open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Farad

**Farad** (senbòl: **F**), ki pran nan non fizisyen Michael Faraday, se inite ki sòti kapasite elektrik Sistèm Entènasyonal (SI).

Yon farad se kapasite yon kondiktè elektrik izole kote yon adisyon  lakòz yon ogmantasyon nan potansyèl li nan  (aspè elektwostatik). Chaj elektrik sa a ki konpoze de  aktyèlman reprezante yon chaj elektrik . Koulonb la se tou kantite elektwon ki travèse chak segonn seksyon yon kondiktè ki pote yon kouran  (aspè elektwodinamik). Wè yon lòt fason, kapasite yon kondiktè se kapasite li pou konsève yon chaj yon koulonb pou chak volt adisyonèl nan potansyèl li.

Nenpòt kondiktè dwe konsidere kòm yon "rezèvwa" elèktron, ki kapab plis oswa mwens ranpli lè l sèvi avèk yon kontak elektrik ak yon dèlko elèktron oswa vide ak yon reseptè elèktron.

Kapasite sa a atribiye a kondiktè elektrik la sèlman depann sou fòm nan kondiktè a. Pa egzanp, si nou konsidere Latè kòm yon esfè kondiktè ki gen  an dyamèt, nou jwenn yon kapasite ~ (~).

Eleman elektwonik yo rele "kondansateur" sèvi ak pwopriyete sa a men lè yo asosye de kondiktè (oswa plis), chak nan kondiktè yo egzèse "enfliyans" li yo, si sa posib total, sou lòt kondiktè a. Li se anba kondisyon sa a nan enfliyans elektwostatik nan yon kondiktè sou lòt la ke kondansateur yo itilize nan elektwonik yo fabrike.

Nan inite baz SI:

\mathrm{F
= \dfrac{A \cdot s}{V}
= \dfrac{J}{V^2}
= \dfrac{W \cdot s}{V^2}
= \dfrac{C}{V}
= \dfrac{C^2}{J}
= \dfrac{C^2}{N \cdot m}
= \dfrac{s^2 \cdot C^2}{m^2 \cdot kg}
= \dfrac{s^4 \cdot A^2}{m^2 \cdot kg}
= \dfrac{s}{\Omega}
= \dfrac{kg \cdot m^2}{V^2 \cdot s^2}}


A = anpè, V = volt, C = koulonb, J = joul, m = mèt, N = newton, s = dezyèm, W = watt, kg = kilogram, Ω = ohm

Inite sa a nan pratik trè gwo. Anjeneral nou itilize submiltip li yo, mikrofarad (senbòl: µF), nanofarad (senbòl: nF) ak pikofarad (senbòl: pF).

Pandan plizyè ane, nou te kapab jwenn eleman elektwonik sou mache a: "super-kondansateur" ak yon kapasite varye ant youn ak mil farad. Kondansateur sa yo gen yon vòltaj fonksyònman ki ba ase, nan lòd . Mete yon kantite "super-bouchon" sa yo nan seri ak paralèl fè li posib pou jwenn yon kalite batri ki kapab estoke ase enèji pou itilize nan transpò (rekiperasyon enèji frenaj). Sa a kapab yon altènativ a akimilatè nan sèten aplikasyon.

## Gade tou
Bobin (elektrisite)

Yon **bobin**, **bobin endiktans**,  **[[ solenoyid]]**, **oto-endiktans**, **self-inductance** oswa pafwa **self**(pa anglisis) se yon konpozan komen nan jeni elektwonik ak elektwonik. Yon bobin konsiste de yon likidasyon fil kondiktif posib alantou yon nwayo ki fèt ak fewomayetik materyèl ki kapab yon asanble fèy fèy metal oswa yon blòk ferit. Fizisyen ak enjenyè franse yo souvan rele li pa synecdoche "**[[endiktans]]**", tèm sa a ki deziyen pwopriyete karakteristik bobin la, ki se *opozisyon li a varyasyon aktyèl la nan. vire li yo*.  

Yon sikwi indiktè karakterize pa endiktans li yo, ki se rapò vòltaj ak pousantaj chanjman aktyèl la. Nan Sistèm Entènasyonal Inite yo (SI), inite enduktans la se henry (H), ki rele apre, Joseph Henry , yon syantifik Ameriken nan 19yèm syèk la. Nan mezire sikui mayetik, sa a se ekivalan a weber/ampere. Enduktè yo gen valè ki tipikman varye ant 1 µH (10-6 H) a 20 H. Anpil induktè gen yon fè oswa ferit nwayo mayetik andedan bobin induktè a, ki sèvi pou ogmante chan mayetik la ak Se poutèt sa enduktans la. Ansanm ak kondansateur ak rezistans, induktè yo se youn nan twa eleman lineyè pasif ki fòme sikui elektwonik yo. Inductors yo lajman itilize nan altène kouran (AC) ekipman elektwonik, patikilyèman nan ekipman radyo. Yo ka itilize yo bloke kouran altènatif pandan y ap pèmèt aktyèl dirèk pase, induktè ki fèt pou objektif sa a yo rele bobin toufe . Yo itilize yo tou nan filtè elektwonik pou separe siyal diferan frekans, epi an konbinezon ak kondansateur pou fè LC circuits, yo itilize pou branche radyo ak televizyon récepteurs.

## Deskripsyon
Pati ki pi vizib la se yon likidasyon fil kondiktif.

Espas ki nan mitan vire sa yo rele nwayo a. Li ka vid oswa gen ladan yon pati ki fèt ak ferwomayetik materyèl ki favorize elektwomayetik endiksyon, yo nan lòd yo ogmante valè a nan induktans. Nwayo a ka yon konplètman oswa pasyèlman fèmen sikwi mayetik pou amelyore linearite nan enduktans la.

Sikwi mayetik yon bobin ki gen yon nwayo ka "satire" si yon moun eseye pwovoke yon flux ki pi gran pase valè limit akseptab nan nwayo a; nan moman sa a, valè enduktans bobin la tonbe. Pou ogmante retisans bobin ak reta saturation, yo ka bay yon ouvèti, ki rele gap lè, nan nwayo a.

Yon espas lè a esansyèl pou operasyon tèt lekti/ekri aparèy tankou: anrejistre kasèt ak kasèt mayetik, disk difisil nan òdinatè

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans
Transpò enèji elektrik

**Transmisyon enèji elektrik** se mouvman masiv enèji elektrik soti nan yon sit pwodiksyon, tankou yon izin elektrik, nan yon sous-stasyon.  liy yo ki fasilite mouvman sa a fòme Rezo Transmisyon. Sa a se diferan de fil elektrik lokal ant estasyon segondè vòltaj yo ak kliyan yo, ki fòme distribisyon enèji elektrik. Rezo transmisyon ak distribisyon konbine yo fòme grile elektrisite.

Yon Gwo Grid Synchrone Zòn (DC Voltage Mesh Grid), konnen tou kòm yon entèkoneksyon nan Amerik di Nò, konekte dirèkteman yon gwo kantite dèlko livrezon pouvwa nan Altènatif aktyèl (AC) ak idantik *frekans* nan yon gwo kantite konsomatè yo. Pa egzanp, gen kat gwo entèkoneksyon nan Amerik di Nò (, Eastern Interconnection, Interconnexion du Québec ak  (ERCOT) ). Rezo Synchrone Kontinantal Ewopeyen an konekte pifò peyi nan rejyon sa a.

Istorikman, pwodiksyon ak transpò elektrisite te souvan sijè a nan yon monopoli legal ki te dirije pa konpayi piblik yo. Tou de te Dereglementation nan ane 1990 yo.

