen jip la.

## Galri foto

Fichye:Affenfaust Gürtel.jpg|senti an kòd
Fichye:Ceintures.jpg|Senti an kwi
Fichye:Mėnuo Juodaragio XXI Amatų kiemas (9).jpg|Senti an twal
Fichye:Poland Silver belt with imitation of encrusting.jpg|Senti an ajan fen 16yèm oswa 17yèm syèk nan Polòy 
Fichye:Iron Worker.jpg|Senti travay
Fichye:Belt, money (AM 1966.79-2).jpg|Senti lajan
Fichye:Civil War Sword Belt.jpg|Senti pou epe
Fichye:Gazyirnitsa.jpg|Senti katouch
Fichye:Fransiscaan met cordeliere.jpg|Kòd fransisken
Fichye:Gürtel Jürgen Doberstein.jpg|Senti chanpyon
Fichye:Chastity belt Bellifortis.jpg|Senti chastete


## Gade tou
* Bretèl
* Pantalon
* Obi
* Plak-bouk

## Referans

## Lyen deyò
Odè

**Odè** se yon kalite nan lè ki eksite nen nan.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: odeur
*Angle: smell
*Alman: Geruch
*Panyòl: olor

## Etimoloji
Mo *odè* a soti nan lang franse a (*odeur*) ki soti nan lang laten an (*odor*).
Profesyon

**Profesyon** se yon travay moun respekte.

Egzanp: profesyon medikal la.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Medikal

**Medikal** se ki gen rapò avèk medsin.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Group

**Group**, Plizyè an menm tan.  Rasanbleman, reyinyon plizyè moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèvo

**Sèvo** se yon ògàn ki sitye nan tèt ki kontwole tout mouvman yon òganis. Se li ki kòmande òganis la.

Lakay lòm, sèvo a pèmèt nou panse, e se sa ki diferansye nou de zannimo yo.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: cerveau
* Angle: brain
* Alman: das Gehirn
* Panyòl: cerebro
* Pòtigè: cérebro

## Etimoloji
Mo *sèvo* a soti nan lang franse a (*cerveau*) ki soti nan lang laten an (*cerebrum*).
## Referans

## Lyen deyò
Kadna

**Kadna** se moso metal pou fèmen bagay. Kadna petèt retire.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: 
* Angle: 
* Alman: 
* Panyòl: 

## Etimoloji
Zak

**Zak** se yon afè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Etimoloji
Mo *zak* la soti nan lang franse a (*les actes*) ki soti nan lang laten an (*actus*).
Jip

**Jip** se yon moso rad pou fanm yo.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: jupe
* Angle: skirt
* Alman: Rock
* Panyòl: falda

## Etimoloji
Mo *jip* la soti nan lang franse a (*jupe*).

## Referans

## Lyen deyò
Sen (relijyon)

Sen, Moun ki te sakrifye tout lavi yo ap sèvi moun sou tè a e legliz katolik bay yo glwa, kèk tan apre lanmò yo.  Yon moun ki pa fè pyès peche.  Yon bagay ki pa gen pyès pati nan kò li ki gate.  ~ Domeng, Ansyen non tout il kote peyi Ayiti avèk Dominikani an ye a.  Lè peyi Espay te vini pran pati lès il la, li te bay pati sa yon non espanyòl (Santo Domingo) e Ayiti pote yon non fransè paske peyi Frans te kontinye kolonize li pou jis rive nan ane 1803 yo.  ~ Espri, Yonn nan twa pati Bondye yo sou kote papa a avèk piti.  Yon espri ki monte moun nan kèk legliz e fidèl legliz sa yo kwè se lespri Bondye ki monte moun sa yo.  Yon espri ki sen, ki soti nan Bondye.  ~ Mak, Yon vil nan Depatman Latibonit la kote Wout Nasyonal Nimewo En an pase pou ale nan nò peyi Ayiti.  Saint Marc.  Non yon pwofètè.  ~ Michèl, Yon vil nan Depatman Latibonit la ki tou pre Gonayiv.  Non yon pwofèt.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:saint(créole mauricien)
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Anatomi

