open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ran

Ran, Nivo ki egziste ant plizyè bagay, moun, djòb, travay, pozisyon nan yon sosyete, yon peyi.  Liy.  Plizyè moun ki kanpe yonn devan lòt pou tann yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Randevou

Randevou, Yon lè, de ou byen plis moun antann yo, pou rankontre yon kote pou pale de yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: rendez-vous
*Angle: appointment
*Alman: Verabredung
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ranje

Ranje, Mete plizyè bagay nan yon pozisyon ki ede jwenn yo lè gen bezwen pou yo.  Bay yon bagay yon fòm li te pèdi.   Plizyè bagay ki nan yon pozisyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: ranger
*Angle:
*Alman:
*Panyòl: poner en orden

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Ranmye

Ranmye, Yon bèl zwazo ki kapab fè yon gwo bri andedan gòch li e ki toujou ap vole, rete sou yon pye bwa kote parèy li ye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rann

Rann, Travay yon moun ki ap pouse manje soti andedan vant paske gen yon fòs ki ap pouse manje sa a soti deyò.  ~ Sèvis,  Sèvi yon moun gratis ou byen pou lajan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ranyon

Ranyon, Moso twal, rad ki lave anpil, twò ansyen pou moun abiye epi moun mete yo nan yon kwen ou byen anba matla kabann. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rapadou

**Rapadou** se yon sik solid peyizan ayisyen fè nan moulen.

Pou prepare rapadou, peyizan yo kraze kann pandan yo ap separe dlo a avèk ma kann nan. Yo mete dlo kann nan bouyi pou jis li tounen siwo. Nan yon moman anvan siwo a brile, yo retire li mete nan yon gwo ganmèl epi yo brase siwo a pou jis li prèske di. Lè sa yo mete li nan yon kayèt. 

## Tradiksyon

*Franse: Sucre brun artisanal
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Aprè 10 lane, pwodisksyon rapadou te fè yon kanpe nan depatman sant nan Ayiti (Kote ki fè plis rapadou nan peyi a). 

Li kòmanse tounen ti pa ti pa akòz domaj sik endistriyèl la koze (sa yo rele sik blan ak sik krèm nan). Se fanm yo ki plis fè pwodiksyon ak vann rapadou nan peyi a.

## Referans

## Lyen deyò
Rapòte

**Rapòte** se fè rapòt. Aprann yon bagay, yon istwa epi ale pale lòt moun de konesans sa yo.  Bay enfòmasyon nan yon jounal, yon radyo, yon televizyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rankontre

Rankontre, Soti nan yon pozisyon, yondireksyon pou ale menm kote avèk lòt moun ki pa soti menm kote a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rapòtè

Rapòtè, Moun ki pran yon nouvèl epi pote li ale bay lòt moun.  Moun ki bay nouvèl nan jounal, radyo, televizyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rara

**Rara** se yon gwoup mizikal ki gen yon majò-jon devan, kèk dansè devan bann Rara, tanbouyè, banbouyè, yon bòkò, yon badjikan, avèk kèk lòt mizisyen ak patisipan kap danse mizik yo. 

An Ayiti yo pi souvan rele gwoup ki reyini pou danse mizik sa yo ;  BANN RARA 

## Deskripsyon
Rara a se yon gran fèt kiltirèl an Ayiti jenerasyon yo transmèt youn bay lòt epi ki atire anpil moun nan peyi a tankou lòt bò dlo. Se yon richès istorik ki soti nan melanj Ameriken yo, Panyòl yo, Fransè yo ak gwoup afriken yo te pote. Rara a se yon gwo eleman nan patrimwàn Ayiti. Gen plizyè kote nan peyi a ki fete rara, men se Leyogàn (Yogann) yo plis konnen. Se yon gwo senbòl idantite pou moun nan zòn sa ki gen plis pase 30 bann rara ki rele dèyè yo plis pase 2000 mil moun chak lè gen fèt rara.

Rara kòmanse sou dènye jou madigra pou fini lè fèt Pak rive. Vaksin fè son repetitif ak ritmik avèk yon baton. Twonpèt ak saksofòn kapab itilize tou. Menm si jan a nan mizik santre sou mizik afrikèn, gen tou kèk enstriman tayino-amerindyen tankou giwos "güiro" ak  "maracas". 
## Istwa
Chante yo se toujou nan Kreyòl ayisyen epi selebre asandan afrikèn nan popilasyon afro-ayisyen an. Rara toujou mete Vodou an valè. Jan nan ekspòte nan Repiblik Dominikèn, ak  kounya entegre nan sèn mizik nan peyi a, kote li se abitye ke yo rekonèt kòm gagá. Nan Repiblik Dominikèn, se popilasyon afro-dominikèn ki souvan jwe mizik yo kòm yon omaj kiltirèl pou zansèt afriken yo ak popilasyon ayisyèn yo.

## Bibliyografi
*  McAlister, Elizabeth.  *Rara! Vodou, Power, and Performance in Haiti and its Diaspora*. Berkeley : Université de California Press, 2002. Book on Rara in Haiti and New York City.
*   .
*   
## Referans

## Lyen deyò
Rasanbleman

Rasanbleman, Plizyè bagay, moun, bèt ki nan yon pozisyon nan yon moman.  Yon foul moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Milyon-odè-bon-santi-lè-gen-w-pa-lajan-li-gen

## referans

## Kèk lyen
Rach

Rach, Yon enstriman ki fèt pou koupe gwo bagay di tankou yon twons bwa. Pou koupe yon bagay avèk rach, moun frape pati file nan rach la sou bagay la anpil fwa epi ti moso soti yonn apre lòt nan bagay la jis li fini koupe. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: hache
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Etimoloji
Mo *rach* la soti nan lang franse a (*hache*).