## Sistèm
Pifò liy transmisyon yo se wo oswa trè wo-vòltaj altène kouran twa-faz (AC), byenke single-phase AC pafwa yo itilize nan sistèm kouran. ray tren]]. Teknoloji segondè-vòltaj kouran dirèk (HVDC) yo itilize pou pi gwo efikasite sou distans trè long (tipikman dè santèn de kilomèt). Teknoloji HVDC yo itilize tou nan kab pouvwa soumaren (tipikman pi long pase 50 km) ak nan echanj pouvwa ant rezo ki pa senkronize youn ak lòt. Lyen HVDC yo itilize pou estabilize rezo distribisyon pouvwa gwo pouvwa kote toudenkou nouvo chaj oswa pann kouran nan yon pati nan rezo a ka mennen nan pwoblèm distribisyon ak echèk kaskad.

Elektrisite transmèt nan wo vòltaj (115 kV oswa plis) pou diminye pèt enèji ki rive nan transmisyon long distans. Anjeneral, pouvwa a transmèt pa liy elektrik anlè. transmisyon pouvwa anba tè gen yon pri enstalasyon siyifikativman pi wo ak pi gwo limit operasyonèl, men diminye depans antretyen. Transmisyon anba tè pafwa yo itilize nan zòn iben oswa kote ki sansib pou anviwònman an.

Absans depo enèji elektrik nan sistèm transmisyon mennen nan yon sèten limit. Enèji elektrik dwe pwodwi nan menm vitès la nan ki li se boule. Yon sistèm kontwòl sofistike nesesè pou asire ke pwodiksyon elektrisite swiv demann trè pre. Si demann pou elektrisite depase rezèv, move balans lan ka lakòz enstalasyon jenerasyon an ak ekipman transmisyon yo dwe dekonekte oswa otomatikman fèmen pou anpeche domaj. Nan ka ki pi mal la, sa ka mennen nan yon seri pann kaskad ak yon gwo pann rejyon (blackout). Egzanp yo enkli pann kouran ki nan nòdès Etazini nan 1965, 1977 ak 2003, epi gwo blakawout nan lòt pati nan Etazini nan 1996 ak [2011] ]. Rezo transmisyon elektrik yo konekte nan rezo rejyonal yonasyonal, e menm kontinantal, pou redwi risk pou yon echèk konsa nan bay plizyè [Redondancy (Engineering)|redondans chemen ak altènativ pou kouran kouran si pann sa yo rive. Konpayi transmisyon elektrisite detèmine kapasite maksimòm serye chak liy (anjeneral mwens pase limit fizik oswa tèmik li yo) pou asire ke kapasite ki disponib disponib nan ka yon echèk nan yon lòt pati nan rezo a.

## Transmisyon lè

## Nòt ak referans
Anri (inite)

**Anri**  (senbòl: **H**) se inite ki sòti nan endiktans nan Sistèm Entènasyonal (SI), Ameriken an nonmen non. fizisyen Joseph Henry. Li te dekouvri endiksyon pwòp tèt ou ak prensip endiksyon elektwomayetik kouran pwovoke.

## Definisyon
Endiktans yon sikwi se  si yon kouran k ap koule nan sikwi sa a varye yon fason inifòm nan pousantaj  pwodui nan tèminal li yo yon fòs elektwomotè .

Nan inite baz SI:

:  =  =  = .

## Nòt ak referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

* Bobin (elektrisite)
* Solenoid
* Oto-endiksyon
* chan mayetik
Tibin vapè

Yon **tibin vapè** se yon machin ki extrait enèji tèmik nan vapè anba presyon epi sèvi ak li pou pwodui travay mekanik nan wotasyon arbr pwodiksyon an. Sir Charles Parsons te envante vèsyon modèn la an 1884.

Paske tirbin nan jenere yon mouvman wotasyon, li patikilyèman byen adapte pou kondwi yon jeneratè elektrik;– apeprè 90% nan pwodiksyon elektrisite Ozetazini (1996) te fèt ak turbin vapè.  . Turbine vapè a se yon fòm motè tèmik ki dwe anpil nan efikasite tèmodinamik amelyore li yo ak itilizasyon plizyè etap nan ekspansyon vapè, sa ki lakòz yon rezilta ki toupre [ekspansyon revèsib] ideyal la. ] pwosesis.

== Istwa ==

Premye aparèy ki ka klase kòm yon turbin vapè se te yon ti kras plis pase yon jwèt, klasik [Aeolipyl, ki te dekri nan  syèk la pa Matematisyen grèk la Heron. nan Alexandria nan Women peyi Lejip.An 1551, Taqi al- Din nan Otoman Peyi Lejip la dekri yon turbin vapè ki gen aplikasyon pratik se wotasyon yon krache. Italyen Giovanni Branca (1629) ak pa John Wilkins nan Angletè (1648)). Aparèy yo dekri nan Taqi al-Din ak Wilkins yo jodi a ke yo rekonèt kòm rotisseries ki mache ak vapè. An 1672, Segner ak Euler, ki te konsakre de kominikasyon pou li.

Tibin a vapè modèn te envante an 1884 pa Sir Charles Parsons, ki gen premye modèl ki te konekte ak yon dynamo ki te pwodwi  () elektrisite. Envansyon Parsons te fè elektrisite bon mache ak abondan posib, e li te revolisyone anbakman ak marin la. Modèl Parsons la se kalite reaksyon. Lisans li te patante ak turbin li te amelyore yon ti tan apre pa yon Ameriken, George Westinghouse. Pouvwa a nan turbin Parsons yo te pwouve tou yo dwe évolutive sou yon echèl gwo. Parsons te gen satisfaksyon nan wè envansyon li te adopte pa tout gwo estasyon elektrik nan mond sa a, ak gwosè dèlko yo te ogmante soti nan premye nan  nan inite nan  nan kapasite. Pandan lavi Parson, kapasite pwodiksyon yon inite ogmante apeprè , ak pouvwa total jeneratè yo te konstwi pa konpayi l *C. A. Parsons and Company* ak pwopriyetè yo, pou rezon tè sèlman, te depase trant milyon puisans.

## Referans
Charles Algernon Parsons

**Charles Parsons** (London,  – Kingston (Jamayik), (mouri 11 fevriye 1931) se te yon Britanik enjenyè li te ye paske li te envante premye turbin vapè an 1884. Li te travay nan konsepsyon turbin ak dinamo ak plis jeneralman nan pwodiksyon pouvwa. Travay sa a pral gen yon gwo enfliyans nan jeni naval ak elektrik. Li devlope tou ekipman optik pou pwojektè ak teleskòp.

## Biyografi
Li te fèt nan Lond, Parsons se te pi piti pitit gason pi popilè astwonòm William Parsons, 3yèm Earl of Rosse. Li te ale nan Trinity College nan Dublin ak St John's College nan Cambridge, li te gradye ak onè nan matematik. Apre sa, li te antre nan konpayi jeni WG Armstrong nan Newcastle kòm yon apranti (yon etap etranj pou pitit gason yon Earl) epi answit li te kite pou Kitsons nan Yorkshire kote li. te travay sou pwopilsyon tòpiyè. An 1884 li te rantre nan Clarke, Chapman and Co., yon manifakti machin bato toupre Newcastle, kòm tèt devlopman ekipman elektrik. Li devlope turbine l 'la nan 1884 epi imedyatman itilize li pou kondwi yon dèlko elektrik ke li te tou fèt.
    
Nan 1889 li te fonde pwòp konpayi l, C. A. Parsons and Company nan Newcastle yo pwodwi turbo-dèlko nan konsepsyon li yo. An 1894 li te refè kèk dwa lisans nan men Clarke Chapman epi answit li te etabli Parsons Marine Steam Turbine Company toujou nan Newcastle. Nan mwa jen 1897, turbine li yo te mache yatch *[[Turbinia]]* ki te demontre yon vitès remakab pandan yon revizyon naval nan kòt Portsmouth pou demontre gwo potansyèl nouvo teknoloji sa a, ki te rive nan yon vitès 34. ne pandan ke lòt bato yo pa te depase 27 ne. Yon pati nan vitès sa a te atribiye a mens, ki lejè kòk asye bato a. *Turbinia* kounye a nan ekspozisyon nan Mize Discovery nan Newcastle.

