François (pap)

**[[Pap]]** **François** (fèt **Jorge Mario Bergoglio** ;  17 desanm 1936 – 21 avril 2025) te chèf Legliz Katolik la ak souveren Eta Vil Vatikan an soti 13 mas 2013 rive nan lanmò li an 2025. Li te premye pap Jezuit la, premye latino-ameriken an, epi premye moun ki te fèt oswa ki te grandi andeyò Ewòp depi pap siryen Gregoire III nan 8yèm syèk la.

Li te fèt nan Bwènozè, Ajantin, nan yon fanmi orijin italyen, Bergoglio te santi l enspire pou l rantre nan Jezuit yo an 1958 apre li te fin refè apre yon maladi grav. Li te òdone prèt katolik an 1969, e soti 1973 rive 1979 li te siperyè pwovens Jezuit nan Ajantin. Li te vin achevèk Bwènozè an 1998 epi Pap Jean-Paul II te kreye l kadinal an 2001. Apre demisyon Pap Benoît XVI nan dat 28 fevriye 2013, yon konklav papal te eli Bergoglio kòm siksesè li nan dat 13 mas. Li te chwazi "François" kòm non papal li an onè Sen François d'Assise.

Pandan tout papte li a, François te rekonèt pou imilite li, anfaz li sou mizèrikòd Bondye, vizibilite entènasyonal, angajman li nan dyalòg entèrelijye , ak sousi li pou pòv yo, imigran yo, ak refijye yo. François te kwè Legliz Katolik la ta dwe demontre plis enklizyon anvè moun LGBTQ yo, epi li te deklare ke byenke benediksyon pou inyon moun menm sèks yo pa pèmèt, moun ki nan relasyon moun menm sèks yo ka beni toutotan benediksyon an pa bay nan yon kontèks liturjik. François te fè fanm manm aplentan nan dikastè nan Kiri Women an. François te òganize Sinòd sou Sinodalite a , ki te dekri kòm kilminasyon papte li a ak evènman ki pi enpòtan nan Legliz Katolik depi Dezyèm Konsil Vatikan an. François te rekonèt pou li te gen yon apwòch mwens fòmèl anvè papte a pase predesesè li yo, pa egzanp, li te chwazi rete nan kay envite Domus Sanctae Marthae olye ke nan apatman papal nan Palè Apostolik la ke pap anvan yo te itilize. Anplis de sa, akòz estetik Jezuit ak Ignasyen li a , li te konnen pou preferans pou rad ki pi senp san orneman, tankou refize kap mozzetta papal tradisyonèl la lè li te chwazi, chwazi ajan olye de lò pou bag piskatwa li a , epi kenbe menm kwa pektoral li te genyen antanke kadinal.

Konsènan gouvènans mondyal la, François te yon kritik ekonomi degaje, konsomis , ak twòp devlopman ;  li te fè aksyon sou chanjman klimatik yon gwo konsantrasyon nan papte li.  Li te konsidere pèn lanmò kòm yon bagay ki pa akseptab nan tout ka,  epi li te angaje Legliz Katolik la nan abolisyon li atravè lemond.  François te kritike ogmantasyon popilis dwa a ak politik anti-imigrasyon, li te rele pwoteksyon imigran yo yon "devwa sivilizasyon".  François te sipòte dekriminalizasyon omoseksyalite.  Nan diplomasi entènasyonal, François te ede retabli tout relasyon diplomatik ant Kiba ak Etazini, li te negosye yon akò ak Repiblik Pèp la nan Lachin pou defini enfliyans Pati Kominis la nan nonmen evèk Chinwa yo, epi li te ankouraje lapè ant Izrayèl ak Palestinyen yo, li te siyen premye trete Vatikan an ak Eta Palestin nan. An 2022, li te prezante eskiz pou wòl Legliz la nan jenosid kiltirèl pèp endijèn Kanadyen yo nan lekòl rezidansyèl yo. Apati 2023, li te kondane operasyon militè Izrayèl yo nan Gaza , li te mande pou yo mennen ankèt sou krim lagè yo. François te fè dènye aparisyon piblik li nan Dimanch Pak anvan li te mouri nan dat 21 avril 2025, Lendi Pak. Konklav papal 2025 la te eli Leon XIV kòm siksesè François nan dat 8 me. Leon XIV te vin dezyèm pap ki soti nan Amerik yo, apre François. 

## Referans

## Gade tou