Nwèl

**Nwèl** se fèt Kretyen ki selebre Nativite, sa vle di selebrasyon ki raple nesans Jezi Kris la. Selebrasyon Nwèl la vini yon ti tan apre solstis sezon fredi nò ak ki asosye li (gade anba a). dekristyanizasyon fè sa, jodi a selebrasyon Nwèl la koupe soti nan fondasyon relijye li nan anpil peyi Lwès, men li rete la kòm yon selebrasyon tradisyonèl. .

Etabli 25 desanm nan 4yèm syèk la ​​epi gaye pa kretyenizasyon pwogresis Ewòp ak basen Mediterane a, selebrasyon Nativite sa a pran yon ti tan. kote pou diferan festival ki gen rapò ak solstis sezon fredi a (Germanic festival Yule, festival Mithras, Saturnalia festival relijye women elatriye). Kris la te prezante kòm "solèy jistis la" nan yon nouvo epòk, nesans li louvri ane litijik kretyen an pandan yon Mès minwi ritualize.

Istwa levanjil la sou nesans Jezi a sèvi kòm baz pou plizyè syèk nan gwo atistik richès (penti, eskilti, mizik, literati) ranfòse pa difizyon popilè bèso nan 13yèm syèk la, men fèmantasyon lòt tradisyon ki lye ak solstis la pa t disparèt nèt. Men ki jan sapen Alman-nòdik la, yon siy yon nati vivan malgre sezon fredi, te onore depi nan 16yèm syèk la ​​e menm jwenn wout li nan legliz. Pyebwa Nwèl la pral parèt kòm yon senbòl sezon fèt fen ane a ansanm ak de-kristyanizasyon Ewòp la nan tan modèn.

Tradisyon Santa Claus, ki te vin mondyal nan 20yèm syèk la, te konplete evolisyon sa a ki te ajoute yon dimansyon sekilè nan selebrasyon kretyen an, plis oryante sou timoun, fanmi ak Kado.

## Etimoloji

Mo *Nwèl la* se ateste soti nan . Dapre *Trésor de la langue française informatisé*, de pi ansyen mo ki plis konnen, youn (**') nan ''[[Comput (Philippe de Thaon)|Comput]]'' nan [[Philippe de Thaon]], ki gen dat  oswa ; ak lòt la (**') nan *[[St Brendan|Voyage de saint Brendan]]* Benedeit, ki soti nan premye trimès .

Mo *Nwèl la* pataje menm etimoloji ak tèm ekivalan a nan pifò gwo lang womàn yo (Italyen **'; Occitan **', **'; Katalan **'; Pòtigè **' ), osi byen ke ak [[lang seltik yo]], sètadi, adjektif Latin **' ki vle di "nan nesans, ki gen rapò ak nesans" ( soti nan * * 'born'), premye asosye ak mo Laten **' 'jou' nan fraz **' "jou nesans" redwi a **' pa adjektif sa a nan ''[natále(m)]'', ki itilize nan [[Laten eklezyastik]] pou deziyen [[Nativite|Nativite Kris la]].

== Orijin ==

Byen anvan aparisyon [[Krisyanis la]], sezon frèt la te deja yon epòk esansyèl nan ane a. Vrèmanvre, [[Latè]] fè yon sèl wotasyon alantou solèy la nan 365 jou. Li vire tou sou tèt li sou yon aks enkline pa apeprè 23°5. Se poutèt sa li pa ekspoze nan menm fason an nan [[solèy]] pandan tout ane a. Sa eksplike altènasyon [[Sezon|sezon]]. Nan [[ete]], [[Emisfè Nò|Emisfè Nò]] benefisye de anpil solèy. [[Solstice|solstis ete]] (21 jen) se jou ki pi long nan ane a. Soti nan la, jou yo ap diminye. Pandan [[ivè]], pati sa a gen mwens limen. [[solstis sezon fredi]] (21 desanm) se jou ki pi kout nan ane a. Apati dat sa a, jou yo kòmanse vin pi long. Gason, yo te obsève fenomèn sa a, atribiye li nan divinite yo. Senbolis renesans nati sa a nan [[prentan]] te ankouraje moun pou yo rann yo omaj. Se konsa, te gen anpil [[Paganis|kwayans payen]] ki gen rapò ak fètilite, [[manman|matènite]] ak pwokreyasyon. Se poutèt sa, sa te lakòz anpil manifestasyon.

Tradisyon ansyen sa yo gen anpil pwen ki sanble ak fèt kretyen an. Konsa, kretyen yo te reyisi piti piti nan [[Apwopriye kiltirèl|apwopriye kilti ki antoure yo]] ki te vin tounen yon pati nan idantite yo epi ki finalman te evolye anba efè [[senkretis]] ak [[kretyanizasyon] ] ansyen sosyete a, yon fenomèn ke istoryen yo konnen anba. non **' ("Entèpretasyon kretyen").

### Fiksasyon Jou Nwèl
Anvan [kretyanizasyon [Lwès la, yo te fikse yon fèt ki rele **', "jou nesans solèy san viktwa a" 25 desanm pa [[Anperè Women an]] [[Aurelian (Anperè Women)|Aurelian]] nan [[274]], kòm yon gwo selebrasyon nan kil la nan **' (solèy la enkonkeri). Kidonk, Aurélien chwazi yon dat ki toupre solstis sezon fredi, ki koresponn ak jou apre fen Saturnalia{{referans tradisyonèl yo]], men tou ak jou nesans divinite solè a. Mithra fete. Aurélien tout bon vle inifye relijyon anpi a, lè li chwazi dat sa a, li fè patizan **' plezi ak [[kil Mithras]] pandan y ap mete festival la nan kontinwite a. fèt tradisyonèl women yo.