**Anatomi** se syans pou etidye kò.  

Anatomi (. Soti nan latitid Anatomi, epi li nan gr Ἀνατομία;. 1 ἀνατέμνειν ki sòti nan 'koupe atravè' vèb la, 2 konpoze ἀνά, Ana "anfòm" 3 ak τέμνειν, "koupe" temnein) 4 se yon syans ki etid estrikti a nan k ap viv bagay sa yo, sa vle di, fòm, relief, kote, dispozisyon ak relasyon a chak nan ògàn yo ki konpoze yo.
Tèm nan refere a tou de estrikti a li menm nan òganis vivan, jan branch la genyen nan byoloji pou ki etidye estrikti yo, ki nan ka a nan anatomi imen vin youn nan apèl yo syans debaz oswa "préclinique" nan medikaman.
Pandan ke anatomi a baze sitou sou pran egzamen an deskriptif nan òganis vivan, konpreyansyon sa a achitekti enplike nan yon sèl kounye a appariement ak fonksyon a, se konsa ke li fonn nan okazyon yo fizyoloji (nan sa yo rele fonksyonèl anatomi ) ak se yon pati nan yon gwoup syans debaz ki rele "syans kounyè" (Devlopman Byoloji, istolojik ak antwopoloji), ki moun ki ranpli nan zòn yo nan ekspètiz ak yon dinamik e pragmatik.
Se Savan an te ki kiltive sa a syans rele anatomist (byenke Diksyonè a nan Akademi an Royal nan lang panyòl la tou aksepte tèm nan anatomik)

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Dejne

**Dejne** se repa ki moun manje dimaten. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Branch

**Branch** se moso pye bwa.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:brans(créole seychellois)
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Misk

**Misk** oswa **mis** se moso materyo elastik nan kò a. Misk yo sèvi pou deplase ak mouvman. Misk se yon ògàn ki ka detann, kontrakte epi bay fòs pou deplase zo ak pati kò a. 

## Referans

## Lyen deyò
Aswè

**Aswè** se sa sware a.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Vag (adjektif)

**Vag** se ki pa klè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji

## referans

## Kèk lyen
Mouche

**Mouche** se siye nen.  

Li se sinonim Mari nan kèk zòn Ayiti. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: moucher
*Angle:
*Alman: sich schneuzen, sich die Nase putzen
*Panyòl:

## Etimoloji

## Referans

## Lyen deyò
Fèm (non)

**Fèm** se yon moso tè pou kiltive, yon kay e betay la.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:ferme
* Angle:farm
* Alman:
* Panyòl:granja

## Etimoloji

## referans

## Kèk lyen
Gato

Yon **gato** se yon patisri ki prepare nan yon patisri dous ki kwit nan fou a jeneralman nan yon mwazi. Se farin sa a te fè soti nan farin, bè ak ze. Gato a ka kouvri ak krèm, fwi, chokola oswa glas. Li manje nan ti goute, oswa nan fen repa a, nan desè. Gato a se jeneralman wonn, kare oswa rektangilè nan fòm ak olye plat.

**Gato** se yon manje dou.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: gâteau
* Angle: cake
* Alman: Kuche
* Panyòl: pastel

## Etimoloji
Tèm "gato" a soti nan Latin "wastellum", ki soti nan franse "wastil" ki vle di "manje".

## Referans
Vag (non)

**Vag** se mouvman lanmè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: onde
*Angle: wave
*Alman: Welle
*Panyòl: onda

## Etimoloji
Mo *vag* nan soti nan lang franse a (*vague*).

## referans

## Kèk lyen
Wii

**Wii** (Japoné: ウィー?) se yon konsole jwèt videyo Nintendo te komèsyalize. Kòm yon konsole setyèm jenerasyon, Wii a prensipalman te konkiran Xbox 360 Microsoft ak PlayStation 3 Sony a. Nintendo deklare ke konsole li yo vize yon pi laj demografik pase sa yo ki nan de lòt yo. Kòm nan mwa fevriye 2010, Wii dirije jenerasyon an sou PlayStation 3 ak Xbox 360 nan lavant atravè lemond, ak nan mwa desanm 2009 bat rekò a pou konsole ki pi vann nan yon sèl mwa nan peyi Etazini.

