open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parasòl

Yon **parasòl** se yon bagay ki fèt pou moun mete sou tèt yo pou pare solèy. Li se yon bagay ki fèt avèk saten e tou won tankou yon moso boul. Moun itilize li pou bare solèy e pare lapli tou.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:parasol
*Angle:umbrella
*Alman:regenschirm
*Panyòl:sombrilla

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Parèt

Parèt, Soti nan yon eta envizib pou vini nan yon eta vizib.  Eta yon bagay, yon moun tout moun ap pale de li san rete nan radyo, nan televizyon; tout kote. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pasan

Pasan, Yon espas kote bagay pase.  Yon ti moso twal nan senti pantalon avèk kèk wòb kote mèt rad la pase yon sentiwon pou boukle li.  Moun ki ap pase yon kote. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pasay

Pasay, Yon espas, yon pòt kote yon bagay kapab pase tankou lajè koko yon fi lè li ap pouse yon pitit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pase

Pase, Soti lwen pou rive yon kote epi kontinye sou wout la san rete.  Fè mwayèn ki nesesè pou kite yon klas nan lekòl.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pastan

Pastan, Yon bagay yon moun kreye pou li fè pandan li ap tann yon moman rive pou li fè yon bagay ki pi enpòtan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pasyon

Pasyon, Bagay yon moun vle fè san reflechi sou konsekans bagay sa, move kote bagay sa a.  Foli ki pouse moun reyalize bagay yo pate ap janm kapab reyalize si pate gen anvi sa pou reyalize bagay sa a.  Yon maladi anpil moun soufri ki kapab fè yo itil soyete ou byen detri sosyete. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Pasion(crėole mauricien)
*Franse: passion
*Angle: passion
*Alman: die Leidenschaft
*Panyòl: pasión

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Paryaj

Paryaj, Aksyon de ou byen plis moun ki mete ansanm, yo chak, yon bagay ki gen anpil valè pou yo avèk espwa yon evènman ap rive ou byen li pa ap rive.  Moun ki te prevwa evènman ap rive a gen dwa pran tout bagay yo te mete ansanm yo depi bagay la rive. 

An Ayiti, boukmèyker ki pi popilè a se Paryaj Lakay, ki disponib pou mobil ak òdinatè. Disponib an kreyòl Ayisyen ak franse, li pèmèt amatè parye espòtif yo kòmanse epi jwe sou yon gran varyete espò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pat

Anjeneral, yon **pat** se yon sibstans oswa melanj ki pwès; li se souvan yon etap nan fabrikasyon an nan yon pwodwi.

## Definisyon
Nan sans orijinal li, " pat » (soti nan laten *pasta*, ki gen menm siyifikasyon an, prete nan ansyen grèk la πάστα (" gro lòj "), deziyen farin tranpe ak mase pou fè pen, pa ekstansyon yon lòt bagay ki sanble bon manje .

## Nòt ak referans

## Gade tou
Patiraj

Patiraj, Yon teritwa kote yon chèf kòmande.   Moun itilize mo sa plis pou pale de yon pak kote yon bèt kòmande. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Patisipe

Patisipe, Bay kontribisyon, patisipasyon pou yon bagay kapab rive fèt.  chak moun ki ale nan yon maryaj patisipe nan maryaj la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: participer
*Angle: to participate
*Alman: teilnehmen
*Panyòl: participar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Patizan

Patizan, Moun ki manb nan menm gwoup avèk yon lòt moun e ki kapab fè nenpòt bagay pou defann moun nan gwoup sa. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Patriyòt

Patriyòt, Sitwayen yon peyi ki toujou toupre pou defann peyi li kont nenpòt bagay tankou move pawòl lòt moun ap di kont peyi a.  Gèrye yon peyi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Patriyotis

Patriyotis, Lanmou pitit yon peyi gen pou peyi li e ki kapab pouse li fè nenpòt bagay, menm touye tèt li, pou sove peyi li.  Fòs andedan yon sitwayen ki pouse li ale nan lagè pou peyi li menm lè li konnen li kapab mouri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: patriotisme
*Angle: patriotism
*Alman: Patriotismus
*Panyòl: patriotismo

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Patisipasyon

Patisipasyon, Aksyon yon moun ki patisipe nan yon seremoni.  Aksyon yon patisipan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèkizisyon

Pèkizisyon, Travay polis ki rantre andedan kay yon moun pou chache yon bagay yo panse ki gen andedan kay moun nan.  Polis fè yon pèkizisyon lè yo panse yon moun gen zam, dwòg andedan kay yo.  Pou fè yon pèkizisyon, polis yo bezwen yon jij pou fè yon manda pou yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: perquisition
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèlen

Pèlen, Yon machin moun itilize pou yo kenbe yon bèt ki pa kite moun pwoche pre li tankou yon zwazo.  Pou kenbe yon bèt avèk pèlen, moun mete manje yo konnen bèt la renmen, yo ranje pèlen an yon fason pou li rate epi kenbe bèt la.  ~ Tèt, Yon liv Frank Etienne te ekri an Kreyòl pou yon pyès teyat.  Nan ane 1987, yon lòt Ayisyen ki rele Asselin Charles te tradui pyès la nan lang Anglè e film li te jwe nan New York. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèsekisyon

Pèsekisyon, Aksyon moun ki anpeche lòt moun viv yon lavi nan lapè, san enkyetid.  Travay polis ki ale lakay yon moun prèske chak semèn pou wè si moun sa a pa gen zam andedan kay li malgre moun nan pa janm posede zam.  Travay yon kotri ki toujou ap chache yon rezon pou joure, goumen avèk yon lòt kotri. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèmisyon

Pèmisyon, Otorizasyon moun resevwa pou yo fè yon bagay yo pate ap kapab fè si yo pate resevwa otorizasyon sa a.  Libète yon moun jwenn nan men yon moun ki gen pouvwa pou kite yo fè yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: permission
*Angle: permission
*Alman: die Erlaubnis
*Panyòl: permiso

