open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clotilde Mollet

**Clotilde Mollet** se yon aktris fransèz.

## Biyografi
Li marye ak aktè a Hervé Pierre.

## Zèv li yo
### Sinema
#### Fim
* 1992 : *[[La Crise]]* de Coline Serreau : Tania
* 1996 : *[[Un héros très discret]]* de Jacques Audiard : Odette
* 1996 : *[[Le Dernier des Pélicans|Le Dernier des pélicans]]* de Marco Pico
* 1997 : *[[Mange ta soupe]]* de Mathieu Amalric
* 1998 : *[[Le Violon rouge]]* de François Girard : Antoinette Poussin
* 1999 : *[[Le Bleu des villes]]* de Stéphane Brizé : Corinne
* 2001 : *[[Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain]]* de Jean-Pierre Jeunet : Gina
* 2003 : *[[Elle est des nôtres]]* de Siegrid Alnoy : Carole
* 2006 : *[[La Tourneuse de pages]]* de Denis Dercourt : Virginie
* 2007 : *[[Hellphone]]* de James Huth : Madanm Soupir
* 2009 : *[[Sommeil blanc]]* de Jean-Paul Guyon : Françoise
* 2011 : *[[Intouchables (fim)|Intouchables]]* d'Eric Toledano ak Olivier Nakache : Marcelle
* 2014 : *[[Samba (fim, 2014)|Samba]]* d'Eric Toledano ak Olivier Nakache : Josiane
* 2015 : *[[Journal d'une femme de chambre (fim, 2015)|Journal d'une femme de chambre]]* de Benoît Jacquot : Madanm Lanlaire
* 2017 : *[[Maryline]]* de Guillaume Gallienne : manman Maryline
* 2018 : ''Pupille'' de Jeanne Herry : Mathilde François
* 2020 : *[[Des hommes (fim)|Des hommes]]* de Lucas Belvaux : Nicole
* 2022 : *[[L'Origine du mal (fim)|L'Origine du mal]]* de Sébastien Marnier : pwopryetè

#### Kout fim
* 1988 : *[[La Police]]* de Claire Simon
* 2005 : *[[Mille soleils (kout fim)|Mille soleils]]* de Mathieu Vadepied (kout fim) : manman

### Televizyon
#### Seri televizyon
* 2000 : *[[Les Enfants du printemps]]* : Annie
* 2001, 2007 : *[[PJ (seri)|P.J.]]* : Madanm Lemoine / Madanm Rouche
* 2006 : ''Louis la brocante'' : Hélène
* 2019 : *[[Laëtitia (seri)|Laëtitia]]* (mini-seri) : Michelle Patron
* 2021 : *[[Gloria (seri, 2021)|Gloria]]* : Carole Faustin
* 2021 : *[[Les Rivières pourpres (seri)|Les Rivières pourpres]]* : Belmonte
* 2022 : *[[Une mère parfaite]]* : sikològ
* 2022 : *[[OVNI(s)]]* : Odile de Courcel

#### Fim televizyon
* 2003 : *[[Par amour (fim)|Par amour]]* d'Alain Tasma : Doktè Sophie Vallier
* 2003 : *[[La Chose publique]]* de Mathieu Amalric : yon fanm politik

## Referans

## Lyen deyò
* Clotilde Mollet sou IMDb
Johan Heldenbergh

**Johan Heldenbergh**, ki fèt 9 fevriye 1967 nan Wilrijk (Bèljik), se yon aktè ak direktè teyat bèlj.

## Biyografi
Johan Heldenbergh li te marye pou diznèf ane ak aktris la, Joke Devynck ak ki moun li te gen twa (3) pitit. Iyo te viv nan Hofstade ak separe an 2013. Depi lè aktè a te fiyanse ak yon jèn aktris bèlj, Jozefien Mombaerts.

## Zèv li yo
### Teyat
* 2003 : *Massis the musical*
* 2005 : *Maria Eeuwigdurende Bijstand*
* 2006 : *Trouwfeesten en processen*
* 2008 : *Broeders van liefde*
* 2008 : *The broken circle breakdown featuring the cover-ups of Alabama*
* *Vorst/Forest*
* *De Pijnders*
* *In de Gloria*

### Sinema
* 1995 : *[[Antonia et ses filles]] (Antonia)* de Marleen Gorris : Tom
* 1998 : *[[She will be mine]]* de Michel Maréchal (kout fim) : 
* 2003 : *[[Any Way the Wind Blows]]* de Tom Barman : Schoesetters
* 2004 : *[[Steve + Sky]]* de Felix Van Groeningen : Jean-Claude
* 2007 : *[[Firmin (fim)|Firmin]]* de Dominique Deruddere : "bwison sidimansyone"
* 2007 : *[[Ben X]]* de Nic Balthazar : pwofesè relijyon
* 2008 : *[[Moscow, Belgium]]* de Christophe Van Rompaey : Werner
* 2009 : *[[La Merditude des choses]]* de Felix Van Groeningen : Breejen
* 2010 : *[[Turquaze]]* de Kadir Feraci Balti : Koenraad De Schepper
* 2010 : *[[Hasta la vista (fim)|Hasta la vista]]* de Geoffrey Enthoven : Maarten
* 2012 : *[[Alabama Monroe]] (The Broken Circle Breakdown)* de Felix Van Groeningen : Didier
* 2015 : *[[Belgica (fim)|Belgica]]* de Felix Van Groeningen : Bruno Schollaert
* 2015 : *[[La Résistance de l'air]]* de Fred Grivois : Renaud
* 2015 : *[[Le Tout Nouveau Testament]]* de Jaco Van Dormael : prèt la
* 2016 : *[[Les Confessions (fim)|Les Confessions]]* (*Le confessioni*) de Roberto Andò : Michael Wintzl
* 2017 : *[[La Femme du gardien de zoo]]* (*The Zookeeper's Wife*) de Niki Caro : Jan Żabiński
* 2017 : *[[Gaspard va au mariage]]* d'Antony Cordier : Max, papa Gaspard
*2017 : *[[Kleine IJstijd]]* de Paula van der Oest : Alex
* 2017 : *[[55 Steps]]* de Bille August : Robert
* 2018 : *[[Carnivores (fim)|Carnivores]]* de Jérémie Renier ak Yannick Renier : Paul Brozek
* 2018 : *[[Larguées (fim, 2018)|Larguées]]* d'Éloïse Lang : Thierry
* 2018 : *[[The Wall Street Project]]* (*The Hummingbird Project*) de Kim Nguyen : Amish Elder
* 2019 : *[[Porcelain]]* de Jenneke Boeijink : Arend
* 2020 : *[[Qu'un sang impur...]]* d'Abdel Raouf Dafri : kolonèl Andreas Breitner
* 2020 : *[[Quo vadis, Aida ?|La Voix d'Aïda]]* (*Quo vadis, Aïda ?*) de Jasmila Žbanić : kolonèl Thom Karremans
* 2020 : *[[Sisyphus at Work]]* de Ramon Gieling : gason Talma
* 2021 : *[[Mon père est une saucisse]]* (*Mijn vader is een saucisse)* d'Anouk Fortunier : Ron
* 2021 : *[[Cool Abdoul]]* de Jonas Baeckeland : Ron
* 2021 : *[[Une femme de notre temps]]* de Jean-Paul Civeyrac : Hugo
* 2021 : *[[Encontro]]* de François Manceaux : Alain

## Referans

## Lyen deyò
* Johan Heldenbergh sou IMDb
Chimborazo

**Chimborazo** se yon estratovòlkan nan peyi Ekwatè ak mòn nan ki pi wo nan peyi sa a. Li sitiye nan Mòn Kòdilyè dèzand yo toupre vil Riobamba, apeprè 180 km Quito ak 150 km Guayaquil. Li gen  yon wotè 6 263,87 mèt anwo nivo lanmè.  Li se pik la ki pi wo nan Zand Ekwatoryèn yo, ki domine yon zòn nan 50 000 km2, baz li yo se 20 km an dyamèt.

Dènye eripsyon li te ye nan ane 550 apre Jezikri.

Li rele "Taita Chimborazo", setadi Papa Chimborazo, manman ki asosye yo se Mama Tungurahua. 

