Distansyasyon sosyal

**Distans sosyal** (nan lang angle : *social distancing*) refere a sèten mezi ki pa famasetik pou kontwòl enfeksyon pran pa moun ki responsab pou sante piblik yo sispann oswa ralanti pwopagasyon yon maladi trè kontajye ak ki vize a kenbe moun lwen youn ak lòt. Objektif distansyasyon sosyal la se pou diminye chans pou kontak ant moun ki gen enfeksyon ak lòt moun ki pa enfekte, konsa diminye transmisyon maladi, mòbidite ak mòtalite. Li kontribye nan rediksyon risk sanitè . 

Distansyasyon sosyal la pi efikas lè enfeksyon an ka transmèt nan kontak goutlèt (touse oswa etènye); pa kontak dirèk fizik, ki gen ladan kontak seksyèl; pa kontak fizik endirèk (pa egzanp lè ou manyen yon sifas ki kontamine); oswa pa transmisyon lè (si mikwo-òganis la ka siviv nan lè a pou peryòd tan). 

Distansyasyon sosyal la mwens efikas si enfeksyon an transmèt sitou nan dlo oswa manje ki kontamine oswa pa vektè tankou moustik oswa lòt ensèk, ak mwens souvan ant moun. 

Enkonvenyan yo nan distansyasyon sosyal ka gen ladan solitid, diminisyon pwodiktivite (pasyèlman konpanse nan teletravay ak telekonferans ) ak pèt la nan lòt avantaj ki gen rapò ak entèraksyon imèn. Nan kote ki gen aksè limite nan teknoloji, distansyasyon kapab tou fè li pi difisil pou kontwole sante yon popilasyon. 

## Istwa

### Antikite ak Mwayennaj
Youn nan premyè referans a distansyasyon sosyal dat nan  7yèm syèk BC nan Liv Levitik, 13:46.   . 

Istorikman, yo te etabli lepwozri ak lazarèt kòm yon mwayen pou anpeche pwopagasyon maladi lèp a ak lòt maladi kontajye pa distansyasyon sosyal, jouk transmisyon se konprann ak tretman efikas yo envante. 

### Medsin modèn
Nan mwa oktòb 1918, pandan pandemi grip panyòl la, Max C. Starkloff, doktè ki an chaj sante nan vil Saint-Louis nan Missouri (Etazini), etabli yon distansyasyon sosyal pa entèdiksyon rasanbleman plis pase 20 moun. Starkloff pran desizyon pèmèt limite efè pandemi nan vil la. Desizyon sa yo konsidere kòm premye aplikasyon yon distansyasyon sosyal nan tan modèn.   

Pandan pandemi grip A (H1N1) an 2009, òganizasyon Mondyal Sante rekòmande mezi distansyasyon sosyal ak ijyèn pèsonèl.  

### Pandemi kowonaviris an 2019-2020
Pandan pandemi kowonaviris an 2019-2020, òganizasyon Mondyal Lasante ak lòt otorite rekòmande mezi distansyasyon sosyal (kenbe lwen lòt moun) ak ijyèn pèsonèl (sitou ijyèn men. 

Nan Lachin, anpil vil nan pwovens Hubei te mete an karantèn depi mwa janvye 2020. Nan peyi Itali, peyi tout antye te mete nan konfinman sou 9 mas 2020. Espay epi Lafrans fè menm bagay la nan jou ki swiv. Diferan peyi te pran lòt mezi pou limite kontak sosyal, enkli entèdi evènman yo, fèmen lekòl yo ak restriksyon sou vwayaj. 