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pen

**Pen** se yon manje sèch pat li fèt avèk farin, dlo, sèl, bè ou byen mantèg anvan li pase nan fou. Kay kote pen an fèt la rele boulanje oubyen boulanjri. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:dipin(kreyòl mauricien)
* Franse: pain
* Angle: bread
* Alman: das Brot
* Panyòl: pan

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Penensil

Penensil, Yon moso tè pwent li rantre nan dlo.  Prèskil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: péninsule
*Angle: peninsula
*Alman: Halbinsel
*Panyòl: península

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pengwen

Pengwen, Yon plant peyizan ayisyen itilize pou bare plantasyon, jaden yo.  Plant sa a donnen yon grenn ki gen koulè vè lè li vèt e li gen koulè jón lè li mi.  Po grenn pengwen di anpil e andedan li gen yon ti grenn koulè mawon.  Non yon bèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pelig

Pelig, Yon zòn nan Depatman Sant la kote ki gen yon baraj sou flèv Latibonit la.  Tout moun rele baraj la Pelig tou.  Peligre. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pens

**Pens** se yon zouti pou kenbe. Nenpòt bagay ki gen de pwent ki gen yon fòs ap rale de pwent yo rankontre ansanm pou kenbe, peze yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pince
*Angle:
*Alman: die Zange
*Panyòl: alicates

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Penso

Penso, Yon enstriman ki gen yon pwent, yon fas ki fèt avèk plim pou li kapab kenbe penti pou pase sou fas yon bagay tankou yon mi.  Travay yon gason ki ap pase zozo li sou koko yon fi san rantre li andedan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pentire

Pentire, Itilize yon penso, woulo pou pase penti sou fas yon bagay, yon mi, yon tablo, yon desen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pentium

**Pentium** se yon pyès yon konpayi fè pou ede moun wè imaj ki kapab deplase sou ekran yon monitè, fè yon òdinatè travay pi vit e latriye.  chak fwa yon nouvo Pentium fèt li ede moun plis avèk òdinatè.  Lè Pentium III te apèn fèt, gouvènman peyi Etazini pate vle li vann anvan konstriktè yo te fè kèk chanjman nan li.
Peny

**Peny** se yon enstriman plat, dan li gen lajè yon milimèt konsa e tout dan li yo sou liy. Moun itilize li pou penyen, separe chak pye cheve yo avèk yon lòt pye cheve. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse:
* Angle:
* Alman:
* Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèp

**Pèp**, Yon kantite moun ki ap viv nan yon zòn tankou yon vil, yon peyi.

Tout moun ki ap viv nan peyi Ayiti se pèp ayisyen an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Perimèt

Perimèt, Tout kwen yon bagay, soti nan yon pwent pou vire tou won epi retounen nan menm pwen an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèsiste

Pèsiste, Kenbe yon pozisyon, yon lide malgre tout dekourajman pou fè li vini yon reyalite. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Peso

Peso, Yon lajan moun itilize nan anpil peyi tankou Meksik, Dominikani e latriye.  Se yon kòb ki fèb anpil devan lajan ameriken an, dola. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pèsonèl

**Pèsonèl**, Tout moun ki ap travay nan yon biznis, yon òganizasyon e latriye.  Bagay yon sèl moun posede e kèk lè lòt moun pa menm konnen moun sa posede bagay sa a.  ~ Òdinatè, Yon ti  òdinatè moun kapab posede andedan kay yo pou fè menm travay moun kapab fè avèk yon gwo òdinatè eksepte konsève gwo dokiman nan memwa li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Personnel(kreyòl mauricien)
*Franse: personnel
*Angle:personal
*Alman;persönlich:
*Panyòl:Personal

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Peye

Peye, Bay lajan pou yon bagay. Bay yon konpayi, yon moun lajan pou sèvis li rann.  ~ Dèt, Remèt yon moun yon lajan ki te soti nan men li pou ale nan men yon lòt moun paske moun sa te pwomèt li ap remèt lajan an.  Travay yon moun ki rann yon sevis pou yon sèvis yon lòt moun te rann li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:peye(kreyòk mauricien)
*Franse:payer
*Angle:pay
*Alman:zahlen
*Panyòl:pagar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Penyen

Penyen, Demele plim, cheve nan tèt moun.  Pase yon peny nan plim, cheve yon moun pou dekòde, dekole pye cheve yo yonn avèk lòt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Piblik

**Piblik** ki fèt pou tout moun, tout moun gen dwa patisipe nan li, jwi avantaj li, itilize li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: publique
*Angle: public
*Alman:
*Panyòl: público

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pibliye

Pibliye, Fè yon bagay vini disponib pou pèp la.  Eta yon bagay anpil moun vini konnen.  Ekri yon liv epi peye yon konpayi pou fè anpil kopi liv la pou mete li vann nan librèri.  Eta yon jounal ki disponib pou moun achte. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: publier
*Angle: to publish
*Alman: veröffentlichen
*Panyòl: publicar

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Kèk lyen
Pikan

Pikan, Yon ti pwent file ki nan branch anpil pye bwa.  Se yonn nan bagay peyizan ayisyen pi pè lè yo ap mache nan raje san soulye nan pye yo paske pikan kapab rantre nan pye yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:pikan(kreyòl mauricien)
*Franse:épine
*Angle:thorn
*Alman:
*Panyòl:espina

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pike

Pike, Pouse pwent yon bagay, yon pikan nan yon pati nan kò yon moun jis pwent la rantre nan kò moun nan.  Sansasyon yon moun santi nan bouch li ki tankou yon bagay ki ap rantre nan vyann bouch li lè li gen yon bagay tankou piman andedan bouch li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:piki(crèole mauricien)
*Franse:piquer
*Angle:sting
*Alman:stechen
*Panyòl:picadura

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Peyizan

**Peyizan** an se yon moun ki pratike aktivite **agrikòl** oswa pastoral, kilti tè a, elvaj bèt nan zòn riral yo epi ki gen konesans espesifik nan yon tè an patikilye . Pratik peyizan te evolye nan pwofesyon: elvè, kiltivatè oswa operatè agrikòl . Apa de siyifikasyon istorik li yo, tèm nan reklame tou pa sèten sendika, kiltivatè oswa kominote riral yo te adopte yon pozisyon kritik anvè agrikilti pwodiktivis.