## Non lye
Mo a soti nan pwononsyasyon Panyòl chimba razu (nan lang kechua) ki vle di "nèj sou lòt bò a" oswa "glas sou lòt bò a".

## Pi wo somè nan mond lan
Chimborazo ka defini kòm pik ki pi wo nan mond lan, konsidere li pi lwen nan sant Latè. Vreman vre, Latè a gen yon fòm elipsoyid, ki gen reyon apeprè 21 km pi gwo nan ekwatè a pase nan pòl yo. Chimborazo a se pi pre ekwatè sa a, plis konsa pase somè yo nan Himalaya.

Dyamèt nan zòn ekwatoryal la se pi gwo nan tout planèt la. Si yo mezire distans ki soti nan sant Latè a, somè li a se pwen ki pi lwen, ki depase Everest pa plis pase de (2) kilomèt.
Somè Chimborazo se poutèt sa tou pwen sou sifas Latè ki gen distans minimòm de Solèy la pandan yon ane se pi piti a. Dapre mezi yon misyon franse-ekwadoryen te pran nan Enstiti Rechèch pou Devlopman an, somè Chimborazo a se 6 384,416 kilomèt de sant Latè (Everest se 6 382,605 kilomèt lwen).

## Jewografi
Glasye Chimborazo a se sous rezèv dlo pou moun ki rete nan kanton Bolivar ak Chimborazo, tou de nan Ekwatè. Kapital la nan kanton Bolivar, Guaranda (25 000 moun) apwovizyone pa vertientes nan wo páramo (arid plato anden pi wo a 4 000 m) ki sitiye 25 km soti nan vil la.

## Istwa

Charles Marie de La Condamine fè premye rekonesans an 1736, pandan yon kanpay pou mezire longè yon ak meridiyen yon degre toupre ekwatè a. Li rive nan altitid 4 755 mèt.

Nan dat 23 jen 1802, jewograf syantifik alman Alexander von Humboldt ak botanis franse Aimé Bonpland akonpaye pa yon pòtè ak Carlos Montufar, te eseye monte vòlkan sa a, ki te lè sa a, konsidere kòm pi wo pik nan mond lan.

## Referans

## Lyen deyò
Joseph Befe Ateba

**Joseph Befe Ateba**, ki fèt 25 avril 1962 nan Nkoabe (Kamewoun) epi ki mouri 4 jen 2014 nan Pretoria (Afrik disid), se yon evèk katolik kamewounè.

## Biyografi
Li te premye evèk nan Kribi.

Li te òdone kòm prèt nan dat 20 jen 1987, answit Benedict XVI te nonmen l Evèk Kribi nan dat 19 jen 20081, yon pozisyon li te kenbe jouk li mouri, a laj 52 an, apre yon maladi long. Evèk Damase Zinga Atangana pran plas li.

Evèk Ateba se otè tou yon pyès teyat (*Dieu devant la barre*), de (2) woman : *Yobo : la spirale de l'épreuve* (2003) ak *Le guépier* (2009), yon esè : *Le synode africain : un chantier permanent* (2002)

## Zèv li yo
* *Dieu devant la barre* (pyès teyat)
* 2002 : *Le synode africain : un chantier permanent* (esè)
* 2003 : *Yobo : la spirale de l'épreuve* (woman)
* 2009 : *Le guépier* (woman)

## Bibliyografi
* 

## Referans

## Lyen deyò
* (en) Joseph Befe Ateba sou catholic-hierarchy.org
Wikipedya nan detwa mo

Wikipedya se yon pwojè ansiklopedi kolektif ki tabli sou Entènèt, inivèsèl, ki nan lang epi ki fonksyone sou prensip wiki a. Wikipedya gen entansyon ofri kontni ki ka itilize libelibè, ki objektif e ki ka verifye, ke tout moun ka modifye ak amelyore.

**Pwojè sa a baze sou **, ke li esansyèl pou konnen ak respekte.

Paj èd sa a gen **tout sa ou bezwen... epi sèlman esansyèl** pou w konnen pou w pa desevwa pa premye eksperyans ou sou Wikipedya. .

Si ou poko genyen youn, li rekòmande pou **kreye yon kont** ( cf. Èd: kont itilizatè ) pou rantre nan kominote a. W ap jwenn paj èd sa a nan lyen yo bay nan mesaj akeyi w ap resevwa a.

## Wikipedya se yon pòt ki louvri pou konesans
Une femme de notre temps

***Une femme de notre temps*** se yon fim dramatik franse reyalize pa Jean Paul Civeyrac ak soti an 2022.

## Rezime

## Ekip teknik

## Aktè
* Sophie Marceau kòm Juliane Verbeke
* Johan Heldenbergh kòm Hugo
* Cristina Flutur kòm Virginia
* Héloïse Bousquet kòm Solène
* Michaël Erpelding kòm Nils
* Ouassini Embarek kòm Samy
* Frédéric Matona kòm yon polisye

## Referans

## Lyen deyò
* ''Une femme de notre temps'' sou IMDb
Outer Banks (seri)

***Outer Banks*** se yon seri televizyon amerikèn kreye pa Shannon Burke, Josh Pate ak Jonas Pate e difize depi 15 avril 2020 sou platfòm Netflix

## Rezime
Nan Outer Banks nan Karolin dinò, yon gwoup adolesan ki rele "Pogues" detèmine pou yo chèche konnen poukisa papa John B te disparèt misterye, epi pazapa yo dekouvwi trezò a papa John B te kòmanse chèche an.

Pouswiv pa lwa a ak yon gwoup rich nan Figure Eight Kooks, Pogues yo ap chèche simonte obstak tankou dwòg, lanmou, batay, amitye, lajan, ak privasyon dwa ameriken.

## Ekip teknik

## Aktè
### Aktè prensipal
* Chase Stokes kòm John Booker « John B. » Routledge
* Madison Bailey kòm Kiara « Kie » Carrera
* Rudy Pankow kòm JJ Maybank
* Jonathan Daviss kòm Pope Heyward 
* Madelyn Cline kòm Sarah Cameron
* Charles Esten kòm Ward Cameron
* Drew Starkey kòm Rafe Cameron
* Austin North kòm Topper Thornton

### Aktè segondè
* Adina Porter kòm cherif Susan Peterkin
* Caroline Arapoglou  : Rose Cameron, bèlmè Sarah
* Cullen Moss kòm ofisye Shoupe
* Deion Smith kòm Kelce
* Julia Antonelli kòm Wheezie Cameron, pitit sè Sarah 
* E. Roger Mitchell kòm Msye Heyward, papa Pope
* CC Castillo kòm Lana Grubbs
* Nicholas Cirillo kòm Barry
* Chelle Ramos kòm depite Plumb
* Brian Stapf kòm Cruz
* Gary Weeks kòm Luke Maybank, papa JJ
* Marland Burke kòm Mike Carrera, papa Kiara
* Samantha Soule kòm Anna Carrera, manman Kiara
* Charles Halford kòm John « Big John » Routledge, papa John B
* Brad James kòm Ajan Bratcher
* Terence Rosemore kòm kapitèn Terrance
* Carlacia Grant kòm Cleo
* Elizabeth Mitchell kòm Carla Limbrey
* Jesse C. Boyd kòm Renfield, demifrè Limbrey

## Referans

## Lyen deyò
* ''Outer Banks'' sou IMDb
* ''Outer Banks'' sou Netflix
Mikwo-Eta

**Mikwo-Eta** se yon eta souveren ki gen yon ti popilasyon oswa yon ti zòn tè, anjeneral tou de. Sepandan, siyifikasyon "eta" ak "trè piti" yo pa byen defini nan lwa entènasyonal. 

Egzanp mikwo-Eta yo souvan aksepte yo enkli Andò, Lichtènstayn, Zile Machal, Eta Federasyon Mikwonezi, Monako, Nayouwou, Palawo, Sen Maren ak Touvalou. Pi piti antite politik ki rekonèt kòm yon eta souveren se vil Vatikan, ki gen mwens pase 1 000 rezidan ak yon zòn sèlman 49 ekta (120 ak).

Mikwo-Eta pa ta dwe konfonn ak mikwonasyon, ki se antite ki pa rekonèt.

