National Aeronautics and Space Administration

(an franse: "Administration nationale de l'aéronautique et de l'espace"), pi byen konnen pa akwonim **NASA**, se ajans federal ki responsab majorite Pwogram espas sivil Etazini . Ayewonotik rechèch tou tonbe anba domèn NASA. Depi kreyasyon li nan , NASA te jwe yon wòl dominan globalman nan domèn vòl espas imen, eksplorasyon nan sistèm solè ak espas rechèch. Pami reyalizasyon ki pi remakab ajans lan genyen ''Apollo'' pwogram espasyal ekipe, Navèt Espas Ameriken, Estasyon Espas Entènasyonal (nan tèt ansanm ak plizyè peyi), teleskòp espas tankou ''Hubble'' ak ''Kepler'', esplorasyon. nan Mas pa sond espas ''Viking'', **', [[ Laboratwa Syans Mas|**']] ak Pèseverans; osi byen ke planèt yo nan sistèm solè eksteryè a: Jipitè, Saturn pa sond yo '''', '''', ''Galileo'', Cassini- Huygens ; Iran ak Neptune sèlman pa Voyager 2; osi byen ke Pliton pa **'.

NASA te kreye nan  pou administre ak reyalize pwojè ki gen rapò ak astwonotik sivil, jouk lè sa a te okipe pa diferan branch [[fòs lame Etazini yo]], yon fason pou ratrape devan [[Inyon Repiblik Sosyalis Sovyetik yo|Inyon Sovyetik]]. Nan epòk sa a, NASA te pran sou sant rechèch [[National Advisory Committee for Aeronautics|NACA]], ki jiska lè sa a te konsantre sou rechèch nan domèn aéronautique. An 2019, li te gen yon bidjè de  dola ameriken epi li anplwaye dirèkteman apeprè  ( ak ) osi byen ke yon gwo kantite soutretan distribye nan mitan dis sant espas ki sitiye sitou nan eta yo nan [[Texas]], [[California]] ak [[Florid]], [[Alabama]], [[ Virginia (Etazini)|Vijini]] ak [[Washington (District of Columbia)|Washington]]. Misyon etap enpòtan aktyèl yo se fini ak operasyon Estasyon Espas Entènasyonal la, itilizasyon ak konstriksyon plizyè teleskòp espasyèl, ki gen ladan [[James-Webb (teleskòp espasyèl)|''James-Webb'' teleskòp espasyèl. ']], la. sond espas [[OSIRIS-REx]], ''[[Mars 2020 (space mission)|Mas 2020]]'', ak **' deja lanse oswa sou yo dwe lanse. NASA jwe yon wòl fondamantal tou nan rechèch kontinyèl sou Chanjman Klima.

Pwogram espas mannyè NASA an ap sibi restriktirasyon depi 2009 apre yo te retire navèt espasyal Ameriken an an 2011 ak abandone ''Pwogram Konstelasyon'' akòz pwoblèm konsepsyon ak finansman. Prezidans Barack Obama, swiv rekòmandasyon komisyon Augustine a, deside abandone pwojè pou retounen astwonòt yo sou tè linè a nan lane 2020 an favè yon apwòch eksplorasyon ki pi pwogresis ki dwe anvan. rechèch apwofondi, patikilyèman nan jaden an nan Propulsion. Avèk sa a nan tèt ou, travay ap fèt sou devlopman lans lou  ak kapsil ki asosye ''Orion'' nan kad ''Pwogram Artemis''. Pou konpanse pou mank de yon sistèm sèvis pou Estasyon Espas Entènasyonal la apre retrèt navèt espasyal la, NASA te konte pandan ane 2010 yo sou sektè prive a, ki dwe pran chaj li.

## Kreyasyon NASA

### Kòmanse laj espas (1957)

An 1955, Etazini ak Sovyetik yo chak te anonse ke yo ta lanse yon satelit atifisyèl nan kad travay syantifik ki te planifye pou ane jeofizik entènasyonal la (Jiyè 1957-Desanm 1958). Ozetazini, devlopman satelit la ak lans li yo te konfye nan pwogram Vanguard la, konfye nan yon ekip ki soti nan Marin Etazini, men pwojè a te lanse an reta ak twò anbisye. kontinye ak echèk. Nan  1957, Inyon Sovyetik te premye peyi ki te mete satelit Sputnik 1 sou òbit. Se te yon chòk pou ofisyèl Ameriken yo ak opinyon piblik la, jouk lè sa a konvenki nan siperyorite teknik nan peyi Etazini. Fòs Ayeryen ak Lame Ameriken an nan epòk sa a tou te gen pwogram espasyal ki te eksplwate travay ki te fèt alantou misil balistik entèkontinantal yo: li se te ekip Wernher von Braun, k ap travay sou non Lame a, e ki asosye ak Jet Propulsion Laboratory ki finalman te rive lanse premye satelit Ameriken an, Explorer 1,  gras ak lans Juno I devlope apati yon misil balistik Redstone.

