open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pòtay:Leingue

Graenmaire gjeineiraly
Graenmaire gjeineiraly-la seid noôm-ha khi ancien khi pou leinguistik gjeineiraly khi étiudyed loy-io khi pî gjeineiraly-io khi pou leinguagjy-la, éclairé pâr loy-io khi pou fhyzik-la, khi pou fhyziologjiah, khi pou psycologjiah, khi pou sociologjiah.
Fhilologjiah 
Etiude la khi pou fhilologjiah antreid n’an differeinty fòrme-io khi pou graenmairy-io n’écrit ll-l’ han-l’aira, èh’ dépassay-yeo n’an étiude la khi pî largje khi pou rapport-io khi pou leingue-lan n’an inteligjeincy hunmain ha.

**Woêd too artik kounnèxy

Syntaxy, graenmaire fòrmèly,       graenmaire univèrsèly, graenmaire khi. pâ n’an kountèxy-la (leinguistik èh’ n’an infòrmatik),
#Graenmaire-io khi pou leingue-io
Kateigoriah
Princypaly graenmaire pâr leingue
*Graenmaire khi pou afrikaans-lan
Graenmaire khi pou almandy
*Graenmaire khi pou anglaiah
Graenmaire khi pou bulgariah
*Graenmaire khi pou pangnòl-la
Graenmaire khi pou esperanto ah
*Graenmaire khi pou francéah
Graenmaire khi pou ahytianna ah
##Preipozisyon (graenmaire) pwopozisyon-io
*Subòrdonnein relativy
Rectifycasyon-io pou òrtografhik-io
* Graenmaire khi pou grèk ancien
Deiclynaizon khi pou grèk ancien
*Graenmaire heibrayik
Graenmaire italyenna
*Graenmaire japonaiah
Pwonoôm-io khi pou pèrsonnèly-io pou japon ha
* Graenmaire khi pou latein
Deiclynaizon-io khi pou latiny-io **Kounjugaezon latiny-io**
*Graenmaire lituaniènny
* Graenmaire khi pou malaiz-indoneizyen
*Graenmaire khi pou malgachy
Suffixy-ei
*Graenmaire neyèrlandaiah
*Graenmaire occitàny
*Graenmaire polônaiah
*Graenmaire khi pou tagalog
* Graenmaire khi pou vyetnanmyenna

Veirby-io khi pî popiulaira
*  1. Aguen
2. Tiu
* 3. Ahlei
4. Faêry
*5. Pouvoy
6. Mangjei
* 7. Woêdo
8. Preinny
*9. Voulei
10. Deivoy
*11. Pârtihi
12. Vinihi
*13. Voyei
14. Dihi
*15. Kounnein
16. Finihi
*17. Meithei
18. Reinmein
*19. Reilei
20. Teinny
*21. Koweir
22. Kourihi
*23. Vivy
24. Boweir
*25. Lihiry
26. Douei
*27. Reicevoy
28. Pèrmètry
* 29. Dòrmihi
30. Joynny
*31. Koupei
32. Vôlei
*33. Kocco
*34. Viciei
*35. vòleir· 
17 octobry 2013 sorti dépî 1806 zha feid 207 l'anney dépî pautorique garceon zha tounmbeid n'an kounmplot khi kauzy mort ll-l'.
Jean-Jacques Dessaline.
Pâ gaan histohà'kh pî bèl pâsei histohà'kh pou hayti ha!
Raizon: Seid preinmyei fohà n'an histohà zha faith, esclave strategjikhman porte la viktohà su crinme kountry hunmanitéa èh's'd khe juistyce pâ douei faith?
Defi a pou Ayiti

**Transfè ki soti nan dyaspora a pou l vin ann Ayiti reprezante 20% PIB, BRH di**

Bank of the Republic of Haiti (BRH) estime ke dyaspora voye anvwa ann Ayiti ekivalan a 20% nan pwodwi domestik brit (GDP).

"Pandan plizyè deseni, transfè ki soti nan Diapora a te konstitye yon kontribisyon ekonomik konsiderab ann Ayiti. Nou ta dwe remake ke manm nan dyaspora a, sitou sa yo ki soti nan Chili ak Brezil, te tou kontribye nan ranfòse pwa nan Sous lajan sa a." Eksplike BRH.

nouvèl-detay
Dapre Bank Banks yo, transfè sa yo te monte a 3.28 milya dola yo te anrejistre yon ti diminisyon nan (-3.8%) konpare ak 3.41 milya dola nan ane anvan an akòz yon timid reaktivasyon nan peyi a bay transfè. Pandan ke, depo dola nan bank komèsyal yo te ogmante a 23.4% ant 2021-2023. ak depo nan lajan dekapotab reprezante 3.4 milya dola ameriken.

Byenke kontribisyon ekonomik sa a esansyèl pou depans ki gen rapò ak sante, lojman ak manje, BRH afime ke depandans yon gwo pati nan popilasyon an sou transfè fon sa yo reflete deteryorasyon nan sitiyasyon ekonomik ak sosyal yo ann Ayiti obsève nan dènye àne a paske kantite lajan yo resevwa yo pi gran pase transfè piblik, koule envestisman dirèk ak ekspòtasyon.Dèt Ayiti dwe peye aletranje

### Nòt ak Referans
Pwoteje moun yo ap pèmèt yo pa fè tikras

Lè leta sibvansyone pwoduiksyon local yo. Non sèlman moun yo ap pwodui plis e pri a ap pibon mache. Ann pran leka pou diri atibonit la peyizan yo pa pwodui plis paske yo pa gen gwo mwayen si leta ba yo gwo mwayen y ap fè plis.
Envestisman yo ki pou kalite

**Envestisman yo ki pou kalite** se pa annik bay peyizan yo kòb ak angren ouswa materiel leta dwe toujou bò kote yo ba yo èd jidisyè nan fason pwodiksyon yo ap konsève e anbale pou antre sou mache a kit lokal osinon entènasyonal konsa envestisè nou yo pa p nesesite pou yo ap pede enpòte diri etranje piske pwoduiksyon  lokal la ap ka vann pi ba pase sa yo enpòte yo. Konsa lavichè a ap bese e Papa ak Manman pitit ap rale you souf.
Liu Gang

**** se yon matematisyen, fizisyen, ak syantis òdinatè ameriken, Liu te yon lidè politik pandan Revolisyon yo nan 1989 nan peyi Lachin.

## Byografi
Liu te yon lidè elèv yo nan 1989. Koulye a, li se yon syantis nan Etazini yo.

## Zèv li yo
* Gang Liu, T-Forward Method: A Closed-Form Solution and Polynomial Time Approach for Convex Nonlinear Programming

## Referans
* In His Own Words: Liu Gang: A Story of Physics and Freedom in China, American Physical Society, 1996.
Neverland Ranch

**Neverland Ranch** se yon vil Etazini. Li sitiye nan leta Kalifòni. Chèf-lye li se Santa Barbara County.

## Istwa

## Referans

## Lyen deyò
*  Foto andedan Neverland
Kfc

**KFC** (**Kentucky Fried Chicken**) se yon mak restoran ameriken, ki sevi poulè fri.

Restoran KFC ekziste adan plisyè vil nan mond.
Likid nan vajen

Likid nan vajen kapab dischage soti nan vajen an. Dischage ka ​​rete an bòn sante oswa li kapab yon maladi. 

## Men kèk egzanp

Si ou gen pa nomal likid nan vajen, ale nan yon founisè medikal.

## Sitasyon
Henrikh Mkhitarian

**Henrikh Hamleti Mkhitarian** (an Armenian: Հենրիխ Համլետի Մխիթարյան, fèt, 21 janvye 1989) se yon jwè foutbòl amenyen.

## Lyen deyò
Absè

Yon absè se yon enfeksyon. Li fòme yon kavite ki plen ak pij.  Yon absè se wouj, douloure, cho, anfle. Ou ka wè soti anndan l yon likid lè ou peze sou li. Espas ki la alantou abcess la wouj epi li se anfle. Yon pyè emowòyid se yon absè ki fòme nan po la. Pafwa abse la gen yon cheve.