## Nòt ak referans

## Apendis

### Lyen ekstèn

* Site Web de la FAO (Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture).
Pil

Pil, Anpil bagay, moun, ki rasanble ansanm.  Batri. 

## Enèji
* Pil elektrik, aparèy ki transfòme enèji yon reyaksyon chimik nan enèji elektrik
* Pil elektrik Bagdad, zafè akeyolojik
* Pil atomik, premye réacteurs nikleyè yo, ki te tou pil kouch materyèl fizyon altène ak kouch materyèl ki ralanti netwon yo.

## Patronim
* Alphonse de Fortia de Piles (1758-1826), Duke Fortia, gouvènè ak vigyè Marseille, an Frans.
* Robert Pilés (1952- ), yon ansyen matador franse.
* Roger de Piles (1636-1709), teyorisyen atizay franse.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Pile
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pilonnen

Pilonnen, Frape pye sou yon bagay avèk espwa li ap ale kraze.  Aksyon moun ki mete plat pye yo sou do pye yon moun pandan anpil moun, yon foul moun kanpe nan yon espas ki twò piti pou kantite moun yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pilon

Pilon, Yon twons bwa atizan ayisyen fouye yon bèl tou nan li epi moun itilize li pou kraze kèk grenn tankou mayi, pistach, kafe, pitimi e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pini

Pini, Fè yon moun soufri pou yon move bagay li fè tankou vyole lalwa, fè yon krim e latriye.  Mete yon moun nan prizon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:pini(mauricien)
*Franse: punir
*Angle: to punish
*Alman: bestrafen
*Panyòl: castigar

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pipi

**Pipi** se yon likid jón ou byen gri ki soti nan koko, zozo yon moun, yon bèt paske kò li pa bezwen likid sa pou ede kò a devlope, rete an sante.  Pipi se dlo dechè ki gen sipli dlo, sèl, ak lòt dechè kò a pa re-absòbe. 

## Referans
Pipirit

Pipirit, Yon bèl ti zwazo, mal la avèk femèl la kapab bo pandan yo ap vole.  Yonn toujou ale tout kote li gen pou li ale avèk parèy li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pitimi

**Pitimi**, Yon plant peyizan ayisyen kiltive sou plantasyon yo.   Li bay yon grap ki gen anpil ti grenn nan li.  Gen de varyete pitimi:  yonn pye li pi kout e li gen pi bon gou pase lòt la ki pi wo.  Sa pye li pi wo a, moun ki ap kwit li gen pou yo mete anpil bagay nan li pou jwenn gou li.Gen yonn Nan variété yo ki toujou bon nan mwa janvye

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:millet
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pilòt

Pilòt, Moun ki kondi, pilote avyon.   Moun ki fè avyon, elikoptè vole. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pilote
*Angle: pilot
*Alman: der Lotse
*Panyòl: piloto

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pitit

Pitit, Yon moun manman li avèk papa li te mete ansanm pou fè li nan moman manman an te ap ovile.  ~ Fèy, Nenpòt moun lwa ki monte yon bòkò te trete maladi li, te touye yon moun pou li e moun oblije patisipe nan seremoni vodou bòkò a chak ane pou peye yon pati nan dèt li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pitza

Pitza, Yon manje ki fèt avèk farin e li kòmanse fèt tankou jan moun fè pat pen, men pat sa a pa gen leven nan li.  Lè moun nan fini plati pat la li mete sòs tomat sou li avèk kèk lòt bagay anvan li mete li nan fou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:pizza(kreyòl mauricien)
*Franse: pizza
*Angle: pizza
*Alman: Pizza
*Panyòl: pizza

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Piyajè

Piyajè, Moun ki patisipe nan yon piyay.  Moun ki pran plezi nan resevwa bagay nan men lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Piyay

Piyay, Yon moman kote anpil moun resevwa libète pou yo pran tout kantite yo kapab pote nan yon kantite bagay.  Libète anpil moun pran pou yo kòmanse pran bagay lòt moun posede san moun nan pa bay otorizasyon pou pran bagay sa yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plak

Plak, Yon moso materyèl ki sanble avèk jansiv moun, ki gen dan nan li e ki kapab chita sou jansiv yon moun pou ranplase jansiv avèk dan moun.  Yon moso plastik tou won avèk ti tras sou ki gen mizik anrejistre sou li.  Nan ane 1980 yo konpakdis vini epi li ranplase plak. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plan

Plan, Preparasyon ki fèt pou konnen, anvan yon bagay rive, kijan li ap ale pase.  Desen sou papye pou montre kijan yon kay e anpil lòt bagay ap ale fèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plane

Plane, Aksyon yon bèt ki soti anlè pou desann anba, men li kite de zèl li ouvri pou ralanti vitès jan kò a ap tonbe sou tè a.  Plizyè moun te eseye plane nan fè eksperyans pou vole tankou zwazo e se eksperyans sa yo ki fè moun konprann kijan pou yo fè pou desann avyon atè.  Se zwazo avèk avyon ki vrèman kapab plane.  Aksyon yon moun ki bay yon bagay li posede nan yon biznis pou mèt biznis la kapab prete li lajan.  Moun sa ap resevwa bagay la lè li pote lajan avèk enterè retounen.konsa tou gen kote nan ayiti lè mounn yo ale nan jèn yo konn di mwen pral plane sa vle di yo pral kouche nan jèn lan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Planifye

Planifye, Prepare yon bagay pou li rive menm jan yon moun vle li rive.  Fè yon plan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plantasyon