## Egzanp distansyasyon sosyal

kèk egzanp distansyasyon sosyal ki itilize pou kontwole pwopagasyon maladi kontajye.   : 

* fèmen lekòl (pwo-aktif oswa reyaktif) ; 
* fèmen lye travay, ki gen ladan fèmen biznis ak sèvis sosyal *ki pa esansyèl*  (*ki pa* *esansyèl* vle di enstalasyon ki pa kenbe fonksyon prensipal nan kominote a, kòm opoze a sèvis esansyèl  ); 
* izòlman ; 
* karantèn ; 
* kòdon sanitè ; 
* sekès pwotektè ; 
* anilasyon rasanbleman mas tankou evènman espòtif, fim ak espektak mizik  ; 
* kanpe oswa limite transpò piblik, gade distans nan transpò piblik  ; 
* fèmti enstalasyon lwazi tankou pisin kominotè, klib jenn moun ak jimnaz (sal espò)  ; 
* mezi oto-pwoteksyon tankou limite kontak fas-a-fas, fè biznis pa telefòn oswa sou entènèt, evite kote piblik yo epi diminye vwayaj ki pa esansyèl    ; 
* bonjou avèk koud la (olye sere men oswa bo).  

## Efikasite
Rechèch endike ke mezi yo dwe aplike kòmsadwa epi imedyatman pou yo efikas. Pandan grip panyòl an 1918, otorite amerikèn yo te fèmen lekòl yo, entèdi rasanbleman piblik yo, ak lòt entèvansyon distansyasyon sosyal nan Philadelphia ak Saint Louis (Missouri), men nan Filadèlfi, reta senk (5) jou nan lansman an mezi sa yo double pousantaj transmisyon twa (3) a senk (5) fwa. Men Max C. Starkloff fè yon ap  entèvansyon siyifikativman pi imedya ki diminye transmisyon nan Saint Louis (mwatye mwens ka pou kantite abitan ). Anplis de sa, karantèn nan Saint-Louis te pèmèt diminye koub epidemik, etale enfeksyon yo nan tan ak donk etale swen malad yo  . 

Bootsma ak Ferguson analize entèvansyon distansyasyon sosyal nan 16 lavil amerikèn pandan epidemi an 1918 epi yo te konstate ke entèvansyon, ki limite nan tan, sèlman avèk moderasyon redwi mòtalite total (petèt 10-30%), e ke enpak la te souvan trè limite paske entèvansyon yo te prezante twò ta epi yo te fini twò bonè. Yo obsève ke plizyè vil gen eksperyans yon dezyèm pik epidemik apre leve kontwòl distansyasyon sosyal, paske moun sansib yo ki te pwoteje yo te ekspoze kounye a 

### Fèmti lekòl la
Fèmen lekòl te diminye mòbidite akòz grip azyatik nan 90% pandan epidemi an 1957-1958, ak jiska 50% nan batay kont grip nan Etazini yo ant 2004 ak 2008. Menm jan an, fèmen lekòl obligatwa ak lòt mezi distansyasyon sosyal te asosye ak yon diminisyon 29-37% nan to transmisyon grip pandan epidemi grip an 2009 nan Meksik.  

### Fèmti lye travay yo
Etid modelizasyon ak similasyon ki baze sou done amerikèn sijere ke si 10% nan lye travay afekte yo fèmen, to global nan transmisyon enfeksyon se alantou 11.9% ak pik epidemik gen yon ti kras reta. Nan lòt men an, si 33% nan lye travay ki afekte fèmen, to enfeksyon an tonbe a 4.9% ak pik epidemik reta nan yon semèn. 

### Karantèn kontak ak ka sispèk
Pandan epidemi SRAS an 2003 nan Sengapou, kèk 8 000 moun te sibi karantèn kay obligatwa ak 4 300 lòt moun te gen pou kontwole tèt yo pou detekte sentòm epi kontakte otorite yo sanitè chak jou pa telefòn nan kontwole epidemi an. Byen ke sèlman 58 nan moun sa yo te finalman dyagnostike avèk SRAS, ofisyèl sante piblik te deklare mezi a te ede anpeche pwopagasyon enfeksyon an. 

Menm jan, oto-izòlman volontè te ede diminye pwopagasyon grip la nan Teksas an 2009.  

