Jean Piaget

**Jean Piaget** fèt yon 9 out 1896 nan Neuchâtel epi li  mouri yon 16 septanm 1980 nan Jenèv, se yon biyolojis, sikològ, epistemològ ak sosyològ swis ki konnen pou travay li nan zafè sikoloji devlopman ak epistemoloji atravè sa li te rele epistemoloji jenetik oubyen estriktiralis jenetik .

Travay li yo te mete aksan sou entèlijans, konprann li kòm yon fòm espesifik adaptasyon èt vivan an nan anviwònman an, epi tankou yon estad nan evolisyon lakay timoun nan . Limyè li a ak teyori apratisaj li a te genyen yon gwo enfliyans sou pedagojik ak metòd edikative la.

## Biyografi
Jean Piaget te pi gran pitit gason Arthur Édouard Piaget (1865-1952), pwofesè literati medyeval, ak Rebecca Susanne Jackson (1872-1942), yon fanm fransèz, , pitit fi William Fritz Jackson (pitit pitit gason James Jackson ).

Nan laj onzan, Jean Piaget, yon elèv nan Kolèj Laten nan Neuchâtel, te ekri yon ti kout kòmantè sou yon ti zwazo albinòs  li te wè nan yon pak. Ti atik tou kout sila a konsidere kòm pwen depa karyè syantifik li [ n 1 ], ilistre pa anviwon swasantèn liv ak plizyè santèn atik. Nan menm epòk sa, li te prezante plizyè travay nan konferans òganize pa klèb jèn zanmi lanati yo epi pou Klib Jèn Zanmi Lanati yo , yon sosyete etidyan ki te fonde pa Pierre Bovet ki li menm pita pral vin yon savane (sosyete sa a ta vin Amici Naturae pita).

Enterè li pou molisk yo te devlope apre adolesans. Li te vin tounen yon malakolojis renome nan fen etid segondè li yo. Piaget te pibliye anpil atik nan domèn sa a epi li te kontinye enterese nan li pandan tout lavi li.

Apre li te fin gradye nan lekòl segondè, li te enskri nan Fakilte Syans nan Inivèsite Neuchâtel, kote an 1918 li te jwenn yon doktora nan syans sou malakoloji Valaisan    .

Pandan peryòd sa a, li te pibliye de liv ki gen kontni filozofik ( *Misyon Ide a* ak *Rechèch* ), ke li ta pita dekri kòm ekriti adolesan, men ki ta desizif pou evolisyon panse li [ n 2 ] (refleksyon ki kraze an pati ak teyori evolisyon yo, ak kilti relijye fanmi li ak sa Premye Gè Mondyal la te enspire nan li)  .

Apre li te fin pase yon semès nan Zurich, kote li te dekouvri psikanaliz (travay li t ap fè avèk Sabina Spielrein, avèk ki moun li te sibi analiz  ), li te kite Pari pou yon ane, kote li te travay nan laboratwa Alfred Binet . Peryòd sa a te pèmèt li etidye pwosesis devlopman entèlijans .

An 1921, Édouard Claparède ak Pierre Bovet te envite l nan Enstiti Jean-Jacques Rousseau nan Inivèsite Jenèv pou l te okipe pozisyon chèf travay pratik. An 1923, li te marye ak Valentine Châtenay (1899-1983)  avèk ki moun li te fè twa timoun, epi li te etidye devlopman entèlijans depi nesans rive nan langaj.

Li te pwofesè sikoloji, sosyoloji, ak filozofi syans youn apre lòt nan Inivèsite Neuchâtel ( 1925-1929 ), pwofesè istwa panse syantifik nan Inivèsite Jenèv ( 1929-1939 ), direktè Biwo Entènasyonal Edikasyon (IBE) ( 1929-1967 ), pwofesè sikoloji ak sosyoloji nan Inivèsite Lausanne ( 1938-1951 ), pwofesè sosyoloji nan Inivèsite Jenèv ( 1939-1952 ), epi answit pwofesè sikoloji eksperimantal ( 1940-1971 ) . An 1928, li te patisipe nan premye Kou Inivèsite Davos la, ansanm ak anpil entelektyèl franse ak alman. Li te sèl pwofesè Swis ki te envite pou anseye nan Sorbonne, soti 1952 rive 1963. An 1955 li te fonde Sant Entènasyonal pou Epistemoloji Jenetik, ke li te dirije jiska lanmò li  . Anpil sikològ ak newosikològ franse te travay nan sant sa a, tankou François Bresson  ak matematisyen Benoit Mandelbrot, ke li te rankontre nan Pari.

Travay li nan sikoloji devlopman ak epistemoloji te vize reponn kesyon fondamantal konstriksyon konesans lan. Atravè divès etid li yo sou lojik timoun yo, li te demontre, premyèman, ke lojik sa a konstwi pwogresivman, swivan pwòp lwa li yo, epi dezyèmman, ke li evolye pandan tout lavi a, li pase nan diferan etap karakteristik anvan li rive nan laj majè. Kontribisyon esansyèl Piaget nan konesans se te montre ke timoun yo gen mòd panse espesifik ki distenge yo nèt de granmoun. Travay Piaget la gaye atravè lemond epi li kontinye enspire rechèch nan domèn divès tankou sikoloji, sosyoloji, edikasyon, epistemoloji, ekonomi ak lalwa, jan katalòg anyèl yo pibliye pa Fondasyon Achiv Jean Piaget la montre sa. Li te resevwa plis pase trant doktora *onorè* nan divès inivèsite atravè lemond, Pri Balzan pou Syans Sosyal ak Politik (1979) ak anpil lòt prim.