## Kòz
Yon absè se yon enfeksyon bakteri. Anpil bakteri ka lakòz enfeksyon an. Yon enfekson ka gen landan l plizyè bakteri diferan. Staphylococcus areus se bakteri yo ki pral lakòz yon abse pi komen.. Pafwa yon parazit ka lakòz yon abse .
. Yon absè ka fon anndan kò a. Ou ka jwenn li ak ultrason ak yon eskanè CAT. Si ou gen yon zo do pwoblèm, ou gen yon pi gwo chans pou gen yon zo do, ni dèyè absè. Sa te kapab fè koze pa itilize steroyid pou geri a tonbe.

## Tretman
Yon absè geri lè li ouvè ak Lè pij sa a, vide. Antibyotik tretman nan bouch pa sanble pot yon gwo solisyon. Blesi a pral geri pi vit si li fèmen apre yo te fin vide. Koupe ak kannal ki gwo bouton an se estanda tretman. Si bouton an gen yon bagay sipèfli ladan l, li dwe ranvèse. Twal sa se cho ak mouye yo souvan soti sou gwo bouton an aprè li jete.

Antibyotik gen tretman ki pa komen. Yon nonm ka bezwen tretman antibyotik si li genyen anpil absè si li pa gen lòt maladi grav.. Twal nan koupe apwè tretman lakòz doulè e pat kanpe yon nouvo enfeksyon.

## Kijan li pwopaje li
Absè nan po a se pi komen kounye a. Si ou itilize dwòg ak zegwi, gen plis risk pou yo absè. Enfeksyon sa a trè komen nan mond lan. Nan 2005 nan Etazini 3.2 milyon moun te ale nan depatman an ijans pou yon absè. Nan Ostrali moun nan zòn 13,000 yo te kouri pou lopital la 2008 pou yon absè.

## Sentom

Yon absè ka fòme nan nenpòt kote nan kò sa a. Pi souvan li fòme nan po la. Absè ka grandi andedan poumon, nan sèvo, dan, ren ak nan gòj.  Absè Gwo ka ale nan tout kò a epi yo ka lakòz lanmò. Absè difisil pou jwenn kadav la anndan. Absè an ka gen doulè, lafyèv, ak santi m malad oubyen a byen/ansante. Absè anndan kò a pa geri. Yon travayè medikal bezwen pou trete absè ki se anndan kò sa a. Absè ka touye. Men sa a vyann kri. Si enfeksyon an antre nan san an li rele nfeksyon nan san. Si l' andousi pati enpòtan kò tankou ti gòjèt a, pou pran souf pwal difisil. Absè nan bouch va sispann manje. Gwo bouton sou po a ka fè te santi. Kouri dlo a ap rete nan nan absè la e li kapab santi. Absè ka nan dèyè a. Yon moun ak maladi sik, dyabèt plis chans pou yo gen yon absè nan dèyè a. Pafwa gwo bouton pral kòmanse anndan ak koze pa yon watè doulè, di, ni sa k'ap nan dèyè a. Absè dèyè sa a fè yon gwo moso dèyè a toupre.  Gro moso sa a ap grandi, fè doulè.  Dèyè abcess dwe trete pa yon travayè medikal. Travayè medikal, pifò nan lè a, pral koupe louvri absè la, pou l' ide fè l' fè sèvis. Yon moun ka gen yon absè aprè operasyon. Moun ki travay medikal yo dwe pran soti enfeksyon an ak yon zegwi si sa rive.

Lòt maladi kapab tankou absè. Cellulitis, yon boul sebase ak necrotising fasciitis yo gen siy tankou gwo bouton.

## Referans
Lafyèv jòn

**Lafyèv jòn**, li te ye kòm istorikman jack jòn, move maladi jòn, oswa an kwiv Jan, se yon maladi viral egi. Nan pifò ka, sentòm yo enkli lafyèv, frison, pèdi apeti, noze, doulè nan misk patikilyèman nan do a, ak tèt fè mal. Sentòm tipikman amelyore nan senk jou. Nan kèk moun ki nan yon jou pou amelyore, lafyèv la vini tounen, doulè nan vant rive, ak domaj nan fwa kòmanse sa ki lakòz po jòn. Si sa rive, se risk pou yo senyen ak ren pwoblèm yo te ogmante tou. Depi 17yèm syèk la, plizyè gwo nan maladi a te fèt nan Amerik, Afrik, ak Ewòp la. Depi 17yèm syèk la, lòt maladi pi gwo ki te fèt nan Amerik, Afrik, ak Ewòp.

Se maladi a ki te koze pa viris la lafyèv jòn epi li se gaye nan mòde an nan fi moustik la. Li enfekte sèlman moun, lòt primates a, ak espès plizyè nan moustik. Nan vil yo, li se gaye sitou pa moustik nan * Aedes egipti* espès yo.; viris la se yon viris nan genus a * flavivirus*. Maladi a ka difisil di apa de lòt maladi, espesyalman nan premye etap yo. Konfime yon ka sispèk, tès echantiyon san ak reyaksyon chèn polimerizasyon ki nesesè. Maladi a ka difisil di apa de lòt maladi, espesyalman nan premye etap yo byen bonè. Yon echantiyon san nesesè fè dyagnostik yon ka sispèk. Se Echantiyon an analize pa yon laboratwa medikal. Katreven pousan nan ka yo nan lafyèv jòn yo nan Lafrik di. Prèske yon milya dola moun yo ap viv nan yon zòn nan mond lan kote maladi a se komen. Li se komen nan zòn twopikal yo nan Amerik di Sid ak Lafrik di, men se pa nan pwovens Lazi. Depi ane 1980 yo, ki kantite ka nan lafyèv jòn ki te ogmante. Sa a se paske kèk moun ki iminitè a, plis moun ap viv nan vil yo, ak moun ki deplase souvan. Maladi sa a te soti nan Lafrik di. Li Lè sa a, gaye nan Amerik di Sid nan ane 1600 yo.

## Siy ak sentòm
Lafyèv jòn kòmanse apre yon peryòd enkubasyon nan twa a sis jou. Pifò ka sèlman lakòz yon ti enfeksyon ak lafyèv, maltèt, frison, doulè nan do, fatig, pèdi apeti, doulè nan misk, kè plen, ak vomisman. Nan ka sa yo, enfeksyon an dire sèlman twa a kat jou. Nan 15 pousan nan ka, sepandan, gen kèk moun ki antre nan yon dezyèm, faz toksik nan maladi a ak renouvlab lafyèv, tan sa a te akonpaye pa lajònis akòz domaj nan fwa, osi byen ke doulè nan vant. Senyen nan bouch la, je yo, ak [aparèy la gastwoentestinal pral lakòz vomi ki gen san, kon sa non-an Panyòl pou lafyèv jòn, * vomito nwa * ('vomi nwa').

## Sitasyon
Itilizate:Bfpage/phonetics

## Phonetics and pronunciation aids
The charts below show the way in which the International Phonetic Alphabet (IPA) represents Haitian Creole language pronunciations in Wikipedia articles.  

English approximations are in some cases very loose, and only intended to give a general idea of the pronunciation. See Haitian Creole phonology for a more thorough look at the sounds of Haitian Creole.

## Notes
*There are no silent letters in Haitian creole, unless it is being written with the traditional orthography.
*All sounds are always spelled the same, except when a vowel carries a grave accent ⟨`⟩ before  ⟨n⟩, which makes it an open vowel instead of a nasal vowel (e.g. ⟨en⟩ for  and ⟨èn⟩ for ; ⟨on⟩ = , but ⟨òn⟩ = ;  = , but  = ).
*When immediately followed by a vowel in a word, the letters forming the nasal vowels (an, en, on, oun) are to be pronounced separately.
Fi jenital mutilasyon

Fi jenital mutilasyon se retire elèv la nan kèk oswa tout jenital yo fi. Sa a se fè pa yon moun, anjeneral, yon lòt fanm, ki moun ki retire yon pati oswa pi fò nan jenital yo ak yon razwa oswa lam. Sa a se fè avèk oswa san anestezi. Fi jential mutilasyon ap pase nan anpil kote. Yemèn, Irak kurd, ven-sèt peyi Afriken, Azi, Mwayen Oryan. Sa rive lè moun k ap pratike sa a deplase nan diferan pati nan mond lan: yo pran sa a pratik ak yo. Gen laj la nan ki li se fèt varye de jou apre nesans rive nan fòme; nan mwatye peyi yo pou ki figi nasyonal yo disponib, ki pi ti fi yo koupe anvan yo gen senk.