### Kòdon sanitè
An 1995, yo te itilize yon kòdon sanitè pou kontwole yon epidemi viris Ebola nan Kikwit, Zayi   Prezidan Mobutu Sese Seko te antoure vil la ak twoup yo epi li te sispann tout vòl nan kominote a. Anndan Kikwit, OMS ak ekip medikal nan Zayi te bati lòt kòdon sanitè, ki izole zòn antèman ak tretman nan popilasyon jeneral la ak ki limite enfeksyon an.  

Pandan epidemi SRAS an 2003 nan Kanada, *karantèn* *kominotè* te itilize pou diminye transmisyon maladi a ak siksè modere. 

### Anprizònman pwotektè
Pandan epidemi grip an 1918, vil Gunnison, Kolorado, te izole pandan de (2) mwa pou anpeche entwodiksyon enfeksyon an. Tout gran wout yo te barikade touprè fwontyè konte an. Chèf tren yo te avèti tout pasaje yo ke si yo te kite tren an nan Gunnison, yo ta arete ak mete an karantèn pou senk (5)  jou. Kòm yon rezilta nan mezi sa a, pa gen moun ki te mouri nan grip nan Gunnison pandan epidemi an  . Plizyè lòt kominote te adopte mezi menm jan.  

### Anilasyon rasanbleman mas
Prèv ki sijere ke rasanbleman mas ogmante potansyèlman transmisyon maladi enfektye pa definitif. 

Kèk prèv anekdotik sijere ke sèten tip rasanbleman mas kapab asosye ak yon risk ogmante nan transmisyon grip ak ka tou *simen* nouvo souch nan yon rejyon, ki deklannche transmisyon kominotè nan pandemi. Pandan pandemi grip an 1918, parad militè nan Philadelphia  ak Boston  ka te responsab pou pwopagasyon maladi a ki melanje maren ki enfekte ak foul moun sivil. 

Sepandan, restriksyon nan rasanbleman mas, konbine avèk lòt entèvansyon distansyasyon sosyal, sanble ede pou diminye transmisyon. 

### Restriksyon vwayaj
Limitasyon nan fwontyè ak / oswa restriksyon sou vwayaj domestik yo retade yon epidemi nan plis pase 2 a 3 semèn si yo pa aplike ak pwoteksyon ki pi konsekan pase 99%. 

Depistaj nan ayewopò pa te efikas nan anpeche transmisyon viris la pandan epidemi SRAS an 2003 nan Kanada  ak Etazini. 

Kontwòl strik sou fwontyè ant Otrich ak Anpi Otoman, enpoze de 1770 a 1871 pou anpeche moun ki enfekte avèk lapès bibonik nan antre nan Otrich, te pwouve efikas, kòm pa te gen gwo epidemi pès sou teritwa otrichyen apre kreyasyon yo, pandan Anpi otoman te kontinye fè eksperyans epidemi pès souvan jouk nan mitan-diznevyèm syèk la.  

Yon etid Inivèsite Northeastern pibliye nan mwa mas 2020 te di ke "restriksyon vwayaj pou ale ak pou soti nan Lachin sèlman ralanti gaye entènasyonal COVID-19 [lè] konbine avèk efò ki diminye transmisyon nan nivo kominote ak endividyèl. . . Restriksyon sou vwayaj yo pa ase sof si nou asosye yo ak distansyasyon sosyal ”.  Etid te endike ke entèdiksyon vwayaj nan Wuhan sèlman retade gaye nan maladi a nan lòt pati nan Lachin kontinantal de twa (3) a senk (5) jou, byenke li te diminye pwopagasyon ka entènasyonal 80%. Youn nan rezon prensipal poukisa restriksyon vwayaj te mwens efikas se ke anpil moun ki gen COVID-19 pa fè gen sentòm pandan premye etap byen enfeksyon. 

## Gade tou

* Kontwòl enfeksyon 
* Kòdon sanitè 
* Izòlman
* Pandemi kowonaviris an 2019-2020 
* Karantèn 

## Referans

## Lyen deyò
*  *[https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/world/corona-simulator/ Social distancing]* (videyo)