open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Èlninyo

**Èlninyo** se yon kouran cho oseyan ki devlope apati kot lwès Amerik-di-Sid epi ki ka lakòz tout kote sou latè santi chanjman klimatik yo.

## Referans
Kolizyon elastik

**Kolizyon elastik** se yon dekri yon kolizyon kote enèji sinetik ka transfere nan mitan patikil ki an kolizyon yo men enèji sinetik total de (2) patikil rete menm.

## Referans
Chan elektrik

**Chan elektrik** se yon chan ki egziste ozalantou nenpòt objè ki gen chaj; li pwodui fòs ki ka fè travay transfè enèji ant yon chan ak yon lòt objè ki gen chaj.

## Referans
Selil elektwochimik

**Selil elektwochimik** se yon ekipman ki itilize yon reyaksyon redòks pou pwodui enèji elektrik oswa ki itilize enèji elektrik pou pwovoke yon reyaksyon chimik.

## Referans
Ektodèm

**Ektodèm** se yon kouch selil sou sifas eksteryè gastrila; li devlope pètèt sou po ak sistèm nève yon zannimo.

## Referans
Kouran-toubiyon

**Kouran-toubiyon** se yon kouran ki jenere nan yon pyès metal ki an mouvman atravè yon chan mayetik k ap chanje, sa ki pwodui yon chan mayetik ki opoze mouvman ki lakòz kouran an.

## Referans
Elektwoliz

**Elektwoliz** se yon pwosesis ki itilize enèji elektrik pou pwovoke yon reyaksyon chimik.

## Referans

## Lyen deyò
Radyasyon elektwomayetik

**Radyasyon elektwomayetik** se yon fòm enèji k ap montre konpòtman tankou onn pandan l ap deplase nan lespas; li ka dekri nan longèdonn, frekans, anplitid ak vitès epi li gen ladan limyè vizib, mikwo-onn, reyon X (iks) ak onn radyo.

## Referans
Fòs elektwomotris

**Fòs elektwomotris** se yon diferans potansyèl, ki mezire an vòlt, yon batri bay nan chaj yo; abrevyasyon li se EMF.

## Referans
Donald Tusk

**Donald Franciszek Tusk**, ki fèt 1957, Gdańsk (Polòy), te premye minis peyi Polòy nan Ewòp santral (2007-2014). Li se Prezidan Konsèy Ewopeyen an 2014.

## Biyografi
## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
* (pl) Sitwèb gouvènman polonè
Swedbank

**Swedbank AB (publ)** se yon bank nan Syèd. Li pi gwó pami tout bank sa yo nan Syèd ak peyi Baltik yo. Li te kreye nan 1820.
Elektwonegativite

**Elektwonegativite** se yon li endike kapasite relatif atòm yon eleman genyen pou atire elektwon ki nan lyezon chimik.

## Referans
Jude Guerrier

**Jude Guerrier** (fèt Sen Mak, Ayiti) se yon pwofesè nan syans edikasyon, yon otè ak yon ansyen enspektè Lapolis ayisyen. 

https://web.archive.org/web/20100512064821/http://judeguerrier.com/
Anbriyon

**Anbriyon** se yon premye etap kwasans ak devlòpoman plant ak zannimo; diferans ak resanblans pami anbriyon yo ka montre prèv evolisyon.

## Referans
Emigrasyon

**Emigrasyon** se yon mouvman moun nan yon popilasyon.

## Faktè ensitatif ak atraktif
Demograf distenge faktè nan orijin lan ki pouse moun soti, kont faktè ki atire moun nan destinasyon an.
Motivasyon pou emigre ka swa gen ankourajman pou atire moun, ki rele faktè atraksyon, oswa sikonstans ki ankouraje yon moun kite kay la.
### Faktè ensitatif
* Mank travay oswa opòtinite pou antreprann
* Mank opòtinite nan edikasyon
* Mank dwa politik ou relijyè
* Menas arestasyon oswa pinisyon;
### Faktè atraktif
* Lèt fanmi oswa enfòmatè ki te deja deplase; migrasyon chèn
* Meyè opòtinite pou achte fèm pou tèt li ou ak timoun yo
* Mwen chè pou achte nan peyi agrikòl
* Richès rapid  (kòm nan anpresman pou lò)
* Plis opòtinite travay
* Pwomès pi wo salè

## Estatistik
Kontrèman ak imigrasyon, kèk nan dosye yo kenbe nan konsiderasyon moun ki kite yon peyi swa sou yon baz tanporè oswa pèmanan. Se poutèt sa, estimasyon sou emigrasyon yo dwe sòti nan sous segondè tankou dosye imigrasyon nan peyi a k ap resevwa oswa dosye ki soti nan lòt ajans administratif yo.

Pousantaj emigrasyon an kontinye ap grandi, rive 280 milyon nan lane 2017.

## Referans

## Lyen deyò
Mikwoskòp elektwonik

**Mikwoskòp elektwonik** se yon mikwoskòp ki itilize yon feso elektwon alaplas limyè pou agrandi estrikti yo 500,000 opli gwosè li genyen an; li pèmèt savan yo wè estrikti ki andedan yon selil.

## Gade tou
* Mikwoskòp

## Referans

## Lyen deyò
Espèk emisyon

**Espèk emisyon** se yon koub entansite limyè ki emèt nan yon kò cho sou divès kalite frekans.

## Referans
Fòmil anpirik

**Fòmil anpirik** se yon fòmil ki montre pi piti rapò mòl nonm antye eleman yon konpoze, epi li ka oswa li ka pa menm ak fòmil molekilè ki genyen kounye a.

## Referans
Espès ki reprezante menas

**Espès ki reprezante menas** se yon espès kote kantite endividi yo tonbe tèlman ba, sa fè ekstenksyon espès la posib.

## Referans
Rektikilòm andoplasmik

**Rektikilòm andoplasmik** se yon òganèl ki nan selil ekaryotik yo avèk yon seri manbràn byen plwaye ki antoure nan sitoplas la; se anplasman reyaksyon chimik selilè yo.

## Referans
Nivo enèjetik

**Nivo enèjetik** se yon li reprezante zòn nan yon atòm kote gen plis chans pou elektwon yo pwodui.

## Referans
Andodèm

**Andodèm** se yon kouch selil sou sifas enteryè gastrila a; l ap devlope pètèt nan pawa aparèy disjestif zannimo a ak ògàn ki asosye avèk dijesyon an.

## Referans
Epidemi

**Epidemik** se yon egziste lè anpil moun nan zòn soufri avèk menm maladi a apeprè nan menm tan.

## Referans
Ekipotansyèl

**Ekipotansyèl** se yon diferans potansyèl elektrik zewo ant de (2) oswa plizyè pozisyon nan yon chan elektrik.

## Referans
Ezofaj

**Ezofaj** se yon tib miskilè ki konekte bouch la avèk lestomak la; li deplase manje avèk peristaltis.

## Referans

## Lyen deyò
Estè

**Estè** se yon konpoze òganik ki gen yon gwoup kaboksilik kote yon gwoup alkilik ranplase idwojèn gwoup idwoksilik la; li ka volatil ak pafime epi li polè.

## Referans
Ekaryòt

250px|right|thumb|Ekaryòt
**Ekaryòt** se yon òganis iniselilè (ki gen yon sèl selil) oswa miltiselilè (ki gen plizyè selil), tankou levi, plant ak zannimo; li konpoze avèk selil ekaryotik ki gen ladan yon nwayo kòrèk ak òganèl ki ini relye avèk manbràn nan.

## Referans
Etwofizasyon

**Etwofizasyon** se yon pwosesis kote lak yo vin rich ak eleman nitritif ki soti nan liy pataj dlo a, sa ki lakòz yon chanjman ka kalite òganis ki nan lak la.