## Jwèt videyo
Yon karakteristik diferan nan konsole a se kontwolè san fil li yo, Wii Remote, ki ka itilize kòm yon aparèy pou mont pòtatif epi detekte mouvman nan twa (3) dimansyon. Yon lòt karakteristik diferan nan konsole a se WiiConnect24, ki pèmèt li resevwa mesaj ak mizajou sou entènèt la pandan y ap nan mòd sibstiti. Wii a se senkyèm konsole lakay Nintendo, siksesè dirèk nan Nintendo GameCube a, epi li kapab jwe tout jwèt GameCube ofisyèl yo. Nintendo premye te pale de konsole a nan konferans pou laprès E3 2004 la epi pita te revele sistèm nan nan E3 2005 la. prezidan nintendo a Satoru Iwata devwale yon pwototip nan kontwolè a nan mwa septanm 2005 Tokyo Game Show la. Nan E3 2006], konsole a te genyen premye nan plizyè prim. Rive 8 desanm 2006, li te konplete lansman li nan kat (4) mache kle yo.

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Wii mondyal ak jeneral
Kado

**Kado** se yon bagay ki moun bay gratis pou lòt moun.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cadeau
*Angle: gift
*Alman: Geschenk
*Panyòl: regalo

## Etimoloji
Mo *kado* a soti nan lang franse a (*cadeau*).
Otobis

**Otobis** se yon gwo machin ki pote pasaje.

*Yon bis*

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Pasaje

**Pasaje** se yon moun ki fè yon vwayaj nan machin, otobis, tren oubyen avyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Etimoloji
Efò

**Efò** se mouvman lè moun itilize fòs.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Jaden

**Jaden** se yon moso tè kote grandi plant yo.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: jardin
* Angle: garden
* Alman: Garten
* Panyòl: jardín

## Etimoloji
Mo *jaden* an soti nan lang franse a (*jardin*).
Zwit

**Zwit** se yon tip molisk.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Etimoloji
Mo *zwit* la soti nan lang franse a (*les huîtres*).
Zanmi

**Zanmi** se yon moun ki toupre avèk lòt moun men pa fanmi.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: ami
*Angle: friend
*Alman: Freund
*Panyòl: amigo

## Etimoloji
Mo *zanmi* nan soti nan lang franse a (*les amis*) ki soti nan lang laten an (*amicus*).

## Referans

## Lyen deyò
Chape

**Chape** se atenn libète oubyen absans danje.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: s'échapper
*Angle: escape
*Alman: entkommen
*Panyòl: escaparse

## Etimoloji
Mo *chape* a soti nan lang franse a (*échapper*).
Atenn

**Atenn** se rive.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: atteindre
*Angle: to reach
*Alman: erreichen
*Panyòl: alcanzar, afectar, llegar a

## Etimoloji
Mo *atenn* nan soti nan lang franse a (*atteindre*) ki soti nan lang laten an (*attingere*).
Zèl

**Zèl** se pati kò zwazo yo oubyen avyon yo pou vole.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: aile
* Angle: wing
* Alman: Flügel
* Panyòl: ala

## Etimoloji
Mo *zèl* la soti nan lang franse a (*les ailes*) ki soti nan lang laten an (*ala*).
Zou

**Zou** se yon gwo pak kote moun kenbe zannimo. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: zoo
* Angle: zoo
* Alman: Tiergarten
* Panyòl: zoo

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Reskape

**Reskape** se yon moun ki te chape.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Dròl

**Dròl** se pa òdinè. Yon bagay ki difisil pou konprann. Yon mistè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lopital

**Lopital** se yon gwo kay kote doktè yo trete moun ki malad. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: hôpital
* Angle: hospital
* Alman: das Krankenhaus
* Panyòl: hospital
* Pòtigè: hospital

