open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leksikografi

**Leksikografi** se syans ki konsiste de regoupe mo yo, klasifye yo, defini yo ak ilistre yo, pa egzanp oswa ekspresyon, pou rann kont tout siyifikasyon yo ak siyifikasyon yo nan yon lang, nan lòd yo konstitye yon diksyonè.

Li distenge de leksikoloji, semantik ak etimoloji.

## Diksyonè
Pierre Larousse (1817-1875) te mouri anvan menm li te wè diksyonè li an fini.

Alain Rey (1928-2020) te dirije e li te editè plizyè kalite diksyonè ki gen ladan Diksyonè Istorik lang fransè a.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

* Chan  leksikal
* Chan semantik
* Leksikoloji
* Leksik
* Lis lengwis yo
* Mòfoloji
* Schedografi
* Semantik

### Lyen ekstèn

* Atlas sémantique (CNRS), visualisation graphique du champ lexical recherché, dictionnaire de synonyme, etc.
Sifas

Mo "**sifas**» la, soti nan laten *superficies* ki deziyen pati aparan nan yon kò, epi, yon kouch ki pa fon .

Li pafwa mal itilize olye de *sipèfisi* (ki gen li pataje menm konstriksyon etimolojik) oswa *zòn* nan jewometri.

## Nòt ak referans
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1879

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1875** sa a te fèt pou renouvle 21 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Eleksyon an se te yon pwen vire politik, depi pati gouvènman an, Pati Liberal la, te konplètman bat pa Pati Nasyonal la. Nan yon sitiyasyon echèk, Prezidan Boisrond-Canal pran responsablite l epi li demisyone.

## Konteks politik
Depi dènye eleksyon lejislatif yo an 1875, okenn nan de pati ki prezan yo (Pati Liberal ak Pati Nasyonal) pa te gen majorite. Sa te pèmèt eleksyon yon prezidan liberal an 1876, nan moun Pierre Théoma Boisrond-Canal, eli gras ak sipò depite endepandan. Men, prezidans li a make pa antrave palmantè ak divizyon nan kan liberal la. Pou avanse sou sèten lwa, prezidan an aksepte konpwomi ak Pati Nasyonal la. Kèk lidè liberal, tankou Boyer Bazelais, denonse konpwomi sa a.

## Rezilta ak analiz
Rezilta yo konfime yon viktwa pou Pati Nasyonal la ki jwenn yon majorite relatif. Pati prezidan an fin bat nèt. Pran nòt de defèt li, Boisrond-Canal te demisyone de jou apre.

## Referans

* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1893

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1893** sa a te fèt pou renouvle 39 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Sa a se dezyèm eleksyon palmantè ki te fèt sou manda Prezidan Florvil Hyppolite, e dezyèm ak konstitisyon 1889 la.

## Konteks politik
Depi 1889, Pati Nasyonal la sou pouvwa a ak Prezidan Florvil Hyppolite, ki te adopte yon nouvo konstitisyon ki chanje divizyon elektoral la ak manda palmantè yo, ki te redwi a 3 zan. 

Pati Liberal i anmenn lopozisyon avek gouvernman an plas.

## Rezilta
Pati Nasyonal la kenbe majorite relatif li, epi Pati Liberal la rete nan opozisyon an.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1896

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1896** sa a te fèt pou renouvle 39 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Eleksyon sa a dewoule kèk mwa apre lanmò toudenkou Prezidan Florvil Hyppolite, Tirésias Simon Sam ranplase.

## Konteks politik
Nan mwa mas 1896, prezidan Florvil Hyppolite an te mouri 7 mwa anvan fen ofisyèl manda li a. Olye pou yo asire pwovizwa a jiska dat ki pwograme pou eleksyon an, gouvènman an dekrete yon eleksyon prezidansyèl bonè, kèk semèn anvan eleksyon palmantè yo. Pati Liberal, ki vwar sa koman en mannyer Gouvernman, demann e demontre pou gard premye dat eksyon prezidansyel, me san sikse.

Tirésias Simon Sam, kandida Pati Nasyonal la, ranpòte eleksyon prezidansyèl la pa yon gwo maj.

Pou eleksyon palmantè yo, Pati Liberal la ap fè kanpay kont prezidan ki fèk eli a, li mande elektè yo pou yo sanksyone gouvènman an. Pou rasire patizan li yo, prezidan an afime ke li pap demisyone, menm si pati li a pa jwenn majorite, e ke li pral aksepte koabitasyon, yon fason pou evite pwolonje enstabilite.

## Rezilta
Rezilta yo montre ke Pati Nasyonal la kenbe majorite a, men yo toujou pèdi kèk chèz nan Pati Liberal la.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1899

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1899** sa a te fèt pou renouvle 39 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Sa yo se eleksyon mitan manda yo, paske yo dewoule twazan apre eleksyon Prezidan Tirésias Simon Sam.

## Konteks politik
Prezidan depi 1896 sou etikèt Pati Nasyonal la, Tirésias Simon Sam te kontinye politik konsèvatif predesesè l yo, sitou grasa majorite li nan palman an. 

Pandan eleksyon palmantè yo ap pwoche, Pati Liberal la, ki enkòpore opozisyon an, ap eseye rasanble tout opozan politik prezidan an e li konsantre kanpay li sou bezwen chanjman. 

Bò kote pa l, pati prezidan an defann dosye gouvènman an malgre kèk kritik.

## Rezilta
Rezilta yo te trè pre, ak Pati Nasyonal la kenbe yon majorite trè etwat, ak sèlman twa syèj plis pase Pati Liberal la, ki te genyen.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1902

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1902** sa a te fèt pou renouvle 39 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Eleksyon sa a make yon pwen vire nan listwa politik ayisyen an, depi Pati Liberal la jwenn, pou premye fwa, majorite absoli. Prezidan nasyonal la, Tirésias Simon Sam, twouve li nan minorite e li demisyone.

Se te dènye eleksyon palmantè ki te òganize anba rejim Dezyèm Repiblik la, depi koudeta jeneral Pierre Nord Alexis nan mwa desanm 1902 te mete fen nan rejim repibliken an.

## Konteks politik
Yon ane anvan fen manda li (ki te pwograme pou 1903), Tirésias Simon Sam te angaje l nan kanpay elektoral pou eleksyon lejislatif yo, pou l te ka jwenn yon majorite, fas ak yon Pati Liberal ranfòse.

Ayisyen ap mande yon chanjman politik epi yo vire pi plis toujou nan Pati liberal la. Pou chanje sitiyasyon an, Prezidan Simon Sam te afime ke, kontrèman ak rimè, li pa t ap kandida pou yon dezyèm manda an 1903, pou ankouraje renouvèlman klas politik la. Men agiman sa a pa gen okenn pwa paske ayisyen yo ap mande pou yon chanjman nan politik ak gouvènman an, epi yo pa nan prezidan an.

## Rezilta
Rezilta yo bay Pati Liberal la gayan klè. Se yon defèt istorik pou Pati Nasyonal la ki reyalize pi ba nòt li.

## Konsekans
Apre eleksyon yo, prezidan Tirésias Simon Sam an deklare li ouvè a dyalòg e li di ke li pral aksepte yon gouvènman koabitasyon pandan y ap respekte Konstitisyon an. Men, Pati Liberal la mande depa li. Malgre viktwa liberal nan palman an, pati a pa ka mande depa prezidan an, ki teyorikman ka rete sou pouvwa a menm si pati li a pèdi eleksyon yo. Okòmansman, li te aksepte nouvo wòl li kòm prezidan senbolik e li te kòmanse negosyasyon pou konpozisyon nouvo gouvènman liberal la. Lè sa a, se ta premye koabitasyon nan listwa Ayiti. Men, finalman, revòlt te pete nan tout peyi a, febli pozisyon prezidan an. Okòmansman te detèmine pou l rete, li te reyalize ke kontinyasyon li ta pwofondman divize peyi a, epi li te dakò pou demisyone sou 12 me 1902, twa mwa apre eleksyon yo.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Literati siriyèn

**Literati siriyèn** deziyen tout pratik ak pwodiksyon tèks, oral ak ekri, nenpòt ki lè, nan nenpòt lang, nan nenpòt kote ( ki gen ladan dyaspora, ki estime ak  moun), pa siriyen nan tout estati (sitwayènte, rezidans, klandestinite, lòt) ak/oswa nenpòt moun ki reklame, omwen pasyèlman, yo fè pati kilti siryen nankilti siriyè. Premye a tout, li konsène literati kontanporen, sitou nan arab.