== Selebrasyon ==
Pandan peryòd Nwèl la, li nòmal pou bay kado ak eksprime [[solidarite (nosyon)|solidarite]] anvè [[povrete|prive]]. [[Kado (akt)|donasyon]] prezan nan anpil [[tradisyon]], tankou sa ki sèvi yon repa bay premye [[Povrete|pòv]] yo rankontre nan Jou Nwèl la, oswa nan jenerozite eksepsyonèl [[ alms]] yo akòde [[mandyan]]s nan fen sèvis selebre pandan lannwit Nwèl la.

Popilarite jou fèt sa a te vle di ''Nwèl'' vin tounen yon [[ti non]] ak yon [[prenon]] nan anpil [[lang]] [[pèp kretyen]] ] yo pale.

An jeneral, Nwèl la tounen yon [[festin]] [[sekilè]] kote manm yon menm [[fanmi]] rankontre epi fè echanj kado youn ak lòt dapre yon seremoni ki gaye anpil nan [[Lwès la]]: dekorasyon an. lakay li ak pye bwa Nwèl la ([[Pyebwa Nwèl|pipen pye bwa]] nan peyi frèt oswa tanpere); enstalasyon, nan aswè  pou [[Nwèl la]], chosèt sou [[chemine]] a oswa soulye tout manm fanmi an nan pye pye bwa a; ouvri kado yo kèk èdtan apre, souvan nan [[maten]] ; repa ki gen yon [[Kodenn Nwèl]] epi ki fini ak yon [[Jounal Nwèl]], elatriye. Yo jwenn [[rit|rityèl]] sa a tou nan echèl yon [[populasyon]] lokal ak dekorasyon [[ri]]s ak [[fenèt]] boutik nan [[vil]] ak [[ vilaj yo]] depi kòmansman mwa desanm, arive [[Santa Claus]] sou [[Mache (kote)|mache yo]]oswa nan [[lekòl matènèl yo]], oswa nan mwa janvye pa [[Wa a.Gato]], ki selebre arive [[Wa Saj yo]] bay [[timoun]] [[Jezi Nazarèt|Jezi]].


=== Selebrasyon seremoni kretyen - Siyifikasyon selebrasyon sa a ===
Pifò [[Legliz (enstitisyon)|Legliz]] [[kretyen]] selebre Nwèl nan  nan [[kalandriye litijik yo]] respektif yo, ki ka koresponn ak yon dat diferan de [[ kalandriye kalandriye. ]].  make depi [[Aurelian (Anperè Women)|Aurelian]] (depi [[274]]) anivèsè ''[[Sol Invictus la (relijyon)|]]''. Pou rezon [[Symbol|senbolik]], ak nan yon dezi pou kretyen ansyen [[festival payen yo|fèst payen yo]], dat sa a te piti piti pwolonje nan tout [[Lwès la]] [[Laten]]. Nan [[Krisyanis]], dat sa a se poutèt sa koresponn ak fèt la nan nesans [[Jezi Kris la|Kris la]], men se pa ak [[nesans li]].

Pou [[Krisyanis Otodòks|Legliz Otodòks]], ki gen [[kalandriye litijik]] ki baze sou [[kalandriye Jilyen an]], dat 25 desanm nan koresponn ak  nan kalandriye sivil aktyèl la. ak nan [[solstis sezon fredi]] nan [[kalandriye moun peyi Lejip la]]. Se sèlman [[Legliz Apostolik Amenyen an]] ki te konsève dat egzak  kòm jou fèt Nwèl la. [[Legliz Katolik Women]], [[Pwotestantis|Pwotestan]] Legliz yo ak Legliz [[Evanjelik|Evanjelik Kretyen]] yo selebre Nwèl nan  nan [[Kalandriye Gregoryen an]], ki se kalandriye sivil aktyèl la. Jou Sen [[Jezi Kris la|Emanyèl]] te fikse byen ta nan [[Anpi Women]] nan [[Lwès]], alantou mitan  la.

Konstitye ak [[Pak]] youn nan gwo [[kalandriye kretyen#klasifikasyon kwonolojik dapre ane gregoryen an|Feste kretyen yo]], Nwèl te piti piti pran sou [[tradisyon]] lokal yo, melanj de inovasyon ak antretyen nan ansyen [[fòlklò]], nan pwen pou prezante aspè yon festival popilè [[sekilè]] ak anpil varyasyon, nan [[tan]] tankou nan [[espas (nosyon)|espas] . Asosyasyon memwa yon nesans te fasilite plas santral [[fanmi an]] te pran nan siyifikasyon ak pwogrè selebrasyon sa a. [[Legliz Katolik Women]], pa egzanp, ensiste sou aspè sa a depi lè yo te etabli an [[1893]] fèt “[[Fanmi Sen]]”, dimanch ki vin apre 25 desanm nan. Kado yo, sou fòm [[Strenna]], sanble se yon reminissans kado yo te bay pandan fèt Romen [[Saturnalia]], an Desanm (**' ).

## Nòt ak Referans
### Nòt

### Referans

## Lyen deyò