## Referans
Epidèm (botanik)

**Epidèm** se yon nan plant yo, se kouch eksteryè selil plat ki kouvri ak pwoteje tout pati plant lan; nan imen ak lòt zannimo, se kouch pwotektif eksteryè ki konpoze avèk kouch eksteryè selil ki pa vivan ak yon kouch entèn selil vivan.

## Referans
Egzosfè

**Egzosfè** se yon kouch atmosfè latè ki pi lwen, ki lokalize anwo tèmosfè a epi ki genyen gaz lejè tankou elyòm, ak idwojèn.

## Referans
Egzotèmik

**Egzotèmik** se yon reyaksyon chimik gen kote plis enèji ki degaje pase sa ki nesesè pou kase lyezon yo nan reyaskyon inisyal la.

## Referans
Espès egzotik

**Espès egzotik** se yon espès ki pa fèt nan yon zòn; li ka pran kontwòl nich ekolojik espès natif ki nan yon zòn epi pètèt ranplase yo.

## Referans
Kwasans eksponansyèl

**Kwasans eksponansyèl** se yon modèl kwasans kote yon popilasyon òganis devlope pi vit lè li ogmante an kantite, sa ki lakòz yon eksplozsyon popilasyon an.

## Referans
Asid gra

**Asid gra** se yon asid kaboksilik chenn long ki gen anjeneral 12 ak 24 atòm kabonik epi ki ka satire (san lyezon doub) oswa ensatire (youn oswa plizyè lyezon doub).

## Referans

## Lyen deyò
Plenn inondab

**Plenn inondab** se yon zòn ki laj, plat ak fètil ki pwolonje sou riv yon wiso epi ki kouvri ak dlo lè gen inondasyon.

## Referans
Folikil

**Folikil** se yon nan femèl imen, se gwoup selil epitelyal ki antoure yon selil ze k ap devlope.

## Referans
Konbistib

**Konbistib** se yon sibstans, tankou bwa, toub oswa chabon ki boule pou bay enèji oswa chalè.

## Gade tou
* Enèji byomas

## Referans

## Lyen deyò
Selil konbistib

**Selil konbistib** se yon selil vòltayik kote oksidasyon konbistib, tankou gaz idwojèn, itilize pou pwodui enèji elektrik.

## Referans
Chanpiyon

**Chanpiyon** se yon gwoup ekaryòt etewotwòf iniselilè oswa miltiselilè ki pa deplase ant yon kote ak yon lòt; li absòbe eleman nitritif nan sibstans òganik ki nan anviwònman an.

## Referans

## Lyen deyò
Fizik (pyès metal)

**Fizik** se yon pyès metal kout ki aji kòm dispozitif sekirite nan yon sikui elektrik lè li diminye oswa anpeche yon kouran sikile si yon kouran twò puisan pase atravè sikui a.

## Referans
Gastrila

**Gastrila** se yon etap devlòpman anbriyon zannimo kote selil ki sou yon kote blastila deplase andedan pou fòme yon kavite ki gen de (2) oswa twa (3) kouch selil ki gen ouvèti nan yon pòl.

## Referans
Patrimwàn ereditè

**Patrimwàn ereditè** se yon tout alèl ki nan jèn yon popilasyon.

## Gade tou
* Biyodivèsite

## Referans

## Lyen deyò
Rekonbinezon jenetik

**Rekonbinezon jenetik (grèf [[jèn]])** se yon nan teknoloji rekonbinezon ADN nan, se re-asanblaj fragman ADN yo avèk vektè ak lòt anzim yo.

## Referans
Deriv jenetik

**Deriv jenetik** se yon chanjman frekans alelik nan yon popilasyon pa chans; sa lakòz dezòn nan ekilib jenetik la.

## Referans
Fizyon

Fizyon nikleyè (oswa tèrmonikleyè) se yon reyaksyon nikleyè kote de nwayo atomik reyini ansanm pou fòme yon nwayo ki pi lou. Reyaksyon sa a ap travay natirèlman nan Solèy la ak pifò zetwal nan Linivè, kote yo kreye tout eleman chimik ki pa idwojèn ak pifò elyòm. Li se, ansanm ak fisyon nikleyè, youn nan de kalite prensipal reyaksyon nikleyè aplike.

Fizyon nikleyè degaje yon kantite enèji kolosal pou chak mas inite, ki soti nan atraksyon ant nukleon akòz entèraksyon an fò (gade enèji obligatwa nikleyè). Piske mas pwodwi oswa pwodwi yon reyaksyon fizyon mwens pase sòm mas nwayo fusion yo, diferans lan transfòme an enèji sinetik (apresa nan chalè) dapre fòmil Einstein E = mc2.

Yo itilize fizyon nikleyè nan bonm H ak, plis anekdotik, nan dèlko netwon. Li ta ka itilize pou pwodiksyon elektrisite, pou ki li gen de gwo enterè:

disponiblite "gaz" li yo:
deteryòm, natirèlman prezan nan gwo kantite nan oseyan yo,
tritium (pou reyaksyon fizyon "deteryòm + tritium"), ki ka pwodwi pa bonbadman netwon ityòm 6. Rezèv mondyal ityòm minrè ta teyorikman ase pou garanti plis pase yon milyon ane nan operasyon;
karaktè esansyèlman "pwòp" li yo: pwodwi fizyon yo tèt yo (sitou elyòm 4) yo pa radyo-aktif. Fatra potansyèl la limite, lè reyaksyon yo itilize a emèt netwon vit, nan materyèl ki antoure yo, ki ka kaptire netwon sa yo epi an vire tounen izotòp radyo-aktif.
Malgre rechèch ki fèt atravè mond lan depi ane 1950 yo, pa gen okenn aplikasyon endistriyèl fizyon nan pwodiksyon enèji ki gen siksè ankò. Enjenyè yo ap fè fas ak difikilte pou yo kreye ak kenbe yon tanperati plizyè milyon degre nan yon espas ki fèmen.

Fizyon nikleyè pa gen anyen fè ak fizyon yon nwayo reyaktè nikleyè, ki se yon aksidan nikleyè patikilyèman terib.

## Referans

## Lyen deyò
Glikoliz

**Glikoliz** se yon nan respirasyon selilè, se yon seri reyaksyon chimik anayewobi nan sitoplas la ki dekonpoze glikoz la an asid pirivik; li fòme yon pwofi nè ki gen de (2) molekil ATP.

## Referans
Chan gravitasyon

**Chan gravitasyon** se yon se chan ki antoure nenpòt objè ki gen mas; li egal a konstant gravitasyon inivèsèl, miltipliye pa mas objè a, divize pa kare distans sant objè a.

## Referans
Aployid

**Aployid** se yon selil ki gen youn nan chak kalite kwomozòm; sa vle di selil la genyen yon aployid oswa n, ki reprezante kantite kwomozòm yo.

## Referans
Etewotwòf

**Etewotwòf** se yon òganis ki pa fè pwòp manje yo epi ki dwe jwenn manje sou lòt òganis yo enèji ak eleman nitritif.

## Referans
Amoni

**Amoni** se yon fekans ki pi wo, ki se miltip pè frekans fondamantal la; frekrans sa yo bay sèten enstriman mizik pwòp son inik yo.

## Referans
Platon (jewografi)

**Plato** oswa **platon** se youn nan twa fòm prensipal relyèf nan topografi, ak plenn ak mòn yo. Li defini kòm yon zòn jewografik kote kous dlo yo fèmen, kontrèman ak plenn kote kous dlo koule kole ak tè a. Reflèf nan entèfliv yo pa trè make, ki diferansye yon plato ak yon mòn.