Amiralite Britanik la te konvenk pa nouvo mòd pwopilsyon sa a epi li te bay lòd de premye destriktè ekipe ak turbin vapè, HMS *Viper* ak HMS *Cobra*.

An 1925, Charles Parsons te achte Grubb Telescope Company epi li te chanje non li Grubb Parsons.

Yo te bay Parsons Meday Rumford Sosyete Wa a an 1902 ak Meday Franklin an 1920. Yo te fè l kòm kòmandan Knight Order of the Bath an 1911  epi li te resevwa Order of Merit an 1927. An 1929, Iron and Steel Institute te bay li meday lò Bessemer.

Konpayi Turbine Parsons la te siviv fondatè li a nan zòn Heaton toupre Newcastle e jodi a se yon sipòtè gwoup Alman Siemens, pafwa yo rele Siemens Parsons. Grubb Parson te egziste jiska 1985 nan Newcastle.

Kay zansèt fanmi Parsons la, Birr Castle, nan Iland jodi a gen yon mize sou kontribisyon fanmi Parsons nan syans ak teknoloji, ak yon seksyon sou travay teknoloji naval Charles Parsons.

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn
Santral elektrik

Yon **santral elektrik** se yon sit endistriyèl ki fèt pou pwodiksyon elektrisite. Plant elektrik yo bay elektrisite, pa mwayen rezo elektrisite, bay konsomatè, moun oswa endistriyalis byen lwen izin elektrik la. Pwodiksyon elektrisite a se konvèsyon an enèji elektrik yon enèji prensipal ki ka swa mekanik (fòs van an, fòs dlo rivyè yo, mare, elatriye), oswa chimik (reyaksyon oksidorediksyon ak gaz, fosil oswa non, tankou byomass), swa nikleyè, oswa solè.

Enèji prensipal sa yo kapab enèji renouvlab (Biomass) oswa konstitye resous ki gen rezèv mondyal yo limite (konbistib fosil ).

## Istwa
An 1878, an Ewòp, yon estasyon idwolik  te konstwi nan Saint-Moritz nan Swis.

Premye izin elektrik Ozetazini, Pearl Street Station, te komisyone nan dat 4 septanm 1882 pa Thomas Edison.  nan pati anba Manhattan, ki pèmèt ekleraj elektrik fonksyone nan biwo *[[The New York Times|]]* ak lòt bilding alantou . Plant elektrik ki bay sèlman kouran dirèk ka sèlman efektivman bay yon ti zòn jeyografik. Premye dèlko a, ki rele "Jumbo", se pi mwens efikas pase sa yo jodi a: li gen yon pwodiksyon de  enèji nan chabon yo itilize a. Kèk ane apre, sepandan, Edison te wè benefis kojenerasyon lè l sèvi avèk chalè depase ki pwodui nan dèlko elektrik la pou chofe bilding yo.

Nan kòmansman , tout estasyon tèmik modèn yo sèvi ak machin surchof ekspansyon miltip, compound an jeneral ak yon pouvwa . Soti nan , nan yon kantite ka ase, yo itilize trip ekspansyon, pafwa ekspansyon kat fwa. Kote izin elektrik yo chwazi dapre pwoksimite liy tren ki bay gaz ak pwoksimite kou dlo a, ki nesesè pou founi chodyè yo ak travay refwadisman kondansasyon an. Èstime nan machin yo ak gwo pwa nan divès kalite konpozan yo vin tounen yon antrav reyèl pou gwo izin elektrik, ki chita nan souvan ti kote ak kote tè se chè. Sa a se sa ki piti piti mennen nan itilizasyon Turbin vapè. Okòmansman, de sistèm yo coexist.

Envansyon Charles Parsons te fè elektrisite bon mache ak abondan, epi li te revolisyone anbakman ak marin la. Li pran priyorite sou motè a vapè, ki detronize. Premye modèl la konekte ak yon dynamo ki jenere  () elektrisite. Demonstrasyon konplè efikasite turbine a fèt nan Elberfeld nan Almay, ak yon inite . Lisans li te patante ak turbin li te amelyore yon ti tan apre pa George Westinghouse. Pouvwa a nan turbin Parsons tou pwouve yo dwe évolutive sou yon gwo echèl. Parsons gen satisfaksyon lè l wè envansyon li te adopte pa tout gwo estasyon elektrik yo nan mond sa a, ak gwosè a nan Jeneratè elektrik te ogmante depi premye a, soti nan  nan inite. nan  kapasite. Pandan lavi Parson, kapasite pwodiksyon yon inite te miltipliye pa apeprè . Baz teyorik ak syantifik deja trè elabore eksplike evolisyon turbine a, kontrèman ak sa ki te pase ak motè a vapè.

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Apendis

### Lyen deyò
Enèji ewolyèn

**Enèji van** se enèji van, ki gen fòs kondi (enèji sinetik) yo itilize nan mouvman kannòt navige yo ak lòt machin. oswa transfòme pa mwayen yon dèlko van, tankou yon tibin van oswa yon moulin van, an divès kalite enèji ki ka itilize. Enèji van se yon enèji renouvlab.

Enèji van se yon sous enèji tanzantan ki pa pwodui sou demann, men dapre kondisyon Meteo; Se poutèt sa li mande pou ranplasman pwodiksyon oswa enstalasyon depo pandan peryòd li yo nan indisponibilite. Sa yo ka prevwa ak jistis bon presizyon.

Pati nan pouvwa van nan pwodiksyon elektrisite mondyal la te rive nan 6.5% nan 2021 epi yo estime a 7.2% nan 2022. Pouvwa van an se sitou devlope nan Lachin (36.2% nan total mondyal la an 2022), Etazini (20.9%) ak Almay (6.0%). Peyi yo kote pati nan pouvwa van nan pwodiksyon elektrisite pi wo a nan 2022 se Denmark (54%), Pòtigal (27.3%), Wayòm Ini a (24.7%), Espay (21.5%) ak Almay (21.3%). Pati Lachin nan nouvo enstalasyon an 2022 te kanpe nan 48.5%. Apre anviwon 40 ane devlopman, vanyan an te travèse papòt senbolik yon terawatt kapasite enstale nan mond lan nan .

## Etimoloji
Mo "van" vle di . Li pran nan men Aeolus, bondye van yo nan mitoloji grèk. Mo a parèt nan  pou deziyen gip eoliyen an epi yo itilize pou dekri dèlko van yo soti nan 1907 kòm "motè van" oswa "machin van".

## Istwa

Enèji van yo te itilize depi lèzòm mete vwal nan van an; pi ansyen itilizasyon enèji van an se voile: endikasyon sijere ke li ta te itilize nan Aegean Lanmè osi bonè ke lè . Populasyon Oseyani a te gendwa fèt pa navige. Kòd Hammurabi, ki date alantou 1750 , deja mansyone windmills jenere enèji mekanik. Machin sa yo te itilize pou moulen grenn ak ponp dlo te devlope nan teritwa Iran, Afganistan ak Pakistan soti nan .

## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Gade tou

### Filmografi
* .
* *[[Éoliennes : Du rêve aux réalités]]*, film documentaire anti-éolien.

### Liv- piblikasyon

* en 10 questions L’éolien en 10 questions, guide pratique, Agence de l'environnement et de la maîtrise de l'énergie
* de l’éolien 2020 L’observatoire de l’éolien 2020, Capgemini, France énergie éolienne
* Conditions et prérequis en matière de faisabilité technique pour un système électrique avec une forte proportion d’énergies renouvelables à l’horizon 2050, RTE et Agence internationale de l'énergie
* et réponses sur l’énergie éolienne Questions et réponses sur l’énergie éolienne – Syndicat des énergies renouvelables
* Patrice Cahart, *La peste éolienne*, collection Alerte, Hugo Doc, 2021, 160 pages, 
* Fabien Bouglé, *Éoliennes : La Face noire de la transition écologique*, Éditions du Rocher, 2019, 240 p. 
* Antoine Waechter, *Le scandale éolien*, éditions Baudelaire, 2019, 98 p., 
* Pierre Dumont, Denis de Kergolay, *Éoliennes : chronique d'un naufrage annoncé*, Éditions Les Pérégrines, 2018, 153 p., 
* Jean-Louis Butré, *Éolien, une catastrophe silencieuse : Coûts, nuisances, efficacité, les chiffres qui font peur*, éditions L'Artilleur, 2017, 160 p.
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Lyen deyò
* Wiki Éolienne Base de connaissances sur l'énergie éolienne
* Ressources en ligne par l'Association mondiale de l'énergie éolienne (*World Wind Energy Association - WWEA*)
Anpoul

Paj sa a gen paj dezabigwize pou **Anpoul** ak **L'Ampoule**.

