open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malfini

**“**Malfini” an se yon gwo zwazo rapas nan Ayiti. An tèm syantifik, li souvan asosye ak "Red-tailed Hawk" an anglè oubyen "buse à queue rousse" an fransè. Se youn nan zwazo ki pi fasil pou wè ap vole wo nan syèl la, ap fè gwo sèk tankou li ap siveye tout moun anba a.

## Istwa
Chato

Yon **chato** se orijinèlman yon batiman medyeval ki fèt pou pwoteje mèt li ak senbolize otorite l. Premye chato yo te konstwi an bwa souvan sou yon tèt mòn, epi ak wòch pou yo ka  reziste ak nouvo zam moun itilize pou fè lagè. Yo te rele yo fò tou.

Jounen jodia moun bati chato pou konfò ak liks, yo pa bati chato pou defans ankò.

## Nòt ak referans
https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/ch%C3%A2teau/14902
Lak

**Lak** se yon sifas dlo.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: lac
* Angle: lake
* Alman: See
* Panyòl: lago

## Etimoloji
Mo *lak* la soti nan lang franse a (*lac*) ki soti nan lang laten an (*lacus*).

## Referans

## Lyen deyò
Wou (mekanik)

Yon **wou**  se yon pyès mekanik ki fòm sikilè k ap vire toutotou yon aks ki pase nan sant li. Wou a se youn nan uit machin senp, epi, konsa, yo itilize nan plizyè fòm .

## Nòt ak referans

## Apendis

* « La fortune de la roue », *Eurêka*, France Culture, 19 juillet 2021.
Rou (plant)

**Rou** se yon plant. 
Li nan fanmi plant *[[:kategori: Rutaceæ ]].
Non syantifik li se *Ruta chalepensis L.''

## Istwa
Istwa

## referans

## Kèk lyen
Ròl

**Ròl** se pa pou yon moun nan teyat oubyen nan lavi.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Wòl
*Franse: rôle
*Angle: role
*Alman: die Rolle
*Panyòl: papel

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Vre

**Vre** se pa manti.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: vrai
*Angle: true
*Alman: wahr
*Panyòl: vero

## Etimoloji
Mo *vre* a soti nan lang franse a (*vrai*) ki soti nan lang laten an (*verus*).
Fwa (ògan)

**Fwa** se yon ògan nan kò. Fwa se yon gwo ògà konplèks sistèm dijestif la ki pwodui anpil sibstabs chimik pou dijesyon, avèk bil tou.

## Etimoloji
Mo *fwa* a soti nan lang franse a (*foie*) ki soti nan lang laten an (*ficatum*). Nan lang grèk la se (*sykoton*).

## Referans
Foujè

**Foujè** se yon plant.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: fougère
*Angle: Fern
*Alman: Farn
*Panyòl: helecho

## Etimoloji
Mo *foujè* a soti nan lang franse a (*fougère*) ki soti nan lang laten an (*filix*).
Lachas

**Lachas** se yon aktivite lè moun chase zannimo. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: la chasse
* Angle: hunt
* Alman: die Jagd
* Panyòl: caza

## Etimoloji
Mo *lachas* la soti nan lang franse a (*la chasse*) ki soti nan vèb nan lang laten an (*captare*).

## Referans

## Kèk lyen
Chase

**Chase** se kouri dèyè zannimo pou yo touye ak manje. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: chasser
*Angle: hunt
*Alman: jagen
*Panyòl:

## Etimoloji
Mo *chase* a soti nan lang franse a (*chasser*) ki soti nan lang laten an (*captare*).

## referans
## Kèk lyen
Fwa (nonm)

**Fwa** se nonm nan yon moun repete yon bagay.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: fois
*Angle: time
*Alman: Mal
*Panyòl: veces

## Etimoloji
Mo *fwa* a soti nan lang franse a (*fois*) ki soti nan lang laten an (*vices*).
Lafwa

**Lafwa** se yon aksyon oubyen rezilta aksyon nan lè moun ap kwè.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: foi
* Angle: 
* Alman: 
* Panyòl:

## Etimoloji
Mo *lafwa* a soti nan lang franse a (*la foi*) ki soti nan lang laten an (*fides*).
Kwè

**Kwè** se panse ke bagay vre.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: croire
*Angle: believe
*Alman: glauben
*Panyòl: creer

## Etimoloji
Mo *kwè* a soti nan lang franse a (*croire*) ki soti nan lang laten an (*credere*).
Repete

**Repete** se fè yon bagay ankò.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Istwa
Ankò

**Ankò** se yonn fwa plis.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: de nouveau, encore
*Angle: again
*Alman: wieder
*Panyòl: de nuevo

## Etimoloji
Mo *ankò* a soti nan lang franse a (*encore*).
Lajistis

**Lajistis** se aksyon kote ke tout moun resevwa sa ke yo merite selon zak ke yo poze yon manyè ki jis e ki respekte dwa lòt moun. Tankou nan ka Asasina Néhémy Joseph : ansyen senatè Rony Célestin ak sèt lòt moun refere devan tribinal kriminèl

Dosye asasina jounalis Néhémy Joseph refè nan nouvèl la. Jij ankèt la Edwige Dorsainvil, ki mennen ankèt sou krim sa a, te bay dènye lòd li a nan dat 8 mas 2024.

Nan lòd li a, majistra a afime gen ase akizasyon ak endikasyon ki jistifye patisipasyon ansyen senatè Rony Célestin, Juste Chandou Clerjeune, Elionel Casséus, Angelina Fabiola Cameau, Lochard Laguerre, Douyon Rosevald, Lenel AC ak Huguens Charles nan asasina jounalis la. Néhémy Joseph, korespondan radyo Méga nan Mirebalais.

Sou baz sa a, yo voye moun ki konsène yo nan tribinal kriminèl la avèk asistans yon jiri yo dwe jije, jan sa endike nan lòd jij ankèt la Edwige Dorsainvil.

Nou ta dwe sonje ke Néhémy Joseph te tire ak touye nan Mirebalais nan dat 10 oktòb 2019.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: justice
*Angle: justice
*Alman: die Gerechtigkeit
*Panyòl: justicia
*Pòtigè: justiça

## Etimoloji
Mo *lajistis* la soti nan lang franse a (*la justice*) ki soti nan lang laten an (*justitia*).
## Lyen
* Carlo Biotti

## Referans

## Lyen deyò
Gan

**Gan** se yon moso rad pou men nan.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Gant
* Angle: Glove
* Alman: Der Handschuh
* Panyòl: Guante

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Chapo

**Chapo** a se yon chapo, ki te vin tounen yon akseswa alamòd . Li diferan de lòt ki sa ki kouvri tet yo pou jan materyèl li yo fet la, te fet prezans nan yon kwen plis oswa mwens lajè, ak fòm li yo.

## Definisyon
Mo chapo a soti nan ansyen *chapèl* franse a, li menm ki sòti nan Latin *caput* (tèt). Nan peyi Norman li te bay mo *bouchon an*, ki vle di nan angle kasket la (e pa chapo a).

