open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Legliz de Vre Jezi

## Entwodiksyon
**Legliz de Vre Jezi** se yon denominasyon de mouvman pantekostalis kretyen. Ak kèk 1.5 milyon kwayan nan lemonn, **Legliz de Vre Jezi** etabli nan Chin depi 1917. Nwèl epi Pak pa selebre. 

## Dis Doktrin
# **Sentespri** (Pale lòt lang): "Resevwa Lespri Sen, pli bèl egzanp se lè n ap pale plizyè lang, se garanti pasaj nou nan wayòm nan syèl."
# **Batèm**: "Batèm ak dlo se pou remisyon peche nou pou rejenerasyon. Batèm an dwèt akonpli nan dlo nòmal ak vivan tankou flèv, lamè oubyen rivyè. Jan Batis (Le Baptiste), ki ja resevwa batèm nan dlo ak Lespri Sen, ap mennen batèm nan non Senyè Jezi-Kri. Moun ki ap resevwa batèm an dwèt plonje konplètman nan dlo a ak tèt li panche e tounen anba."
# **Lave de pye**: "Seremoni lavaj pye pèmèt sonje ak yon akt Senyè Jezi-Kri te fè. Li sèvi tou pou toujou raple ke nou dwèt genyen lanmou, sente, ronte?, padonnen? ak sèvis. Chak moun ki resevwa batèm nan dlo dwèt lave pye li nan non Jezi-Kri. Nou kapab akonpli yon lavaj pye ansanm ak lòt moun chak fwa ke nou ta vle fè li."
# **Sent Kominyon**: "Sent Kominyon an se sakreman pou komemore lanmò Senyè Jezi-Kri. Li pèmèt nou patisipe nan chè ak san senyè nou an epi rete nan kominyon aj li menm menm pou nou genyen lavi etènèl epi monte nan syèl dènye jou a. Sakreman sa a dwèt akonpli souvan, dè lè ou kapab fè li. Sèl ji rezen ak pen san leven ap itilize."
# **Jou Saba**: "Jou Saba, setyèm jou nan lasemèn (samdi), se jou sen, beni ak sanktifye ba Bondye. Li dwèt swivi nan lagras senyè a pou komemorasyon kreyasyon an ak sali nan Bondye, ak lespwa yon repo etènèl nan vi ki ap vini."
# **Jezikris**: "Jezi-Kri, vèb sa ki vini chè, mò si lakwa pou rachte pechè yo, resisite twazyèm jou a epi monte nan syèl. Li se sèl sovè limanite, kreyatè syèl epi latè, se sèl vrè Bondye."
# **Sent Bib**: "Labib, ki genyen Ansyen ak Nouvo Testaman yo, enspire pa Bondye, sèl verite gran epi nòm pou kretyen vivan an."
# **Bondye**: "Bondye bay sali ? lagras pa lafwa. Kwayan? yo dwèt fonde yo anlè Lespri Sen pou chache ?, pou onore Bondye, pou renmen limanite."
# **Legliz**: "Legliz, ke Senyè Jezi-Kri te etabli, pa Lespri-Sen pandan peryòd dènye "lapli", se Legliz vrè, rebati depi tan apostolik."
# **Segonn Retounen Jezikris**: "Bondye Senyè ap vini nan dènye jou a, li pral desann nan syèl pou jije monn nan : ? ap resevwa lavi etènèl, tandiske move yo ap etènèlman kondane."
Alje

**Alje** se kapital peyi Aljeri.

Li genyen apeprè 2 915 000 moun an 2011. 

Alje se nan nò peyi a, li se bò lanmè Mediterane a.

Lavil te fonde nan VIe syèk BC. Li te okipe pa Women nan lantikite, apre pa Arab ak Tirk, lè sa a pa Frans a depi 1830. Alje te vin kapital peyi Aljeri an 1962, nan yon moman nan endepandans li.

## Referans

## Lyen deyò
Amàn

**Amàn** se kapital peyi Jòdani.

Li genyen apeprè 1 300 000 moun an 2010. 

Amàn se yon nan pi ansyen vil nan mond lan ki te mansyone nan la Bib sou non *Rhabbat Ammon*.

## Jewografi

## Istwa

## Ekonomi

## Administrasyon

## Kilti

## Medya

## Transpò

## Touris

## Foto


Amman Citadel.jpg
PS-Amman 6456.JPG
Amman BW 29.JPG
Amman-06-Theater-2010-gje.jpg
Amman-08-Moschee-2010-gje.jpg
Amman-14-Schuhputzer-2010-gje.jpg
Amman-16-Schuhputzerarbeitsplatz-2010-gje.jpg
Amman-50-Gewuerzhandel-2010-gje.jpg


## Referans

## Lyen deyò
Fotografi

**Fotografi** se yon teknik pou fikse yon imaj sou yon sifas sansib avèk limyè ak obje yo reflete pa limyè sa a. Se yon osi la grafik.
Akra

**Akra** se kapital peyi Gana. 

Li genyen apeprè 2 291 352 moun (2013). 

Akra se sitiye sou kòt peyi a toupre Gòlf Gine.

Vil la te kreye nan XVIIe syèk. Akra te vin kapital la nan koloni britanik la an Kot-de-lò an 1877, lè sa a nan lane 1957 kapital peyi Gana a.

## Lyen deyò
* (en) Sitweb ofisyèl
* (fr) Pierre Vennetier, ''Accra'', ansyklopedi Universalis
Apiya

**Apiya** se kapital peyi Samoa.

*Apiya*

## Jewografi

## Istwa

## Demografi

## Ekonomi

## Transpò

## Moniman

## Referans

## Lyen deyò
Arare

**Arare** se kapital peyi Zimbabwe.

## Istwa

## Edikasyon

## Transpò

## Pèsonalite

## Referans

## Lyen deyò
* Arare sou bnf.fr
Asmara

**Asmara** se kapital peyi Eritre.

## Istwa

## Jewografi

## Demografi

## Patrimwàn


Fichye:Asmara Church.jpeg|200px|Legliz Notre-Dame-du-Rosaire.
Fichye:Asmara, moschea 01.JPG|Moske Al Khulafa Al Rashiudin, kontrwi alantou 1940.
Fichye:Asmara, cinema impero, 07.JPG|Sinema Impero.


## Kilti

## Pèsonalite
* Tedros Adhanom Ghebreyesus (1965-), Sekretè Jeneral OMS, ki fèt nan Asmara.
* François Abraha (1918-2000), prela katolik, ki fèt epi ki mouri nan Asmara.
* Tesfay Abraha (1990-), siklis kous, ki fèt nan Asmara.
* Isaias Afwerki (1946-), politisyen ak 1e prezidan Eta Eritre depi endepandans li an 1993, ki fèt nan Asmara.
* Nguse Amlosom (1986-), kourè long distans, ki fèt nan Asmara.
* Yared Asmerom (1980-), kourè long distans spécialiste du marathon, ki fèt nan Asmara.
* Hamid Barole Abdu (1953-), écrivain érythréen contemporain de langue italienne, ki fèt nan Asmara.
* Natnael Berhane (1991-), siklis kous, ki fèt nan Asmara.
* Giovanni Boselli (1924-2007), desinatè italyen bann desine, ki fèt nan Asmara.
* Nando Cicero (1931-1995), reyalizatè italyen, ki fèt nan Asmara.
* Marina Colasanti (1937-), fanm ekriven italyèn-brezilyèn, ki fèt nan Asmara.
* Mekseb Debesay (1991-), siklis kous, ki fèt nan Asmara.
* Dehab Faytinga (1964-), chantèz ak mizisyèn eritreyèn, ki fèt nan Asmara.
* Biniam Girmay (2000-), siklis kous, ki fèt nan Asmara.
* Meb Keflezighi (1975-), kourè long distans eritreyen, ki fèt nan Asmara.
* Saba Kidane (1978-), fanm powèt, jounalis, ak militant politik eritreyèn, ki fèt nan Asmara.
* Merhawi Kudus (1994-), siklis kous, ki fèt nan Asmara.
* Bruno Lauzi (1937-2006), chantè, powèt, ekriven ak kabaretis italyen, ki fèt nan Asmara.
* Enzo Muzii (1926-2014), senaris ak reyalizatè italyen, ki fèt nan Asmara.
* Gianfranco Rosi (1964-), reyalizatè ak dokimantaris italyen, ki fèt nan Asmara.
* Meron Russom (1987-), siklis kous eritreyen, ki fèt nan Asmara.
* Petros Solomon (1951-), politisyen ak prizonye opinyon eritreyen, ki fèt nan Asmara.
* Jani Tewelde (1990-), siklis kous eritreyen, ki fèt nan Asmara.
* Luciano Vassalo (1935-), foutbolè italyen-etyopyen, ki fèt nan Asmara.
*Woldeab Woldemariam (1905-1995), politik ak jounalis, ki mouri nan Asmara.
*Erminia Dell'Oro (1938 -) ekriven, otè *Asmara Addio* pibliye pa Oscar Mndadori an 1993

## Referans

## Lyen deyò
Amstèdam

**Amstèdam** se kapital ak pli gwo vil peyi Peyiba.

Li genyen apeprè 863 000 moun an 2019. 