## Referans

## Lyen deyò
Rache

Rache, Rale yon bagay soti nan yon pozisyon li te ye, avèk fòs. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rate

Rate, Manke.  Pèdi chans ki te egziste pou reyalize, benefisye yon bagay.  Aksyon yon pèlen ki kite pozisyon yon moun te ranje li pou kenbe yon bèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ratyè

Ratyè, Yon machin moun itilize pou kenbe rat paske bèt sa pa janm kite moun rive pre li.  Moun mete manje yo konnen rat renmen nan ratyè a epi ranje li yon fason pou li rate. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ratyèfè

Ratyèfè, Yon ratyè ki fèt an fè.  Mo kèk gason itilize lè yo ap pale de kèk madanm ki konnen kijan pou yo fè pou kouche avèk lòt gason san mari yo pa janm kenbe yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ravin

Ravin, Yon ti kouran dlo ki sanble avèk yon rivyè, men ki plis soti nan kèk mòn pou ale tonbe nan larivyè.  Kantite dlo ravin yo pa anpil e lè lapli fè anpil tan li pa tonbe ravin yo pa gen dlo sou wout yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ray

Ray, Yon wout ki fèt pou tren pase.  Yon ray gen de liy fè ki kouche sou anpil moso bwa sou tout longè wout la.  De liy fè sa yo kenbe wou tren yo pou yo pa deraye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rayi

**Rayi** se genyen move santiman pou yon lòt moun. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl: deteste
* Franse: haïr
* Angle: hate
* Alman: hassen
* Panyòl: odiar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rasin

**Rasin** se yon pwent tout plant pouse nan tè a pou kenbe yo solid anlè tè a. Moun itilize rasin plant anpil e gen anpil nan yo moun manje. Orijin, premye kote yon bagay soti anvan moun te kòmanse tande pale de li. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: racine
* Angle: root
* Alman: Wurzel
* Panyòl: raíz

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Rasyonèl

Rasyonèl, Eta yon desizyon moun ki pran li a te itilize entelijans epi moun nan te evite itilize kè li, sansiblite li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: rationnel
*Angle: rational
*Alman: rational
*Panyòl: racional

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rayisman

Rayisman, Move santiman yon bèt, yon moun gen nan kè li pou yon lòt moun, yon lòt bèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:raisman(créole mauricien)
*Franse:
*Angle: 
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Re

Re, Yonn nan sèt nòt mizikal yo:  do, re, mi, fa, sòl, la, si. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rebitan

**Rebitan** se yon manje ki diminye apeti moun chak fwa yon moun manje li.  Nenpòt bagay yon moun gen mwens anvi pou fè li chak fwa li fè li yon fwa an plis. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Redaksyon

Redaksyon, Yon devwa pwofesè bay elèv lekòl primè kote yo gen pou yo pale de yon bagay tankou yon moman nan lavi yo, yon bèt e latriye.  Yon redaksyon gen twa pati: entwodiksyon, devlopman, konklizyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Règ

Menstruasyon (reg) se pandan sik repwodiktif la lè yon ti fi oswa yon fanm gen senyen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Regrete

Regrete, Eta yon moun ki gen lapenn pou yon bagay ki te fèt mal.  Yon moun ki regrete yon bagay ap chache ranje li depi li kapab.  Gen bagay tankou lanmò moun regrete lè yo rive, menm jan avèk lanmò tou, gen bagay moun pa kapab chanje. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: regretter
*Angle: to regret
*Alman: bedauern
*Panyòl: lamentar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rejim

Rejim, Yon gwoup moun ki gen tout pouvwa nan men yo pou pran desizyon pou yon lòt gwoup moun, yon peyi.  Yon grap nan tèt yon pye bannann, lè li rèk, moun koupe li pou manje. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Reklam

Reklam, Pale de yon bagay, yon machandiz pou fè moun panse yo konnen bagay sa, machandiz la epi yo ap ale chache li pou achte li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:reklam 
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rekò

Rekò, Rezilta yon bagay moun ap mezire depi lontan epi li rive bay yon rezilta moun pa te janm wè anvan jou li rive bay nouvo rezilta sa a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rekonesans

Rekonesans, Konesans ki retounen nan tèt yon moun apre anpil tan te pase depi moun nan te pèdi konesans la.  Apresyasyon yon moun montre pou yon bagay yon lòt moun fè.  Konpliman yon moun resevwa pou yon bon bagay li fè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Refèt

Refèt, Remete tout bagay nan plas yo pou tout bagay vini gen menm fòm li te genyen nan yon moman pase.  Yon lòd moun pase òdinatè pou ekri ankò yon bagay moun apèn efase. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Refrijeratè

Refrijeratè, Yon machin ki gen anpil tiyo andedan li ki gen gaz pase andedan yo pou glase bagay ki andedan machin nan.  Refrijeratè fè dlo tounen glas, li fè anpil likid vini di.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:réfrigérateur
*Angle:refrigerator
*Alman:kühlschrank
*Panyòl:refrigerador

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rekonèt

Rekonèt, Itilizasyon ansyen konesans pou sonje yon bagay.  Sonje resanblans yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rekonstwi

Rekonstwi, Konstwi yon bagay yon dezyèm fwa.   Mèt yon ansyen kay kapab mande yon bòs pou li rekonstwi kay la pou li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rèl

Rèl, Yon liy nan mitan do yon èt vivan kote zo ki pi ansyen nan kò a rankontre.  Eta yon moun ki ap kriye fò pou fè lòt moun konnen li bezwen èd. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Relasyon

Relasyon, Lyen yon bagay, yon moun gen avèk yon lòt bagay, yon lòt moun. Rezon ki fè de moun toujou rankontre.  ~ Entim, Relasyon yon fi avèk yon gason genyen kote yonn konnen anpil sekrè nan lavi lòt la, yo chak konnen wè e manyen tout pati nan kò lòt la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: relation
*Angle: relationship
*Alman: Beziehung
*Panyòl: relación

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Renesans

**Renesans**, Yon moman literè, atistik, syantifik nan epòk kenzyèm ak sezyèm syèk yo lè moun epòk sa yo te konnen kopye byen sa moun nan tan, lontan anvan yo, te konnen fè. Eta yon bagay ki refèt ankò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Renmen

Renmen, Posede lanmou nan kè pou yon lòt moun.  Aksepte rantre nan yon relasyon entim avèk yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Repa

Repa, Nenpòt nan twa plat manje yon moun fèt pou li manje chak jou pou li nouri tèt li byen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Repo

Repo, Yon pozisyon kote pa gen pyès kontraksyon sou gwo manb nan kò yon moun.  Eta yon moun ki ap dòmi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Repondè

Repondè, Yon ti aparèy, yon ti aparèy andedan yon òdinatè ki reponn telefòn si pa gen moun pou reponn yon telefòn ki ap sonnen nan yon kay.  Yon moun ki reponn lè lòt moun rele li  nan telefòn. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ren

**Ren** se grenn vant, yon ògan nan kò. Ren se yon ògàn sistèm irinè an fòm ariko ki fòme avèk apeprè yon milyon nefwon epi ki filtre san pou pwodui pipi. 