Nan premye edisyon *Dictionnaire françois* li an 1680, Richelet te defini li kòm " yon kouvèti tèt moun itilize pandan jounen an epi ki konpoze de de pati, youn nan yo rele fòm ak lòt kwen an. (edisyon 1715 la pral ajoute yon twazyèm, lyen an).
Abiyman

**Abiyman** se yon moso rad.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Linz(kreyòl mauricien)
*Franse:vêtements
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:ropa

## Istwa
Forè

**Forè** se yon bann pye bwa yo. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: forêt
* Angle: forest
* Alman: der Wald
* Panyòl: bosque

## Etimoloji
Mo *forè* a soti nan lang franse a (*forêt*).

## Referans

## Kèk lyen
Wayòm

**Wayòm** se yon peyi ki gen yon wa oubyen yon rèn.

Egzanp yo: Wayòm Ini, Espay, Peyiba.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: royaume
*Angle: kingdom
*Alman: Königreich / Reich
*Panyòl: reino

## Istwa

## referans
Lespwa

**Lespwa** se yon santiman lè yon moun tann ke bagay a vini tankou li swete.

## Etimoloji
Mo *lespwa* a soti nan lang franse a (*espoir*) ki soti nan lang laten an (*spes*).
Wou (zouti)

**Wou** se yon zouti pou kiltive jaden an.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Mo *wou* a soti nan lang franse a (*houe*).

## referans

## Kèk lyen
Gad

**Gad** se yon moun ki gade bagay.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: un garde, un gardien
*Angle: a guardian
*Alman: ein wächter
*néerlandais: wachter
*Panyòl: un guardia

## Etimoloji
Mo *gad* la soti nan lang franse a (*garde*).

## referans

## Kèk lyen
Lou (adjektif)

**Lou** se ki pa leje.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: lourd
*Angle: heavy
*Alman: schwer
*Panyòl: pesado

## Etimoloji
Mo *lou* a soti nan lang franse a (*lourd*) ki soti nan lang laten an (*luridus*).
Lou (mamifè)

***Canis lupus***, **Lou**, pi espesifikman yo rele li tou **Lou gri**, se yon espès mamifè (Carnivora) ki fè pati fanmi Canidae. Yo jwenn anpil nan Erazi ak Amerik dinò, li gen plis pase trant sou-espès ke yo rekonèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: loup
*Angle: wolf
*Alman: Wolf
*Panyòl: lobo

## Etimoloji
Mo *lou* nan soti nan lang franse a (*loup*) ki soti nan lang laten an (*lupus*).
## Referans
Sant (bon odè)

**Sant** se yon bon odè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lakòz

**Lakòz** se yon bagay ki pwodui yon efè.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Etimoloji
Mo *lakòz* la soti nan lang franse a (*la cause*) ki soti nan lang laten an (*causa*).

## referans

## Kèk lyen
Volay

**Volay** se yon bann zwazo otou kay la tankou kanna, kodenn, poul, zwa.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:volaille
* Angle:poultry
* Alman:
* Panyòl:aves de corral

## Istwa
Inondasyon

**Inondasyon** se evenman lè dlo kouvri tè ki nomalman sèk.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: inondation
* Angle: flood
* Alman: Flut
* Panyòl: inundación

## Istwa

## referans

## Kèk lyen
Nené Manfugás

**Nené Manfugás** te yon mizisyen ayisyen ki se nan fen 19yèm syèk. Li kredite ak entwodwi ritm du “son” a nan seksyon riral a nan vil Santiago de Kiba yo. Li te vin popilè kòm youn nan premye entèprèt yo nan "Tres Kiben".

## Biyografi
Avantirye ak jan de moun ensousyan, Manfugás vin popilè nan zòn riral yo lwen Baracoa ki lès zile a nan Kiba. Li chante ak sèn "yon enstriman rusto twa-kord double ak yon bwat rele Tres". 
Nan kanaval 1892 nan Santiago de Kiba, ki jan yo entèprete pou enpresyone moun nan vil la e se yon eleman kle nan difize a jan mizik sa karakterize pa tèlman lwen otaj li nan zòn riral.

## Referans

## Lyen deyò
* https://web.archive.org/web/20100616005843/http://conexioncubana.net/index.php?st=content&sk=view&id=776&sitd=305&limit=1&limitstart=4 | sou retrieved, 28 fevriye 2010
 
* https://web.archive.org/web/20170617202726/http://www.radiobaracoa.icrt.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=805:nene-manfugas&catid=78:referencias&Itemid=87 retrieved le 28 Fevriye, 2010|
Benwa XVI

**Joseph Ratzinger**, rele **Benwa XVI**, ki fèt 16 avril 1927 nan Marktl am Inn, (Almay), se yon prela katolik alman. 

Eli pap an 2005, li te abdike an 2013.

## Referans

## Lyen deyò
Temwen Jewova

**Temwen Jewova** se yon relijyon ki gen plis pase 8,7 milyon moun ki pratike relijyon sa a e ki preche Pawòl Bondye a. 

Relijyon sa a te rapòte plis pase 12 milyon moun ki te asiste Kongrè Distri a nan lemonn antye, e plis pase 21 milyon moun ki te asiste nan Memoryal lanmò Jezi. Se Kolèj Santral la ki dirije yo, li fòme ak ansyen ki gen eksperyans, e ki egzèse otorite yo nan doktrin yo a. 

Temwen Jewova yo baze kwayans yo sou Labib, e yo prefere itilize pwòp edisyon pa yo a Tradiksyon monn nouvo a.

## Referans

## Lyen deyò
* Temwen Jewova sou jw.org
*  Temwen Jewova sou jw.org
Pwojè

Yon **projè**, nan jesyon biznis, se yon ansanm finalize aktivite ak aksyon yon "ekip pwojè" pran sou responsabilite yon chèf pwojè pou objektif pou satisfè yon bezwen defini nan yon kontra nan yon limit tan ak nan limit yon bidjè atribye.

Yon egzanp pwojè pi popilè se "Pwojè Manhattan".

"Mòd pwojè" (pre pwototip la) se diferan de operasyon "mòd pwosesis" (pwodiksyon an mas) paske nan yon aktivite ki fèt nan mòd pwojè jeneralman pa gen entansyon pou li repete : li "san parèy ak inik " ensiste chans pou yo konfwonte avèk yon anviwònman ensèten, akòz mank nan pi gwo oswa pi piti nan eksperyans anvan oswa pratik.

Anplis, se yon pwosesis ki gen entansyon dire epi li pa, an jeneral, gen yon dat fen.

Pwojè sa a pa ta dwe konfonn avèk yon "pwojè biznis", yon vizyon alontèm nan yon konpayi ki gen yon eleman fò Resous Imèn
## Bibliyografi
; Ane 1990 yo
* *Psychologie des conduites à projet*, Jean-Pierre Boutinet, PUF, 1993
* *Projet et communication dans les universités*, Béatrice Galinon-Mélénec, Les éditions d'organisation, 1991 
; Ane 2000 yo
* Roger Aïm, *La Gestion de Projet Introduction historique - Concept de projet - Méthodes de gestion - Structure organisationnelle - Communication*, . Éditions Gualino, 2007.  
* Alain Amghar, *Management de projets. Du savoir-faire au savoir faire faire*, Jci, 2002.
* Alain Asquin, Christophe Falcoz, Thierry Picq, *Ce que manager par projet veut dire*. Éditions d'Organisation, 2005.  
* Michel Nekourouh, *Savoir manager et diriger les Projets - De la performance à l'excellence en 100 Conseils, Astuces et "Best Practices" *, EKM,   
* *Anthropologie du projet*, Jean-Pierre Boutinet, PUF, 2005.
; Ane 2010 yo
* *Organisez vos projets avec le mind mapping*, Pierre Mongin, Dunod, 2011, 

## Gade tou
* Jesyon pwojè
* Pedagoji pwojè
* Reyinyon de coup d'envoi
* Finansman pwojè
* Pwogram
* Pwojè Manhattan : devlope premye zam atomik  la

## Referans

## Lyen deyò
*  Fich pedagojik nan fòma pdf sou jesyon pwojè sou innovaxion.net
Juan Francisco Ordóñez

**Juan Francisco Ordóñez**, ki fèt 4 oktòb 1961 nan Sen Domeng (Repiblik Dominikèn), se yon mizisyen, konpozitè ak gitaris dominiken. 
## Biyografi
Li konsidere yon inove nan lang lan bachata gita, pa yon fizyon a rock, jazz e  blues ak li  patikilye stil. 