Plantasyon, Yon tè kote moun fè jaden.  Kote ki gen plant nan tè kiltivatè ap tann yo donnen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: plantation
*Angle: plantation
*Alman: die Plantage
*Panyòl: plantación

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plante

Plante, Mete grenn yon plant nan tè pou li gèmen epi grandi.  Mete yon ti plant nan tè pou li kontinye grandi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plantè

Plantè, Moun ki mete grenn, plant nan tè.  Moun ki travay nan jaden e kiltive jaden. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plas

Plas, Nenpòt kwen ki egziste sou tè a.  Yon kote nan yon vil ki gen bèl flè, ban pou nenpòt moun chita nan kèk lè rezonab tankou soti nan sisè nan maten pou rive nan disè lannwit.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plat

**Plat** se ki pa gen gwosè. Eta yon bagay ki gen fòm fas dlo ki pa ap souke.

~ Pye, Pati nan pye yon moun ki touche tè a lè li ap mache san soulye nan pye li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plato Santral

Plato Santral, Yonn nan nèf divizyon nan peyi Ayiti yo e ki nan mitan peyi a avèk yon kwen li kole avèk Dominikani, yonn avèk Depatman Lwès la, yon lòt kwen avèk Depatman Latibonit e dènye kwen an kole avèk Depatman Nò a.  Kapital depatman sa a se Ench. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plenn

Plenn, Moman lè yon bèt ap pote pitit andedan vant li.  Gwosès.  Kantite tan sa varye pou chak fanmiy bèt.  Yon kote ki gen anpil pye bwa, anba yo imid e li fè nwa tout tan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plenyen

Plenyen, Travay yon moun ki ap rakonte mizè li, tribilasyon li bay yon moun avèk espwa moun sa a ap ede li rezoud pwoblèm sa yo.  Lamante.  Fè yon bri ki soti nan gòj san kite yon vrè mo soti.  Plenyen egzije anpil enèji. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa sòti nan lang fransè a( plaindre). Li itilize nan preske menm sans.

## referans

## Kèk lyen
Plezi

Plezi, Yon bagay yon moun renmen fè e li gen kè li kontan lè li ap fè bagay sa a.  Jwisans. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plim

**Plim** se kouvèti zwazo yo. Kèk ti branch fil ki parèt soti nan kò moun ak bèt.  Kèk lè tou yo grandi long sou kò moun ou byen bèt. Sa ki pi long nan kò moun yo parèt nan tèt yo, anba zesèl yo, nan pati entim yo. Kèk bèt tankou mouton gen anpil plim sou kò yo. Plim se yon kay lejè varye ki sou zwazo sèlman; li pwokire izolasyon epi li pèmèt zwazo yo vole.

## Referans

## Lyen deyò
Plis

Plis, Diferans, pi wo, ant kantite yon bagay te dwe ye e kantite li ye a.  Kantite ki ogmante sou yon bagay.  Ogmante de kantite, de nonb yonn sou lòt.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:plis(créole mauricien)
*Franse:plus
*Angle:more
*Alman:mehr
*Panyòl:más

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plen

Plen, Mete bagay andedan yon lòt bagay pou jis anyen pa kapab antre andedan li ankò. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: plein
*Angle: full
*Alman: voll
*Panyòl: pleno

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plizyè

Plizyè, Anpil bagay ansanm e ki kapab menm bagay la ou byen diferan ant yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ploge

Ploge, Rantre yon bagay nan pwent yon lòt pou kontinye distribye yon bagay tankou dlo, eltektrisite bay yon lòt zòn, yon lòt aparèy.  Danse avèk yon lòt moun yon fason pou tou de kò yo kole e deplase ansanm san dekole pou jis mizik la fini. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Plonje

**Plonje**, Pouse, fòse yon bagay rantre anba dlo. Aksyon yon moun ki lage kò li nan dlo tankou yon rivyè, lanmè, pisin.  Yon moman kote yon avyon, yon zwazo, yon elikoptè kite wotè li te ap vole a pou desann pi ba e vit. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:Plonze(kreyòl mauricien)
*Franse:plongée
*Angle:diving
*Alman:Tauchen
*Panyòl:buceo

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Poetik

**Poetik** se ki gen rapò avèk poezi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: poétique
*Angle:
*Alman:
*Panyòl: poético

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pokè

**Pokè** se yon jwèt kat kote jwè yo mize lajan yon premye fwa pou kòmanse jwèt la. Apre sa a, chak jwè ki panse yo gen kat pou genyen pati a mete plis kòb.  Jwè ki pa kapab mete plis kòb e ki konnen yo pa genyen gwo pwen nan men yo oblije kite jwèt la.  Konsa jwè ki gen anpil kòb avèk gwo pwen kapab kontinye mete plis kòb.  Kèk fwa tou moun ki gen plis kòb la konnen blofe lòt jwè a epi dekouraje li avèk lajan.  Jwè ki genyen an pa menm oblije montre kat ki te nan men li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: poker
*Angle: poker
*Alman: Poker
*Panyòl: póker

## Istwa
Pandan ke orijin egzak pokè a se sijè a nan deba, anpil savan jwèt montre jwèt la franse Poque ak jwèt la Iranyen As-Nas kòm enspirasyon bonè posib. Pa egzanp, nan edisyon Foster's Complete Hoyle an 1937, R. F. Foster te ekri ke "jwèt pokè a, jan yo te jwe premye nan peyi Etazini, senk kat pou chak jwè nan yon pake ven kat, se san dout jwèt Pèsik la nan As-. Nas." Sepandan, nan ane 1990 yo nosyon ke pokè se yon derive dirèk nan As-Nas te kòmanse defye pa istoryen jwèt ki gen ladan David Parlett. Ki sa ki sèten, sepandan, se ke pokè te popilarize nan Sid Ameriken an nan kòmansman 19yèm syèk la, kòm jwèt aza riverboats nan larivyè Lefrat Mississippi la ak alantou New Orleans pandan ane 1830 yo te ede gaye jwèt la. Yon deskripsyon byen bonè nan pokè te jwe sou yon bato a vapè nan 1829 se anrejistre pa aktè angle a, Joe Cowell. Jwèt la te jwe ak ven kat klasman soti nan Ace (segondè) a Dis (ba).