Pwosedi yo diferan selon gwoup la etnik yo. Yo genyen ladan yo retire nan clitoral kapo a ak glan clitoral (pati nan vizib nan clitoris la), yo retire yon elèv lèvr anndan, epi, nan fòm ki pi grav (li te ye tankou (Tip III) infibulation), yo retire yon ti fi anndan an ak lèvr deyò ak fèmti nan vulv. Nan sa a pwosedi dènye a, se yon ti twou kite pou pasaj la nan pipi ak likid règ, ak vajen se louvri nan pou kouche, epi li louvri plis pou akouchman. Efè Sante depann sou pwosedi a, men yo ka gen ladan yo enfeksyon frekan, doulè kwonik, spor, yon enkapasite yo jwenn ansent, konplikasyon pandan akouchman ak fatal senyen.

Pratik la se paske nan inegalite sèks epi li fè tantativ nan kontwole wòl yon fanm nan ak kouche seksyèl. Pratik sa a se sou lide nan pite, modesti ak estetik. Li se anjeneral inisye ak te pote soti pa fanm, ki moun ki wè li kòm yon sous nan onè, ak ki moun ki gen krentif pou ke li pap resevwa yo gen pitit fi yo ak pitit pitit fi koupe pral ekspoze ti fi yo esklizyon sosyal. Plis pase 130 milyon dola fanm ak tifi te fè eksperyans feminin nan 29 peyi yo nan ki li gen yon occurence segondè. Nasyonzini Fon an Popilasyon estime ke te 20 pousan nan fanm ki afekte te infibulated, yon pratik jwenn lajman nan nòdès Lafrik di, patikilyèman Djibouti, Eritrea, Somali ak nò Soudan.

Feminin te òlalwa oswa restren nan pi fò nan peyi yo nan ki li rive, men lwa yo yo mal fè respekte restriksyon. Te gen efò entènasyonal depi ane 1970 yo yo sispann sa a pratik ak konvenk moun yo abandone li. Nan 2012 United Asanble Jeneral la Nasyon, rekonèt feminin kòm yon vyolasyon moun-dwa, te vote unaniment entansifye efò sa yo. Opozisyon an se pa san kritik li yo, patikilyèman nan mitan anthropologie. Eric Silverman ekri ke feminin te vin youn nan sijè santral antwopoloji a moral, ogmante kesyon difisil sou rlativist kiltirèl, tolerans ak inivèsalite a nan dwa moun.

## Tèminoloji
Nan mwa avril 1997 KI MOUN KI, Nasyonzini pou Timoun yo Fon an (UNICEF) ak Nasyonzini Fon Popilasyon (UNFPA) bay yon deklarasyon komen defini sa a pratik kòm fanm jenital mutilasyon. Lòt tèm gen ladan fi koupe jenital (èksizyon) ak fi jenital mutilasyon/koupe, pi pito pa moun ki travay avèk pratik.

## Metòd ke yo te itilize

## Diferan kalite koupe

## Sitasyon
Graenmaire khi pou ahytianna

leingue ahytianna seid einseinmbe règue-io pou n' suivy n'an pârlé ak écri s'ak Ahytian. Créole seid son leingue Ahytian  pwodui ah ak kounsonny-io too konme Francéa anglaia. Woêd pwónoncé wè **Seid woêd ow hou 'ha woêd mwein**. Meinme gjeinry ak yeou melodiy harmonyei yeon Leingue seid kounzha seid touth instrynman-io khi faêry yeou seily Taank-koo n'an mot: Woêd Leigb ow hou, ou appwónoncé y l' ou pâ ranne ou kounmpt de qantité kounsonny ak voyel khi kounmpozé mot zha-ad ou seinmpenman kountanté ow hou de son an **wè'' [[Leingue Ahytian ha]] seid [[leingue]] khi soudei touth ahytian ak [[ahytian]].
[[Vocabulaira]] :
**Seid l' èra (d'antan)*
#*'pou l'heira* (guinein)*'
#**khi l'èra y l' (d'antan)''
#**l'heir zha* (Preizan)
#*'epitoo l'ère zha ( d'antan) kounzha zha ha meinme!
#**Leigb ll-l' (guinein)
#**l'aira chaud, gardei l'air'w hou.
#**touth-teinmp}tooteinmp:** touth-teinmp'm laad, touth-teinmp'm, m' vîn laad. M' vîn tooteinmp.

(NB)**touth-teinmp, placei anvan [[Veirby]]-lan''
***tooteinmp placei aprei Veirby-lan.*

Mwein èkh praâle guen (Guinein n'an [[Fourme pwónonmínal]])

[[Accein piqé]] noun serviai avèk l'i n'an kounmbineizon khi seinmblé ak senmi-voyèl-io Taank-koo: an,en,on
*'Nasyónal*, *'koundánmné''
Vocabulaira

touth mot khi n'an leingue-lan
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.

* rappòrt ha       ••••••••••tralayé ••••••••••••••••••••••••••••••kadetjacques  
* Christère       •••••••••••• mahassâh  * dossû
* dossâh  ••••••••••••••••••••••••bossû * brinmady •••••••••••••••••accassaint
* woêd •••••••••••••••••••••••kounmbith
* flowbope •••••••••••••••••••••••••••jaé   * kæpacité •••••••••••••••••baieqèqèry  
" diulq ••••••••••••••••••••••••••••diulqei 

*soèt ••••••••••••••••••••••••soussous 
*graine •••••••••••••••••••••••••grainei 
*aktion •••••••••••••••••••••••allouffah 
* affré •••••••••••••••••••••••••••••affrei 
* accrèkh ••••••••••••••••••••••Appash    * Pontiac ••••••••••••••••••kogngjòrgje
* arrivicy ••••••••••••••••••einmbâ shall
* einchartepeinte •••••••••margouyeir * Accrèkhei •••••••••••••••••Appashei 
* zaffayre ••••••••••••••••••sentih zha 
* sentihi aktion-an. ••••••Manniguèth
* mannigansei ••••••••••••••••••••dleo
* gauze both •••••••••••••••••••ponme * toujoud su chòk ••••••••••••••••••loy 
* loah ••••••••••••••••••••••••••••••loaha * bounda rwond peité karrei                 
* einseinmbe feid yeonne                     
* ànaffaêra ••••••••••••••••••bònzhory * n'inmpòrte • graine-pwonmeinnei 
* maharijân •••••••••••••••reivoliusyon
kolon guètty manman ow hou!••••••••••dékhi laqiyèl•••••••konmaqi abbaisynman
Veirby

yeou veirby seid mot khi pozei aktion ha mein Tableo veirby-io: 1-(t1),2-(t2), 3-(t3),4-(t4),5-(t5),6-(t6),7-(t7),8-(t8). 