Fwontyè plato yo se zòn chanjman relyèf oswa altitid, ki ka make pa eskapman abrit oswa pant: espas sa yo rele ke (an ), nan topografi. Sepandan, altitid pa nan li menm yon kritè pou defini yon plato: gen plato nan altitid ba (pa egzanp, Condroz plato nan Bèljik) menm jan gen plenn nan altitid ki wo (pa egzanp, Altiplano nan Andes).
## Referans
Jenòm imen

**Jenòm imen** se yon kat pou apeprè 80,000 jèn sou 46 kwomozòm imen ki, lè yo trase ak òdone, ka bay enfòmasyopn sou tretman oswa oswa gerizon dezòd jenetik.

## Referans
Lyezon idwojèn

**Lyezon idwojèn** se yon lyezon chimik fèb ki fòme nan atraksyon atòm idwojèn ki gen chaj pozitif avèk atòm ki gen chaj negatif.

## Referans
Chemine idwotèmal

**Chemine idwotèmal** se yon chemine dlo cho nan lanmè fon ki gen enèji an eleman nitritif ki nesesè pou orijin lavi a.

## Referans
Solisyon ipètonik

**Solisyon ipètonik** se yon nan selil yo, se solisyon kote konsantrasyon sibstans fonn deyò selil la pi fò pase konsantrasyon ki andedan selil la; sa lakòz yon selil ratresi lè dlo soti nan selil la.

## Referans
Ipotalamis

**Ipotalamis** se yon pati sèvo a ki konekte andokrin nan ak sistèm nève a, epi ki kontwole glann pituitè a lè li voye mesaj ba glann pituitè a, ki degaje pwòp sibstans chimik li oswa eksite lòt glann yo degaje sibstans chimik.

## Referans
Laj glas

**Laj glas** se yon peryòd pwolonje kouvèti glasye, sa ki pwodui chanjman alontèm nan klima a.

## Referans
Imaj

**Imaj** se yon se konbinezon pwen imaj nan yon miwa plat kote objè ki reflete a sanble sòti la.

## Referans
Imisib

**Imisib** se yon dekri de (2) likid ki ka melanje men k ap separe yon ti tan apre w sispann melanje yo.

## Referans
Imigrasyon

**Imigrasyon** se yon mouvman moun nan yon popilasyon. 
## Etimoloji
Mo imigrasyon an soti nan laten *in-migrare* ki vle di *"*rantre yon kote*"*.

## Lekòl
Daprè sondaj la PISA, mwatye nan elèv yo nan Emira Arab Ini yo, Liksanbou, Makao (Lachin) ak Katar yo se imigran. Se sèlman youn nan twa (3) elèv ki soti nan yon imigrasyon nan Kanada, Hong Kong (Lachin) ak Swis.

## Referans

## Lyen deyò
Kolizyon inelas

**Kolizyon inelas** se yon kalite kolizyon kote enèji sinetik la, apre kolizyon an, vin pi piti pase enèji sinetik ki te la anvan kolizyon an.

## Referans
Enpilsyon

**Enpilsyon** se yon se rezilta mwayèn fòs nè sou yon objè ak entèval tan ki nesesè pou fòs la aji.

## Referans
Enfiltrasyon

**Enfiltrasyon** se yon pwosesis kote presipitasyon ki tonbe sou sifas tè a antre nan tè a pou tounen nap freyatik.

## Referans
Konpòtman natirèl

**Konpòtman natirèl** se yon konptòman zannimo yo eritye; li gen ladan repons otomatik ak konpòtman envolontè.

## Referans
Metal tranzisyon entèn

**Metal tranzisyon entèn** se yon kalite eleman gwoup B ki nan blòk f tablo klasifikasyon peryodik epi ki fòme avèk yon òbital ki plen ak s, epi ak òbital ki plen nèt oswa ki plen an pati avèk òbital 4f ak 5f.

## Referans
Entèmedyè

**Lang Entèmedyè** se yon sibstans ki pwodui nan yon etap elemantè yon reyaksyon konplèks epi ki detwi nan yon etap elemantè ki vini annapre.

## Referans
Liy entènasyonal chanjman dat

**Liy entènasyonal chanjman dat** se yon se Meridyen 180° (180 degre) ki sèvi kòm liy tranzisyon pou jou kalandè yo.

## Referans
Entèfaz

**Entèfaz** se yon etap nan sik selilè a kote yon selil ogmante nan gwosè, kontinye metabolis li epi double kwomozòm yo anvan divizyon. Se faz ki pi long nan sik selilè a, e se faz ki pi varye: li ka dire aviwon kèk èd tan tankou lakay kèk bakteri,  jiska plizyè ane lakay selil ki pa repwodwi rapid yo tankou selil nèvez yo.

Entèfaz la divize an 3 lòt faz: G1, S, G2.

Nan faz G1 an, selil la grandi rapidman, sentetize anpil pwoteyin, e li trè aktiv metabolikman.

Nan faz S la, selil la fè replikasyon ADN nan, épi li sentetize pwoteyin ki nesesè pou divizyon an ka fèt.

Nan faz G2 a, selil la kontinye grandi épi akonpli aktivite metabolik li.

## Referans
Anviwònman

**Anviwònman** se yon milye biyotik ak antibiyotik kote yon òganis dwe adapte toutan; li gen ladan lè, dlo, tan, tanperati, lòt òganis ak anpil lòt faktè.

Nosyon Anviwònman natirèl, yo souvan endike li nan yon sèl mo « Anviwònman ». Li te evolye anpil nan syèk pase yo espesyalman nan 10 dènye ane sa yo.

Nan ane 1970, tèm anviwònman te itilize nan yon kontèks global.

Yo konprann anviwònman kòm ansanm konpozant natirèl planèt tè a, tankou lè, dlo, atmosfè, wòch yo, pye bwa yo, bèt yo ak ansanm fenomèn epi entèraksyon ki deplwaye yo, sa vle di tout sa ki antoure moun ak aktivite yo.

## Referans

## Lyen deyò
Entrizif

**Entrizif** se yon wòch igne gwo grenn ki fòme lè wòch fonn yo refwadi lantman epi yo vin solid andedan kwout tè a.

## Referans
Enèji iyonizasyon

**Enèji iyonizasyon** se yon enèji ki nesesè pou retire yon elektwon nan yon atòm gaze.

## Referans

## Lyen deyò
Radyasyon iyonik

**Radyasyon iyonik** se yon radyasyon ki gen kantite enèji ki nesesè pou iyonize matyè li fè kolizyon an.

## Referans
Solisyon izotonik

**Solisyon izotonik** se yon se solisyon kote konsantrasyon an sibstans ki fonn nan solisyon an se menm ak konsantrasyon sibstans ki fonn andedan yon selil.

## Referans
Djèt estrim

**Djèt estrim (kouran jè)** se yon van lwès fèb ki gen wot altitid ki soufle anwo gwo kontras tanperati epi ki sikile a 185 kilomèt pa èdtan.

## Referans
Keratin

**Keratin** se yon pwoteyin ki nan pati eksteryè epidèm nan ki ede pwoteje selil vivan ki nan epidèm enteryè a.

## Referans
Ketòn

**Ketòn** se yon konpoze òganik kote kabòn gwoup kabonil asosye avèk de (2) oswa plis atòm kabòn.

## Referans

## Lyen deyò
Glisman teren

**Glisman teren** se yon mouvman rapid pant desandan yon mas tè, wòch oswa debri lach ki separe avèk sibstra woche a; li ka deklanche nan yon tranblemanntè.

## Referans
Gwo trip

**Gwo trip** se yon tib miskilè kote sibstans ki pa ka dijere yo pase nan rektòm pou ekskresyon an.

## Referans
Lazè

**Lazè** se yon aparèy ki pwodui limyè puisan, koyeran, direksyonèl, monokwomatik; limyè sa a ka itilize pou eksite lòt atòm yo; akwonim nan vle di anplifikasyon limyè nan emisyon radysyon estimile.