An 1977 li fè pati gwoup mizikal "Convite" ki sove eleman kilti nwa sou zile a nan Sen Domeng. Epitou, an 1982 li fonde avèk Luis Días gwoup "Transporte Urbano", ki melanje rock ak mizik popilè sou zile a kòm palos, bamboula o gaga. "Transporte Urbano" fèt la reprezante nan reyèl rock dominiken.

## Zèv li yo
### Diskografi
* 1988 : *Trilogía*, Patín Bigote Music (2004)
* 1989 : *Cabaret Azul* avèk Patricia Pereyra, TEREKE.
* 2001 : *Radio Recuerdo*, fundación Madora

## Referans

## Lyen deyò
Gaga

**Gaga** se yon mizik ayisyèn ki te jwe nan tout zile a nan Sen Domeng.
Nan Repiblik Dominkèn, mizik sa a te jwe nan koloni pa travayè ayisyen. 

Jodi a, li se mizik nan radyo kòm yon lòt fòm nan mizik popilè.

## Referans

## Lyen deyò
Lank (pou bato)

**Lank** se yon enstriman pou fè yon bato rete. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Machwa

**Machwa** se yon pati figi. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Krich

**Krich** se yon resipyan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cruche
*Angle:
*Alman: der Krug
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Braslè

**Braslè** se yon bijou ki moun mete sou ponyèt li.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Bracelet
*Angle: Bracelet
*Alman: Armband
*Panyòl: Pulsera

## Referans

## Lyen deyò
Lenn

**Lenn** se yon materyo ki moun fè nan plim mouton. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: laine
* Angle: wool
* Alman: die Wolle
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Preri

**Preri** se yon gran moso tè san pye bwa e avèk zèb. Preri se yon rejyon tanpere ak twopikal avèk 25 a 75 santimèt presipitasyon chak ane ki anba kominote klimasik zèb; se yon rejyon ki trè bon pou devlope agrikilti epi pou fè elvaj betay ak mouton.

## Referans
Jipitè

**Jipitè** se pi gwo planèt sistèm solè a. Li fè pati de planèt jeyant yo.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle: Jupiter
*Alman:
*Panyòl: Júpiter

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Leje

**Leje** se ki pa lou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: léger
*Angle: light
*Alman: leicht
*Panyòl: ligero

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Moustach

**Moustach** se plim ant nen nan ak bouch la. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: la moustache
* Angle: the mustache
* Alman: der Schnurrbart
* Panyòl: el bigote

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Etwa

**Etwa** se ki pa laj. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Toutouni

**Toutouni** se ki pa mete okenn abiyman.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Savon

**Savon** se yon moso avèk yon bon odè pou lave. Savon se yon sèl òganik; li gen pwent idwokabi non-polè ki reyaji avèk lwil ak pousyè, epi li gen pwent polè ki ede yo disoud nan dlo. 

## Referans

## Lyen deyò
Nanm

**Nanm** se yon moun. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Etimoloji
Mo *nanm* an soti nan lang franse a (*une âme*) ki soti nan lang laten an (*anima*).

## referans

## Kèk lyen
Alantou

**Alantou** se otou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Entour (m.)/ Alentour (m.) /environnement (m.)
*Angle: Around/ Surroundings / environment
*Alman: (die) Umgebung / (der) Umkreis
*Panyòl: Alrededor (m.)

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Otou

**Otou** se yon prepozisyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: autour
*Angle: around
*Alman: um
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Fou (non)

**Fou** se yon chanm, yon bwat ki kapab kenbe chalè pou boukannen bagay tankou pen,  gato, bonbon, e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle: 
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa a.

## Referans

## Lyen deyò
Lòt

**Lòt** se ki pa sa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: autre
*Angle: other
*Alman: andere
*Panyòl: otro

## Etimoloji
Mo *lòt* la soti nan lang franse a (*l'autre*) ki soti nan lang laten an (*alter*).

## referans

## Kèk lyen
Kasròl

**Kasròl** se yon veso pou pare manje. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Kastrol(kreyòl mauricien)
*Franse: casserole
*Angle:
*Alman:
*Panyòl: cacerola

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pafen

**Pafen** se yon odè ki byen bon. Yon likid avèk byen bon odè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: le parfum
*Angle: the perfume
*Alman: das Parfüm
*Panyòl: el perfume

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèmi

**Pèmi** se rezilta lè moun pèmèt bagay. Yon dokiman ki pèmèt bagay.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Laplenn

**Laplenn** se yon gwo moso tè ki plat. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Etimoloji
Mo *laplenn* nan soti nan lang franse a (*la plaine*) ki soti nan lang laten an (*planus*).

## referans

## Kèk lyen
Pwa (fwi)

**Pwa** se yon fwi ki gen yon koulè blan transparan anndedan li. 

Fwi sa a gen pepen. Li gen yon gou dou ak sikre, pwodui pa pwarye komen (*[[Pyrus]] communis L.*), pyebwa fanmi *[[Rosaceae]]*. 
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: poire
*Angle: pear
*Alman: die Birne
*Panyòl:pera

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
*  Nitrisyon, pwa
*  Gid pwa a
To

**To** se yon valè ki moun mezire kont yon lòt valè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: taux
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Fize

**Fize** se yon resipyan long ranpli avèk yon materyo chimik ki kapab boule. Fize a kapab vole. Fize se yon motè espesyal ki ka fonksyone nan lespas epi ki boule konbistib likid oswa solid. 

## Referans

## Lyen deyò
Vwal

**Vwal** se yon moso twal pou bato a pou deplase avèk èd la van nan.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ront

**Ront** se yon move santiman. Genyen lapè de lòt moun akòz yon peche oubyen yon fayit ki tèt te fè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tòch

**Tòch** se yon enstriman pou fè limyè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: torche
*Angle: torch
*Alman: Fackel
*Panyòl: antorcha

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Peche

**Peche** se aksyon (oubyen rezilta a aksyon sa) lè moun vyole lalwa.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Fouchèt

**Fouchèt** se yon zouti pou manje.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prentan (plant)

**Prentan** se yon plant. Li nan fanmi plant *[[Cæsalpiniaceæ]]*. Non syantifik li se *Cercidium præcox Harms*.

## Referans

## Lyen deyò
Vapè

**Vapè** se dlo nan eta gaz.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: vapeur
*Angle: steam
*Alman: Dampf
*Panyòl: vapor

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Ba

**Ba** se yon moso rad.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: Bas
* Angle: Stockings
* Alman: Strumpfhose 
* Panyòl: Medias

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Fobou

**Fobou** se yon katye lavil ki pa sant lavil.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: faubourg
*Angle: suburb
*Alman: das Vorort
*Panyòl: suburbio