## Lis
Lis sa a gen ladan tout mikwo-Eta yo, soti nan pi piti a (Vatikan an) rive nan pi gwo a (Islann) 
(**Remak: km² se yon sipèfisi nan peyi**)
* 1 : Vatikan (0,44 km²)
* 2 : Monako (2,02 km²)
* 3 : Nayouwou (21 km²)
* 4 : Touvalou (26 km²)
* 5 : Sen Maren (61 km²)
* 6 : Lichtènstayn (160 km²)
* 7 : Zile Machal (181 km²)
* 8 : Sen Kits ak Nevi (261 km²)
* 9 : Maldiv (298 km²)
* 10 : Malt (316 km²)
* 11 : Grenad (344 km²)
* 12 : Sen Vensan ak Grenadin (389 km²)
* 13 : Lababad (430 km²)
* 14 : Antigwa ak Babouda (443 km²)
* 15 : Sechèl (455 km²)
* 16 : Palawo (459 km²)
* 17 : Andò (468 km²)
* 18 : Sent Lisi (616 km²)
* 19 : Eta Federasyon Mikwonezi (712 km²)
* 20 : Sengapou (714 km²)
* 21 : Tonga (747 km²)
* 22 : Dominik (751 km²)
* 23 : Barayn (765 km²)
* 24 : Kiribès (811 km²)
* 25 : Sen Tome ak Pwènsip (1 001 km²)
* 26 : Samowa (2 831 km²)
* 27 : Bwouneyi (5 765 km²)
* 28 : Vanwatou (12 189 km²)
* 29 : Bahamas (13 880 km²)
* 30 : Beliz (22 966 km²)
* 31 : Islann (103 000 km²)

## Gade tou
* Peyi

## Refarans

## Lyen deyò
* Definisyon mikwo-Eta sou britannica.com
Independence Day (fim, 1996)

***Independence Day : Le Jour de la riposte*** ou ***Le Jour de l'indépendance*** nan Kebèk (pafwa abrégé ***ID4***) se yon fim ameriken reyalize pa Roland Emmerich ak soti an 1996. 

## Rezime
Fim sa a rakonte envazyon ekstraterès ki te vin piye resous Latè yo, anvan sa gwoup moun ak fanmi yo kouri ale ak konvèje nan dezè Nevada. Ansanm avèk rès popilasyon ameriken an, yo espere patisipe nan yon dènye batay pou siviv espès imen an. Senbolikman batay sa a fèt 4 jiyè, jou fèt nasyonal amerikèn an.

## Ekip teknik

## Aktè
* Jeff Goldblum kòm David Levinson
* Will Smith kòm kapitèn Steven « Steve » Hiller
* Bill Pullman kòm Prezidan Thomas J. Whitmore
* Margaret Colin kòm Constance « Connie » Spano
* Randy Quaid kòm Russell Casse
* Mary McDonnell kòm Premyè Dam Marilyn Whitmore
* Judd Hirsch kòm Julius Levinson, papa David
* Vivica A. Fox kòm Jasmine Dubrow
* Robert Loggia kòm Jeneral William M. Grey
* James Rebhorn kòm Albert Nimziki, sekretè Defans
* Harvey Fierstein kòm Marty Gilbert
* Adam Baldwin kòm Majò Mitchell
* Brent Spiner kòm Doktè Brackish Okun
* James Duval kòm Miguel Casse
* Lisa Jakub kòm Alicia Casse
* Giuseppe Andrews kòm Troy Casse 
* Ross Bagley kòm Dylan Dubrow
* Bill Smitrovich kòm lyetnan-kolonèl Watson 
* Mae Whitman kòm Patricia Whitmore
* Harry Connick Jr.  kòm kapitèn Jimmy Widler
* Kiersten Warren kòm Tiffany
* John Storey kòm Doktè Issacs
* Frank Novak kòm Teddy 
* Devon Gummersall kòm Philip
* Mirron E. Willis kòm Dean, yon asistan prezidantyèl
* Ross Lacy kòm Roy, yon asistan prezidantyèl
* David Pressman kòm Alex, asistan prezidantyèl Whitmore
* Robert Pine kòm Glenn Parness, chèf kabinè "Maison-Blanche"
* Barbara Beck kòm Monica Soloway, jounalis TV ki prezante elikoptè a
* John Bradley kòm Lucas
* Jon Matthews kòm Thomson, sòlda nan Irak
* Jim Piddock kòm Reginald, chèf sòlda nan Irak
* Raphael Sbarge kòm teknisyen an chèf
* Dan Lauria kòm kòmandan
* Leland Orser kòm youn nan asistan medikal #1
* Carlos Lacámara kòm operatè rada 
* Jay Acovone kòm gad nan Zone 51
* Derek Webster kòm pilòt elikoptè « Comité d'accueil »
* Jeff Phillips kòm pilòt bonbadye Northrop B-2 Spirit
* Andrew Keegan kòm gason pi vye
* Morton Kondracke kòm li menm

## Referans

## Lyen deyò
* ''Independence Day'' sou IMDb
Jacques Toja

**Jacques Toja**, ki fèt 1e septanm 1929 nan Nice (Frans) epi ki mouri 23 mas 1996 nan Neuilly-sur-Seine (Frans), se yon aktè franse.

## Biyografi

## Zèv li yo
### Sinema
* 1954 : *[[La Tour de Nesle (fim, 1954)|La Tour de Nesle]]* d'Abel Gance
* 1958 : *[[Christine (fim, 1958)|Christine]]* de Pierre Gaspard-Huit
* 1961 : *[[Les Trois Mousquetaires (fim, 1961)|Les Trois Mousquetaires]]* de Bernard Borderie - Film tourné en deux époques - : Aramis 
* 1961 : *[[Le Capitaine Fracasse (fim, 1961)|Le Capitaine Fracasse]]* de Pierre Gaspard-Huit : Léandre, le séducteur
* 1964 : *[[Angélique Marquise des Anges]]* de Bernard Borderie : Louis XIV
* 1964 : *[[Merveilleuse Angélique]]* de Bernard Borderie : Louis XIV
* 1965 : *[[Angélique et le Roy]]* de Bernard Borderie : Louis XIV
* 1967 : *[[Indomptable Angélique]]* de Bernard Borderie : voix narration
* 1991 : *[[Aujourd'hui peut-être...]]* de Jean-Louis Bertuccelli : *Jean-François*

### Televizyon
* 1965 : *Le Legs* (téléfilm) de Jean-Paul Sassy : Le chevalier
* 1972 : *[[Les Femmes savantes (téléfilm)|Les Femmes savantes]] (de [[Molière]]), téléfilm réalisé par [[Jean Vernier]] : *Clitandre* 
* [[1972]] : *Au théâtre ce soir* : *Le Gendre de Monsieur Poirier* de [[Jules Sandeau]] et [[Émile Augier]], mise en scène [[Robert Manuel]], réalisation [[Pierre Sabbagh]], [[Théâtre Marigny]]
* [[1973]] : *Arsène Lupin, feuilleton télévisé avec Georges Descrières dans le rôle-titre : épisode *La demeure mystérieuse* réalisé par Jean-Pierre Desagnat : *le comte de Mélamare*
* 1974 : *[[Ondine (Giraudoux)|Ondine]]* de Jean Giraudoux, mise en scène Raymond Rouleau, Comédie-Française
* 1975 : *[[Les Mohicans de Paris (seri)|Salvator et les Mohicans de Paris]] (d'[[Alexandre Dumas]]), feuilleton télévisé de [[Bernard Borderie]] : *Dorval*
* [[1985]] : *Les Cinq Dernières Minutes*, épisode : *Tendres pigeons* de [[Louis Grospierre]]
* [[1989]] : *La Comtesse de Charny'', feuilleton télévisé de Marion Sarraut

## Referans

## Lyen deyò
* Jacques Toja sou IMDb
Ian Hancock

**Ian Hancock** (nan Romani : **Yanko Redžosko a**), ki fèt 29 out 1942 nan Lonn (Wayòm Ini), se yon lengwis britanik.

Li se yon espesyalis nan lang popilasyon wom yo ak lang kreyòl yo.