Ren se ositou yon ti boul andedan kò moun ki pèmèt moun nan chita san li pa santi pwa pati anlè kò li. Pati nan mitan kò moun kote yon gason mare sentiwon li. 

## Referans
Rèn

**Rèn** se yon fi ki ap gouvène nan plas yon wa.  Madanm yon wa.  Yon fi ki gen anpil pouvwa, ki gen moun anba li li pa gouvène. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: reine
*Angle: queen
*Alman: Königin
*Panyòl: reina

## Etimoloji
Mo *rèn* nan soti nan lang franse a (*reine*) ki soti nan yon mo laten (*regina*).

## referans

## Kèk lyen
Repons

**Repons** se enpòt sa yon moun di, ekri apre yon lòt moun fini pose yon kesyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rès

Rès, Sa ki rete a lè yon kantite fini soti nan yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Resevwa

**Resevwa** se aksepte pran yon bagay nan men yon moun.  Travay yon moun ki kite yon moun rantre nan lakay li.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rechèch

Rechèch, chache konnen yon bagay nan mitan bagay ki egziste ; tankou chache enfòmasyon istorik nan anpil liv nan bibliyotèk. Travay syantis fè pou yo kapab konprann lanati, yon prensip natirèl, chache esplike lanati. Travay syantifik ki mennen a dekouvèt, envansyon anpil bagay.
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: recherche
*Angle: research
*Alman: die Forschung
*Panyòl: Investigación

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Resi (komès)

**Resi** se yon moso papye yon moun bay yon lòt moun pou fè lòt moun konnen li te resevwa yon bagay nan men moun sa. Yon machann bay yon achtè yon resi pou fè konnen li te resevwa lajan nan men achtè a.

Yon **resi** se yon dokiman sou tè tit prive pa mwayen li nou rekonèt ke nou jwenn kèk bagay. Li kapab jeneralman yon fakti oubyen li se yon kopi fakti a ke vandè a bay pou achtè e ki pote mansyon an ke li « livre » oubyen « peye ».

Nan ka sa a pou komès an detay, sa konn rive pi souvan se yon tikè kisot nan kès pa mwayen an  vandè a rekonèt ke li ankese  montan an ki pou lavant lan e achtè a rekonèt enplisitman ke li prann posesyon pou objè a lavant lan.

Yon resi se jeneralman itilize pa achtè kòm prèv pou acha pou fè valè pou dwa  garanti, echanje oubyen ranbousman.

Yon resi ka egalman yon bagay remèt lè yon pèman pa kat bankè.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: reçu
*Angle: receipt
*Alman: die Quittung
*Panyòl: recibo

## Istwa
Istwa mo sa

## Gade tou
* kòmand
* fakti

## Referans

## Lyen deyò
Restavèk

**Restavèk** se timoun pòv ann Ayiti yo mete nan sèvis kòm domestik nan lakay yon fanmi ki pa fanmi biyolojik yo, nan espwa ke yo chape anba povrete epi ale lekòl. Li fè tout travay moun nan fanmi an mande li fè san li pa janm resevwa lajan pou travay li. Mèt kay la bay li manje, kote pou li dòmi e rad pou li mete sou li.  

Sitiyasyon sa a se yon fòm esklavaj kontanporen.

## Definisyon
Tèm sa a pa kouvri okenn definisyon legal, men li gen yon siyifikasyon trè peyoratif nan kontèks ayisyen an. Yo itilize li pou deziyen timoun – men tou granmoun – yo trete kòm sèvitè, san okenn respè pou diyite yo.
Sepandan, se pa tout timoun k ap viv nan yon fanmi ki pa fanmi biyolojik yo se rès, paske li trè komen nan Karayib la pou yon fanmi pran swen yon timoun avèk konsantman paran li.

## Jan restavèk
* Restavèk fòse
* Restavèk seksyèl
* Restavèk politik
* Restavèk administratif

## Fimografi
* *[[New York, police judiciaire]]* (*Law and Order*), sezon 19, epizòd 8 : « Chattel » (« Maison de maîtres ») : epizòd la abòde pwoblèm sa a atravè adopsyon yon timoun ayisyen itilize kòm esklav pa paran adoptif li yo. Yo itilize ekspresyon rete-ak la epi eksplike.
* ''Les enfants abandonnés d'Haïti'', repòtaj Emmanuelle Latraverse difizee 10 janvye 2011, *Le Téléjournal*, Radio-Canada.
* ''Les petits esclaves d'Haïti'', repòtaj Dorothée Olliéric ak Gilles Jacquier difize an 2003 nan pwogram France 2 « Envoyé spécial ». Repòtaj sa a te resevwa 2003 Children's Foundation Media Prize.
* « Haïti, qui sont ces enfants esclaves ? », reportage difize nan pwogram TF1 « Sept à huit » du 5 fevriye 2012.

## Bibliyografi
* Jean-Robert Cadet, *Restavec : enfant-esclave à Haïti, une autobiographie*, Le Seuil, 2002, 267 p. 
* R. de Silva-de-Alwis, *Legislative reform on Child domestic labour: A gender analysis* in *Legislative reform initiative paper series. Division of Policy and planning*, UNICEF, janvier 2008,  pdf
* Glenn R. Smucker & Gerald F. Murray, *The uses of children: a study of trafficking in Haitian children*, décembre 2004, USAID/Haïti Mission, Port-au-Prince, Haïti.
* Père Miguel Jean-Baptiste, *Moi, le père des sans-famille : mon combat pour les enfants d'Haïti*, 2015, 264 p.