Amstèdam te egziste depi XIIIe syèk la, nan koumansman, se te yon ti vil rete pa moun ki te lapèch. Li se kounye a youn nan prensipal vil yo komèsyal ak finansye nan Ewòp.

## Istwa

## Jewografi
### Topografi

## Demografi

## Administrasyon

## Ekonomi

## Patrimwàn

## Kilti

## Referans

## Lyen deyò
* (en), (fr) Sitwèb ofisyèl Amstèdam
Atèn

**Atèn** (an grèk ː Αθήνα) se kapital peyi Grès.

## Jewografi

## Istwa

## Pèsonalite selèb
* Thémistocle, stratèj ki te gen viktwa nan batay Salamine.
* Solon, powèt ak lejislatè.
* Sokrat, filozòf.
* Platon, elèv Socrate (Sokrat).
* Périclès, stratèj nan vil ant -451 ak -429.
* Denys l'Aréopagite.
* Irène l'Athénienne, « anperè » Women.
* Philothée d'Athènes, sent patwòn vil.
* Constantin Papachristopoulos rele Costi se yon eskiltè grèk ki fèt 27 novanm 1906 nan Atèn ak ki mouri 3 mas 2004.
* Dimitri Kitsikis, istoryen (1935 – ).
* Melina Mercouri, aktris, chantèz ak fanm politik (1920–1994).
* Giánnis Antetokoúnmpo, jwè baskètbòl (1994– ).

## Referans

## Lyen deyò
Bakou

**Bakou** se kapital peyi Azèbayidjan.

## Jewografi

## Istwa

## Demografi

## Transpò

## Ibanis

## Edikasyon

## Kilti

## Moniman

## Espò

## Pèsonalite ki fèt nan Bakou
* Natallia Arsiennieva (1903-1997), dramatij, powèt ak tradiktris byeloris.
* Pè Alexis Kniazeff, achiprèt, ris natiralize franse, rektè Institut de théologie orthodoxe Saint-Serge nan Pari ant 1965 ak 1991.
* Mikhayil Mushfig (1908-1938), powèt. 
* Khayyam Mirzazade (1935-2018), konpozitè. 
* Arzu Geybullaïeva (1983-), blogèz ak jounalis azèbayidjanèz. 
* Garry Kasparov (1963-), jwè echèk, chanpyon mondyal la ant 1985 ak 1993 e ant 1993 ak 2000. 
* Lev Davidovitch Landau ki fèt 22 janvye 1908 (4 fevriye 1908 nan kalandrye gregoryen) nan Bakou (Anpi ris) epi ki mouri 1e avril 1968 nan Moskou (Inyon sovyetik), se yon fizisyen teyorisyen sovyetik. Li se loreya Pri Nobèl Fizik an 1962 « pou teyori pyonye li yo sou eta a kondanse nan matyè, espesyalman elyòm likid ».

## Foto

Bundesarchiv Bild 183-R00738, Baku, Erdöl-Tanks.jpg|Rafineri nan Bakou an 1912.
Old and new Baku.JPG|Vye vil avèk tou Flame Towers dèyè.
Baku main train station HQ.JPG|Ansyèn ga Bakou.
Art Nouveau building in Baku.JPG|La Nouvo nan Bakou.
A view of the Baku bay, Azerbaijan.jpg|Bè Bakou.
БакинскаяФилармония.jpg|Sosyete filamonik azèbayidjanèz.
Nizami street in Baku, 2010.jpg|Youn nan lari santral nan vil la.
Fuente en Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 227-229 HDR.jpg|Yon fontèn.


## Referans

## Lyen deyò
Bamako

**Bamako** se kapital peyi Mali.

## Istwa

## Jewografi

## Demografi

## Administrasyon

## Ekonomi

## Pèsonalite
* Amadou et Mariam
* Amkoullel
* Amadou Bourou
* Mohamed Camara
* Souleymane Cissé
* Idrissa Coulibaly
* Malick Coulibaly
* Fatoumata Diabaté
* Massa Makan Diabaté
* Drissa Diakite
* Mahamadou Diarra
* Drissa Diarra
* Sangaré Niamoto Ba
* Adama Drabo
* Amara Kallé
* Salif Keita
* Seydou Keïta
* Seydou Badian Kouyaté
* Sotigui Kouyaté
* Hamchétou Maïga-Ba
* Modibo Maïga
* Inna Modja
* Sangaré Niamoto Ba
* Amadou Sidibé
* Malick Sidibé
* Bakary Soumare
* Jean Tigana
* Fantani Touré
* Sidi Touré
* Dramane Traoré
* Shaïda Zarumey
* Mariam Travélé
* Aya Nakamura
* Nema Sagara
* Sidiki Diabaté

## Referans

## Lyen deyò
Bèlen

**Bèlen** se kapital peyi Almay.
## Istwa

## Jewografi

## Ekonomi

## Galri foto

Berlin-von Siegessaeule 108-nach O-2017-gje.jpg
Berlin-vom Franzoesischen Dom-06-Gendarmenmarkt-Deutscher Dom-Konzerthaus-2017-gje.jpg
Berlin-Mauer-Bernauer Str-40-Gedenkstaette-2016-gje.jpg
Berlin-Mauer-Bernauer Str-08-2016-gje.jpg|Mi nan Bèlen
Berlin-Kurfuerstendamm-158-Nr 46-Wunderkind-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-202-Nr 194-Brunello Cucinelli-2016-gje.jpg
Berlin-Matthaei-Kirche-08-Neue Nationalgalerie-2016-gje.jpg|Legliz Matthaei nan Bèlen
Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img01.jpg|Meri nan Bèlen
Berlin-Hauptbahnhof-62-2016-gje.jpg|Gran ga Bèlen
Berlin-Hauptbahnhof-64-2006-gje.jpg|Gran ga Bèlen


## Referans

## Lyen deyò
Bèn

**Bèn** se kapital peyi Swis.

=Jewografi=

=Istwa =

=Demografi=

=Politik=

=Kilti=

=Pèsonalite=
Anpil pèsonalite gen yon istwa ki lye ak vil Bèn ː

* Janine Piguet, aktris ki fèt nan Bèn
* Yves Rénier (1942-2021), aktè ki fèt nan Bèn

=Panorama=

=Referans=

=Lyen deyò ==
* Sitwèb ofisyèl Bèn
12 oktòb

**12 oktòb** se 285m jou lane (oubyen 286m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo
* 1492 debakman Kristòf Kolon an Amerik

## Dat li fèt yo

## Dat li mouri yo

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
18 me

**18 me** se 138m jou lane (oubyen 139m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo
* 1803 Ayiti : seremoni ofisyèl kreyasyon drapo nasyonal nan vil Lakayè

## Dat li fèt yo
* 1877 : Dantès Bellegarde, ekriven, diplomat ayisyen (+ 1966)

## Dat li mouri yo

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
5 desanm

**5 desanm** se 339m jou lane (oubyen 340m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo
* 1492 Panyòl rive nan Ayiti
## Dat li fèt yo
* 1901 : Walt Disney, reyalizatè, pwodiktè desen anime ameriken (+ 1966)
* 1902 : Carl Brouard, ekriven ayisyen (+ 1965)

## Dat li mouri yo
* 1870 : Alexandre Dumas, womansye franse (fèt 1802)
* 2013 : Nelson Mandela, lom deta, ansyen prezidan Afrik disid (fèt 1918)

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
Lantikite

**Lantikite** se yon peryòd istorik. Se pa devlòpman osinon adopsyon ekriti ke lantikite fè plas ak tan ki rele pre-istwa a: kèk sivilizasyon nan peryòd esansyèl sa yo pat gen okenn ekriti, men sivilizasyon sa yo mansyone nan ekriti lòt sivilizasyon : yo plase yo nan pwotoyistwa a. Kidonk, travèse sòti nan pre-istwa pou rive nan Lantikite te fèt nan moman diferan pou pèp diferan. 