Veirby-pont kakayei bettyzei alhei pihi

**[[Pârtipryt]] 
***subjunctif**

**Preizan**
* Khe m' sépou
* Khe ou sépou
* Khe li seidpou
* Khe noun saipou
* Khe nwouh seihepou
* Khe yeo saypou

**D'antan**
* Khe m' sétoo
* Khe ou sétoo
* Khe li seidtoo
* Khe noun saitoo
* Khe nwouh seihetoo
* Khe yeo saytoo

**Feizhêh**
* Khe m' taka too
* Khe ou taka too
* Khe li taka too
* Khe noun taka too
* Khe nwouh taka too
* Khe yeo taka too

**Feizhêh-zha-athô**
* Khe m' abka
* Khe ou abka
* Khe li abka
* Khe noun abeka
* Khe nwouh abeka
* Khe yeo abeka

**Koundisyonnèl**

**Preizan**
* M' t'appou too
* Ou t'appou too
* Li t'appou too
* Noun t'appou too
* Nwouh t'appou too
* Yeo t'appou too

**D'antan prenmyé fourme**
* M' t'abka too
* Ou t'abka too
* Li t'abka too
* Noun t'abka too
* Nwouh t'abka too
* Yeo t'abka too

**D'antan driezyeinme fourme**
* M' téka meinme too
* Ou téka meinme too
* Li teidka menme too
* Noun taika meinme too
* Nw. teiheka meinme too
* Yeo taika meinme too

*** Pâkafiiny**

* Preizan
* Sé baegail
* D'antan
* Aguen èkh té

**Pârticype**
**Preizan**
* Kougn'ah zha

**D'antan**
* èkh té

**Inmperatif**

**Preizan**
* Sépou
* Saipou
* Seihepou

 **D'antan'''
* T'aguen èkh té
* Ta guen èkh té
* Ta guenllein èkh té
* Ta guenhein èkh té
Epatit A

**Epatit A** (ansyen konnen kòm epatit enfektye) se yon maladi egi enfektye sou fwa a ki te koze pa viris epatit A a (hav). [1] Anpil ka gen kèk oswa ki pa gen sentòm, espesyalman nan jèn yo. [2] tan ki genyen ant enfeksyon ak sentòm, nan moun ki devlope yo, se ant de ak sis semèn. [3] Lè sentòm yo fè fèt, yo tipikman pase a uit semenn epi yo ka gen ladan yo noze, vomisman, dyare, lajònis, lafyèv, ak doulè nan vant. [2] Anviwon 10 -15 nan moun fè eksperyans yon repetition nan sentòm pandan sis mwa ki apre enfeksyon inisyal la. [2] Egi defayans fwa ka raman rive avèk sa a yo te pi komen nan granmoun aje la. [2]

## References
Karl Marx

**Karl Marx** (1818-1883) se yon istoryen, jounalis, filozòf, ekonomis ak teorisyèn politik Alman.

## Byografi
*Dat enpòtan yo
Li te selèb nan demontre yon konsepsyon materyalist nan istwa, deskripsyon an nan fonksyonman yo nan kapitalis, ak aktivite revolisyonè li nan « Mouvman travayè ». Li te patisipe nan « Asosyasyon Entènasyonal ouvriye » a. Tout lekòl panse ki enspire sou travay Marx gen pou non Maksis. Marx te gen yon gwo enfliyans sou devlopman sosyoloji. Travay li te enfliyanse anpil ventyèm syèk, nan ki anpil mouvman revolisyonè te sėvi ak li yo. 

## Zèv li yo
Kèk zèv enpòtan :
* 1848 : *Manifest der Kommunistischen Partei*,  (ekri avèk Friedrich Engels)
* 1867 : *Das Kapital*, 

## Not
* Atik sa a se yon tradiksyon pasyèl nan atik la an lang franse
## Referans

## Lyen deyò
Andy Warhol

**Andy Warhol**, ki fèt 6 out 1928 nan Pittsburgh nan eta Pennsilvani (Etazini) epi ki mouri 22 fevriye 1987 nan Nouyòk nan eta Nou Yòk (Etazini), se yon selèb atis ameriken. Estil li se Pop-art (boza popilè).

## Biyografi
**Warhol** te selèb atravè lemond pou travay li kòm yon pent, yon pwodiktè mizik, otè avan-gad fim, ak relasyon li yo ak entèlektyèl yo, selebrite nan Hollywood oswa moun rich nan aristokrasi.

Li te gen sijè a nan anpil ekspozisyon, liv, ak sinema depi li mouri. **Warhol** se jeneralman rekonèt kòm youn nan atis ki pi gran nan ventyèm syèk la.

## Zèv li yo
*Sa li fè


Fichye:Andy Warhol Campbell's Soup Cans (MoMA - New York).jpg|Andy Warhol ekspoze an Nouyòk.
Fichye : Andy Warhol Museum - IMG 7619.JPG|Mize Andy Warhol.


## Referans

## Lyen deyò
* (en) The Andy Warhol Museum
Celluitis

**Selulitik** se yon bakteri enfeksyon ki enplike po. Li espesyalman afekte dèrm yo ak lar grès. Siy ak sentòm ki gen ladan yon zòn nan wouj ki ogmante nan gwosè sou yon koup la jou. Fwontyè ki separe peyi zòn nan nan wouj yo jeneralman pa byen file epi yo ka po a dwe anfle. Menm lè enfeksyon an sanble wouj, li souvan vire blan lè bourade ak yon dwèt. Men, sa a se pa toujou ka an. Zòn nan nan enfeksyon se nòmalman fè mal.; lenfatik veso ka detanzantan dwe patisipe.; ak moun nan ka gen yon lafyèv ak santi ou fatige 

Pye yo ak nan figi li se pi komen sit la patisipe, si selulitik ka rive sou nenpòt pati nan kò a.

Se janm an tipikman afekte apre yon ti repo nan po a ; faktè Lòt risk gen ladan obezite.

Janm anfle, ak laj fin vye granmoun. ;

Pou figi enfeksyon yon ti repo nan po a davans se pa anjeneral ka a.; 

Bakteri yo pi souvan enplike yo strèptokok ak Staphylococcus aureus.

Nan contrast nan selulitik, erezipèl se yon enfeksyon bakteri ki enplike kouch yo pi plis supèrfisyèl nan po a, kado ak yon zòn nan wouj ak byen defini bor, ak pi souvan ki asosye avèk lafyèv. Enfeksyon ki pi grav tankou yon enfeksyon nan zo kache oswa Nekwozan fasiit ta dwe envestige a.

## Referans
Mickey Mouse

**Mickey Mouse** (an anglè ː *Mickey Mouse*) se yon pèsonaj desen ki te kreye pa Walt Disney (The Walt Disney Company). Mickey se yon sourit. Fiyanse li se Minnie Mouse.

## Fimografi (seleksyon)
Isit la se yon lis fim prensipal Mickey Mouse :

* 1928 : *[[Plane Crazy]]* : Premye Mickey pwodui, premyè fwa Minnie parèt
* 1928 : *[[Mickey gaucho]]* : Premyè rankont ant Mickey ak Pat Hibulaire
* 1928 : *[[Steamboat Willie]]* : Premye desen anime avèk son, premyè soti piblik ak nesans ofisyèl
* 1930 : *[[Symphonie enchaînée]]* (*The Chain Gang*) - Premyè fwa Pluto parèt
* 1932 : *[[Mickey au théâtre]]* (*Mickey's Revue*) - Premyè fwa Dingo parèt
* 1934 : *[[Le Gala des orphelins]]* (*Orphan's Benefit*) - Premyè fwa Donald Duck parèt toupre Mickey
* 1935 : *[[Les Joyeux Mécaniciens]]* (*Mickey's Service Station*) - Premyè fwa triyo Mickey, Donald ak Dingo parèt
* 1935 : *[[La Fanfare]]* (*The Band Concert*) - Premye kout fim *Mickey* an koulè
* 1939 : *[[Chien d'arrêt (Mickey Mouse)|Chien d'arrêt]]* (*The Pointer*) - Premyè fwa Mickey parèt avèk aparans aktyèl la
* 1940 : *[[L'Apprenti sorcier (fim)|L'Apprenti sorcier]]* (segman *[[Fantasia (fim, 1940)|Fantasia]]*)
* 1942 : *[[L'Heure symphonique]]* (*Symphony Hour*) - Dènye *Mickey* ofisyèl anvan 1947.
* 1943 : *[[Pluto et l'Armadillo]]* (*Pluto and the Armadillo*) - Mickey fè yon dènyè aparisyon li anvan 1946.
* 1946 : *[[Les Locataires de Mickey]]* (*Squatter's Rights*) - Mickey fè yon aparisyon
* 1947 : *[[Mickey et le Haricot magique]]* (*Mickey and the Beanstalk*) - Dezyèm pati nan fim nan *[[Coquin de printemps]]*
* 1947 : *[[Rendez-vous retardé]]* (*Mickey's Delayed Date*) - Premye kout fim *Mickey* depi 1942
* 1953 : *[[Mickey à la plage]]* (*The Simple Things*) - Dènye kout fim *Mickey* anvan 1995
* 1983 : *[[Le Noël de Mickey]]* (*Mickey's Christmas Carol*) - Retounan Mickey nan sinema
* 1988 : *[[Qui veut la peau de Roger Rabbit]]* (kameyo)
* *Mickey's Field Trips*, (seri edikatif ki gen twa (3) fim soti nan mwa septanm 1987 (*The Fire Station*, *The Hospital*, *The Police Station*) ak youn nan mwa jiyè 1989 *The United Nations*
* 1990 : *[[Le Prince et le Pauvre (film, 1990)|Le Prince et le Pauvre]]*
* 1995 : *[[Mickey perd la tête]]* (*Runaway Brain*)
* 1995 : *[[Dingo et Max]]* (kameyo)
* 2004 : *[[Mickey, Donald, Dingo : Les Trois Mousquetaires]]*