## Biyografi
Ian Hancock enterese nan evolisyon nan lang pèp  oswa gwoup derasinen, sa ki eksplike rechèch li yo sou lang ak dyalèk wom yo, ki te kite peyi Zend nan Mwayennaj yo pou rive nan Ewòp. Li enterese tou nan idantite Nwa afriken ki te derasinen nan Lafrik pou yo te redwi nan esklavaj nan koloni ewopeyèn yo, depi nan fen Mwayennaj la ak kòmansman Renesans la. Li obsève ke pèt idantite esklav sa yo, melanje ak lòt esklav, ki soti nan lòt gwoup etnik, pral kontribye nan nesans divès kreyòl, lang ibrid, melanj de lang ewopeyen, souvan avèk melanj de lang afriken. Hancock ap chèche sitou tras lang afriken yo, sitou nan Gòlf Gine, nan kreyòl sa yo, sitou kreyòl ayisyen, kreyòl zile Karayib yo, zile Maskarèy, elatriye.

## Bibliyografi (seleksyon)
* 1987 : *A grammar of Carpathian-American (Bašaldo) Romani*,  Manchaca: International Romani Union
* 1990 : *Creolization and language change.* In Edgar C. Polomê (ed.), *Research guide on language change*, pp. 507-526. Bèlen : Mouton de Gruyter
* 1993 : *Creole language provenance and the African component.* In S. Mufwene (ed.), *Africanisms in African American language varieties*, pp. 182-192. Athens & London: University of Georgia Press
* 1995 : *A Handbook of Vlax Romani*, Columbus: Slavica
* 2000 : *The Emergence of Romani as a Koïné Outside of India*, *Scholarship and the Gypsy Struggle: Commitment in Romani Studies*. Hertfordshire, Grande-Brétagne: University of Hertfordshire Press

## Referans

## Lyen deyò
* Ian Hancock sou bnf.fr
Bra lanmè

Yon *bra lanmè*' se yon zòn nan lanmè ki antoure pa tè relativman pre ansanm, sou omwen de (2) bò.

## Egzanp
Rivyè sale a nan Gwadloup se yon egzanp yon bra lanmè.

## Galri foto

Fichye:Somes Sound Mount Desert Island.JPG|Bra lanmè Somes Sound, nan lil Mount Desert (Etazini).
Fichye:Rade de Brest.jpg|Bra lanmè nan pò Brest (Frans).


## Gade tou
* Kanal

## Referans

## Lyen deyò
Kreyolistik

**Kreyolistik** la se yon disiplin syantifik ki etidye lang kreyòl yo ak fenomèn kreyolizasyon yo. Kreyolis la egzèse li. Li konstitye yon branch nan lengwistik.

## Òganizasyon
* Comité international des études créoles
* Institut du Tout-Monde

## Pèsonalite
* Derek Bickerton
* Jean Bernabé
* Michel Carayol
* Robert Chaudenson
* Michel DeGraff
* Ian Hancock
* Pradel Pompilus
* Hugo Schuchardt
* Albert Valdman
* Manuel Veiga
* Pierre Vernet

## Referans

## Lyen deyò
Manuel Veiga

**Manuel Monteiro da Veiga**, ki fèt 27 mas 1948 nan Santa Catarina (Kap Vè), se yon lengwis ak ekriven kapvèdyen. 

Li se yon espesyalis nan kreyòl kapvèdyen ak Kilti kapvèdyèn. Li te Minis Kilti ant 2004 ak 2011.

## Biyografi
An 1998 li te defann nan Inivèsite Aix-Marseille I, sou direksyon Robert Chaudenson, yon tèz doktora ki rele
*Le créole du Cap-Vert : étude grammaticale descriptive et constrastive*.

## Zèv li yo
* 1982 : *Diskrison strutural di lingua kabuverdianu*
* 1987 : *Oĵu d'agu*, woman an kreyòl
* 1994 : *A sementeira*, esè
* 1995 : *0 crioulo de Cabo Verde : introduçao à gramatica*
* 1995 : *Diario das Ilhas*, woman istorik
* 1997 : *Insularité et littérature aux îles du Cap-Vert*, anba direksyon Manuel Veiga, tradiksyon pòtigè pa Elisa Silva Andrade
* 2000 : *Le créole du Cap-Vert : étude grammaticale descriptive et contrastive*, piblikasyon tèz li
* 2004 : *A construção do bilinguismo*
* 2002 : *O Caboverdiano em 45 lições : estudo sociolinguístico e gramatical*
* 2011 : *Dicionário Caboverdiano-Português*

## Distenksyon
* 2000 : Meday "Ordre du Mérite"

## Referans

## Lyen deyò
* Manuel Veiga sou bnf.fr
Creole Connections

***Creole Connections*** (an fransè *Nous près, nous loin*) se yon fim dokimantè kanadyen reyalize pa Alain d'Aix ak soti an 1986.

## Rezime
Fim sa a dekri lang kreyòl ak kilti Ti Zantiy.

## Ekip teknik
* Tit angle : *Creole Connections*
* Tit franse : *Nous près, nous loin*
* Reyalizatè : Alain d'Aix
* Pwodiktris : Nathalie Barton
* Senaryo : Alain d'Aix
* Konpayi pwodiksyon : InformAction avèk patisipasyon "Société générale du cinéma"
* Konpayi distribisyon : Cinéma Libre, Films Transit Inc.
* Peyi orijin : Kanada
* Dire : 52 minit
* lang : franse, lang kreyòl
* Soti : 1986

## Aktè
* Alwin Bully : li menm

## Referans

## Lyen deyò
* ''Creole Connections'' sou IMDb
Derek Bickerton

**Derrick Bickerton**, ki fèt 25 mas 1926 nan Cheshire nan Angletè (Wayòm Ini) epi ki mouri 5 mas 2018  ), se yon lengwis ak pwofesè nan Inivèsite Awayi nan Onoloulou. Li te etidye kreyòl nan Giyana ak Awayi, e li te konkli ke pwosesis kreyolizasyon an ka ede konprann ni akizisyon lang nan timoun ak evolisyon kapasite langaj nan moun.

## Biyografi
An 1949, Derek Bickerton te jwenn yon diplòm nan Inivèsite Cambridge, Angletè. Li te antre nan lavi akademik nan ane 1960 yo, an premye kòm yon konferansye nan literati nan lang angle nan Inivèsite Cape Coast, Gana. Answit, apre yon ane nan travay etidyan nan lengwistik nan Inivèsite Leeds, li te konferansye nan lengwistik nan Inivèsite Gyana (1967-1971). Pandan vennkat (24) ane li te Pwofesè Asosye ak Pwofesè nan Lengwistik nan Inivèsite Awayi nan Manoa (1972-1996), pandan se tan li te jwenn yon Ph.D. nan lengwistik an 1976 nan Inivèsite Cambridge. 

Li se papa atis kontanporen Ashley Bickerton. Lòt pitit li yo se Julie Bickerton Bravata ak Jim Bickerton.

## Obsèvasyon sou evolisyon lang kreyòl la

Nan liv li a *Roots of Language*, Bickerton eseye men li nan yon teyori ki vize pou reponn twa (3) kesyon :

# Ki jan kreyòl te kreye ?
# Ki jan timoun yo aprann lang lan ?
# Ki jan kapasite a nan lang se yon distenksyon nan espès imen an ?

Nan *Language and Species*, li mete devan yon pwopozisyon ki ta reponn twa (3) kesyon sa yo. Ou ka jwenn orijin langaj lè w trase evolisyon sistèm reprezantatif ak panse senbolik. Modèl mantal yo te kapab evolye nan kapasite kominikatif primitif epi kontinye evolisyon yo an paralèl.

Avèk William Calvin, nan *Lingua ex Machina*, li revize teyori li. Yo pran an kont fondasyon biyolojik reprezantasyon senbolik ak enfliyans li sou evolisyon sèvo a.