## Referans
Poezi

Poezi, Yon fason kèk ekriven ekri plizyè ti moso tèks pou esplike yon ti moman, yon ti istwa, yon bagay imajinè.  Yon poezi sonnen tankou yon chante lè moun ap koute li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: poésie
*Angle: poetry
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pòl

Pòl, De sèl pozisyon yo ki nesesè pou bay elektrisite:  positif (+), negatif (-).  Elektrisite mache an wonn, li soti nan pozisyon pozitif la pou ale nan pozisyon negatif la.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Polarizasyon

**Polarizasyon** se yon travay chimik ki vini bay elektrisite epi dirije, rale  elektrisite a ale, vini sou yon pòl. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: polarisation
*Angle: polarization
*Alman: Polarisation
*Panyòl: polarización

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Polèn

Polèn, Yon pati jón nan lasi myèl.  Yon ti poud nan prèske tout flè e Wanga-nègès renmen manje li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Polis

Polis, Yon òganizasyon militè ki gen nan chak vil pou kenbe, mete lòd, sekirite nan vil peyi a.  Militè sa yo pa antrene pou ale nan lagè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poko

Poko, Eta yon bagay ki bezwen plis tan pou li rive.  Yon mo ki ale devan lòt mo pou esplike yon bagay, yon chanjman ki ap ale fèt, rive, regle e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Polisye

Polisye, Yon moun ki nan gwoup militè ki fòme òganizasyon polis yo. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Politisyen

Yon **figi politik** se yon moun ki enplike nan lavi politik . Yo itilize plizyè sinonim tou, tankou **politisyèn**, **politisyen** oswa yon **politik** .

Mo **politisyen** ak **politisyèn** yo souvan itilize tou, espesyalman nan  peyi Kanada ak Swis, men yo ka gen yon konotasyon pejoratif nan lòt peyi ki pale fransè  . Tout bon  vre, pafwa yo itilize li pou pale de yon moun ki viv sèlman nan fonksyon politik li epi ki montre gwo konpetans nan entrig yo nan lavi politik.

## Istorik
Lè yon figi politik egzèse fonksyon egzekitif ki pi wo yo, yo konnen li kòm yon òm nan eta  . Nan peyi Lafrans, premye Prezidan Repiblik la te eli pa vòt inivèsèl gason se te Louis Napoleon Bonaparte an 1848. Li te eseye plizyè fwa vin anperè  .

Vigdis Finnbogadóttir se premye fanm nan mond lan ki te eli prezidant nan dat 29 Jen 1980. Jóhanna Sigurðardóttir te vin premye chèf eta madivin nan mond lan nan Islann an 2009  .

Premye fanm ki te premye minis yo se te Sirimavo Bandaranaike nan lane 1960 nan Sri Lanka, Indira Gandhi nan lane 1966 nan peyi Zend, Golda Meir an Izrayèl nan lane 1969) ak Margaret Thatcher an 1979 nan Wayòm Ini  . Petra De Sutter te vin nan 2020 premye minis fanm trans an Ewòp  .
Pòmdetè

Pòmdetè, Yon boul moun manje ki donnen anba tè e ki gen anpil farin nan li.  Li pran anpil tan pou kwit, men po li fen.  Moun renmen manje pòmdetè plizyè fason tankou fri, bouyi e melanje avèk lòt bagay:  bè, mayonèz, ze e latriye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ponp

Ponp, Yon machin mekanik, elektrik ki kapab rale yon likid soti anba pou monte anlè.  Ponp mekanik la se yon bagay moun fè travay avèk fòs ponyèt, men ponp elktrik la mache avèk elektrisite. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Ponpye

**Ponpye** se yon ekspè pou etenn dife. Yon òganizasyon ki gen kamyon ki kapab pote dlo pou ale ede moun kay yo ap boule. Kamyon òganizasyon sa yo itilize kapab pote anpil dlo pou voye sou dife e etenn dife a. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: pompier
* Angle: firefighter
* Alman: Feuermann
* Panyòl: bombero
yo la tou po ede moun nan lot danje tankou:lé gen aksidan machin,moto,e anpil lot aksidan ponpye ayisyen yo pwan fòmasyon nan men frnsé e ameriken men pi gwo baz ponpye ki genyen an ayiti se nan nò ayiti(vil okap)yo gen fòmasyon ki pi avanse

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pontiac

** Pontiac** se yon mak machin e yon konpayi machin amerikèn. Li kreye an 1906 ak li disparèt an 2010, nan gwoup General Motors.

## Referans

## Lyen deyò
Ponyèt

**Ponyèt**, De pati nan kò moun ki pandye nan chak zepòl moun. Ponyèt yo kapab pliye nan direksyon do moun e sèlman nan mitan yo. Dènye pwent ponyèt la gen pati ki rele men an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: poignet
*Angle: wrist
*Alman: Handgelenk
*Panyòl: muñeca
*Pòtigè: punho

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Popilarite

Popilarite, Sitiyasyon yon moun ki ap viv nan yon sosyete, men prèske tout moun nan sosyete sa konnen li.  Moun sa gen yon popilarite nasyonal.  Yon moun moun nan lòt sosyete konnen.  Moun sa gen yon popilarite entènasyonal.  Popilarite kapab fè anpil moun vote pou yon moun ki patisipe nan yon eleksyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:popilarite(créole mauricien)
*Franse: popularité
*Angle: popularity
*Alman: Popularität
*Panyòl: popularidad

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Posede

Posede, Gen pwopriyete yon bagay.  Gen dwa pou deside sou avni yon bagay, yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pòch