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Parapli

Yon **parapli** se yon konstriksyon an bwa ak twal pou pwoteje moun kont lapli. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: parapluie
* Angle: umbrella
* Alman: Regenschirm
* Panyòl: paraguas

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Vwa

**Vwa** se son an yon moun.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: voix
*Angle: voice
*Alman: die Stimme
*Panyòl: voz

## Istwa
Istwa mo sa. 

## referans

## Kèk lyen
Maji

* Maji (sinatirèl),la se yon pratik ki gen entansyon entèveni yon fason sinatirèl nan kou evènman yo oswa konpòtman lòt moun, pou byen oswa pou mal. Anjeneral, yo rele yo bon maji " maji blan "Epi maji mal la rele..." maji nwa » ;
* Ilizyonism oswa *prestidigitasyon* ;
* Maji (jwèt videyo), yon eleman ki trè souvan jwenn nan jwèt wòl ak jwèt videyo ;
* Maji elenistik, dapre definisyon Pliny the Elder la, baze sou twa lekòl. medsin, relijyon ak astwoloji ;
* *Magie*, yon album atis Kongolè Koffi Olomidé te pibliye an 1994 ;
* Maji Ranje ki Chanje Lavi a, yon liv pa Marie Kondo ;
* Magie, yon sipè ewoyin k ap evolye nan linivè Marvel la.

Maji se Yon famiy ki pote direkteman sou:

* Elizabeth Magie (1866-1948), konseptris jwèt tablo ameriken ;
* Will Magie (1994-), jwè rugbi ameriken.
Pous (inite)

**Pous** se yon dimansyon ki prèske menm longè avèk espas ki ant de mak nan dwèt yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Mèvèy

**Mèvèy** se yon mirak.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Etimoloji
Mo *mèvèy* la soti nan lang franse a (*merveille*) ki soti nan lang laten an.
Si (konjonksyon)

**Si** se yon konjonksyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: si
*Angle: if
*Alman: wenn
*Panyòl: si

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
E (konjonksyon)

**E** se yon konjonksyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: et
*Angle: and
*Alman: und
*Panyòl: y

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Ositou

**Ositou** se yon konjonksyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: aussi
*Angle: also
*Alman: auch
*Panyòl: también

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Tik (bèt)

**Tik** se yon zanrenyen.

## Deskripsyon

## Referans

## Lyen deyò
* Attention aux tiques sou service-public.fr
* France Lyme, Association de lutte contre les Maladies Vectorielles à Tiques
Obsèvatwa

**Obsèvatwa** se yon gwo kay kote ekspè yo obsève etwal yo, oubyen etidye tranblemanntè yo.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ris

**Ris** se ki gen rapò avèk peyi Risi a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: russe
*Angle: russian
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Lèt (mesaj)

**Lèt** se yon mesaj ki moun ekri pou voye li.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: lettre
*Angle: letter
*Alman: Brief
*Panyòl: carta

## Etimoloji
Gade Lèt (glif).

## Referans

## Lyen deyò
Anplè

**Anplè** se grosè oubyen dimansyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Gouvènè

**Gouvènè** se yon moun ki gouvène yon rejyon oubyen yon peyi.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Istwa
Pisans

**Pisans** se pouvwa, eta yon bagay ki pisan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Jeneral (adjektif)

**Jeneral** se ki gen rapò avèk chak moun oubyen chak bagay.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Istwa
Jeneral (non)

**Jeneral** se yon moun avèk yon wo grad militè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: général
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Istwa
Entènasyonal

**Entènasyonal** se ki gen rapò avèk plizyè nasyon.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: 
*Angle: 
*Alman: 
*Panyòl: 

## Istwa
Semmy Schilt

**Semmy Schilt**, yo konnen kòm Sem Schilt, (fèt 27 oktòb, 1973) se yon pwofesyonèl kickboxer Olandè, melanje masyal atis, Ashihara profesyonèl karate ak kat fwa (youn apre lòt twa fwa) K-1 Mondyal gp chanpyon.
Masahiko Kimura

**Masahiko Kimura** te yon judoka Japonè ki te gen anpil judoka konsidere youn nan pi gwo a nan tout tan.
Alexander Karelin

**Alexander Karelin**, ki fèt 19 septanm 1967 nan Novosibirsk (Risi), se yon espòtif, ewò nan federasyon an Ris. 

Espò li se lit greko-womèn.

Li te genyen Meday lò nan lane 1988, 1992 ak lane 1996 nan Je olenpik.
## Biyografi
## Palmarès

## Referans

## Lyen deyò
Mike Tyson

**Mike Tyson**, ki fèt 30 jen 1966 nan Nouyòk nan yon katye ki rele Bwouklin. Li se yon pansyonè bòks ameriken.
## Biyografi
Pandan karyè li, Tyson te chanpyon dimonn pwa lou epi li rete pi jèn boksè ki chanpyon nan kategori sa a, lè sa li te gen 20 tan.
## Zèv li yo

## Referans

## Lyen deyò
* Biyografi Mike Tyson sou biography.com
* Sitwèb ofisyèl Mike Tyson
Yasuhiro Yamashita

**Yasuhiro Yamashita** se youn nan yo Competitors judo de tout tan pi byen. Li te travay kounye a kòm yon enstriktè oswa konseye pou anpil òganizasyon, tankou Tōkai Inivèsite, judo federasyon entènasyonal la, ak tout Japon judo federasyon an. Li retrete konpetitif sou de judo, 17 jen 1985 apre yon karyè remakab genyen senk kote li meday lò nan konpetisyon entènasyonal e make 203 viktwa konsekitif (7 trase ak ant-an) jouk retrèt li. Li te resevwa Japonè nobèl nan Nasyonal sou donè, 9 oktòb 1984.
Rekonstriksyon

**Rekonstriksyon** se aksyon lè moun konstwi yon bagay ankò.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: reconstruction
*Angle: reconstruction
*Alman: Wiederaufbau
*Panyòl: reconstrucción

## Istwa
Domaje

**Domaje** se fè domaj.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
## referans
## Kèk lyen
Taihō Kōki

**Taihō Kōki** (fèt 29 me 1940 Kōki naya) se Yokozuna la 48e nan espò Japonè a nan batay sumo. Li se jeneralman ki konsidere kòm wrèstle sumo gran peryòd nan pòs-la gè. Epi li mouri 19 janvye 2013.
## Biyografi
Li moute yon yokozuna an 1961 a laj de 21 an, pi jenn an janm nan moman an, e li te genyen yon dosye 32 konpetisyon ant 1960 ak 1971. dominasyon sa li te tankou li te genyen konpetisyon nan sis sou yon liy de okazyon separe. Li se sèlman nan wrèstle genyen omwen youn nan chanpyona chak ane gwo divizyon nan karyè l, [2] e karyè li te genyen nan pi gwo pousantaj de nenpòt wrèstle nan epòk modèn la. Apre li te pran retrèt li nan tèt antrenè Taihō estab.