## XXe syèk
Enfliyans kiltirèl fransèz enspire anpil otè, ki vire do bay fòm powetik tradisyonèl yo .
 
Woman siryen pran elan . Kontrèman ak lòt womansye arabofòn yo, narasyon siryen an reyalis, adrese pwoblèm sosyal yo ak refòm ki nesesè .

Womansye a wè tèt li kòm "kritik konstriktif nan sosyete a»  swiv egzanp Hanna Mineh, ki pi remakab  nan yo.

## XXIe syèk
An 2000, disparisyon Hafez el-Assad (1930-2000) te kòmanse yon peryòd tanporè detant politik (ti non Prentan Damas   ). Rive sou pouvwa a an Bashar al-Assad (1965-) te kòmanse ak pi gwo libète ekspresyon ak nouvo òganizasyon salon literè ( ), anvan yon retou nan sansi . Gen kèk ekriven ki pral pwofite moman sa a pou yo ka eksprime tèt yo sou sijè ki te konn tabou yo  tankou:

## Istwa

Literati ki rekonèt se sitou (Laten oswa) grèk. Liv yo (an grèk) Flavius Josephus, istoryograf jwif women ki gen orijin jideyèn nan I syèk, bay yon ekleraj nesesè sou peryòd la nan toupre Jide Women an.

## Nòt ak referans
Pwezi arab

**Pwezi arab** la (an ) deziyen tout pwezi ki fèt nan lang arab, depi VIe syèk jiska jounen jodi a.

## Karakteristik nan pwezi arab

### Etimoloji ak definisyon
Pami mo arab ki deziyen pwezi nan eritaj literè klasik la, **shiʿr** ( ) ak **nazm** ( ) se moun ki atire plis atansyon kritik yo. Sèjousi,"**shiʿr**"se mo arab pou"pwezi".

### Jan klasik

* Jan powetik ki devlope nan epòk pre-Islamik la:
** **Chakwâ al-dahr** (plent kont pase tan an)
** **Madîh** (louwanj)
** **Hijâ** (satir)
** **Fakhr** (lwanj, oswa pwòp tèt ou lwanj)
** **Rithâ** (eleji fineray la)
** **Nasîb** (pwezi renmen santre sou absans renmen anpil la, gade atik la: Qasida )
** **Urjûza** (powèm sou mèt *rajaz* la, gade atik la : paramèt arab )
** **Wasf** (deskripsyon)

* Nan epòk Omayyad la:
** **Ghazal** (renmen pwezi)
** **Ghazal udhrite** (prezi koutye)
** **Raʿawiyya** (powèm sou koutim pastè Bedouin yo, pastoral, bikolik)

* Pandan epòk Abbasid la:
** **Khamriyya** (Bacchic chante, ki fè fas espesyalman ak bwè ak tafyatè)
** **Ikhwâniyya** (powèm sou amitye)
** **Zahriyya** (oswa *nawriyya*, *rawdiyya* : powèm sou bote nan jaden)
** **Dayriyya** (powèm sou sèn bakanal nan kouvan)
** **Zuhdiyya** (powèm asèt)
** **Tardiyya** (powèm sou lachas)

* Nan epòk Mamlouk la:
** **Madâ'ih nabawiyya** (powèm lwanj ki dedye a pwofèt la )

## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1882

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1882** sa a te fèt pou renouvle 21 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Eleksyon sa a te òganize apre disolisyon palman an pa Prezidan Lysius Salomon. Vòt la make apoje a nan Pati Nasyonal la ki jwenn yon gwo majorite absoli.

## Konteks politik
Eli an 1879, kèk mwa apre eleksyon lejislatif yo, Lysius Salomon ak pati li a (Nasyonal) te gen yon majorite relatif nan palman an (Sena ak Chanm Depite yo). An 1882, dezan anvan manda palmantè yo te fini, prezidan an te siyen dekrè a ki te dissolve de chanm yo epi li te rele nouvo eleksyon.

## Rezilta ak analiz
Rezilta yo konfime ejemoni Pati Nasyonal la ki pi fò kont Pati Liberal la, ki te sibi yon defèt kraze brize.

## Referans

* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Eleksyon palmantè ayisyèn an 1890

**Eleksyon palmantè ayisyèn an 1890** sa a te fèt pou renouvle 39 plas Senatè yo ak 72 plas Depite yo nan Palman an. Se premye eleksyon sa yo depi adopsyon konstitisyon 1890, prezidan Florvil Hyppolite te mete an plas. Kote elektoral la modifye ak yon ogmantasyon nan kantite senatè.

## Konteks politik
Eli an 1889, Prezidan Florvil Hyppolite te adopte yon nouvo konstitisyon. Dènye sa a, ki pèmèt kreyasyon nouvo sikonskripsyon senatoryal yo (e donk yon ogmantasyon nan syèj nan Sena a), modifye dire manda palmantè yo, ki ale de 5 a 3 zan, yon fason pou evite otank posib pou yo. prezidan an pou divòse, ki te repete nan tan lontan an.

## Rezilta
Pati prezidan an, Pati Nasyonal la, yon lòt fwa ankò jwenn yon majorite absoli kont Pati Liberal la.

## Referans
* Achiv Palman Ayisyèn.

## Lyen deyò
Kado Nwèl

Se yon tradisyonèl pou bay yon **[[kado]]** pou fèt **[[Nwèl]]**, anjeneral, ak timoun ak fanmi pwòch. Yo ofri kado sa yo selon tradisyon, nan aswè 24 desanm oswa nan maten 25 desanm .

## Istwa
Kado nan fen ane yo dat remontenan etrèn wayote women an nan Antikite. Etrèn soti nan mo laten *strenae*, ki lye ak deyès sante Strena, ki selebre nan premye jou ane a   .

Kado pou timoun yo date plis espesyalman nan fèt kretyen litijik Mwayennaj yo, an patikilye Nativite .

## Bibliyografi

* Michel Manson, *History(s) of Christmas toys*, Paris, Téraèdre, 2005, 140 p. ( ISBN&nbsp; ) .
* Martyne Perrot, Kado Nwèl la : istwa yon envansyon, Paris, Autre, kol. " Leson objè », 2013, 170 p. ( ISBN 978-2-7467-3271-1 ) .

## Nòt ak referans

## Gade tou
Etrèn

**Etrèn**  (an ) se kado yo bay obligatwaman nan kòmansman ane a, nan kòmansman mwa janvye.

## Nan Antikite
Se nan Wòm koutim premye jou ane a ak nouvo ane a vin jwenn nou. Tatius, wa Saben yo - ki answit te gouvènen sou Women yo ansanm ak Romulus - li te, apre reyinyon de pèp yo, te konsidere li kòm yon predi favorab ke li te prezante, nan premye jou a nan ane a, ak kèk branch koupe. soti nan yon bwa dedye a Strena, deyès fòs, konvèti nan koutim sa ki te sèlman efè a nan chans, epi li bay kado yo li te resevwa depi nan renouvèlman an nan chak ane non an nan Strenae, ki nou te fè *lavèy nouvèl ane a* . Pou branch pye bwa, Women yo byento ranplase fig frans, dat, siwo myèl: senbòl, tankou konfiti nou yo ak amande ki gen sik ladan, nan tout bagay dous yo te swete zanmi yo pandan nouvo ane a. Kliyan yo te atache yon pyès an ajan ak kado yo te bay patwon yo, ki te yon siy peye lajan taks. Twa lòd Leta yo te bay Augustus kado, pri li te konn achte estati kèk divinite. Li te panse ke lajan pèp la ta dwe konsakre nan objè nan sèvis piblik, epi yo pa ta dwe antre nan ekonomi anperè a. Koutim pou resevwa kado Nouvèl Ane a, pafwa imite, pafwa neglije pa siksesè li yo, te sèlman definitivman konsève pami moun .

