Kanaval

**Kanaval** se yon kalite manifestasyon festif ki gaye an Ewòp ak Amerik. Li reprezante yon peryòd tan byen detèmine kote moun ki rete nan yon vil oswa nan yon kominote patisipe nan aktivite piblik degize (tankou maske oswa makiye ) epi yo reyini ansanm pou chante, danse, jwe mizik nan lari yo, voye konfeti ak riban espiral, epi defile an gwoup, pafwa òganize alantou yon parad ki konpoze ak mizisyen, dansè ak cha dekore .

Kanaval la konsidere kòm yon eritaj ki soti nan divès rit ansyen tankou Lupercales ak Guillaneu. Yo tradisyonèlman asosye avèk kalandriye kretyen an. Peryòd sa sitiye li ant Epifani, sa vle di,6 janvier ak Madi Gra anvan Mèkredi Sann, yon fèt mobil ki varye ant 3 févriye ak 9 mars selon jan kalandriye litijik la òganize.

## Rasin mo a

Tèm maskilen *kanaval* la te parèt nan lang franse sou fòm *"carneval"* nan lane 1549 pou eksprime sans "fèt ki te òganize pandan peryòd kanaval la»    .

Analiz istorik ak lengwistik montre mo sa a se yon mo prete    ki soti nan mo Italyen carnevale oubyen *"carnevalo"*      . Etimoloji mo a remonte nan laten *"carnelevare* ", yon konpozisyon mòfolojik ki fòme ak *carne* ki vle di "vyann" ak *levare ki siyifi "*retire"    . Nan sans literal, *carnelevare* vle di "retire vyann lan"

Plizyè etimoloji fantezis te pwopoze nan tan pase, pami yo ekspresyon laten "*caro vale*" ki vle di "Orevwa chè" oswa "adye vyann" .

Yon lòt ipotèz pwopoze *carrus navalis* ("cha naval", an fransè), an relasyon ak  ( Isis ).

Jiska diznevyèm syèk la, lang fransè te itilize tèm "*carême-prenant"*  kòm yon sinonim pou "*carnaval* ". Òtograf li te varye selon epòk ak rejyon (tankou *caresme-prenant* oswa *quaresmeprenant*, elatriye. Tèm sa parèt nan jounal Pierre de l'Estoile, nan zèv dramatik Molière, elatriye. Nan kèk rejyon an Frans, yo ka jwenn varyant rejyonal *carême-prenant*, tankou *caramentran* nan pwovens Pwovans  .

Soti nan *"carême-prenant"*  gen de (2) ekspresyon derive ki devlope nan itilizasyon istorik la. Premye a, "tout est de carême-prenant" te sèvi pou dekri sèten lisans sosyal oswa moral, sitou nan domèn konpòtman ak koutim, ki te tradisyonèlman tolere pandan peryòd kanaval la. Dezyèm nan te sèvi kòm referans a yon moun ki abiye an kostim Kanaval, oubyen jeneralman yon moun ki abiye nan yon fason ridikil. Nan sitiyasyon sa a, yon moun tande rèl...Èd, èd, pitit fi ou a, yo ale ak li. Gen kèk mesye ki pran Karèm k ap fòse l pase nan pòt la "Ou ka jwenn li tou nan *Bourgeois gentilhomme* Molière a.". Yo di ou vle bay pitit fi ou pou marye ak yon moun k ap pran Karèm»  .

Sou plan mòfolojik, non *kanaval* la sòti nan adjektif *kanavalèsk* la (ki gen rapò ak kanaval). Men tou gen kèk rejyonalis ki devlope nan itilizasyon fransè a tankou *karnavaleux* ak *karnavalier.* Premye a refere, nan rejyon Dunkerque, nan Bèljik ak nan Kebèk, yak yon patisipan nan kanaval la   . Dezyèm lan fè referans ak yon atis k ap kreye travay pou kanaval la tankou cha alegorik, jeyan, gwo tèt, elatriye. Pami "kanavalye ki pi renome an Frans, gen sila yo ki etabli nan vil Nis kote metye a te transmèt de papa an pitit depi nan ane 1870, epi kote tèm nan konsève yon itilizasyon tradisyonèl ak pwofesyonèl  ."

## Peryòd kanaval yo

Peryòd kanaval la varye anpil selon kote yo ye a;

An Ewòp, kanaval la dewoule jeneralman pandan peryòd ivè a, depi nan mwa novanm rive nan mwa me, selon kalandriye relijye ak tradisyon popilè chak rejyon. Gen kèk tradisyon maskarad ki kòmanse depi nanJou Tout Sen yo tandiske kanaval nan Almay lan ouvè ofisyèlman chak 11 novanm a 11 è 11 egzakteman, nan kad Fwa Sen Maten yo  . 

Majorite kanaval nan Ewòp fèt apre fèt Nwèl la, e yo konn kòmanse swa nan Epifani, swa pou jou Sen Antwan ak seremoni tradisyonèl touye kochon an, oswa pandan Chandeleur. Nan lòt ka, yo ka kòmanse yon mwa, kenz (15) jou, oswa jedi ki vin anvan Madi Gra. Gen lòt fòm kanaval, tankou *Laetare*, ki fèt nan mitan Karèm .  Anplis, nan peyi Scandinavie, kanaval yo dewoule ozalantou fèt Pannkòt, pandan Kanaval Notting Hill la nan mwa dawout. .