## Istwa
 
### ane 1960

#### "Apollo" pwogram espas ekipe

Premye pwojè vòl ekipe NASA devlope se te ''Mercury'' pwogram, ki te kòmanse an 1958 menm anvan kreyasyon ajans lan, ki te pou pèmèt lansman premye Ameriken an nan espas sa a. Nan , Alan Shepard te fè yon premye vòl kenz minit nan kapsil 7: men se te sèlman yon senp vòl suborbital paske NASA pa t gen yon lans ase pwisan nan epòk la. Prezidan John F. Kennedy te anonse lansman pwogram Apollo nan diskou 25 me 1961, esansyèlman pou rekonkeri. prestij Ameriken an te afebli pa siksè Sovyetik astwonatik, nan yon epòk kote Gè Fwad la ant de sipè puisans yo te an plen. . NASA, prezidan Kennedy mande l, dwe mete yon nonm sou Lalin lan anvan fen deseni a. Se pa jiskaske misyon Mercury-Atlas 6 nan 20 fevriye 1962 ke John Glenn te vin premye astwonòt Ameriken ki te konplete yon òbit alantou. Latè]]. Twa lòt vòl ekipe te fèt an 1962 ak 1963.

Lè Pwogram Mèki a te fini an 1963, aspè enpòtan nan vòl espasyal, ki nesesè pou fè vòl linè, yo te toujou pa metrize. Lidè NASA yo te lanse ''Gemini'' pwogram ki te gen entansyon jwenn teknik sa yo san yo pa tann pou devlopman veso espasyèl trè sofistike pou misyon linè a. Pwogram entèmedyè sa a dwe ranpli twa objektif:
* metrize teknik lokalizasyon, manevwe ak randevou espasyal;
* devlope teknik ki pèmèt travay nan espas pandan pwomnad ekstravehicular;
* etidye konsekans enpezanteur sou fizyoloji imen pandan vòl alontèm.

Veso espasyèl Gemini a, ki ta dwe okòmansman yon senp vèsyon amelyore nan kapsil Mèki a, vin tounen yon veso sofistike nan  (konpare ak apeprè  pou veso espasyèl Mèki a), kapab vole ak de astwonòt pou de semèn. Kapsil Gemini a se yon lans Titan II, yon misil Fòs Ayeryen Ameriken konvèti an yon lans. Sepandan, pwogram nan rankontre pwoblèm debogaj. Men, nan fen ane 1963, tout bagay te tounen nòmal e de vòl san ekipaj te fèt an 1964 ak kòmansman ane 1965. Premye vòl ekipe Gemini 3 te pote astwonòt yo Virgil Grissom ak John Young nan dat 23 mas 1965. Pandan pwochen misyon an, astwonòt Edward White te fè premye mache lespas Ameriken an. Uit lòt misyon, ponctué pa ensidan enkonsekans, te fèt jiska Novanm 1966: yo te fè li posib yo devlope rendezvous espas ak teknik debakaj, ak fè vòl alontèm (Gemini 7 rete nan òbit pou prèske 14 jou) ak fè anpil lòt eksperyans. Nan fen pwogram Gemini a, Etazini te kenbe nan syans ak Sovyetik la. Sepandan, Sovyetik la toujou kenbe siperyorite ideyolojik sou Etazini, akòz lefèt ke nan mwa jen 1963 li voye yon fanm nan lespas, Valentina Tereshkova.

Nan domèn lansè, NASA ap devlope fanmi lansè Satin pou pwogram Apollo. Modèl ki pi pwisan an, Saturn V, fè li posib pou mete  nan òbit ki ba, yon rekò pa janm egalite depi. Li fèt pou lanse de bato ekspedisyon linè yo: Apollo Lespasyal ak Apollo Lunar Modil ki responsab transpòte astwonòt sou sifas Lalin lan. Yon pati nan siksè nan pwogram Apollo soti nan devlopman nan yon nouvo kalite pwopilsyon lè l sèvi avèk idwojèn likid ki gen Devlopman te kòmanse nan fen ane 1950 yo nan kad devlopman etap Centaur.