Pòch, Yon tou yon koutiryè, yon tayè fè nan yon rad pou moun ki mete rad la kapab mete sa yo bezwen itilize vit tankou yon kle kay, yon bous, lajan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Posib

Posib, Eta yon bagay ki kapab pase, vini, rive e latriye e chans sa yo piti. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poste

Poste, Itilize Lapòs pou voye yon lèt ou byen kèk lòt bagay yon kote.  Mete yon siy yon kote pou moun wè li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pòtigè

**Pòtigè** se ki gen rapò avèk peyi Pòtigal.

Moun yo pale lang pòtigè nan peyi Pòtigal e nan peyi Brezil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: portugais 
*Angle: Portuguese 
*Alman:
*Panyòl: portugués 
*Pòtigè: português

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pòtray

Pòtray, Pati nan kò yon moun, yon bèt kote pwent zo kòt li yo vini pase anlè vant li a pou kouvri kè li avèk kèk lòt pati sou kote kè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poul

**Poul** se yon zwazo domestik ki ponn ze. Li renmen mache plis pase li vole. Moun renmen manje vyann li anpil. 

Poul se non femèl la. Lè li ponn ze, li kouve yo, li kale yo, li chofe pitit li yo. Ou ka fè diferans ant poul ak kòk. Kòk la gen yon gwo majòl sou tèt li.

Li gen plizyè kalite poul, pou egzanp : poul dlo, poul dlo tèt ble, poul tèt blan.

Konsa tou, nou gen ekspresyon **Pran poul** :ki se aksyon yon elèv lekòl ki ap gade sa yon lòt elèv tou prè li ap fè nan yon egzamen pou li kopye repons egzamen.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: poule
*Angle: hen
*Alman: Henne
*Panyòl: gallina

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Poule

Poule, Gade sa yon elèv toupre ap fè nan yon egzamen pou fè menm bagay la tou. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poulèt

Poulèt, Yon ti poul ki poko janm ponn ze, ki poko fè pitit.  Vyann poulèt prann mwens tan pou li kwit pase vyann poul. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poupou

Poupou, Pouse enpe nan manje yon kò pa kenbe andedan li pou gwosi.  Pati nan manje andedan vant yon èt vivan li pouse soti nan tou dèyè li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pouchon

Pouchon, Pitit de moun ki gen anpil lajan e ki pa oblije travay pou fè lajan li bezwen pou depanse.  Yon jèn gason ki gen anpil lajan e ki pa gen pyès responsablite tankou yon fanmiy pou okipe. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poud

Poud, Krabinay yon bagay kote li enposib pou rekonèt bagay sa, eksepte si li gen yon sant, yon koulè, e latriye.  Yon pwazon bòkò Ayisyen prepare e yo itilize li pou touye yon enmi yo, enmi lót moun.  Yon krabinay yon bagay moun ki ap abiye mete anba bwa yo, sou kou yo, kèk fwa sou lestomak yo pou fè yo santi bon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pousyè

Pousyè, Ti moso tè ki vini tèlman piti e fay, yo kapab vole e van kapab pote yo ale tonbe sou lòt bagay. Salte ki poze sou yon kò pwòp e ki chanje koulè kò sa a. Krabinay tè ki kapab vole. 

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: poussière
* Angle: dust
* Alman: Staub

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pouvwa

Pouvwa, Kapasite pou itilize fòs lè gen bezwen pou itilize fòs sa a.  Otorite lalwa bay yon moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pòv

**Povrete** se eta a pa gen anpil byen materyèl, resous oswa lajan

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pauvreté
*Angle: poverty
*Alman: Armut
*Panyòl: pobreza

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Povrete

Povrete, Eta yon moun ki pa gen lajan pou li achte pyès nan bagay yon moun bezwen pou li kontinye viv alèz nan sosyete li ap viv. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Poze

Poze, Soti anlè epi rive atè a tou dousman.  Ranje yon bagay tankou mozayik nan yon posisyon. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pozitif

Pozitif, Yonn nan de pòl elektrisite yo (avèk negatif la) kote kouran soti pou li ale pase nenpòt kote ki bezwen itilize kouran.  Yon siy plis (+) operasyon ki montre gen yon bagay ki ap ale ogmante sou yon lòt bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pran

Pran, Itilize fòs pou retire yon bagay nan men yon moun ki te posede.  Akepte resevwa yon bagay nan men yon lòt moun. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Predesesè

Predesesè, Yon moun ki te okipe yon pozisyon anvan moun ki vini okipe pozisyon sa a apre li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Premye

**Premye** se ki vini, rive anvan an.  Yon moun, yon bagay ki gen nimewo en, ki menm avèk nimewo en.  Pozisyon yon moun ki rive anvan an kote yon kous fini. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: premier
*Angle: first
*Alman: Erst
*Panyòl: primero

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prepare

Prepare, Fè tout sa ki nesesè pou kòmanse fè yon lòt bagay ki bezwen fèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Près

**Près** : 
* Yon machin ki itilize vapè pou retire pli sou yon rad.
* Zouti pou konprese
* Zafè moun leve pou fè espò
* Dokiman ekri ki bay nouvèl sou aktyalite. Pa ekstansyon, medya, pa metonimi tout moun (pa egzanp jounalis, repòtè) ki travay nan biznis tankou radyo, televizyon, jounal e ki regle zafè bay nouvèl. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: presse
*Angle: press
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Parèy

Parèy, Yon mal avèk yon femèl bèt ki viv ansanm tankou yon gason avèk yon fi ki renmen, plase, marye.  Bay ~,  Aksyon yon mal bèt ki rantre zozo li andedan koko yon femèl bèt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pozisyon

Pozisyon, Kote yon bagay ye.  Travay yon moun ap fè nan yon biznis.  Opinyon yon moun sou yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: position
*Angle:position
*Alman:
*Panyòl:posición