Menm jan tou, Lantikite vin anvan swa Mwayennaj oubyen epòk modèn nan, daprè sivilizasyon, epi li fini nan moman diferan pou rejyon diferan nan mond lan.

## Referans

## Lyen deyò
3 mas

**3 mas** se 62m jou lane (oubyen 63m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo

## Dat li mouri yo
* 1996 : Marguerite Duras, ekriven franse (fèt 1914)

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
6 mas

**6 mas** se 65m jou lane (oubyen 66m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo
* 1932 : Marc Bazin, politisyen ayisyen (+ 2010)

## Dat li mouri yo

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
6 avril

**6 avril** se 96m jou lane (oubyen 97m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo
* 1964 : David Woodard, ekriven ameriken ak kondiktè nan òkès mizik
## Dat li mouri yo
* 1988 : Émile Roumer, ekriven ayisyen (fèt  1903)

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
22 avril

**22 avril** se 112m jou lane (oubyen 113m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo
* 1922 : Jacques-Stephen Alexis, ekriven ayisyen (+ 1961)

## Dat li mouri yo
* 1906 : Oswald Durand, ekriven ayisyen (fèt 1840)

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
Segond (tan)

**Segond** se yon inite mezi tan, ak senbòl "s" (san abrevyasyon). Li se swasantyèm pati nan minit la, minit nan li menm se swasantyèm pati nan lè. 

Definisyon dezyèm nan orijinèlman soti nan lè a, jan sa endike nan etimoloji mo a (se fransizasyon nan Laten medyeval **, "minit dezyèm ran" sa vle di "dezyèm divizyon lè a"). Jodi a li se opoze a, dezyèm lan se yon inite debaz nan Sistèm Entènasyonal la (SI) (ak byen ke, anvan, sa ki nan Sistèm CGS) ak sa yo se minit ak lè ki soti nan li. Kantitativman, dezyèm SI a defini pa dire yon sèten kantite osilasyon ( egzakteman) ki lye ak hyperfine tranzisyon frekans atòm sezyòm. Mezi ak konte osilasyon sa yo fèt pa atomik revèy.

## Chwa baz 60
Depi nan kòmansman , Mezopotamyen yo te konte nan baz 60 lè l sèvi avèk nimerasyon pozisyon ki sòti nan sistèm nimero kalite aditif la ak baz melanje nan. Sumeryen. Sistèm sa a jeneralman asosye ak sivilizasyon Babilòn lan, ki te okipe sid Mesopotamyen an  ak jiska kòmansman epòk nou an. Baz sa a te siviv syèk yo: jodi a nou jwenn li nan notasyon ang yo an degre () oswa nan divizyon tan an ().

## Tan mezi estanda
Definisyon dezyèm lan, inite tan nan Sistèm Entènasyonal, te etabli dapre konesans ak posiblite teknik chak epòk depi premye Konferans Jeneral Pwa ak Mezi an 1889.

* Premye fwa te defini l kòm fraksyon  mwayèn jou solè. Echèl tan ki asosye a se tan inivèsèl UT.
* An 1956, pou pran an konsiderasyon enpèfeksyon wotasyon Latè ki ralanti sitou akòz mare yo, li te baze sou revolisyon Latè alantou Solèy la epi li te defini kòm fraksyon  . Se dezyèm tan ephemeris TE.
* Depi 13yèm Konferans Jeneral sou Pwa ak Mezi, dezyèm lan pa defini ankò an relasyon ak ane, men an relasyon ak yon pwopriyete matyè a ; inite debaz Sistèm Entènasyonal la te defini an 1967 nan tèm sa yo:

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Apendis

### Bibliyografi
* 

### Lyen ekstèn
* Presizyon tan an

## Referans
Semèn

**Semèn** se yon peryòd nan tan ki reprezante yon fraksyon nan yon mwa.

Genyen sèt jou nan yon semèn.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:Semenn(kreyòl mauricien)
* Franse: semaine
* Angle: week
* Alman: die Woche
* Panyòl: semana
* Pòtigè: semana

## Etimoloji
Mo *semèn* nan soti nan lang franse a (*semaine*) ki soti nan yon mo laten (*septimana*).
Mwa

**Mwa** se yon peryòd nan tan ki reprezante yon fraksyon nan yon lane.

Genyen kat (4) semèn ak souvan kèk jou nan yon mwa.  Espas tan ki dire trant (30) jou anviwon.

Douz mwa lane se :
* janvye
* fevriye
* mas
* avril
* me
* jen
* jiyè
* out (oubyen daout)
* septanm
* oktòb
* novanm
* desanm

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: mois
* Angle: month
* Alman: der Monat
* Panyòl: mes
* Pòtigè: mês

## Etimoloji
Mo *mwa* a soti nan lang franse a (*mois*) ki soti nan yon mo laten (*mensis*).

## Referans

## Lyen deyò
Syèk

**Syèk** se yon peryòd nan tan ki reprezante yon fraksyon nan yon milenè. Chak syèk se 100 ane.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: siècle
*Angle: century
*Alman: das Jahrhundert
*Panyòl: siglo

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Minit (tan)

**Minit** se yon inite pratik mezi tan. Se yon inite ki andeyò Sistèm Entènasyonal (SI) kote yo aksepte ak li . Li se yon inite tradisyonèl nan tan, nan itilizasyon komen atravè mond lan. Pa analoji ak inite ang lan, minit nan defini kòm yon dire . Yon èdtan gen .

## Chwa baz 60 la

Depi nan kòmansman  la, Mezopotamians yo te konte nan baz 60 lè l sèvi avèk yon pozisyon nimerasyon ki sòti nan sistèm nan kalite aditif. ak nimerasyon baz melanje Simeryen yo. Sistèm sa a jeneralman asosye ak Sivilizasyon Babilòn lan, ki te okipe sid Mezopotami a apre   e jiska kòmansman epòk nou an. Baz sa a te siviv syèk yo: jodi a nou jwenn li nan notasyon ang yo an degre  oswa nan divizyon tan .

## Senbòl ak definisyon
Senbòl pou minit tanporèl la se “**min**” (envaryab, san yon pwen). Sistèm Inite Entènasyonal la (SI) pa admèt senbòl “m”, ke li itilize pou mèt la, ni “mn”.

Depi dekrè  , senbòl **min** se sèl legal an Frans:
: "Denominasyon. : minit. ; Senbòl. : min ; Obsèvasyon: Pou minit la, senbòl la m ka itilize lè pa ka gen anbigwite, pou egzanp lè tan an eksprime gen ladan non sèlman minit, men tou èdtan oswa segonn.

Itilizasyon youn oubyen de prim (karaktè “′” ak “″”) kòm senbòl respektif pou minit tanporèl ak dezyèm pa kòrèk, siy sa yo ki deziyen minit ak dezyèm ark la, subdivizyon degre arc. Gade nòt konsènan navigasyon.

## Minit endivizib
Nou pale de yon minit endivizib lè yo defini minit la kòm inite ki pi piti a epi mezi yo awondi nan pwochen minit ki pi wo a oswa, sa vle di, lè chak minit kòmanse konte nèt. Lè sa a, yo rele minit la endivizib paske li pa kapab divize, pa egzanp an segonn. Yon sistèm sa yo patikilyèman itilize nan telekominikasyon yo, pou fakturasyon kominikasyon. Li opoze ak bòdwo pou chak segonn. Genyen tou sistèm bòdwo ibrid, nan ki se sèlman premye minit la endivizib, rès la nan kominikasyon yo te voye bòdwo pa segonn.

