Sinema ayisyen

## Fim Ayisyen
### Sinema andedan
Pandan diktati a nan Duvalier yo, pwodiksyon an nan imaj filme-li te trè pòv andedan peyi a. Avek kontrent teknolojik ak finansye nan pwodiksyon fim, nan yon peyi kote tout endis sosyo-ekonomik yo move, li pa etonan ke sineyas, ak eksepsyon ki ra, yo te kapab fè fim.

Pandan 28 ane diktati Duvalier yo, se sèlman twa (3) fim : yon mwayen metraj, *[[Map pale nèt]]*, ki te reyalize nan 1976 pa Raphael Stines, vèsyon kreyòl yon pyès Jean Cocteau, *Le indifférent*; *[[Olivia]]* fim reyalize nan 1977 pa Bob Lemoine. Li eseye fè yon lòt fim. An 1980, Rassoul Labuchin fè *[[Anita (fim)|Anita]]*, fim avèk siksè, gras a difizyon Siné-klib « Point-de-Vue » *Olivia* te toune an 35 mm ak de lòt yo an 16 mm.

### Sinema militan ak dyaspora
Se nan dyaspora a ke yon sinema nan denonsyasyon ak lit kont diktati a parèt ak vigè. Premye ak fim dokimantè Arnold Antonin a, sitou *Les Duvalier sur le banc des accusés* (1973, 25 mm, nwa ak blan) ak *Haïti, le chemin de la liberté* (1974, 120 mm, nwa ak blan). Fim sa a, patwone pa Cahiers du Cinéma magazin, lanse sinema ayisyen entènasyonalman epi li toujou prezante jodi a kòm yon fim kilt. Li se konsa prezante nan Festival la Film ayisyen nan Pari nan lane 2001. Arnold Antonin pral pwodui fim lòt, tankou :

* *Les Duvalier condamnés* (1975, mwayen metraj, 40 minit, 16 mm, nwa ak blan)
* *Art naïf et répression en Haïti* (1975, mwayen metraj, koulè)
* *Un tonton macoute peut-il être un poète?* (1980, mwayen metraj, 16 mm, 40 minit, koulè)
* *Le Droit à la parole* (1981, mwayen metraj, 20 mm, 16 mm, koulè)

Epitou remakab se dokimantè ki gen tit *[[Canne amère]]*, fim reyalize pa Paul Arcelin, nan lane 1975 ak sòti an 1983 (16 mm, koulè).

Fim sa yo genyen anpil pri e yo montre nan anpil festival entènasyonal.

Aprè lanmò Divalye yo ke yon nouvo sinema militan te parèt. Yon sèl sa a pa fèt sèlman dokimantè, men tou nan fim fiksyon, tankou sa yo ki nan Raoul Peck ki reyalize :
* *[[Haitian Corner]]* (1989, 109 minit, 16 mm, koulè, fiksyon)
* *[[Lumumba, la mort d’un prophète]]*
* *[[L'Homme sur les quais]]* (1992, 105 minit, 35 mm, koulè, fiksyon), seleksyone ofisyèlman nan Festival de Cannes 1993
* *Desounen* (1994, 52 minit, 16 mm, koulè)

Ak dènyèman fim nan semi-biyografik *[[Lumumba]]* reyalize pa Raoul Peck ki se anpil siksè nan Afrik ak Etazini.

Lòt fim tou merite mansyone :
* *Ayisyen leve kanpe* (1982, kout fim reyalize pa Haïti Film. Koulè, dokimantè)
* *Nou tout se refijye* (1983, kout fim reyalize pa Willy Exumé)
* *[[Se mèt Kò]]* (1990, kout fim, 16 mm, koulè, reyalize pa Patricia Benoit)

Yon sineyas ayisyen, Roland Paret, ki abite lè sa a nan Kanada, te reyalize tou anpil kout fim anlè divès sijè. Nou dwe mansyone Michèle Lemoine ak Elsie Hass nan Pari tou. Pifò nan fim yo te fèt pa otè de orijin ayisyen oswa nasyonalite men yo souvan tire ak ekip etranje ak finansman.

## Videyo ak sinema
Kreyasyon an ak pwodiksyon imaj nan kondisyon sosyal ak ekonomik Ayiti yo sanble yo kapab jwenn yon fason soti nan medya yo limyè ak espesyalman nan videyo. Vreman vre, anpil pwodiktè endepandan, ansanm ak televizyon, ki kontinye pwodui anpil ti, fè tal filme, videyo, fiksyon oswa dokimantè nan yon nimewo ki byen klè depase pwodiksyon fim nan tèt li.

Arnold Antonin li menm, depi retou li an 1986, nan yon peryòd premye, te fè sèlman videyo enstitisyonèl oswa edikasyon, eksepte pou yon fim kout sou Pòtoprens, *La troisième guerre mondiale a déjà eu lieu* (1996). Soti nan 1999, li te kòmanse ak ekip la nan Sant lan Pétion-bolivar, ki gen ladan Oldy Auguste (kamera ak koreksyon) ak Mathieu Painvier, pwodiksyon asistan, nan pwodiksyon yon seri de dokimantè, pòtrè fanm travayè nan kouch popilè nan peyi a ak ti mize pèsonèl nan figi anblèm nan atizay ayisyen kòm Jean-Claude Garoute (Tiga), Dieudonné Cédor, Albert Mangonès, André Pierre, Patrick Vilaire, Marithou. Ki baze sou yon tèks pa Gary Victor, li adapte Piwouli a satirik ak zenglendo a nan fim nan lane 2001.

Anpil videyograf travay swa tankou pwodiktè, swa tankou kameramann, oswa tankou montè. Kèk nan yo travay tou kòm reyalizatè yo. Non tankou :  Mario Delatour, Jean Fabius, Richard J. Arens, Claude Mancuso, Jean-Pierre Grasset, Richard Senecal, Rachel Magloire, Patrick Barthélémy, Karl Lafontant, Laurence Magloire, Jean-Claude Bourjolly, Kharmeliaud Moise.

Pami fim-videyo sa yo reyalize pa Raynald Delerme :
* *Founérailles* (1988, reyalize daprè yon senaryo Théodore Beaubrun ak avèk Théodore Beaubrun (Languichatte). PVS/Polycarpe Vidéo Studio)
* *Shérico S.A. No 1* (1989)
* *Les Gens de bien* (1995, reyalize daprè yon senaryo Jean Gardy Bien-Aimé)
* *[[Languichatte au XXe siècle]]*, feyton televizyon avèk Théodore Beaubrun

Fim reyalize pa Jean Gardy Bien-Aimé :
* *[[Le Cap à la Une]]* (1993. Arc-en-Ciel Vidéo Production).
* *[[Cicatrice]]* (1997. Arc-en-Ciel Vidéo production).
* *[[Millionnaire Par Erreur]]* (2003)

Fim reyalize pa Frédéric Surpris :
* *[[Les gens d'ici]]*
* *[[Chéri, je t'aime]]* (1998)

## Kèk sineyas ayisyen
* Arnold Antonin
* Jean Gardy Bien-Aimé
* Renald Delerme
* Raoul Peck
## Gade tou
### Biblyografi
* Rachèle Magloire, « L’avenir du documentaire en Haïti », *[[Africultures]]* 2004/1 (n° 58), p. 248,  

### Lyen entèn
* Lis fim ayisyen
* Sinema Karayib

### Lis ak kategori
*  Fim  ayisyen
*  Reyalizatè ayisyen
*  Aktè ayisyen

## Referans

## Lyen deyò
* Lis fim ayisyen sou IMDb
* Sitwèb BèlFim