## Referans

## Lyen deyò
Pouvoy

Tableo 8 (t8)
      ** Pouvoy
      Predycatif
        Preizan** 
      M' caé
      Ou caé
      Li caeid
     Noun Caai
     Nwouh Caeihe
     Yeo caay
     
       **Feizhêh**
      M' té ca
      Ou té ca
      Li teid ca
      Noun tai ca
     Nwouh teihe ca
     Yeo tay ca

    **D'antan**
  M' toux ca
  Ou toux ca
  Li to ca
  Noun too ca
  Nwouh too ca
  Yeo too ca

   **Guinein**
  M' apcaé
  Ou apcaé
  Li apcaeid
  N. apcaai
  Nw. apcaeihe
 Yeo apcaay
 
   **Duc-d'antan**
 M' guen anm ca
 Ou guen ow hou ca
 Li gaan ll-l' ca
 Noun guenllein n' ca
 Nwouh guenhein 'w h' ca
 Yeo guenllein io ca

      Feizhêh-zha-athô
 M' té gaan anm kappabe
 Ou té gaan pou kappabe
 Li teid gaan pou kappabe
 N. tai gaan pou kappabe
 Nw. teihe gaan pou kappabe
 Yeo tay gaan pou kappabe

    D'antan anvalou
 M' n'èkh ca
 Ou n'èkh ca
 Li n'èkh ca
 N. n'èkh ca
 Nw. n'èkh ca
 Yeo n'èkh ca

    Guinein anvalou
  M' apguen pou kappabe
  Ou apguen pou kappabe
  Li apgaan pou kappabe
  N. apguenllein pou kappabe
 Nw. apguenhein pou kappabe
 Yeo apguenllein pou kappabe

     Subjuonctif
         Preizan
   Khé m' caé
  Khé ou caé
  Khé li caeid
  Khé n. Caai
  Khé nw. Caeihe
  Khé yeo caay

  Feizhêh
  Khé m' té kappabe
  Khé ou té kappabe
  Khé li teid kappabe
  Khé n. tai kappabe
  Khé nw. teihe kappabe
 Khé yeo tay kappabe

       D'antan
 Khé m' guen èkh ca
 Khé ou guen èkh ca
 Khé li gaan èkh ca
 Khé n. guenllein èkh ca
 Khé nw. guenhein èkh ca
 Khé yeo guenllein èkh ca

        Feizhêh-zha-athô
  Khé m' anni èkh ca
  Khé ou anni èkh ca
  Khé li anni èkh ca 
  Khé n. anni èkh ca
  Khé nw. anni èkh ca
  Khé yeo anni èkh ca
  Koundisyonnèl

    Preizan
  M' t'apy' ca
  Ou t'apy' ca
  Li t'apy' ca
  N. t'apy' ca
  Nw. t'apy' ca
 Yeo t'apy' ca

     D'antan fourme 1
 M' t'apy'gaan pou kappabe
 Ou t'apy'gaan pou kappabe
 Li t'apy'gaan pou kappabe
 N. t'apy'gaan pou kappabe
 Nw. t'apy'gaan pou kappabe
 Yeo t'apy'gaan pou kappabe

          D'antan fourme 2
  M' anni èkh kappabe
  Ou anni èkh kappabe
  Li anni èkh kappabe
  N. anni èkh kappabe
  Nw. anni èkh kappabe
  Yeo anni èkh kappabe

         Pâkafiiny
         Preizan
        Kappabé
      **D'antan**
Aguen pou kappabe

          **Pârticype
            Preizan**
        Kappabé ak
           **D'antan**
     Ca kougne ak ca

           **Inmperatif**
             **Preizan**
            Kappabé
            Kappabai
            Kappabeihe

            **D'antan**
         Guen èkh ca
         Guenllein èkh ca
         Guenhein èkh ca

           Type II
     (Mwein èkh ca)
T8

Pouvoy
      Tableo 8 (t8)
*Pouvoy
*Predycatif
***Preizan**
*M' caé
*Ou caé
*Li caeid
*Noun Caai
*Nwouh Caeihe
*Yeo caay
    
**Feizhêh**
*M' té ca
*Ou té ca
*Li teid ca
*Noun tai ca
*Nwouh teihe ca
*Yeo tay ca

**D'antan**
*M' toux ca
*Ou toux ca
*Li to ca
*Noun too ca
*Nwouh too ca
*Yeo too ca

**Guinein**
*M' apcaé
*Ou apcaé
*Li apcaeid
*Noun apcaai
*Nwouh apcaeihe
*Yeo apcaay

**Duc-d'antan**
*M' guen anm ca
*Ou guen ow hou ca
*Li gaan ll-l' ca
*Noun guenllein n' ca
*Nwouh guenhein 'w h' ca
*Yeo guenllein io ca

**Feizhêh-zha-athô**
*M' té gaan anm kappabe
*Ou té gaan pou kappabe
*Li teid gaan pou kappabe
*N. tai gaan pou kappabe
*Nw. teihe gaan pou kappabe
*Yeo tay gaan pou kappabe

**D'antan anvalou**
*M' n'èkh ca
*Ou n'èkh ca
*Li n'èkh ca
*N. n'èkh ca
*Nw. n'èkh ca
*Yeo n'èkh ca

**Guinein anvalou**
*M' apguen pou kappabe
*Ou apguen pou kappabe
*Li apgaan pou kappabe
*N. apguenllein pou kappabe
*Nw. apguenhein pou kappabe
*Yeo apguenllein pou kappabe
 
#**Subjuonctif
*Preizan**
*Khé m' caé
*Khé ou caé
*Khé li caeid
*Khé n. Caai
*Khé nw. Caeihe
*Khé yeo caay

**Feizhêh**
*Khé m' té kappabe
*Khé ou té kappabe
*Khé li teid kappabe
*Khé n. tai kappabe
*Khé nw. teihe kappabe
*Khé yeo tay kappabe
     
**D'antan**
*Khé m' guen èkh ca
*Khé ou guen èkh ca
*Khé li gaan èkh ca
*Khé n. guenllein èkh ca
*Khé nw. guenhein èkh ca
*Khé yeo guenllein èkh ca

**Feizhêh-zha-athô**
*Khé m' anni èkh ca
*Khé ou anni èkh ca
*Khé li anni èkh ca 
*Khé n. anni èkh ca
*Khé nw. anni èkh ca
*Khé yeo anni èkh ca
 
**Koundisyonnèl
*Preizan**
*M' t'apy' ca
*Ou t'apy' ca
*Li t'apy' ca
*N. t'apy' ca
*Nw. t'apy' ca
*Yeo t'apy' ca
 
** D'antan fourme 1**
*M' t'apy'gaan pou kappabe
*Ou t'apy'gaan pou kappabe
*Li t'apy'gaan pou kappabe
*N. t'apy'gaan pou kappabe
*Nw. t'apy'gaan pou kappabe
*Yeo t'apy'gaan pou kappabe

**D'antan fourme 2**
*M' anni èkh kappabe
*Ou anni èkh kappabe
*Li anni èkh kappabe
*N. anni èkh kappabe
*Nw. anni èkh kappabe
* Yeo anni èkh kappabe
  
