open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peter Paul Rubens

**Pierre Paul Rubens** (pwononse [ʁybɛ̃s], oswa [ʁybɛns] nan estil Bèlj) - oswa **Petrus Paulus Rubens** , oswa **Peter Paul Rubens**  nan neyèlandè, ak **Pietro Paolo Rubens** soti nan 1608 - se yon pent Brabant ki soti nan Lekòl bawòk flamand, li fèt 28 jen 1577 nan Siegen ( principalite Nassau-Dillenbourg ) epi li mouri 30 me 1640 nan Antvè .

## Nòt ak referans

## Apendis
 

### Bibliyografi
 : dokiman ki itilize kòm sous pou redaksyon atik sa a.

*  Cornelis de Bie, *[[Het Gulden Cabinet]]*, 1662, p. 52
* Marie-Anne Lescourret, *Rubens*, J.-C. Lattès, 1990.
* Alexis Merle du Bourg, *Peter Paul Rubens et la France*, Presses Universitaires du Septentrion, 2004.
* Jean Diwo, *La Chevauchée du Flamand*, J'ai Lu, 2006.
* Rubens, *Correspondance*, Paris, 2006.
* Rubens et l’art de la gravure, catalogue d’exposition du musée royal des Beaux-Arts d'Anvers, 12 juin – 12 septembre 2004, Musée national des beaux-arts du Québec, 14 octobre – 9 janvier 2005.
* Frans Baudouin, *Rubens diplomate*, Éditions de la Connaissance, 1962.
* Nadeije Laneyrie-Dagen, Rubens, Paris, 2003.
* Charles Scribner III, *Rubens*, Le Cercle d'art, 1993.
* Philippe Muray, *La Gloire de Rubens*, Grasset, 1991; rééd. Les Belles Lettres, 2013.
* Pietro Paolo Rubens, catalogue d’exposition Padova palazzo della ragione 25 mars – 31 mai 1990, Roma palazzo della esposizioni 13 juin – 26 août 1990, Milano società per le belle arti, esposizione permanente septembre – octobre 1990.
* *P.P. Rubens. Peintures - Esquisses à l'huile - Dessins*, catalogue d'exposition, Anvers, musée royal des Beaux-Arts, 1977, 388 p.
* *Le siècle de Rubens*, catalogue d'exposition, Bruxelles, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique, 1965, 394 p.
* Max Rooses, *Rubens, sa vie, ses œuvres*, Flammarion, non daté début XXe.
* Arnout Balis, Blaise Ducos, Jeroen Duindam, Marc Fumaroli, Paul Huvenne, David Jaffé, Corinne Thépaut-Cabasset (préf. Alain Denizot & Xavier Dectot), L'Europe de Rubens : [exposition, Lens, Musée du Louvre-Lens, 22 mai-23 septembre 2013], Lens & Paris, Musée du Louvre-Lens & Éditions Hazan, mai 2013, 360 p., 23 cm × 29 cm ( et 978-2-75410-694-8). .
* (en) Kristin Lohse Belkin, Rubens, Londres, Phaidon, 1998, 351 p. (ISBN 978-0-7148-3412-2, OCLC 40392738).
* Baptiste Roelly, Par-delà Rembrandt : estampes du siècle d'or néerlandais, Éditions Faton, coll. « Les Carnets de Chantilly », 1923, 128 p. (ISBN 978-2-87844-342-4).
* (en) Dutch and Flemish paintings from the Hermitage, New York, Metropolitan Museum of Art, 1988, 134 p. (ISBN 978-0-87099-509-5, lire en ligne).
* Maurice Sérullaz et Arlette Sérullaz, *Pierre Paul Rubens, ses maîtres, ses élèves - Dessins du musée du Louvre*, éditions des musées nationaux, 1978.

### Lyen ekstèn

#### Lòt

* [videyo] Vidéo-conférence sou tèm: *La Couleur chez Rubens* (entèvansyon Nadeije Dagen-Laneyrie).
*  «Rubens» nan *Artcyclopedia*.
Montmartre

**Monmat** se yon katye nan 18 awondisman Pari ( Lafrans ) domine pa Bazilik Sakre-Kè. Depi XIX syèk, li te akeyi anpil atis tankou Picasso oswa Modigliani e li te vin senbòl nan lavi riral ak otonòm nan mitan menm megalopòl la.

## Nòt ak referans

## Apendis

### Bibliyografi

* Fernand Bournon : Montmartre-Clignancourt
* Pierre Faveton et Bernard Ladoux, *Montmartre, Pigalle et la Nouvelle-Athènes*, Massin, 2013.
* Jean-Marc Léri, *Montmartre*, Éditions Henri Veyrier, 1983.
* Jean-Max Méjean, *Montmartre et ses alentours, mis en scènes*, Paris, Éditions Espaces et Signes, 2017,  .
* Philippe Mellot, *Les Montmartrois. L'album de famille : marchands de vin, restaurateurs, cabaretiers, artistes, petits commerçants et autre figures de la Butte, 1871-1940*, Omnibus, coll. « Les vies secrètes du vieux Paris », 2015,  .
* Philippe Mellot, *La Vie secrète de Montmartre*, illustrée par des centaines de photographies et dessins, Omnibus, 2008,  .
* Paul Yaki, *Montmartre, terre des artistes*, illustrations de Maurice Asselin, Jean Aujame, René Collamarini et Max Jacob, Éditions G. Girard, Paris, 1947.
* Hippolyte Monin, « La Justice de Montmartre en 1775 », *Le Vieux Montmartre*, tome I, années 1895-1896, .
* Hippolyte Monin, « Le Mur de la Ferme générale et le Bas Montmartre », *Le Vieux Montmartre*, tome I, années 1895-1896, .
* Hippolyte Monin, « Le Lord de Montmartre », *Le Vieux Montmartre*, tome II, années 1897-1900, .
* Hippolyte Monin, « Montmartre en novembre et en  », *Vieux Montmartre*, tome II, années 1897-1900, .
* Hippolyte Monin, *Le coup d'État du 2 décembre à Montmartre *, extrait de *Le Vieux Montmartre*, Paris, 1899, 20 p.
* André Roussard, *Dictionnaire des peintres à Montmartre aux *, Montmartre, Éditions André Roussard, 1999,  .
* Charles Sellier, *Curiosités historiques et pittoresques du vieux Montmartre*, H. Champion, 1904, 346 p.

### Lyen ekstèn

* Le Syndicat d'Initiative de Montmartre.
* La République de Montmartre.
* Le musée de Montmartre.
* Société d'histoire et d'archéologie. Le Vieux Montmartre.
* Webcam Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre.
* P. Carles : ''Carte topographique de la paroisse et de l'abbaye royale de Montmartre rapportée à l'époque actuelle, levée et dressée sur les lieux de 1848 à 1858, sous les auspices du Baron Michel de Trétaigne, maire, par P. Carles, conducteur municipal attaché au service des travaux de Paris''
* P. Carles : ''Plan de l'ancienne abbaye de Montmartre avant sa destruction arrivée en 1790'', 1858
* P. Carles : ''Commune de Montmartre. Plan du jardin et de la place projetés. Terrains à vendre par lots'', 1852
Agostina Segatori

**Agostina Segatori**, fèt nan Ancone 9 oktòb 1841 epi ki te mouri Pari 18 nan dat 3 avril 1910 , se yon modèl Italyen ak pwopriyetè kafe-restoran  .

Li poze pou pent parisyen tankou Édouard Dantan, Jean-Baptiste Corot, Vincent van Gogh ak Édouard Manet.

## Biyografi
Agostina Segatori fèt an 1841 nan vil Ancona, Itali. Lavi li pa t dokimante anvan li te rankontre, an 1873, ak pent parisyen Édouard Dantan ak ki moun li te gen yon relasyon tanpèt jiska 1884. An 1860, li te poze pou Édouard Manet e, an 1873, pou Camille Corot.

Apre rankont li ak Édouard Dantan, Agostina Segatori te fè yon pitit pa li, Jean-Pierre Segatori , . Nan 1872, li te vin modèl pent pou premye travay li te ekspoze nan Salon. Édouard Dantan te prezante nan Salon 1874 yon meday sire ki reprezante metrès li. Pandan ete 1874, 1875 ak 1877, pandan sejou li ak Dantan ak pitit gason yo, Agostina Segatori te poze plizyè fwa pou konpayon pent li a. Li separe de Dantan an 1875. An 1889, li te marye ak yon jèn fi nan sitiyasyon li, Élisa Lestrelin.
Fichye:Corot_-_Agostina_NGA.jpg|lien=Fichier:Corot_-_Agostina_NGA.jpg|alt=Jean-Baptiste Corot, Portrait d'Agostina Segatori (1866), New York, collection particulière.| Jean-Baptiste Corot, *Portrait of Agostina Segatori* (1866), New York, koleksyon prive.
Fichye:Vincent_van_Gogh_-_In_the_café_-_Agostina_Segatori_in_Le_Tambourin_-_Google_Art_Project_2.jpg|lien=Fichye:Vincent_van_Gogh_-_In_the_café_-_Agostina_Segatori_in_Le_Tambourin_-_Google_Art_Project_2.jpg|alt=Agostina Segatori Sitting in the Café du Tambourin| Vincent van Gogh, *Agostina Segatori nan Tambourin Café* ( 1887 ), lwil oliv sou twal, Amstèdam, Mize Van Gogh .
Fichye:L'italiana.jpg|lien=Fichier:L'italiana.jpg|alt=Vincent van Gogh, L'Italienne (1887), Paris, musée d'Orsay.| Vincent van Gogh, *L'Italienne* (1887), Paris, Musée d'Orsay .


## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn

*  « Agostina Segatori e gli impressionisti »
*  « Agostina Segatori e Vincent Van Gogh »
*  « L’italiana (Agostina Segatori) di Vincent van Gogh »
Apla

Nan penti, enprimri ak atizay grafik, yon **apla** se yon sifas ki gen koulè inifòm, ki pa varye ni nan klète ni nan pite  . Pent yo pale tou de *[[Ton ak tent|tent]] plat*, pa opozisyon ak degrade ak modèl.

## Istwa
Nan Antikite grèk, seramik ak wouj-figi prezante yon desen ki rapli ak apla. Pwosesis la te pèsiste an Ewòp jouk Renesans lan.

## Bibliyografi

* André Lhote, Traités du paysage et de la figure, Paris, Grasset, 1986

## Referans

## Gade tou

* Gravi
Uityèm ekspozisyon enpresyonis yo

**Uityèm Ekspozisyon enpresyonis** la se dènye ekspozisyon gwoup enpresyonis la. Li te fèt soti 15 me rive 15 jen 1886 nan Maison Dorée, 1 ri Laffitte, nan ang Boulva des Italiens. Li rele *wityèm ekspozisyon* sou afich yo ak katalòg la, kalifikatif enpresyonis la efase. Berthe Morisot ak mari l Eugène Manet te finanse anpil ekspozisyon sa a.

## Pent ki patisipe yo ak pi gwo absan yo
Disèt pent sèlman te patisipe nan ekspozisyon sila a: Marie Bracquemond, Mary Cassatt, Berthe Morisot, Edgar Degas, Jean-Louis Forain, Paul Gauguin, Armand Guillaumin, Camille Pissarro, Lucien Pissarro, Odilon Redon, Henri Rouart, Claude-Emile Schuffenecker, Georges Seurat, Paul Signac, Charles Tillot, Charles Tillot Victor Vignon, Federico Zandomeneghi .

## Zèv ki te ekspoze yo

Fichye:Marie_Bracquemond_-_Les_joueuses_de_jacquet,_dit_aussi_'La_Partie_de_jacquet'.jpg|lien=Fichier:Marie_Bracquemond_-_Les_joueuses_de_jacquet,_dit_aussi_'La_Partie_de_jacquet'.jpg|alt=Marie Bracquemond, Les Joueuses de jacquet| Marie Bracquemond, *Jwè yo bakgamon*
Fichye:Georges_Seurat_-_Un_dimanche_après-midi_à_l'Île_de_la_Grande_Jatte.jpg|lien=Fichier:Georges_Seurat_-_Un_dimanche_après-midi_à_l'Île_de_la_Grande_Jatte.jpg|alt=Georges Seurat, Un dimanche après-midi à l'île de la Grande Jatte| Georges Seurat, *Yon dimanch apremidi sou zile Grande Jatte*
Fichye:Seurat-Le_Bec_du_Hoc_à_Grandcamp.jpg|lien=Fichier:Seurat-Le_Bec_du_Hoc_à_Grandcamp.jpg|alt=Georges Seurat, Le Bec du Hoc à Grandcamp| Georges Seurat, *Bec du Hoc nan Grandcamp*


## Nòt ak referans

## Gade tou
Jean-François Millet

**Jean-François Millet** (pwononse [mi'lɛ], Mi-lè), fèt 4 oktòb 1814 nan vilaj Gruchy e li te mouri 20 janvye 1875 nan Babizon, se yon pent fransè reyalis, pastelis, gravè ak desinatè XIXe syèk, youn nan fondatè lekòl Babizon . Li pi popilè an patikilye pou sèn riral ak peyizan li yo.

## Biyografi
Jean-François Millet se pitit Jean Louis Nicolas Millet (orijinè Saint-Germain-le-Gaillard ) ak Aimée Henriette Adélaïde Henry. Li te fèt nan Gruchy, yon vilaj nan Gréville sou Pointe de la Hague. Pi gran nan yon gwo fanmi peyizan, yon gadò mouton nan anfans li epi pita yon labourè, li te leve nan yon anviwònman eklere. Espesyalman gras ak tonton li, abe alfabetize , li te li Labib, men tou Montaigne, La Fontaine, Homer ak Virgil, Shakespeare, Milton, Chateaubriand ak Victor Hugo . Ti frè li, Jean-Baptiste, ki fèt an 1830, te vin yon atis tou.

## Nòt ak referans

* Kote li fèt Jean-François Millet
* Charles Heyman, pitit pitit li, pent ak graveur
* Ri François-Millet (Pari)

### Lyen ekstèn
 

#### pentBaz done ak diksyonè
Gravi

Tèm **gravi** a deziyen tout teknik atistik, atizanal oswa endistriyèl ki itilize ensizyon oswa fouye pou pwodui yon imaj, yon tèks oswa nenpòt lòt enskripsyon nan matyè a.

## Nòt ak referans

## Apendis

### Lyen ekstèn
Georges Petit (galeris)

**Georges Petit**, ki fèt Pari 11 mas 1856 kote li te mouri 12 me 1920 , se yon galris fransè ak machann atizay ki aktif nan Pari depi 1881 pou rive jis li mouri an 1920, dat kote Bernheim-Jeune te pran galri li a.

## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn

* Anne-Françoise Ponthus, « La Galerie Georges Petit », sur ''La Société Nouvelle'', 2016.
*  Biographies dans le domaine public sur le site du Centre for Whistler Studies.
*  National Gallery of Art USA.
*  Guggenheim Heritage Museum.
*   Metropolitan Museum of Art, Chronology of the Artist's Life (Rodin).
*  Exhibition Notes: ''Cézanne to Picasso: Ambroise Vollard, Patron of the Avant-Garde'', The Art Institute of Chicago.
Georges Seurat

**Georges Seurat**, ki fèt 2 desanm 1859  Pari 5 e ki te mouri 29 mas 1891 Paris 10, se yon pent ak desinatè fransè.

Li se envantè sa yo rele teknik divizyonis la, nan divizyon ton, ki rele tou penti optik oswa kwomo-liminaris, ak pi souvan pwentilis.

## Biyografi
Georges Seurat te fèt 2 desanm 1859, nan 60 ri Bondy Pari , nan yon fanmi boujwa  . Papa l Chrysostome Antoine Seurat, yon isye nan tribinal Seine, se yon nonm solitè, yon karaktè pitit gason l eritye. Manman l, Ernestine Faivre, gen yon sè, Anaïs, madanm Paul Haumonté, yon machann twal ak pent amatè ki te fè pati premye fòmasyon jèn Georges. Georges Seurat te pentire matant li sou kabann lanmò li an 1887  .

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans

### Lyen ekstèn
 

*  « Georges Seurat » dans *Artcyclopedia*.
Fernand Cormon

**Fernand Cormon**, sedonim **Ferdinand Anne Piestre**, fèt 22 desanm 1845  Pari kote li te mouri 20 mas 1924 , se yon pent fransè .

## Biyografi
Pitit otè dramarik fransè Eugène Cormon ak aktris Charlotte Paris , Fernand Cormon se te yon elèv pent Jean-François Portaels nan Briksèl, apre sa Alexandre Cabanel ak Eugène Fromentin nan École des beaux-arts nan Pari.

## Distenksyon

* Chevalye lòd  Léopold (4 me 1881).

## Apendis

### Lyen ekstèn

*  Fernand Cormon sur *Artcyclopedia*
* Œuvres de Fernand Cormon sur la base Joconde
Ansky Hillaire

**Ansky Hilaire** fèt yon 22 jiyè nan lane 1995 nan Leyogàn depatman lwès (Ayiti). Li se yon ekriven ayisyen. Zèv li yo reflete reyalite sosyal ak kiltirèl sosyete nou an . 

## Biyografi

### Jènès ak fòmasyon
Ansky Hilaire fèt nan Leyogàn, yon vil ki nan depatman Lwès. Li dekouvri pasyon li pou ekriti ak pwezi depi li timoun. Se Aprè etid segondè li, li antre nan Fakilte Dwa ak Syans Ekonomik (FDSE) nan Inivèsite Leta (UEH).

### Aktivite prensipal
Li se ekriven, powèt , editè, jiris, anseyan. Hilaire pibliye plizyè koleksyon pwezi ak woman sa ki patisipe nan bati karyè l nan domèn literati a. Anplis tou, ki bali yon lejitimite e pèmèt moun rive konnen li nan nivo nasyonal ak entènasyonal. Estil ekriti li make pa entwospeksyon e satirik. Enjistis sosyal se youn nan tèm moun jwenn plis lakay li atravè zèv ekriti li yo. Apre 4 ane absans, ebyen nan dat ki te 20 oktòb 2025 lan, li retounen ak yon nouvo koleksyon rekèy pwezi ki gen tit: "**Je t’écris sur la crête de mon vertige [https://www.amazon.sg/técris-sur-crête-mon-vertige/dp/B0FXH5CXJD]**" ki eksplore enteryè, lanmou ak solitid atravè metafò vètij ak sezon, melanje detrès ak dezòd powetik.
## Resepsyon kritik
Zèv li yo patisipe nan evolisyon literati kontanporen an, e ki charye anpil pwopozisyon kreyatif. Tèks li yo  mete aksan sou pouvwa li nan ekri ak angajman li nan kòz sosyal. Li souvan envite nan salon literè yo ak emisyon radyo pou pale de travay li ak inspirasyon li yo. 

### Angajman
Ansky Hilaire se jèn ki trè angaje, yo konnen li plis akoz  enplikasyon li nan inisyativ kiltirèl ki vize pou pwomote literati ak kilti ayisyen an. Li menm lanse yon mak ki rele ZANDO ki konbine pwezi ak mòd. Li patisipe anpil nan evènman literè ak kiltirèl.  

## Prim ak distenksyon

* Palmes Magazine Pri Literati 2020: Gayan
* Pri René Depeste 2024: Chwazi 
* Pri Jean Metellus 2024: Chwazi 

## Zèv

### Pwezi

* *Kan n ale*, koleksyon powèm kolektif, atelye PIKLIZ, 2018
* *Lakou Zando* (2020)     
* *Les Fêlures ak senk lòt powèm* (2022)   
* Je t’écris sur la crête de mon vertige (2025)

### woman

* *The Convergence of Love*, roman, ki te pibliye pwòp tèt ou, 2018
* *The Condemned* (2021)   

## Referans
Papás por conveniencia

***Papás por conveniencia*** se yon telenovela meksikèn pwodui pa Rosy Ocampo pou Televisa an 2024.

## Rezime

## Ekip teknik

## Aktè
### Aktè prensipal
* José Ron kòm Tino Guevara
* Ariadne Díaz kòm Aidé Mosqueda
* África Zavala kòm Federica
* Ferdinando Valencia kòm Guzmán Muriel
* Ernesto Laguardia kòm Jason
* Daniela Luján kòm Clara Luz
* Martín Ricca kòm Rudolf
* María Chacón kòm Lichita Chagoyan
* Miguel Martínez kòm Chano
* Jonathan Becerra kòm El Calacas
* Lambda García kòm Facundo
* Sherlyn kòm Silvana
* Leticia Perdigón kòm Bertha
* Cecilia Gabriela kòm Pura
* Horacio Pancheri kòm Dámaso Rivera
* Victoria Viera kòm Circe
* Emilio Beltrán kòm Ulises
* Joaquín Bondoni kòm Checo Chamorro Chagoyan
* María Perroni kòm Chofis Chamorro Chagoyan
* Sandra Sánchez Cantú kòm Rina
* Eduardo Zayas kòm Augusto
* Camila Núñez kòm Scarlet
* Constantino Alonso kòm Pipe
* Juan Pablo Velasco kòm Emiliano
* Mateo Saavedra kòm Chuchito Chamorro Chagoyan
* Tania Nicole kòm Lila
* José Remis kòm Igor
* Adriana Fonseca kòm Paulina
* Roxana Puente
* Imanol Landeta
* Iván Caraza
* Natalia Álvarez
* Lukas Urkijo

### Aktè rekiran ak envite espesyal
* Haydeé Navarra
* Ricardo Barona
* Andrés Giardello
* Odemaris Ruiz
* Yurem Rojas
* Naidelyn Navarrete
* Daniela Aedo
* Fabián Chávez

## Referans

## Lyen deyò
* ''Papás por conveniencia'' sou IMDb
* ''Papás por conveniencia'' sou lasestrellas.tv
Bikameral

* Adjektif *bikameral* la deziyen yon rejim oubyen  yon sistèm konstitisyonèl kote gen de asanble reprezantatif ki ini nan Palman an (tankou sa La Frans, Asanble Nasyonal ak Sena).

* *Yon Ekriti bikameral* se yon ekriti ki opoze de je nan fòma diferan pou chak karaktè.
* *Panse bikameral* refere a yon teyori soti nan sikoloji ki gen rapò ak fonksyonman nan sèvo a.
Pè Tanguy

**Julien François Tanguy**, ke yo rekonèt kòm **Pè Tanguy**, se yon machann koulè, ki fèt Pledran nan Bretagne, 28 jen 1825 e ki mouri Pari, 6 fevriye 1894. Boutik li ki sitiye nan Nimewo 14 ri Clauzel Pari te yon kote esansyèl nan devlopman enpresyonis; Pè Tanguy te pami premyekoleksyonè ak machann tablo pent enpresyonis yo.

## Biyografi
Julien Tanguy jwe yon wòl esansyèl nan istwa enpresyonis la. Okòmansman li te yon ouvriye platriye, li te vin yon machann vyann kochon apre li te marye, nan Saint-Brieuc, machann vyann kochon Renée Briend ki te soti Hillion, nan dat 23 avril 1855. An 1860, li te ale Pari epi li te travay nan "Chemins de fer de l'Ouest". An 1865, li te vin yon machann koulè, Lè sa a, yon machann koulè, ri Clauzel. An 1868, li te louvri pwòp biznis vwayaj li, vann tou de nan Babizon ak nan Argenteuil, men, apati 1870, li te vini nan bizniz vann tablo.

## Pòtrè yo
Pòtrè Pè Tanguy te pentire pa anpil atis enpresyonis, tankou Claude Monet ak Émile Bernard. Pami pòtrè ki pi popilè yo se sa Vincent van Gogh te pentire yo.
Fichye:Van_Gogh_-_Bildnis_Père_Tanguy.jpeg|lien=Fichier:Van_Gogh_-_Bildnis_Père_Tanguy.jpeg|alt=Vincent van Gogh, Le Père Tanguy (1887), Copenhague, Ny Carlsberg Glyptotek.| Vincent van Gogh, *Le Pè Tanguy* (1887), Copenhagen, Ny Carlsberg Glyptotek .
Fichye:Émile_Bernard,_Portrait_du_Père_Tanguy,_1887.jpg|lien=Fichier:Émile_Bernard,_Portrait_du_Père_Tanguy,_1887.jpg|alt=Émile Bernard, Portrait du Père Tanguy (1887), Bâle, Kunstmuseum.| Émile Bernard, *Pòtre Papa Tanguy* (1887), Basel, Kunstmuseum .
Fichye:Van_Gogh_-_Portrait_of_Pere_Tanguy_1887-8.JPG|lien=Fichier:Van_Gogh_-_Portrait_of_Pere_Tanguy_1887-8.JPG|alt=Vincent van Gogh, Le Père Tanguy (1887), Paris, Musée Rodin.| Vincent van Gogh, *Le Pè Tanguy* (1887), Paris, Musée Rodin .
Fichye:Van_Gogh_-_Bildnis_Père_Tanguy1.jpeg|lien=Fichier:Van_Gogh_-_Bildnis_Père_Tanguy1.jpeg|alt=Vincent van Gogh, Portrait du Père Tanguy (1887), collection privée.| Vincent van Gogh, *Pòtre Papa Tanguy* (1887), koleksyon prive.


## Apendis

### Lyen ekstèn

## Nòt ak referans
Asanble Nasyonal (Kenya)

**Asanble Nasyonal** ' (    ;    ) se chanm bas Palman an nan Kenya . Li egzèse, ansanm ak Sena a, pouvwa lejislatif . Li genyen 350 manm ki eli pou yon peryòd de senk ane.

## Istwa
nan lane 1948 otorite Britanik yo te etabli yon palman yon sèl branch (monokameral) ki te konstitye Konsèy *Lejislatif* la kote pat gen okenn Afriken ladan. Yo tann jous nan lane 1952 kote sis Afriken ta pral syeje, yo pat eli pa pèp la men se gouvènè jeneral la ki te nonmen yo .

Youn nan konsekans rebelyon Mau Mau yo ,soti nan lane1952 rive 1956 te pèmèt Afriken yo pa nonmen ankò men yo te eli depi 1956 . An 1958, yon amannman nan Konstitisyon kolonyal la ogmante nimewo sa a pou uit.

Konferans chanm Lankastè a,nan 1963 tabli premye Konstitisyon Kenya endepandan, nan atik 34-2 li a, tabli yon palman bikameral ki konpoze de Rèn Kenya ak Asanble Nasyonal ki konpoze de yon Chanm Reprezantan ( *Chanm Reprezantan* ) ak yon Sena    . Premye *Prezidan* Asanble Nasyonal la sete Sir Humphrey Slade .
Henri de Toulouse-Lautrec

**Henri de Toulouse-Lautrec**, fèt 24 novanm 1864 nan Albi e li te mouri 9 septanm 1901, nan Château Malromé, nan Saint-André-du-Bois, se yon pent, desinatè, litograf, afichis ak ilistratè fransè.

## Biyografi

Henri de Toulouse-Lautrec, se pitit gason Konte Alphonse Charles de Toulouse-Lautrec-Monfa ( 14 out 1838 - 4 desanm 1913 ) ak Adèle Zoë Tapié de Céleyran ( 23 novanm 1841 - 31 janvye 1930 ) te , fèt nan youn nan pi ansyen fanmi nòb an Frans. Li pretann, san dout mal, aktyèlman desann nan yon liy dwat soti nan konte Toulouse yo ki te jiska XIIIe syèk la pami chèf feyodal ki pi pwisan nan wayòm nan ; an nenpòt ka, li te desandan vicounts Lautrec. Sepandan, fanmi sa a, malgre non ki make li, ap viv tankou yon fanmi rich nan noblès pwovens.

## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn
 

#### Baz done ak diksyonè
Gilmus Baudelaire Bertrand

**GBBFun** ki genyen kom non reyèl  li se Gilmus Baudelaire Bertrand, ki fèt 27 avril 2000, ki fèt nan Belle-Anse epi li te grandi nan yon fanmi kretyen ki genyen de timoun kote se li ki pi gran an. Li se yon jèn komedyen, aktè, enfliyans ayisyen , videomaker, fotograf epi, kounye a, li ap etidye rezo òdinatè . Palmarès Ticket pou ane 2023 te nonmen l nan kategori pèsonalite komik .

## Biyografi
Baudelaire Gilmus Bertrand te fèt nan Belle-Anse nan Depatman Sud-Est. Li te grandi ak ti sè li ak paran li. Yon jèn kreyatè kontni ayisyen ki, gras ak rezo sosyal yo tankou Instagram ak TikTok, mete aksan sou kwayans, moral ak konpòtman ayisyen yo, ansanm ak lòt pèp, sitou Ameriken yo ak fransè yo .

### Karyè akademik li
Li te resevwa edikasyon primè li nan lekòl Transfiguration N. D. soti nan Lorette, li te kòmanse lekòl segondè nan Belle-Anse, answit li te fini etid klasik li nan lekòl segondè Pétion-Ville an 2015, apre li te demenaje Pòtoprens.

Li te etidye syans enfòmatik, videyo soti 2018 rive 2019 ak fotografi soti nan 2022-2023  .

### Enfliyantè komik
Nan fen ane 2019, Baudelaire Gilmus Bertrand te kòmanse pataje blag an fransè sou paj li a. Kòm yon infliyansè, Gbbfun pwodwi videyo komik an kreyòl, ki gen istwa ki enspire pa lavi chak jou odyans li a, ke zanmi l ak manadjè Nesmy Blanc akonpaye l.  Pandan pandemi an, li te kenbe yon vitès fiks, pibliye omwen de videyo pou chak semèn, pandan yo ap rete atantif ak reyaksyon kominote li a . Kounye a, li gen plis pase 100 000 abone sou Instagram ak depase 6 milyon renmen ak 442.7k disip sou TikTok, ak videyo ki rive jwenn dè milyon moun ki gade videyo yo .

### Prim ak distenksyon

* Pèsonalite komik yo te nonmen nan lis Tikè pou Ane a 2023, nan kategori a.

### Piblikasyon prensipal yo

* Travis Scott
* Lè pitit boujwa ansent pitit malere mezanmi.
* Or konn al vizite kay yon moun konsa?

## Referans yo
Daana Sthernith Eldimé

**Daana Sthernith Eldimé**, fèt nan dat 3 desanm 1993 nan vil Tigwav, se yon aktivis feminis ayisyen. Li te genyen premye twofe li nan MOLICAJ ki rele "Jeu d'Étoiles" nan lane 2009.

Li te loreyat konkou pou antre nan de (2) fakilte dwa nan lane 2014. Li te resevwa Prim Lidèchip Fanm 2020 pou angajman li.
         
## Biyografi

### Karyè akademik
Daana Sthernith Eldimé fè etid primè ak segondè li yo nan lekòl Notre-Dame-de-la-Sagesse nan vil Tigwav.

Li se yon doub gayan nasyonal nan konkou antre nan Fakilte Dwa ak Syans Ekonomik ak nan Lekòl Dwa ak Syans Ekonomik Gonayiv nan Inivèsite Leta Ayiti. An reyalite, li te etidye syans jiridik ak filozofi nan Lekòl Nòmal Siperyè nan Inivèsite Leta Ayiti (ILA).

Apre etid inivèsitè li yo, li te swiv anpil kou aprantisaj a distans nan Inivèsite Laval (Kèbek) nan jesyon responsab nan lane 2021 .

### Lavi asosyativ
Li te rive nonmen kòm Kòdonatris Jeneral nan yon òganizasyon jèn ki rele Mouvman Literè Kiltirèl ak Atistik Jèn , nan dat 23 jen 2019.

Depi 2009, l ap dirije yon twoup teyat nan vil Tigwav. «Pwodiksyon atizay ayisyen an», ki gen misyon pou ede jèn yo konprann enpòtans atizay nan devlopman sosyokiltirèl ak entelektyèl yo.

Li kontinye ankouraje jèn ki nan menm jenerasyon ak li yo pou yo pran plizyè inisyativ . Li te ko-direktè Confin'école.

Li se ko-inisyatè premye edisyon Festi Souloukwa.

Li se Direktris Jesyon Finansye nan Marathon du Livre.

Li egzekite pwojè "Jaden Lakou" ak lòt asosyasyon li fè pati yo.

### Aktivis feminis
Li se yon jiris epi filozòf. Li fè kanpay pou pwoteksyon ak respè dwa fanm ayisyèn yo. Li fè pati òganizasyon dwa moun *Kowòdinasyon Fanm Angaje pou Koperasyon ak Devlopman Ayiti*.

Li responsab kominikasyon nan fondasyon Steve Gustave ki defann dwa prizonye yo jan Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun mande sa. 

## Prezans sou sèn
Li te parèt sou sèn premye fwa nan lane 2009 pandan konkou tèks Molicaj te òganize.
 
Nan lane 2013, li te youn nan aktris ki te prezan nan anivèsè 350 lane komin Tigwav.

Li te jwe ak twoup “Production des Arts d’Haïti (PADH) .

## Distenksyon yo
* 2009: Loreya konpetisyon tèks “Etoile des lettres” MOLICAJ te òganize
* 2014: Loreya egzamen pou antre nan Fakilte Dwa ak Syans Ekonomik Inivèsite Leta Ayiti .
* 2015: Loreya konpetisyon tèks "Jeunes du Monde" te òganize.
* 2020: Loreya Prim Lidèchip Fanm pou patisipasyon li nan lavi asosyativ nan kominote li a.
        
## Referans yo
Tafa

* Askale Tafa (1984-), yon Etyopyen kourè long distans, espesyalize nan maraton an;
* Lulzim Tafa (1970-), yon edikatè kosovar, pwofesè ak powèt;
* Tesfaye Tafa (1962-), atlèt Etyopyen.

* Tafa, yon zòn gouvènman lokal nan Eta Nijè, Nijerya;
* Tafas, yon vil nan sid peyi Siri.

**TAFA** se yon akwonim ki ka deziyen:
* *[[The Arcade Flyer Archive]]*, yon sit entènèt ki kolekte depliyan (feyè piblisite) ke endistri amizman ak jwèt arcade itilize pou ankouraje lavant jwèt yo.

## Gade tou
* Tanp Tafa, yon tanp Nubian ki date depi nan tan women an kounye a konsève nan Rijksmuseum van Oudheden nan Leiden nan Netherlands.
Louis Anquetin

**Louis Émile Anquetin**, ki fèt nan Étrépagny ( Eure )  26 janvye 1861 epi ki te mouri Pari 16e 19 out 1932, se yon pent fransè, desinè, akwalis ak litograf.

## Biyografi
Louis Anquetin se sèl pitit gason Émile Augustin Anquetin (fèt an 1839), lis yon machann bouche, ak Félicité Céline Rose Chauvet,  Kay kote li fèt, boucheri papa l, toujou egziste nan Étrépagny . Anquetin, trè byen vit atire pa desen, te ankouraje pa paran li nan vokasyon atistik sa a. An 1872, li te antre nan lekòl segondè Corneille nan Rouen e li te vin zanmi Édouard Dujardin, yon powèt nan lavni. Li te fèbakaloreya li an 1880. Apre sa a, li te pote obligasyon militè li nan kavalye a nan 6 la dragon, nan Chartres.

## Nòt ak referans
John Peter Russell

**John Peter Russell**, oswa tou senpleman **John Russell**, se yon pent enpresyonis ak pòs-enpresyonis ostralyen, ki fèt 16 jen 1858 nan Sydney e ki mouri nan menm vil la nan dat 30 avril 1930.

## Biyografi

Soti nan yon fanmi endistriyèl orijin eskòsè ki te vin rich yo nan metaliji nan Ostrali ( New South Wales ), John Peter Russell te resevwa fòmasyon kòm yon enjenyè nan Angletè. Bay tout tan l nan pasyon li pou penti, li te enskri nan Slade School of Fine Art nan Lond an 1881 epi li te etabli nan Pari an 1884. Li te vin yon etidyan nan Atelier Cormon kote li te vin zanmi Vincent van Gogh. Li te rankontre tou Eugène Boch la. Estidyo Russell se nan Montmartre, villa des arts  nan Pari. Li rankontre Marianna Mattiocco, yon jèn fanm Italyen ki te soti nan Cassino ak frè l yo, ki vin konpayon li ak manman de nan pitit li yo anvan li marye ak li.

## Nòt ak referans
Divizyonis

**Divizyonis**, ki rele tou **kwomo-liminaris**, se yon mouvman piktiral nan fen XIXe syèk la ki defann aplikasyon  ti tach jistapoze nan koulè pi bon kalite. Lè yo fòse je espektatè a ak sèvo a konbine optik koulè, divizyonis yo te kwè ke yo te reyalize maksimòm pite posib ak liminozite.

### Nòt ak referans
Eugène Delacroix

**Eugène Delacroix** se yon pent fransè ki fèt 26 avril 1798 nan Charenton-Saint-Maurice e ki te mouri 13 out 1863 Pari.

## Nòt ak referans

### Referans
Léon Lhermitte

**Léon** Augustin **Lhermitte**, fèt 31 jiyè 1844  Mont-Saint-Père ( Aisne ) epi li mouri 27 jiyè 1925  Pari, se yon pent natiralis fransè ak gravè .

## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn
Jean de La Fontaine

**[[Jean de La Fontaine]]**, batize 8 jiyè 1621 nan legliz Saint-Crépin-hors-les-murs ki sitiye li Château-Thierry e li mouri 13 avril 1695 nan Pari, li se yon ekriven de Gran syèk la e youn nan prensipal reprezantan klasisism fransè an. A kote. fab ak kont libèten li yo ki te rann li trè selèb depi nan ane 1660 yo. Li ekri plizyè powèm, pyès teyat ak liv opera ki konfime anbisyon moralis li an.

Yon pwòch de Nicolas Fouquet, La Fontaine rete lwen lakou wayal lan, men li frekante salon parizyen yo, an patikilye pa Madame de La Sablière. Malgre opozisyon li te rantre nan Akademi fransè an nan lane 1684. Nan konba ant ansyen yo ak modèn yo, li te ranje li bò kote konfrè li yo Racine ak Boileau nan pati ansyen an.

Li te enspire li de fabilis yo nan Antikite greko-latin lan an patikilye Ésope ki pral pouse li ekri fab kap fè renome li. Premye rekèy ki koresponn a liv I a VI nan edisyon mondèn, te pibliye an 1668, dezyèm lan *(liv VII a XI)* 10 lane aprè. Dènye an (liv XIX a aktyèl) li date depi 1694. Manyè estetik li ajanse vè yo, plis pote moralis tèks yo ak konpleksite li charye nan premye lekti an, yo makonnen ansanm e ba li siksè patikilye. Fables de La Fontaine lan toujou konsidere tankou youn nan zèv prensipal literati fransè an. Kote fabilis an ap eklipse tanlan kontè li an, otan sousi moralizan li an ap mete nan lonb kont lisansye li yo ki pibliye ant 1665 a 1674.

## '''Biyografi'''
**Jean de La Fontaine** se pitit Charles de La Fontaine (1594-1658), mèt dlo yo ak forè yo e kapitèn lachas de dik Château-Thierry, ak Françoise Pidoux (1582-1644), pitit fi Jean Pidoux, senyè Maduère (1550-1610). Li gen yon frè, Claude, fèt an1623, ak yon sè bò manman, Anne de Jouy, ki fèt 1611de premye maryaj manman yo avèk Louis de Jouy, yon gwo komèsan nan Kouloumye.

Li sòti nan fanmi kap vann dra e ki sou wout pou vini nòb. Li pase zanfans li nan  Château-Thierry, nan yon otèl patikilye ke paran li yo te achte an 1617 nan moman maryaj yo an. Jean de La Fontaine egzèse wòl mèt patikilye jouskan 1671. Powèt lan ap kontinye jere li jouskan 1676, kote li pral gen sousi ekonomi aprè l te fini dilapide eritaj papa li. Kay sa ap klase moniman istorik nan lane 1887, jodi an li abrite mize Jean-de-La-Fontaine.

Lè li vini pi gran li te ale abite nan vil limyè a ki se Pari pou li te ka etidye Dwa. Nan lane 1647 li marye ak Marie Héricart. Epi li mouri 13 avril 1695 nan peyi Lafrans vil Pari. Li se womansye fransè, powèt ak yon moun ki ekri fab. Nan kad vwayaj li yo, li toujou obsève konpòtman bèt yo, e se sa ki pèmèt li ekri tout fab li yo.

## '''Referans'''
Jean-Luc Chalumeau

**Jean-Luc Chalumeau**,  fèt 7 avril 1939 nan Neuilly-sur-Seine epi li te mouri 27 mas 2025, se yon istoryen atizay fransè ak kritik atizay, otè anpil travay sou la kontanporen.

## Biyografi
Soti 1981 rive 1995 li te dirije magazin *Opus entènasyonal* la. Li se direktè magazin *Verso Arts et Lettres* . Li se pwofesè Lekti istwa la ak la kontanporen nan ICART (Higher Institute of Artistic Careers) nan Pari.

## Dekorasyon
Nan dat 21 novanm 1995, li te nonmen nan ran chevalye Lòd Nasyonal la nan merit anba tit la nan « kritik atizay, ekriven; 34 ane nan aktivite pwofesyonèl, literè ak sèvis militè. »  .

, li nome nan grad chevalye nan lòd nasyonal Lejyon donè  nan tit .

An jiyè 2004, li te nonmen nan ran kòmandan nan Lòd La ak Lèt nan tit « Kritik atizay »  .

## Travay

* *Relasyon Piblik Leta*, Edisyon A. Konte
* " Nonm Ewopeyen an », *Ansiklopedi Dwa*, Edisyon Fernand Nathan, 1965
* *Entwodiksyon nan lide kontanporen*, koleksyon ABC, n°3, Edisyon Fernand Nathan, 1969
* *Entwodiksyon nan atizay jodi a*, koleksyon ABC, n°5, Edisyon Fernand Nathan, 1971
* *Jean-Pierre Vielfaure - Fragments nan itinerè ak jounal New York*, Editions du musée d'art de Toulon, 1982
* *Denis Rivière*, Commenoz Gallery, Key Biscayne (Florid), 1985
* *Sa gen santan [[Vincent van Gogh|Van Gogh]] te rive an Frans - Frédéric Brandon, Gérard Le Cloarec, Michel Four, Gérard Guyomard, Christian Renonciat, Jack Vanarsky ...* , Éditions Trianon/Parc de Bagatelle, 1986
* *Angie Anakis*, Galerie Art contemporain editions, Paris, 1986
* *Teyori atizay*, Vuibert, 1994
* *Istwa atizay kontanporen*, Klincksieck, 1994
* *Duchamp*, Art Circle, 1995
* *Jasper Johns*, Art Circle, 1995
* *Willem De Kooning*, Art Circle, 1998
* *Juan Gray*
* *Francis Bacon*
* *Pop'art*, 2000
* *[[Jean Dubuffet|Dubuffet]]*, Cercle d'art, 2001
* *Zao Wou-Ki*, Art Circle, 2001
* *Ki kote atizay kontanporen prale? ?* , Vuibert, 2002
* *Reading Art*, Klincksieck, 2002
* *[[Jean-Michel Basquiat|Basquiat]]*, Art Circle, 2003
* *Art and the City*, Cercle d'art, 2005
* *[[Pablo Picasso|Picasso]], pent la ak modèl li a*, Cercle d'art, 2005
* *Narrative figuration in public collections*, 2005
* *Fòs Atizay la*, 2006
* *Solange Bertrand, verite nan penti*, 2006
* *Gérard Guyomard 40 ane nan penti*, 2007
* *200 pi bèl penti nan mond lan*, ed. Oak, 2007
* Penti ak fotografi, ed. Oak, 2007
* *200 desen ki pi bèl nan mond lan*, ed. Oak, 2008
* *Coca-Cola nan atizay*, ed. Chene, octobre 2008, Avanti nan koleksyon atizay ( ISBN 2842779169 )
* *200 pi bèl eskilti nan mond lan*, ed. Oak, 2009

## Nòt ak referans


## Lyen ekstèn

* ''Èske atizay kontanporen se yon mò? ?'' atik nan ''L’Humanité'' nan dat 3 mas 2007
* Nòt byografik Cercle d'Art
* Bibliyografi Jean-Luc Chalumeau : Achiv nan kritik atizay
* Pòtre Jean-Luc Chalumeau pa Braun-Vega
Paul Cézanne

**Paul Cézanne** oswa **Paul Cezanne**, ki fèt 19 janvye 1839 nan Aix-en-Provence e ki te mouri 22 oktòb 1906 nan menm vil la, se yon pent fransè provensal, manb pou yon tan nan mouvman enpresyonis la e ki te konsidere kòm pyonye de pòs-enpresyonis. ak nan kibis.

Ak dezi li fè , li parèt kòm yon kontinyasyon nan lespri klasik franse a otan ke yon inovatè radikal atravè itilizasyon jewometri nan pòtrè, lavi toujou ak peyizaj yo anpil ke li pentire, soti nan Île-de-France ak nan Provence, patikilyèman Aix-en-Provence. Miyò li te pwodui yon seri de penti ak mòn Sainte-Victoire kòm motif yo. Li konsidere kòm « papala modèn ».

## Nòt ak referans

### Lyen ekstèn
Sanfourche

Sanfourche se yon ti non fanmi ki pote pa:

* Jean-Joseph Sanfourche, tou senpleman li te ye tankou Sanfourche (1929-2010), pent, powèt, desinatè ak eskiltè fransè;
* Philippe Sanfourche, (1975-), Jounalis espòtif fransè;

## Referans
Philippe Sanfourche

**Philippe Sanfourche**, (Lafrans, 26 janvye 1975) se yon jounalis espò franse, ki moun ki ap travay kòm yon gwo rapò nan sèvis la espò RTL (radyo franse) Lè sa a, radyo ak lame televizyon.

## Referans

## Lyen deyò
Vinicius Júnior

**Vinícius José Paixão de Oliveira Júnior**, souvan ke yo rele **Vinícius Júnior** (  ), oswa **Vinícius Jr.** oswa **Vini Jr.**, fèt nan dat 12 jiyè lane 2000 nan vil São Gonçalo yon Eta Rio de Janeiro ( Brezil ) se yon foutbolè entènasyonal brezilyen k ap jwe kòm elye pou Real Madrid .

Okòmansman anrejistre kòm defansè lateral gòch, li vin konvèti kòm elye gòch ak atakan lè li transfere soti nan Canto do Rio ale nan ekip jinyò Flamengo a  .

24 me 2017, pandan ke li te gen 16 lane, li te vann nan Real Madrid pa Flamengo pou 45 milyon ero, ke li ta pral rejwenn yon lane pita swa jiyè 2018  .

Vandredi 2 septanm 2022 a, Vinicius Junior ta pral jwenn nasyonalite Espanyòl li . Madi 31 oktòb 2023, li pwolonje jiska 2027 ak Real Madrid  .

An 2024, li nonmen anbasadè bon volonte pou UNESCO  .

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

### Lyen ekstèn

* Biographie sur le site du Real Madrid.
Paul Déjean (ekriven)

**Paul Déjean**  ( 1931 - 2005 ), se te yon prèt ayisyen, pwofesè, minis, aktivis nan koze dwa moun e yon ekriven .

## Biyografi
Peaul Déjean ki fèt nan Pòtoprens nan lane 1931 yon 9 janvye,nan lane 1950 li kite Pòtoprens poul antr nan peyi etazimi ak kanada.li gen yon sè li ki rele Simone ki se yon ekriven tou ak yon frè ki se Yves yon spesyalis nan koze lang. 

Nan lane 1955 li tounenn an ayiti,li vinn konsakre tan li nan ansenye ak defann lang Kreyòl la.

Peaul Déjean se te yon prèt katolik ki aktif nan mouvmam asosyason yo.

15 out nan lane 1969 diktatè François ekspilse nan peyi a,li tal pran refij li nan :Montréal an Kebèk

Li tounen nan peyi a nan lane 1986,li toujou kontinye ak aksyon karitatif li yo e menm fonde yon sant ki pote non Karl Levêque.

Li tradwi konstitisyon ayisyen an an Kreyòl ayisyen nan lane 1987,dezyèm lang ofisyèl peyi a  apre franse. e li te travay pou pwomouvwa kreyòl ayisyen an.

Li te bay prezidan Jean-Bertrand Aristide sipò li.Prezidan Jean-Bertrand Aristid te vinn mete li minis ayisyen kap viv nan peyi etranje,epi Sekretè eta tou ak Alfabetizasyon.

Li te fonde asosiyasyon karikativ pou refijye ayisyen yo " Sant Kal Levèk" ki afilye ak Groupman pou Apiye Rapatriye ak Refijye (GARR) nan lane 1998. Paul Déjean patisipe aktivman nan renovasyon GARR nan kolabore nan preparasyon nouvo lwa GARR yo.   

li denonse zak prezidan Aristid yo e li pran distans li nan lane 2003

22 novamb 2005 li mouri.

## Travay

* *4 ti Liv Evanjil* . Pòtoprens : Henri Deschamps, 1967.
* *Kominote ayisyen ak rasis* . [Montreyal : Sant Entènasyonal pou Dokimantasyon ak Enfòmasyon Ayisyen Karayib ak Afro-Kanadyen, 1986].
* *Soti Ayiti rive kebek*  . Monreyal : Sant Entèn CIDIHCA. nan Dokimantasyon ak Enfòmasyon Ayisyen, Karayib ak Afro-Kanadyen, 1990.
* *Nan toumant la : interlud douloure* . [sl] : Bohiyo Enterprises, 1990.
* *Evèk-kouraj la : Mgr Willy Romélus, evèk Jérémie, Ayiti* . LaSalle, kebek : Edisyon Hurtubise HMH, 1995.
* *Ayiti : vijilan, nou touye!* . Monreyal : CIDIHCA, 1993.
* *Ayiti, retounen inevitab la* . Monreyal : Éditions du CIDIHCA, 1994.
* *Ayisyen nan kebek* . Monreyal : Presses de l'Université du kebek, 1978.
* *Ki sa gouvènman peyi a janm fè ant 1943 ak 1988 pou l rule koze pa konn li ak pa konn ekri ann Ayiti* . Pòtoprens, Ayiti : Aksyon ak gwoup rechèch pou edikasyon, [1990].
* *Konstitisyon Repiblik d'Ayiti 1987* . Potoprens, Ayiti : Zemès, 1989.
* *Ochan pou pèp ayisyen : 7 fevriye pap peri : sa k pase nan peyi a depi 15 soti nan 1986 jiska 14 mas 1987* . Potoprens, Ayiti : Enpr. Wodrigez, 1987.
* *Prelide pou libète : panorama sitiyasyon politik ayisyen an apre 7 février 1986, soti 15 août 1986 rive 14 mars 1987* . Pòtoprens : Imprimerie M. Rodriguez, [1987].

## Lyen ekstèn

* Biyografi ak fotografi Paul Déjean
* Biyografi ak bibliyografi Paul Déjean
* Resous rechèch: Klasik Syans sosyal yo .
Manm Palman

**Manb Palman ** se yon manb ki eli nan palman an.

Nan yon sistèm bikameral, yon manm Palman an se sa yo rele pi souvan chanm bas la, pandan ke manm nan chanm anwo a gen yon lòt tit, tankou senatè oswa senyè . " Manb Kongrè » se yon tèm ekivalan nan lòt jiridiksyon.

Nan lang franse, Anglisis " manm palman »

## Sistèm Westminster
Sistèm Westminster la se yon sistèm gouvènman palmantè ki la epi ki egziste nan Wayòm Ini. Li pran non li nan Palè Westminster, plas nan Palman Britanik la .

### Ostrali
Ostrali, manm Chanm Depite yo pote tit " Reprezantan  ", yo pataje ak Senatè yo, tit la nan « Manm Palman an » oswa *PM.* Vreman vre, kontrèman ak tokay Britanik oswa Ameriken yo, Senatè yo eli pa sitwayen yo nan chak eta oswa teritwa, kidonk yo gen lejitimite demokratik. Se patikilye sa a ki vle di ke okenn chanm pa ka gen dènye mo a, men tou ke yon Gouvènman federal ka konpoze de Senatè ak / oswa Reprezantan, kesyon an nan " fè konfyans » Premye Minis la ka mande sèlman nan chanm kote li garanti li jwenn yon vòt favorab.

### Bahamas
Palman Bahamas la se palman nasyonal bikameral Commonwealth Bahamas. Palman an fòme ofisyèlman ak Rèn nan (reprezante pa Gouvènè Jeneral la), yon Sena nonmen ak yon Chanm Asanble eli. Kounye a li nan Nassau, kapital nasyon an.

Estrikti, fonksyon ak pwosedi palman an baze sou sistèm Westminster la.

### Bangladèch
Manm Jatiya Sangsad, oubyen Asanble Nasyonal, yo eli chak senk ane epi yo rele nan lang angle manm Palman an. Asanble a eli dirèkteman  ak yon lòt 50 syèj rezève pou fanm.

### Kanada
Palman Kanada a konpoze de monak la, Sena a ak Chanm komin yo . Kounye a gen  nan Sena a ak 338 nan Chanm komen an  . Manm Palman  yo eli, pandan ke Gouvènè Jeneral la nonmen senatè sou non Souvren an sou direksyon Premye Minis Kanada . Retrèt obligatwa pou senatè yo lè yo rive nan laj 75 an.

Chak pwovens (ak teritwa) genyen pwòp lejislati pa yo, ak chak manm jeneralman ke yo rekonèt kòm yon Manm Asanble Lejislatif la « Manm Asanble Lejislatif la » ( *MLA* ). Nan kèk pwovens, lejislatè yo gen lòt tit : manm palman pwovens lan « Manm palman pwovensyal la » ( *MPP* ) nan Ontario, manm Asanble Nasyonal « Manm Lasanble Nasyonal » ( *MNA* ) nan Quebec ak manm nan Chanm Asanble a « Manm Chanm Asanble a » ( *MHA* ) nan Nova Scotia ak Newfoundland and Labrador . Chanm siperyè pwovens yo te elimine pandan XX syèk la .

*Manm Palman an* se manm Asanble Nasyonal la. Manm chanm anwo nan Palman an yo rele senatè.

* Sénatè 
* Manm nan Palman (Royaume-Uni)
* Palman Pari

## Referans

## Lyen deyò
Batay Gonayiv

Pandan revolisyon ayisyen an **batay gonayiv** la te deroule.

## Batay la
Yon 4 fevriye nan lane 1794 apre abolisyon esklavay la pa repiblik franse.Toussaint Louverture te kite yo konvenk li pou li te kite lame Espayòl la pou li te al jwenn lame franse a.Dapre Jeneral Lavaux, Toussaint te sispann goumen kont Repibliken yo 6 Avril e li te rantre nan Repiblik 6 me.

Toussaint te mande pou troup Panyòl yo ki  Sen Rafayèl  pou avitaye ak zam epi minisyon,se sa ki fe kèk èdtan apre li te vire kont ansyen alye li yo.epi li t gen batay la li te pran   Saint-Raphaël. Apre li te atake vil gonayiv ki tr defann li ase byen. Yo te bayo  onè lagè a,epi yo te kite lye a,selon temwanyaj  Pélage-Marie Duboys

Yo pa rive konn pèt yo,menm gen 500 abitan nan vil la ki kite vil la e ki kite twoup nwa yo ak 150 abitan ke yo tiye. Ranvèse Tousen an te lakòz Panyòl yo pèdi prèske tout konkèt yo nan Sendomeng.
## Bibliyografi
* Victor Schœlcher, Vie de Toussaint Louverture, Éditions Karthala, 1889 (réimpr. 1982), p. 96-99.
* Madison Smartt Bell, Toussaint Louverture, Actes Sud, 2007, p. 135-136.

## Nòt
Teknik makro-sistèm

Yon **makrosistèm teknik** se yon sistèm teknik ki  gwo epi ki konplike Okòmansman, nosyon makrosistèm teknik la baze sou tèz istoryen Thomas Parke Hughes te prezante sou tit sa nan  lang angle ki se ".  "sa vle di" rezo enèji  » men tou nan « pouvwa politik ".

Li prezante nosyon  "  », pou depase epi ale pi lwen ke vizyon senp yo souvan genyn nan kesyon teyori rezo . Li montre ke rezo yo se enfrastrikti, ki laj  oswa epè, ki gen ladan l, lòt dimansyon ki pa teknik, ki pa Sèlman ekonomik, men tou politik. Pou  fransè yo, egzanp EDF montre sa klèman, men li enteresan tou pou nou konprann ke si nou  gade koze sa sou yon fòm liberal, se ap menm bagay la tou  pou peyi Etazini. Tèz Hughes itilize epi devlope nan Almay pa  ("  ") ak an Frans pa Alain Gras, avèk konsèp  makro-sistèm teknik lan.
Batay Dondon (1794)

**Batay Dondon** an te fèt pandan revolisyon ayisyen an .

## Batay
Nan kòmansman mwa Jiyè, Panyòl yo ak oksilyè nwa yo ki te sou lod jeneral Jean-François te  atake vil Dondon, kote twoup ki dirije pa  Louverture te pase nan repiblik Fransè. Toussaint pat la li tap konbat a Obòy epi  mesye ki te rete yo te twò piti, Jean-François fasil pran plas la.

Menm Toussaint te gen viktwa a Obòy, li retounenn Dondon epi fe fòs Jean-François kite lye a.

Li te fe rapò li bay   

## Bibliyografi

* Victor Schœlcher, Vie de Toussaint Louverture, Éditions Karthala, 1889 (réimpr. 1982), p. 104-105.
* Madison Smartt Bell, Toussaint Louverture : a biography, New York, Pantheon Books, 2007, 333 p. (ISBN 978-0-375-42337-6 et 0-375-42337-0), p. 139.

## Nòt
Dezyèm batay nan Vèrèt

**Batay Vèrèt** la te fet pandan revolisyon ayisyen an.

## Batay
Twoup  anglo-wayalis yo ki tap dirije pa kolonèl Dessources te fek pran Vèrèt,twoup li yo te pou piti 600 ak 700 selon Toussaint Louverture epi selon historyenThomas Madiou yo te nan 2 000.Anplis de Britanik yo, twoup sa a te gen ladann yon rejiman chasè, ki te konpoze sitou ak kreyòl wayalis blan yo,epi yo te vinn genyen yon gwo repitasyon. depi le li aprann ke yo pan mibale ak veret,Toussaint Louverture kite gonayiv po li ale ti rivye latibonit epi tounnen nan flev latibonit la,epi li ale nan Verrettes  ak lame li a, fò, ankò dapre Thomas Madiou, nan 10,000 gason, ak objektif final la. kaptire Sen-Mak. Enfòme, Dessources te reyini konsèy lagè li a, li te gen fòs expérimentés men twò piti nan kantite, evakyasyon Verrettes te deside. Men, twoup Repibliken yo te mete tèt yo ansanm ak yo, yo pran aspè sou kare a, pandan ke Anglo-Royalis yo te reprann sou Sen Mak.

Batay sa a te mansyone nan rapò Toussaint te fe voye bay Lavaux  31 out.“Pou fè ekspedisyon Mirebalais sa a epi sispann sekou ak ranfòsman mwen te ka voye yo, ènmi an te fè sis a sètsan (600) gason soti Saint-Marc anba lòd Dessources, ak kat moso kanon. Li te mache dwat nan vilaj Verrettes san okenn rezistans. Guy, kòmandan militè nan Petite-Rivière, pa t flanke nan plas li, li te gen sèlman ase fòs pou defann li, men li imedyatman enfòme m ke lènmi an te nan posesyon Les Verrettes. Anvan mwen te resevwa nouvèl sa a, mwen te bay lòd Desalin, kòmandan militè Saint-Michel, pou l te mete tèt li nan tèt twasansenkant gason nan batayon san-culottes, epi pou l al fè ganizon nan Ti rivyè pou ranplase twoup yo. ke mwen te voye nan ganizon nan Mirebalais, nan ka ke mwen te atake, ak an menm tan pou kapab egzekite yon atak planifye ke mwen te fòme. Èd sa a te rive trè alè nan Ti rivyè. Menm lè a, mwen resevwa lèt Guy a ki te anonse m pwogrè lènmi an, mwen te ale nan Vèrèt; Mwen imedyatman revize twoup yo, epi mwen bay Dessalines ak Guy lòd pou yo atake lènmi an nan vil Verrettes, jiska kare kote zam Dessources yo te ye. Yo te touye karant gason nou yo e nou te blese swasanndis e lènmi an te pèdi santrant gason.

Apre aksyon sa a, imedyatman mwen voye lòd bay Clairvaux, kòmandan batayon Marmelade la, pou yo ale nan Petite-Rivière nan tèt twa konpayi batayon li a pou ranplase moun ki mouri ak blese nan aksyon mwen sot rapòte a.»

## Bibliyografi

* Thomas Madiou, Histoire d'Haïti, Tome I, 1847. texte en ligne sur google livres.
* Victor Schœlcher, Vie de Toussaint Louverture, Éditions Karthala, 1889 (réimpr. 1982).
Mèt

Yon **mèt**  se yon moun ki domine yon atizay ( penti, eskilti, mizik, espirityalite, atizay masyal, elatriye) epi ki kapab anseye li. Yo itilize tèm nan tou pou refere ak kèk ran oswa estati.

## Lame

* Mèt (ran): Nan plizyè marin militè, se yon ran ofisye marinye (sou-ofisye nan lòt lame).

## Kilti

## Edikasyon

* Mèt (feminin: metrès), anseyan(t) oswa pwofesè, enstititè oswa enstititris. Ansyen tit yo bay pwofesè yo (mèt oswa metrès lekòl).
* Mèt konferans:
** Yon mèt kopnferans , an Frans, se yon anseyan-chèchè fonksyonè sivil ki fè pati kò eponim nan.
** Mèt konferans, nan Bèljik  frankofòn, se tit (se pa grad) moun ki etranje pote nan kò akademik yon inivèsite epi ki, sou baz tanporè, ki kou lib oswa ki ranplase yon manb nan pèsonèl akademik la    .
* Yon *Mèt* se yon detantè yon metriz inivèsite nan Kanada oswa Lafrans ( Mèt nan Atizay, Mèt nan Syans).
* Nan divès kalite A masyal, tèm Mèt la (granmèt pou fondatè oswa manb estati patikilye) deziyen moun ki gen eksperyans ki okipe wòl pwofesè oswa antrenè. Yo te rele *Sensei* nan Japon ak *Sifu* nan Lachin, de tèm sa yo valab tou nan lòt zòn. Pou egzanp literati, atizana oswa kaligrafi (nosyon de transmisyon konesans). Lòt pratik adopte tèm pi espesifik: *Mestre* nan Capoeira, *Oyakata* nan pratik la nan Sumo.

## Pwofesyon legal

* Mèt (dwa), predika ofisyèl pou kèk jiridik.

## Ran ak estati

## Espirityalite

* Itilizasyon tèm la dekonseye nan Krisyanism, nan yon pasaj levanjil la:

: "Kanta ou menm, pa pèmèt yo rele w mèt, paske gen yon sèl mèt pou ou, Kris la, e nou tout se frè.» 

* Mèt espirityèl la se yon preseptè, otopwoklame oswa deziye pa siksesyon, nan divès tradisyon espirityèl oswa relijyez (gade gouwou, nan End)
* Nan fran-masonri, tèm « mèt » la deziyen twazyèm degre masonik apre .

## Patwonim

## Lòt

## Kòmantè otè sou tèm ak fonksyon an
Étienne de La Boétie nan ''Discours de la servitude volontaire'' trase liy esansyèl refleksyon li sou “mèt ak tiran» ("Se yon malè ekstrèm pou domine pa yon mèt, ke yo pa janm ka asire ke li bon, paske li toujou nan pouvwa li yo dwe move lè li vle.")  . Descartes, bò kote pa l, pral sèvi ak tèm sa a nan sizyèm pati nan *[[Diskou sou metòd]]* (an ) "Discours sur la  méthode") ("ki rann nou tankou mèt ak posede lanati").

## Nòt ak referans