## Referans

## Lyen deyò
Chiyonofuji Mitsugu

**Chiyonofuji Mitsugu**, fèt 1e jen 1955, lè Mitsugu Akimoto (, Akimoto Mitsugu?) Nan Hokkaidō, Japon, se yon ansyen chanpyon wrèstle sumo ak yokozuna la 58e de espò an. Antrenè Li se kounye a nan tèt Kokonoe estab.
## Biyografi
Chiyonofuji te youn nan pi gran yokozuna dènye fwa a, genyen 31 chanpyona konpetisyon, dezyèm sèlman Taihō. Li patikilyèman remakab pou perenite li nan ran tèt sumo a, ki te kenbe li pou yon peryòd de dis nan ane 1981 rive 1991. Li genyen plis konpetisyon nan trant li pase nenpòt lòt wrèstle retrete ak trant nan mitan-li, nan kontra yokozuna pi resan yo ki gen tandans pran retrèt alantou 30. Chiyonofuji nòt 1,045 Vanport pwofesyonèl pandan karyè li, ki ap toujou la tankou envenku 2009. [1] Dosye nan 807 gay li nan divizyon an tèt Makuuchi te fèt pou sou 19 lane, li depase jiska Kaiō an janvye 2010. [2]

Nan espò yon pwa ki se souvan konsidere kòm enpòtan, Chiyonofuji limyè a te byen anviwon 120 kg. Li nan konte teknik siperyè ak yon misk defèt advèsè. Li nan yokozuna leje Tochinoumi depi nan ane 1960 yo.

## Referans

## Lyen deyò
* Fiche de Chiyonofuji Mitsugu sou sit sumodb.sumogames.com
Murat Pierre (mizik)

**Murat Pierre**  se yon mizisyen,  ak lidè gwoup ayisyen.  Gwoup li a, "L´ensemble Murat Pierre", se te yon reprezantan de ayisien meringue, yon estil danse nan mizik ayisyen yo, e souvan rive nan "Cabane Choucoune".

## Byografi
*Dat enpòtan yo

## Zèv li yo
*Sa li fè

## Diskgrafi
* *A night in Port-au-Prince*  Palace Record PLP - 100  (1959) http://konpa.info/list.php?ss0=Murat%20Pierre&sf0=Prefix%2CBand%2CSuffix&do=search&bs=100&_ds=1&bn=0&so0=contains&so1=contains&sk=14

## Referans

*Referans pou konnen plis anlè moun sa a ----
Hebe Camargo

**Hebe Maria Camargo**, ki fèt 8 mas 1929 nan Taubaté (Brezil) epi ki mouri 29 septanm 2012 nan São Paolo (Brezil), te yon prezantatris televizyon, chantèz ak aktris brezilyèn.
## Zèv li yo
### Fim
* 1949 : *Quase no Céu*
* 1951 : *Liana, a Pecadora*
* 1960 : *Zé do Periquinho*
* 2000 : *[[Dinosaurio (fim, 2000)|Dinossauro]]* 
* 2005 : *Coisa de Mulher*
* 2009 : *Xuxa e o Manolo*
### Televizyon
* 1950 : *TV na Taba* (TV Tupi)
* 1955 : *O Mundo é das Mulheres* (TV Record)
* 1957 : *Hebe Comanda o Espetáculo* (TV Record) (nan 1960 TV Continental, nan Rio)
* 1968 : *Romeu e Julieta Versão 1* (TV Record)
* 1970 : *As Pupilas do Senhor Reitor* (TV Record)
* 1978 : *O Profeta* (TV Tupi)
* 1979 - 1985 : *Hebe* (Band)
* 1980 : *Cavalo Amarelo* (Band)
* 1986 - 2010 : *Hebe* (SBT)
* 1990 : *Romeu e Julieta Versão 2* (SBT)
* 1995 : *[[A Escolinha do Golias]]* (SBT)
* 1998 - 2011 : *Teleton* (SBT)
* 2000 : *TV Ano 50* (TV Globo)
* 2002 : *SBT Palace Hotel* (SBT)
* 2003 : *Romeu e Julieta Versão 3* (SBT)
* 2005 : *Fora do Ar* (SBT)
* 2007 : *Amigas e Rivais* (SBT)
* 2009 : *Elas Cantam Roberto* (TV Globo)
* 2011-2012 : *Hebe* (RedeTV!)
### Diskografi
* 1959 : *Hebe e Vocês*
* 1961 : *Festa de Ritmos*
* 1966 : *Hebe Camargo*
* 1995 : *Maiores Sucessos*
* 1998 : *Pra Você*
* 2001 : *Como É Grande o Meu Amor Por Vocês*

## Referans

## Lyen deyò
* Hebe Camargo sou IMDb
Deklarasyon endepandans Ayiti

Tout evenman, istwa ki antoure epok sa.


‎|Première des 9 pages de la Déclaration.Armée Indigène.Fait au Quartier-Général de Gonaïves,le premier janvier, mil huit cent quatre,l’An premier de l’indépendance.Signé J.J. DESSALINE
|Tout dokiman an nan foma pdf


Tout dokiman an, ki tire de achiv nasyonal britanik nan foma PDF:
EDI

**Endis Devlopman Imen** (**EDI**) (an franse ː Indice de Développement Humain (IDH) oubyen an angle ː Human Development Index ou HDI) se yon mezi konparatif konprenan twa (3) dimansyon : richès, edikasyon ak lavi. Li se yon fason ofisyèl mezire byennèt nan yon popilasyon. Nan lane 1990, ekonomis Amartya Sen ak Mahbub UL Haq te devlope endèks la, epi yo te itilize li depi 1993 nan Pwogram Nasyonzini pou Devlopman nan rapò anyèl li. 

Chak ane, Nasyonzini klase selon sa yo mezire. 

Nan edisyon an nan lane 2009, EDI an gen evalye 182 peyi, ak enklizyon nan Andò ak Lichtènstayn pou premye fwa, epi retounen nan Afganistan, ki te kite endèks nan lane 1996. 

Nòvèj an toujou rete wo nan lis la, akonpaye ak Ostrali ak Islann. Syera Leyòn, Afganistan ak Nijè yo twa (3) (a fèk pase yo epi yo pi mal Endis Devlopman Imen. 

## Kritè evalyasyon
* **[[Endèks Edikasyon]] :** Pou evalye mezi a edikasyon kalkil la EDI an konsidere de (2) endikatè. Premye a, peze de, se alfabetizasyon a moun laj 15 oswa plis - nan pi fò peyi, timoun gen yon deja konplete sik nan premye (nan Brezil, Lekòl Elemantè a) anvan ke laj. Se poutèt sa se mezi nan analfabetis bay yo, ki sòti nan 15 ane yo ki tradisyonèlman. Endikatè a se dezyèm anwolman an : sòm moun, kèlkeswa laj, ki enskri nan yon kou, swa kle lekòl mwayen oubyen edikasyon tèt divize pa kantite total moun ant 7 ak 22 ane nan aranjman an. Epitou antre nan elèv yo nan jèn nan konte ak granmoun, klas yo akselere, ak postdoktoral inivèsite nan zòn sa a tou te enkli nan sistèm nan ekivalans RVCC oswa RVCCC, sèlman klas espesyal la alfabetizasyon yo abandone pou kalkil la. 
* **[[Lonjevite]] :** se evalye konsidere ekspektasyon nan lavi a fèt. Endikatè sa a montre kantite nan ane yon moun fèt nan yon lokalite nan yon ane referans, yo ta dwe viv. Skretman, gen yon sentèz nan kondisyon yo nan sante ak sante an plas depi lavi an fòtman te enfliyanse pa kantite lanmò bonè. 
* **[[Revni]]** : yon lajan se kalkile ki baze sou PIB a chak kapita nan peyi an. Paske gen yon diferans ant pri a ap viv nan yon peyi ale nan yon lòt, se revni a mezire pa HDI la nan dola pp (Parchite acha Pouvwa), ki elimine diferans sa yo.