De aksidan grav te fèt pandan ''Apollo'' program: dife ki te sou tè veso espasyèl Apollo 1 ki gen ekipaj la te boule e ki te lakòz yon ranvwa prèske dezan nan. kalandriye a ak eksplozyon tank oksijèn veso espasyèl Apollo 13 ki gen ekipaj siviv lè yo itilize modil linè a kòm yon veso ijans. Pou rive nan Lalin nan, yo adopte yon metòd odasye randevou orbital linè, ki mande de veso espasyèl ki gen ladan modil linè ki fèt pou aterisaj lalin lan. Jeyan lans Saturn V nan  ap devlope pou lanse machin ekspedisyon linè yo. Pwogram nan itilize yon bidjè konsiderab ( ki gen dola ameriken 2005) epi li mobilize jiska katsan mil moun.

Nan , de nan twa manm ekipaj misyon Apollo 11, Neil Armstrong ak Buzz Aldrin te reyalize objektif la. Senk lòt misyon imedyatman ateri sou lòt sit linè epi rete la pou jiska twa jou. Ekspedisyon sa yo te rann li posib pou fè tounen  ròch linè epi mete plizyè pil enstriman syantifik. Astwonòt yo te fè obsèvasyon "in situ" pandan pwomnad sou sifas linè ki te dire jiska 8 èdtan, yo te ede Apollo 15 pa yon machin tout tèren, Apollo lunar rover. Sis misyon ki te ateri sou lalin lan te pote anpil done syantifik.

## Lòt ajans espas US

NASA pa gen yon monopoli sou pwogram espas Ameriken an. Aktivite espas sivil ak militè Ameriken distribye pami plizyè ajans. Pami sa yo, NASA sèlman gen dezyèm pi gwo bidjè:
* Depatman Defans () gen yon bidjè espas ki pi gwo pase sa NASA (apeprè 27 milya dola Ameriken an 2008) ki te konsakre an patikilye nan satelit militè pou telekominikasyon, meteyoroloji, avètisman bonè ak navigasyon satelit;
* National Reconnaissance Office (NRO), yon òganizasyon Ameriken ki responsab pou rekonesans ak ekoute satelit (bidjè 10.3 milya dola ameriken an 2014). ;
* National Geospatial-Intelligence Agency (NGA), ki responsab pou kolekte imaj satelit sou non defans Ameriken (bidjè 2 milya dola ameriken an 2008);
* National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), ki bay done klima, konsepsyon ak jere satelit meteyolojik nan òbit jeostasyonè (GOES) ak solèy-synchrone òbit (TIROS). An 1983, NOAA te pran responsablite pou Pwogram Landsat ak 1984 pou pwogram Oseyan Twopikal ak Atmosfè Global (TOGA).

## Onè
* (11365) NASA, astewoyid.

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Gade tou

### Bibliyografi
*  
* 
*  
*  Istwa pwogram Mèki a ak retrospective pèmèt dat piblikasyon an (Dokiman NASA No. Piblikasyon Espesyal—4201)
* 
* 
*  
*  
* 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Atik ki gen rapò
* National Aeronautics and Space Act Lwa Jiyè 1958 ki defini lwa ak òganizasyon NASA.
* NACA Òganizasyon dèyè NASA
* Administratè NASA
* Tahani Amer

**Sant NASA**
* Lyndon B. Johnson
* Langley Research Center
* Marshall
* 
* JPL
* Ames
* Glenn
* Goddard
* John C. Stennis
* Michoud
* Etablisman tès White Sands
* 

**Pwensipal pwogram aktyèl oswa pase yo**
* Pwogram Espas Etazini
* Pwogram Dekouvèt
* New Frontiers Program
* Estasyon Espas Entènasyonal
* Pwogram Apollo
* Navèt Espas Ameriken
* K ap viv ak yon etwal
* Sistèm Obsèvasyon Latè

### Lyen ekstèn
**Pwensipal sit ajans espasyal la**
*  Sit entènèt ofisyèl NASA
*  NASA Technical Document Database
*  Baz jeneral imaj
*  Imaj istorik ranje pa tèm.
*  Foto yo pran nan kad misyon JPL yo

**Kijan NASA travay**
*  
*  

### Dosye otorite
*