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Enfimyè

**Enfimyè** se yon ekspè ki trete yon moun malade, men yon enfimyè li pa doktè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: infirmier
*Angle: nurse
*Alman: Krankenwärter
*Panyòl: enfermero

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
Janm (pye)

**Janm** se pye.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: jambe
*Angle: leg
*Alman: 
*Panyòl: pierna 
*Pòtigè: perna 

## Istwa
Eksplike

**Eksplike** se bay eksplikasyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: expliquer
*Angle: explain
*Alman: erklären
*Panyòl: explicar

## Istwa
Kad

**Kad** se yon rektang oubyen sèk ki limite yon bagay.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cadre
*Angle: frame
*Alman: Rahmen
*Panyòl: cuadro

## Istwa
Nesans

**Nesans** se aksyon lè yon moun (oubyen yon bèt, yon bagay) fèt.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: naissance
* Angle: birth
* Alman: Geburt
* Panyòl: nacimiento

## Istwa
Anpite

**Anpite** se koupe yon men oubyen yon janm.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
## referans
## Kèk lyen
Epanye

**Epaye** se sove lajan.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: épargner
*Angle: save
*Alman: sparen
*Panyòl: ahorrar

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Jamè

**Jamè** se yon mò:

## Tradiksyon
*Franse: jamais
*Angle: never
*Alman: nie
*Panyòl: jamás, nunca
*Esperanto: neniam
Sove

**Sove** se fè senesòf, elimine tout danje.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sauver
*Angle: save
*Alman: retten
*Panyòl: salvar

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Ka (ki te rive)

**Ka** se ki te rive. Yon pwoblèm yon moun genyen e li pa konnen solisyon li, li pa gen solisyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cas
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ka (1/4)

**Ka** se yon pa. 1/4. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: quart
*Angle: quarter
*Alman: Viertel
*Panyòl: cuarto

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Vòlè

**Vòlè** se moun ki vole.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: voleur
*Angle: Thief
*Alman: der Dieb
*Panyòl: Ladrón

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Vole (deplase)

**Vole** se deplase anlè tankou yon zwazo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: voler
*Angle: fly
*Alman: fliegen
*Panyòl: volar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Vole (rache bagay)

**Vole** se rache bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: voler
*Angle: steal
*Alman: stehlen
*Panyòl: robar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Vòl (ayewodinamik yo)

**Vòl** se pwosesis pou deplase nan lè a, tipikman pa génération leve nan kontrekare gravite. Li ka rive natirèlman, jan nou wè sa nan zwazo, ensèk, ak baton, oswa atifisyèlman, nan ekipman tankou avyon ak elikoptè. Vòl depann sou prensip ayewodinamik, ki gen ladan leve, rouye, trennen, ak pwa.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: vol
*Angle: flight
*Alman: der Flug
*Panyòl: vuelo

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Destriksyon

**Destriksyon** se rezilta apre bagay oubyen moun te detwi yon bagay.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:
Sivole

**Sivole** se vole anlè bagay, tankou yon zwazo oubyen yon avyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: survoler
*Angle: overfly
*Alman: überfliegen
*Panyòl: sobrevolar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Gronde

**Gronde** se fè yon bri andedan gòj pou entimide lòt moun, bèt.  Yon bri chyen fè anvan yo kòmanse jape.  Bri yon loray fè e ki dire plizyè segond. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: gronder
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Koud (vèb)

Koud, Kole plizyè moso twal ansanm avèk fil ki pase andedan moso twal yo avèk yon egiy. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Vòl (sa fè yon vòlè)

**Vòl** se aksyon ki fè yon vòlè.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: vol, larcin
*Angle: larceny, buglary
*Alman: Diebstahl
*Panyòl: hurto

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Zaviron

**Zaviron** se yon long moso an bwa pou deplase bato nan dlo.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: rame
*Angle: oar
*Alman: Ruder
*Panyòl: remo

## Etimoloji
Mo *zaviron* nan soti nan lang franse a (*les avirons*).
Koud (non)

**Koud** se pati nan kò ki nan mitan bra epi ki koube. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: coude
*Angle: elbow
*Alman: Ellbogen
*Panyòl: codo

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ri (non)

Ri, Yon espas nan yon vil kote nenpòt moun gen dwa pase.  Yon zòn piblik nan yon vil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Jou (Tan)

**Jou** se yon peryòd nan tan ki reprezante yon fraksyon nan yon semèn.

Genyen 24 lè nan yon jou.