## Referans
 restavêk ,Nan ane 2012 te gen Yon ti restavêk yo terele Nadya

## Lyen deyò
Restoran

**Restoran**, yon biznis kote se manje yo fè sèlman pou moun ale chita, manje epi paye pou bagay sa yo.  Kote machann prepare manje pou moun ale e jwenn lòt moun pou sèvi yo byen, pou lajan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:restoran(créole seychellois)
*Franse: restaurant
*Angle: restaurant
*Alman: Restaurant
*Panyòl: restaurante

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Rete

Rete, Sispann mache, kanpe yon kote pou pran repo.  Viv yon kote, nan yon kay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Retire

Retire, Pran yon bagay nan mitan yon lòt bagay epi mete li yon lòt kote. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:retirer
*Angle:remove
*Alman:
*Panyòl:eliminar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Retounen

Retounen, Pran yon bagay ki te soti nan yon pozisyon epi ale mete li nan menm pozisyon an.  Bay yon moun, yon bagay ki te soti nan men li deja tankou lajan e latriye.  Aksyon yon moun ki ale nan yon zòn kote li te ye deja. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rèv

Rèv, Imaj lavi reyèl. Yon lavi moun viv sèlman lè yo ap dòmi: moun nan wè e fè tout sa li ta kapab fè si li pate ap dòmi. Moun ki nan yon rèv kapab wè yon bagay ki te nan lespri yo anvan yo te ale dòmi. Kèk fwa tou yon rèv anonse yon moun bagay ki gen pou pase nan lavi reyèl li. Espri sinatirèl yo itilize rèv pou kominike avèk moun. Bondye itilize rèv tou pou kominike avèk relijye yo. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: rêve
* Angle: dream
* Alman: der Traum
* Panyòl: soñar

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Resipyan

**Resipyan** se yon bagay ki gen kapasite pou resevwa yon lòt bagay.  Yon bagay ki pi laj pase yon lòt; konsa sa ki pi piti a kapab antre nan sa ki pi laj la.

Egzanp yo: bokal, boutèy, bwat, gode, krich, panye.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Responsablite

Responsablite, Eta yon moun ki aksepte vini responsab yon chay ki vini tonbe sou do li.  Responsablite ki tonbe dirèkteman sou do yon moun tankou yon papa ki responsab piti li.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Revè

Revè, Moun ki fè rèv.  Moun ki wè, gade, patisipe nan imaj ki sanble avèk lavi reyèl nan dòmi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Revizyon

Revizyon, Aksyon yon moun ki itilize yon mwayen aprantisaj yon dezyèm fwa.  Aksyon yon moun ki fè moun li ap dirije, moun li ap kontwole rekòmanse avèk yon mwayen aprantisaj apre yo te fini aprann yon bagay deja.  Travay sa ede li wè si yo sonje sa yo te aprann nan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Revolisyon

Revolisyon, Moman nan yon sosyete, yon peyi kote pèp la pran desizyon pou li sispann viv anba prensip ansyen moun ki te ap gouvène li pou li kapab ranplase ansyen moun sa yo avèk nouvo moun ki konprann tout santiman nouvo jenerasyon an.  Nan yon revolisyon, chanjman yo kontinye nèt ale e yo detri tout rasin anyen rejim yo.  Si ansyen rejim nan toujou egziste, menm an minorite, li ap enfekte revolisyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Revòlt

Revòlt, Kòmansman yon revolisyon.  Menmsi revòlt se kòmansman revolisyon, tout revòlt pa rive bay yon revolisyon. 

**Revòlt oswa rebelyon:** se yon santiman endiyasyon ak repwobasyon an fas a yon sitiyasyon. Se tou, nan yon sans ki pi presi, refi aktif pou obeyi yon otorite. Se poutèt sa, li koresponn ak yon pakèt konpòtman: non-respekte nòm sosyal, ensibòdinasyon, dezobeyisans, tantativ pou leve kanpe, revòlt, rebelyon, rèl. Nenpòt moun ki leve nan fason sa a yo rele yon rebèl. 

## Fòm revòlt
Revòlt ka endividyèl oswa kolektif, òganize oswa dezoganize. Li kapab tou pasif oswa agresif.

## Revòlt ant aksyon endividyèl ak aksyon kolektif
Revòlt se pi souvan rezilta nan yon aksyon kolektif, rasanble yon sèten kantite moun ki gen enterè pataje, ki aji ansanm nan direksyon pou menm objektif jeneral la. Sepandan, gen revòlt dirije endividyèlman: sa a se ka a nan sabotaj, teworis, agresyon. Sa te di, revòlt pèsonèl raman vin ansent kòm yon revòlt poukont li. Revòlt ki rasanble twò kèk moun yo vin ansent kòm yon senp "krim" oswa "deli".

Yon revòlt toujou rasanble yon gwo kantite endividyèlman espesifik, ak objektif toujou diferan.

## Revòlt ant espontaneite ak preparasyon
Revòlt la plis oswa mwens òganize. Li gendwa te planifye oswa pa gendwa, li gen objektif plis oswa mwens klè (detwi yon eleman). Li ka gen lidè (òganizatè revòlt la, reprezantan eli oswa pran direksyon nan travay la).

## Tradiksyon

### Gen kèk soulèvman pi popilè:
*Atik prensipal: Kwonoloji revolisyon ak rebelyon.  Revòlt Ludiss yo (1811-1812)  Rebelyon Patriyòt 1837-1838  Rebelyon Kautokeino nan 1852  Jacqueries des croquants yo se revòlt popilè nan Sid-West nan 17yèm ak 18yèm syèk yo,  fistibal yo se revòlt noblès franse a kont wa a nan 17yèm syèk la,  Lagè farin lan te fèt an 1775.  jou revolisyonè revolisyon fransè yo (14 jiyè 1789, 10 out, elatriye)  jacqueries yo ki se revòlt peyizan franse yo.