**Pâkafiiny Preizan**
*Kappabé
**D'antan**
*Aguen pou kappabe
    
**Pârticype
Preizan**
*Kappabé ak
          
**D'antan**
*Ca kougne ak ca

** Inmperatif
Preizan**
*Kappabé
*Kappabai
*Kappabeihe

***D'antan**
*Guen èkh ca
*Guenllein èkh ca
*Guenhein èkh ca

## Type II
    (Mwein èkh ca)
Ahlei

Divaguezoun
  Vèrby ahlei
    Indycatif
 Prezan
 M' alé
 Ou alé
 Li aleid
 Noun alai
 Nwouh aleihe
 Yeo alay
 **Feizhêh**
 M' té al
 Ou té al
 Li teid al
 Noun tai al
 Nwouh teihe al
 Yeo tay al
 **D'antan**
 M' altoo
 Ou altoo
 Li alto
 N. altoo
 Nw. altoo
 Yeo altoo
 **Guinein**
 M' praàlé
 Ou praàlé
 Li praàleid
 N. Praàlai
 Nw. Praàleihe
 Yeo praàlay
 **Dygd'antan**
 M' guen pou alhé
 Ou guen pou alhé 
 Li gaan pou alhé
 N. guenllein pou alhé
 Nw.guenhein pou alhé
 Yeo guenllein pou alhé
 **Feizhêh-zha-athô**
 M' té guen pou alhé
 Ou té guen pou alhé
 Li teid guen pou alhé
 N. tai guen pou alhé
 Nw. teihe guen pou alhé
 Yeo tay guen pou alhé
 **D'antan anvalou**
 M' n'èkh alhé
 Ou n'èkh alhé
 Li n'èkh alhé
 N. n'èkh alhé
 Nw. n'èkh alhé
 Yeo n'èkh alhé
 **Guinein anvalou**
 M' apguen pou alhé
 Ou apguen pou alhé
 Li apgaan pou alhé
 N. apguellein pou alhé
 Nw. apguenhein pou alhé
 Yeo. apguenllein pou alhé
Justin Bieber

**Justin Drew Bieber**, ki fèt 1e mas 1994 nan Lond (Kanada), se yon chantè ak aktè kanadyen.
## Biyografi
Justin Bieber (fèt 1ye mas 1994 nan London, Ontario,Kanada ) se yon chantè Kanadyen ak ansyen idol jèn timoun ki gen figi fre ak chante pòp atiran te pwovoke yon moun atravè lemond kòmanse nan 2009.

## Zèv li yo
### Diskografi
Gade tou ː Diskografi Justin Bieber

* 2010 : *[[My World 2.0]]*
* 2011 : *[[Under the Mistletoe]]*
* 2012 : *[[Believe (albòm Justin Bieber)|Believe]]*
* 2013 : *[[Journals]]*
* 2015 : *[[Purpose]]*
* 2020 : *[[Changes (albòm Justin Bieber)|Changes]]*
* 2021 : *[[Justice (albòm Justin Bieber)|Justice]]*

### Fimografi
#### Fim ak televizyon
* 2010 ː *Cubed* ː Zanmi Pizzi (epizòd "2.10")
* 2010-2011 ː *[[Les Experts (seri)|Les Experts]]* ː Jason McCann (2 epizòd)
* 2011 ː *[[Justin Bieber: Never Say Never]]* (fim konsè) ː li menm 
* 2012 ː *[[Katy Perry: Part of Me]]* ː li menm (kameyo)
* 2012 ː *Zendaya: Behind the Scenes* ː li menm (kameyo)
* 2013 ː *[[Justin Bieber's Believe]]* (fim konsè) ː li menm 
* 2014 ː *[[Mauvaises Fréquentations (fim, 2014)|Mauvaises Fréquentations]]* ː prizonye (kameyo)
* 2016 ː *[[Zoolander 2]]* ː li menm (kameyo)
* 2017 ː *[[Killing Hasselhoff]]* ː Kit, vwa
#### Aparisyon
* 2009 ː *[[True Jackson]]* ː li men (sezon 2, epizòd 1)
* 2010 ː *Silent Library* ː li menm (epizòd "2.3")
* 2010 ː *School Gyrls* (fim tv) ː li menm
* 2010 ː *[[Saturday Night Live]]* ː li menm (epizòd *[[Tina Fey]]/Justin Bieber*)
* 2011 ː *[[Les Maçons du cœur]]* ː li menm  (epizòd *famille Brown*)
* 2011 ː *[[Khloé & Lamar]]* ː li menm (epizòd *[[List of Khloé & Lamar episodes|The Father in Law]]*)
* 2011 ː *[[Sketches à gogo !]]* ː li menm (epizòd *Justin Bieber*)
* 2012 ː *[[Punk'd]]* ː envite (2 epizòd)
* 2012 ː *Ridiculousness* ː li menm (epizòd "2.1")
* 2013 ː *[[Saturday Night Live]]* ː li menm (epizòd *Justin Bieber*)
* 2013 ː *[[Les Simpson]]* ː li menm (vwa) (epizòd *[[The Fabulous Faker Boy]]*)
* 2015 ː *Comedy Central Roast* (pwogram TV) ː li menm
* 2015 ː *Repeat After Me* ː li menm (1 epizòd)

## Referans

## Lyen deyò
T2

Tableo 2-(t2)

 **[[T2|Foliy]]**
 **Prezan**
 M' fougué
 Ou fougué
 Li fougued
 N. fougai
 Nw. fouguehe
 Yeo fougay
 **Feizhêh**
 M' té fou
 Ou té fou
 Li teid fou
 N. tai fou
 Nw. teihe fou
 Yeo tay fou
 **D'antan**
 M' too fou
 Ou too fou
 Li to fou
 N. tooth fou
 Nw. tooth fou
 Yeo touth fou
 **Guinein**
 M' apfougué
 Ou apfougué
 Li apfougued
 N. apfougai
 Nw. apfouguehe
 Yeo apfougay
  **Dygd'antan**
 M' guen pou fou
 Ou guen pou fou
 Li gaan pou fou
 N. guenllein pou fou
 Nw. guenhein pou fou
 Yeo guenllein pou fou
 **Feizhéh-zha-athô**
 M' té guen pou fou
 Ou té guen pou fou
 Li teid guen pou fou
 N. tai. guen pou fou
 Nw. teihe guen pou fou
 Yeo tay guen pou fou
 **D'antan anvalou**
 M' n'èkh fou
 Ou n'èkh fou
 Li n'èkh fou
 N. n'èkh fou
 Nw. n'èkh fou
 Yeo n'èkh fou
 **Guinein anvalou**
 M' apguen pou fou
 Ou apguen pou fou
 Li apgaan pou fou
 N. apguenllein pou fou
 Nw. apguenhein pou fou
 Yeo apguenllein pou fou
 **Subjuonctif**
  **Prezan**
 Khe m' fougué
 Khe ou fougué
 Khe li fougued
 Khe n. fougai
 Khe nw. fouguehe
 Khe yeo fougay
 **Feizhêh**
 Khe m' té fou
 Khe ou té fou
 Khe li té fou
 Khe n. tai fou
 Khe nw. teihe fou
 Khe yeo tay fou
 **D'antan**
 Khe m guen èkh fou
 Khe ou guen èkh fou
 Khe li gaan èkh fou
 Khe n. guenllein èkh fou
 Khe nw. guenhein èkh fou
 Khe yeo guenllein èkh fou
 **Feizhêh-zha-athô**
 Khe m' ann'èkh fou
 Khe ou ann'èkh fou
 Khe li ann'èkh fou
 Khe n. ann'èkh fou
 Khe nw. ann'èkh fou
 Khe yeo ann'èkh fou
 **Koundisyonnèl**
 **Prezan**
 M' t'apfou
 Ou t'apfou
 Li t'apfou
 N. t'apfou
 Nw. t'apfou
 Yeo t'apfou
 **D'antan f. 1**
 M' t'apguen pou fou
 Ou t'apguen pou fou
 Li t'apguen pou fou
 N. t'apguen pou fou
 Nw. t'apguen pou fou
 Yeo t'apguen pou fou
 **D'antan f. 2**
 M' ann'èkh fou
 Ou ann'èkh fou
 Li ann'èkh fou
 N. ann'èkh fou
 Nw. ann'èkh fou
 Yeo ann'èkh fou
 **Pâkafiny**
 **Prezan**
  Foliy
 **D'antan**
 Aguen pou fou
 **Pârticype**
 **Prezan** 
 Yâ fou
 **D'antan**
 Foliy kougn'ah foliy
 **Inmperatif**
 **Prezan**
 Fougué
 Fougai
 Fougay
 **D'antan**
 Guen èkh fou
 Guenllein èkh fou
 Guenhein èkh fou
T1