Ansanm ak anpil angajman akademik li te pran nan Jenèv, Lozan, ak Pari, Piaget te sèvi kòm direktè Biwo Entènasyonal Edikasyon an (BIE) pandan 39 ane (1929-1968). Anba lidèchip li, misyon BIE a sete pou ankouraje konpreyansyon ant pèp yo, pou depase nasyonalis ak ideoloji politik yo. Pou reyalize objektif pasifis li a, BIE a te konsantre sou edikasyon jèn yo, fòmasyon pwofesè yo, ak dyalòg ant Minis Edikasyon peyi manm li yo.

Dimansyon aktivis Piaget a te akonpaye pa konferans sou edikasyon, ekriti enjisteman bliye ke Constantin Xypas te repibliye anba tit  Jean Piaget, *Edikasyon Moral nan Lekòl:* *Soti nan Edikasyon Sitwayen pou rive nan Edikasyon Entènasyonal* (Anthropos, 1997). Liv sa a vin konplete tèks ki mwens angaje pase Mèt li, li menm te repibliye nan *Sikoloji ak Pedagoji* (Medyasyon, 1969) ak *Ki kote Edikasyon an prale *(Medyasyon, 1972) *.*

Twa rekèy sa mwen pou fini ak panse edikasyonèl Piaget la, jan Xypas demontre nan **Piaget ak Edikasyon** li a (PUF, 1997), kote li prezante tout ekri Piaget yo konsènan edikasyon nan diferan degre. Yo kouvri twa domèn, soti nan lane 1930 pou rive lane 1976 . Premye a, nan lòd aparisyon ak volim, ki konsène edikasyon moun  (konstriksyon yon pèsonalite otonòm, edikasyon nan libète entelektyèl ak moral, sosyalizasyon, edikasyon moral, sitwayènte, pasifis ak konpreyansyon entènasyonal) Dezyèm lan konsantre l sou lekòl la, an patikilye aprantisaj aktif, relasyon pwofesè-elèv, sanksyon ak rekonpans nan salklas la, ak fòmasyon pwofesè yo. Twazyèm lan te konsène edikasyon matematik, edikasyon syantifik, edikasyon atistik, ansèyman istwa, ak ansèyman lang modèn.

## Teyori Jeneral
Piaget reprann konsèp   Baldwinyen yo nan eksplikasyon teyorik li yo, tankou adaptasyon pa asimilasyon/akomodasyon ak reyaksyon sikilè .

Li apiye l  sou travay Alfred Binet yo epi li anrichi yo sou demann Théodore Simon .

Teyori li a enspire pa filozofi evolisyonè Spencer a ak filozofi Kant la. Li se tou yon teyori konstwiksyon orijinal sou jenèz entèlijans ak konesans imen, ki pèmèt Piaget etabli lyen sere ant pwoblèm byolojik evolisyon an ak adaptasyon espès yo ak pwoblèm sikolojik devlopman entèlijans lan. Li defini entèlijans kòm ekstansyon mantal adaptasyon òganik la; entèlijans imen an soti nan aplikasyon lwa byolojik yo (chak moun posede yon estrikti entèn ki gen tandans adapte ak anviwònman li). Si balans ki genyen ant anviwònman an ak òganis lan deranje, moun nan aji, epi aksyon sa a vize reyajisteman òganis lan, kidonk retabli ekilib la. Se poutèt sa, adaptasyon se karakteristik esansyèl nan devlopman entèlijans lan.

Dapre Piaget, orijin panse imèn nan pa yon senp sansasyon, ni li pa yon eleman natirèl. Li konstwi pwogresivman pandan moun nan, e an patikilye timoun nan, ap antre an kontak ak mond lan. Atravè kontak repete sa yo, timoun nan devlope inite elemantè aktivite entelektyèl, yo rele schèmes .

Yon schèm se yon antite abstrè ki se  òganizasyon yon aksyon ( pa egzanp, souse). Schèm yo parèt tankou yon inite debaz pou aktivite entelijan yo. Yo koresponn ak estrikti oswa òganizasyon yon aksyon. Schèm yo transfòme lè yo vin pi jeneral (souse lòt objè), pi anpil, e pakonsekan pi " telefòn mobil Yo konbine nan yon òganizasyon ki baze sou mwayen ak objektif (pa egzanp, rato pou ranmase yon objè). Daprè Piaget, schèma yo se yon seri mouvman òganize (souse, rale, pouse, elatriye) oswa operasyon (râle, souse, pouse, ...) ke timoun nan posede (nan premye ka a), oswa ke yo akeri epi devlope atravè entèraksyon yo ak mond ki antoure a. Schèm sa yo vin ankre nan lespri a lè eksperyans ranfòse yo, oswa yo modifye lè yo kontredi pa reyalite (li rele yo " abstraksyon refleksyon », abstraksyon sa a, si li baze sou modèl yo te jwenn deja nan yon lòt kontèks  ).