## Referans

## Lyen deyò
Chalè latan

**Chalè latan** se yon enèji ki estoke nan vapè dlo ki pa degaje pou chofe atmosfè a jouk lè gen kondansasyon.

## Referans
Lav (ensèk)

**Lav** se yon nan ensèk yo, se etap metamòfoz lavi lib tankou vè, ki rele souvan yon cheni.

## Referans

## Lyen deyò
Lantiy

**Lantiy** se yon mòso sibstans transparan, tankou vè oswa plastik, ki itilize pou konvèje limyè epi pou fòme imaj.

## Referans
Estrikti lewis

**Estrikti lewis** se yon modèl ki itilize estrikti pwen elektwon pou montre fason elektwon yo ranje nan molekil yo. Pè pwen yo oswa liy yo reprezante pè lyezon yo.

## Referans
Ligaman

**Ligaman** se yon bann di tisi konjonktif ki tache yon zo ak yon lòt; atikilasyon yo ini souvan ansanm epi yo antoure avèk ligaman.

## Referans
Faktè limitatif

**Faktè limitatif** se yon se nenpòt faktè byotik oswa abyotik ki restrikte egzistans, kantite, repwodiksyon oswa distribisyon òganis yo.

## Referans
Reyaktif limitatif

**Reyaktif limitatif** se yon reyaktif ki detwi nèt pandan yon reyaksyon chimik; li limite enpòtans reyaksyon an epi li detèmine kantite pwodui a.

## Referans
Makwofaj

**Makwofaj** se yon kalite fagosit ki vlope selil domaje yo oswa mikwòb patojèn ki antre nan tisi kò a.

## Referans

## Lyen deyò
Rapò optik

**Rapò optik** se yon kantite ki reprezante agrandisman oswa rediksyon imaj nan gwosè, parapò ak objè a.

## Referans
Disparisyon an mas

**Disparisyon an mas** se yon fèt anjeneral lè yon gwo kantite òganis vin disparèt sou yon peryòd tan jeyolojik ki kout.

## Referans

## Lyen deyò
Espektwomèt mas

**Espektwomèt mas** se yon aparèy ki itilize chan elektrik ak chan mayetik pou mezire mas atòm ak molekil iyonize epi ki ka detèmine rapò yon iyon ant chaj ak mas la.

## Referans
Meyoz

**Meyoz** se yon kalite divizyon selilè kote yon selil kò pwodui kat (4) gamèt; chak gamèt gen ladan mwatye kantite kwomozòm menm jan ak selil kò yon paran.

## Referans
Mezodèm

**Mezodèm** se yon kouch selil mitan nan gastrila a, ant ektodèm nan ak andodèm nan; li devlope nan misk yo, sistèm sikilatwa, sistèm ekskretè, epi nan kèk zannimo, sistèm respiratwa a.

## Referans
Mikwotibil

**Mikwotibil** se yon silenn mens ak kre ki fòme ak pwoteyin ki ba sipò estriktirèl pou selil ekaryotik yo.

## Referans
Etwal filant

**Etwal filant** se yon kout zèklè ki pwodui lè yon meteyorid tonbe nan direksyon latè epi volatilize nan atmosfè tè a.

## Referans
Molarite

**Molarite** se yon kantite mòl solite ki fonn pou chak lit solisyon; li rele konsantrasyon molè tou.

## Referans
Mòl

**Mòl** se yon inite de baz Sistèm Entènasyonal ki itilize pou mezire kantite yon sibstans; mo abreje a se "mol"; yon mòl se kantite yon sibstans pi ki genyen 6.02 X 1023 patikil reprezantatif.

## Referans
Mas molè

**Mas molè** yon sibstans se mas yon mòl sibstans sa a. Nan Sistèm Inite Entènasyonal la li eksprime an kilograms pou chak mòl (kg/mol), men li pi souvan eksprime an grams pou chak mòl (g/mol , 1 g/mol = e-3 kg/mol):
: M=\frac min
kote:
* M se mas molè sibstans la (kg/mol oswa g/mol);
* m se mas yon sèten kantite sibstans la (kg oswa g);
* n se kantite ki konsidere (mol).

**Mas molè** se yon mas an gram yon mòl nenpòt sibstans pi.

## Detèminasyon
### Patikil sibatomik
Mas molè proton ak netwon tou pre  1 g/mol: respektivman  1,0072765 ak 1,0086649 g/mol. Sa a nan elektwon an se apeprè  pi ba: 0.0005486 g/mol.

### Izotòp
Mas molè yon izotòp  ( se nimewo mas nan izotòp la sa vle di kantite nukleon li yo,  se nimewo atomik izotòp la sa vle di kantite proton li yo,  se senbòl eleman nimewo atomik ) pre  epi li depann relativman ti kras sou .

Mas molè izotòp yo  ak  se pa egzanp 14.0032420 ak 14.0030740 g/mol, respektivman.

Mas molè yon izotòp toujou pi piti pase sòm mas molè nukleon li yo ak elektwon li yo, diferans lan se enèji ligasyon nukleon ki anndan nwayo.

## Nòt ak Referans
### Nòt


## Gade tou
Rapò molè

**Rapò molè** se yon nan yon ekwasyon balanse, se rapò ant kantite mòl yo ak nenpòt de (2) sibstans.

## Referans
Fòmil molekilè

**Fòmil molekilè** se yon fòmil ki espesifye kantite reyèl atòm chak eleman nan yon molekil oswa inité fòmilè sibstans lan.

## Referans
Mitajèn

**Mitajèn** se yon nenpòt ajan ki ka lakòz yon chanjman nan ADN; li gen ladan tou radyasyon ki gen anpil enèji, sibstans chimik ak gwo tanperati.

## Referans
Nakotik

**Nakotik** se yon kalite medikaman pou soulaje doulè; medikaman sa a afekte sistèm nève santral la.

## Referans
Sistèm retwo-aksyon negatif

**Sistèm retwo-aksyon negatif** se yon mekanis retwo-aksyon entèn kote yon sibstans retransmèt pou bloke siyal orijinal la epi pou diminye pwodiksyon sibstans; pami egzanp yo, genyen òmòn yo nan sistèm andokrinyen an.

## Referans
Newotransmetè

**Newotransmetè** se yon sibstans chimik ki degaje nan yon aksòn ki gaye ant yon sinaps ak pwochen dandrit newòn nan pou kòmanse yon nouvo enpilsyon.

## Referans
Etwal a netwon

**Etwal a netwon** se yon nwayo dans ak efondre yon etwal ki fòme vit pandan kouch ekstèn li yo ap tonbe andedan, ki gen yon reyon 10 kilomèt apeprè, yon mas 1.5 a 3 fwa mas solèy la epi ki gen netwon sèlman.

## Referans
Net

**Net** se yon atòm avèk nwayo li ki gen chaj pozitif epi nwayo a ekilibre egzakteman chaj negatif elektwon ki nan antouraj li yo.

## Referans
Premye lwa Newton

**Premye lwa Newton** endike yon objè ki an repo ap rete an repo, epi yon objè ki an mouvman ap kontinye deplase sou yon liy dwat avèk yon vitès konstan, si sèlman fòs nè k ap aji sou objè a se zewo.

## Referans
Twazyèm lwa Newton

**Twazyèm lwa Newton** endike tout fòs yo vini an pè epi de (2) fòs nan yon pè aji sou objè diferan epi de (2) yo egal men yo gen direksyon opoze.

## Referans
Dezyèm lwa Newton

**Dezyèm lwa Newton** endike akselerasyon objè pwopòsyonèl avèk fòs nè a epi akselerasyon an pwopòsyonèl alenvès avèk mas objè k ap akselere a.

## Referans
Resous non-renouvlab

**Resous non-renouvlab** se yon resous ki egziste nan kwout tè a an kantite fiks epi ki ka ranplase sèlman nan pwosesis jeyolojik, fizik oswa chimik ki pran anpil milyon ane.