Tableo 1 (t1)
 Enragjei
***Prezan**
  M' enragjé
  Ou enragjé
  Li enragjeid
  N. enragjai
  Nw. enragjeihe
  Yeo enragjay
***Feizhêh**
 M' té enragjé
 Ou té enragjé
 Li teid enragjé
 N. teihe enragjé
 Nw. tai enragjé
 Yeo tay enragjé
* **D'antan**
 M' toux enragjé
 Ou toux enragjé
 Li to enragjé
 N. too enragjé
 Nw. too enragjé
 Yeo touth enragjé
***Guinein**
 M' apenragjé
 Ou apenragjé
 Li apenragjeid
 N. apenragjai
 Nw. apenragjeihe
 Yeo apenragjay
***Dygd'antan**
 M' guen pou enragjé
 Ou guen pou enragjé
 Li gaan pou enragjé
 N. guenllein pou enragjé
 Nw. guenhein pou enragjé
 Yeo guenllein pou enragjé
***Feizhêh-zha-athô**
 M' té guen pou enragjé
 Ou té guen pou enragjé
 Li té gaan pou enragjé
 N. tai guenllein pou enragjé
 Nw. teihe guenhein pou enragjé
 Yeo tay guenllein pou enragjé
***D'antan anvalou**
 M' n'èkh enragjé
 Ou n'èkh enragjé
 Li n'èkh enragjé
 N. n'èkh enragjé
 Nw. n'èkh enragjé
 Yeo n'èkh enragjé
* **Guinein anvalou**
 M' apguen pou enragjé
 Ou apguen pou enragjé
 Li apgaan pou enragjé
 N. apguenllein pou enragjé
 Nw. apguenhein pou enragjé
 Yeo apguenllein pou enragjé
Veirby-pont

**Veirby-pont**
 **Dygd'antan**
 M' guen-t-ow [gentan]
 Ou guen-t-ow
 Li gaan-t-ow
 N. guenllein-t-ow
 Nw. guenhein-t-ow
 Yeo guenllein-t-ow

  **Feizhêh-zha-athô**
 M' té guen-t-ow
 Ou té guen-t-ow
 Li teid guen-t-ow
 N. tai guen-t-ow
 Nw. teihe guen-t-ow
 Yeo tay guen-t-ow

 **D'antan anvalou**
 M' apguen-t-ow
 Ou apguen-t-ow
 Li apgaan-t-ow
 N. apguenllein-t-ow
 Nw. apguenhein-t-ow
 Yeo apguenllein-t-ow

 **Guinein anvalou**
 M' appoux guen-t-ow
 Ou appoux guen-t-ow
 Li appou guen-t-ow
 N. appoux guen-t-ow
 Nw. appoux guen-t-ow
 Yeo appoux guen-t-ow

 **Subjunctif**
 **Preizan**
 Khe m' tabes ka
 Khe ou tabes ka
 Khe li ta ka
 Khe n. tabes ka
 Khe nw. Tabes ka
 Khe yeo tabes ka

 **D'antan**
 Khe m' tabes ka guen
 Khe ou tabes ka guen
 Khe li ta ka guen
 Khe n. tabes ka guen
 Khe nw. tabes ka guen
 Khe yeo tabes ka guen

 **Feizhêh**
 Khe m' tabes meinme
 Khe ou tabes meinme
 Khe li ta meinme
 Khe n. tabes meinme
 Khe nw. tabes meinme
 Khe yeo tabes meinme

  ** Feizhêh-zha-athô**
 Khe m' tabes guen meinme
 Khe ou tabes gun meinme
 Khe li ta guen meinme
 Khe n. tabes guen meinme
 Khe nw. tabes guen meinme
 Khe yeo tabes guen meinme

 **Koundisyonnèl**
 **Preizan**
 Khe m' tabes guen-t-ow
 Khe ou tabes guen-t-ow
 Khe li ta guen-t-ow
 Khe n. tabes guen-t-ow
 Khe nw. tabes guen-t-ow
 Khe yeo tabes guen-t-ow

 **D'antan fourme yeouni**
 M' t'appou guen-t-ow
 Ou t'appou guen-t-ow
 Li t'appou guen-t-ow
 N. t'appou guen-t-ow
 Nw. t'appou guen-t-ow
 Yeo t'appou guen-t-ow

 **D'antan fourme driez**
 M' t'annik guen-t-ow
 Ou t'annik guen-t-ow
 Li t'annik guen-t-ow
 N. t'annik guen-t-ow
 Nw. t'annik guen-t-ow
 Yeo t'annik guen-t-ow

 **Pâkafiiny**
 **Preizan**
 Seid-baegail
 **D'antan**
 Aguen èkh té

 **Pârticype**
 **Preizan**
 N'an baegail zha
 **D'antan**
  Baegail zha èkh té

 **Inmperatif**
 **Preizan**
 Tabes ka
 Tabes ka
 Tabes ka
 

 **D'antan**
 Tabes guen èkh té
 Tabes guenllein èkh té
 Tabes guenhein èkh té
Pârtipryt

## Vèrby récéssif

 **Daltanicatif
 Preizan**
 S'ow anm, m' llé. [Samye]
 S'ow hou, ou llé [sawye]
 S'ow ll-l', li yheid [saliye]
 S'ow n'hou, noun llai
 S'ow n'w hou, nw. lleihe
 S'ow io, yeo llay [sayoye]

 **Feizhêh**
 Sété s'ow anm, m' té llé
 Sété s'ow hou, ou té llé
 Sété s'ow ll-l', li té llé
 Sété s'ow n'hou,n.tai llé
 Sété s'ow n'w hou,nw.t.llé
 Sété s'ow io, yeo tay llé

 **D'antan**
 M' touving'n llé 
 Ou touving'n llé
 Li touving'n llé
 Noun touving'n llé
 Nwouh touving'n llé
 Yeo touving'n llé

 **Guinein**
 M' appou vîn llé
 Ou appou vîn llé
 Li appou vîn llé
 N. appou vîn llé
 Nw. appou vîn llé
 Yeo appou vîn llé

** Koundisyonnèl
 Preizan**
 M' guen pou'm, m' llé
 Ou guen pou'w hou,ou llé
 Li gaan pou y l', li yheid
 N. guenl.pou n',noun llai
 Nw.guenh.pou n'h',nw.llei.
 Yeo guenl.pou-io, yeo llay

 **D'antan preinmyei fourme**
 Té llé
 Té llé
 Teid llé
 Tai llé
 Teihe llé
 Tay llé

 **D'antan driezyènme fourme-io**
 Ta llé
 Ta llé
 Ta yheid
 Ta llai
 Ta lleihe
 Ta llay

 **Kounjuoncturèl
 Preizan**
 Khi s'ow anm, m' apyé?
 Khi s'ow hou, ou apyé?
 Khi s'ow ll-l', li apyheid?
 Khi s'ow n'hou, n. apyai?
 Khi s'ow n'w h',nw.apyehe
 Khi s'ow io, yeo apyay?

 **Feizhêh**
 Khi s'ow anm, m' apyé meinme?
 Khi s'ow hou, ou apyé meinme?
 Khi s'ow ll-l', li apyheid meinme?
 Khi s'ow n'hou, noun apyai meinme?
 Khi s'ow n'w hou, nwouh apyeihe.   meinme?
 Khi s'ow io, yeo apyay meinme?

 **Feizhêh**
 Khi s'ow anm, m' poux llé?
 Khi s'ow hou, ou poux llé
 Khi s'ow ll-l', li pou llé
 Khi s'ow n'hou, noun poux llé
 Khi s'ow n'w hou, nwouh poux llé
 Khi s'ow io, yeo poux llé
Philmont Scout Ranch

**Philmont Scout Ranch** se yon ranch nan Cimarron, Nouvo Meksik. 

Li jere pa Boy Scouts of America.

## Referans

## Lyen deyò
Andy Hilaire Personna

**Andy Hilaire Personna** (ki fèt 3 jen 1989) se yon ekriven ayisyen.
## Biyografi
**Andy Hilaire Personna** te fèt 3 jen 1989 nan Lazil nan depatman Nip dizyèm depatman peyi Ayiti. Li leve avèk grann li Polène Laurore. Epi li fè etid klasik li nan vil kote li fèt la. Aprè klas filo, li te oblije al viv nan kapital, yon kote li pat janm swete rete lèl te piti. Rive nan yon lòt sosyete, kote Bonjou ak Bonswa pa gen menm kwonotasyon. Andy ekri yon tèks ki gen pou tit *"Bonjou Bonswa"* , yon rekèy powè'm kote li dekri sajès ti nèg ki leve nan vil pwovens yo.

Li etidye diplomasi ak relasyon entènasyonal nan yon inivèsite Pòtoprens. Move sekous lavi fèl kite Ayiti pou imigre nan Repiblik Dominikèn, kote li pral fè plizyè etid teknik kòm enfòmatik, Migrasyon intènasyonal, ak anpil lòt etid ankò.
Lè li te Ayiti li te travay kòm pwofesè literati ayisyèn ak istwa Dayiti. Li rive nan Repiblik Dominikèn nan lane 2012, istwa aterisaj jenn entèlekyèl ayisyen sa a nan tè panyòl se yon istwa ki gen anpil brèch, li dekril nan yon nan liv li yo ki rele *"Pati lwen lakay"*. Yon liv ke ekriven an prezante nan de volim, yon rekèy powèm pou dekri dousè ak tristès lèw se imigran sitou nan tè Dominikèn ak yon woman kote li esplike ki kote li soti poul rive kote li ye a. 

Gen yon fraz powèt la toujou di *"Toupandan media Ayisyen yo pa chanje sistèm kritik yo a an edikasyon pou ti mas pèp la, Ayiti ap toujou pèdi anpil kad nan sosyete a"*. Nan Repiblik Dominikèn, li gen yon estabilite paske li fòme yon fanmi, li ap travay, li kreye yon ti antrepriz epi li gen yon ti kwen pou li fè lèkti ak ekri sak vin nan lidel, li santil izole de zantray li, men li reziyenl jis poul ka planifye an silans rèv li pou sosyete natal li. Li poze anpil aksyon pozitiv nan Repiblik Dominikèn. Li fonde plizyè asosiyasyon imigran. Li travay nan anpil antrepriz enpòtan nan repiblik vwazin nan. Li se kofondatè plizyè tou operatè. Li travay kòm gid touristik, Responsab piblisite, Travayè Sosyal, Fasilitatè, pwomotè teknik nan plizyè antrepriz. Se yon poliglòt : li domine kat lang byen "***Kreyòl, Anglè, Fransè ak Espanyòl***". Li bay touch li nan lang italyen, ris ak tyèk. 

Rèv li se wè Ayiti sou ray devlopman, epi kapab pataje sal viv yo avèk chak grenn Ayisyen.

## Zèv li yo
* *Parcours*, (lòt tit *Peindre l'amour dans la nature*)
* *Pati lwen lakay*
* *Le cri de l' environnement*
* *Le mystère de 15*
* *Nous deux*
* *Lejos de ti*
* *Pour Haïti*
* *La Douceur de la Melancolie*
* *Mi método*
## Referans

## Lyen deyò
* Biyografi Andy Hilaire Personna sou lirenligne.net
Łobez

**Łobez** se yon vil nan lès Polòy. Li se cheflye Powiat Łobeski.

## Demografi
Gen 10 066 abitan nan lane 2019.


ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

## Jewografi

## Majistra

## Tranpò
Ayewopò pi prè se ayewopò Goleniów.

Laga *Łobez* relye avèk anpil vil, kòm Stargard Szczeciński, Szczecin, Białogard, Koszalin, Gdynia ak Gdańsk.

## Galri Foto

Fichye:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
Fichye:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
Fichye:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
Fichye:Świętoborzec - dworek.jpg|
Fichye:Łobez z lotu ptaka.JPG|


## Referans

## Lyen deyò
* Łobez 
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Dangerously in Love

***Dangerously in Love*** se premye albòm lan sòti nan Beyonce, lage 22 jen 2003 sou Columbia Records.
Li genyen ladan li chante *Crazy in Love*, *Baby Boy*, *Me, Myself and I* epi *Naughty Girl*.
Albòm lan te vann 11 milyon kopi, ki gen ladan 4 milyon kopi nan Etazini.

## Lis chanson
# *Crazy in Love* (avèk Jay-Z)
# *Naughty Girl*
# *Baby Boy* (avèk Sean Paul)
# *Hip Hop Star* (avèk Big Boi epi Sleepy Brown)
# *Be With You*
# *Me, Myself and I*
# *Yes*
# *Signs* (avèk Missy Elliott)
# *Speechless*
# *That's How You Like It* (avèk Jay-Z)
# *The Closer I Get To You* (due ak Luther Vandross)
# *Dangerously in Love 2*
# *Beyoncé Interlude*
# *Gift From Virgo*
# *Daddy* (kache tras)

## Referans

## Lyen deyò
B'Day

***B'Day*** se albòm lan dezyèm pa Beyonce, li te lage 4 septanm 2006, jou a nan 25yèm anivèsè nesans li yo.
Rezèv nan tan li chita sou la nan *Dreamgirls*, Knowles se kontakte pwodiktè dosye-li. Anrejistreman an nan album lan dire twa semèn. Pifò nan tèks yo yo enspire pa wòl nan li jwe nan *Dreamgirls*. Mizikal, se albòm lan enfliyanse pa funk ak balad nan ane 1970 yo ak ane 1980 kòm byen ke iben a, tankou hip-hop ak R'n'b.
Te albòm lan vann 8 milyon kopi atravè lemond.

## Track Lis

#*Déjà Vu* (avèk Jay-Z)
#*Get Me Bodied*
#*Suga Mama*
#*Upgrade U* (avèk Jay-Z)
#*Ring The Alarm*
#*Kitty Kat*
#*Freakum Dress*
#*Green Light*
#*Irreplaceable*
#*Resentment*
I Am... Sasha Fierce

***I Am... Sasha Fierce*** se katriyèm albòm Beyonce la. Li te lage 18 novanm 2008.
Li se konsidere kòm yon albòm doub. Disk an premye I Am ... R'n'b an gen ladan balad ak chante pòp yo ralanti oswa mwayen tèmpo, pandan y ap dezyèm disk la Sasha feròs, ki gen tit aprè chanje mwa Beyoncé a, gen plis chante dans tèmpo segondè travèse ak Eropop ak elèktropop.
Albòm lan vann 8 milyon kopi atravè lemond.

## Track Lis

**I Am..**
#*If I Were A Boy*
#*Halo*
#*Disappear*
#*Broken-Hearted Girl*
#*Ave Maria*
#*Satellites*
#*Save The Hero*

**Sasha Fierce**
#*Single Ladies( Put a Ring on It)*
#*Radio*
#*Diva*
#*Sweet Dreams*
#*Video Phone*
Semantik

**Semantik** la se tout sa ki gen rapo ak sans lang la, sans mo yo, fraz, tèks. Si gen pwoblèm semantik nan yon lang mesaj la pap ka pase.

Egzanp : lanati, chan semantik li se : pyebwa, zwazo, syèl, tè, chen, chat...
Abiman chan semantik li se pantalon mayo jup tenis sandal etc

## Referans

## Lyen deyò