Konstantinòp

**Konstantinòp** (nan Laten *Constantinopolis*, nan ansyen grèk Κωνσταντινούπολις / , nan Ottoman Tik  (*Kostantiniyye*) se, depi fondasyon li an 330 sou sit lansyen Bizans pa Constantin I (anperè soti 306 rive 337) jouk li tonbe an 1453, kapital la nan Anpi Women Oryan an . Li te vin tounen kapital Anpi Otoman jiska 1923, lè yo te transfere fonksyon kapital nouvo repiblik Latiki nan vil Ankara. An 1930, non tik li yo, *[[Istanboul|Istanbul]]*, ki te deja bay kè istorik vil la, te vin sèl ofisyèl. Sou non sa a, li gen plis pase 15 milyon abitan nan XXI syèk . Se sèl Patriyaka ekimenik Konstantinòp la, dènye rès enstitisyonèl anpi Bizanten an, ki toujou sèvi ak non *Konstantinòp la* .

## Etimoloji

Konstantinòp bati sou sit ansyen vil Bizans, ke fondasyon lejandè nan pi ansyen sous yo atribiye a de ewo mitik, Byzas, pitit gason yon nenf oswa yon wa tras, menm jan ak kèk Antes      .

Sou plan lengwistik, non  " Byzans » (nan grec ancien : ,  ), soti swa nan vèb grèk **' ki vle di “resere» an referans a Bosfò a, oswa nan mo Thracian βυζή, ''buzē'' : " rivaj) .

Dapre [[Socrates Scholastic|Socrates Konstantinòp]], lè li te inogire ofisyèlman nouvo kapital li a, nan dat 11 me 330, Constantine  te deside ke nouvo vil la ta pote non li epi yo te rele "Vil Constantine". "(nan ansyen grèk: Κωνσταντινούπολις) an menm tan an kòm li ta ofisyèlman deziyen anba non "New Rome" (nan ansyen grèk: Νέα Ῥώμη). Kòm vil ki pi enpòtan an Ewòp soti nan  rive  ak sant kilti ak edikasyon nan basen Mediterane a, li te tou bay tit la nan ''Basileuousa'' (Rèn nan vil yo. ) oswa ''Megalopolis'' (Gran Vil la) ak Constantinopolitans yo te refere li nan lang chak jou kòm 'Vil la' (ἡ Πόλις). Lòt pèp pral montre menm respè pou li. [[Varang yo]] pral rele li "Miklagarðr" (ki soti nan mikill "gwo" ak garðr "vil"), [[Arab yo]] "Rūmiyyat al-Kubra" (gran vil Women yo) ak [[esklav]] (Rus) "Tsargrad (Царьград)" oswa "Carigrad", "lavil anperè a (seza)".

Depi [[Atatürk]] refòme lang ak ekriti Tik la, vil la te pran non [[Istanbul]] an 1930, ki soti nan ekspresyon grèk "''eis tin polin'' ()", sa vle di "nan" oswa "(ale) nan vil la", yon non ki orijinal deziyen sèlman ansyen vil la (penensil istorik la).

== Jewografi ==


Menm jan ak lavil Wòm, Konstantinòp te bati sou sèt ti mòn, chak antèt ak yon bilding relijye, yon legliz pandan peryòd Bizanten an, yon moske pandan peryòd Otoman an.

"Pwemye ti mòn lan", kote ansyen Byzantin te fonde, kòmanse nan fen penensil la epi yo te rele "Palace Point" (yo rele tou "Seraglio (Serail la)") , sèjousi "Sarayburnu") ak kouvri Bizanten la Distri enperyal Otoman nan vil la ([[Gran Palè Konstantinòp]], [[Hagia Sophia]], [[Ipodrom Konstantinòp]], Moske Sultan Ahmet oswa [[Moske ble]], [[Topkapi Palè]]) .

**Dezyèm mòn lan** separe de premye pa yon fon relativman fon ki s' de Babiali pou Eminönü. Se la nou jwenn [[Sitèn Bazilik (Yerebatan Sarnıcı)|Sitèn Bazilik (Yerebatan Sarnıcı)]], [[Kolòn Konstantin]], Gran Bazar ak [[Moske Nuruosmaniye]] (ki te orijinèlman kouvri dezyèm lan). ti mòn).

**Twazyèm mòn lan** nan lwès dezyèm lan wè pant li yo desann rapidman nan direksyon [[Golden Horn]] sou pant nò a, pi dousman nan sid nan direksyon [[Lanmè Marmara]]. Te gen Legliz Saint Euphemia, [[Theodosius Forum]], [[Amastrianum]], [[Bayezid II Moske]], [[Süleymaniye Moske]]. Sèjousi, li an pati okipe pa [[University of Istanbul]].

**Katriyèm mòn lan,** menm pi lwen nan lwès, toupre [[Mi Constantine]]. Pant li yo desann apik nan direksyon Golden Horn nan nò a ak distri Aksaray nan sid la. Nan somè li yo te bati Legliz Sentespri Apot yo, ranplase pa [[Moske Fatih la]]. Te gen tou [[monastè Kris Pantépoptes]], jodi a moske Eski İmaret.

''Senkyèm'' ak ''sizyèm ti mòn lan** (pi wo sèt a swasanndis mèt anwo nivo lanmè) te lokalize ant mi Constantine ak Mi Theodosius. Yo separe pa yon fon ki dirije nan direksyon Golden Horn la. Te gen Palè Blachernae, syèn Aspar ak Aetius, ansanm ak anpil legliz tankou sa yo ki nan Sent Mari Mongòl yo ak Sen Sovè-nan-Chora.

"Setyèm mòn lan", ke Bizanten yo konnen kòm Xērolophos ("ti mòn sèk"), pwolonje soti nan Aksaray nan mi yo nan Theodosius ak Lanmè Marmara a. Li se yon gwo ti mòn ak yon somè trip fòme yon triyang: Topkapi, Aksaray ak Yedikule. Li koresponn ak distri aktyèl Kocamustafapasa.

Pwobableman se pozisyon estratejik li ki te fè Konstantinòp pi pito pase Nikomedia kote Diocletian te etabli. Non sèlman li te bay aksè nan Lamè Nwa, men li te lokalize nan junction de wout militè enpòtan: Via Egnatia ki soti lavil Wòm nan lwès la ak wout ki konekte Calcedon rive nan Ancyra (ejounen Ankara) atravè Nicomedia. Sepandan, li te gen tou dezavantaj remakab: sou bò tè aksè li yo pa te defann pa okenn baryè natirèl, ki pral konstitye yon menas pèmanan sou syèk yo; nplis de sa, prezans van nò dominan an ete te anpeche navigasyon soti nan Dardanèl yo nan direksyon Lanmè Nwa.

## Nòt ak referans

### Nòt

### Referans