## Bibliyografi
* *Tropicana, A Novel* (1963)
* *Dynamics Of A Creole System* (1975)
* *Roots of Language* (1981), Karoma Publishers, Language Science Press, 2016; 
* *The language bioprogram hypothesis*  (1984), nan *Behavioral and Brain Sciences, 7*, 173–221
* *Language and Species* (1990), University of Chicago Press, 
* *Language and Human Behavior* (1995), Hill and Wang, 
* *Lingua ex Machina: Reconciling Darwin and Chomsky with the Human Brain* (2000) (avèk William H. Calvin)
* *Bastard Tongues* (2008)
* *Adam's Tongue*, (2009), 
* *La Langue d'Adam* (2010) 
* 

## Referans

## Lyen deyò
Hugo Schuchardt

**Hugo Schuchardt**, ki fèt 4 fevriye 1842 nan Gotha (Almay) epi ki mouri 21 avril 1927 nan Graz (Otrich), se yon lengwis, filològ ak pwofesè alman.

Li se yon espesyalis lang womàn, lang bask ak dyalèk, sitou pidgin, lang kreyòl e lingua franca. Li fè pati neyogrameryen.

## Biyografi
Li te pase anfans li nan Gotha. Soti nan 1859 rive 1864 li te yon etidyan nan Jena, kote li te vin yon manm nan Kò Thuringia Jena, answit nan Bonn, kote li te vin yon manm nan Corps Hansea Bonn. Li te etidye ak anpil lengwis tankou August Schleicher ak Kuno Fischer.

Nan lane 1864, Schuchardt te jwenn yon doktora avèk yon tèz ki rele "De Romani Plebei vocalibus" ("Sou vokab laten vilgè"). Li baze sou yon etid atantif sou yon gwo kantite tèks pa janm etidye anvan l i. Li te pibliye depi 1866 rive 1868 travay rechèch li an nan twa (3) volim an alman, "Der Vokalismus des Vulgärlateins". Nan lane 1870, Schuchardt te vin pwofesè ("abilitasyon inivèsitè") nan Inivèsite Leipzig ak nan lane 1873 li te vin pwofesè Filoloji womàn nan Inivèsite Halle, ki te yon gwo fò nan neyogramaryen.

Pandan tan sa a, Schuchardt te travay sitou sou sijè tradisyonèl nan filoloji womàn ak yon gwo oryantasyon istorik men li te pran yon enterè nan lengwistik konpare ak melanje nan lang tankou dyalèk ak lang kreyòl.

Nan lane 1876, Schuchardt te vin prezidan depatman filoloji womàn nan Inivèsite Graz, avèk èd lengwis Johannes Schmidt. Li te etidye nan domèn nan peyi Gal an 1875 sou lang seltik, epi an Espay an 1879 sou Bask. An 1888, avèk piblikasyon li nan travay li "Auf Anlass des Volapüks", li ankouraje kreyasyon yon nouvo lang oksilyè entènasyonal pou tout nasyon.

Li te ale nan Lafrans nan vilaj Sare ki sitiye nan depatman Pirene-Atlantik ak lengwis Louis-Lucien Bonaparte pou aprann bask. Li apwofondi konesans li nan izole lengwistik sa a.

An 1901, li te patisipe nan komite pou kreyasyon delegasyon an pou adopsyon yon lang oksilyè entènasyonal. Avèk Schmidt, li te ede anpil nan difizyon teyori vag la.

Schuchardt te pataje ak lengwis swis Ferdinand de Saussure konsèp fondamantal estriktiris yo, sou distenksyon ant langaj, lang ak pawòl, ant senkwoni ak dyakwoni, siyifye ak siyifyan.

## Zèv li yo
* *Der Vokalismus des Vulgärlateins* (3 volim) (1866-1868)
* *Die "Cantes Flamencos" * (1881)
* *Kreolische Studien* (9 volim) (1882-1891)
* *Über die Lautgesetze. Gegen die Junggrammatiker* (1885)
* *Romanische Etymologien* (2 volim) (1898-1899)
* *Die iberische Deklination* (1907)
* *Sprachursprung* (3 volim) (1919-1920)
* *Primitiae Lingvae Vasconum* (1923)
* *Hugo Schuchardt-Brevier : Ein Vademecum der allgemeinen Sprachwissenschaft* (1928) (edisyon Leo Spitzer)
* *Pidgin and Creole Languages: Selected Essays* (edisyon antolojik 1980), Cambridge. .

## Referans

## Lyen deyò
* Hugo Schuchardt sou bnf.fr
Le Hussard sur le toit (fim)

***Le Hussard sur le toit*** se yon fim franse reyalize pa Jean-Paul Rappeneau ak soti an 1995.

## Rezime
Anviwon 1832, pandan yon epidemi kolera, yon jèn fanm nòb, Pauline de Théus, te eseye retounen nan chato Provence kote mari l t ap tann li. Li kwaze ak yon jèn kolonèl husars Italyen, Angelo Pardi, carbonaro nan chemen an, pouswiv pa Otrichyen yo pou patisipasyon li nan konplo yo revolisyonè, ki moun ki ap chèche pou Giuseppe, frè adoptif li.

Yo vwayaje ansanm ak mezire konbyen sitiyasyon an pote soti pi move a oswa pi bon nan moun yo rankontre.

## Ekip teknik

## Aktè
* Juliette Binoche kòm Pauline de Théus
* Olivier Martinez kòm kolonèl Angelo Pardi
* Claudio Amendola kòm Maggionari
* Isabelle Carré kòm gouvènant
* François Cluzet kòm medsen
* Jean Yanne kòm machann jwif
* Pierre Arditi kòm Msye Peyrolle
* Christiane Cohendy kòm Madanm Peyrolle
* Tony Lemiere kòm Adrien Peyrolle
* Gérard Depardieu kòm  komisè polis Manosque
* Carlo Cecchi kòm Giuseppe
* Laura Marinoni kòm Carla
* Paul Freeman kòm Laurent de Théus
* Yolande Moreau kòm Madanm Rigoard
* Daniel Russo kòm Mèt Rigoard
* Françoise Hubert kòm yon fanm peyizan
* Richard Sammel kòm Franz
* Georges Neri kòm vye mwasonè
* Marie Albe
* Hervé Pierre kòm Brigadye Maugin
* Michel Cordes kòm yon sèjan
* Antonin Lebas-Joly kòm Edmond (timoun)
* Jacques Sereys kòm vye granmoun
* Élisabeth Margoni kòm madanm fèmye
* Christophe Odent kòm Msye Barthelemy
* Jean-Marie Winling kòm Alexandre Petit
* Michel Bellier kòm fijitif
* Stéphane Boucher kòm	
* Yvonne Gamy kòm grann	
* Joëlle Sevilla kòm relijyèz
* Roseline Villaumé kòm yon fanm

## Referans

## Lyen deyò
* ''Le Hussard sur le toit'' sou IMDb
Zainhy

Yvens Danel Pierre-Louis, rele Zainhy , ki fèt 25 Avril 1999 nan vil Aken, se yon rapè e yon chantè, rapè ayisyen

## Biyografi
Rapè a dwe non atis la de tinyès li ki pa t kapab di tinon li ki se Vens ki soti nan non li Yvens.Premye non sèn li te **Yung Zenn**.

Zainhy siyen nan Labèl (99Loner) Universal Music Africa  depi jiyè 2022

## Zèv li yo

#### '''EP'''

* 2018: Zenn’s World

#### '''Mizik'''

* 2021 : Let it go
* 2021 : Y.K.W.I.I
* 2022 : *Taste*
* 2022 : Street life rugged
* 2022 : Again & Again

## Lyen deyò
Zainhy sou Musicbrainz 

 sou IMDb
Devlòpman dirab

**Devlòpman dirab** (an fransè : *développement durable*, an anglè : *sustainable development*) se yon konsepsyon devlòpman ki anfòm nan yon pèspektiv alontèm ak entegre kontrent ekolojik ak sosyal nan ekonomi an. Dapre definisyon yo bay nan rapò Komisyon Mondyal pou Anviwònman ak Devlòpman nan Òganizasyon Nasyonzini, ki rele rapò Brundtland, kote ekspresyon sa a te parèt pou premye fwa an 1987, .

## Definisyon
Premye definisyon devlopman dirab te parèt an 1987 nan rapò Brundtland ki te pibliye pa Komisyon Mondyal pou Anviwònman ak Devlopman.