Nan peyi Swis an patikilye, kanaval bal (Carnaval de Bâle) la kòmanse lendi ki vini apre Mèkredi Sann a 4 è dimaten, tandiske nan vil Lucerne, selebrasyon an louvri Jedi Gra a a menm lè a. Nan Lagrès kanaval la rele Apokriá epi li fini jou yo rele  Lendi Pi a.

## Istwa

### Diferan ipotèz sou orijin Kanaval la

Yo konpare tradisyon kanaval la ak anpil lòt tradisyon, san yo pa etabli yon liy klè atravè yon kontinwite pratik san kanpe. Sa vle di, ipotèz yo oswa rechèch yo plis apiye sou analoji pratik ak fonksyonèl ant divès tradisyon.

#### Pre-istwa
Plizyè ipotèz oswa teyori pwopoze pou eksplike orijin kanaval la.

Filològ Karl Meuli a, avanse lide prezans mask yo, ki reprezante moun ki mouri yo , ta kapab pèmèt nou makònen kanaval la ak yon fòm adorasyon zansèt ki ta gen rasin pre-istorik . Pou li menm, dimansyon maskarad la tradui yon pratik senbolik ki asosye ak relijyon primitif yo. Menm jan tou, Folkloris Claude Gaignebet, bò kote pa l, mete aksan sou degizman (kostim) an lous yo li konekte ak totemis, yon sistèm senbolik yo jwenn tou nan penti gwòt yo  .

#### Antikite
Anpil fèt antik konsidere kòm zansèt kanaval la. Pami yo, yo site fèt kèltik Imbolc la, sitou pou eksplike itilizasyon siflè oswa vesi gonfle, men tou Sacaea yo, festival Babilonyen kote yo te sakrifye yon wa fiktif pou ajiste kalandriye linè ak solè yo; Bakchanal Grèk ak Women yo, Saturnalia yo, Lupercalia yo, Kalendae janvye yo, ansanm ak festival Isis yo nan kòmansman prentan, ki te make ak lansman yon "cha naval» .

#### Krisyanis

De (2) ipotèz prensipal sipoze kanaval la gen yon orijin kretyen.

Premye a, ki asosye ak etnològ Arnold van Gennep , konsidere kanaval la kòm yon reyaksyon popilè fas ak privasyon Karèm nan. Youn nan agiman prensipal yo se agiman etimolojik la, kote yo ta soti non kanaval la nan laten *carne levare* (retire vyann) oswa nan italyen *carne vale* (orevwa vyann ).

Dezyèm ipotèz la, sitou nan men folkloris  li entèprete kanaval la kòm yon estrateji konsyan nan Legliz kretyen an. Dapre vizyon sa, legliz la ta entegre koutim payen yo pandan l ta sèvi ak yo pou senbolize mal. Gen lòt tradisyon kretyen ki montre afilyasyon ak kanaval la, tankou fèt Sen Antwan Abè oswa Sen Nikola nan Otrich.

Finalman jeyan pwosesyonèl yo, espesyalman nan nò Lafrans ak Bèljik sèvi kòm temwanyaj istorik enpòtan sou dinamik sa a. Yo reprezante yon evolisyon figi sen kretyen yo ki te konn selebre nan kad rit relijye popilè yo  .

### Mwayennaj yo

Pandan peryòd Mwayennaj yo, pwosesyon konfreri pwofesyonèl yo te sibi yon transfòmasyon piti piti pou yon tounen kanaval iben. Evolisyon sa te fèt gras ak entegrasyon pyès teyat komik ki te vin tounen pita Commedia dell'arte . Anplis de sa, plizyè ipotèz istorik ak antwopolojik pwopoze yon rapwòchman ant kanaval la ak lòt tradisyon medyeval, tankou Fèt Moun Fou yo  .

### Renesans
Laurent le Magnifique te yon gwo patwon nan domèn kanaval la, kote li te konn pase kòmand pou konstrui cha dekoratif ki te devlope sou tèm mitolojik  .

Peryòd Renesans lan make tou epòk aparisyon Kanaval nan zile antiy yo. Kolon Ewopeyen yo te pote l epi yo te mete popilasyon Afriken-desandan yo ak popilasyon esklav yo sou kote. Pou yo te bay kolon yo yon repons, gwoup sa yo te òganize pwòp seremoni pa yo ki vin genyen gwo sikè depi lè sa a   .

### Tradisyon Karayibyen an
Kanaval nan Zantiy yo te vin tounen yon seri manifestasyon fèt popilè ki pran yon dimansyon enpòtan depi lè kolon yo ak esklav yo rive nan rejyon an pandan sèzyèm ak 17yèm syèk yo. Esklav ki pa t kapab patisipe nan kanaval Ewopeyen yo te òganize pwòp seremoni pa yo, ki, depi lè sa a te gen anpil siksè. Avèk ogmantasyon migrasyon kominote antiyèz yo, gen nouvo fòm kanaval ki te parèt. Konsa, nan vil Lond, pa egzanp, te gen Kanaval Notting Hill la, ki te kreye nan ane 1960 yo, vin etabli kòm youn nan evènman ki gen plis enpòtans nan Wayòm Ini a. Chak ane, li rasanble anviwon de(2) milyon moun  . Sa ki konfime dimansyon transnasyonal ak enpak sosyokiltirèl kanaval zantiyè yo nan espas mondyal la.