Mo *etrèn* ka soti nan non deyès womèn pou sante Strena, ki te selebre premye janvye . Orijinèlman yon kado senp nan plant chans, yo byen vit devlope anba Anpi Women an : yo te fèt nan don nan manje, Lè sa a, rad, lajan, objè presye, mèb  ...

Li gen orijin payen, etrèn te kondane kòm yon pratik "dyabolik» pa Pè Legliz yo, enkli Sen Ogistin .

## Nòt ak referans

## Apendis
 

### Bibliyografi

* Joseph Alexandre Martigues, Dictionnaire des Antiquités chrétiennes: contenant le résumé de tout ce qu'il est essentiel de connaître sur les origines chrétiennes jusqu'au Moyen Âge exclusivement, L.Hachette et Cie, 1865, 680 p., p. 16-17.
* «Les Livres d'étrennes», In: *La Revue des deux Mondes*, 1891
Nativite

**Nativite** se nesans Jezi Nazarèt nan Betleyèm, Jide. Yo te pran dat nesans sa a kòm kòmansman epòk kretyen an nan kalandriye gregoryen an. Nativite selebre 25 desanm pa kretyen oksidan yo (ki gen ladan Legliz Katolik, Otodòks rit oksidantal, ak Legliz Pwotestan ) epi li koresponn ak fèt kretyen Nwèl la.

Mo "Nativite» a soti nan latin *nativitas*, ki vle di "nesans". Nan atizay relijye, yon "Nativite» se yon reprezantasyon nesans Jezi sou fòm penti, eskilti, vitray ak mizik sakre.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn
Jezi Nazarèt

**Jezi Nazarèt** se yon jwif ki soti Galile, ki fèt ant ane 7 ak ane 5  anvan J. -K.

## Etimoloji ak denominasyon

### Jezi
Jezi, nan lang grèk  / , soti nan *Yehoshua*    ( Ebre:  ), atravè fòm abreje li *Yeshua*  ( Ebre:  ). *Yeshua* vle di «Sovè»  ak *Yehoshua* se yon non teyofor ki vle di : "Bondye ( YHWH ) sove ". Septant lan (ekri an grèk) sèvi ak non *Iesoûs* tou pou deziyen Jozye, lyetnan ak siksesè Moyiz  . Anjeneral non an te pwononse "Yeshua"men sipoze"Yeshu» nan pwononsyasyon Galileyen an .

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn
Youssef Bakshaish

Youssef Bakshaish (fèt 17 jiyè 2016, Teheran) se yon editè ak direktè Iranyen.

## Filmografi

### editè

* Khati fim
* Y Ampoul fim
* Fim nan "Kele Pokha".
* Pi bon pwogram foutbòl Channel 3 la
* Chèn 3 pwogram odyans espesyal
* Pwogram pou kwit manje ak Mama Tez, chanèl senk
* Pwogram espò nan gade nan de nan kanal de
* Pwogram kafe jwèt soti nan kanal de
* Pwogram nan tankou lalin nan kanal twa
* Paradise pwogram date soti nan Channel Five

### asistan koreksyon

* Fim bwason Molotov
* Fim pye atè
* Fim nou an fre anpil
* Fim fourmi

### direktè

* Pwogram Herman nan Teheran kout fim

### Efè espesyal

* Fim fourmi

## Resous
Dekolaj

**Dekolaj**, pou yon ayewonèf, yon avyon oswa yon veyikil espasyal, se aksyon pou kite tè a ak, pa ekstansyon, faz tranzisyon pandan li satisfè kondisyon ki nesesè yo kòmanse vòl li nan kondisyon optimal pèfòmans ak sekirite.

## Nòt ak referans


## Gade tou

### Lyen ekstèn

* (fr + en) Site d'information aéronautique de l'aviation civile française
Ayewonèf

Yon **ayewonèf** se yon veyikil ki kapab vole san l pa jwenn sipò nan lè a. Li kontrekare fòs gravite a lè l sèvi avèk swa asansè estatik oswa asansè dinamik yon ayewosòl,  oswa, nan kèk ka, pouse dirèk anba depi nan motè li yo. Egzanp komen yon ayewonèf enkli avyon, elikoptè, dirijab (ki gen ladan blimps ), planè, paramotè, ak balon lè cho. 

## Referans

## Lyen deyò
Mekanik ondilatwa

**Mekanik ondilatwa** oswa **Vag mekanik** se youn nan sa yo rele "semi-klasik"  ki te fè konkirans, nan premye tyè XXe syèk la, mekanik kantik ofisyèlman soti an 1925-1926, miyò pa Erwin Schrödinger ak Werner Heisenberg.

## Referans


## Gade tou
### Lyen ektèn
Mekanik kantik

**Mekanik kantik** se yon branch nan fizik teyorik ki te reyisi teyori kannta ak mekanik ondilatwa pou etidye ak dekri fenomèn fondamantal travay nan sistèm fizik yo, pi patikilyèman nan echèl atomik ak sibatomik.

## Apèsi jeneral
An jeneral, mekanik kantik diferan de fizik klasik nan de aspè: diferan règ konsènan aditivite pwobabilite , ak egzistans kantite fizik ki ka sèlman manifeste tèt yo nan miltip kantite fiks, ki rele kannta, ki bay non yo nan teyori a.
## Referans
Fizik patikil yo

**Fizik patikil yo** oswa **fizik sibatomik** se yon branch nan fizik ki etidye eleman elemantè matyè ak radyasyon, ansanm ak entèraksyon yo. Pafwa yo rele l tou **fizik gwo enèji** paske anpil patikil elemantè enstab pa egziste natirèlman epi yo ka sèlman detekte pandan kolizyon gwo enèji ant patikil ki estab nan akseleratè patikil yo.

Dekouvèt Boson Higgs nan te pèmèt konsansis ak mizajou an 2014 nan tablo konpozan matyè yo ki te etabli an 2005 nan okazyon ane mondyal fizik la .

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Bibliyografi

* Elementary particules (suites of articles), *Les Dossiers de la Recherche*, n 23 - me-jiyè 2006
* Jean Iliopoulos, Going beyond the standard model, *Pour La Science*, n. 361, Novanm 2007, p.&nbsp;90–96
* Daniel Vignaud, Soti nan neutrinos a neutrinos, *Pour La Science*, n 361, Novanm 2007, p.&nbsp;106–107
Teyori atomik

**Teyori atomik** yo se teyori sou nati matyè selon li menm matyè a konpoze de inite diskrè ki rele atòm ki te ranplase ansyen kwayans ke matyè a ka dekonpoze an ti divizyon ti zuilit.

## Teyori atomik antik
Filozòf antik yo te kreye teyori atomis la. Kreyatè prensipal yo se: nan End Kanada otè Vaisheshika Sutra a, nan Lagrès Leucippus, Democritus ak Epicurus, epi finalman nan Wòm Lucretius otè de *De natura rerum*.