## Gade tou
* Syans imèn ak sosyal
* Anviwònman
* Ekoloji
* Resiklaj

## Referans

## Lyen deyò
* Devlòpman dirab sou ONI
* Devlòpman dirab sou renovablesverdes.com
20th Century Studios

**20th Century Studios**, ansyen **20th Century Fox**, se yon konpayi fim ameriken ki posede pa The Walt Disney Company biwo santral li nan Century City, Los Angeles, Kalifòni. Li te fonde apre fizyon an ant *Fox Film Corporation* ak *Twentieth Century Pictures* an 1935.

## Istwa
Li te fonde an 1915 pa William Fox, kòm Fox Film Corporation, kòmanse nan mache fim an silans, William Fox te pionye tou nan kreyasyon chenn teyat sinema, epi li te kòmanse anrejistre premye fim nan 1914 ak 1917, An 1926 li te genyen dwa pou yon pwosesis son fim Alman yo rele "Movietone". 

An 1935, Fox Film Corporation fizyone ak Twentieth Century Pictures pou kreye ofisyèlman 20th Century Fox, an 1985, estidyo a ta dwe akeri pa News Corporation ke yo te kreye nan lane 2013, yo te konpayi paran an 21st Century Fox, Nan dat 14 desanm 2017, Walt Disney Company te anonse achte 21st Century Fox ki gen ladan 20th Century Fox pou yon òf $52.4 milya dola, menm si sou 23 me 2018 li te anonse ke Comcast ta achte li pou yon òf nan $60,0 milya dola menm si pa 13 jen li te ogmante a $65.0 milyon dola, Lè sa a, Disney ogmante òf la a $71,400 milyon dola ak nan dat 14 jen 2018 Comcast ta abandone plan li yo achte Fox, an favè achte operatè televizyon ki peye Sky. Nan dat 17 janvye 2020, Disney te anonse chanjman non an soti nan 20th Century Fox pou vin 20th Century Studios akoz non Fox kontinye ap fè pati Fox Corporation.

## Refarans

## Lyen deyò
*Sitwèb ofisyèl 20th Century Studios
Espiralis

**Espiralis** la se yon mouvman literè ayisyen. An 1965, li kreye pa ekriven René Philoctète, Franketienne ak Jean-Claude Fignolé.

## Karakteristik
Franketienne presize : .

## Referans

## Lyen deyò
* Espiralis Frankétienne sou potomitan.info
Bibliyodivèsite

**Bibliyodivèsite** se divèsite kiltirèl aplike nan mond lan nan liv. Li refere a yon divèsite nesesè nan pwodiksyon editoryal ki disponib pou lektè yo nan yon anviwònman.

## Defi aktyèl
Pandan ke pwoteksyon pwodiksyon kiltirèl "lokal" sanble ap pwogrese, alòske Leta yo ap chèche etabli yon kontèks ki favorab pou devlopman endistri kiltirèl yo, alòske moun k ap pran desizyon yo ta potansyèlman nan pozisyon pou yo aji, li vin ijan pou yo reyalize. pou mezire bibliyodivèsite, atravè yon seri endikatè, done quantitative ak kalitatif.

Revolisyon nimerik ki ap fèt nan mond liv - depi kreyasyon an rive nan maketing tèks yo - ta ka gen konsekans enpòtan sou nivo bibliyodivèsite a. Demateryalizasyon nan liv la, posiblite vityèl pou antre an kontak ak yon seri pi gwo oratè / lektè / achtè (via e-maketing pou egzanp) ta ka endike ke editè endepandan, editè nan peyi ki ap devlope te kapab potansyèlman ogmante vizibilite yo. Nan lòt men an, kaptire a nan mache a ki grandi (ki pa gen ankò pwouve tèt li ekonomikman) pa nouvo jwè - platfòm lavant sou entènèt, konsèptè ak fabrikan nan ekipman enfòmatik (an patikilye tèminal), elatriye. - sijere ke pral gen yon rekonpozisyon nan chèn editoryal la san sa a jwe an favè pi gwo bibliyodivèsite.

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Alyans Entènasyonal Editè Endepandan 
* Sitwèb Revi entènasyonal "Bibliodiversity" 
* El Día de la Bibliodiversidad / Jounen Bibliyodivèsite
Léonora Miano

**Léonora Miano**, ki fèt 12 mas 1973 nan Dwala (Kamewoun), se yon ekriven fransèz-camerounèz.

## Biyografi

## Zèv li yo
* *L’Intérieur de la nuit*, Plon, 2005 ; Pocket, 2006, klase 5yèm pami pi bon liv ane a pa magazin an *Lire*,  
* *[[Contours du jour qui vient]]*, Plon, 2006  ; Pocket Jeunesse 2008 ; Pocket 2008  pri Goncourt des lycéens an 2006. 
* *Afropean Soul*, Flammarion, 2008 
* *Tels des astres éteints*, Plon, 2008 
* *Soulfood équatoriale *, Robert Laffont, 2009 
* *Les Aubes écarlates*, Plon, 2009 
* *Blues pour Elise*, Plon, 2010 
* *Ces âmes chagrines*, Plon, 2011 
* *Écrits pour la parole*, L'Arche éditeur, 2012 
* *Habiter la frontière*, L'Arche éditeur, 2012 
* *[[La Saison de l'ombre]]*, Grasset, 2013 
:: prix Femina 2013
* *Red in blue trilogie*, L'Arche, 2015 
* *[[Crépuscule du tourment]]*, Grasset, 2016 
* *L’impératif transgressif*, L'Arche éditeur, 2016 
* *Crépuscule du tourment 2. Héritage*, Grasset, 2017 
* *[[Rouge impératrice]]*, Grasset, 2019 
* *Ce qu'il faut dire*, L'Arche, 2019 
* *Afropea. Utopie post-occidentale et post-raciste*, Grasset, 2020 
* *L'autre langue des femmes*, Grasset, 2021 
* *Elles disent*, Grasset, 2021
* *Stardust*, Grasset, 2022 

## Gade tou
* Literati kamewounèz

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Léonora Miano
Tobey Maguire

**Tobias Vincent Maguire**, rele **Tobey Maguire**, ki fèt 27 jen 1975 nan Santa Monica, Kalifòni (Etazini), se yon aktè ak pwodiktè sinema ameriken.

## Biyografi
Li popilè pou wòl li kòm Peter Parker nan twa (3) premye fim Spider-Man. Dènye aparasyon li kòm Spider-Man te nan *[[Spider-Man: No Way Home]]* an 2021, ansanm ak Andrew Garfield ak Tom Holland ki te jwe lòt Spider-Mans nan lòt linivè tou.

## Zèv li yo
### Sinema
#### Ane 1980 yo
* 1989 : *[[Vidéokid : L'Enfant génial]]* (The Wizard) : Lucas

#### Ane 1990 yo
* 1993 : *[[Blessures secrètes]]* (This Boy's Life) : Chuck Bolger
* 1994 : *Revange of the Red Baron* : Jimmy Spencer
* 1994 : *[[S.F.W.]]* : Al
* 1994 : *Healer* : Tinedjè 
* 1997 : *[[Ice Storm]]* (The Ice Storm) : Paul Hood
* 1997 : *[[Harry dans tous ses états]]* (Deconstructing Harry) : Harvey Stern 
* 1997 : *[[Joyride (fim)|Joyride]]* : J.T.
* 1998 : *[[Las Vegas Parano]]* (Fear and Loathing in Las Vegas) : Otostòp la 
* 1998 : *[[Pleasantville]]* : David / Bud Parker
* 1999 : *[[L'Œuvre de Dieu, la Part du Diable (fim)|L'Œuvre de Dieu, la Part du Diable]] (The Cinder House Rules) : Homer Wells
* 1999 : *Ride with the Devil* : Jake Roedel 

==== Ane 2000 yo ====
* [[2000]] : *Wonder Boys* : James Leer
* [[2001]] : *Don's Plum* : Ian
* 2001 : *Cats & Dogs* : Lou Beagle
* [[2002]] : *Spider-Man* : Peter Parker / Spider-Man 
* [[2003]] : *Seabiscuit* : John "Red" Pollard
* [[2004]] : *Spider-Man 2* : Peter Parker / Spider-Man
* [[2006]] : *The Good German* : Kaporal Patrick Tully 
* [[2007]] : *Spider-Man 3* : Peter Parker / Spider-Man
* [[2008]] : *Tropic Thunder* : Li menm 
* [[2009]] : *Brothers* : Kapitèn Sam Cahill