## Kalkilasyon
Pou kalkile **EDI** nan yon lokalite, yo itilize aritmetik. 

## Referans

## Lyen deyò
Lolita Cuevas

Lolita Cuevas (Mayagüez, Pòtoriko, 1910 † 1994) se te yon chantè ak aktris. Li travay  kòm yon chanteur ki baze sou yon konpilasyon an chante ki soti nan Karayib la ak entèpretasyon yo nan kreyòl ayisyen yo konsidere kòm yon eleman kle nan istoryografi nan mizik Ayiti.

## Byografi

Lolita Cuevas te fèt nan Mayaguez an 1910. 1912 nan fanmi li te deplase an Ayiti, kote li te pase anfans li ak adolesans.

Nan 15, li te bay konsè premye li yo kòm yon chantè pwofesyonèl yo nan Pòtoprens. Li  fèt prezantasyon sou radyo ak fè yon toune nan Karayib la, Amerik Latin ak Etazini.

Ekri nan vèsyon franse ak Kreol nan “En mi viejo San Juan” ("Nan San Juan ansyen mwen yo." Li te chante nan Pari nan ane sa yo 1944 ak 1949.

Nan 1953 anrejistre ak gitaris ak arrange Frantz Casseus album "Haitian Folk Songs''." Disk sa a gen ladan yon koleksyon istorik nan bèrseuz ak bon mereng a vivan.

## Referans

*https://web.archive.org/web/20100613090041/http://prpop.org/noticias/nov05/mujeres_pioneras_nov26.shtml Rechèrch sou 6 avril, 2010
*https://web.archive.org/web/20100211024759/http://www.folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=1179 Rechèrch sou 6 avril, 2010
Diri chela

**Diri chela** se non yo bay diri ke yo plante nan peyi d Ayiti. kounye a, yo pa plante anpil diri chela paske diri ameriken  yo vin vann Ayiti mwen che. Anvan konkirans sa, diri chela te plante nan Latibonit. Jodi a, mem si li pa vann anpil, se yon diri ke ayityen yo an jeneral renmen paske li gen yon gou diferan ak diri enpote a.
Jimmie Johnson

**Jimmie Kenneth Johnson** (fèt, 17 septanm 1975), surnommé "devni selèb" pa kanmarad chofè Mark Martin, se yon aksyon raser Ameriken machin nan El Cajon, Kalifòni. Johnson te kòmanse karyè li nan mashkar 1996 ak kounye a kondui Lowe a 48 an / Kobalt Zouti Chevrolet Impala ko-posede Rick Hendrick ak koekipye li Jeff Gordon opere pa Hendrick Motorized. Johnson se yon kat-tan mashkar sprint Cup Seri chanpyon, e an 2009 li te vin tounen chofè a sèlman pou pou genyen kat konsekitif sprint Cup seri chanpyona. Li se atlèt an 2009 nan ane a pa Press ki asosye, 2009 mashkar sprint Cup Seri chofè machin nan ane a, tankou yo te konsidere kòm "Chofè 2000 nan dekad la."

## Links
* Team Lowe's Racing: Jimmie Johnson's official web site
* NASCAR.com: Jimmie Johnson
* Jimmie Johnson on FoxSports
* The Jimmie Johnson Foundation
* Career statistics at racing-reference.info
Lang kore

**Lang kore** (한국어, Hanguk'eo oswa 조선말, Chosŏnmal) se yon lang  ki pale nan lil Kore disid ak Kore dinò. Yo konsidere l kòm yon lang izole.
Justin Wong

**Justin Wong** (fet 18 novanm 1985, Santa Monica) se yon jwè videyo profesyonel ameriken.

Li se byen konnen ke batay jwè videyo jwèt nan Etazini. Li espesyalize nan Arcade 2D batay jwèt, sitou sa yo ki pibliye pa Capcom, men li mete anba yon 3D batay konpetisyon jwèt nan avanse. Rele "JWong," Justin se pi popilè pou yo te nan fen an pèdi nan yon video sou YouTube rtour mirak soti nan matche ak Street III konba an 2004 kont Daigo Umehara Evolisyon.
Université d'État d'Haïti

**Université d'État d'Haïti (UEH)**, an kreyòl ayisyen ː **Inivèsite Letad d Ayiti (ILA)**, se yon enstitisyon piblik nan peyi Ayiti. Li sanble plis pase 7 fakilte ak enstiti rechèch ak ansèyman pòs-segondè.  

## Istwa
Inivèsite a fèt nan lane 1944. Yo konsidere li kòm pi gwo enstitisyon fòmasyon ak rechèch pòs-segondè nan peyi d Ayiti.

Aprè mouvman etidyan yo an 1960 gouvènman François Duvalier (Franswa Divalye) vin pran kontwòl pi sere sou inivèsite a. Li menm chanje non a - anvan li te rele « Inivèsite d Ayit i». Nan lane 1983, Inivèsite a vin pran autonomi li parapò ak leta sentral la. Sa te a pral konfime nan atik 208, tit VI, chapit V konstitisyon 1987 la.

Pami moun ki te rektè li yo, Inivèsite Leta Ayiti a te gen ekriven endijenis la Jean Price Mars (Jan Prays Mas).

## Pèsonalite

Suzanne Comhaire-Sylvain

Yvonne Sylvain

Madeleine Sylvain-Bouchereau
## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Inivèsite Leta Ayiti
* Istwa Inivèsite
* Manm Inivèsite Leta Ayiti sou actif.auf.org
IU

**Lee Jieun**, rele **IU**, ki fèt 16 me 1993 nan Gwangju (Kore disid), se yon chantèz, mizisyen ak aktris sidkoreyèn.
## Biyografi
## Zèv li yo
### Sinema
* 2011 : *[[Dream High]]* (KBS 2TV) : Kim Phil Suk
* *Welcome to the Show* (SBS) : li menm 

* 2012 : *[[Dream High]] 2* (KBS2) : Kim Phil Suk
* *[[Salamander Guru and The Shadows]]* (SBS) : Pickpocket Jieun
* 2013 : *[[You're the Best, Lee Soon-shin]]* (KBS2) : Lee Soon Shin
* *[[Bel Ami (seri)|Bel Ami]]* (KBS2) : Kim Bo Tong
* 2015 : *[[Producer (seri)|The Producers]]* (KBS2) : Cindy
* 2016 : ''Scarlet Heart : Ryeo''
(SBS) : Hae Soo
* 2018 : *My Mister* (tvN) : Lee Ji-an
* 2019 : *[[Hotel del Luna]]* (tvN) : Jang Man Wol

### Televizyon
* 2010 : *Heroes* (SBS) : li menm 
* 2011 : *[[Kim Yu-na's Kiss and Cry]]* : Patisipan
* *[[Inkigayo]]* : Prezantatris
* 20 mas 2011 - 27 me 2012 : *[[1 vs. 100]]* (KBS2) : envite
* *[[Immortal Song 2]]* : Patisipan
* *Entertainment Broadcast* : envite
* *You Hee-Yeol's Sketchbook* : envite
* *Come To Play* (MBC) : envite 
14 mas 2011
* 2011 : *Radio Star* : envite mizikal 
* 30 mas 2011 : *E!TV Special* (SBS) : Prezantatris 
* 2011 : *[[Running Man (pwogram)|Running Man]]* : envite
2011 : *Strong Heart* : envite
* 20 desanm 2011 : *Mak Irae Show* (Tooniverse) : envite
* 15 jiyè 2011 : *Night After Night* (SBS) : envite
* 2012 : *[[Running Man (pwogram)|Running Man]]* : envite
* *Lee Hyori's You and I* (KST) : envite mizikal
* *MTV Music Island* (SBS) : envite mizikal
* *Strong Heart* : envite
* 22 me 2012 e 29 me 2012 : *[[Inkigayo]]* : Prezantatris
* 26 out 2012 - 28 jiyè 2013 : *SBS Gayo Daejeon*
* 2014 : *Tray Relay Song* (KBS2) : li menm
* 2015 : *SBS Gayo Daejeon* (SBS) : Prezantatris
* 2017 : *Hyori's Homestay* (JTBC) : li menm
* 2017 : *SBS Gayo Daejeon* (SBS) : Prezantatris