Jou yo gen non a :
* Dimanch
* Lendi
* Madi
* Mèkredi
* Jedi
* Vandredi
* Samdi

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: jour
* Angle: day
* Alman: der Tag
* Panyòl: día
* Pòtigè: dia

## Etimoloji
Mo *jou* a soti nan lang franse a (*jour*) ki soti nan yon mo laten (*diurnus*).
Jou (Fas)

**Jou** se yon pati figi a.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: joue
*Angle: cheek
*Alman: 
*Panyòl: 

## Etimoloji
Mo *jou* a soti nan lang franse a (*joue*).
Figi

**Figi** se yon pati tèt la.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: face
* Angle: face
* Alman: 
* Panyòl: 

## Etimoloji
Mo *figi* a soti nan lang franse a (*figure*) ki soti nan lang laten an (*figura*).
Kav

**Kav** se yon twou nan montay la, kavèn, gwot. 
Kav oubyen kavo se yon tonm nan simityè.
Kav se yon kote pou fè depo.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cave
*Angle:
*Alman: 
*Panyòl:

## Referans

## Lyen deyò
Trou

**Trou** se yon ouvèti nan yon bagay ki pa nòmal nan fòm bagay sa.  Kote yon moso soti nan yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: trou
*Angle: hole
*Alman: Loch
*Panyòl: agujero

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Echèk (fayit)

**Echèk**, Opòtinite yon moun pèdi pou li te akonpli yon misyon, yon objektif. Defayans. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Wòb

**Wòb** ka refere a :

* rad la rad :
** rad nòs la,
** ròb abiye an ,
** rad varsity ,
** rad avoka a, pa ekstansyon avoka ak jij yo rele "gens de robe",
** rad majistra a ,
** Noblès rad la, anba Ansyen Rejim ;
* rad bèt :
** rad bourik ,
** rad chwal la ,
** rad chat ,
** rad chen ,
** rad lapen ,
* rad yon diven, sa vle di koulè li ak aparans ekstèn li.

## Toponimi

* Robe, yon lokalite nan rejyon Limestone Coast nan Sid Ostrali .
* Robe River, yon rivyè Ostralyen.
* Robe (Arsi), vil peyi Letiopi ,
* Robe (Balé), vil nan peyi Letiopi ,
* Abiye, woreda peyi Letiopi ,
Bonè

**Bonè** se ki pa ta. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: tôt
*Angle: early
*Alman: früh
*Panyòl: temprano

## Etimoloji
Mo *bonè* a soti nan lang franse a (*bonne heure*).

## referans
## Kèk lyen
Ri (vèb)

**Ri** se fè ekspresyon kontantman. Travay moun ki leve po bouch yo pou mete dan yo deyò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: rire
*Angle: laugh
*Alman: lachen
*Panyòl: reir

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèkèy

**Sèkèy** se yon bwat pou kenbe yon mò.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cercueil
*Angle: coffin
*Alman: der Sarg
*Panyòl: ataúd

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Menase

**Menase** se eksprime yon menas.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: menacer
*Angle: to threaten
*Alman: drohen
*Panyòl: amenazar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Menas

**Menas** se . 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: menace
* Angle: threat
* Alman: Drohung
* Panyòl: amenaza
* Pòtigè: ameaça

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Swa (sa se)

**Swa**, sa se. Yon mo.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: c'est-à-dire
*Angle: that is
*Alman: das heisst
*Panyòl: quiere decir

## Etimoloji
Mo *swa* a soti nan lang franse a (*soit*) ki soti nan yon mo laten (*sit*).

## Referans

## Lyen deyò
Divòs

**Divòs** se terminasyon yon maryaj.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: le divorce
* Angle: divorce
* Alman: die Scheidung
* Panyòl: divorcio