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

# «  », *Le Monde diplomatique*,‎ janvier 2019 (lire en ligne [archive])
# ↑ B. Cyrulnik. Je me souviens. Odile Jacob 2010 page 65.
# ↑ Henri Laborit, , Éditions Gallimard, 1976, 187 p. (), p. 16
# ↑ Albert Camus, , Paris, Gallimard, 1951, 383 p. (), p. 27

## Kèk lyen

* La Révolte [archive]: Une honnêteté intellectuelle qu’il faut exprimer comme toutes les autres valeurs auxquelles nous tenons
* Révoltes et révolutions dans l'histoire de l'Humanité [archive]
* Gilbert Boss, *Révolte et violence* [archive]
* wikisource:Révolte : Chanson anarchiste
Reyon

**Reyon** se yon watye lajè yon wonn.  Plizyè ti bout fè ki kenbe aks yon bisiklèt avèk jant li.  Kèk ansyen machin te gen reyon tou.  Yon bwanch limyè, solèy. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rèz

Rèz, Aksyon yon moun ki fè moun panse li posede abilite, fòs, resous pou fè yon bagay, men li pa genyen tout sa li fè moun panse li genyen yo tout bon vre.  Lè yon moun rive rekonèt sa li te fè konprann nan pa te vrè, li deja twò ta pou moun nan chanje lide li.  Aksyon yon jwè ki itilize lajan li genyen pou li blofe lòt jwè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rezilta

Rezilta, Sa yon moun jwenn lè li fini fè yon operasyon.  Bagay yon moun jwenn lè li fini fè yon travay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rezistans

Rezistans, Aksyon yon moun ki pa vle obeyi lòd.  Aksyon yon gèrye, yon gwoup gèrye ki pa janm fatige goumen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rezon

**Rezon** se abilite pou panse byen. Travay yon moun ki fè moun konprann e aksepte pozisyon pa li pou bon pozisyon an.  Kapasite, abilite pou itilize entelijans pou pran desizyon, men pa sansiblite. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: raison
*Angle: reason
*Alman: der Grund
*Panyòl: razón

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Revolvè

Revolvè, Yon ti zam kout ki kapab kenbe plizyè bal e moun kapab tire yo yonn apre lòt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: revolver
*Angle:
*Alman:
*Panyòl: revólver

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Richès

Richès, Bagay yon moun, yon moun rich posede.  Tout pwodiksyon yon peyi kapab ekspòte bay lòt peyi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sab

Sab, Anpil poud, kraze ti wòch ki sou kote lanmè, larivyè e mason itilize yo pou fè mòtye pou kontriksyon. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: sable
* Angle: sand
* Alman: Sand
* Panyòl: arena

## Etimoloji
Mo *sab* la soti nan lang franse a (*sable*) ki soti nan yon mo laten (*sabulum*).

## referans

## Kèk lyen
Sak

Sak, Nenpòt bagay fon avèk lans ki fèt pou moun pote bagay yo pa vle pote nan men yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sac
*Angle: bag
*Alman: Beutel
*Panyòl: bolso

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rive

**Rive**, Fini. Jwenn dènye bout yon vwayaj.  Ale jis nan yon destinasyon.   Travay yon moun ki rantre yon kote lòt moun te ap tan li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sadik

**Sadik** se ki gen rapò avèk sadizm. Eta moun ki pran plezi nan fè sa ki fè lòt moun mal. Eta anpil kriminèl. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Salad

Salad, Plizyè varyasyon nan bagay ki akonpaye manje sou yon tab.  Li kapab yon konbinezon leti, tomat, kawòt avèk yon melanj dlo, sèl, lwil.  Li kapab yon konbinezon bèt-wouj, pòmdetè, ze bouyi, mayonèz, zonyon.  Gen anpil diferan salad. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Salon

Salon, Yon chanm nan yon kay ki pote menm non avèk yon gwoup mèb andedan li.  Nan kèk kay chanm sa sèvi pou resevwa moun ki pa rete nan kay la.  Moun ki rete nan kay la itilize li pou divètisman tankou gade televizyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: salon
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Salte

Salte, Bagay ki fè yon lòt bagay sal.  Malpwoprete.  Pousyè ki rasanble, tonbe sou yon kò, fas yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: saleté
*Angle: dirt
*Alman: der Schmutz
*Panyòl: suciedad

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
San

***San*** se yon likid Biyolojik vital ki sikile kontinyèlman nan veso sangen yo ak nan kè a, gras ak ponp kadyak la. Li konpoze de yon fliyid ake, Plasma ak milya selil espesyalman globil wouj yo.

Gade San (non)

Gade San (nonm)

Gade San (prepozisyon)
Sandal

Sandal, Yon abiman pye plat moun mete nan pye yo, pou pye yo pa touche atè, men tout pye a pa fèmen andedan li. konsa van kapab pase pou anpeche pye a vini cho. 

Sandal pi ansyen pase anpil abiman pye ki fèmen nèt yo,  Moun nan antikite te konn mete sandal nan pye yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:sandale
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:sandalia

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sandwich

Sandwich, Yon manje moun prepare avèk plizyè bagay tankou pen, leti, mayonèz, tomat, fwomaj avèk kèk ti moso vyann plat. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sann

**Sann** se yon poud mou gri, restan an yon bagay ki fini boule. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: cendre
* Angle: ash
* Alman: Asche
* Panyòl: ceniza

## Istwa
Sann vle di ti rès ki rete sou nenpòt sibstans apre li te boule nan dife.

Sann se yon alkali nan chimi, ak pa melanje sann dife yo nan divès kalite plant ak lòt sibstans, anpil bagay sa yo itil yo te jwenn nan listwa. espesyalman:

* Savon - sann dife ak bèt grès
* Vè - sann dife ak sab
* Zam poud - salpètr (sann dife ak fimye), chabon ak souf

## referans

## Kèk lyen
Sans

Sans, Konprann moun gen de yon bagay.  Direksyon yon bagay sib pou li ale yon kote.  ~ Inik, Sèl direksyon yon bagay tankou yon wout, yon ri genyen.  Relasyon ki gen ant de moun kote yonn nan moun yo toujou montre li enterese a lòt la, men yonn nan moun yo montre li pa enterese a lòt la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sansi

**Sansi** se yon bèt ki viv nan dlo epi ki renmen rale san moun pou li bwè. Yon moun ki pa vle travay e ki toujou ap mande lòt moun pou jis li santi moun nan pa genyen ankò pou bay li. Lè yon sansi ap rale san moun, li ap sispann rale sèlman lè vant li plen epi li soule. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Santi