## Teyori atomik modèn
Proust te etidye oksid eten epi li te jwenn ke mas yo te konpoze de swa 88.1% eten ak 11.9% oksijèn, sa vle di 78.7% eten ak 21.3% oksijèn (oksid eten II ak diyoksid eten). Dalton te note li yo ke  eten pral reyaji ak  oswa  nan oksijèn - 13.5 ak 27 fòme yon rasyò 1:2. Yo kwè tou ke Dalton te etidye oksid nitrik (NO) ak oksijèn gaz (O2 ). An konbinezon yo te fòme N2O3, men lè li te double kantite oksijèn (yon rapò 1:2) li te resevwa diyoksid nitwojèn (NO2 ).

4NO + O2 → 2N2 O3

4NO + 2O2 → 4NO2

An 1815, William Prout te montre ke mas atòm eleman yo konnen yo pwopòsyonèl ak mas volim estanda eleman sa yo nan fòm gaz   , li te note ke mas atòm li te ye yo se yon miltip de mas idwojèn, epi li konkli ke « idwojèn se sibstans prensipal la, kote tout atòm yo ta dwe fòme ». Ipotèz sa a ansuit pèdi tè lè mezi ki pi egzak montre ke sa a se an reyalite pa ka a  

An 1911, Charles Barkla te montre ke nan ka atòm lejè, yon atòm gen apeprè mwatye elektwon ke pwa atomik li eksprime kòm yon miltip nan mas idwojèn, eksepte idwojèn nan li menm   .
## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Gade tou
Mouvman Brownyen

### Lyen ekstèn
Lansman espasyal

**Lansman** an se faz dekolaj yon navèt ki destine pou espas oswa atmosfè a.

Sa a ka fè sou tè fèm, jeneralman nan yon zòn ki espesyalman amenaje, oswa pi raman sou tablo yon platfòm nan lanmè (Sea Launch, Volna te lanse depi  yon soumaren misil nikleyè, pami lòt yo) oswa menm depi yon avyon potè aparèy e jete li nan altitid.

Konsèp kanon espasyal la te popilarize depi woman *From the Earth to the Moon* ki te pibliye an 1865 men malgre rechèch k ap kontinye depi ane 1960 yo tankou pwojè HARP  ak pwojè katapil elektwomayetik yo, sa yo poko konnen li nan itilizasyon operasyonèl an 2016.

## Nòt ak referans


## Gade tou
Teyori relativite

Ekspresyon **Teyori relativite** a pi souvan refere a de teyori konplemantè ki devlope pa Albert Einstein ak Mileva Marić: relativite espesyal (1905) ak relativite jeneral (1915) . Tèm sa a ka refere tou a yon lide ki pi gran, relativite Galile, ki aplike nan mekanik Newtonyen.

An 1905, fizisyen alman Max Planck te itilize ekspresyon "teyori relatif» ( **'), ki mete aksan sou itilizasyon [[Prensip relativite|prensip relativite a]]. Nan pati ''diskisyon'' atik sa a, fizisyen alman Alfred Bucherer itilize tèm "teyori relativite» (**')  .

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn
Teyori kòd

Nan fizik fondamantal, **teyori kòd** oswa **teyori fisèl** se yon kad teyorik kote patikil pwen nan modèl estanda a ranplase pa objè ki genyen yon dimansyon yo rele kòd. Teyori a dekri kijan kkòd sa yo pwopaje nan espas ak kominike youn ak lòt. Sou echèl distans ki siperyè ak echèl kòd la, sa sanble ak yon patikil òdinè, ak mas li yo, chaj, ak lòt pwopriyete yo detèmine pa eta a vibratwa nan kòd la. Nan teyori kòd la, youn nan eta vibrasyon sa yo koresponn ak graviton an, yon patikil ki dekri nan mekanik pwopòsyon ki medyatè entèraksyon gravitasyonèl. Kidonk, teyori kòd la se yon teyori gravite kantik.

## Nòt ak referans

## Apendis

## Lyen deyò
Emiliano Martínez

**Emiliano Martínez**, ki ti non **Dibu**, fèt 2 septanm 1992 nan Mar del Plata (Ajantin), se yon foutbòlè entènasyonal ajanten ki jwe kòm gadyen pou Aston Villa.

Li te seleksyone pou premye fwa ak Ajantin an 202. Li byen vit etabli tèt li kòm yon titilè pou ekip nasyonal la li te genyen Copa América 2021, Koupdimond  2022 ak 2024 Copa América 2024, twa konpetisyon kote li te eli meyè gadyen. An 2023 ak 2024, li te genyen trofe Yachine pou meyè gadyen an.

## Biyografi
Emiliano Martínez fèt nan Mar del Plata  e li te grandi nan yon fanmi pòv  .

Li te antrene nan peyi natal li Ajantin kote li te jwe pou CA Independiente jiska 2010 lè li te deplase an Ewòp.

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn
Oceanus Borealis

**Oceanus Borealis**  ("Oseyan boreyal") se yon ipotetik paleo- oseyan marsyen , te pwopoze an 1987 pa John E. Brandenburg . Li ta kouvri pi fò nan emisfè nò planèt la yon ti tan apre fòmasyon li.

## Deskripsyon
Dapre Villanueva et al. (2015) , planèt Mas la ta pèdi yon volim dlo  fwa pi gran pase sa ki estoke kounye a nan bouchon polè li yo, konsa volim oseyan primitif li yo ta pi gran pase  kilomèt kib, yon volim ki konparab ak sa ki nan Oseyan Aktik terès la (volim estime a  kilomèt kib). Lè nou konsidere sifas aktyèl la nan planèt la, oseyan primitif li yo ta kouvri plenn nò yo, ki karakterize pa elevasyon ki ba yo. Li ta konsa kouvri apeprè 19% nan sifas planèt la, ki pwopòsyonèlman pi gran pase 17 la% nan sifas tè a kounye a kouvri pa Oseyan Atlantik la. Pwofondè li,   an mwayèn, ki ta rive jiska   pa kote .

## Sous

### Referans

### Bibliyografi

* 
* (en) Geronimo L. Villanueva et al., « Strong water isotopic anomalies in the martian atmosphere : Probing current and ancient reservoirs », Science,‎ 2015 (PMID 25745065, DOI 10.1126/science.aaa3630) 
* (en) V. R. Backer et al., « Ancient oceans, ice sheets and the hydrological cycle on Mars », Nature, vol. 352, no 6336,‎ 15 août 1991 (DOI 10.1038/352589a0) 
* (en) John E. Brandenburg, « The paleo-ocean of Mars : Evolution of its climate and atmosphere », dans MECA Symposium on Mars, 14 mars 2015 (lire en ligne) (Bibcode : 1987meca.symp...20B)

## Apendis

### Lyen ekstèn

* "Yon oseyan sou Mas"
*  *[http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2000/pdf/1863.pdf mas : Oceanus borealis, ansyen glasye ak ipotèz megaoutflo]*
* Sizyèm konferans entènasyonal sou Mas
Augusto Rollandin

**Augusto Claudio Arduino Rollandin** (souvan fransize kòm **Auguste Rollandin** , akòz bilengwis ofisyèl ki an fòs nan Aosta Valley ), fèt 13 jen 1949 nan Brusson e li mouri 22 desanm 2024 , se yon veterinè ak yon  politisyen Italyen orijinè Aosta Valley, manm Aosta Valley Union (UV). Li te prezidan Aosta Valley soti nan 1984 a 1990 ak nan 2008 a 2017.

## Biyografi

## Referans
Brusson (Itali)

**Brusson** se yon komin Italyen Alpin  nan rejyon Aosta Valley, ki chita nan mitan Val d'Ayas.

## Jewografi

### Minisipalite fwontyè yo
Ayas, Challand-Saint-Anselme, Émarèse, Gaby, Gressoney-Saint-Jean, Issime, Saint-Vincent

## Istwa

## Ekonomi

## Kilti

### Pèsonalite ki lye ak komin nan

* Auguste Rollandin, politisyen, ansyen prezidan Aosta Valley
* Paolo Cognetti, yon ekriven milanèz, te baze nan Estoul depi 2007 , ak ekriti li yo (*Les Huit Montagnes*) yo anprint ak atmosfè a nan vilaj la.