## Referans
Nòmal (dyagram reyon)

**Nòmal** se yon dwat nan yon dyagram reyon ki montre direksyon baryè a epi ki desine nan yon ang ki dwat oswa pèpandikilè a baryè a.

## Referans
Fòs nòmal

**Fòs nòmal** se yon fòs kontak pèpandikilè yon sifas egzèse sou yon lòt objè.

## Referans

## Lyen deyò
Nòmal (meteyoloji)

**Nòmal** se yon valè estanda pou yon pozisyon; avèk tou nivo presipitasyon, vitès van ak tanperati, selon estatistik metewolojik ki akimile pandan omwen 30 tan.

## Referans
Ekwasyon nikleyè

**Ekwasyon nikleyè** se yon kalite ekwasyon ki montre nonm atomik ak nonm mas patikil ki konsène yo.

## Referans
Règ oktè

**Règ oktè** endike atòm yo pèdi, genyen oswa pataje elektwon yo pou yo ka gen yon ansanm konplè elektwon ki gen huit (8) valans (konfigirasyon elektwon estabyon gaz nòb) 

## Referans
Pous opozab

**Pous opozab** se yon karakteristik primat pou gen yon pous ki ka kwaze plan men an epi ki ka rankontre avèk lòt bout dwèt yo; li pèmèt zannimo yo ponyen ak kenbe objè yo.

## Referans
Sistèm òganik

**Sistèm òganik** se yon ògàn miltip ki travay ansanm pou fè yon fonksyon espesifik lavi.

## Referans
Owojenèz

**Owojenèz** se yon sik pwosesis ki fòme tout chenn montay yo, sa ki lakòz fòmasyon gwo chenn montaye; pifò ladan yo asosye avèk limit plak yo.

## Referans
Nenf

**Nenf** se yon etap metamòfoz enkonplè kote yon ensèk ki sòti nan yon ze gen menm aparans jeneral avèk ensèk adilt la, men li pi piti epi li pa gen matirite nan sèks.

## Referans

## Lyen deyò
Ovè (plant)

**Ovè** se yon nan plant yo, se pati anba pistil yon flè ki gen youn oswa plizyè ovil ki gen yon ze nan yo chak.

## Referans
Nwayo (selil)

**Nwayo** se yon òganèl ki kontwole tout aktivite yon selil epi ki genyen sibstans ereditè ki fòme avèk pwoteyin ADN.

## Referans
Ozòn

**Ozòn** se yon gaz ki fòme lè yon twazyèm atòm idwojèn ajoute ak yon molekil oksijèn; gaz sa a egziste nan yon kouch nan atmosfè a epi li absòbe reyon iltravyolè solèy la.

## Referans
Sistèm nève parasenpatetik

**Sistèm nève parasenpatetik (SNP)** se yon divizyon sistèm nève otomatik ki kontwole anpil fonksyon entèn kò a lè kò a ap repoze.

## Referans
Pandil

**Pandil** se yon aparèy ki ka demontre mouvman amonik senp lè plon li yo (yon ti boul oswa pwa masif), ki pann nan yon kòd oswa yon tij limyè fil redi sou yon bò epi lache,sa ki lakòz li balanse nan toulède sans yo.

## Referans
Pepsin

**Pepsin** se yon anzim ki nan sik gastrik la; li kòmanse dijesyon chimik pwoteyin ki nan manje a; li pi efikas nan anviwònman asid yo.

## Referans
Rannman an pousantaj

**Rannman an pousantaj** se yon rapò ant yon rannman reyèl (nan yon eksperyans) ak rannman teyorik (nan kalkil estekyometrik) ki eksprime sou fòm pousantaj.

## Referans
Peryòd (jewoloji)

**Peryòd** se yon twazyèm inite tan ki pi long nan echèl tan jeyolojik la; li mezire ant dizèn milyon ak santèn milyon ane, epi li defini selon fòm lavi kiteangrannkantiteoswakivindisparèt ki te an grann kantite oswa ki vin disparèt.

## Referans
Lwa peryodik

**Lwa peryodik** endike lè eleman yo ranje an nonm atomik kwasan, gen yon repetisyon peryodik pwopriyete chimik ak pwopriyete fizik yo.

## Referans
Petal

**Petal** se yon ògàn flè tankou fèy; anjeneral estrikti yo gen gwo koulè anlè tij yon flè.

## Referans
Selil fotovoltayik

**Selil fotovoltayik** se yon tranch (silisyòm) mens ak transparan ki konvèti limyè solèy an enèji elektrik epi ki fòme avèk kouch silisyòm ki gen anpil bò ak fosfò.

## Referans
Filojeni

**Filojeni** se yon istwa sou evolisyon espè ki baze sou relasyon konparatif estrikti ak konparezon fòm lavi modèn avèk fosil.

## Referans
Pèmafwòs

**Pèmafwòs** (**pèmajèl**) se yon kouch tè ki jele toutan ki lokalize anba kouch arab toundra a.

## Referans
Pèmeyabilite

**Pèmeyabilite** se yon pwopriyete yon sibstans pou kite dlo travèse li; sibstans lan gen anpil matyè ki gen gwo pò byen konekte epi li fèb an matyè ki gen yon ti kantite pò oswa pò ki piti.

## Referans
Mamifè plasentè

**Mamifè plasentè** se yon se mamifè ki akouche jenn ti mamifè ki te devlope andedan matris manman an jouk sistèm kò yo fonksyone nèt epi yo ka viv endepandan avèk kò manman an.

## Referans
Plasma (biyoloji)

**Plasma** se yon pati likid san, ki fòme sitou avèk dlo, kote oksijèn, sibstans nitritif ak mineral disoud; se matyè ki gen patikil ki gen chaj pozitif oswa negatif.. Se yon pati likid san an ki reprezante apeprè 55 pousan volim total san.

## Referans
Manbràn plasmatik

**Manbràn plasmatik** se yon limit fleksib ant yon selil ak anviwònman li; li pèmèt sibstans tankou dlo ak eleman nitritif antre epi li pèmèt pwodui dechè yo sòti.

## Referans
Powozite

**Powozite** se yon pousantaj espas louvri ki nan mitan grenn yo nan yon wòch; li trè fò an sediman ki byen òganize.

## Referans
Priyon

**Priyon** se yon ajan enfektye tankou viris ki konpoze sèlman avèk pwoteyin ki pa gen sibstans jenetik.

## Referans
Pwojektil

**Pwojektil** se yon objè yo tire nan lè a, tankou yon balon foutbòl, ki mouvman endepandan vètikal ak orizontal, apre li resevwa yon pouse inisyal, vwayaje nan lè a sèlman anba fòs gravite a.

## Referans
Pwokaryòt

**Pwokaryòt** se yon òganis iniselilè, tankou bakteri, ki konpoze avèk selil pwokaryotik. Selil pwokaryotik yo manke estrikti ki asosye avèk manbràn entèn.

## Referans
Pip

**Pip** se yon etap metamòfoz ensèk kote tisi yo ak ògàn yo dekonpoze epi tisi adilt ranplase yo; lav sòti nan pip kòm yon adilt.

## Referans
Ekoulman piwoklastik

**Ekoulman piwoklastik** se yon nyaj gaz, sann ak lòt sibstans vòlkanik ki ka detwi lavi, ki deplase rapid epi ki pwodui nan yon eklatman vyolan.

## Referans
Presizyon

**Presizyon** endike fason yon seri mezi rapwoche ak yon lòt; mezi ki gen presizyon yo montre ti varyasyon sou yons eri esè, men yo pa egzat.

## Referans
Koulè primè

**Koulè primè** se yon wouj, vèt, ak ble ki ka konbine pou fòme limyè blan epi ki ka melanje an pè pou pwodui koulè segondè: jòn, syan, ak majenta.