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Presbitè

Presbitè, Yon kay, yon biwo kote yon pè viv e fè travay legliz la ki pa kapab fèt nan legliz la menm. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prese

Prese, Fè yon bagay ki dwe fèt pi vit pase jan li te dwe fèt la.  Mete yon rad anba yon machin ki rele près pou retire pli nan rad la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prèskil

Prèskil, Yon moso tè ki gen dlo antoure li prèske tou won.  Penensil. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Preskri

Preskri, Ekri yon lis medikaman ki bon pou maladi bay yon malad soufri.  Bay yon moun otorizasyon avèk enstriksyon pou fè yon travay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prezan

**Prezan** se ki nan moman sa a, kounye a, tan sa a.  Eta yon moun ki yon kote, nan yon pozisyon.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:prezan(kreyòl seychellois)
*Franse: présent
*Angle: Praise
*Alman: gegenwärtig
*Panyòl: presente

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prezidan

**Prezidan** se pi gwo chèf nan yon peyi ki gen yon gouvènman demokratik, sètadi moun eli li. Li gen pouvwa ekzekitif epi li veye tout lòt dirijan nan yon òganizasyon. Mo a itilize tou pou deziyen yon moun ki mennen yon gwoup, yon konsèy oswa yon asosyasyon.

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pri

Pri, Kantite kòb yon machann mande pou machandiz li ap vann.  Yon bagay, lajan yon moun resevwa avèk konpliman pou yon bagay li fè byen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Privatize

Privatize, Retire yon bagay leta te posede nan men li pou bay lòt biznis kontwole li.  Retire dwa piblik la te gen nan men li sou yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Preskripsyon

Preskripsyon, Yon otorizasyon yon doktè bay yon moun pou ale nan yon famasi epi ache yon medikaman leta anpeche moun ache san otorizasyon sa a.  Otorizasyon e enstriksyon yon moun bay yon lòt moun pou li fè yon travay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prete

Prete, Aksepte, yon bagay, lajan nan men yon moun epi bay moun nan pwomès pou remèt li bagay la, lajan an. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:pran prete(kreyòl mauricien)
*Franse: emprunter
*Angle:borrow
*Alman:ausleihen
*Panyòl:pedir prestado

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prizon

Prizon, Yon kay kote yon jij voye yon moun apre jijman li pou pini li pou krim li fè, paske li vyole lalwa.  Yon plas sosyete konstwi pou mete tout kriminèl, moun ki pèdi dwa yo te genyen pou viv lib nan sosyete.  Yon mwayen sosyete itilize pou retire libète nan men moun ki pa konnen kijan pou yo itilize libète yo genyen. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:prizon(créole mauricien)
*Franse:prison
*Angle:prison
*Alman:Gefängnis
*Panyòl:prisión

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Prizonye

Prizonye, Moun ki nan prizon.  Yon moun ki pa kapab jwi libète menmsi li pa nan yon prizon.  Gèrye yon gwoup militè pran pandan yo ap goumen avèk yon lòt gwoup militè. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
**Sove nan Port-de-Paix: omwen 5 lanmò anrejistre, polisye arete**

Omwen 5 prizonye te mouri e plis pase 30 lòt te kouri met deyò nan prizon sivil Port-de-Paix.

Evènman malere sa a te fèt nan aswè vandredi 3 me 2024 la.

nouvèl-detay
Premye evalyasyon pasyèl otorite yo te etabli montre 5 moun mouri, plis pase 30 prizonye kouri met deyò epi yo arete 2 ajan PNH tankou Enspektè Smith ak yon chèf estasyon nan kad yon ankèt.

Pou moman sa a, kòz yo nan chape sa a yo enkoni.

Vil Port-de-Paix se nan chòk apre ensidan sa a, paske bandi notwa yo sove.

Se te ranplasan komisè gouvènman an, Jeir Pier, ki te konfime enfòmasyon sa yo nan emisyon "Panel Magik" samdi 4 me 2024 la.

## referans

## Kèk lyen
Pwazon

Pwazon, Pwodui chimik ki kapab retire lavi nan yon moun, yon bèt, yon pye bwa.  Nenpòt bagay ki kapab elimine lavi, bay maladi. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pwen

Pwen,  Pi piti divizyon nan yon bagay.  Jan yon moun ki vlope men li.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pwent

Pwent, Dènye pati nan yon bagay.  Finisman yon bagay ki te kòmanse.  Kote yon moun te vle rive a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pwès

Pwès, Eta yon bagay ki gwo, ki pi gwo pase gwosè moun panse li te dwe ye. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pwodui

Pwodui, Tout bagay moun fè. Tout bagay yon konpayi fè nan izin li pou vann, pou moun itilize. Tout machandiz ki nan magazen, boutik, mache pou vann. 
## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: produire
*Angle: to produce
*Alman: erzeugen
*Panyòl: producir

## Etimoloji
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pwofesè

**Pwofesè** se yon moun ki kapab anseye. Moun ki gen konesans e ki travay pou pataje konesans yo avèk elèv nan lekòl. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: professeur
*Angle: professor
*Alman: der Professor
*Panyòl: profesor

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Pwogramè

**Programè** se yon moun ki kapab programe.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: programmeur, codeur, développeur
*Angle: programmer, coder, (software) developer
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
programè < programmeur (franse) 

## referans

## Kèk lyen
Pwopriyete

**Pwopriyetè** se yon relasyon jiridik ant yon moun ak yon pwopriyete ki karakterize pa yon fòm eksklizivite.
## Istwa konsèp la

### Dwa women
Nan dwa women, konsèp ki pi pre pwopriyete a se te dominium, yon dwa ki te kapab sèlman pou papa fanmi ki te sitwayen women, epi ki te egzèse sou tout eleman nan kay la, ki gen ladan pitit li, madanm li ak esklav li .