Yon ampoule se yon veso.

## Anpoul
**Anpoul** ka refere a:

### Elektrisite
* anpoul oswa **anpoul elektrik**, lanp enkandesan;
* anpoul santenè oswa **Livermore bulb**, anpoul elektrik ki te klere depi 1901;

### Famasi
* anpoul, ki gen medikaman oswa pwodui kosmetik.

### Ekipman laboratwa
* anpoul brom oswa **poul vide**, enstriman pou vide degoute;
* separating antonwa, enstriman pou separe de likid ki pa melanje.

### Litiji
* Sent Anpoul, veso ki genyen lwil apa pou Bondye yo itilize pou kouwònasyon wa Lafrans yo.

## Anpoul la
**Anpoul limyè a** ka refere a:
* L'Ampoule, mezon piblikasyon franse.
William Fothergill Cooke

Sir **William Fothergill Cooke** se yon envantè Britanik, ki fèt  nan Ealing e li te mouri  nan Farnham nan konte Surrey. Li se ko-envantè ak Charles Wheatstone telegraf elektrik ki pote non yo: telegraf Cooke and Wheatstone. Li te nonmen chevalye an 1869.

## Biyografi

## Apendis

### Atik ki gen rapò

* Istwa telekominikasyon yo

### Lyen ekstèn
Charles Wheatstone

**Charles Wheatstone** se te yon fizisyen ak envantè angle, ki te fèt  nan Banrwood toupre Gloucester e li te mouri nan Pari nan .

Nou dwe l an patikilye:

* concertina angle a;
* youn nan premye mikwofòn yo;
* Pon Wheatstone;
* stereoskopi ak miwa ak prensip stereoskopi (1838);
* premye telegraf elektrik , soti nan London rive nan Birmingham (1838);
* Playfair chifreman, yon metòd simetrik chifreman.

Li te bay Meday wayal la nan 1840 ak 1843, ak Meday Copley nan 1868.

## Biyografi

## Travay
### Premye telegraf elektrik

Wheatstone te etabli an Jiyè 1837, nan nò London, premye koneksyon telegraf fil (). Telegraf filaire sa a te itilize yon sistèm zegwi magnetized k ap deplase nan direksyon lèt atravè yon kouran elektrik. Li te soti dirèkteman nan travay André-Marie Ampère sou elektwomayèt la.

### Stereoskopi ak premye imaj sekou yo

Li te dekri pou premye fwa, nan 1838, prensip pèsepsyon soulajman gras a vizyon binokilè (tou stereoskopi oswa *stereopsis*). Li imedyatman te fèt pè estereyoskopik desen, answit foto estereyoskopik e li te envante aparèy ki pèmèt yo obsève yo an sekou: stereoskop la. Premye modèl sa a te gen de miwa dwat ang, byento swiv pa yon modèl ki pi bèl ak de oculaires, an kolaborasyon ak David Brewster ki te distribye li lajman.

Li te tou prezante pseudoscope (ki soti nan ki li te pran non an nan grèk *ψευδίς σκοπειν*) an 1852

### Lòt eksperyans
Li te eseye, san siksè reyèl, mezire vitès aktyèl la nan yon sikwi elektrik. Aparèy li a, lè l sèvi avèk miwa wotasyon, Foucault ak Fizeau te reyitilize answit nan eksperyans ki mezire vitès limyè a.

### Piblikasyon
* *Fizyoloji nan vizyon* (1852)
* *Mikwoskòp binokilè* (1853)
* * Pwogresyon aritmetik* (1855)

## Nòt ak referans

## Apendis
### Atik ki gen rapò
* stereoskopi
* telegraf, telegrafi elektrik

### Lyen ekstèn
Kiichiro Toyoda

**Kiichiro Toyoda** (豊田喜一郎, *Toyoda Kiichirō*) fèt  e li te mouri  nan Japon. , se yon endistriyèl  Japonè ak pitit gason Sakichi Toyoda, fondatè gwoup Japonè Toyota. An 1937, li te kreye manifakti machin Toyota Motor Corporation.

## Biyografi
Kiichiro Toyoda se yon ansyen manifakti tise konvèti nan motè combustion entèn yo. Yon ti tan anvan l mouri, papa l, Sakichi Toyoda, te ankouraje l pou l suiv rèv li e pou l te parye sou endistri otomobil la. Kiichiro Toyoda te kreye Toyota Motor Corporation an 1937.

An 1936, li te pwodwi premye machin pwodiksyon Toyota a, *[[Toyota AA]]*.

An 1937, Kiichiro Toyoda te aplike prensip *[[Jist-in-time (gestion)|Just-in-time]]* ("Jist-in-time", JIT). Soti nan ane 1940 yo, li te kolabore ak kouzen li ak konfidan, Eiji Toyoda, pou sistematize JIT la ak ratrape ak Etazini.

An 1948, li te demisyone nan pozisyon li nan konpayi an apre lavant pòv ak rentabilité. Li te mouri kat ane apre, nan , epi li te gen 57 an.

An 1957, kouzen li Eiji Toyoda, te vin chèf Toyota e li te sipèvize ekspansyon siksè li atravè mond lan ak lansman machin nan, ''[Lexus] ]' '.

 ki te fèt nan [Nagoya an 1925, pitit gason Kiichiro Toyoda, te pran plas li depi 1982 pou rive 1992. Pitit gason Shoichiro, Akio Toyoda te depite Katsuaki Watanabe anvan. vin prezidan ak manadjè jeneral Toyota Motor Corporation an 2009.

## Nòt ak referans

## Gade tou
### Sous

### Atik ki gen rapò
* Toyota Motor Corporation
* Toyota (Aichi)

### Lyen ekstèn
Elektwokisyon

**Elektwokisyon** se  nan bèt la, moun enkli. Nan yon ka ki pa favorab, yon kouran altènatif de  a  travèse kè yon èt vivan pou yon segond, ka lakòz fibrilasyon ventrikulè, letal sof si entèvansyon trè rapid.

## Definisyon altènatif
*[[Le Petit Larousse]]* bay definisyon sa a: . Sepandan, li presize ke definisyon sa a soti nan langaj chak jou epi karakterize li ak tèm "abizif".

Yon lòt bò, pou sit *[[Asirans sante an Frans|Ameli]]*, elektwokisyon mennen nan lanmò.

## Kòz lanmò
Lanmò ka akòz:

* yon fibrilasyon ventrikulè nan myokad la, ki mennen nan yon desinkronizasyon nan kontraksyon nan selil misk yo (kadyomosit) nan de vantrikil yo (yon pwosesis diferan de "senp" fibrilasyon atriyal);
* yon kontraksyon envolontè ak spastic nan misk respiratwa yo (tetani) ki pral bloke vantilasyon (ki mennen nan asfiksi fatal nan kèk minit);
* gwo destriksyon tisi: rabdomyolysis, boule;
* chòk ki asosye ak chòk elektrik (mouvman envolontè, tonbe).

Lanmò ka rive lè kouran ki pase nan kè a depase  pou  oswa menm  pou . Sinon, nou pale de electrization.