==== Ane 2010 yo ====
* [[2011]] : *The Details* : Jeff Lang
* [[2013]] : *Gatsby le Magnifique* (*The Great Gatsby*) : Nick Carraway
* 2013 : *Labor Day* : Granmoun Henry Wheeler 
* [[2014]] : *Pawn Sacrifice* : [[Bobby Fischer]]
* [[2017]] : *The Boss Baby* : Granmoun Tim Templeton / Naratè 

==== Ane 2020 yo ====
* [[2021]] : *Spider-Man: No Way Home* : Peter Parker / Spider-Man 
* [[2022]] : *Babylon* : James McKay

===Televizyon=== 
==== Ane 1980 yo ====
* [[1989]] : *Rodney Dangerfield: Opening Night at Rodney's Place* : Ti gason N°3 

==== Ane 1990 yo ====
* [[1990]] : *Tales from the Whoop: Hot Rod Brown Class Clown* : Hot Rod Brown
* 1990 : *1st & Ten* : Chad
* 1990 : *Petite Fleur* : Ti gason san non 
* [[1991]] : *Earie, Indiana* : Tripp McConnell 
* 1991 : *Roseanne* : Jeff
* [[1992]] : *Wild and Crazy Kids* : Li menm
* 1992 : *Great Scott!* : Scott Melrod
* [[1994]] : *Walker, Texas Ranger* : Duane Parsons
* 1994 : *Spoils of War* : Martin
* 1994 : *A Child's Cry for Help* : Peter Lively
* [[1996]] : *Seduce by Madness* : Chuck Borchardt
* 1996 : *Duke of Groove* : Rich Cooper

==== Ane 2000 yo ====
* [[2000]] : *Saturday Night Live* : Li menm / Lame 

==== Ane 2010 yo ====
* [[2014]] : *The Spoils of Babylon* : Devon
; Byento
TBA : *Extrapolations'' : Nic

### Jwèt videyo
* 2002 : Spider-Man 
* 2004 : Spider-Man 2 
* 2007 : Spider-Man 3 
(Peter Parker / Spider-Man)

## Refarans

## Lyen deyò
* Tobey Maguire sou IMDb
Banm we

{| style="margin-top:10px; background:none;"
| style="width:65%; border:1px solid #a7d7f9; vertical-align:top; color:#000; padding: 0px 10px 10px 0px; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius:10px;" |
Spider-Man (fim, 2002)

***Spider-Man*** se yon fim ameriken, ki te pibliye an 2002 e ki te dirije pa Sam Raimi.

## Rezime
Peter Parker, yon etidyan nan Inivèsite Columbia, mòde pa yon arenyen jenetikman modifye ki ba li pouvwa yon arenyen ki sove moun Nouyòk anba krim, epi tou li gen pou defèt Green Goblin ki se Norman Osborn, e li te pote pwoblèm nan vil la. 

## Ekip teknik
* Reyalizatè : Sam Raimi
* Reyalizatè sezon : Tony Fanning, Stella Vacarro, Scott P. Murphy
* Pwodiktè : Ian Bryce, Laura Ziskin
* Senarya : David Koepp, Alvin Sargent, James Cameron
* Mizik : Danny Elfman 
* Son : Martín López, Charles Maynes
* Scenografi : Karen O'hara
* Fotografi : Don Burgess
* Konpayi pwodiksyon : Marvel Enterprises, Laura Ziskin Productions
* Konpayi distribisyon : Columbia Pictures
* Bidjè : $139 milyon dola 
* Koleksyon : $825 milyon dola
* Peyi orijin : Etazini
* Lang orijinal : Lang angle
* Jan : Sipè ewo, Aksyon, Avanti, Syans fiksyon, Dram
* Fòma : Koulè 
* Dire : 121 minit
* Sòti : 3 me 2002 

## Aktè
### Aktè prensipal
* Tobey Maguire kòm Peter Parker / Spider-Man
* Willem Dafoe kòm Norman Osborn / Green Goblin
* Kirsten Dunst kòm Mary Jane Watson
* James Franco kòm Harry Osborn
* Cliff Robertson kòm tonton Ben Parker 
* Rosemary Harris kòm matant May Parker
* J. K. Simmons kòm J. Jonah Jameson
### Aktè segondè
* Gerry Becker kòm Maximilian Fargas
* Bill Nunn kòm Joseph "Robbie" Robertson
* Jack Betts kòm Henry Balkan 
* Stanley Anderson kòm jeneral Thomas Slocum
* Ron Perkins kòm Doktè Mendel Stromm
* Joe Manganiello kòm Flash Thompson

## Refarans

## Lyen deyò
* ''Spider-Man'' sou IMDb
Jean Herard Richard

Jean-Hérard "Richie" Richard, né 4 oktob 1979 à Port-au-Prince, s'on auteur-compositeur-interprète et batè konpa dirèk. Li konnen nan gwoup Zenglen et KLASS.

## Istwa
Richie né le 4 oktob 1979 à Port-au-Prince et grandi nan Cap-Haïtien.

Nan ané 1992, Richie créé yon gwoup ki rélé «Tah Pajj» ak Gazzman Couleur.

Nan 1996, Richie jwenn yon gwoup popilè «Zenglen» ak Gracia Delva, Nickenson PrudHomme, etc.

Li pwodui anpil albom nan Zenglen tankou «Online (1997)», «Easy Kompa (1999)», «Let it Groove (2001)» et «Do it Right (2002)» ak Gracia, «Nou ka jéré ti sa a (2004)», «Le Konpa (2005)», «Live (2006)» ak Réginald et Fréro, «Cinquième Vitesse (2007)», «20th Anniversary (2009)» ak Kenny Desmangles.

Nan 2011, Richie anonsé a tout fans Zenglen nan live à Montréal ke li pral kité Zenglen pou krée gwoup pal. Sé nan ané 2012 ke Richie fonde djazz "Bagay Nèf" an "KLASS".

## Resous
Endepandans Ayiti

**Endepandans Ayiti** pwoklame premye janvye 1804 nan vil Gonayiv sou kòmandman  Jean Jaques Dessaline ak chèf lame endijèn yo.

## Peryòd Espanyòl

Kristòf Kolon, te kite Espay  3 dawout 1492 ak twa karavèl (Pinta, Nina ak Santa Maria) ak 120 gason, te debake sou kòt nòdwès zile Ayiti nan dat 6 desanm nan menm ane a, apre yo fin mete pye sou yonn nan zile yo nan achipèl Bahamas yo, ke Endyen yo te rele Guanahani . Kristòf Kolon  pwal  chanje non zile an San Salvadò aprè sa li ta pral dekouvri Kiba tou. Kristòf Kolon  te gen abitid pou l chanje non tout bagay ki sou wout li,  lè li rive sou zile sendomeng lan,  li rele bèl Bè Nòdwès la, Mὸl Sen Nikola an memwa sen jounen an. E se te yon fason pou l  remèsye wa Katolik yo, Fedinan ak Izabela, ki te sipòte ak ankouraje l nan demach li yo.
## Peryòd Fransè

Emansipasyon esklav Sendomeng, ki te nan esklavaj depi 1791, te pwoklame 29 dawout 1793 pa Komisyonè Repiblik Sontonaks la, kèk mwa anvan Konvansyon an te dekrete abolisyon jeneral esklavaj nan koloni fransè yo. Tousen Louvèti, youn nan lidè rezirèksyon an, ki te nonmen brigadye jeneral pa konvansyon an, lè sa a kòmandan an chèf koloni an nan dat 15 me 1797, te chase Britanik yo, retabli lòd, Lè sa a, te fè tèt li mèt tout koloni an. Aprè sa, li te pwoklame yon Konstitisyon (8 jiyè 1801), ki tabli otonomi Sendomeng anndan Repiblik Fransè a epi ki te nonmen li gouvènè pou lavi.
## Batay pou endepandans
Bonapat, aprè lapè Amiens nan, deside retabli esklavaj nan koloni Lafrans  yo (lwa 20 me 1802). Li konfye bòpè li, Jeneral Leklè, yon fòs ekspedisyonè 25,000 gason, ki dwe retabli otorite Lafrans sou zile a. Ekspedisyon sa a byen vit tounen yon dezas. Fòs ekspedisyonè a tonbe anba gwo maladi. Leklè mouri, aprè Napoleyon pral fè yo arete Tousen Louvèti. Aprè arestasyon an, Jan Jak Desalin pral kontinye ak konba a, li pral arive  krabinen twoup fransè yo, ki te dirije pa Rochanbo. Desalin bat lame fransè a nan Vètyè, 18 novanm 1803.