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl IU
* Sitwèb ofisyèl IU
Fernando Alonso

**Fernando Alonso Díaz**, ki fèt 29 jiyè 1981 nan Oviedo (Espay), se yon pilòt panyòl Fòmil 1.

## Biyografi
Nan 25 septanm 2005, li te genyen Chanpionship tit Formula 1 World Chofè an a laj de 24 zan ak 58 jou, li separe dosye Emerson Fittipaldi a ke yo te Champion nan pi jèn Formula One World Chofè "(se te dosye sa a imedyatman kase pa Lewis Hamilton). Apre repwan tit la ane sa a, Alonso tou te vin pi jenn doub Chanpyon la. An 2007, li te vin tounen dezyèm chofè a F1, apre yo fin Michael Schumacher, nòt omwen 100 pwen pou twa (3) sezon konsekitif. Surnommé El Nano, yon psedonim òdinè pou Fernando nan Astris, kote li te fèt, Alonso aji kòm yon Anbasadè itineran pou UNICEF e li te youn nan direktè ki nan Asosyasyon Gran Pri chofè yo.

## Referans

## Lyen deyò
* Sitwèb ofisyèl Fernando Alonso
Frè ak sè nan Jezikri

**Frè ak sè nan Jezikri** (*Les Christadelphes*, *The Christadelphians*) se yon denominasyon kretyen fonde an 1848. Ak kèk 60.000 kwayan nan lemonn.

## Doktrin
* Bondye; Yo pa aksepte doktrin nan Trinité-la.
* Jezi; Yo anseye ke Jezi pa t'egziste anvan nesans-li.
* Lanfè; Yo distenge 2 anfèr: sheol, nomeman grav-la, gehenne, nomeman dife-a nan Dènye Jou. Moun mouri dòmi jiska rezirèksyon.
* Dyab; Dyab-la se sèlman yon alegori pou peche-a, se pa yon zanj rebèl.

## Kominote
* Nan tan la gè, yo pasifist.
* Tout frè yo anseye, san pasteur.
* Se magazin yo ki baze nan Angletè.
* Se Oganizasyon Misyonè CBM ki baze nan Jamayik ak Amerik.

## Referans
Plant jou net

**Plant jou net** se yon plant ki pa bezwen yon fotoperyòd espesifik epi ki ka kòmanse pwosesis florezon an an sou divès dire lannwit.

## Referans
Kouran dansite

Kouran dansite se yon modèl sikilasyon nan oseyan ki fòme lè yon mas dlo lanmè ki pi dans antre anba dlo lanmè ki mwen dans. 

## Referans
Twou nwa

**Twou nwa** se yon seri kò nan lespas ki tèlman masif, ki tèlman gen fòs gravitasyonèl, limyè pa kab ni rive jwenn fondè ni travèse yo. Twou nwa se dènye etap nan evolisyon yon etwal ki gwo anpil, kote mas nwayo a konprese nan yon pwen.

Aaaaah
Aah
Aaaaah
Aah
Explota explota mi corazon

## Referans

## Lyen deyò
Dansite

**Dansite** se yon dimansyon mas yon objè divize pa volim li.

## Fòmil
:
\rho = \frac{m}{V} \,


:\rho se dansite,
:m se mas,
:V se volim.

## Referans
Depolimerizasyon

**Depolimerizasyon** se yon pwosesis ki itilize chalè oswa pwodui chimik pou koupe yon chenn polimè an plizyè monomè.

## Referans
Reyaksyon pa dekonpozisyon

**Reyaksyon pa dekonpozisyon** se yon reyaksyon chimik kote yon sibstans dekonpoze an de (2) oswa plis sibstans.

## Fòmil
: AB &rarr; A + B

## Referans
Deflasyon

**Deflasyon** se yon kalite ewozyon ki fèt lè van an soufle sou sediman detache yo, retire ti patikil yo epi kite sediman ki pi gwosye yo d.

## Referans

## Lyen deyò
Depozisyon

**Depozisyon** se yon chit sediman ki fèt lè yon ajan ewozyon, tankou pezantè, yon glasye, van oswa dlo pèdi enèji li epi li pa ka sipòte chay li ankò.

## Referans
Dèm

**Dèm** se yon kouch po anba epidèm nan ki genyen veso sangen yo, nè yo, glann sebase ak glann sidoripa , epi ak lòt estrikti.

## Referans
Dezè

**Dezè** se yon byòm ki pi sèk sou latè, li resevwa mwens pase 25 santimèt lapli chak ane; li gen din oswa tè fen avèk yon ti sibstans òganik; se kote plant ak zannimo adapte pou yo siviv nan kondisyon ki ekstrèman difisil.

## Referans
Dyafragm

**Dyafragm** se yon misk anba poumon yo ki kontrakte ak detann pou deplase gaz yo andedan ak deyò kò a.

## Referans
Tumba francesa

**Tumba Francesa** se yon evènman kiltirèl nan mizik ak dans ki parèt nan 18yèm syèk nan Kiba pa sou imigrasyon an abitan ak esklav pwodui pa enstabilite nan Ayiti ak endepandans aprè li yo.

Mizik se yon konbinezon nan Afrik lwès mizik ak mizik tradisyonèl franse. Se mo la derive nan "tanbours" franse. Mo dekri tanbou la. Tanbou yo te jwe nan Kiba ak Ayiti. Rad dansè yo se trè kolore ak mizik nan tanbou te akonpaye pa twonpèt anjeneral.

## Referans

## Lyen deyò
* 4 videyo Cutumba ki danse ''tumba francesa'' sou cubanfolkloricdance.com
Penisilin

**Penisilin** se yon medikaman ke yo itilize pou geri enfeksyon. 
Gen kèk moun ki di yo se reyaksyon alèji nan penisilin sèlman yon ti kantite moun ki gen yon reyaksyon alèji a medikaman sa a.

## Itilizasyon medikal
Pifò kalite nan penisilin ka bay pa bouch. Penisilin ka itilize nan trete yon enfeksyon anpil ladan yo ki te koze pa sèten bakteri, ki gen ladan Strèptokok, Stafilokok, Clostridium, ak Monositojen generasyon. Penisilin a pa ka geri tout enfeksyon. Gen kèk bakteri pa touye pa medikaman sa yo. Penisilin se itilize nan trete nemoni, enfeksyon gòj, Sifilis, ak Gonore. Penisilin se itilize yo anpeche lafyèv rimatism ak timoun yo ak kouto digo sèlil maladi.

## Bò kote efè
Lòt kalite yo nan kondisyon yo pa ka rive lè moun pran penisilin. Pifò nan tan an sa yo efè segondè yo alèz epi yo pa grav. Dyare se komen ansanm ak gratèl. Yon bouch enfeksyon oswa enfeksyon nan vajen ka rive paske li se ki te koze pa yon chanpiyon. Penisilin a pa te te jwenn nan lakòz domaj nesans.