Santi, Eta yon bagay ki bay yon sant moun pa renmen, yon sant ki move.  Eta yon move kominikasyon ant plizyè manb nan kò yon moun.  Si yon bagay touche yon moun, pati sa a nan kò a ap kominike enfòmasyon an bay yon lòt pati nan kò a; konsa moun nan ap konnen gen yon bagay ki touche li, moun nan santi bagay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:santi(crèole mauricien)
*Franse:sentir
*Angle:feel
*Alman:fühlen
*Panyòl:sentir

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Santiman

Santiman, Kominikasyon ki genyen ant tout pati nan kò yon moun avèk kè li.  Nenpòt bagay yon moun santi pou yon lòt tankou lide pou fè byen, mal. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sentiment
*Angle: feeling
*Alman: das Gefühl
*Panyòl: sentimiento

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Santre

Santre, Mete yon bagay nan sant, nan mitan.  Voye yon boul bay yon jwè nan mitan yon teren. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sachè

Sachè, Yon ti sak ki pa gen lans e ki fèt avèk papye ou byen plastik. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Satan

**Satan**, Yon frè Bondye ki envizib e ki ap viv sou tè a avèk moun apre Bondye te fini kouri dèyè li nan syèl la.  Mal.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Satan
*Angle: Satan
*Alman: Satan
*Panyòl: Satán, Satanás

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Saten

Saten, Yon twal swa moun itilize pou fè parasòl, onbwè.  Tayè itilize twal sa a anpil pou mete andedan rad ki fèt avèk lòt twa lou pou kouti twal sa yo pa fè mak sou moun ki mete yo.  Saten fè yon rad lou gen mwens fwotman avèk kò moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Savann

**Savann**, Yon kokenchenn teren ki pa gen anpil gwo pye bwa sou li nan kèk peyi twopikal.  Zèb prèske pa grandi sou teren sa yo paske yo twò cho. Gen anpil pousyè nan savann yo.  ~ Djann, Yon savann nan Depatman Latibonit la ki ant Mayisad avèk Sen-Michèl, yon vil tou pre Gonayiv.  ~ Sahara, Pi gwo savann nan tout lemond e li sitiye nan nò kontinan Afrik la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Se

**Se**, yon vèb ki montre yon sityasyon oubyen yon moun. Mo moun mete devan yon lòt mo pou di kisa mo a vle di.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: être
*Angle: to be
*Alman: sein
*Panyòl: ser, estar

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Sè

**Sè**, yon fi ki gen menm papa oswa menm manman avèk yon lòt moun. Yon moun se sè ou, lè li sòti menm fanmi a avèk ou. Li ka sè ou bò kote manman ou : si li gen menm manman avèk ou. Li ka sè ou bò kote papa, si li gen menm papa avèk ou.

Men tou, yo ka rele sè yon fi ki gen menm parenn oswa menm marenn avèk yon lòt moun.  

Konsa tou, yon sè ka yon relijyèz, nan ka sa yo plis pale de mè, yon fi ki pa janm fè pitit​. 

Yon lòt sans mo **sè** genyen se yon fi ki se fidèl nan yon legliz, lè sa a yo rele li yon *sè legliz*.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl: ser (kreyòl mauricien)
*Franse: sœur
*Angle: sister
*Alman: Schwester
*Panyòl: hermana
*Polòy: siostra

## Istwa
Sòti nan mo fransè **sœur**.

## Referans

## Lyen deyò
Segond

## Adjektif
* Segond deziyen dezyèm ran nan yon seri de oswa plis antite, ki gen sèks feminen. Pa egzanp, konsènan de duèl, nou pral deziyen premye a epi dezyèm lan.

## Non komen
### Syans ak teknoloji
* Segond, yon inite mezi tan.
* Segond ak, yon mezi ang plan.
* Segond Asansyon dwat, yon inite mezi ang avyon yo itilize nan astwonomi.

### Espò ak sosyete
* Segond, nan kloti, se youn nan uit pozisyon yo.
*Segond (oswa dezyèm klas), non nòmal yo bay senkyèm klas etid segondè — klas segondè — nan sistèm lekòl franse a.

### Atizay ak kilti
* Segond, nan mizik ak teyori mizik, entèval ant de ton ansanm.

## Non pwòp
* *Seconde* (oswa *Secunde*, oswa *Secunda*), Prenon Rezèv tanpon fanm Laten demode.

## Gade tou
### Atik ki gen rapò
* 

## Nòt ak referans
Segondè

**Segondè** se ki vini apre, ki gen priyorite an dezyèm pozisyon.  Yon nivo lekòl nan peyi Ayiti ki vini apre lekòl primè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: secondaire
*Angle: secondary
*Alman: sekundär
*Panyòl: secondario

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèjan

**Sèjan** se yon grad nan yon gwoup militè ki gen plis pouvwa pase yon kaporal. Yon sèjan kèk fwa responsab pou antrene moun ki ap rantre nan yon kò militè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Sekle

Sekle, Dechouke zèb sou yon moso tè pou fè tè a bèl.  Kiltivatè sekle tè pou yo kapab plante grenn nan li.  Dechouke zèb nan mitan ti plant ki ap grandi pou bay yo libète pou yo grandi.  Travay yon kiltivatè fè pou kenbe plant li an sante. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sekou

Sekou, Rèl yon moun pou mande èd lè moun nan konnen li pa kapab defann tèt li san asistans yon lòt moun.  Yonn nan lis yon moun ki ap itilize òdinatè kapab sib pou jwenn enfòmasyon li ap chache.  Tout pwogram gen mo sekou a nan lis sèvis yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: secours
*Angle: help
*Alman: die Hilfe
*Panyòl: ayuda

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Seksyon

Seksyon, Yon moso, yon pati nan yon bagay.  ~ Riral, Pi piti divizyon politik nan zòn peyi Ayiti yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sele

**Sele** se mete sèl sou do yon bèt tankou cheval pou moun monte. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Seleksyon

Seleksyon, chwazi nan mitan plizyè bagay pou pran sa ki bon an.  Yon travay kèk òganism nan kò moun fè pou yo chwazi manje ki fèt pou rete andedan vant moun e ki kontribye pou fè moun gwosi epi voye sa ki pa bon pou kò a deyò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Semèl

Semèl, Pati anba yon bagay, tankou soulye, ki anpeche pye moun touche avèk tè a lè pye moun rantre nan li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèn

**Sèn**, Yon kote andedan yon gwo sal moun ranje pou fè teyat.  Yonn nan chak pati, moun ki ap fè film,  yo kole ansanm pou bay kantite tan yon film dire.  Yon moun ki nan yon sèn pa oblije rankontre avèk moun ki nan yon lòt pati nan film nan, men moun ki ap gade film nan ap wè yo ansanm.  Plizyè moun ansanm ki kanpe nan mitan yon ri, nan ti vil yo, ki ap joure, batay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: scène
*Angle: scene
*Alman: die Szene
*Panyòl: escena

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Senatè

**Senatè**  se yon non komen oubyen yon non pwòp ki ka refere a :

## Non komen

Yon *senatè* se yon manm nan Sena a (yo jwenn non sa nan Sena Women an).

nan peyi sa yo :
* Algérie, 
* Antigua, 
* Bahamas, 
* Barbade, 
* Belgique, 
* Belize, 
* Bolivie, 
* Burundi, 
* Cambodge, 
*Cameroun, 
* Canada, 
* Chili, 
* Colombie,
* Congo,
* Congo (RDC),
* Espagne, 
* États-Unis, 
* France, 
* Finlande, 
* Gabon, 
* Grenade, 
* Haïti, 
* Italie, 
* Jamaïque, 
* Jersey, 
* Jordanie, 
* Kazakhstan, 
* Kenya, 
*Lesotho, 
* Libéria, 
* Madagascar, 
* Mauritanie,  
*Nigeria, 
* Ouzbékistan, 
* Palaos, 
* Paraguay, 
* Philippines, 
* Pologne, 
* Roumanie, 
* Sainte-Lucie, 
* Sénégal, 
* Swaziland, 
* Thaïlande, 
* Trinité-et-Tobago, 
* Uruguay, 
* Zimbabwe.

## Sen kretyen

* Senatè Verona († ant 284 ak 305 ), evèk Veron nan epòk la  Diocletian ak Maximian. ; selebre 7 janvye  .
* Senatè Milan († alantou 480 ), Evèk Milan ; selebre 28 me nan Lès  ak 29 me nan Lwès  .
* Senatè Coutances († alantou 573 ), oswa *Senier*, *Senere*, *Senerus*, evèk Coutances ak Avranches nan Normandie ; selebre 18 septanm    .
* Senatè nan Albano († ? ), adore nan Albano nan peyi Itali ; selebre 26 septanm  .
* Senatè Langres ( † alantou 200/250 ), premye evèk Langres .

## Lòt moun

* Senatè Haenry Castille (1230-1303)

## Espò

* **Senatè Ottawa** aktyèl yo
* plizyè ekip hockey nan glas nan vil Ottawa yo te rele **Senatè Ottawa yo** nan yon  tan
Senbòl

**Senbòl** se yon siy ki reprezante siyfikasyon, imaj yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl: 
*Franse: symbole
*Angle: symbol
*Alman: symbol
*Panyòl: simbolo

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Senk

Senk, Sizyèm chif nan nonb pozitif yo.  5.  Dis divize pa de.  Kat plis en. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:sink(kreyòl mauricien)
*Franse: cinq
*Angle: five
*Alman: fünf
*Panyòl: cinco

## Etimoloji
Mo *senk* a soti nan lang franse a (*cinq*) ki soti nan yon mo laten (*quinque*).

## referans

## Kèk lyen
Sentiwon

Sentiwon, Yon moso kui kèk pwodiktè fè pou moun kapab mare rad nan senti yo.  Gason pase sentiwon nan pasan pantalon epi boukle sentiwon an; konsa li anpeche pantalon an desan nan pye yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Seramik

**Seramik** se matyè soup ki prepare avèk ajil oswa melanj ki tankou ajil avèk epi ki gen pwopriyete ki ka pèsonalize; li pwodui nan yon pwosesis kote yo modle yon objè epi yo chofe li awot tanperati, sa ki ogmante dansite objè a. Seramik se tou travay yon atizan ki kreye imaj yon bagay avèk ajil. Yon travay seramik kapab gwo tankou estati yon moun ou byen piti tankou bijou pou dekorasyon andedan kay.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Sere

**Sere**, Mete yon bagay yon kote pou pyès lòt moun pa kapab jwenn li.  Anpeche moun wè yon bagay.  Mare yon bagay pi di avèk yon kòd. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:tight
*Alman:
*Panyòl:ajustado

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Seremoni

Seremoni, Fèt moun fè pou fè sonje, selebre yon evènman ki te pase nan yon dat.  Nenpòt fèt pou nenpòt rezon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sereyal

**Sereyal**, Kèk manje ki fay anpil e ki pa kapab plen vant moun pou anpil tan paske yon ale nan vant moun pi vit pase manje ki lou yo.  Pwodiktè yo fè sereyal avèk bagay tankou mayi, ble e latriye epi yo pase li nan fou anvan yo mete li nan bwat. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: céréale
*Angle: cereal
*Alman: das Getreide
*Panyòl: cereal

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèt

Sèt, Setyèm chif nan nonb pozitif yo.   7.  Katòz divize pa de.  Dis mwens twa.  Sis plis en. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:set(kreyòl mauricien)
*Franse: sept
*Angle: seven
*Alman: sieben
*Panyòl: siete

## Etimoloji
Mo *sèt* a soti nan lang franse a (*sept*) ki soti nan yon mo laten (*septem*).

## referans

## Kèk lyen
Sètifika

Sètifika, Yon moso papye avèk ekriti sou li ki montre yon moun te etidye nan yon lekòl e li te fini etid la pou kantite tan nesesè a.  Dènye klas nan lekòl primè nan peyi Ayiti. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Setyèm

**Setyèm**, Yon plas, pozisyon ki rive nan menm nivo avèk sèt.  Pou rive nan setyèm, moun ki ap di pozisyon yo soti nan premye, dezyèm, twazyèm, katriyèm, senkyèm epi sizyèm. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèvant

Sèvant, Yon moun ki ap sèvi lòt moun.  Yon moun ki gen pou djòb netwaye, fè manje, lave e pase rad pou tout moun ki ap viv nan kay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèvi

Sèvi, Fè travay yon moun pou li san touche pou sa.  Fè yon travay pou yon moun.  Travay yon moun ki bay yon lòt moun bagay pou li bwè, manje pandan moun sa andedan kay li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: sévir
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèvis

Sèvis, Aksyon yon moun ki sèvi yon lòt moun.  Aksyon yon moun ki fè yon travay, yon lòt moun te gen pou li fè, san li pa touche pou sa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:servis(kreyòl seychellois)
*Franse: service
*Angle:service
*Alman:
*Panyòl:servicio

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèvitè

Sèvitè, Yon moun ki itilize yon moso tan, tout tan nan lavi li pou sèvi lòt moun.  Yon moun, yon bagay ki ap sèvi moun.  Yon gwo òdinatè ki gen anpil lòt ti òdinatè ploge sou li pou pèmèt tout ti òdinatè sa yo itilize resous, tankou pwogram avèk memwa, gwo òdinatè a gen sou li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèvyèt

**Sèvyèt** se yon moso twal ki kapab resevwa anpil dlo anvan li kòmanse mouye e moun itilize twal sa a pou siye kò yo lè yo fini benyen, pou siye nenpòt pati nan kò.  Gen gwo sèvyèt e gen ti sèvyèt pou tout pati nan kò moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Sèz

Sèz, Disetyèm nonb pozitif ki gen de chif nan li:  en (1) avèk sis (6).  16. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Chalè

**Chalè** se yon wotè tanperati a monte ki fè moun santi lè a cho.  Chalè fè moun swe, esoufle e malad.  Nan peyi Etazini, chalè konnen touye moun ki gen pwoblèm sante. Chalè se yon enèji tèmik ki sikile ant yon sibstans ki cho anpil ak yon sibstans ki frèt anpil. 

## Referans
Chanje

Chanje, Mete yon bagay nan plas yon lòt.  Bay, resevwa yon bagay nan plas yon lòt.  Retire fòm koulè yon bagay te genyen pou bay li lòt fòm, lòt koulè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: changer
*Angle: to change
*Alman: verändern
*Panyòl: cambiar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chanjman

**Chanjman** se aksyon lè moun chanje bagay. Chanjman se rezilta sa aksyon nan.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chanm

**Chanm** se yon divizyon andedan yon kay. Yon kote tout senatè ou byen depite yon peyi reyini pou yo travay.  ~ Kouche, Yon chanm nan yon kay ki fèt sèlman pou kouche.  Li gen yon kabann, yon amwa, yon pandri e kèk fwa menm yon twalèt e latriye.  ~ Manje, Yon chanm nan yon kay ki fèt sèlman pou manje .  Li gen nan li yon tab avèk tout bagay ki gen rapò avèk manje tankou gad-manje, asyèt, kiyè, anba-plat, kouvrepla e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:lasanm( créole seychellois)
*Franse: chambre
*Angle: bedroom
*Alman: das Zimmer
*Panyòl:habitación

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chans

chans, Avantaj, opòtinite moun benefisye, jwenn san yo pa ranpli kondisyon nesesè pou yo te benefisye, jwenn avantaj, opòtinite sa yo.  Yon rezilta moun jwenn san konnen mwayen li pase pou rive jwenn rezilta a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chante

**Chante**, Yon tèks ki ekri yon fason pou moun kapab li li avèk yon vitès pi dousman pase jan moun pale e anpil moun kapab pran plezi lè yo ap koute li.  Pase anpil tan pou di yon mo e kontinye fè menm jan pou tout ou byen plizyè gwoup mo nan yon tèks pou jis rive nan finisman tèks la.  Tèks yon ekriven ekri pou li menm ou byen lòt moun pase anpil tan ap di mo yo avèk yon vitès pi dousman pase jan moun pale. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: chanter
*Angle: to sing
*Alman: singen
*Panyòl: cantar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chantè

chantè, Sanba.  Moun ki fè chante, ki konnen kijan pou li chante nenpòt chante epi fè moun renmen chante a.  Moun ki toujou anvi chante li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: chant
*Angle: singing 
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chapèl

**Chapèl**, se yon batiman relijye, ke ou souvan jwenn nan yon kominote. Kèk fwa batiman sa konn nan yon espas pròp a limen m, konsa tou ou konn jwen li endegre ak de lòt batiman ( lekòl, fondasyon, inivèsite etc..).  

Yon chapèl deziyen swa yon batiman relijye segondè nan yon pawas, oswa yon lye adorasyon nan yon batiman oswa yon gwoup batiman ki gen yon fonksyon espesifik (chato, lopital, lekòl), simityè, elatriye). Pi souvan chapèl yo sitiye sou koulwa bò yon legliz, answut nou pale de chapèl lateral.

## Etimoloji

## Istwa

## referans

## Kèk lyen

* Chapèl Sikstin
Chapit

chapit, Yonn nan chak gwo divizyon, pati yon liv kote ekriven an pale de yon sijè ki sanble li diferan de lòt pati nan liv la.  Travay yon bòkò fè pou yon moun ki vini kote li pou chache konnen yon verite. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chache

Chache se fouye nan mitan plizyè bagay pou rive jwenn yon bagay.   Gade plizyè bagay byen pou rive jwenn yonn, pou pi piti, nan li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chavire

Chavire, Pran yon pozisyon tankou lè tèt la vini anba epi pye yo ale anlè.   Yon machin ki kouche sou yon kwen li, tèt anba, nan yon falèz. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chèf

chèf, Moun ki gen pouvwa e fòs pou gouvène tankou yon prezidan, yon wa, e latriye.  Nenpòt militè.  ~ Seksyon, Non moun ki te reponsab seksyon riral nan peyi Ayiti yo te genyen.  chèf seksyon yon te gen anpil pouvwa nan men yo paske yo te milisyen tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen
Chèk

**chèk**, Yon moso papye yon bank bay yon kliyan li pou fè konnen moun sa a te fè yon biznis avèk bank la pou kenbe lajan pou li epi peye nenpòt moun ki parèt devan bank la avèk moso papye sa a ki gen non moun nan, yon motan kòb la an chif e an lèt, dat jou a ou byen nenpòt dat rezonab, siyati kliyan bank la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: cheque
*Angle: check
*Alman:
*Panyòl: cheque

## Istwa
Istwa mo sa

## referans
## Kèk lyen