## Referans
Done kalitatif

**Done kalitatif** se yon enfòmasyon ki dekri koulè, odè, fòm, oswa kèk lòt karakteristik fizik.

## Referans

## Lyen deyò
Done kantitatif

**Done kantitatif** se yon enfòmasyon an chif ki dekri kantite, petitès, gwosè, wotè, rapidite, elatriye.

## Referans

## Lyen deyò
Kaza

**Kaza** se yon objè tankou etwal ki klere anpil, ki trè distan epi ki gen liy emisyon nan espèk yo.

## Referans
Radyo-izotòp

**Radyo-izotòp** se yon izotòp atòm ki gen nwayo enstab epi ki emèt radyasyon pou jwenn plis konfigirasyon atomik estab.

## Referans
Rekiperasyon

**Rekiperasyon** se yon pwosesis kote yon konpayi eksplwatasyon min rekonstitiye tè ki itilize pandan operasyon min nan perimèt inisyal li epi li replante vejetasyon.

## Referans
Vitès reyaksyon

**Vitès reyaksyon** se yon chanjman nan konsantrasyon reyaktif oswa yon pwodui pou chak tan initè; anjeneral li kalkile epi eksprime an mòl pou chak lit pa segonn.

## Referans
Reflèks

**Reflèks** se yon repons senp ak otomatik nan yon zannimo ki pa konsène kontwòl konsyan; anjeneral, li aji pou pwoteje yon zannimo kont blesi grav.

## Referans
Globil wouj

**Globil wouj** se yon selil won an fòm disk ki nan san an ki pote oksijèn nan selil kò a; li reprezante 44 pousan volim total san an.

## Referans
Imidite relatif

**Imidite relatif** se yon rapò ant valè dlo ki gen nan yon volim lè espesifik ak kantite vapè dlo a kantite lè a ka sipòte vrèman.

## Referans
Resous renouvlab

**Resous renouvlab** se yon resous natirèl, tankou lè fre ak pifò nap freyatik, ki ka itilize nètale san l pa diminye rezèv ki disponib lan.

## Referans
Repwodiksyon

**Repwodiksyon** se yon pwodiksyon pwojeniti yon òganis fè; yon karakteristik tout kreyati vivan.

## Referans
Rezonans (chimi)

**Rezonans** se yon kondisyon ki endike lè plis pase yon estrikti valab Lewis egziste pou menm molekil la.

## Referans
Reziltant

**Reziltant** se yon vektè ki sòti nan rezilta sòm de (2) lòt vektè; li toujou pwente ant tay (longè) premye vektè a ak direksyon dènye vektè a.

## Referans
Asid ribonikleyik

**Asid ribonikleyik** (*'RNA*) se yon asid nikleyik ki fòme yon kopi ADN (asid dezoksi-ribonikleyik) pou itilize nan fè pwoteyin.

## Referans

## Lyen deyò
Echèl Richter

**Echèl richtè** se yon echèl an chif ki itilize pou mezire mayitid yon tranblemanntè; echèl la sèvi avèk vallè ki baze sou dimansyon pi gwo onn seyismik tranblemanntè a.

## Referans
Batonè retinyen

**Batonè retinyen** se yon selil reseptè nan retin nan ki adapte pou vizyon nan limyè sonm; li ede detakte tou fòm ak mouvman.

## Referans
Rezistans (elektrisite)

**Rezistans** se yon pwopriyete ki detèmine kantite kouran k ap sikile; li egal a vòltaj la divize pa kouran an.

## Referans
Rezistò

**Rezistò** se yon aparèy ki gen yon rezistans espesifik; li ka fòme avèk fil ki long ak mens; grafit; oswa semi-kondiktè, epi souvan li sèvi pou kontwole kouran ki nan sikui oswa nan pati sikui yo.

## Referans
Echèl Saffir-Simpson

**Echèl Saffir–Simpson** se yon li klase siklòn yo selon presyon atmosferik ki nan sant lan, selon vitès van an, epi selon dega materyèl posib sou yon echèl ki varye ant Kategori 1 ak Kategori 5.

## Referans

## Lyen deyò
Eskalè

**Eskalè** se yon kantite, tankou tanperati oswa distans, ki se nonm jis san okenn direksyon.

## Referans
Kal

**Kal** se yon plak zo mens ki prezante sou divès kalite fòm ak gwosè epi ki fòme sou po plizyè pwason oswa reptil.

## Referans
Notasyon syantifik

**Notasyon syantifik** se yon kalite estenografi sanvan yo itilize pou eksprime yon nonm sou fòm yon miltiplikatè avèk puisans 10.

## Referans

## Lyen deyò
Koulè segondè

**Koulè segondè** se yon se koulè jòn, syan ak majenta; yo chak pwodui lè yo konbine de (2) koulè primè.

## Referans
Pèmeyabilite selektif

**Pèmeyabilite selektif** se yon karakteristik manbràn plasmatik ki konsève omeyostazi nan yon selil lè li pèmèt kèk molekil rete andedan selil la pandan li mete lòt yo deyò selil la.

## Referans
Vezikil seminal

250px|right|thumb|Vezikil seminal
**Vezikil seminal** se yon nan mal yo, se pè glann ki lokalize nan baz blad pipi a ki sekrete yon likid tankou likid miske andedan kanal deferan an.

## Referans
Kwomozòm seksyèl

**Kwomozòm seksyèl** se yon nan imen, se 23yèm pè kwomozòm; li detèmine sèks yon moun epi li sipòte karakterisitk ki asosye ak sèks.

## Referans
Karakteristik ki asosye ak sèks

**Karakteristik ki asosye ak sèks** se yon karakterisitk ki sou kontwòl jèn ki lokalize sou kwomozòm seksyèl yo.

## Referans
Siksesyon segondè

**Siksesyon segondè** se yon sekans chanjman ki fèt apre yon kominote disparèt akòz katastwòf natirèl oswa aksyon imen.

## Referans
Sismogram

**Sismogram** se yon anrejistreman yon sismomèt pwodui; anrejistreman an ka bay trajektwa apa chak onn seyismik.

## Referans
Kou-sikui

**Kou-sikui** se yon fèt lè sikui ki gen yon rezistans trè fèb fòme; sa ki lakòz yon kouran trè fò ki ka mete dife fasilman nan fil ki twò cho.

## Referans
Mouvman amonik senp

**Mouvman amonik senp** se yon mouvman ki fèt lè fòs rapèl sou yon objè dirèkteman pwopòsyonèl ak deplasman objè a nan ekilib la.

## Referans
Dolin

**Dolin** se yon depresyon nan sifas tè a ki fòme lè yon gwòt efondre oswa lè yon sibstra woche fonn akòz lapli asid oswa sòl imid.

## Referans
Misk eskeletik

**Misk eskeletik** se yon kalite misk volontè ki tache ak zo yo epi ki deplase zo yo eskèlèt la.

## Referans
Ti trip

**Ti trip** se yon tib miskilè ki mezire apeprè 6 mèt kote disjesyon an fini; li konekte lestomak la ak gwo trip la.

## Referans

## Lyen deyò
Esmòg

**Esmòg** se yon brim jòn-bren fotochimik ki pwodui lè radyasyon solèy la aji sou lè polye a avèk idwokabi ak oksid azòt ki degaje nan mòflè machin yo.

## Referans
Eklips solèy

**Eklips solèy** se yon fèt lè lalin lan pase ant tè a ak solèy la epi lalin lan pwojte yon lonbraj sou tè a, sa ki anpeche latè wè solèy la; li ka pasyèl oswa total.

## Referans
Travay (fizik)

**Travay** se yon se transfè enèji avèk mwayen mekanik; transfè a fèt lè yon fòs konstan egzèse nan direksyon mouvman an, ak lè fòs la kwonometre deplasman objè a.

## Referans
Sòlstis ivè

**Sòlstis ivè** se yon rive lè solèy la chofe dirèkteman nan latitid 23.5° sid, apeprè nan dat 21 desanm, epi sa lakòz gen minimòm kantite èdtan lajounen pou emisfè nò ak maksimòm kantite èdtan lajounen pou emisfè sid.

