Diktati

Yon **diktati** se yon rejim politik kote tout pouvwa a rete nan men  yon moun oubyen yon gwoup moun, san pa gen okenn lwa oubyen enstitisyon ki ba yo  limit yo  ;   yon rejim otoritè ka gen lwa, enstitisyon, yon palman ki gen depite eli, men se pa  reprezante yon  kont-pouvwa . yo te toujou kritike rejim sa trè di  ; konsa, Hannah Arendt di ke lwa li pibliye yo se etikman ilejitim, e ke enstitisyon yo atifisyèl  .

Orijin mo sa soti nan ansyen Wòm , kote diktati te yon pati nan Repiblik Women an ,kote yon majistra ( diktatè )kapab  tanporèman epi legalman bay tèt li tout pouvwa lè gen gwo ajitasyon.

## Etimoloji ak evolisyon siyifikasyon
Mo " diktati » ak « diktatè » gen plizyè sans . Yo varye selon peryòd la ak otè yo.

### Diktatè Women yo
Tèm diktatè a pa t parèt klè ditou , se te  Ciceron nan liv *De Republica*      apresa nan *Pour Milo* ,kote Tèm sa ta pral premye parèt. Laten **', ki sòti nan vèb **' , ki siyifi " di pandan w ap repete souvan, lòd, kòmand » ak sifiks ajan *-tor* , pwobableman pou fè parèt yon majistra  ki gen yon siyifikasyon, ki pa defini pou fòm espesyal gouvènans kèk vil nan Lazio , tankou nan Alba, nan Lanuvium. , Cora, Tusculum, ak Nomentum , Tusculum   [6]  [7] . Nan vil Wòm, yo te rele majistra sa yo *Magister populi*  .

Nan sans orijinal li, tèm nan siyifi yon majistra  nan Repiblik Women an, kote se Sena a ki nonmen l    epi se konsil yo ki envesti pou ranplase yo  pou yo gouvènen nan ka pwoklamasyon. *Justitium*  ,lè vin gen yon kriz. Li te genyen tout pouvwa , Imperium ki mete ansanm tout aspè nan lavi piblik la eksepte pouvwa finansye a ki te rete anba kontwòl Sena a , ki gen ladan pomerium la   , pandan yon manda, ki pa ka depase sis mwa , men ki ta pral jwenn evolisyon li anba diferan dirijan. Dapre Jacques Bainville, kat diktatè Women te distenge yo pa konkèt pouvwa yo : Marius, Sylla, Pompey ak Seza  . Premye fòm diktati women sa ate    ref.nbsp;nesesè  , li te aboli apre lanmò Julius Caesar .

Tèm diktati a te bay sans  tou a yon fonksyonè sivil apre refòm Ogisteyèn yo pita na leta Laten yo  .

Itoryen ansyen te dekri trè byen fom eta sa tankou: Livy  ak savan modèn yo, tankou yon mezi eksepsyonèl, yon « majistrati repibliken ektraodinè »  .

Tèm nan pa defini yon estati Pejoratif tankou jodi a, nan kilti Etrisk ak latin yo  , okontrè, Livy  ak Siceron ba li tout valè li. [ ref. vle ] . Li pa siyifi, kontrèman ak estati tiran , yon jijman valè ki fèt sou egzèsis pouvwa a men li deziyen yon enstitisyon  . Sepandan, sa ki distenge yon tirani ak yon diktati, epi  yon tiran ak yon diktatè, pa toujou trè klè, e kesyon sa yo ouvè ak deba nan mitan istoryen yo  . Pa egzanp, istoryen Frédéric Hurlet, tante  kalifye pouvwa Sylla te egzèse nan liv li *a "la dictature de Sylla. : monarchie ou magistrature republicaine"?* Essaie d'histoire constitutionelle.*.* Men, kesyon sa toujou rete louvri : an 2021, istoryen Alban Dignat itilize ekspresyon « diktati yon karaktè monarchik » nan jounal *Hérodote*  .

### Evolisyon Tèm nan
Pou kounya mo diktatè a siyifi sa yo  rele tiran  nan tan lontan  oswa despot nan Ansyen Rejim. Sans sa a, ki te devlope pandan Revolisyon fransè a  li vin itil espesyalman nan  peryòd kontanporen an .

### Sans modèn
Nan *Diksyonè ansiklopedik Brockhaus ak Efron*, ki te pibliye ant lane1890 ak 1907 nan Saint Petersburg anba Anpi Ris la, yon diktati te defini tankou « yon pouvwa total oswa ki pa gen limit, ki pa fonde sou okenn  lwa ki te egziste deja »  .