Menm si penisilin ka geri anpil enfeksyon epi, pafwa, bakteri yo ka chanje. Bakteri yo ka vin rezistan nan penisilin epi yo pa fè yo touye. Penisilin ka pafwa travay pi bon si yo bay li ak yon lòt medikaman an menm tan. Medikaman sa a se rele 
aminoglycosides.

## Kalite nan penisilin
Gen diferan kalite penisilin ak chak yon sèl se itilize pou trete diferan kalite enfeksyon. Sa yo se:
## Kalite penicillin
Genyen plizyè kalite pelisilin e chak yonn ladan ki itilize pou diferan kalite enfeksyon ap trete yon malad. Se sa yo:
* Penicillin K
* Penicillin N
* Penicillin O
* Penicillin V
* Methicillin
* Nafcillin
* Oxacillin
* Cloxacillin
* Dicloxacillin
* Flucloxacillin
* Ampicillin
* Amoxicillin
* Pivampicillin
* Hetacillin
* Bacampicillin 
* Metampicillin 
* Talampicillin 
* Epicillin
* Carbenicillin
* Ticarcillin
* Temocillin
* Mezlocillin
* Piperacillin

## Enfeksyon nan bèt
Bèt yo souvan trete yo ak antibyotik pou enfeksyon yo te devlope. Chat, chwal li yo ak chen yo ka trete yo ak penisilin. Nan kèk ra ka yo, bèt yo kapab gen yon move reyaksyon ak medikaman.

## Referans

## Lyen deyò
*  Istwa ofisyèl Penisilin
*  Dekouvèt la nan penisilin sou sitwèb CultureSciences-Chimie de l'École normale
*  Detèminasyon estrikti sintèz ak penisilin sou sitwèb CultureSciences-Chimie de l'École normale
Jacques Viau Renaud

**Jacques Viau Renaud** (Pòtoprens 28 jiyè 1941 - † Sen Domeng, 15 jen 1965) se yon powèt  ayisyen.
## Biyografi

Se te yon powèt ayisyen, ki fèt nan Pòtoprens jou ki te 28 jiyè 1941. Li suiv papa l ak manman l nan vil Santo Domingo ki te oblije pran egzil. Pandan lokipasyon lame Ameriken yo sou Repiblik Dominikèn lan nan lane 1965, il antre nan fòs rezitans pou konbat blan enperyalis yo. Li mouri a 23 zan nan batay pou fè yankee yo bay talon yo sou zile a. Poèt e konbatan maksis, Jacques Viau se senbòl solidarite ant pitit de pèp (Ayisyen ak Dominiken) ki pataje zile Ayiti, Kiskeya ou Bohio. 

Renaud te enterese nan literati. Li te eksprime lanmou li ak respè li pou de nasyon yo ki fòme zile a nan Kiskeya. Nan peyi sa a li te pwofesè lang franse. Aktivman li te patisipe nan lavi literè Dominikèn nan ane swasant yo. Li te yon manm nan plizyè gwoup tankou "Art et Liberasyon" e li te gen bon lyen ak pent Silvano Lora.

## Fon
* http://www.cielonaranja.com/viau.htm  Rechèrch sou 1 me 2010
* https://web.archive.org/web/20080905143229/http://www.redhjacquesviau.org.do/semblanza.html Rechèrch sou 1 me 2010
Dikotiledon

**Dikotiledon** se yon anjyospèm ki gen de (2) kotiledon andedan grenn li, pati flè yo an miltip kat (4) oswa senk (5), epi feso vaskilè yo an bag.

## Referans
Difraksyon

**Difraksyon** se rekoubman onn yo ozalantou yon obstak; sa ka rive tou lè onn yo ap pase atravè yon ouvèti ki etwat.

## Referans
Difizyon

**Difizyon** se yon kalite transpò pasif nan selil yo; transpò pasif sa a pèmèt molekil yo deplase nan zòn kote yo an pi gwo kantite pou yo ale nan zòn kote an kantite yo pi piti; pwopagasyon patikil yo toupatou nan yon volim pou jouk yo distribiye yon fason inifòm.

## Referans
Dijesyon

**Dijesyon** se dekonpozisyon mekanik oswa chimik manje an ti molekil pou absòpsyon oswa itilizasyon selil yo.

## Referans

## Lyen deyò
Filon

**Filon** se karakterisitk wòch igne ki fòme lè magma a jwenn presyon andedan yon fant vètikal ki koupe akote kouch wòch yo epi ki vin di anba tè a.

## Referans
Disosyasyon (chimi)

**Disosyasyon** se pwosesis ki pèmèt yon konpoze iyonik separe an iyon pozitif ak negatif li yo.

## Referans
Distilasyon

**Distilasyon** se pwosesis ki ka separe de (2) sibstans an yon melanj lè yo evapore yon likid epi rekondanse vapè likid la.

## Referans
Efè Doppler

**Efè Doppler** se chanjman nan wotè oswa frekans ki pwodui lè yon sous son ap deplase relativman a yon oditè.

## Referans
Reyaksyon deplasman doub

**Reyaksyon deplasman doub** se reyaksyon chimik ki pwodui yon presipite, dlo oswa yon gaz lè de (2) konpoze iyonik ki nan solisyon an melanjes.
:AX + BY → AY + BX

## Referans
Divè

**Divè** se plim lejè ki pwodui yon kouch izolan akote po zwazo epi ki ka kouvri kò jenn zwazo yo.

## Referans

## Lyen deyò
Basen drenaj

**Basen drenaj** oswa **basen vèsan**, se yon zòn jewografik ki kolekte dlo lapli oubyen enfiltrasyon a travè yon Kous dlo ak afliyan li yo, ou byen yon etandi dlo sa nou ka rele (lak, marè, lanmè). Dlo sipèfisyèl sa yo ak soutèren sa yo koule pa yon gravite pou yo ale nan yon sèl kote,

Yon gwo zòn kap vide nan direksyon lanmè oswa oseyan atravè yon sèl priz se yon basen vèsan

## Nòt ak referans

## Lyen deyò
Laj absoli

**Laj absoli ** se laj yon wòch oswa lòt objè; li ka detèmine lè yo itilize pwopriyete atòm ki fòme matyè yo; li eksprime an ane.

## Referans
Plenn abisal

**Plenn abisal** se espas plat nan fon lanmè ki mezire ant 4,000 ak 6,000 mèt anba sifas oseyan an epi ki fòme avèk depo sediman.

## Referans
Lapli asid

**Lapli asid** se imidite asid, avèk yon pH (potensyèl idwojèn) anba 5.6, ki tonbe sou tè a sou fòm lapli oswa nèj ki ka domaje forè yo, domaje òganis yo epi wonje estrikti yo.

## Referans
Iminite aktif

**Iminite aktif ** se iminite dirab ki egziste lè kò a pwodui pwòp antikò li pou fè fas ak yon antijèn espesifik.

## Referans
Abrazyon (jewoloji)

**Abrazyon** se yon kalite ewozyon ki fèt lè van an soufle sou sediman yo epi sediman yo frape wòch ak depo yo pou poli ak wonje sifas yo.

## Referans

## Lyen deyò
Din

**Din** se yon mòn ki fòme lè van soufle sou sediman yo epi sediman yo anpile dèyè yon obstak; se relyèf komen nan zòn dezè yo.

## Referans

## Lyen deyò