Jan (syans sosyal)

**Jan** (**') deziyen nan [[syans sosyal]] [[Pwosesis Sosyal|pwosesis]] ak [[relasyon sosyal]] ki divize, polarize ak òganize limanite nan diferan kategori "[[sèks]]", "jan" ak “[[seksyalite]]” (tankou [[Maskilite|maskilen]] / [[Feminite|feminin]], [[gason]] / [[fanm]], [[mal]] / [[femèl]], [[sisjan]] / [[transjan]], [[entèsèks]] / , [[Omoseksyalite|omo]] / [[Etewoseksyalite|etewo]])

Okòmansman syans siko-medikal yo te entwodui nan ane 1950 yo, apre sa te devlope sou UN [[syans sosyal]] depi ane 1970 yo, yo te itilize sèks pou distenge sa ki nan divizyon ant sèks yo te sikolojik oswa sosyal epi yo pa byolojik. Malgre ke yo toujou itilize nan sans sa a, patikilyèman nan langaj chak jou, dikotomi byolojik/sosyal sa a, kòm si sosyal la te sipèpoze sou byolojik la, te mete an kesyon pa etid sou sèks ak definisyon nan sèks te deplase nan direksyon prensip divizyon an. ak kategorize sou yon bò, ak klasifikasyon ak yerachi sou lòt men an. Sèks se jodi a yon nosyon ki lye ak yon domèn konesans [[Multidisiplinè|miltidisiplinè]]: [[Syans sèks|syans sèks]]. Vreman vre, plizyè [[disiplin syantifik|disiplin]] ([[filozofi]], [[antwopoloji]], [[syoloji]], [[istwa]], [[Ekonomi (disiplin)|ekonomi]], [[ sikoloji ]], elatriye) ak plizyè kouran (egzanp: [[Konstriktivis (epistemoloji)|konstriksyonis]], [[materyalis]], [[entèraksyonis]], [[pòstriktiralis]], elatriye), te kontribye nan fòje diferan teyorizasyon nan jan an.

Opozisyon ak nosyon sèks fòmile anndan [[klèje]] [[Katolik|Katolik]] ki pale de  ak  . Dènye ekspresyon sa a pral pran popilarite nan ane 2000 yo, sitou atravè [[Kwazad kont sèks yo|ofansif Vatikan an te dirije]] kont [[Maryaj ant moun ki gen menm sèks an Frans|ouvèti maryaj pou koup ki gen menm sèks]] , [[omoparantalite]] ak [[prokreyasyon asistans medikal]].

== Entwodiksyon ==
=== Preliminè ===

Sèks se yon konsèp ki lye ak yon domèn konesans [[Miltidisiplinè|miltidisiplinè]]: [[Syans sèks|syans sèks]]. Li deziyen [[Pwosesis Sosyal|pwosesis sosyal]] kote yo pwodui idantite sèks ak idantite seksyèl. Sa vle di yon pwodiksyon sosyal e non pa nati. Nan sans sa a nou ka pale de [[Konstriktif sosyal|konstriksyon sosyal]]. Se yon zouti denatiralizasyon (lefèt pou revele kòm sosyal sa yo konsidere kòm pwodwi diferans biyolojik) ki fè li posib pou nonmen reyalite sosyal ki lye ak [[travay]], ak [[Ekonomi (disiplin)|ekonomi ]] , nan [[demografi]], nan [[Nòm sosyal|nòm]], nan [[Reprezantasyon sosyal|reprezantasyon sosyal]], nan [[Inegalite ant gason ak fanm|inegalite]], men tou nan [[Kò moun| kò]], nan [[Seksyalite imen|seksyalite]], elatriye.. Nan lòt mo, genre fè li posib pou dekri reyalite anpirik yon fòm [[òganizasyon sosyal]]. Genre a pèmèt yon eksplikasyon sosyal la pa sosyal la (dapre [[aforis]] la [[Émile Durkheim|durkheimien]]).