Nan *Gran Enciclopèdia Catalana*, ki te pibliye depi nan lane 1968, yo te defini yon diktatè tankou yon « moun ki te resevwa osinon  bay tèt li dwa pou konsantre tout pouvwa nan men li»  .

Lòt definisyon :

* *Ansiklopedi Universalis* : « Diktati a se yon rejim politik otoritè, ki tabli ak kenbe pouvwa a ak vyolans, ki gen yon karaktè eksepsyonèl ak ilejitim. Li konn rive nan kriz sosyal yo  ki grav anpil, kote li sèvi swa pou  evolye  (diktati revolisyonè), swa pou anpeche oswa ralanti (diktati konsèvatè). Sa a se jeneralman yon rejim trè pèsonèl. ; men lame oubyen yon sèl pati ka sèvi kòm baz pou enstitisyonalize diktati a » ;
* *Diksyonè politik* (Hatier) : « Diktati  defini tankou yon rejim abitrè ak , ki pa kadre ak libète politik, gouvènman konstitisyonèl ak prensip egalite devan lalwa. » ;
* *diksyonè kiltirèl* (Larousse) : yon diktati se yon « rejim politik kote pouvwa a se yon moun oubyen yon gwoup moun (junte) ki egzèse li san kontwòl, nan yon fason otoritè. " e yon diktatè se yon « moun ki, nan tèt yon eta, ki gen tout pouvwa, ki egzèse yo san kontwòl ak nan yon fason otoritè. ; otokrat " Oswa « anba Repiblik Women an, majistra ekstraòdinè nonmen nan ka yon kriz grav pa konsil yo sou demann sena a, nan peyi Itali konsil yo gen pouvwa pou yon maksimòm de sis mwa. » .

Dapre Hannah Arendt diferans ki egziste ant yon diktati ak yon rejim totalitè se pa nan zak abitrè, represyon ak krim yo fè, men pito nan degre yo gen kontwòl pouvwa a nan  sosyete a. : yon diktati vin " totalitè » se lè li rantre nan  *tout* esfè sosyal, li rantre nan tout sa k ap pase epi menm ale pi lwen nan esfè prive ak entim (fanmi, mantalite, psyche endividyèl)  .

Dapre sa  Michel Hastings di (CEPEN-IEP nan Lille) nan lane  2007, sosyològ Juan Linz te vle mete fen ak lide opozisyon binè demokrasi / totalitaris,pandan  Gè Fwad la, opozisyon « li te vle etabli kòm verite syantifik ak politik » nan lane 1960 yo ak lane 1970 yo, san li pa fè oken nyans  . Linz te fè sa pou ouvri yon twazyèm fason pou dekri pi byen rejim ke li dekri tankou « rejim otoritè » ; ki pa fin demokratik ni totalitè totalman. Li te bay tèt li rezèv pou  itilize mo  *[[Otorite|otoritè]]* a pou « Gouvènman ki nan yon kriz pwovizwa epi  ki pa enstitisyonalize epi ki entwodui yon koupi tanporè ak règ rejim anvan an konsènan jan yon moun pran pouvwa a ak fason li egzèse li. ; e sa, kèlkeswa kontèks politik yo – ki kapab demokratik , tradisyonèl oubyen  otoritè – kote yo fè yon parantèz. » . Yon sispansyon tanporè nan règ yo nan rejim anvan an ta, dapre li   .

## Tipoloji rejim politik yo

### Premye tipoloji : tiran, despot

typologie rejim politik yo se yon apwòch metodik nan syans politik ki gen pou defini ak klasifye tout rejim politik yo. Youn nan premye tipoloji rejim yo se sa Aristòt nan *Politik* li , li divize an twa gwoup prensipal selon kantite chèf  ak objektif konstitisyon an . Li dekri fòm politik ki gouvène pa yon sèl moun (rwayote, tirani), kèk (aristokrasi, oligachi) ak pa plizyè moun (gouvènman konstitisyonèl, demokrasi)  . Aristòt fè tirani yon fòm koripsyon nan gouvènman pa youn, monachi . Nan *Sou Lespri lwa*, Montesquieu pwopoze yon tipoloji diferan de sa Aristòt , byenke li rete yon klasifikasyon dapre kantite chèf yo, li chita sou relasyon ki genyen ant sosyete a ak rejim , li menm karakterize pa gwosè teritwa li ak lòt faktè  . Tipoloji sa a divize an twa fòm gouvènman : repiblik la, monachi a ak, pi move fòm gouvènman an , despotis .

## Referans