Eleksyon prezidansyèl ayisyèn an 1876

**Eleksyon prezidansyèl ayisyen 1876** te fèt sou **[[17 jiyè]] [[1876 (almanak gregoryen)|1876]]**. Scrutin sa a, ki te òganize de fason endirèk, te pèmèt Palman an (ki gen 21 senatè ak 72 depite) chwazi Prezidan Repiblik Ayiti la pou yon manda kat ane. 

Pierre Théoma Boisrond-Canal, chèf Pati Liberal la, te eli prezidan.

## Konteks istorik
Manda Michel Domingue, ki te eli an 1874, te make pa gwo tansyon politik. Eleksyon lejislatif 1875 yo pa t pèmèt okenn nan de gwo pati yo – ni Pati Nasyonal ni Pati Liberal – jwenn yon majò majorite ni nan Sena ni nan Chanm Depite yo. Sitiyasyon sa a te kreye yon fragmantasyon nan Palman an, pandan anpil palmantè san etikèt te pran plas yo.

Malgre absans yon majò majorite, prezidan Domingue te chache dirije ak sipò Pati Liberal la, men administrasyon li an te rapid vin rankontre yon opozisyon ki te vin pi fò chak jou. Gouvènman an, dirije pa Septimus Rameau, vis-prezidan ak moun ki te gen anpil enfliyans nan rejim nan, te mennen yon politik reyaksyonè ak repwesif, sa ki te fè gwo kòlè nan mitan popilasyon an.

Tansyon yo te rive nan tèt yo pandan avril 1876, ak yon seri emeut ki te eklate apre asasina Septimus Rameau. Soulèvman sa yo te kraze gouvènman an nèt e te fòse Michel Domingue demisyone sou 23 avril 1876. Devan kriz sa a, Palman an te konfye entèim nan Pierre Théoma Boisrond-Canal, chèf liberal la, ki te gen misyon pou òganize eleksyon prezidansyèl yo.

## Sistèm elektoral
Konstitisyon 1867 la, ki te toujou an vigè, te prevwa yon manda prezidansyèl kat ane, ak yon eleksyon kote prezidan an chwazi pa yon Palman bikameral ki te gen ladan :

* 21 senatè ;
* 72 depite.

## Kandida yo
De gwo kandida te parèt, reflete gwo divizyon ant de pati prensipal yo :

# Pierre Théoma Boisrond-Canal (Pati Liberal)
#* Chèf pati liberal ak yon figi respekte nan Palman an, Boisrond-Canal reprezante kontinite ideyolojik Pati Liberal la. Li te gen sipò elit yo ak yon fraksyon depite nasyonal yo.
# Lysius Salomon (Pati Nasyonal)
#* Chèf pati nasyonal ak ansyen minis, Salomon reprezante opozisyon ak pouvwa liberal ak elit yo, li fè tèt li pòtpawòl mas popilè yo ak popilasyon nwa yo, an opozisyon ak milat yo.  

## Rezilta yo
Nan yon klima ki te ranpli ak ensètitid, Palman an te reyalize vòt la sou 17 jiyè 1876. Divizyon ki te egziste ant palmantè yo ansanm ak absans yon majò majorite te fè eleksyon an vin trè sere.

Avèk viktwa sa a, Boisrond-Canal te vin prezidan.

## Konsekans yo
Eleksyon Pierre Théoma Boisrond-Canal reprezante yon viktwa enpòtan pou Pati Liberal la. Men, kontèks politik la te rete trè frajil :

# Divizyon palmantè : Absans yon majò majorite solid nan Palman an te reprezante yon gwo defi pou gouvènans lan.
# Rekonsilyasyon nasyonal : Nouvo prezidan an te oblije travay pou kalme tansyon ant fraksyon politik yo e pou rebati inite nasyonal la.
# Reyalizasyon refòm yo : Liberal yo te pwomèt refòm sosyal ak ekonomik, men reyalizasyon yo te depann de kapasite yo pou jwenn konsansis nan yon Palman fragman.

Eleksyon 1876 la te poze baz pou yon sistèm politik kote alternans te vin posib, malgre difikilte ki te gen nan yon demokrasi ki t ap fè premye pa li yo.

## Referans

* Konstitisyon ayisyen 1867.
* Achiv palmantè ayisyen, 1876.
* Etid politik ayisyen, Charles Dupuy, 1978.

## Lyen deyò