## Yon nan pati deklarasyon endepandans lan
"Jodi a ki se premye janvye 1804, jeneral an chèf lame endigèn, ki gen avèl jeneral yo, chèf lame, ki envite pou yo pran desizyon pou bonè peyi a." 


## Referans
Endyen (moun)

Nan kòmansman, peyi Ayiti ki te rele «Pèl Zantiy yo» oubyen « Peyi montay yo » nan lang tayino, se te endyen Tayino ak Arawak yo ki se kèk pèp mwatye sedantè pasifik ki t ap viv sou li. Tayino yo siyifi " bon moun yo" nan lang yo a, nan yon fason pou yo opoze ak endyen fewòs ki nan Karayib la. Daprè kèk nouvo rechèch yo fè nan sa ki gen rapò ak moun nan tan lontan yo, yo estime popilasyon Tayino Christophe Colomb te rankontre nan lane 1942 te  anviwon di mil moun, sa ki se yon estimasyon ki dekale ak estimasyon istoryen yo.

## Referans

## Lyen deyò
Pèsonalite istorik ki fèt Tigwav

Tigwav se yon vil ki enpòtan anpil nan listwa peyi Dayiti, li konstui nan lane 1663

## Lis pèsonalite yo
Men kèk nan pèsonalite sa yo ant 19èm e komansman 20èm syèk.

* Minos Bijoux :
* Colbert Bonhomme
* Eustache Fremont 
* Paul Lochard 
* Faustin Soulouque
* Andre Juste Borno Lamarre

## Referans
Mikaben

**Michael Benjamin**, rele **Mikaben**, ki fèt 27 jen 1981 nan Pòtoprens (Ayiti) epi ki mouri 15 oktòb 2022 nan Pari (Frans), se yon chantè, konpozitè, gitaris ak pwodiktè, ayisyen.

## Biyografi

### Anfans
Mikaben te fèt an 1981 nan Pòtoprens. Li se pitit chantè Lionel Benjamin e li te grandi anba enfliyans mizik.

Mikaben konn chante an kreyòl, franse, angle ak panyòl. Li te dekouvri yon pasyon pou mizik trè byen bonè. A laj 15 zan, li te deja ofri piblik la premye konpozisyon li. A laj 16 ane, li te deside kite pou Kanada pou kontinye etid li. Li kontinye konsakre tèt li nan mizik li.

### Karyè mizikal
Karyè li te kòmanse nan fen ane 1990 yo nan Monreyal, lè li te genyen premye pri nan yon konpetisyon chante Telemax te òganize nan okazyon Nwèl la. An 2005, li te vin chantè gwoup konpa Krezi Mizik li fonde. Li te patisipe nan pwodiksyon plizyè tit gwoup Carimi. An 2009, apre li te kite gwoup li a, li te rekòmanse yon karyè solo.

Nan ane 2016, li te akonpaye pa direktris biwo dwadotè ayisyen an, Emmelie Prophète, atis J. Perry ak avoka li mèt Georges Andy René, li te siyen yon kontra lisans ak distribisyon ak konpayi mizik entènasyonal "Warner Music France" pou mizik li ki gen tit *Ti pam nan* ak pou distribisyon kat (4) albòm konplè.

Nan mwa me 2018, li te pibliye katriyèm albòm solo li a, *MKBN*, an kolaborasyon avèk vedèt tankou Elephant Man ak Kevin Little. Sou 28 jen 2018, ansanm ak plizyè atis ayisyen kou etranje tankou Princess Eud, Kevin, BélO, Richard Cavé, Admiral T, Esy Kennenga, Paska, Meilan, K-Dilak, Diggy Dread, Masterbrain, ak J. Perry, li nan konsè nan otèl El Rancho nan okazyon anivèsè nesans li pou prezantasyon katriyèm albòm. Festival a "Nuits d'Afrique" ak festival "reggae" a se de (2) evènman ki vrèman make atis la. Anplis de tandans li genyen pou mizik afriken an, paske li deklare dènye a fè pati rasin li e kòm mizisyen. Li jwe plizyè enstriman : pyano, gita, bas ak tanbou.

### Lanmò
Gwoup ayisyen Carimi te envite li pou selebre retwouvay manm yo apre separasyon yo an 2016. Mikaben te mouri Pari 15 oktòb 2022 nan konsè a nan Accor Arena. Pandan pèfòmans li li te fè yon kriz kadyak sou sèn epi li te tonbe yon ti tan apre malgre masaj kadyak sekouris yo te bay.

### Lavi prive
Michael Benjamin te marye ak Vanessa Fanfan an 2020. Yo genyen yon pitit fi, Leïa, ki fèt an 2021. Nan mwa out 2022, yo anonse yo ap prepare pou akeyi yon dezyèm pitit pou mwa desanm nan. Chantè a gen yon pitit gason, Gaby, ki fèt an 2010, avèk yon lòt madanm.

## Diskografi

### Albòm

* Novanm 2006 : *Ayiti San Manti*, premye albòm Krezi Mizik

### Solo

* 2000 : *Vwayaj*
* 2004 : *Mikhail*
* 2021 : *Mwen pares* 
* 2021 : *Fe lapli*

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Mikaben
* Mikaben sou IMDb
* Mikaben sou discogs.com
* Mikaben sou musicbrainz.org
* Mikaben sou bnf.fr
Gwaryonèks

**Gwaryonèks** ( nan Lang tayino : *"The Brave Noble Lord"*  ) se te yon kasik tayino ki soti Magwa nan zile Ispanyola nan moman Ewopeyen yo te rive nan Emisfè Lwès la an 1492. Li te pitit gason kasik Gwakanagarik, gwo pwofèt Tayino ki te gen vizyon Guamikena a (Gason Blan).

Depi 1494, Espanyòl yo te enpoze gwo lajan taks sou popilasyon Tayino nan Ispanyola. Nan ane 1495, Tayino Caonabo t ap dirije yo te leve kanpe ak zam nan men yo men Bartholomew Columbus te kraze yo. Lè sa a, Gwaryonèks te chwazi fè yon aranjman epi bese tansyon an men nan 1497 sitiyasyon an te vin deteryore ankò. Lè sa a, Gwaryonèks te kanpe bò kote rebèl Panyòl Francisco Roldán epi li te kòmanse atake Espanyòl yo. Kolon (Columbus) te rasanble twoup li yo e li te atake kan Gwaryonèks nan mitan lannwit pa sipriz. Yo te mete men sou Kasik epi sòlda vanyan li yo te  gaye. Apre sa, Columbus te lage Gwaryonèks epi li te tounen nan politik apezman li an. Rive nan yon moman, li pa t kapab kenbe pouvwa a epi li kouri ale nan nò zile a. Espanyòl yo te kenbe li la epi yo te voye li anchene nan peyi Espay nan lane 1502, men bato a te plonje pandan yon tanpèt. Pèdi se te yon fòtin an lò Bartolomé de las Casas te di ki vo 3 600 kastilyen.

Rive nan yon moman, li te kouri ale nan Pòtoriko e li te vin yon kasik nan Otoa (Utuado, Pòtoriko).

## '''Nan medya popilè yo'''
Kasik Gwaryonèks mansyone nan estwòf yon powèm Potoriken ki gen dis (10) vè (en français: décima) nan "Journal of American Folk-Lore" volim 31, ki te pibliye an 1918.

## '''Gade tou'''

* Divizyon teritwa Ispanyola
* Lis Pòtoriken yo
* Agüeybaná
* Agüeybaná II
* Lis Tayino yo
* Arasibo
* Hayuya
* Jumacao
* Orocobix
* Sant seremoni endijèn Tibes

## Referans