## Elektwokisyon itilize pou fè yon ekzekisyon
Elektwokisyon kapab yon metòd ekzekisyon, patikilyèman atravè itilizasyon chèz elektrik. Metòd sa a yo itilize nan kèk peyi (tankou kèk eta nan Etazini).

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans

## Gade tou

### Atik ki gen rapò

* S+ siy sekirite
* Elektrifikasyon

### Lyen deyò

* Electrocution - elèktrifikasyon, , Samu 974
Kwatz (mineral)

**Kwatz** se yon mineral nan gwoup silikat, sougwoup tektosilikat yo, ki konpoze de diyoksid silisyòm, oswa silica, ki gen fòmil chimik , ak tras diferan eleman tankou Al, Li, B, Fe, Mg, Ca, Ti, Rb, Na, OH.
 
Li parèt nan fòm swa gwo kristal san koulè, koulè oswa lafimen, oswa kristal mikwoskopik ak yon aparans translusid.

Konstitye 12% (pa mas) nan litosfè a, kwatz se mineral ki pi komen (oksijèn ak Silisyòm se respektivman premye ak dezyèm konstitiyan yo, nan lòd enpòtans, nan litosfè a); li se yon eleman enpòtan nan granit, kote li ranpli espas rezidyèl yo, ak wòch metamòfik granitik (gneiss, kwatzit) ak wòch sedimantè (sab, grè).

## Istwa deskripsyon an ak non
### Etimoloji
Etimoloji kwats la pa evidan. Premye ipotèz la soti nan mo "quaterz" oswa "quaderz" ki jiska  deziyen move minrè. Yon lòt ipotèz se kontraksyon mo Alman an "gewärz" (eksresans, jèm).

Tèm kwats la nan Mwayennaj te aplike pou tout kristal. Se Georgius Agricola ki limite tèm nan ak kristal wòch.

### Sinonim
* alpha-quartz, alpha-quartz, α-quartz (ki pa chofe oswa chofe pi ba pase  
* azetulite (enkòrèk), azeztulite (mak komèsyal)
*  (Mac Culloch)
* dragonite
* konilite (variante de conite)
* lodolit (enklizyon kwatz soti nan Minas Gerais)

### Non langaj
* Ekspresyon "kristal wòch la" refere a kwatz hyaline (sa vle di transparan tankou vè).

## Galeri
### Mineraloji

Herkimer.jpg|Herkimer Quartz - Konte Herkimer, New York (Etazini) ().
QuartzFantome.jpg| Quartz "Fantom" -Minas Gerais - Brezil ().
Quartzpeigne.jpg|Quartz “ak nanm” Massif de L'Oisans - Frans ().
Quartz a rutile.jpg|Rutile quartz - Minas Gerais - Brezil ().
File:Quartz-400kg-Arkansas-Naturmuseum-Dortmund.jpg|Kwarz ki soti nan Jessieville Ozetazini, yo te jwenn an 1973, yo te konsève nan  nan Almay.


### Jemoloji

Quartz_rutile.jpg|Enklizyon rutil nan kwatz - Minas Gerais - Brezil ().
Quartztaille.jpg |Quartz - Minas Gerais - Brezil ().
Heliotrop1.jpg|Heliotrope.
Jasper.pebble.600pix.jpg|Jaspe.


## Nòt ak referans
### Nòt

### Referans

## Gade tou

### Lyen deyò
* Yon tranzisyon faz "jeyografik": ka etranj kwatz la
*
Pyezoelektrisite

**Pyezoelektrisite** (ki soti nan grèk , "peze, peze") se pwopriyete sèten materyèl polarize elektrik anba aksyon yon mekanik kontrent ak kontrèman defòme lè yo aplike yon chan elektrik. De efè yo inséparabl. Premye a rele "dirèk" efè piezoelectric; dezyèm "ranvèse" efè piezoelectric la. Pwopriyete sa a jwenn yon gwo kantite aplikasyon nan endistri ak lavi chak jou. Youn nan aplikasyon ki pi abitye se brè gaz. Nan yon brikè gaz, presyon egzèse pwodui yon vòltaj elektrik ki toudenkou dechaje nan fòm etensèl: sa a se yon aplikasyon efè dirèk la. Plis jeneralman, efè dirèk la ka itilize pou pwodwi detèktès (presyon] detèktè) pandan y ap efè opoze a fè li posib yo kreye aktuateurss presizyon (injectors ak kontwòl piezoelectric nan otomobil, nanomanipulateur...)

Materyèl piezoelectric yo anpil anpil. Pi bon li te ye a se san dout kwatz, ki toujou itilize jodi a nan mont pou kreye pulsasyon [revèy] ]. Men, li se seramik sentetik, [PZT, ki pi lajman itilize nan endistri jodi a. An 2010, yo te estime mache a pou aparèy piezoelectric nan  dola.

## Referans
Jimnotifòm

**imnotifòm** yo se yon lòd teleost elektrik pwason.

Non komen yo jwenn nan literati a se "Pwason elektrik Sid Ameriken" ak "Razorfish Ameriken".
Yo se sitou pwason dlo dous epi yo gen ògàn ki adapte nan pwodiksyon an nan jaden elektrik.

Petèt pi byen li te ye a se espès zangi elektrik (*[[Electrophorus electricus]]*), ki sèvi ak chok elektrik pwisan (jiska ) pou lachas ak defans li. Lòt espès li te ye nan komès aquarist yo se pwason kouto Ameriken (*[[Apteronotus albifrons]]*), pwason kouto an vè ('Eigenmannia virescens*), ak pwason kouto bande (*). Gymnotus carapo*). Knifefish mawon an (*Apteronotus leptorhynchus*) se yon modèl bèt popilè nan nerosyans enfòmatik.

Gymnotiforms yo karakterize pa [[Electroperception|elektroreceptors]] nan po a, yon ògàn elektrik (oswa plizyè) kreye yon jaden elektrik alantou yo, yon anus ki sitiye trè pi devan anba kouvèti yo, yon absans nan kodal fin (ke), yon gwo dèyè. fin, mank de balans, je anba po a, pa gen repons pè, pa gen repons Schreckstoff (alam chimik).

Gymnotiforms yo sitou nocturne. Pifò jimnotiforms jeneralman naje ak kò yo dwat epi ondulan najwar nan dèyè yo. Sistèm elèktrosensory yo pèmèt yo detekte objè nan anviwònman yo (elektwolokalizasyon) apre chanjman nan jaden elektrik yo pwodui paske objè yo gen yon enpedans diferan (rezistans ak kapasite) pase dlo. Menm sistèm sa a tou pèmèt yo kominike ak kamarad yo (elektwokominikasyon) epi yo detekte bèt yo.

Evolisyonèman, gymnotiformes yo fòme yon gwoup tou pre siluriformes (poisson chat).