## Espò

## Administrasyon

## Nòt ak referans
 
### Lyen ekstèn
*
Vyann nwa

**Vyan nwa** - yo rele tou **vyann jibye** oswa **vyann bwa** (nan Kanada) - se yon vyann ki gen konsantrasyon miyoglobin nan fib nan misk pi wo pase vyann wouj ak vyann blanch. Diferans lan se tou nan kontni an fè, ki se de fwa pi wo nan vyann nwa wouj oswa nwa (epi yo pa nan konpozisyon an pwoteyin). An jeneral, li gen ladan vyann ki soti nan divès kalite jibye tankou sèf, kochon sovaj, lapen oswa zòtolan..
Fichye:Venison_Steaks.jpg|lien=Fichier:Venison_Steaks.jpg|alt=Steaks de cervidé.| Steaks sèf.
Fichye:Quails_browning_in_pan.jpg|lien=Fichier:Quails_browning_in_pan.jpg|alt=Carcasses de caille.| Kadav zòtolan .


## Atik ki gen rapò

* Vyann
* Vyann wouj
* Vyann touf bwa
* Vyann seche
* Mioglobin
* fè (nutriman)
* Jibye

## Referans
Vyann blanch

**Vyann blanch** se vyann ki gen yon konsantrasyon pi ba nan miyoglobin nan fib nan misk pase vyann wouj ak nwa. Diferans lan se tou nan kontni an fè, ki se mwatye nan vyann blan, epi li pa nan konpozisyon an nan pwoteyin yo. An jeneral, li gen ladan vyann kochon, ti bèf, lapen ak bèt volay.. Nan etid sou nitrisyon, vyann blan gen ladan sèlman bèt volay ak pwason, epi li ekskli tout vyann bèt, konsidere kòm vyann wouj .
Fichye:Schinken-gekocht.jpg|lien=Fichier:Schinken-gekocht.jpg|alt=Tranche de jambon.| Tranch janbon.
Fichye:Blanquette_de_veau_à_l'ancienne_01.jpg|lien=Fichier:Blanquette_de_veau_à_l'ancienne_01.jpg|alt=Blanquette de veau.| Blankèt ti bèf.
Fichye:Conejito.JPG|lien=Fichier:Conejito.JPG|alt=Carcasse de lapin grillée.| Kadav lapen griye.
Fichye:Oven_ready_chicken.gif|lien=Fichier:Oven_ready_chicken.gif|alt=Carcasse de poulet crue.| Kadav poul kri.
Fichye:Turkey_chicken.jpg|lien=Fichier:Turkey_chicken.jpg|alt=Rôti de dinde.| Kodenn boukannen.


## Atik ki gen rapò

## Referans

## Lyen ekstèn
Jibye

**Jibye** refere a tout bèt sovaj  chase pou konsome oswa vann vyann yo,  nan zòn twopikal yo.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn

* Page OIE sur les risques pour la santé publique, liés à l’élevage du grand gibier en Europe.
* Obligations des détenteurs de gibier à plume élevés, à la suite du risque de pandémie de grippe aviaire.
Cassini-Huygens

***Cassini-Huygens*** se yon misyon eksplorasyon espasyal nan sistèm satinyen pa mwayen sèvi yon sonn espasyèl ki devlope pa ajans espasyal ameriken an, NASA, ak patisipasyon enpòtan nan Ajans Espas Ewopeyen an (15% nan pri) ak Ajans Espas Italyen an. Te lanse 15 oktòb 1997, navèt la te antre nan òbit alantou Satin an 2004. An 2005, Ewopeyen Huygensaterisaj, apre yo fin detache nan sonn paran an nan fen ane 2004, te ateri sou sifas satelit Titan la epi li te kapab transmèt enfòmasyon yo kolekte pandan desandan an ak apre aterisaj li yo. Lè sa a, òbitè *Cassini* te tounen alantou Satin epi li kontinye etid syantifik planèt jeyan gazez la, pran avantaj de pas kout distans li yo soti nan satelit li yo pou kolekte done detaye sou yo. Misyon an, okòmansman te planifye pou kat ane, te pwolonje de fwa: soti nan 2008 a 2010 pa misyon an ekinoks (  ), Lè sa a, soti nan 2010 a 2017 pa misyon an solstis (  ). Pou pwoteje lalin planèt la, sond espasyal la fini vwayaj li nan plonje nan atmosfè Satin nan 15 septembre 2017.

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn

*  Cassini-Huygens sur le site du *[[Jet Propulsion Laboratory]].*
*  Cassini-Huygens sur le site de l'ESA.
* Huygens-Cassini sur le site du CNES.
Sajitè (konstelasyon)

**Sajitè** (tèm sa a vle di "Archer") se yon konstelasyon zodyak ki travèse pa Solèy la soti 18 desanm rive 18 janvye. Konstelasyon an sitiye ant Ophiuchus nan lwès la ak Kaprikòn nan lès la. *Sajitè* se te youn nan  Ptoleme te idantifye.

Sajitè deziyen tou yon siy zodyak ki koresponn ak sektè 30° ekliptik ki travèse pa Solèy la soti 23 novanm rive 21 desanm. Se nan sans sa a ke li itilize pou idantifye mouvman planetè yo, toujou itilize nan Astwoloji.

## Prezantasyon

Sajitè a se nan kafou plizyè aliyman.

Konstelasyon an fasil rekonèt pa yon asteris ki gen fòm teyèr  . Etwal ki pi klere nan konstelasyon an se Kaus Australis (ε Sgr), nan baz sid arc Sajitè a. 10° pi lwen nan nòdès kanpe deyò Nunki (σ Sgr), ki make kou li. De zetwal sa yo fòme dyagonal yon kwadrilateral, ki konplete pa Kaus Medius (δ Sgr) nan nòdwès la, ak Ascella (ζ Sgr) nan sidès la. Kwadrilatè sa a make kò a nan teyè a. Dèyè Ridge la se σ - ζ, yon etwal ki pi fèb - τ Sgr - make awondi nan Cove la. Sou lòt bò a, γ fòme pwen bèk la; ak anwo bò nò a, λ Sgr make pwen kouvèti a.

Ak Sajitè a fòme pa Kaus Borealis (λ), Kaus Medius (δ) ak Kaus Australis (ε) (*Kaus* ki vle di *arc* an arab).

## Zetwal prensipal

### Kaus Ostralis (ε Sgr)

Kaus Australis (ε Sgr), zetwal ki pi klere nan konstelasyon an, rive nan majitid aparan 1.79 (36yèm nan syèl la). Byen lwen , li se yon jeyan ble, plizyè santèn fwa plis lumineux pase Solèy la.

Li se yon zetwal doub: konpayon li se yon grandè trè ba.

### Lòt zetwal
Deziyasyon Bayer Sagittarius pa swiv lòd klète zetwal yo ditou.
Nunki (σ Sgr) se dezyèm zetwal nan konstelasyon an.

KW Sagittarii ak VX Sagittarii se de wouj sipèjeyan, ki fè pati pi gwo zetwal yo konnen.
## Nòt ak referans

## Gade tou

### Lyen ekstèn

*  dans l**' en ligne.
* Société d'astronomie de Rennes
Asteris

Nan astwonomi, yon **asteris** se yon figi remakab ki trase pa zetwal patikilyèman klere   . An jeneral, zetwal sa yo pa ni lye pa yon entèraksyon gravitasyonèl enpòtan ni pa yon jestasyon komen, ki fè yon asteris yon objè selès olye abitrè ak sibjektif . Se souvan sou baz asteris ke sivilizasyon yo te imajine konstelasyon yo , byenke yon asteris ka swa fòme yon pati nan yon konstelasyon oswa fèt ak zetwal ki fè pati plizyè konstelasyon diferan    .
## Nòt ak referans

## Gade tou
 

### Lyen ekstèn

* (en) [vidéo] « Constellations & Asterisms », sur YouTube
Vyann wouj

**Vyann wouj** se jeneralman vyann ki prepare nan labatwa epi ki gen konsantrasyon nan miyoglobin nan fib miskilè yo pi wo pase sa yo ki nan vyann blanch, pandan ke yo te pi ba pase sa yo ki nan vyann nwa ( jibye tankou sèf, chavion. kochon, zòtolan ).