## Referans
Faktè refwadisman tanperati akòz van

**Faktè refwadisman [anperati akòz van** se yon se fenomèn endis frechè van mezire; li estime chalè ki pèdi nan po imen akòz yon konbinezon van ak lèt frèt.

## Referans
Van solè

**Van solè** se yon van ki chaje patikil k ap soufle nan tout sistèm solè a epi ki kòmanse lè gaz ap koule aleksteryè kouwòn solèy la avèk gwo vitès.

## Referans
Eripsyon solèy

**Eripsyon solèy** se yon eripsyon vyolan radyasyon ak patikil sifas solèy la ki asosye avèk tach solè yo.

## Referans
Solid

**Solid** se yon fòm matyè ki gen pwòp fòm ak volim defini li, ki enkonpreyansib epi ki devlope enpe sèlman lè li chofe.

## Referans
Sistèm nève somatik

**Sistèm nève somatik** se yon pati sistèm nève a ki konpoze avèk nè kranyen, nè espinal ak tout branch yo; se pasaj ki retransmèt enfòmasyon ant po a, CNS (Kondisyon Nesesè Sifizan) ak misk eskèlèt yo.

## Referans
Pwoliferasyon

**Pwoliferasyon** se yon metòd repwodiksyon nan pwason ak nan kèk lòt zannimo kote yon gwo kantite ze fekonde deyò kò a.

## Referans
Espesyasyon

**Espesyasyon** se yon pwosesis evolisyon nouvo espès ki rive lè manm popilasyon sanblab yo pa kwaze ankò pou pwodui pwojeniti fètil nan anviwònman natirèl yo.

## Referans
Estalaktit

**Estalaktit** se yon depo dripstòn an fòm kòn oswa silendrik kabonat kalsyòm ki deplwaye tankou yon glason ki nan fon yon gwòt.

## Referans
Estalagmit

**Estalagmit** se yon depo dripstòn an fòm montikil dripstòn kabonat kalsyòm ki fòme nan fon yon gwòt anba yon estalaktit.

## Referans
Eta matyè

**Eta matyè** se yon fòm fizik ki pèmèt egzistans natirèl tout matyè sou tè a—anjeneral pifò matyè yo sou fòm solid, likid oswa gaz.

### Eta matyè a
Ann fizik, **eta  matyè a** koresponn ak degre koyerans matyè a (dansite, estrikti kristalin, endis refraksyon…) ki tradwi pa tout konpòtman yo ki defini pa  lwa fizik yo (maleyablite, diktilite, viskozite, lwa ki pou tout gaz pafè yo, ect.).

Genyen 3 eta prensipal: solid, likid, gaz.

Syantifik yo dekouvri yon nouvo eta ki rele plasma.

## Referans
Tij

**Tij** se yon ògàn plant ki pèmèt sipò ak devlopman; li gen ladan tisi ki pote manje, dlo ak lòt sibstans; se ògàn ki pèmèt fèy yo devlope. Li ka sèvi kòm ògàn estokaj manje; tij vèt yo ka reyalize fotosentèz la.

## Referans
Gravite espesifik

**Gravite espesifik** se yon rapò ant pwa yon sibstans ak pwa volim H2O ki egal al 4°C (4 degre Sèlsiyis).

## Referans
Chalè espesifik

**Chalè espesifik** se yon kantite chalè ki nesesè pou ogmante tanperati yon gram yon sibstans a yon degre Sèlsiyis.

## Referans
Estimilis

**Estimilis** se yon nenpòt sa ki nan anviwònman entèn oswa ekstèn yon òganis ki lakòz òganis lan reyaji.

## Referans
Estekyometri

**Estekyometri** se yon se etid relasyon kantitatif ant kantite reyaktif ki itilize ak pwodui yon reyaksyon chimik fòme; li baze sou lwa konsèvasyon mas.

## Referans

## Lyen deyò
Onn tanpèt

**Onn tanpèt** se yon pwodui lè van puisan ki gen fòs ouragan mennen yon montikil dlo oseyan nan rivaj la, kote li lave sifas tè a, sa ki lakòz gwo domaj souvan.

## Referans
Sibdiksyon

**Sibdiksyon** se yon pwosesis ki pèmèt yon plak tektonik glise anba yon lòt plak tektonik.

## Referans
Sòlstis ete

**Sòlstis ete** se yon fèt lè solèy la chofe dirèkteman a 23.5° latitid nò, apeprè nan dat 21 jen, epi sa lakòz gen maksimòm èdtan lajounen pou emisfè nò ak minimòm èdtan ak minimòm èdtan pou emisfè sid.

## Referans
Sipèselil

**Sipèselil** se yon tanpèt ki puisan anpil, otosifizan epi ki fòme avèk anpil kourandè wotatif.

## Referans
Siprakondiktè

**Siprakondiktè** se yon sibstans ki gen rezistans zewo ki ka kondui elektrisite san okenn pèt enèji.

## Referans
Estratosfè

**Estratosfè** se yon kouch atmosferik ki anwo twoposfè a epi ki anba mezosfè a; li gen aldan yon kouch ozòn ki fòme yon kouch pwotektè kont reyon iltravuyolè yo.

## Referans
Estrès

**Estrès** se yon fòs pou chak è initè ki aji sou yon sibstans— konpresyon, tansyon ak sizayman.

## Referans
Sipèpozisyon

**Sipèpozisyon** se yon prensip ki endike nan yon sekans wòch trankil, kouch wòch ki pi ansyen yo chita nan fon epi chak kouch siksesif (youn apre lòt) pi jenn pase kouch ki nan fon an.

## Referans
Solisyon sisatire

**Solisyon sisatire** se yon li gen plis solit ki fonn pase yon solisyon satire ki nan menm tanperati a.

## Referans
Tansyon sifas

**Tansyon sifas** se yon enèji ki nesesè pou ogmante sifas yon likid a yon kantite; sa sòti nan yon distribisyon inegal fòs atraktif.

## Referans
Tansyo-aktif

**Tansyo-aktif** se yon konpoze, tankou savon, ki diminye tansyon sifas dlo lè li boulvèse lyezon idwojèn ant molekil dlo yo; li rele tou yon ajan aktif sifas.

## Referans
Envèsyon tanperati

**Envèsyon tanperati** se yon li ogmante an tanperati ki gen wotè nan yon nivo atmosferik, ki envèse relasyon ant taneprati ak altitid epi ki ka agrave pwoblèm polisyon lè.

## Referans
Pwodiksyon teyorik

**Pwodiksyon teyorik** se yon nan yon reyaksyon chimik, se kantite maksimòm pwodui ki ka fèt nan yon kantite reyaktif konsidere.

## Referans
Tèmoklin

**Tèmoklin** se yon kouch tranzitwa oseyan ki ant kouch sifas relativman cho ki klere ak solèy ak kouch anba ki trè frèt, sonm ak dans epi ki fòme avèk tanperati ki diminye rapidman avèk nan entansite.

## Referans
Tèmosfè

**Tèmosfè** se yon kouch atmosfè tè a ki lokalize anwo mezopoz la epi ki genyen sèlman yon pòsyon minit mas atmosfè a.

## Referans
Taksinomi

**Taksinomi** oswa **taksonomi** se yon branch biyoloji ki etidye divèsite èt vivan. Aktivite sa a dekri, gwoupe ak nonmen òganis yo selon etid karakteristik komen yo. Kategori yerarchize rele takson.

Biyolojis ki etidye taksinomi rele taksninomis.