== Lis fanmi yo ==
Dapre [[Sistèm enfòmasyon taksonomi entegre|ITIS]]:
* soubònman *Gymnotoidei*
** fanmi *Electrophoridie*
*** jan *Electrophorus* Gill, 1864
** fanmi *Gymnotidae*
*** genus *Gymnotus* Linnaeus, 1758
* soubòd *Sternopygoidei*
** fanmi *Apteronotidae*
*** jan *Adontosternarchus* Ellis *nan* Eigenmann, 1912
*** jan *Apteronotus* Lacepède, 1800
*** jan *Compsaraia* Albert, 2001
*** jan *Magosternarchus* Lundberg, Cox Fernandes & Albert *nan* Lundberg , 1996
*** jan *Megadontognathus* Mago-Leccia, 1994
*** jan *Orthosternarchus* Ellis, 1913
*** jan *Parapteronotus* Albert, 2001
*** jan *Platyurosternarchus* Mago-Leccia, 1994
*** jan *Porotergus* Ellis *nan* Eigenmann, 1912
*** jan *Sternarchella* Eigenmann *nan* Eigenmann & Ward, 1905
*** jan *Sternarchogiton* Eigenmann *nan* Eigenmann & Ward, 1905
*** jan *Sternarchorhamphus* Eigenmann *nan* Eigenmann & Ward, 1905
*** jan *Sternarchorhynchus* Castelnau, 1855
** fanmi *Hypopomidae*
*** jan *Brachyhypopomus* Mago-Leccia, 1994
*** jan *Hypopomus* Gill, 1864
*** jan *Hypopygus* Hoedeman, 1962
*** jan *Microsternarchus* Fernández-Yépez, 1968
*** jan *Racenisia* Mago-Leccia, 1994
*** jan *Steatogenys* Boulenger, 1898
*** jan *Stegostenopos* Triques, 1997
** fanmi *Rhamphichthyidae*
*** jan *Gymnorhamphichthys* Ellis *nan* Eigenmann, 1912
*** jan *Iracema* Triques, 1996
*** jan *Rhamphichthys* Müller & Troschel, 1849
** fanmi *Sternopygidae*
*** jan *Archolaemus* Korringa, 1970
*** jan *Distocyclus* Mago-Leccia, 1978
*** jan *Eigenmannia* Jordan & Evermann, 1896
*** jan *Rhabdolichops'' Eigenmann & Allen

## Lyen deyò

## Nòt ak referans
Jacques Curie

**Jacques Curie**, fèt  nan Pari e li te mouri  nan Montpellier, se yon fizisyen franse, pwofesè mineraloji nan University Montpellier.

Li se frè Pierre Curie ak ki li te fè premye demonstrasyon an 1880 efè piezoelectric.

Yo antere l nan simityè Sen-Lazare nan Montpellier.

## Biyografi

Nan 1883, Jacques Curie te nonmen pwofesè mineraloji nan University Montpellier. Randevou sa a make fen kolaborasyon li ak frè l Pierre. Li te rete nan Montpellier jouk li mouri nan 1941, eksepte nan ane 1887-1889 ke li te pase nan Aljeri ansèyman nan lekòl Alje. Syans ak fè rechèch li yo. Se sèlman nan 1903 ke li te nonmen nan chèz la nan fizik, yon pozisyon li te kenbe jiskaske li pran retrèt nan 1925.

## Travay
Pi gwo travay Jacques Curie se dekouvèt efè piezoelektrik ak frè li Pierre nan 1880. Lè sa a, de frè yo te asistan pwofesè nan Fakilte Syans nan Paris sou direksyon Charles Friedel. Kont dekouvèt yo jeneralman kite Jacques Curie ak sèlman yon wòl minè pou benefis nan frè l 'Pierre. Pa gen dout nan konparezon ant karyè briyan nan lèt la ak youn nan pi kalm nan Jacques gen yon bagay fè ak li. Sepandan, pa gen anyen ki endike ke Jacques te limite nan yon wòl minè: li sitou te gen plis eksperyans pase frè l nan etid piroelektrisite. An reyalite, li prèske enposib separe byen klè kontribisyon de frè yo nan moman sa a, paske yo toujou ap pataje lide. Dapre Shaul Katzir, dekouvèt la dwe konsidere kòm fwi nan refleksyon ansanm yo.

## Fanmi
Li se pitit doktè Eugène Curie ak Sophie-Claire Depouilly, ansanm ak frè fizisyen Pierre Curie. Pitit gason l ', Maurice Curie, osi byen ke pitit pitit li, Daniel Curie, se fizisyen. Pitit fi li Madeleine te marye ak André Rouquette e li te rete nan Montpellier tout lavi li. Li gen yon pitit fi, Jessie, ekriven, marye ak Francis Laborde, prefè. Évelyne pitit fi li marye ak Jacques de Hauteclocque, premye kouzen maréchal Leclerc.

## Piblikasyon
* *Rechèch sou pouvwa endiktif espesifik ak sou konduktivite kò kristalize*, pa Jacques Curie, tèz syans fizik, Fakilte Syans nan Pari, 62 paj, Paris, 1888.
* *Nòt sou pwopriyete kristalografik ak tèrmoelektrik nan pirit fè ak kobaltin*, Bilten Sosyete Mineralojik Lafrans, 1885.
* *Sou piroelektrisite topaz*, ak Charles Friedel, Bilten Sosyete Mineralojik Lafrans, 1885.
* *Sou piroelektrisite nan blenn, klorat sodyòm ak borasit*, ak Charles Friedel, Bilten Sosyete Mineralojik Lafrans, 1883.
* *Sou piroelektrisite kwatz la*, ak Charles Friedel, Bilten Sosyete Mineralojik Lafrans, 1882.
* *Ekstrè nan Magazin Mineralojik la*, Bilten Sosyete Mineralojik Lafrans, 1882.
* *Devlopman pa konpresyon elektrisite polè nan kristal hemiedral ak figi enkline*, ak Pierre Curie, Bilten Sosyete Mineralojik Lafrans, 1880.

## Bibliyografi
* * Pwoblèm espesyal soupiezoelectricity: komemore santyè dekouvèt piezoelectricity pa Pierre ak Jacques Curie*, New York, Gordon and Breach, 1982.

## Atik ki gen rapò
* Pierre Curie
* Marie Curie
* Paul Curie
* Fanmi Curie

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn
Angi elektrik

**'Electrophorus electricus** (***Electrophorus electricus***) se yon espès pwason dlo dous ki soti nan Nò Amerik di Sid, ki soti nan basen Orinoko ak sa ki nan Amazon. Pwason sa a ka rive nan  ak peze .

Malgre non li e malgre resanblans li ak anguil reyèl, Eel elektrik la pa fè pati lòd Anguilliformes men nan Gymnotiformes ak nan fanmi nan Gymnotidae (gen kèk klasifye li nan yon fanmi separe, Electrophoridae). Li te konsidere depi lontan sèlman espès nan genus *[[Electrophorus]]*, jiskaske yon etid ki te pibliye an 2019 te revele egzistans de lòt espès, *E. voltai* ak *E. varii*, ki diferan de *E. electricus* pa karaktè mòfolojik, jenetik ak ekolojik.

## Ògàn elektrik
Pwason "elektrik" te entrige byolojis ak sèten fizisyen depi lontan: Doktè Ejipsyen yo te itilize yon reyon elektrik pou trete epilepsi; Faraday te itilize zangi pou etidye nati elektrisite; etid anatomik zangi a te kontribye nan ede Volta kreye premye batri elektrik; sa a se youn nan motivasyon yo pou Whole Genome Sequencing nan anguil elektrik pa University of Wisconsin-Madison, ki te konplete nan ete 2014 la.

Zangi elektrik la gen ògàn elektrik (plak elektrik) nan pati dèyè a. Lèt la ka rive jwenn 80% nan mas li yo. Li kapab voye dechaj elektrik ak yon vòltaj ki sòti nan  rive nan , jaden elektrik la se d 'apeprè  pou chak  (sa vle di ) ki ka paralize yon chwal (gen chans pou yo nwaye) oswa touye yon moun. ke yo te (elektwokisyon) . Kèk nan dechaj sa yo rive jwenn yon rekò ki gen plis pase  pou yon kouran . Po li izole l nan pwòp ekoulman l 'yo. Yo sèvi ak dechaj sa yo pou defann tèt yo oswa kòm yon mwayen pou predasyon. Yon zangi elektrik  ka pwodui yon kouran ak yon vòltaj ki rive jiska , prèske kat fwa sa yon priz kouran
Elektwosit

**Elektwosit**, oswa **selil elektrik**, se selil ki trè espesyalize ki kapab pwodui dechaj elektrik. Yo prezan nan pwason elektrik. Sa yo se myosit modifye k ap resevwa pwojeksyon kolinerjik nan elektwomotè newòn. Junction ant tèminal kolinerjik la ak elektwosit yo sanble ak junction neuromuscular, sa ki fè li yon modèl apresye nan rechèch nan neurosyans pou deskripsyon transmisyon sinaptik.