### Renesans
Jiris nan Mwayennaj yo ak epòk modèn lan, ki baze sou tèks gaye nan dwa women yo, fòmile yon konsepsyon absolis sou pwopriyete ki ta sòti nan nosyon Women an. Glosatè medyeval yo te ekstrapole yon tèks ki soti nan Digest Justinian - *D.* *5, 3, 25, 11,* re sua abuti putant - derive fòmil ius uterini et abutendi . Definisyon an pral pran pa Pothier, omnipotans pwopriyetè a te eksprime nan trilogie pouvwa usus, fructus et abusus .

## Nòt ak referans

## Apendis
Pwenti

**Pwenti** se ki genyen pwent. Retire nan yon materyèl ki fòme seksyon yon bagay jis seksyon sa a pa kapab diminye ankò e san afekte lajè lòt seksyon bagay sa a.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pwente

Pwente,  Pran yon direksyon tankou yon pwent.  Montre direksyon yon bagay. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pyan

Pyan, Sansiblite yon moun gen nan pye li ki anpeche li peze pye li atè pou mache vit.  Yon boul sansib ki leve nan yon pati nan kò yon èt vivan. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pye

**Pye** se pati anba nan kò ki touche tè.

## Tradiksyon
* Lòt kreyòl:
* Franse: pied
* Angle: foot
* Alman: Fuss
* Panyòl: pie
* Pòtigè: pé

## Etimoloji
Mo *pye* a soti nan lang franse a (*pied*) ki soti nan yon mo laten (*pes*). Nan lòt kilti imen sosyal ak yon pati nan kò a ki se pi wont ak imilyan yo pye chèche konnen poukisa li se pati nan anatomikman pi ba nan kò imen an.

## Referans

## Lyen deyò
Pyès

**Pyès**, Anyen. Yon moso bagay ki kontribye nan konstitisyon yon bagay. Absans yon bagay. yon moso teyat, yon lajan metal.  

* Ou itilije mo pyès la tou pou pale de yon chanm kay.  

* Pyès itilize pou pale de yon pati nan aparèy oubyen yon machin.

* Yon moso twal yo itilize pou koud yon pati ki chire.  

* Papye ki enpòtan anpil ki la pou idantifye yon moun oubyen yon byen.  

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pièce
*Angle: piece, room
*Alman: das Stück
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Ra

**Ra**, Eta yon bagay moun difisil pou jwenn, rankontre li.  Yon bagay moun oblije chache li anpil pou jwenn li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Rabote

Rabote, Aksyon yon bagay ki ap avanse nan yon direksyon epi li ap pouse ale tout sa li jwenn nan chemen li, sou wout li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rad

**Rad** se anpe moso twal koutiryè avèk tayè koupe nan fòm kò moun e kole yo pyès pa pyès e koud yo ansanm pou moun abiye gen plizye modèl diferan.

Egzanp : Ba, Chemiz, Gan, Jip, wòb.

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: Vêtement
*Angle: Clothing
*Alman: die Kleidung
*Panyòl: Ropa

## Istwa
Syantis yo pa janm dakò sou lè moun yo te kòmanse mete rad, ak estimasyon pa divès ekspè yo te varye ant 40,000 ak menm 3 milyon ane de sa.

## Referans

## Lyen deyò
Radyo

**Radyo** ka refere ak:

## Telekominikasyon
Prefiks *radyo-* (ki soti nan laten *radius*, "reyon") jeneralman lye ak etid oswa itilizasyon ond radyo yo .

Abreviyasyon *radyo* a souvan refere ak radyodifizyon oswa radyokominikasyon .

## Remèd

* Radyografi, teknik ki itilize onn elektwomayetik enèji segondè pou dyagnostik medikal oswa etid solid.
* Radyoloji, espesyalite medikal lè l sèvi avèk, pami lòt bagay, teknik radyografi.
* Radyoterapi, itilizasyon gwo enèji nan vag radyo-elektrik oswa radyo-aktif pou tretman medikal sèten timè kansè.

### Ouvraj kritik

* *Radyo*, ouvraj kritik Rudolf Arnheim pibliye an 1936.
Rafine

Rafine, Eta yon moun ki resevwa yon edikasyon nan fanmiy li, nan zòn kote li ap viv la ki fè li konprann byen jan pou li viv avèk moun ki ap viv sou kote li. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rafrechisman

Rafrechisman, Yon bagay glase tankou krèm, dlo, kola e latriye ki kontribye nan bese chalè yon moun santi lè moun bwè bagay sa yo.  Nenpòt bagay moun bwè avèk espwa chalè yo santi ap bese. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:rafresisman(créole mauricien)
*Franse:rafraîchissement
*Angle:refreshment
*Alman:Erfrischung
*Panyòl:refresco

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pyese

Pyese, Rasanble plizyè pyès ansanm pou fè yon bagay.  Itilize yon moso yon bagay ou byen yon moso yon lòt bagay, pou ranplase moso pa bagay la. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Pyon

**Pyon** se plizyè moso bagay jwè itilize pou yo make pozisyon yo ye nan yon jwèt. Pwofi, avantaj yon moun gen sou yon lòt. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse: pion
*Angle: pawn
*Alman: der Bauer
*Panyòl: peón

## Istwa
Istwa mo sa

## Referans

## Lyen deyò
Rakèt

Rakèt, De plant nan peyi Ayiti:  yonn gen yon fòm varye avèk pikan e yon likid blan andedan li.  Likid sa a se yon pwazon.  Ayisyen itilize rakèt sa pou fè lantouray.  Lòt rakèt la gen yon fòm oval avèk ti pikan fèb nan tout kò li.  Ayisyen itilize plant sa pou feyaj.  Yon entriman jwè anpil jwèt itilize pou frape e voye yon boul sou bò lòt jwè a. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen
Rakonte

Rakonte, Pale de yon bagay ki pase.  Bay yon kont tankou istwa Bouki avèk Timalis. 

## Tradiksyon
*Lòt kreyòl:
*Franse:
*Angle:
*Alman:
*Panyòl:

## Istwa
Istwa mo sa

## referans

## Kèk lyen