## Etimoloji
Glòb

**Glòb** se yon boul. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Swa (materyo)

**Swa** se yon materyo fen ki fèt nan yon fil fen ki fèt pa yon ensèk.

Swa se yon fib pwoteyin natirèl ki gen orijin bèt yo itilize nan fabrikasyon atik ak pwodui an twal yo. Pwoteyin swa yo se long makwomolekil estriktirèl ki fèt avèk asid amine (sitou alanin, glisin ak serin), repetisyon ki bay monte nan yon fib idwofob. Anpil atwopod pwodui swa nan glann serisijèn, ki gen ladan areye (swa arenyen) ak cheni yo nan kèk papiyon (iponomèt, bonbiks). Kapasite pou pwodui fib swa te parèt plizyè fwa pandan evolisyon.1 Si ensèk nan prèske tout lòd sekrete yon materyo pwoteyin ekivalan, se sèlman kèk gwoup ki devlope yon vre konpòtman pou kreye fil swa (Imenoptè, Lepidoptè, Anbiyoptè, Tisanoptè, Trikoptè ak kèk lav Diptè).2

Twal swa yo sitou sòti nan kokon ki te pwodui pa cheni a (vè swa) nan bonbiks sikomò a (Bombix mori) pou swa kiltive, ak vè swa tussah la (plizyè espès nan cheni nan jan Antheraea) pou swa sovaj.3 Swa ta dekouvri ant 2000 ak 3000 anvan Jezikri.

## Etimoloji
Mo *swa* a soti nan lang franse a (*soie*) ki soti nan yon mo laten (*sæta* ki vle di pwal kochon, kochon barak, cheve kabrit, krinyè chwal).

## Istwa

## Pwodiksyon
### Elvaj vè swa


Fichye:Vers à soie (4).JPG|Devlopman vè swa. Li nan tèt, adwat a goch, apresa anba, agoch ​​a dwat.
Fichye:Silk worm 21 days 01.jpg|Cheni vè swa, nan laj 21 jou.
Fichye:Bombyx mori Cocon 02.jpg|Kokon vè swa.


### Preparasyon kokon

### Filati

### Moulinaj

## Pwopryete
### Pwopryete fizik

## Referans

## Lyen deyò
* Istwa anlè swa
Jiska

**Jiska** se yon prepozisyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: jusq'à
*Angle: until
*Alman: bis
*Panyòl: hasta

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Serye

**Serye** se ki grav, se ki pa komik. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sérieux
*Angle: serious
*Alman: ernst
*Panyòl: serio

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Jewolojik

**Jewolojik** se ki gen rapò avèk jewoloji a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Etenn

**Etenn** se touye dife a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: éteindre
*Angle: extinguish
*Alman: löschen
*Panyòl: extinguir

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sismik

**Sismik** se ki gen rapò avèk seyism. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sismique
*Angle: seismic
*Alman: seismisch
*Panyòl: sísmico

## Etimoloji
Mo *sismik*' la soti nan lang franse a (*sismique*) ki soti nan lang laten an (*seismicus*) ki soti nan lang grèk la (*seismikos*).

## Referans

## Kèk lyen
Seyism

Yon **seyis** se yon tranblemanntè.

## Istwa
Mo *Seyism*' la sòti nan yon mo franse (*séisme*) ki limenm sòti nan yon mo laten (*seismus*) ki soti nan lang grèk la (*seismos*). 
## Referans

## Lyen deyò
Pisan

**Pisan** se ki byen fò, se ki gen gwo pouvwa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: puissant
*Angle: powerful
*Alman: mächtig
*Panyòl: poderoso

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Espesyalis

**Espesyalis** se yon ekspè, ki gen yon talan espesyal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Fouye

**Fouye** se fè yon trou nan latè a.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: creuser
*Angle: dig
*Alman: graben
*Panyòl: cavar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Èg

**Èg** se yon gwo zwazo.

## Etimoloji
Mo *èg* la soti nan lang franse a (*aigle*) ki soti nan lang laten an (*aquila*)
Lafimen

**Lafimen** se rezilta lè bagay boule. Lafimen an se melanj gaz ak pati fen solid.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: fumée
*Angle: smoke
*Alman: Rauch
*Panyòl: humo

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Zanno

**Zanno** se yon bijou, yon moso metal nan zorèy. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Etimoloji
Mo *zanno* a soti nan lang franse a (*les anneaux*) ki soti nan lang laten an (*annus*).