Se poutèt sa, sèks deziyen pwosesis ak [[relasyon sosyal]] ki divize limanite an diferan kategori "[[sèks]]" ak seksyalite. Remake byen ke nan anpil piblikasyon syans sosyal tèm "sèks la" ka ranplase ak ekspresyon "relasyon seksyèl sosyal". Pwosesis sosyal sa yo (kidonk pa definisyon pwosesis ki pa natirèl), atribi (via [[sosyalizasyon]] pa egzanp ) miyò diferansye [[Wòl Sèks|wòl]] (ki ka varye nan tan ak espas) nan chak kategori. Konsèp la nan genre mete aksan sou prensip la nan divizyon ak kategorize sou yon bò, ak klasifikasyon ak yerachi sou lòt men an. Kidonk, sèks pèmèt yon chanjman soti nan analiz pati divize yo nan direksyon prensip divizyon an li menm. Nan lòt mo, sèks pa tèlman eksprime pati sosyal divizyon an men se divizyon sa a. Se poutèt sa "genre" nan sengilye a se pa "genres" nan pliryèl la, nan sans ke li pa sèlman refere a ki fè pati a. yon gwoup sèks.



Si tèm "jan" an parèt an 1955, se pa syans sosyal yo ki te premye itilize tèm nan men syans medikal yo (seksolojis, sikològ ak sikyat an patikilye [[John Money]], , ak [[Robert Stoller]]) nan yon pèspektiv normatif . Se apati ane 1970 yo ke sosyoloji, ak pi lajman syans sosyal yo, te pran nosyon an nan yon pèspektiv kritik ak denatiralize, sa vle di ke gason ak fanm pa tèlman natirèl men antite natiralize konsa opere yon repo epistemolojik. Kidonk, genre se yon konsèp polysemous ki refere a teyorizasyon ak definisyon diferan ki depann de: peryòd, syantis, enfliyans teyorik, ak objè rechèch  ([[Simone de Beauvoir]], [[Ann Oakley]], [[Elena Gianini Belotti]], [[Joan Wallach Scott]], [[Christine Delphy]], [[Nicole-Claude Mathieu]], [[ Colette Guillaumin]], [[Michel Foucault]], [[Gayle Rubin]], [[Judith Butler]], [[Danièle Kergoat]], [[Bell Hooks|Bell Hooks]], [[Donna Haraway]], elatriye).

=== Etimoloji ak itilizasyon ===
==== Etimoloji ====
Mo "jan" a soti nan , pase pa [[Ansyen franse]] "''genre''". Mo a premye gen siyifikasyon "kategori, kalite, espès" answit siyifikasyon "sèks". Depi lontan, mo a sitou asosye ak [[sèks gramatikal]].

Tèm "jan" (**') te itilize pou premye fwa ak yon sans gramatikal nan yon piblikasyon syantifik Ameriken nan 1955 pa sikològ la ] ak seksolojis John Money, nan yon atik kote li prezante konsèp "gender role" (**').

==== Itilizasyon Ozetazini ====
An 2012, sosyològ Isabelle Clair te pwopoze distenge kat siyifikasyon mo ''gender'' :
# Sikyat [[Robert Stoller]] an 1964 te prezante distenksyon ant ''sex''  biyolojik ak ''gender identity'' akeri sosyalman .
# Sosyològ [[Ann Oakley]] te redefini an 1972 ki mete aksan sou pwosesis klasifikasyon sosyal la.
# Antwopològ [[Gayle Rubin]] te redefini an 1975 ki gen ladann seksyalite. "gender" refere a yon "sistèm sèks/jan" ki "soumèt" moun akòz sèks yo konnen oswa pratik seksyèl . "Genders" yo ka refere a diferan fason pou enkòpore "gender" a. Isit la pliryèl la pa nesesèman deziyen bikategorizasyon, sa vle di lefèt ke ta gen yon "gender" "maskilen" ak yon "gender"  "feminen", men yon lis san konte nan "pèfòmè" "jan".

Nan [[Angle]], mo "gender" yo itilize souvan, jeneralman pou eksprime diferans ki genyen ant fanm ak gason lè yo mete aksan sou diferans kiltirèl olye de biyolojik.

== Referans ak Bibliyografi ==
=== Referans ===


=== Referans ak Sitasyon ===


=== Lòt referans ===


=== Bibliyografi ===
**Pwensipal travay yo itilize kòm yon sous pou ekri atik sa a** 
*   
*  
*  
*  
*  
*  
**Lòt travay sentetik sou teyorizasyon jan an** 
*  
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*  
 
**Literati remakab mansyone nan atik la sou teyorizasyon genre a'''