Nan angi elektrik, chak elektwosit ka lakòz yon vòltaj 0.15 V.

Nan tòpiyè ak jimnot, elektwosit yo òganize an ògàn elektrik. Nan tòpiyè a, ògàn elektrik yo sitiye tou pre misk pwatrin yo ak branch yo. Nan lòt espès yo, yo sitiye nan baz la nan ke a. Nan pwason chat elektrik, elektwosit yo distribye sou sifas epitelyòm, e patikilyèman nan po.

Se pwodiksyon an nan egzeyat elektrik sitou itilize pou pèsepsyon nan anviwònman an. Yon jaden elektrik pwodui, ak latwoublay nan jaden sa a yo konnen pa reseptè yo. Men, sèten pwason elektrik yo kapab pwodui dechaj entansite trè wo, pou pwoteje tèt yo kont yon predatè, oswa pou lachas bèt.
Antisipasyon (fiksyon)

**Antisipasyon** se yon jan literè ak sinematografik, ki konstitye pa zèv ki gen aksyon ki fèt nan lavni, tou pre oswa byen lwen. Genre sa a souvan lye ak syans fiksyon, men se pa sistematik.

## Definisyon jan yo

Yon travay nan antisipasyon dekri mond lan jan li ta ka nan fiti prè (kèk ane oswa dizèn ane) oswa plis lwen (sèk oswa dè milye ane). Otè yo jeneralman tire sou evènman aktyèl yo nan tan yo, ki soti nan ki yo ekstrapolasyon devlopman posib nan lavni nan yon tantativ bay yon apèsi reyalis nan tan kap vini an. Menm dezi sa a pou reyalis pafwa rezilta nan yon realizasyon reyèl nan sa ki te prevwa pa yon travay nan antisipasyon, ki pafwa mennen nan atribiye kalifikasyon "Orwellian" nan eleman yo nan yon sosyete. yo dekri nan woman *[[1984 (woman)|1984]]*.

Travay antisipativ nan literati oswa nan sinema yo pi souvan klase nan kategori syans fiksyon; sepandan, "antisipasyon" se pa sinonim ak "syans fiksyon". Yon travay nan syans fiksyon mete nan prezan an oswa nan tan lontan an se pa antisipasyon. Pa egzanp, *[[E.T. The Extra-Terrestrial]]* pa Steven Spielberg se yon fim syans fiksyon, paske li dekri yon pèsonaj ekstraterès ki fè pati yon sivilizasyon teknolojik avanse; men se pa yon travay antisipasyon, paske aksyon an fèt nan moman fim nan te soti (nan ane 1980 yo). Menm jan an tou, Star Wars se yon lejand syans fiksyon, men twa triloji yo pran plas "sa gen yon bon bout tan", jan sa endike nan tèks ki parèt nan kòmansman chak fim. Epi, kontrèman, yon travay nan antisipasyon pa fè pati syans fiksyon si li pa evoke, nan lavni an li dekri, gwo inovasyon syantifik ak konsekans yo enkoni nan moman ekri li yo. Pa egzanp, fim *[[Les Frères Pétard]]* pa Hervé Palud, ki te pibliye an 1986, dekri yon Lafrans ki te trakase ak chomaj nan sa ki te nan fiti prè lè sa a (ane 1991). nenpòt avansman teknolojik ki te parèt nan entre-temps la: se yon travay nan antisipasyon ki pa ka lye ak syans fiksyon.

Genre a gen anpil reprezantasyon ki lye ak sosyete imen otè pwofetize kòm anpil utopi oswa - pi souvan - distopi, ki kapab libere oswa tounen esklav limanite. *[[Ane 2440, yon rèv si tout tan te genyen youn]]* pa Louis-Sébastien Mercier, ki te pibliye an 1771, montre tandans sa a: li se nan yon woman antisipatwa, kote otè a imajine ki jan mond lan pral ye anviwon 670 ane apre, nan yon Pari ki te libere anba opresyon pa yon revolisyon lapè ak kè kontan e kote rezon ak jistis ap gouvènen nan Limyè.

## Egzanp remakab
### Literati

### Sinema ak televizyon

### Kwonoloji
* 1771. .
* 1805. .
* 1810. Pierre-Marc-Gaston de Lévis, *Les Voyages de Kang-Hi ou Nouvelles Lettres chinoises*.
* 1810. Julius von Voss, **.
* 1824. Faddeï Boulgarine, *Voyage dans le monde du XXIXe siècle*.
* 1826. Mary Shelley, *[[Le Dernier Homme (Mary Shelley)|Le Dernier Homme]]*
* 1830. Faddeï Boulgarine, *Scènes de la vie privée en 2028*.
* 1833. Charles Nodier, *Hurlubleu grand Manifa d'Hurlubière ou la Perfectibilité* dans *[[La Revue de Paris]]*.
* 1834. .
* 1835. Zygmunt Krasiński, *La Comédie non-Divine*.
* 1835-1840. Vladimir Odoïevski, *[[Année 4338]]* (Inachevé. Édité en 1926.)
* 1846. .
* 1871. .
* 1888. .
## Nòt ak referans
La plastik

"Atis plastik" yo se gwoupman tout pratik oswa aktivite ki bay yon reprezantasyon atiistic, esthétique oswa powetik, atravè fòm ak volim. Li se yon materyèl ki pran tout fòm posib.

## Eleman definisyon an
Ekspresyon "atizay plastik" (byenke enpresif ak nan konpetisyon ak "ati vizyèl"), souvan opoze nan mond ki pale franse a ak ati aplike oswa popilè, amatès, artisanal oswa komèsyal, te etabli tèt li nan [atizay kontanporen] ] lè yo sèvi ak [atis ki rele tèt yo atis plastik yo ak nan konvenyans nan distenksyon li yo ak lòt fanmi atistik tankou mizik, spektak an dirèk ( teyat, sinema, dans, sirk...), literati epi pafwa achitekti.

Nan dènye ane yo, gen tandans pou kouvri tout objè ak fenomèn ki te adrese pa istwa atizay, oswa konsènan eritaj la kiltirèl, ekspresyon sa a deplase soti nan siyifikasyon nòmal li yo, pafwa kritike pou elitism li yo.

## Orijin
Ekspresyon nan tèt li, ki sòti nan Ansyen grèk , "ki konsène atizay modèl, plastik la" (ki soti nan , "fòme, modèl") gen Ansyen orijinnan mond Lwès la. Apre sa, li te deziyen atizay ki gen rapò ak modèl tankou eskilti, seramik ak achitekti.

Tankou *arte del designo* (nan Laten, ki soti nan : "entansyon pou egzekite yon bagay, yon pwojè") nan Renesans, ki asosye yo ak [ [Penti (ati)|penti]] ak atizay grafik (kidonk atizay sifas la ak sa ki nan volim), ekspresyon sa a depi  ​​refere a nenpòt atizay ki gen yon aksyon sou matyè, menm ki evoke fòm, reprezantasyon (tankou pwezi a).). Jodi a nou ajoute travay k ap eksplore ansyen ak nouvo medya (fotografi, sinema ak videyo, medya dijital, elatriye), ak anpil pratik atistik eksperimantal.

Adjektif "plastik" la te sanble nesesè apre eritaj ati modèn, swivan patikilye dadaism, surrealist kolaj, Marcel Duchamp ak pyonye konseptyèl. atizay. Kesyone estati travay la ak wòl atis la nan sosyete a, mouvman sa yo te elaji domèn vizib yo lè yo te refize rechèch pou bote kòm sèl fondasyon an ak pa mete lakòz hierarchi atizay, sipò ak medyas. Plizyè entèvansyon avant-garde, pèfòmans ak efemèr bay temwayaj sou fòm aktyèl "plastisite" sa yo. “ tout aparèy atistik ki pèmèt reprezantasyon yo wè ak santi yo ».

## Nòt ak referans

## Apendis

### Bibliyografi
* 
*
Charles Proteus Steinmetz

**Charles Proteus Steinmetz**, fèt **Carl August Rudolph Steinmetz** nan  nan Breslau e li te mouri nan  nan Schenectady, se te yon matematisyen ak enjenyè nan elektrik Ameriken ki gen orijin Alman.

## Biyografi
Li te ankouraje devlopman altène kouran ki te fè posib ekspansyon endistri elektrik la nan peyi Etazini, fòmile teyori matematik pou enjenyè. Li te fè dekouvèt inogirasyon nan konpreyansyon isterèz ki te pèmèt enjenyè yo desine pi bon motè elektrik pou endistri. An 1892, li te deklare yon fòmil anpirik ki bay volim dansite pouvwa ki gaye pa isterèz.

Steinmetz te soufri nan nanfism, kyphosis ak yon dislokasyon konjenital nan anch lan, menm jan ak papa l ak granpapa l anvan l.

Li se konnen tou pou aderans li nan sosyalis lide.

Li se youn nan pèsonalite yo John Dos Passos te ekri yon biyografi kout, nan triloji ''U.S.A.''.

Nan lavi li, li te fwote zepòl ak figi eminan tankou Albert Einstein oswa Nikola Tesla, envantè kouran altènatif.

## Bibliyografi
*  Erick Berry, *Charles Proteus Steinmetz: wizard of electricity*, Macmillan, New York, 1966,  (literati pou timoun).
*  John Winthrop Hammond, *Charles Proteus Steinmetz: A Biography*, Kessinger Publishing, 2006 (reedisyon 1924),  .
* Jonathan Norton Leonard, *Loki; lavi Charles Proteus Steinmetz*, Doubleday, New York, 1932, .

## Referans

## Lyen deyò
Pann (malfonksyon)

Yon "echèk" se yon erè, yon malfonksyònman nan yon aparèy, ki anpeche li pasyèlman oswa konplètman fonksyone.

## Orijin tèm nan
Istorikman, nan navige, "kouche" konsiste de fè aranjman oswa oryante vwal yo pou bato a pa deplase pi devan. Kidonk, yon bato nan 'kouri nan gaz' (kòm opoze a 'kouri soti nan gaz') te immobilize pa retire vwal la tout antye. Tèm sa a te imedyatman retire nan kontèks maren an epi yo jwenn nan plizyè ekspresyon ki mansyone yon fèmen plis oswa mwens volontè nan yon aparèy

## Kalite pann ak kòz yo
Nou jwenn pann nan anpil zòn, pa egzanp:
* mekanik, souvan ak kòz kowozyon, mete, fatig, mank gaz.
* elektrisite, ak an patikilye kout sikwi;
* informatik, souvan klase nan echèk lojisyèl ak echèk pyès ki nan konpitè.

Kòz yo nan yon pann yo pafwa tou senpleman yon mank de rezèv enèji oswa yon lòt likid.

## Siyifikasyon figuratif
"Dekonpozisyon", jan "dekonpozisyon seksyèl la" enplike, karakterize pa enposib nan gason pou kenbe ase frigidité penye pou pénétration, diferansye ak [enpotans] ] pa nati yon sèl-off li.

== Gade tou ==
* [Sèvis èd|Rezoud pwoblèm
Wichita Lineman

**' se yon chante chanteur country Ameriken Glen Campbell.

Pibliye kòm single (sou etikèt Capitol Records) nan , chante sa a te fè premye nan klasman magazin mizik Ameriken *[[Billboard]]* nan semèn . Li te rive nan  plas sou Billboard Hot 100, li te pase yon total de 15 semèn sou tablo a.

Chante a enkli tou sou douzyèm albòm Glen Campbell a, *[[Wichita Lineman (album)|Wichita Lineman]]*, ki te pibliye nan Novanm nan menm ane a (1968).

An 2004, *[[Rolling Stone]]* te klase chante sa a, nan vèsyon orijinal Glen Campbell,  sou lis "500 Greatest Songs of All Time ». (An 2010, magazin Ameriken rock te mete ajou lis li yo, kounye a chante sa a se .)

## Konpozisyon
Chante a te ekri espesyalman pou Glen Campbell pa Jimmy Webb. Anrejistreman Glen Campbell te pwodwi pa Al De Lory.

## Nòt ak referans

## Lyen ekstèn
*
Montaj

**Montaj** se, nan odyovizyèl, aksyon pou rasanble plizyè plan bout a bout pou fòme sekans ki an vire fòme yon fim.

## Definisyon

Alfred Hitchcock se otè yon aforism pwisan: 

.

### Fiksyon montaj
Montaj fiksyon se pwodiksyon aktyèl band imaj la ak band son (oswa plizyè band) yon fim aktè jwe, apati eleman anrejistreman yo bay pandan filme yo. plan direktè a defini nan li. pann teknik, oswa trase sou ** (oswa storyboard) dapre enstriksyon li yo. *Stricteman pale*, koreksyon an se konsa fen nan fen vaksen sa yo.

### koreksyon dokimantè
Edisyon dokimantè se pwodiksyon aktyèl la nan tras imaj la ak band la nan yon fim ki montre reyalite, ki soti nan eleman yo bay nan anrejistreman an pandan tal filme an nan plan yo defini alavans pa direktè a oswa enpwovize dapre evolisyon nan sijè a. Korije dokimantè asire rekonsilyasyon nan tout vaksen yo aktyèlman te fè ak sijè a jan li te defini oswa vle anvan tal filme. Sa te di, pwojè fim nan pa janm panse definitif: 

Nou konprann, dapre definisyon sa yo, ke si koreksyon se yon operasyon enpòtan nan pwodiksyon yon fim fiksyon, yon lòt bò, koreksyon an nan yon dokimantè se faz esansyèl nan pwodiksyon an.

## Teknik, mizeolojik ak aktyèl
### Monte sou sipò fotosansib

Teknik koreksyon sou yon sipò fotochimik (kamera fim ak fim fòma 35 mm oswa 16 mm) se kounye a yon kesyon de mizeoloji. Li te fèt nan yon kopi pozitif k ap travay, yon sòt de bouyon ki te evite manipilasyon anpil nan negatif orijinal la (risk pou rayures oswa kase), epi ki te fè li posib, apre akseptasyon pa moun ki gen dwa yo nan fim nan konsa edite, kontinye nan. finalizasyon teknik nan operasyon pòspwodiksyon (edisyon son, melanje, kalibrasyon, elatriye) ak nan enprime kopi eksplwatasyon yo. Editaj sou fim  oswa  te fèt lè l sèvi avèk yon tab ki gen youn oswa plis jwè kasèt odyo, senkronize ak yon jwè kasèt imaj. Editè a, oswa editè a, te wè chak piki, imaj ak son yo te chwazi a, epi li te endike ak yon kreyon grès dirèkteman sou fim nan mak kòmansman ak fen "plan itil la", sa vle di li te libere nan bat bravo a ak anons yo, epi kòmanse apre *Aksyon!*, epi fini anvan *Koupe!*. Se asistan an pou fè sa nou rele "kol" yo, an reyalite soude asetòn ki fèt ak yon welding press , mal rele "gluer". Yon winder te fè li posib pou detant oswa re-wind plan yo nan bobin oswa fèy travay la pre-reyini. Ekipman sa a te konplete pa yon "bin", yon sòt de panyen antèt ak yon "peny" kote vaksen yo itilize pou koreksyon yon sekans oswa yon pati nan yon sekans yo te pandye. Plis dènyèman, itilizasyon yon gluer tep adezif te fasilite travay editè a ki byen vit te pote "kole" plan yo tèt li.

Nan prensip, se kopi k ap travay la kenbe nan laboratwa a ak bouyon yo (negatif ki pa itilize) - ki pafwa te fè li posib pou konsève pou fim fin vye granmoun ki gen kopi negatif ak pwojeksyon te disparèt.

## Nòt ak referans