## Konpozisyon
Mwayèn konpozisyon biyochimik nan vyann wouj dapre Rosset et al. (1984).

Nan 2019, Òganizasyon Mondyal Lasante klase vyann kochon ak ti bèf pami vyann wouj.
Fichye:Standing-rib-roast.jpg|lien=Fichier:Standing-rib-roast.jpg|alt=Côte levée de bœuf crue.| Kòt vyann bèf kri.
Fichye:Mutton_chop.jpg|lien=Fichier:Mutton_chop.jpg|alt=Côtelette de viande (en) d'agneau.|  nan ti mouton.
Fichye:Basashi.jpg|lien=Fichier:Basashi.jpg|alt=Tranches de basashi, découpe (en) chevaline japonaise.|  tranch,  Japonè chwal.
Fichye:Magret_de_canard_de_Haute-Provence_et_sa_verdure.jpg|lien=Fichier:Magret_de_canard_de_Haute-Provence_et_sa_verdure.jpg|alt=Magret de canard accompagné de mâche.| Tete kanna akonpaye pa leti ti mouton an .
Fichye:Trancio_tonno.jpg|lien=Fichier:Trancio_tonno.jpg|alt=Tranche de thon rouge, parfois classé dans les viandes rouges.| Tranch ton wouj, pafwa klase kòm vyann wouj.


## Gade tou

### Nòt ak referans
Vyann chwal

**[[Vyann]] [[Cheval|chwal]]**, oswa **vyann cheval**, se yon manje ki fèt ak tisi nan miskilè chwal la, yo konsome l nan plizyè peyi ki pafwa fè espesyalite tankou chaki. Solicite pa amatè li yo pou kalite nitrisyonèl li ak seleksyone pa opozan li yo pou nati li yo, vyann chwal gen lontan li pwovoke konfli. Konsomasyon li yo rele ipofaji.

## Karakteristik nitrisyonèl
Vyann chwal se vyann wouj. Li rich ak pwoteyin (apeprè  pou ). Li karakterize pa yon wo tenè  fè (apeprè / ) .

Kidonk, valè nitrisyonèl li yo se, pou chak   vyann kri  se:

* enèji: ;
* pwoteyin ;
* lipid ;
* idrat kabòn:  .

## Bibliyografi

* docteur Borie, « De l'usage de la viande de cheval dans la nourriture de l'homme », Annales de la Société d'agriculture, sciences, arts et commerce du Puy,‎ 1854 (lire en ligne)

## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn

* Sit enfòmasyon jeneral pou konsomasyon vyann cheval
* Sit entènèt Federasyon Nasyonal Cheval la, yon sendika ki reprezante éleveurs ak operatè cheval divèsifye ak yon eksplikasyon detaye sou rezon ki fè endistri vyann chwal la.
* Vyann chwal, bwochi enfòmasyon gouvènman Quebec la
Faz lalin

Nan astwonomi, **faz Lalin lan** oswa, mwens souvan, **faz linè** deziyen yon pòsyon nan Lalin lan ki klere pa Solèy la epi ki wè depi sou Latè. Sa koresponn ak pati nan Lalin nan oryante tou de nan direksyon Latè a ak nan direksyon Solèy la. Depi Lalin nan deplase nan òbit alantou Latè, faz linè yo chanje de jou an jou, ranpli yon sik apre yon sèl linezon, ki dire apeprè 29.5 jou. Lalin nan toujou prezante menm bò nan direksyon Latè a ak òbit li a se yon ti kras enkline, faz linè yo prèske toujou prezante menm pati nan Lalin nan soti nan yon sik al nan yon lòt.

Gen kat prensipal faz linè:

* Lalin nouvèl oswa lalin nouvèl : Lalin ak Solèy la an konjonksyon an parapò ak Latè     ; Lalin nan sitiye egzakteman ant Solèy la ak Latè a; Se poutèt sa li pa parèt nan syèl la lannwit, men pandan lajounen epi sèlman bò kache li yo eklere;
** premye kwasan an, kote sifas ki eklere ogmante chak jou jiska premye sezon an; nan emisfè nò a li pran fòm yon parantèz fèmen, ")";
* premye katye a   : Lalin nan quadrature  Lès ; se yon demi lalin; li vizib nan emisfè nò a tankou vant yon "p" (premye);
** lalin gibbous kap grandi;
* lalin plenn oswa plen lalin : Lalin ak Solèy la an opozisyon ak Latè     ; Lè sa a, bò vizib la konplètman eklere ;
** lalin gibbous kap diminye;
* dènye katye la   : Lalin nan an quadrature  lwès ; li se tou yon mwatye lalin; nou wè li nan emisfè nò a tankou vant yon "d" (dènye);
** kwasan final la, kote sifas ki eklere a diminye chak jou jiska pwochen lalin nouvèl la; Lè sa a, nan emisfè nò a li pran fòm yon parantèz ouvèti, "(".

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Bibliyografi

* Jean-Luc Legault, L'astronomie : pour comprendre l'Univers, Anjou, Éditions CEC, 2008, 194 p. (ISBN 978-2-7617-2715-0)

### Lyen ekstèn

*  AstroPixels.com Six Millennium Catalog of Phases of the Moon *Catalogue de six millénaires des phases de la Lune* par Fred Espenak

*
Alces

***Alces*** se yon jan  mamifè riminan nan fanmi Cervidae, reprezantan ki souvan rele **elk** (pou moun ki soti nan Siberia ak Scandinavia) ak **moose** (pou moun ki soti nan Amerik dinò ). Bèt sa yo, ki gen bwaJan yo aplati nan yon fanatik, se pi gwo nan sèf jodi a.
## Etimoloji
Yo rele bèt la *elan* an Ewòp ak *moose* nan Amerik di Nò.

Mo *elan* soti nan mo Basque , pliryèl , ki pwononse  epi jeneralman ta vle di "sèf", "rèn" oswa "karibou". Samuel de Champlain te rele l *orignac* paske nan premye ane yo nan koloni yo, premye kolon yo Fransè ta te aprann li nan men Basik ki te vini regilyèman lapèch pou morui ak balèn sou kòt Labrador ak apwòch Rivyè St Lawrence. *-ac* final la te bay plas pi komen *-al* nan non bèt yo: *cheval, chakal*, elatriye.
### Referans
Mombasa

Mombasa se yon vil kotyè nan sidès Kenya sou Oseyan Endyen an. Se te premye kapital Britanik Lafrik di Lès, anvan Nairobi te elve nan estati kapital an 1907. Kounye a li sèvi kòm kapital Konte Mombasa. Se vil la ke yo rekonèt kòm "vil la blan ak ble" nan Kenya. Li se pi ansyen nan peyi a (c. 900 A.D.) ak dezyèm pi gwo vil apre Nairobi, ak yon popilasyon apeprè 1,208,333 moun. resansman 2019 la.

## Referans
Marie-Catherine Soulouque

**Marie-Catherine Soulouque** (1744-1819) se yon figi istorik nan listwa Ayiti, li rekonèt pou l’te manman Faustin Soulouque, anperè Ayiti. Li tou konekte ak listwa Revolisyon Ayisyèn atravè relasyon li te genyen ak Jean-Jacques Dessalines, ki vin tounen anperè Ayiti.

## Biyografi

### Orijin
Marie-Catherine Soulouque te fèt an 1744 nan koloni Sen-Domeng, ki tèt anba dominasyon Fransè. Li te soti nan yon popilasyon ki gen desandan Afriken e li grandi nan yon anviwonnman ki make pa lesklavaj ak inegalite sosyal ki te defini sosyete kolonyal la.

Antanke fanm nwa anba rèjim esklavajis la, gen tèt pa anpil dokiman ki bay detay sou lavi li avan Revolisyon Ayisyen an. Men, yo sòti konnen li te antre nan relasyon ak Jean-Jacques Dessalines, yon figi enpotan nan lit pou endepandans Ayiti epi ki vin anperè sou non Jacques Ier.

### Relasyon ak Jean-Jacques Dessalines
Marie-Catherine Soulouque te gen yon relasyon ak Dessalines pandan ane avan Revolisyon Ayisyèn an. Nan relasyon sa a, li te akouche de pitit gason :

* Faustin Soulouque (1782-1867), ki vin tounen anperè Ayiti sou non Faustin Ier (1849-1859). Rèy li make pa efò pou konsolide otorite santral la ak pwomouvwa souverènte nasyonal.
* Jean-Joseph Soulouque (1784-1864), jeneral ak prens anperyal.

Li enpotan pou remake ke nati egzak relasyon ki te genyen ant Dessalines ak Marie-Catherine rete yon sijè diskisyon, poutèt mank sous istorik presi. Gen istoryen ki sipoze li te yon patnè tanporè, jan sa te konn rive souvan nan kontèks sosyal ak politik ki te enstab nan epòk la.

### Wòl pandan Revolisyon Ayisyen an
Menm si li pa t’ enplike dirèkteman nan batay oswa politik, Marie-Catherine Soulouque te viv chanjman yo pandan Revolisyon Ayisyen an (1791-1804), ki te abouti nan abolasyon esklavaj ak endepandans Ayiti. Li te sòti tèmwen evènman trajik ak triyonfan ki redefini sosyete ayisyen an.

### Lavi aprè endepandans
Apre Ayiti te vin endepandan an 1804, Marie-Catherine Soulouque te viv yon lavi ki te trankil. Li te rete tou prè pitit li yo, sitou Faustin Soulouque, ki te kontinye grandi nan militer ak politik avan li rive nan somè pouvwa an 1849.

Marie-Catherine mouri an 1819, avan pitit li Faustin te monte sou tròn nan. Memwa li toujou prezan nan kad diskisyon sou rasin fanmi anperè Faustin Ier ak eritaj fanm nwa nan listwa Ayiti.

### Eritaj
Menm si gen ti kras dokiman istorik ki rete sou lavi Marie-Catherine Soulouque, wòl li antanke manman Faustin Soulouque fè li tounen yon figi senbolik nan listwa Ayiti. Li reprezante lit ak espèrans fanm nwa ki te siviv esklavaj ak konsekans li yo.

Istwa li ofri yon perspektiv inik sou dinamik sosyal ak politik nan Sen-Domeng ak sou enfliyans fanm yo nan kreyasyon premye repiblik nwa endepandan nan mond lan.

### Sous

* Dantès Bellegarde, *Histoire de la nation haïtienne*.
* Thomas Madiou, *Histoire d'Haïti*.
* Achiv Nasyonal Ayiti.

## Referans

## Lyen deyò

* Jeneyaloji Janjak Desalin sou royalark.net
Lis prezidan Frans

Atik sa a bay **lis [[Prezidan Repiblik Frans]]** depi 1848. 

## Lis prezidan Repiblik Frans (depi 1848)

## Referans

## Lyen deyò
Chiwomansi

**Chiwomansi** \ki.ʁɔ.mɑ̃.si\ se yon pratik divinatwa ki fòme ak entèprete liy ak lòt siy nan pla men an. Chak eleman ki etidye (fòm men yo, ti mòn ak siyon, zong ak pozisyon yo nan dwèt yo)  lye ak yon aspè nan pèsonalite a. Chiwomansi se youn nan pi ansyen teknik divinasyon, ki parèt nan Oryan sa geen plis pase .
Eleksyon prezidansyèl franse an 2022

**

**Eleksyon prezidansyèl''' yo te fèt an Frans sou 10 ak 24 avril 2022. Kòm pa gen okenn kandida te genyen yon majorite nan premye tou an, yon dezyèm tou te fèt, nan ki Emmanuel Macron te bat Marine Le Pen epi yo te re-eli kòm Prezidan Lafrans. Macron, ki soti nan Repiblik la an mouvman, te bat Le Pen, lidè rasanbleman nasyonal la, yon fwa deja nan eleksyon prezidansyèl fransè 2017 la, pou manda ki te ekspire 13 me 2022. Macron te vin premye prezidan Lafrans ki te genyen yon òf re-eleksyon depi Jacques Chirac te genyen an 2002.  

Nan premye tou a, Macron te pran devan ak 27.8% nan vòt, swiv pa Le Pen ak 23.1%, Jean-Luc Mélenchon nan Lafrans Ensibòdone ak 22%, ak Éric Zemmour nan Rekonkèt ak 7.1%. Valérie Pécresse nan Repibliken yo te pran 4.8% nan vòt la, ak Anne Hidalgo, majistra nan Pari ak kandida Pati Socialis, 1.8%. Tou de pati Repibliken yo ak pati sosyalis yo, konsidere kòm pati dominan yo jiska 2017, te resevwa pi move rezilta yo nan yon eleksyon prezidansyèl. 

Nan dezyèm tou a, Macron te bat Le Pen ak 58.5% nan vòt yo 41.5% li, yon maj pi etwat pase nan eleksyon 2017 la. Patisipasyon an te 72.0%, pi ba a nan yon eleksyon prezidansyèl finalman depi 1969.  Le Pen te konsede defèt apre pwojeksyon sòti te vin disponib. Eleksyon prezidansyèl la te swiv pa eleksyon lejislatif fransè 2022 , ki te fèt sou 12-19 jen, pou eli 577 manm yo nan Asanble Nasyonal la , chanm anba a nan Palman an fransè .

## Rezilta

### Premye tou

### Dezyèm tou

## Referans

## Lyen deyò
Derik Stephen Fay

**Derik Stephen Fay**, ki fèt 19 novanm 1978, se yon antreprenè ameriken.

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò

* Pwofil Derik Stephen Fay sou LinkedIn
Toma Ak Zanmi L Yo

***Toma ak zanmi l yo*** (*Thomas the Tank Engine and Friends*, lè sa a *Thomas and Friends*) est une seri televizyon nan animasyon britanik nan 584 epizòd apeprè 7 minit, kreye pa Britt Allcroft baze zou liv Wilbert Vere Awdry, ak emisyon ant 9 oktòb 1984 ak la 20 janvye 2021 sou la rezo ITV.

## Karaktè

* Toma (nimewo 1)
* Edward (nimewo 2)
* Henry (nimewo 3)
* Gordon (nimewo 4)
* James (nimewo 5)
* Pyè (nimewo 6)
* Tobi (nimewo 7)
* Duck (nimewo 8)
* Donald (nimewo 9)
* Douglas (nimewo 10)
* Oliver (nimewo 11)
* Emily (nimewo 12)
* Nia (nimewo 18)
* Rebecca (nimewo 22)

Kategori yo:Televizyon
Ekspozisyon entènasyonal bisantnè Pòtoprens

**Exposition internationale du bicentenaire de Port-au-Prince** se te yon ekspozisyon inivèsèl Ayiti te akeyi Pòtoprens (komin) an 1949 pou make 200 lane fondasyon vil la.
## Kreyasyon
President Dumarsais Estimé argued in 1948 for an exposition to demonstrate Haitian culture to other countries and encourage tourism and committed $1 million (then almost three-quarters of Haiti's annual budget) to the project.

The fair opened on ground at the Gonave Bay which had been cleared of houses and landscaped with gardens, parks and tall coconut and palm trees

## Seremoni d ouvèti
There were two opening ceremonies: the first on December 8, 1949 and the second on February 12, 1950.

During the first ceremony, a telegram from US president Harry S. Truman to Haitian president Dumarsais Estimé was read out, a parade of US soldiers and marines and a US Air Force squadron flew overhead, and the national exhibits and amusement area opened.

During the second ceremony, the international as well as the official pavilions were opened. Displays were on show from Argentina, Cuba, France, Guatemala, Italy, Mexico and Venezuela, with Vatican City providing a chapel.

## Atizay ak mizik
Te gen yon konkou atizay kote Gesner Abelard te ranpòte pri bwonz, epi  Jacques-Enguerrand Gourgue lò. 

Marian Anderson, 
Alberto Beltran, 
Frantz Casseus, 
Celia Cruz, 
Miles Davis, 
Issa El Saeih, 
Dizzy Gillespie,
Ernst Lamy, 
Ti Ro Ro, 
La Scala singers, manm Grand National Opera New York,  Daniel Santos, Don Shirley
and Bebo Valdes te jwe nan ekspozisyon a. Super Jazz des Jeunes te sòti yon albòm pou make okazyon a ; « Volonté » se gen 3 plak, chak ak 2 konpozisyon sou yo. Pami atis ki te chante sou albòm nan te gen Othello Bayard, Lumane Casimir, Antalcidas Oreus Murat ak Jules Heraux. 

## Peyi patisipan

;Lamerik
*Ajantin
*Chili
*Etazini
*Gwatemala
*Jamayik
*Kanada
*Kiba
*Meksik
*Pòtoriko
*Venezwela
;

;Ewòp
*Bèljik
*Espay
*Frans
*Itali
*San Marino
*Vatikan, yo te bati yon chapèl pou okazyon a.
;Lazi
*Liban
*Palestin)
*Siri 

;Òganizasyon entènasyonal

* Òganizasyon Eta Ameriken
* Òganizasyon Nasyonzini

## Legacy
Following the close of the exposition many of the pavilions were used for Haitian Governmental Buildings.  The Pavilion of Haiti was converted into the Legislative Assembly Building.  The Post Pavilion became a post office.  The Guatemala Pavilion became the home of the Haiti Red Cross, and the Vatican Pavilion became a church.  The devastating 2010 Haiti earthquake laid waste to many buildings in Haiti including most of these exposition buildings including the Legislative Building, Red Cross, and Post Office.

## References

## External links
*Official website of the BIE
* The International Exposition of Port-au-Prince 1949-50, by Hadassah St. Hubert. Retrieved 10 March 2013
*
Patisipasyon Ayiti nan ekspozisyon inivèsèl

Ayiti patisipe nan plizyè ekspozisyon ak fwa entènasyonal, epi li te akeyi lemonn nan Ekspozisyon entènasyonal bisantnè Pòtoprens an 1949 ki te sèvi komemorasyon bisantenè fondasyon Pòtoprens. Se sèl peyi afwodesandan ki janm akeyi yon ekspozisyon inivèsèl.

## Ekspozisyon ak fwa nasyonal

### Ekspozisyon nasyonal Pòtoprens
« *Exposition agricole et industrielle nationale de Port-au-Prince* » te ouvè 5 septanm 1881 epi te dire apeprè 3 mwa. Se premye fwa peyi a òganize yon evènman nan stil sa a. 

### Fwa agrikòl Pòtòprens
Prezidan Lysius Salomon (1879-1888) te òganize yon fwa agrikòl Pòtoprens an 1887.

### Ekspozisyon entènasyonal bisantnè Pòtoprens
Non ofisyèl li se te « *Exposition internationale du bicentenaire de Port-au-Prince* », epi li te òganize sòti 5 desanm 1949 rive 8 jwen 1950.  

## Ekspozisyon ak fwa aletranje

#### ''New Orleans Exhibition World’s Cotton Centennial 1884''
Nouvèl Òleyan, Etazini

#### Ekspozisyon inivèsèl 1893 - ''World's Columbian Exposition''
Chikago, Etazini

Paviyon Ayiti a pral gen anpil enpak senbolik pou Nwa Ameriken, epi militan kou wè Frederick Douglass ak Ida B. Wells pral sèvi ak espas la pou mennen kanpay kont majinalizasyon afwo-ameriken an patikilye epi moun Nwa an jeneral. Douglass pral fè yon diskou istorik sou Ayiti nan dat 2 janvye 1893. Paviyon Ayiti a pral sèvi kòm kontras vizavi «&nbsp;*Dahomey Village&nbsp;*» kote 40 fanm epi 60 gason dawomeyen pral an ekspozisyon tankou yon sòt « zoo imen » epi pral sibi tout kalte enteraksyon rasis tankou moun k ap mande yo si yo kannibal, elatriye. 

#### [[Ekspozisyon inivèsèl 1889]] - ''Exposition universelle de 1889''
Pari, Lafrans

## Lòt lyen
* Ekspozisyon entènasyonal bisantnè Pòtoprens

## Referans
Marie Thérèse Dupoux

**Marie Thérèse Dupoux**, ki genyen non datis li kòm "Marithou", te fèt nan Pòtoprens nan dat 25 desanm 1948, li se yon pent epi eskiltè.

## Biyografi
Marie Thérèse Dupoux te fèt nan yon fanmi atis kote papa li te yon mizisyen, yon luthier, epi manman li te yon modis. 

Marie Thérèse Dupoux, nan lane 1969 te fòme nan Wilfried Academy nan New York epi li te travay pandan kenz lane kòm yon èstetisyen. Li te kòmanse penti ak atis Néhémy Jean . Nan lane 1982, li te travay nan estidyo Jean-Pierre Théard, Roland Dorcély, Luce Turnier, espesyalman Tiga (Jean-Claude Garoute), fondatè mouvman Saint-Soleil, ki te entwodui li nan libète nan penti ak travay ak ajil. Nan lane  1996, li te konplete aprantisaj sa a nan atelye Mabouya Lissa Jeannot Talleyrand, mèt ayisyen nan seramik atistik. Avèk li li te aprann teknik "Raku", pou ki li gen yon predileksyon.

Egzakteman, pou yon moun ki deja rive detekte efò yo fè pou reyalize yon bon travay  ki gen materyèl ki pral konsiderableman anrichi ekriti li ak vokabilè li.

Atravè rechèch  li te rive mennen pou kont li epi ki te motive anpil, li te rive devlope yon sèl langaj senbolik , mete aksan sou enterè li nan za "primitif" epi reyenvante liy imaj la.

### Travay li
**1998 ˸ <sup>̎</sup>** Ayiti ˸ Fanm ak Kreyasyon, Bibliyotèk Minisipal Nantes, Lafrans.

Konpetisyon Entènasyonal Sant Konvansyon nan "Los Angeles".

**1997 ˸** "Lobby Art Banque Mondiale", Ayiti ak galri Marassa (Ekspozisyon gwoup)

**1996 ˸** "Gallerie Marassa" .

Bienal International de Pintera, Cuenca Equateur

## Referans
Macaya

Macaya se te yon lidè militè revolisyonè ayisyen ki fèt nan Kongolè.

Li te pibliye yon deklarasyon ki te deklare lwayote l anvè wa Lafrans, Espay ak Kongo, ke li te dekri kòm desandan maji biblik yo. 

Apre Tousen Louvèti te monte sou pouvwa a, Macaya te gen yon relasyon pafwa tansyon ak lidè militè ki pi pwisan nan koloni an. Nan yon moman nan tan Louverture te fè Macaya nan prizon. Pita, sepandan, nan 1802, Macaya goumen lame franse Leclerc a sou non Louvèti. Apre pifò jeneral nwa nan Sen-Domeng te rann tèt li bay franse yo oswa yo te kòmanse kolabore aktivman avèk yo, Macaya te kontinye reziste.