Minut endivizib la tou nan Ewopeyen an lejislasyon, pou kalkil tan travay yon chofè wout, mezire pa yon kronotakigraf. Se konsa, minit endivizib la te etabli nan  pa yon règleman nan Konsèy Ewopeyen an:
.

## Referans

## Bibliyografi
*
Lè (tan)

**Lè (tan)** se yon peryòd nan tan. Senbòl moun itilize pou yon lè se "h".

## Definisyon

Genyen 60 minit oswa 3 600 segonn nan yon lè. Anplis, genyen 24 lè nan yon jou sou latè a.

## Etimoloji
Mo "lè" a soti nan lang fransèz la (franse: l'heure) ki soti nan yon mo laten ("hora") ki soti nan yon mo grèk .

## Istwa
Nan plizyè sivilizasyon ansyèn yo, yon lè se te yon douzyèm pati nan peryòd ant leve solèy la e kouche solèy la. Longè yon lè t ap chanje toulejou paske longè solèy rete nan syèl la varye avèk sezon yo, setadi solèy la rete nan syèl la pi lontan nan lete pase nan livè. Ejipsyen, Endyen, Chinwa, Japonè, Women, Grèk e Jwif nan tan biblik la te itilize sistèm sa a. Jou a te komanse avèk leve solèy la - se te lè "zewo". Kidonk, "midi" se te fin sizyèm lè a, e kouche solèy la te pase toujou nan douzyèm lè a.

Nan sistèm mòdèn, jou komanse toujou a minui, kidonk moun konte lè ki pase yo apre minui. Premye jou prentan an, solèy la leve a sizè et kouche a sizè tou.

## Referans

## Lyen deyò
Sezon

**Sezon** se yon peryòd nan tan ki reprezante yon peryòd nan lane pou make yon diferans nan klima. Sezon se yon peryòd kout chanjman kliman nan yon zòn akòz enklinezon aks tè a lè tè a ap vire ozalantou solèy la. 

Genyen kat sezon nan lane : 
* prentan
* lete (oubyen ete)
* lotòn (oubyen otòn)
* livè (oubyen ivè)

## Referans
Maten

**Maten** se yon pati nan jounen ki pase anvan lè midi.

Dezyèm pati nan jounen se apremidi.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: matin
* Angle: morning
* Alman: Morgen
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Arawak

**Arawak** yo se te premye abitan natirèl zile Ispayola avan rive kolon panyòl. Nan Amazoni se yon lang ki pale.

## Istwa Arawak yo

Image:Arowak woman by John Gabriel Stedman.jpg|Yon fanm arawak
Image:Arowakse vrouw in klederdracht.jpg|Yon fanm arawak
Image:Carib indian family by John Gabriel Stedman.jpg|yon fanmi endyen
Image:Arowak village.jpg|Yon vilaj arawak



## Referans
Ispayola

Zile yo rele Ispayola pa gen plis pase 2 lane lè espanyòl yo te vini, yo di se kretyen yo ye, epoutan se lagѐ yo te vin fè avèk nou, touye nou pou yo te pran ti bout tè sa a.

yo te tèlman bat endyen yo, fὸse yo travay,pou yo te ka jwen lὸ ak  lòt richès ki anba tѐ a.yo trete nou pi mal pase bèt.

**Ispayola** te rele tou **Sendomeng** oswa **Ayiti,ti espay** daprè  peryòd  istorik nan istwa. Li se dezyèm pi gwo zile Antiy aprè Kiba. Zile Ahatti Qisqeyànoh bohio ki  fè pati  lanmè Karayib. Li gen de (2) peyi sou li : nan lwès Repiblik Ayiti ak nan lès Repiblik Dominikèn. Oswa Ayiti panyòl sou zile Ayiti a.

## Istwa

Kristòf Kolon te vini ak yo, yo te panse yo te sivilize Ispanyola se te yon non, zile Ahatti Qisqeyaha Bohio pa te ka sipòte. Pou vòlè lò nou te genyen anba tè a. Yo antre nan Maguana kote yo te jwenn anpil metal men Kaonabo te kanpe premye Katchik lame endijèn nan wa ki pou Cibao a te antre nan fò Nativitad a nèk masakre tout vòlò panyòl ak ganizon yo e redui fò a an sann.

## Toponimi
Lè Kristòf Kolon t ap chèche enfòmasyon sou non zile a, ta sanble endijèn yo te ba li twa (3) non. Lè yo retranskri nan lang franse sa vin bay: Bohio, Quisqueya (osinon Kiskeya) ak Ahatti (peyi ki gen mòn, an tayino ki te bay Haïti, non yo bay peyi ki okipe yon bon pati nan zile a.

Nan lane 1492, lè Kristòf Kolon rive nan zile li te etone pou l wè jan kèk kote sanble ak peyi Espay

## Jewografi
Genyen anpil mòn ak anpil rivyè.

### Repiblik Ayiti

### Repiblik Dominikèn
Lis :
* Rivyè yo : Gran Rivyè, Lenbe, OdiKap, Ba, Twa rivyè, Jan Rabèl, Mòl Sen Nikola, Kent, lèstè, Monwi, rivyè Mate, Koujòl, Lagriz, Lafwad, Lamomans, Larouyonn, Gran rivyè Nip, Baradè, Rozo, Voldrog, Grandans, Dam Mari, Tibiron, Zanglè, Pòtopiman, Ravin disid, lile, Kavayon
* Chenn yo : Lasèl, Lahòt, gran rivyè dinò, Valyè, Seb Rafayèl, Mamelad, Plezans, Mòn Koupalenbe, Hòpiton, Mòl Sen Nikola, Jan Rabèl, Ènri, Kayo, Nwa, Mate, Twoudlo, Bouyaha, Krez, Fon
* Etan yo : Somat, Miragowan
* Plenn yo : Latibonit, Nò, Twa rivyè, Moustik, Lab, Gonayiv, Plato santral, Lakayè, Kidsak, Leyogàn, Bakònwa, Grandans, Lekay, Fondenèg, Jakmèl
* Kanal yo : Nò, Sen Mak, Sid, Lagonav

## Referans

## zile a se zile HAYTI li pa zile RD epi li pa republik se Empire HAYTI
Antatik (kontinan)

**Antatik** se yon kontinan ki sitiye nan sid lemonn.

## Istwa

## Jewografi

## Biyoloji

## Jewoloji

## Aktivite imèn

## Politik

## Foto

Fichye: 061212-nordkapp.jpg
Fichye:GletscherMM.jpg
Fichye:Fryxellsee Opt.jpg
Fichye:Mount Erebus Aerial 2.jpg
Fichye:Aurore australe - Aurora australis.jpg


## Referans

## Lyen deyò
Latè

**Latè** se twazyèm planèt nan lòd distans ak Solèy la, ki se senkyèm pi gwo nan sistèm solè a tou de an tèm de mas ak dyamèt. Anplis de sa, li se sèl objè selès yo konnen ke lavi ka abite. L ap vire tounen alantou Solèy la nan  jou solè epi li vire sou li menm parapò ak solèy la nan yon sèl ane sideral nan yon jou sideryèl (apeprè ), yon ti kras mwens pase jou solè li a nan 24è akòz mouvman sa a alantou. Solèy la. aks wotasyon Latè a gen yon enklinasyon 23°, ki lakòz aparans sezon yo.

**Latè** (senbòl: ) se planèt nou.

## KWONOLOJI

Laj Latè jodi a estime a ane. Istwa Latè a divize an kat gwo entèval tan, yo rele ewon, yo bay delè a anba a (an dè milyon de ane):


ImageSize = width:800 height:100
PlotArea = left:10 right:10 bottom:20 top:0
AlignBars = early

Period = from:-4540 till:0
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-4500
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-4500

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)

 text:Phanérozoïque from:-541 till:0 color:limegreen
 text:Protérozoïque from:-2500 till:-541 color:yellowgreen
 text:Archéen from:-4000 till:-2500 color:kelleygreen
 text:Hadéen from:start till:-4000 color:green


## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Terre
* Angle: Earth
* Alman: Erde
* Panyòl: Tierra
* Pòtigè: Terra

## Etimoloji
Mo *latè* nan soti nan lang franse a (*la terre*) ki soti nan yon mo laten (*terra*).

## Imaj jeneral


Fichye:The Blue Marble.jpg|Latè wè depi Apolo 17
Fichye:Earth Western Hemisphere.jpg|Emisfè lwès
Fichye:Earth Eastern Hemisphere.jpg|Emisfè lès
Fichye:Celestia earth2.jpg|Foto latè a pati de Celestia
Fichye:Earth-Erde.jpg
Fichye:As08-16-2593.jpg
Fichye:Earth-moon.jpg|Lè latè ap leve lè ou kanpe sou lalin nan
Fichye:Earth flag PD.jpg|Latè
Fichye:Rotating earth (large).gif|Latè k ap vire
Fichye:Rotating earth (Very small).gif|Latè k ap vire
Fichye:Earth.svg | Latè santre sou Afrik


## Konpozisyon ak estrikti

Latè se yon planèt telirik, sa vle di yon planèt esansyèlman wòch itilize ak nwayo metallik, kontrèman ak jeyan gaz yo tankou Jipitè, esansyèlman ki fòme ak gaz limyè (idwojèn ak elyòm). Li se pi gwo nan kat planèt terès yo nan Sistèm solè a, kit pa gwosè oswa mas. Nan kat planèt sa yo, Latè gen tou dansite ki pi wo a, gravite sifas la ki pi fò, chan mayetik ki pi fò, vitès wotasyon ki pi wo a  epi li se pwobableman youn nan sèl ki gen tektonik plak aktif.


Image:Jordens inre-numbers.svg|kouch latè yo
Image:Jordens inre.svg|kouch latè yo


Tè a fòme de 3 kouch prensipal : kwout la, manto a ak nwayo a.

## Divès

Fichye:Earth clip art.svg|


Pou pèmèt yo konnen pozisyon yon moun sou latè, yo divize li an 24 meridyen prensipal ak plizyè paralèl.

## Nòt ak referans
### Nòt

### Sitasyon orijinal

### Referans

## Lyen deyò
* Sistèm solè : latè sou le-systeme-solaire.net
Solèy

**Solèy** (senbòl ː ) se etwal nou. Planèt yo ak lalin nan kap vire alantou solèy la fòme sistèm solè nou an. Syantis yo voye nan lespas navèt espasyal kap vire alantou tè ya tankou yon satelit. Syantis yo voye navèt espasyal, ki se yon sonn pou lòt planèt yo. Satelit ak sonn yo voye enfòmasyon retounen sou latè. Selon enfòmasyon sa yo fè nou konnen ke tout planèt ak lalin yo genyen anpil bagay ki menm jan. Se menm jan tou nou konnen genyen anpil lòt fason yo diferan yon ak lòt.

Yon galaksi se yon pakèt etwal ki gwoupe ansanm. Solèy la se yon n nan paket etwal yo ki nan galaksi nou an. Tout etwal yo genyen menm pwopriyete chimik. Genyen etwal ki gwo. Genyen etwal ki piti. Genyen etwal ki granmoun. Genyen etwal ki jenn. Genyen etwal ki pi cho pase lòt.

Genyen anpil milye galaksi nan monn nan. Galaksi sa yo genyen anpil bagay ladan yo ki sanble avek galaksi pa nou an. Yo fèt avèk men m eleman, men fòs, e se men m kalite fòm enèji ke nou jwenn nan sistèm solè nou an. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:Soley(kreyòl mauricien\ kreyòl seychellois)
* Franse: soleil
* Angle: sun
* Alman: die Sonne
* Panyòl: sol

## Etimoloji
Mo *solèy* la soti nan lang franse a (*soleil*) ki soti nan yon mo laten (*sol*).

## Referans

## Lyen deyò
* Solèy
Deseni

**Deseni** se yon pati nan yon syèk ki gen dis lane.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: décennie
*Angle: decade
*Alman: das Jahrzehnt
*Panyòl: década

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Oseyani

**Oseyani** se yon zòn nan sidès lemonn. Li gen Ostrali ak diferan zile.

## Referans

## Lyen deyò
* "Australia and Oceania" - National Geographic
Oseyan Atlantik

**Oseyan Atlantik** se dezyèm pi gwo oseyan sou planèt Tè a. Li mezire 106 000 000 km². Li ansèkle ak kat kontinan : Amerik dinò, Amerik disid, Ewòp ak Afrik.

## Referans

## Lyen deyò
Pasifik

* **Pasifik** se ki gen rapò avèk lapè.

* **[[Oseyan Pasifik]]** la se yon oseyan sitiye nan lwès lemonn.
Oseyan

* Oseyan (astwonomi)
* Oseyan (bato)
* Oseyan (depatman nan peyi Kamewoun)
* Oseyan (jewografi)
* Oseyan (mitoloji)
Pwotoyistwa

**Pwotoyistwa** se yon peryòd istorik kan kèk sivilizasyon mèt ekri. Se aprè preyistwa ak anvan lantikite.

## Referans

## Lyen deyò
Leyon (jewoloji)

**Leyon** se yon trè gran peryòd nan tan.

Istwa Latè gen kat leyon :
* ladeyen
* lakeyen
* proterozoyik
* fanerozoyik
Lè (jewoloji)

**Lè** se yon ansyen pati tan jewolojik.

Te gen kat lè :
* lè primè
* lè segondè
* lè tèsyè
* lè katènè
Achitekti

**Achitekti** se yon la ki pèmèt moun bati kay.

**Achitekti** se disiplin ki pèmèt nou melanje ide atistik yo ak lwa geni sivil yo nan konstwiksyon strikti fizikal tankou kay, pon, moniman ak mize.

Se yon disiplin ki gen yon pakèt prestij, e ki baze sou konpreansyon matematik ak aplikasyon sistèm sibenetik tankou pwogram odinatè. Pafwa, yon achitek oblije kreye yon similasyon pwoje-a avan li pwosede ak konkretizasyon pwoje-a paske pafwa sa nou imanjine ki kapab ekziste nan mond fizik la ka vyole lwa fizik, tankou gravite.

Yon achitek se yon moun ki dwe toujou ap marye lwa estatik (kreyativite li) ak konsep e lwa natirel yo. Setadi, pou yon achitek, kreyativite li limite pa lwa natirel. Kote yon atis ka pentire kelkeswa imaj ki vin nan tet li, yon achitek dwe fe imajinasyon li konpatib ak lwa natirèl yo tankou gravite, tansyon, ak konpozisyon fizik ak chimik materyel lap itilize nan konstriksyon kelkeswa konsepsyon striktirèl li ta renmen konkretize a.

Albert Mangones se yon gran achitek Ayisyen ki te kite anpil konstriksyon enpòtan nan ventyèm syèk la. Li te konstwi edifis biwo kontribisyon an sou Chann Mas, Plas Mawon Enkoni a. Li te patisipe nan mouvman pou restorasyon moniman istorik Ayisyen yo tankou Sitadel la.

## Referans

## Lyen deyò
Planèt

Yon planèt se yon objet astronomik kap vire fè ronn yon etwal, e ki gros anpil, e ki gen propriete gravitasyonel https://es.wikipedia.org/wiki/Planeta#cite_ref-1.

Sitèm solè nou an genyen ladanl kom planèt principal: Mèki, Venis, Latè, Mas, Jipitè, Satin, Iranis, Neptin.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: planète
* Angle: planet
* Alman: Planet
* Panyòl: planeta
* Pòtigè: planeta

## Etimoloji
Mo *planèt* nan soti nan lang franse a (*planète*) ki soti nan yon mo laten (*planeta*) ki soti nan yon mo grèk (*planétés*).

## Referans

## Lyen deyò
Agrikilti

**Agrikilti** se teknik pou pwodui ak kontrole plant nan travay latè. Li se yon metòd moun itilize tou pou fè jaden ki ka bay anpil moun manje.

## Enstalasyon CPT la: RAMSA di li pran nòt epi mande ekip sa a envesti nan agrikilti

Enstalasyon Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl la kontinye ogmante reyaksyon nan plizyè sektè nan lavi nasyonal la. Rasanbleman Madan Sara Ayiti di li pran nòt sou enstalasyon ekip sa a. Nan yon entèvyou ak Le Filet Info, prezidan RAMSA a, Jocelyne Jean Louis, envite nouvo ekip sa a pou fè agrikilti ak sekirite pi gwo priyorite li.

“Sitiyasyon aktyèl la nan peyi a grav anpil, gang ame fè e enpoze lwa yo ak enpinite total. Se gang ki kontwole Nò ak Sid peyi a, komèsan yo dekapitalize. Se poutèt sa restorasyon sekirite esansyèl pou nou Madan Sara,” te deklare Jocelyne Jean Louis, prezidan RAMSA.

Peyi a ap fè fas jodi a yon sitiyasyon grangou, pou reyalize sa li nesesè konsolide sektè agrikòl la, li kontinye. Madame Jean Louis sonje ke Ayiti te yon fwa yon peyi esansyèlman agrikòl. Dapre li, yon nouvo apwòch ki nesesè nan pwoblèm nan nan agrikilti. Se mepri pou sektè sa a ki eksplike depandans li sou enpòtasyon, ensiste Jocelyne Jean Louis.Img 20240503 Wa0130

Nimewo en RAMSA te fè deklarasyon sa a pandan yon fwa agrikòl atizanal te fè jou premye me 2024. Yon aktivite ki te fèt pandan 2 jou. Li te òganize alantou tèm nan.
“Yon agrikilti djanm, pou yon ekonomi pi djanm”.

## Referans

## Lyen deyò
Lozanj

**Lozanj** se yon fòm jewometrik ki gen kat (4) kote avèk longè egal yo.

Nan yon lozanj kat (4) ang yo pa fòseman pèpandikilè; si ang yo pèpandikilè, losanj lan se yon kare).

Kidonk yon kare se yon lozanj patikilye.
## Pwopriyete yon lozanj
1) Dyagonal lozanj yo pèpandikilè

2) Dyagonal lozanj yo rankontre nan mitan yo chak.

3) Yo lozanj se yon paralelogram patikilye e li gen tout pwopriyete yon paralelogram.

4) Kote yo egal e yo paralèl dezade.

## Referans

## Lyen deyò
1e me

**1e me** se 121m jou lane (oubyen 122m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo

## Dat li mouri li mouri.

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
Rektang

**Rektang** se yon fòm jewometrik ki gen kat kote ki kote fasafas yo gen menm longè ak kat ang pèpandikilè.
Kalandriye gregoryen

**Kalandriye gregoryen** an se yon kalandriye solè ki fèt nan fen XVIe syèk la yo korije derive eksklizyon nan kalandriye jilyen Lè sa a, t ap itilize. Sou demans Pap la Gregwa XIII, matematisyen ak astwonòm Jezuit nan inivèsite Salamanca ak Coimbra te prepare baz yon nouvo kalandriye depi 1579. Adopte pa Gregwa XIII, nan Toro Pontifikal *Inter gravissimas* nan 24 fevriye 1582, li te aplike nan Eta Katolik yo kèk mwa apre. Jou apre jedi 4 octobre 1582 se vandredi 15 oktòb 1582 nan peyi Espay, Pòtigal ak Eta Papal yo. Lè sa a, sèvi ak li piti piti gaye nan peyi Pwotestan, ak nan tout mond lan jouk nan mitan XX syèk la. Kalandriye gregoryen an vin etabli nan pi fò nan mond lan pou itilizasyon sivil; anpil lòt kalandriye yo itilize pou itilizasyon relijye oswa tradisyonèl yo.

Aktyèl ane gregoryèn an se , ki te kòmanse sou1ye janvye 2024 epi li pral fini 31 desan 2024. Ane gregoryen anvan an se te  epi pwochen ane gregoryen an pral .
## Estrikti kalandriye gregoryen an
Kalandriye gregoryen an ap swiv estrikti Kalandriye jilyen an Ansyen Wòm an fòs jiska lè sa a: sibdivizyon yo an mwa ak semèn yo idantik, epi konte ane yo tou fè soti nan *[[Anno Domini]]*, pwen depa epòk kretyen an.

Christophorus Clavius te kontribye tou nan kreyasyon kalandriye a. Vreman vre, kalandriye a baze sou travay li. An patikilye, li pral pibliye yon liv pou eksplike kijan li fonksyone.

Sèl diferans lan se nan detèminasyon ane bisès.

### Soudivizyon
Kalandriye gregoryen an se yon kalandriye solè divize an douz mwa, ki gen yon longè inegal:

## Nòt ak referans

## Gade tou
25 novanm

**** se 329èm jou ane kalandriye gregoryen an, 330èm lè li se ane bisektil (apresa  rete). 

An jeneral, se te ekivalan 5 frimè kalandriye Repibliken oswa revolisyonè franse a, yo te rele ofisyèlman *jou [[kochon]]*.
                                       
## Evènman yo
       
## Dat li fèt yo
 
## Dat li mouri yo
  
## Selebrasyon yo
### Fèt
   
### Fèt sen
Bisektil

**Lane bisektil** se lane nan almanak gregoryen ki gen 366 jou lye 365 jou. Jou ki anplis se 29 fevriye.
25 desanm

**25 desanm** se 359m jou lane (oubyen 360m nan lane bisektil) nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

* **[[800]]**: nan Wòm, Charlemagne te kouwone Anperè Lwès pa Pap la  *([[iluminasyon]])*.
* **[[1745]]**: siyen Trete Dresden pa  ak Maria Theresa nan Otrich mete fen nan Dezyèm Gè Silesyen an lè li konfime Trete Breslau te mete fen nan konfli anvan an.
* **[[1758]]**: jan astwonòm te prevwa a Britanik Edmond Halley, komèt ki pote non li parèt.
* **[[1952]]**: nan Pari, nan Lopital Necker, yon ekip chirijyen te fè premye gref ren nan jenn Marius Renard.
* **[[1969]]**: Vedettes de Cherbourg kite Frans pou yo rive Haifa nan Izrayèl.
* **[[1991]]**: disolisyon Inyon Repiblik Sosyalis Sovyetik.
* **[[2003]]**: sond la  ale nan òbit alantou planèt Mas .

## Dat li mouri yo
* 1901 : Demesvar Delorme, ekriven, politisyen ayisyen (fèt 1831)

## Selebrasyon yo
### Fèt
nwel
### Fèt sen
11 janvye

**11 janvye** se onzyèm jou lane nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo
* 1848 : Frédéric Marcelin, ekriven, politisyen ayisyen († 1917)

## Dat li mouri yo

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
17 janvye

**17 janvye** se disètyèm jou lane nan almanak gregoryen.

## Evènman yo
Nan jou 17 janvye yo gen, gen anpil evenman ki pase menmjan gen anpil moun ki fet nan dat sa. menmjan anpil moun mouri tou tankou lanmo anpere Théodose.     

## Dat li fèt yo

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen

## Referans
26 janvye

**26 janvye** se 26m jou lane nan almanak gregoryen.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo

## Dat li mouri yo
* 1956 : Cléante Valcin, ekriven ayisyen (fèt 1891)

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
Livè

**Livè** se yon peryòd nan tan ki rele sezon nan lane, ki rive aprè lotòn epi anvan prentan....

## Evènman yo
Karayib

**Karayib** se yon zòn sitiye lès Amerik santral ki konstitiye anpil zile nan twa (3) gwo zòn :

* **[[Gwo Zantiy]]** osinon Karayib (vè)
* **[[Ti Zantiy]]** osinon Lezantiy (wòz)
* **[[Bahamas]]** (mòv)

## Referans

## Lyen deyò
*  Prezantasyon Karayib, sou sitwèb Conseil régional de la Guadeloupe
*  Manioc : bibliyotèk iCaraïbe, Amazonie, plateau des Guyanes
*  [Sitwèb Master Caraïbe IRDAC de l'UBO (Inivèsite Bretagne Oksidantal, Brest).
*  http://www.caribbean-atlas.com/ Atlas universitaire des Caraïbes
*  Edisyon "Les Caraïbes"
*  Rezo Karayib frankofòn
30 fevriye

**30 fevriye** se jou espesyal nan kèk peyi pou sèlman kèk lane.

## Evènman yo

## Dat li fèt yo

## Dat li mouri yo

## Selebrasyon yo
### Fèt

### Fèt sen
Bogota

**Bogota** se kapital peyi Kolonbi.
## Istwa

## Jewografi

## Politik

## Pèsonalite
* Ramón Torres Méndez (1809-1885), pent ak litograf
* Rafael Pombo (1833-1912), powèt, ekriven ak fabilis
* Rufino José Cuervo (1844-1911), ekriven, lengwis ak filològ.
* José Asunción Silva (1865-1896), powèt.
* Alberto Castilla Buenaventura (1878-1937), konpozitè, mizisyen, matematisyen ak jounalis.
* Rodolfo Llinás Riascos (1934- ), newosyantifik.
* Antanas Mockus (1952- ), filozòf, matematisyen, politisyen.
* Enrique Peñalosa Londoño (1955- ), politisyen, militan pou nouvo ibanis.
* Martín Ramírez (1960- ), kourè siklis.
* Íngrid Betancourt (1961- ), fanm politisyen.
* Juan Pablo Montoya (1975- ), pilot kous otomobil.
* Antonio Negret (1982- ), reyalizatè sinema.
* Esteban Chaves (1990- ), kourè siklis.

### Pèsonalite relijyèz
* Rafael Almansa (1840-1927), prèt fransisken
* Sara Alvarado Pontón (1902-1980), fondatris Sè dominikèn fi "Notre-Dame de Nazareth"
## Referans

## Lyen deyò
Boudapès

**Boudapès** se kapital peyi Ongri.

## Jewografi

## Istwa

## Popilasyon

## Ekonomi

## Administrasyon

## Fotografi

Fichye:Széchenyi Chain Bridge in Budapest at night.jpg|Boudapès lannwit
Fichye:HUN-2015-Budapest-Hungarian Parliament (Budapest) 2015-02.jpg|Palman (Boudapès) nan lane 2015
Fichye:Matthias Church Budapest Corrected.jpg|Legliz Matthias
Fichye:Chain Bridge (Budapest) - Kettingbrug.jpg|Pon nan Boudapès
Fichye:A Váci utca a Szerb utca felől a Szent Mihály templom felé nézve, 2013 Budapest (427) (13227156615).jpg|Boudapès an 2013
Fichye:Budapest Fischerbastei 02.jpg|Pèchri nan Boudapès


## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Boudapès
Boukarès

**Boukarès** se kapital la ki nan Woumani. Metwopoliten nan zòn gen anviwon 2.3 milyon abitan yo. Kounye a se sant la pi peple iben nan Woumani. Li sitye nan sidès *Romanian Plain*.
Boujoumboura

**Boujoumboura** se kapital Bouwoundi. Sifas li sa 86.52 km2, popilasyon li genyen 497,166 moun (2008). 

## Referans

## Lyen deyò
Brazilia

**Brazilia** se yon vil ki sitiye nan Amerik disid. Se kapital peyi  Brezil.
## Istwa

## Jewografi

## Demografi

## Ekonomi

## kilti

## Espò

## Pèsonalite nan relasyon avèk Brazilia
* Juscelino Kubitschek, (1902-1976), prezidan Brezil (1956-1960), ki patisipe nan la kreyasyon de Brazilia
* Lucio Costa (1902-1998), achitèk ak irbanis, youn nan fondatè yo nan Brazilia
* Oscar Niemeyer (1907-2012), achitèk, youn nan fondatè yo nan Brazilia
* Kaká, (ki fèt an 1982), foutbalè
*Lucio, (ki fèt an 1978), foutbalè
*Vitorino Hilton, (ki fèt an 1977), foutbalè

## Galri foto

Vista parcial do Distrito Federal, Brasil (2).jpg|Brazilia.
Vista noturna do Distrito Federal, Brasil.jpg|Brazilia, lannwit.
Brasilia_night.jpg|Sektè ekonomik.
Brasilia ministerios da torre.jpg|Ministè, Kongrè nasyonal ak katedral.
BSB Ponte JK Panorama 05 2007 266.jpg|"Pont Juscelino Kubitschek" depi bò lès lac Paranoá.
Brasilia avenues.jpg|gran aks monimental nan vil avèk nau lwenten esplanad ministè ak Palman depi tou televizyon.
Brasilia_Congrès.jpg|Kongrè nasyonal Brezil.
Brasilia_Cathédrale.jpg|Cathédrale de Brasilia.
Brasilia_Justice.jpg|Ministère Jistis.
Brasilia_Affaires_Etrangères.jpg|Ministè Zafè etranjè.
Brasilia_QG.jpg|Katye jeneral lame Tè.
Brasilia_Mausolé_JK.jpg|Mozole Juscelino Kubitschek.
Alvorada_Brasilia.jpg|palè prezidantsyèl nan Alvorada.
Brasilia_ND_Fatima.jpg |Chapèl N. D. de Fatima.
Brasilia_Cour_Suprême.jpg |Kou Siprèm.
Brasilia_Tour_télévision.jpg |Tou televizyon de Brasilia.
Brasilia_Théatre_Pedro_Calmon.jpg |Teyat Pedro Calmon.
Ministries_Esplanade_Brasilia.jpg|Esplanad Ministè.


## Referans

## Lyen deyò
Brijtòn

**Brijtòn** se kapital.
## Kilti
### Pèsonalite nan relasyon avèk Brijtòn
* Jackie Opel (ki fèt nan lane 1938 nan Brijtòn epi ki mouri nan lane 1970) se yon chantè ska, rocksteady ak mizik spouge jamayiken.
* Grandmaster Flash (ki fèt nan lane 1958 nan Brijtòn) se yon mizisyen ak yon Deje ameriken.
* Malcolm Marshall (ki fèt nan lane 1958 nan Brijtòn li mouri nan menm vil sa a nan lane 1999), se yon jwè krikèt babadyen, entènasyonal nan [ekip krikèt nan peyi Zend Lwès .
* [Jon Nurse (ki fèt nan lane 1981 nan Brijtòn) se yon foutbalè.
* Robyn Kharel (ki fèt nan lane 1984 nan Brijtòn) se yon chantè otè-entèprèt.
* Ryan Brathwaite (ki fèt nan lane 1988 nan Brijtòn) se yon atlèt ki te chanpyon mondyal nan 110 mèt obstakl nan 2009.
* Kamau Brathwaite (ki fèt nan lane 1930 nan Brijtòn) se yon ekriven ak istoryen konsidere kòm youn nan pi gwo figi literati Karayib la nan lang angle a.
* Rihanna, te grandi nan Brijtòn.
Bwènozè

**Bwènozè** (an panyòl: *Buenos Aires*) se kapital nan peyi Ajantin.

## Istwa
### Fondasyon

### Batay pou endepandan
#### Depandans vil vis-wayote Pewou

#### Kreyasyon vis-wayote Río de la Plata ak kwasans ekonomik (1776)

#### Bwènozè ak envazyon yo

#### Federalis (XIXyèm syèk)

#### Devlopman endistryèl (XIXyèm-XXyèm syèk)

#### Jent militè ak mouvman revolisyonè (XXyèm syèk)

#### Retounen demokrasi (fen XXyèm syèk)

## Jewografi
### Sit

### Klima

#### Sezon

#### Lapli ak van

#### Ekstrèm


Fichye:Nieve.jpg|Nèj sou plas Me an 1918.
Fichye:Nieva en Buenos Aires - Auto nevado - 9JUL07.JPG|Nèj nan Bwènozè an 2007.


## Administrasyon

## Demografi

## Ekonomi

## Touris


Fichye:Argentina Congreso.JPG|palè Kongrè Nasyon.
Fichye:Buenos Aires Décembre 2007 - Avenida 5 de Mayo.jpg|Achitekti estil ewopeyen sou lari Diagonal Norte.
Fichye:Cúpula de Edificio Bencich.jpg|Nan Avenida Córdoba.


## Kilti

### Lang

### Opera, teyat ak sinema

### Mize

### Evènman

### Komès

## La
### Tango

### Gastwonomi

### Divès

## Referans

## Lyen deyò

*  Ofis touris Bwènozè
Daka

**Daka** se kapital peyi Bangladèch.

## Pèsonalite
* Taslima Akhter, fotograf bangladèz
* Marina Tabassum, achitèk bangladèz

## Referans

## Lyen deyò
Èlzinki

**Èlzinki** (an finwa **Helsinki** e **Helsingfors** an syedwa) se kapital peyi Fenlann nan.

Èlzinki se kapital la ak pi gwo vil nan Fenlann. Li se yon pati nan sid la nan Fenlann, sou rivaj la nan Gòlf Fenlann, pa lanmè Baltik la. Popilasyon Èlenki gen 629 512 moun (31 mas 2016), fè li minisipalite ki pi peple nan Fenlann yon maj lajè. Kèk Èlenki lokalize 400 kilomèt nan lès Stokolm, Syèd, 300 kilomèt nan Lwès Saint Petersburg, Larisi ak 80 kilomèt nan nò Talin, Estoni. Èlzinki gen koneksyon fèmen lavil sa yo ak 3. 

Minisipalite a nan kè èlenki fòm la nan zòn metwopolitèn nan èlenki ak zòn Gran èlenki. Plis pase yon milyon moun ki ap viv nan zòn metwopolitèn nan Èlenki, ki genyen nan vil nan èlenki vil ak twa lòt. De nan vil sa yo, Espoo ak Vantaa, imedyatman Èlenki fwontyè nan lwès la ak nò. Kauniainen, twazyèm vil la, se yon pyès tè a nan vil nan Espoo. Èlenki zòn metwopolitèn nan se nan zòn nò lavil sou tè ki gen yon popilasyon ki plis pase 1 milyon moun, ak vil nan nò kapital la nan yon eta manm Inyon Ewopeyen an. Antou te gen 1,3 milyon moun ki ap viv nan zòn lanÈlenki pi plis, ki gen ladan yo lavil aforementiond ak lavil satelit banlye 9. Apeprè 1 nan 4 Fenlann viv nan zòn lan Èlenki Greater.

Fenlann Èlenki se nan gwo politik, edikasyon, finansye, kiltirèl ak sant rechèch. Èlenki tou se yon vil nan rejyon enpòtan sou lanmè ak nan Baltic nò Ewòp. Greater èlenki gen uit inivèsite ak sis pak teknoloji. Apeprè 70% nan konpayi etranje ki ap opere nan Fenlann te etabli yo nan rejyon an èlenki.

Swedwa Finwa ak yo nan lang ofisyèl nan minisipalite Èlenki. majorite a, oswa 84,3% nan popilasyon an, tankou Finnish pale lang natif natal yo. Yon minorite, an 6,1%, pale swedwa Fenlann. Moun ki pale yon lòt lang natif natal oswa ke Finnish Swedish kanpe nan alantou 9,6% moun nan popilasyon an.

Depi kòmansman 2009, te kòmanse èlenki kontanple yon fizyon posib avèk Vantaa. Nan 30 mas 2009, konsèy nan vil la dakò Vantaa èlenki revize pwopozisyon an nan yon fizyon posib. Konsèy vil la ki atire revizyon an se pa sou posiblite pou sese egzistans lan nan vil la nan Vantaa.

An 2009, Èlenki te chwazi yo Mondyal Design kapital la pou 2012 pa Konsèy entènasyonal la nan sosyete a Industrial Design. Èlenki answit Eindhoven bat pou tit la.

## Referans

## Lyen deyò
Yawounde

**Yawounde** se kapital  peyi Kamewoun.

## Jewografi

## Istwa

## Lang

## Relijyon
## Administrasyon

## Ekonomi

## Moniman

Fichye:YaoundeUnityPalace.png|Palè Inite - Prezidans repiblik
|Syèj CNPS
Fichye:Monument de la réunification.jpg|Moniman Reyinifikasyon
Fichye:Musée National.jpg|Mize nasyonal (ansyen palè prezidansyèl)

## Touris

## Galeri foto

Ydé-1.jpg|Couche solèy sou lavil la ak sèt ti mòn
Ydé-2.jpg|Yaounde lannwit
Ministry of Finance (MinFin), Yaoundé (2014).JPG|Ministè Finans
Street next to Central Market Yaoundé 2014.JPG|Yon lari anba lavil
Bank of Central African States 2014 front.JPG|Syèj bank BEAC
Bonasse Lac.JPG|Lak nan Bonamoussadi
Hilton Hotel Yaoundé.JPG|Otèl Hilton Yaounde
Bois Sainte Anastasie - Yaoundé.jpg|Antre Bois Sainte Anastasie
Les Cascades du Mfoundi - Yaoundé 01.jpg|Kaskad yo Mfoundi

## Espò

## Pèsonalite
* Marie-Thérèse Assiga Ahanda (1941-2014), fanm ekriven ak chèf siprèm nan pèp Ewondo ak Bané.
* Frieda Ekotto (1959-), womansyè ak kritik literè.
* Thérèse Kuoh-Moukoury (1938-), fanm ekriven.
* Jean II Makoun (1983-), foutbalè pwofesyonèl.
* Yves Michel Fotso (1960-), biznisman.
* Samuel Umtiti (1993-), foutbalè pwofesyonèl ki jwe nan fc Barcelone ak nan ekip Frans
* Joel Embiid (1994-), jwe baskèt pwofesyonèl.

## Referans

## Lyen deyò
Yangon

**Yangon** se ansyen kapital peyi Bimani, Myanmar. Kounye a se Naypyidaw, vil wa, ki kapital Inyon Bimani depi 7 novanm 2005
Yamousoukro

**Yamousoukro** se kapital soti Kòt divwa.

## Galerie d'images

Fichye:Cihotelvilleyakro.jpg|L'Hôtel de ville
Fichye:Yamoussoukro panorama.jpg|Yamousoukro
Wachintòn

**Wachintòn** (angle : *Washington, D.C.*) se kapital de Lèzetazini. Li sitiye nan eta Columbia (*District of Columbia*).

## Jewografi
Li se nan lès Etazini. (38°53′42″N 77°02′12″W)

Vil sa a sitiye touprè rivyè Potomak (*Potomac River*) e fwontyè leta Vijini (*Virginia*) a lwès ; se Merilann (*Maryland*) nan nò sid e lès.

Vil la develope nan 18yèm syèk pou sèvi kòm kapital.

## Referans

## Lyen deyò
Viktorya

**Viktorya** se kapital peyi Sechèl.
## Istwa

## Jewografi

## Demografi

## Transpò

## Administrasyon

## Ekonomi

## Kilti

## Referans

## Lyen deyò
Vyèn

**Vyèn** se kapital soti Otrich, popilasyon l genyen 1.840.573 moun (2016).
## Jewografi

## Istwa

## Popilasyon
### Pèsonalite nan relasyon avèk Vyèn
* Maximilien Ferdinand Thomas Stettenhoffen (1739-1809), jeneral otrichyen nan Revolisyon franse, ki fèt nan Vyèn.
* Niki Lauda, fè nan lane 1949, ansyen pilot otomobil.
* Sylvain Vigny (1903-1970), atis pent, ki fèt nan Vyèn.
* Romy Schneider (1938-1982), aktris, ki fèt nan Vyèn.
* Agnès Blanbekin, ki mouri 10 mas 1315 nan kouvan li
* Ellen Kandeler, ki fèt an 1957, biyolojis ak agwonom almand, espesyalize nan biyoloji teren ki etidye ak anseye sitou nan Inivèsite nan Vyèn
* Johanna Müller-Hermann
* Edouard Pernkopf, 1888-1955, anatomis, manm nan Inivèsite nan Vyèn, ak nazi konvenki.

## Galri foto


Wien-Albertina-24-2013-gje.jpg|Albertina
Wien-Judenplatz-08-Boehmische Hofkanzlei-2007-gje.jpg|Judenplatz
Wien-Museumsquartier-34-Museen-2009-gje.jpg|Museumsquartier
Wien-Stephansdom-124-innen-2007-gje.jpg|Stephansdom
Wien-Parlament-152-Xenophon-2008-gje.jpg|Austrian Parliament
Wien-Rathaus-108-Parlament-2008-gje.jpg|Rathaus
Opera-Vienna-Austria-2005.jpg|Staatsoper Vyèn
Wien-Zentralfriedhof-30-gotisches Grabmal-2008-gje.jpg|Zentralfriedhof
Wien-Prater-12-Riesenrad-2007-gje.jpg|Prater


## Referans

## Lyen deyò