Li dwe ofri zouti ak metòd pou idantifye yo (an patikilye lè li sèvi avèk kle detèminasyon). Rekonesans nan kominote syantifik kategori sa yo baze sou pètinans deskripsyon yo, atribisyon yon non ak klasifikasyon yo nan òganis vivan. Taksonomi kontanporen kounye a baze sou yon konsepsyon fondamantalman evolitif (apwòch ki te fè posib an patikilye pa devlopman nan biyoloji molekilè pandan dezyèm mwatye nan 20yèm syèk la), atravè itilizasyon jenetik popilasyon pou mete aksan sou egzistans li, nouvo espès, oswa analiz filojenetik pou klase yo.

## Referans

## Lyen deyò
Sistèm senpatik

**Sistèm senpatik** se yon divizyon sistèm nève otonòm ki kontwole anpil fonksyon kò pandan moman estrès.

## Referans
Moman tòsyon

**Moman tòsyon** se yon mezi fason yon fòs lakòz wotasyon avèk efikasite; li egal a fòs la miltipliye pa bra levye a.

## Referans
Alize

**Alize** se yon sistèm global van ki soufle a 30° latitid nò ak sid, kote lè a bese, chofe epi retounen nan ekwatè a nan direksyon lwès.

## Referans
Siklòn twopikal

**Siklòn twopikal** se yon gwo tanpèt wotatif ki gen presyon ba ki pran enèji li nan evaporasyon dlo cho oseyan ak nan degajman chalè.

## Referans

## Lyen deyò
Radmare

**Radmare** se yon gwo onn puisan oseyan mouvman vètikal fon lanmè jenere pandan yon tranblemanntè; nan dlo ki pa twò fon, li ka fòme gwo brizan ki deplase vit, ki depase 30 mèt nan wotè epi ki ka domaje zòn kòt yo.

## Referans
Linivè

**Linivè** se yon nan tèmochimi, se sistèm nan plis anviwon li yo.

Linivè ou byen Inivè ou Univè se yon mo kreyol ayisyen ki soti nan mo franse univers ki siyifi tout sa ki ekziste rasanble an yonn kidonk matyè, enèji, Zetwal yo, planèt yo, galaksi yo ak tout espas ki relye galaksi yo ansanm. Univè gen menm sans ak mo kosmos, lanati, lemonn. 

## Referans
Tranzistò

250px|right|thumb|Tranzistò
**Tranzistò** se yon aparèy senp ki fòme avèk sibstans semi-kondiktè dpoe ki ka aji kòm yon anplifikatè pou konvèti yon siyal fèb an yon siyal ki pi fò.

## Referans
Ekinòks prentan

**Ekinòks prentan** se yon rive lè solèy la chofe dirèkteman nan ekwatè a epi lakòz lajounen gen menm dire ak lannwit pou emisfè nò ak emisfè sid.

## Referans
Liy separasyon dlo

**Liy separasyon dlo** se yon espas tè yon sistèm ekoulman dlo drene.

## Jan liy separasyon dlo
Basen vèsan yo ka distenge an twa (3) kalite prensipal.

### Liy kontinantal separasyon dlo
Sou liy kontinantal yo, dlo yo koule sou chak bò nan oseyan diferan, tankou liy kontinantal Kongo-Zambezi (ant Oseyan Atlantik ak Oseyan Endyen). Tout kontinan eksepte Antatik gen youn oswa plizyè liy  kontinantal separasyon dlo.

## Referans

## Lyen deyò
* Liy separasyon dlo sou Seuil de Naurouze
Goo Hara

**Goo Hara**, ki fèt 13 janvye 1991 nan Gwangju (Kore disid) epi ki mouri 24 novanm 2019 (Kore disid), se yon chantèz, mizisyèn K-pop koreyèn. Li se manm gwoup Kara.
## Biyografi
## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
* Goo Hara sou IMDb
Nicole Jung

**Nicole Yongju Jung** (ki fèt 7 oktòb 1991), rele **Nicole Jung** se yon chantè, mizisyen K-pop koren. Li se manm gwoup Kara.
## Biyografi
## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
Kang Jiyoung

**Kang Jiyoung**, rele tou **Jiyoung** oubyen **JY**, ki fèt 18 janvye 1994 nan Paju nan pwovens Gyeonggi (Kore disid), se yon aktris, chantèz, mizisyèn K-pop sidkoreyen. Li se manm gwoup Kara.
## Biyografi
## Zèv li yo
### Fim
* 2015 ː *[[Assassination Classroom (fim)|Assassination Classroom]]* ː Irina Jelavić, "Bitch-sensei"
* 2015 ː *[[Detective Conan: Sunflowers of Inferno]]* ː gid mize (vwa)
* 2016 ː *[[Assassination Classroom: Graduation]]* ː Irina Jelavić
* 2016 ː *Kataomoi Spiral* ː SoYeon
* 2017 ː *DC Super Heroes vs. Eagle Talon* ː Harley Quinn (vwa)
* 2018 ː *Reon* ː Reon Takanashi
* 2018 ː *Watashino Jinsei Nanoni* ː Mizuho Kaneshiro
* 2018 ː *Yaru Onna -She's a Killer-* ː Aiko
## Referans

## Lyen deyò
* Kang Jiyoung sou IMDb
* Sitwèb ofisyèl Kang Jiyoung
Lis Inivèsite nan Dakota Dinò

Ki swiv se yon lis inivèsite nan eta ameriken Dakota Dinò.

## Inivèsite Prive Da Liberal
*Jamestown College

## Inivèsite Prive
*Aakers Business College in Fargo and Bismarck (subsidiary of Rasmussen College)
*University of Mary in Bismarck
*Trinity Bible College in Ellendale
*Jamestown College in Jamestown, North Dakota

## Inivèsite Piblik
*Bismarck State College in Bismarck 
*Dickinson State University in Dickinson 
*Lake Region State College in Devils Lake 
*Mayville State University in Mayville 
*Minot State University in Minot 
*Minot State University-Bottineau in Bottineau 
*North Dakota State University in Fargo 
*North Dakota State College of Science in Wahpeton 
*University of North Dakota in Grand Forks 
*Valley City State University in Valley City 
*Williston State College in Williston

## Inivèsite pou Tribi
*Cankdeska Cikana Community College in Fort Totten
*Fort Berthold Community College in New Town
*Sitting Bull College in Fort Yates
*Turtle Mountain Community College in Belcourt
*United Tribes Technical College in Bismarck

## Enstitisyon Imajinè
*University of Southern North Dakota at Hoople

## Lyen Eksten nan Angle
*Department of Education listing of accredited institutions in North Dakota
Apezantè

**Apezantè** se yon pwa zewo aparan yon objè akòz lè pa gen fòs kontak ki pouse sou objè a.

## Referans
Likid

**Likid** se yon eta matyè ki chanje fòm daprè fòm veso ki kenbe li a men ki pa chanje dimansyon ni volim, ak ki gen patikil an mouvman ki deplase pi vit akoz gen plis enèji.

## Egzanp
Anba kondisyon nòmal tanperati ak presyon, kèk pwodui chimik se likid. Men kèk egzanp : dlo, etanòl, asid silfirik, mèki, bwòm, oktàn.

## Referans

## Lyen deyò
Michael Schumacher

**Michael Schumacher**, ki fèt 3 janvye 1969 nan Hürth, North Rhine-Westphalia (Almay), se yon chofè kous machin alman.
## Biyografi
Li kondwi pou Mercedes GP. Li se yon set-tan Mondyal chanpyon e selon ofisyèl Formula sit entènèt la Youn se "estatistik chofè a pi gran gen espò nan janm wè"; li te kenbe anpil nan dosye chofè fòmil la ki gen ladan pi chanpyona, viktwa ras, tour pi rapid, pozisyon ma, pwen bay nòt ak pi ras te genyen nan yon sèl sezon - 2004. Nan lane 2002 li te vin tounen chofè machin nan sèlman nan Formula 1 istwa fini nan twa tèt la nan tout ras.
## Palmarès

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Michael Schumacher
* Michael Schumacher sou statsf1.com