## referans

## Kèk lyen
Men (konjonksyon)

**Men**, olye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: mais
*Angle: but
*Alman: aber
*Panyòl: pero

## Etimoloji
Mo *men* an soti nan lang franse a (*mais*) ki soti nan yon mo laten (*magis*).

## referans

## Kèk lyen
Prim

**Prim** se bagay avèk valè moun bay pou lòt moun ki te gen siksè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Istwa
Mo

## referans

## Kèk lyen
Fen (non)

**Fen** se terminasyon yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: fin
*Angle: end
*Alman: Ende
*Panyòl: fin

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Labank

**Labank** se enstitisyon ki rasanble lajan e bay anpren. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: banque
*Angle: bank
*Alman: die Bank
*Panyòl: el banco

## Etimoloji
Mo *labank* la soti nan lang franse a (*la banque*).

## referans

## Kèk lyen
Labrim

**Labrim** se bouya a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: brume
*Angle: mist
*Alman: 
*Panyòl: 

## Etimoloji
Mo *labrim* la soti nan lang franse a (*la brume*) ki soti nan lang laten an (*bruma*).

## referans

## Kèk lyen
Bouya

**Bouya** se labrim an ki byen epè. se yon fenomen meteorologik konstitiye de AMAS de gout dlo oubyen de kristo de glas akonpanye depatikil HYGROSKOPIK satire de dlo.ezanp nan peyi kinskof nan NO. BEAUBOEUF DAVID

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: brouillard
* Angle: fog
* Alman: Nebel
* Panyòl: niebla

## Etimoloji
Mo *bouya* a soti nan lang franse a (*brouillard*).

## referans

## Kèk lyen
Kizinye

**Kizinye** se moun ki prepare manje. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: cuisinier
* Angle: cook
* Alman: Koch
* Panyòl: 

## Istwa
Mo

## referans

## Kèk lyen
Tinen

**Tinen** se yon adilt ki pa ro. Gwosè li mwens pase 150 cm.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: nain
*Angle: dwarf
*Alman: Zwerg
*Panyòl: nano

## Etimoloji
Mo *tinen* an soti nan mo ti a ak yon mo nan lang franse a (*nain*) ki soti nan lang laten an (*nanus*) ki soti nan lang grèk la (*nanos*).

## referans

## Kèk lyen
Liksye

**Liksye** se ki byen fen e koute anpil lajan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Kousen

**Kousen** se yon sak ranpli avèk yon materyo mou (tankou plim zwa). Kousen yo sèvi pou chita oubyen pou repoze.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Mo *kousen* nan soti nan lang franse a (*coussin*).

## referans

## Kèk lyen
Larouze

**Larouze** se dlo ki rete sou fèy plant yo pandan nwit la.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Etimologi
Mo *larouze* a soti nan franse a (*la rosée*) ki soti nan laten an (*ros*).

## referans

## Kèk lyen
Pat (materyo)

**Pat** se yon poud ki mouye epi chak ti grenn poud yo kole yonn ansanm avèk lòt la; konsa tout vini fè yon sèl bagay. Yon bagay mou moun itilize pou netwaye dan yo. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Pâte
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Palè (gwo kay)

**Palè** se yon gwo kay byen liksye.

Yon palè se tipikman distenge ak yon chato nan ke lèt la se fòtifye oswa gen style la nan yon fòtifikasyon, tandiske yon palè pa fè sa.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: palais
* Angle: palace
* Alman: Palast
* Panyòl: palacio

## Referans

## Lyen deyò
Palè (ki pale)

**Palè** se moun ki ap pale.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: parler
*Angle: to speak
*Alman: sprechen
*Panyòl: hablar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen