Prezidan Etazini

**Prezidan Etazini nan Amerik** (nan , pafwa abreje pa akwonim ** POTUS** oswa **PUS**) se chèf Eta ak Gouvènman an nan Etazini kòm chèf branch egzekitif la, pouvwa Konstitisyon Etazini bay ansanm ak branch lejislatif ak gouvènman federal. Dapre Konstitisyon an, li se kòmandan an chèf tou fòs lame.

Prezidan aktyèl Etazini an se Donald Trump depi .

Peyi a se yon repiblik ki gen gouvènman prezidansyèl ak eta federal, ak yon sistèm chèk ak balans konplèks ("") ki vize pou asire balans twa pouvwa yo. Se konsa prezidan an chwazi kandida pou pòs nan gouvènman ki manm kabinè (egzekitif) oswa ki pa nan men nominasyon yo depann de Sena a (lejislatif ) . Menm bagay la tou aplike pou jij nan Tribinal Siprèm (jidisyè). Okontrè, Kongrè a (lejislatif) gen dwa pou opozisyon (de tyè majorite Chanm Reprezantan ak Sena a) pou yon veto pa prezidan an. . Li kapab tou inisye pwosedi pou demisyone (“impeachment”) prezidan an. Tribinal Siprèm (jidisyè) ka deklare yon lwa prezidan oswa Chanm Reprezantan an pwopoze pa konstitisyonèl.

Prezidan an eli chak kat ane an menm tan ak vis-prezidan (jeneralman nan fen ane kwasans) pa vòt inivèsèl endirèk. Manda li a kòmanse 20 janvye ane annapre a epi li dire kat ane (anvan 1937, manda prezidansyèl la te kòmanse ). Li ka sèlman kandida pou yon dezyèm manda.

## Istwa

Kòm premye prezidan nasyon an, George Washington te etabli anpil estanda ki ta vin defini biwo a. Desizyon li te pran retrèt apre de manda te ede soulaje laperèz ke nasyon an tap transfòme nan yon monachi, epi tabli yon presedan ki pa ta kase jiskaske 1940 epi finalman ta vin pèmanan pa Vendezyèm Amannman. Nan fen prezidans li a, pati politik yo te devlope, ak John Adams defèt Thomas Jefferson an 1796, premye eleksyon prezidansyèl ki vrèman konteste. Apre Jefferson te bat Adams an 1800, li menm ak parèy Vijinyen James Madison ak James Monroe chak ta sèvi de tèm, finalman domine politik nasyon an pandan Epòk Bon Sentiman yo jiskaske pitit gason Adams la, John Quincy Adams, te genyen eleksyon an nan 1824 apre pati Demokratik-Repibliken an divize.
Eleksyon Andrew Jackson an 1828 se te yon etap enpòtan, paske Jackson pa t fè pati elit Vijini ak Massachusetts ki te kenbe prezidans la pandan 40 premye ane li yo. Demokrasi jacksonyen t ap chèche ranfòse prezidans lan sou depans Kongrè a, pandan y ap ogmante patisipasyon piblik la pandan nasyon an te elaji rapidman nan direksyon lwès. Sepandan, siksesè li a, Martin Van Buren, te vin pa popilè apre panik 1837 la, ak lanmò William Henry Harrison ak relasyon pòv ki vin apre ant John Tyler ak Kongrè a te mennen nan yon lòt febli biwo a. Van Buren enkli, nan 24 ane ki genyen ant 1837 ak 1861, sis manda prezidansyèl t ap ranpli pa uit gason diferan, san okenn moun pa t genyen re-eleksyon. Sena a te jwe yon wòl enpòtan pandan peryòd sa a, avèk Gran Triyonvirat Henry Clay, Daniel Webster, ak John C. Calhoun te jwe yon wòl kle nan fòme politik nasyonal la nan ane 1830 yo. ak ane 1840 yo jiskaske deba sou esklavaj yo te kòmanse dechire nasyon an apa nan ane 1850 yo.

Lidèchip Abraham Lincoln pandan Gè Sivil la te mennen istoryen yo konsidere l kòm youn nan pi gwo prezidan nasyon an. Li te re-eli an 1864, sa ki fè l 'premye prezidan ki te eli pou yon dezyèm manda depi Jackson an 1832. Apre Rekonstriksyon an te fini, Grover Cleveland ta finalman vin premye prezidan Demokratik ki te eli depi anvan lagè a, li te patisipe nan twa eleksyon youn apre lòt (1884, 1888, 1892) epi li te genyen de fwa. An 1900, William McKinley te vin premye moun ki te re-eli depi Grant an 1872.

Apre asasina McKinley a, Theodore Roosevelt te vin tounen yon figi dominan nan politik Ameriken. Istoryen yo kwè ke Roosevelt te chanje sistèm politik la pou tout tan nan ranfòse prezidans la, ak kèk reyalizasyon kle tankou kraze konfyans, konsèvatis, refòm travay, fè karaktè pèsonèl enpòtan menm jan ak pwoblèm, epi chwazi siksesè li, William Howard Taft . Deseni ki vin apre a, Woodrow Wilson te mennen nasyon an nan viktwa nan Premye Gè Mondyal la, byenke Sena a te rejte pwopozisyon Wilson pou Lig Nasyon yo. Warren Harding, byenke popilè nan biwo a, ta wè eritaj li te sal pa eskandal, patikilyèman Teapot Dome, ak Herbert Hoover byen vit te vin trè enpopilè apre li pa t soulaje Gwo Depresyon an.

## Eleksyon

### Elijiblite
Konstitisyon Ameriken an mande pou kandida prezidansyèl la:
* se yon sitwayen ameriken ki fèt; 
* gen omwen 35 ane;
* se yon rezidan pèmanan Ozetazini pou katòz dènye ane yo.

Yon moun pa kapab yon kandida si:
* li te deja sèvi de manda (amannman);
* li te sib yon impeachment pwosedi ki te fèt jiska konklizyon li epi ki te konkli ak yon revokasyon Sena a te vote nan fen pwosè a;
* li te fè sèman pou l defann Konstitisyon an e answit li te revòlte kont Etazini.

### Kondisyon eleksyon
Prezidan Etazini an eli pa vòt inivèsèl "endirèk" : votè yo pa vote pou prezidan an, men pou yon gwo elektè. Se Kolèj Elektoral, ki fòme ak tout elektè yo (**'), ki eli prezidan an ak [[Vis- Prezidan Etazini|vis-prezidan]] ki ansanm fòme yon "ticket".

Nou dwe sonje ke Etazini se yon federasyon eta: se [[Trèz Koloni|]] ki te ini an 1776, epi [[Papa Fondatè Etazini yo|fondatè. zansèt yo]] t ap chèche asire yon balans ant egalite tout Eta yo ant yo ak yon pwa Eta yo pwopòsyonèl ak popilasyon yo. Nan Kongrè a, yo te reyalize konpwomi sa a lè yo te gen yon [[Chanm Reprezantan Etazini]] (**') kote chak eta gen reprezantan nan pworata pa popilasyon ak yon [ [Sena Etazini|Sena]] kote chak eta gen de senatè, kèlkeswa popilasyon li. Pou kenbe lespri balans sa a ant egalite Eta yo ak egalite sitwayen yo, papa fondatè yo te imajine sistèm vòt endirèk sa a.

Chak eta gen dwa a de elektè plis yon sèten kantite pwopòsyon ak popilasyon an nan eta a. Teritwa, tankou Washington, D.C., gen dwa tou pou yon sèten kantite elektè. Sèt eta ki gen mwens popilasyon yo  yo sèlman gen dwa pou twa elektè (minimòm nan) alòske plis moun nan, California, gen dwa pou 55 elektè.

Pratik ki rele **' ("Ganyan an pran tout") vle di ke vòt yo nan yon eta yo dwe ale nèt nan kandida ki te resevwa plis vòt nan eta sa a.

An 2000, kandida demokrat [[Al Gore]] te resevwa plis vòt pase advèsè repibliken li a [[George W. Bush]]. An tèm de kantite vòt nan gwo kolèj la, Bush te manke  pou yo te eli e Gore te sèlman yon vòt kout, pandan tout moun t ap tann rezilta yo nan Florid. Gore te genyen gwo eta yo (California, New York) pa yon majorite konfòtab (Texas te ale nan Bush) men Florid, ak 25 gwo votè li yo nan balans lan, te genyen pa Bush ak yon ti majorite (anviwon ) nan yon atmosfè gwo konfizyon (machin pou vote pa trè serye, sispann konte manyèl vòt sou lòd gouvènè eta a, frè Bush la). ''Anfen'',  yo te ale nan men Bush ki te genyen eleksyon an ak yon majorite vòt nan kolèj elektoral la.

Nan lane 2004, yon lòt bò, re-eleksyon Bush la te lakòz pi gwo kantite vòt popilè nan listwa elektoral Ameriken ak konfime yon polarizasyon ekstrèm nan kat elektoral la.e nan peyi a dapre koulè yo nan eta yo.

An 2008, viktwa [[Barack Obama]] te konsidere kòm yon evènman istorik: li te premye ras melanje [[Afriken-Ameriken|Afriken-Ameriken]] ki te vin prezidan Etazini.

An 2012, Barack Obama te re-eli menm anvan li te jwenn rezilta eleksyon an nan Florid. Li te genyen 11 **', konpare ak youn sèlman pou kandida Repibliken an Mitt Romney.

An 2016, Donald Trump ranpòte kont favori nan sondaj la Hillary Clinton, malgre li te genyen yon majorite nan vòt popilè a.

### Posib eleksyon prezidan an pa Chanm nan
Si pa gen okenn kandida prezidansyèl ki resevwa majorite absoli nan vòt yo (270 an 2008), Chanm Reprezantan an reyini imedyatman an seyans pou eli prezidan an pandan ke Sena a eli vis prezidan.

Nan ka sa a, reprezantan yo ka chwazi sèlman nan twa kandida ki te resevwa plis vòt yo. Chak delegasyon eta a gen yon sèl vòt, ki deside pa yon majorite (yon delegasyon parfe divize yo konsidere kòm absteni nan vote). Anplis de sa, delegasyon ki soti nan omwen de tyè nan tout eta yo dwe prezan pou vòt la fèt. Pou yo ka eli, yon kandida dwe resevwa yon majorite absoli nan vòt eta a (aktyèlman, 26). Si yo pa jwenn majorite, chanm lan pran yon dezyèm vòt epi kontinye jiskaske yo eli yon kandida.

Yon sitiyasyon konsa gen plis chans rive lè plis pase de kandida resevwa vòt elektoral, men li ka rive tou si de kandida yo chak resevwa . Jiska prezan, Chanm Reprezantan an te eli prezidan an nan de okazyon: nan 1801 ak nan 1825.

## Siksesyon ak prezidans pwovizwa

Dapre Vennsenkyèm Amannman nan Konstitisyon Etazini an, nan ka lanmò, demisyon, demisyone, oswa retire nan biwo a (''impeachment''), se vis la. -prezidan Etazini ki nan premye pozisyon pou pran pozisyon nan pwovizwa a oswa, kote sa aplikab, reyisi prezidan an epi konplete manda aktyèl la. Nan ka enkapasite nan vis-prezidan an, siksesyon an fèt dapre yon lòd pre-etabli.

## Pouvwa

### Chèf Leta
Prezidan an, chèf leta, se senbòl inite nasyon an. Li asire kontinwite ak pèmanans Leta. Pratik **' (prezidan sortan an rete nan fonksyon pandan prezidan ki fèk eli a òganize arive sou pouvwa a) ale nan direksyon sa. Finalman, prezidan an prete sèman "pou pwoteje, pwoteje ak defann Konstitisyon an".

=== Nan tèt diplomasi Ameriken ===
Kòm chèf leta, prezidan an dirije [[Politik etranjè Etazini|diplomasi Ameriken]]. San dout [[Harry S. Truman|Truman]] te ale twò lwen lè li te di "ke li te fè politik etranjè", men se vre ke Konstitisyon an atribiye yon sèten kantite pouvwa a prezidan an, konfere sou li wòl nan " diplomat siprèm” (“”). Li se, nan lòt mo, reprezantan nasyon an aletranje.

=== Senbòl inite nasyonal ===

Prezidan an se senbòl inite peyi a ak vwa inik li, nan de fason: tou de anndan an (wòl prezidan an pandan gwo trajedi nasyonal la se desizif) ak deyò. Kidonk, dènye vizit Prezidan [[George W. Bush]] nan Ewòp te, chak fwa, te pwovoke anpil espekilasyon sou eta relasyon transatlantik yo. Senbòl ki tache ak figi prezidansyèl la patikilyèman fò; pou sa li sifi pou wè pwa ansyen prezidan yo nan diplomasi Ameriken an, jan yo ateste pa plizyè fonksyon prezidan [[Jimmy Carter]] te okipe (deyò  li kòm anndan an, lè li te prezide yon komisyon sou eleksyon prezidansyèl an 2004-2005), oswa tandem [[George H. W. Bush|Bush-pather]]/[[Bill Clinton|Clinton] ] te fòme apre [[tranbleman tè ak tsunami nan Oseyan Endyen an 2004 la| tranblemanntè 26 desanm 2004]] nan Sidès Lazi.







=== Rekonesans eta ===
Prezidan an nonmen [[anbasadè]] yo ak lòt reprezantan Leta, epi li resevwa diplomat ki akredite yo. Prezidan te konsidere ke dènye dispozisyon sa a te ba yo pouvwa pou rekonèt eta etranje yo. Pandan ke yo respekte [[paralelis fòm yo]], prezidan an donk lojikman gen pouvwa pou mete fen nan relasyon diplomatik ak yon eta, menm jan ak [[Kiba]], [[Iran]] ak [[Lend]] . Li kapab tou limite a [[Sonje yon anbasadè|sonje yon anbasadè]], pou make yon dezakò. Senbolis yon jès konsa fò, e poutan, nan domèn sa a, Sena a pa gen lòt pouvwa pase sa pou l andose chwa anbasadè a.

=== Pouvwa pou negosye trete ===
Prezidan an gen pouvwa pou negosye ak konkli  nan [[trete (dwa entènasyonal piblik)|trete]]. Li ta dwe remake tou ke prezidan yo te vinn nan abitid konklizyon "fòm akò senplifye" ("") ki gen valè a nan yon trete entènasyonal nan lwa domestik Ameriken san yo pa gen fòm. .

Kòm yon pati nan ''[[sèl akò egzekitif|]]s'', valide pa [[Tribinal Siprèm Etazini|Tribinal Siprèm]] nan [[ane yo. 1930]] nan yon kesyon ki konsène yon echanj lèt ak [[Inyon Sovyetik Repiblik Sosyalis yo|Sovyetik]], prezidan an ka siyen akò ak pisans etranje san Sena a gen yon di.

=== Kòmandan an Chèf Fòs Lame yo ===
Dapre Atik 2, Seksyon 2 [[Konstitisyon Etazini|Konstitisyon]], Prezidan an se kòmandan an chèf [[Fòs Lame Etazini|Lame]] ak [[Gad Nasyonal Etazini an. pandan ke yo nan sèvis la nan Etazini. Se poutèt sa li se nan tèt lame a epi kòm sa yo "posede" inisyativ la ak kondwit operasyon militè yo.

=== Defans teritwa ===
Nan tan lapè, prezidan an, kòmandan an chèf fòs lame yo, ka sèvi ak pouvwa li pou kenbe lòd, oswa menm retabli l, sou demann yon eta federasyon. Depi lè sa a, prezidan an te kapab lè sa nesesè  rekizisyon gad nasyonal la, jan [[Dwight D. Eisenhower]] te fè nan [[Arkansas]] nan 1957 (pou kontrekare segregasyon lekòl nan [[Little Rock]]), [[John Fitzgerald Kennedy|Kennedy]] nan [[Mississippi (Eta)|Mississippi]] ak nan [[Alabama]] an 1962 ak 1963 pou rezon ki sanble oswa menm [[George W. Bush]] nan batay kont teworis - konprann anpil, depi fòs gad nasyonal yo, an 2009, nan operasyon nan [[Mwayen Oryan]] ak nan [[Balkan yo]].

=== Angajman twoup yo ===
Malgre egzistans yon dispozisyon konstitisyonèl ki deklare ke se responsablite Kongrè a pou deklare lagè (Atik I, seksyon 8), e malgre adopsyon an 1973 Lwa sou Pouvwa Lagè yo ('' {{lang|en|War Powers Act} }''), pouvwa pou voye twoup nan konba se ''defakto'' ak prezidan an. Malgre ke pratik prezidansyèl sa a se cho konteste, reyalite a rete ke yo te etabli yon distenksyon ant pouvwa a fè lagè ak sa pou deklare li.

=== Dwa padon ===
Prezidan an, tankou pifò chèf deta, gen [[Padon (adwat)|dwa pou padone]] pou [[kriminèl federal|krim federal yo]], eksepte nan ka ''[[impeachment (Etazini)|impeachment. ]]''. Kidonk, prezidan an ka padone, chanje santans  oswa pwoklame yon [[amnisti]]. Li kapab tou bay yon soulajman pou yon peryòd fiks oswa endefini.

=== Chèf gouvènman an ===
Ogmantasyon [[eta byennèt la]], e avèk li miltiplikasyon depatman, ministè ak administrasyon yo, ogmante pouvwa prezidan an, yo rele pou dirije yon kantite zòn ak moun ki toujou ap ogmante. Kòm yon rezilta, prezidan an jwi gwo pouvwa otonòm regilasyon. E nan sans sa a, [[Tribinal Siprèm Etazini]] te jwe yon wòl desizif: li an reyalite devlope yon entèpretasyon laj sou pouvwa prezidan an nan afime ke pouvwa pou egzekite lwa yo pa t anyen si prezidan an pa t. ekipe ak mwayen nesesè pou fè sa.

=== Nan tèt administrasyon an ===
Prezidan an dirije [[Kabinè (Etazini)|kabinè a]] ak pi lajman [[administrasyon Ozetazini|Administrasyon Ameriken an]] epi pou fè sa, li gen yon gwo pouvwa nominasyon pase pratik ki akonpaye pa yon pouvwa. nan revokasyon.

=== Pouvwa nan randevou ===
Prezidan an nonmen [[anbasadè]], komisè [[Tribinal Distri Etazini|distri federal]], [[Konsila (Diplomasi)|konsil]], [[jij]] nan Tribinal Siprèm lan, ak tout lòt [[Piblik Sèvis Ozetazini|Ofisyèl Piblik Ozetazini yo]] [[Konstitisyon Etazini|Konstitisyon an]] ki pa prevwa nominasyon yo, lalwa pral kreye biwo yo. Apre sa, li pral bezwen jwenn konfimasyon nan men [[Sena Etazini|Sena]]. Nan fen , pou mete yon fen nan ''[[Spoils system|]]'', [[Kongrè Ini a States|Kongrè a te adopte **' an 1883, ki limite pouvwa diskresyonè prezidan an (san sanksyon senatoryal) pou nonmen nan pi wo pozisyon nan administrasyon an , ki reprezante nan  apeprè 10% nan pozisyon nan administrasyon federal la. Rès nominasyon yo se sijè a konfimasyon pa Sena a.

### Pouvwa revokasyon
Repoze ankò sou prensip paralelis pwosedi yo, gouvènman federal Ameriken an matche  pouvwa nonmen yon pouvwa revokasyon.

### "Lejislatè"
Anba teyori separasyon pouvwa (jan Locke ak Montesquieu sijere li), se Kongrè a egzèse fonksyon lejislatif la epi prezidan an egzèse fonksyon egzekitif la. Konstitisyon an pa bay prezidan an okenn otorite lejislatif. Sepandan, prezidan an ka enfliyanse pwogram lejislatif Kongrè a grasa an patikilye pouvwa konvenk li ("", pouvwa prezidans lan se pouvwa pou konvenk). Enfliyans li soti nan estati esansyèl li nan rejim nan epi li ka egzèse pandan Diskou Eta Inyon an, diskou prezidan anyèl devan Kongrè a. Dapre yon pratik ke nou obsève nan anpil demokrasi kontanporen, se trè souvan pouvwa egzekitif la ki pote pi fò nan inisyativ la pou lwa. Sa a se ka a nan peyi Etazini kote prezidan an se, 'defakto', nan orijin nan majorite nan pwojè lwa yo egzamine pa Kongrè a.

### Dwa veto
Prezidan an gen pouvwa tou pou anpeche yon lwa paske li kapab, an aplikasyon atik , seksyon 7, nanKonstitisyon, retounen yon tèks lwa soumèt pou siyati li. Konstitisyon an prevwa ke, si prezidan an pa mete veto sou yon bòdwo nan dis jou apre transmisyon li a, bòdwo a vin tounen yon zak. Nan lòt men an, li ka voye tèks la tounen nan chanm yo lè li mande yon nouvo lekti. Veto sa a ka ranvèse pa yon majorite de tyè nan chak chanm.

Gen yon lòt veto ki pi espesifik: se **'. Fòm patikilye veto sa a sèlman egziste Ozetazini. Si pwojè lwa a prezante mwens pase  anvan fen sesyon Kongrè a, lè sa a prezidan an ka deside pa reponn a pwojè lwa a, yo pral siyen lwa a si prezidan an siyen li. men sinon, li p'ap tounen lwa. Si Kongrè a vle repete lwa sa a, li pral oblije kòmanse pwosedi a depi nan konmansman an.

=== Pouvwa regilasyon aplikasyon an ===
Prezidan an egzekite lwa yo. Pou fè sa, se poutèt sa li gen pouvwa pou fè respekte règleman yo.

== Apre manda yo ==
Apre manda yo, ansyen prezidan yo kenbe privilèj ak kontrent. Depi [[1958 Ozetazini|1958]] ak [[Kongrè Etazini]] nan **', yo te wè yon pansyon (an 2020, se te  pa ane ), depans pèsonèl ak lokasyon biwo pou Sekretarya yo ak Sèvis Sekrè garanti yo pwoteksyon pou tout lavi epi li ba yo yon chofè. Depi asasen John Fitzgerald Kennedy, yo pa gen otorizasyon pou kondui ankò sou wout piblik, depi eleksyon yo ak pou tout lavi yo . Prezidan apre manda yo fè Bibliyotèk prezidansyèl yo, ki prezève tout achiv yo yo, epi ki pi souvan kote pou antere yo ansanm ak madanm yo.

### Ansyen prezidan toujou vivan
Jouk jounen jodi a, ansyen prezidan vivan Etazini yo se Jimmy Carter, Bill Clinton, George W. Bush, Barack Obama, ak Donald Trump. nan lòd eleksyon yo.


File:Jimmy Carter presidential portrait (cropped 1).jpg|**[[Jimmy Carter]]**(1977-1981)
File:44 Bill Clinton 3x4.jpg|**[[Bill Clinton]]**(1993-2001)
File:George-W-Bush (cropped).jpeg|**[[George W. Bush]]**(2001-2009)
File:President Barack Obama, 2012 portrait crop.jpg|**[[Barack Obama]]**(2009-2017)
File:Donald Trump official portrait (cropped).jpg|**[[Donald Trump]]**(2017-2021)


## Nòt ak referans

## Apendis
### Bibliyografi
* .
* .
* 
* 
* Hélène Harter ak André Kaspi, *The American Presidents: from George Washington to Donald Trump*, Tallandier, 2022 (N. ed.).
### Ki gen rapò

### Lyen ekstèn
* 
* 
* 
*